Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus sive biblioteca universalis, integra, uniformis, commoda, oeconomica, omnium SS. Patrum, doctorum scriptorumque eccelesiasticorum qui ab aevo apostolico ad usque Innocentii III tempora floruerunt .."

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


"^torx   OacaueJ  Tclu^ 


P  ATROLOGliE 

CURSUS  COMPLETUS 

BIBLIOTHECA  UNIVERSALIS.  INTEGRA,  UNIFORMIS,  COMMODA,  OECONOMICA, 

IINRM  SS.  PATRDM,  DOGTORDIH  SCRIPTORDHQIIE  eCGLBSIilSTiOORDIil, 

8ITI   LATINORUll,  8ITB  QRJK30RU1I, 

QUI AB  jeVO   APOSTOLICO   AD  TEMPORA   INNOCENTII  III  {ANNO  1216)  PRO  LATINIS 
BT  AD  CONCILII  FLORENTINl  TEMPORA  (ANN.  1439)  PRO  GRjECIS  FLORUERUNT. 

RECUSIO  CHRONOLOGICA 

OMNIUH  QUJS  BXSTITBRB  MONUMENTORUM  CATHOLIC^  TRADITIONIS  P£R  QUINDBCIM  PRIORA 

BGGLBSLfi  SiSGULA, 

JDZTA  BDITI0NE9  ACCURATI88IMA8  INTBR  88  CUMQUB  N0NNULL18     C0DICIBU8  MANUSCRIPTI8    C0LLATA8,    PSRQUAM 

DILIOBNTKR  CA8T1GATA;  DI6SBRTATI0NIBU8,  G0MMBNTARII8.  yARIISQUB  LBGTIONIBUS  GONTINENTBn  ILLUSTRATA; 

OMNIBU8  OPBRIDUS  P08T  AMPLI8SIMA8  BDITI0.NB8   ^MM  TRIBUS   N0VIS8IMI8  SiBCULIB   OBBBNTUR  ABSOLUTAa 

DBTBCTIS,  AUCTA  ;  INDICIBU8  PA^TICULARIBUS  ANALTTICIS,  SINOULOS  SiVB  TOMOS  SIYB  AUCTORBS  ALICU4US 

MOMBNTI  8UB8BQUBNTIBU8,   DONaTa;  CAPITULIS  INTRA   IPSUM  TBXTUM  RITB  DI8P0SITI8,  NBCNON  BT 

TITUU8  8IN0ULARUM  PAOINARUM  MAROINBM  8UPBRI0RBM  DI8TIN0UBNTIBU8  8UB4BCTAMQUB  MATB- 

RU  M  8I0NIF1CANTIBU8,  ADORNATA;   OPBRIBUS  CUM   DUBIIS,   TUM  APOCRTPHIS,  ALIQUA  VBRO 

AUCTORITATB  IN  ORDINB  AD  TRADITI^NBM  BCCLB8IASTICAM  P0LLBNTIBU8,  AMPLIFICATA  ; 

mraniTiB  xt  ampuus    locuplbtata  indicibus  auctorum  sicut  et  opbrum»  alphabbticis,  chbonolooicib, 

•TATI8TIGI8,  8TNTHBTIGI8,  ANALTTICI8,  ANALOOICIS.   IN  QUODQUB  RBLIOIONIS  PUNCTUM,  DOGMATICUM,  MORALB» 

UTUROICUM,  CANONICUM,  DISCIPLINARB,  HI8T0RICUM,   BT  CUNGTA  AUA  SINB   ULLA  BXCKPTIONB  ;  8BD   PRii- 

«BRTIM  DU0BU8  INDICIBU8   IMMBNSI8    BT    GBNBRALIBUS.    ALTBRO   8CILICET    RERLJM,    QUO    CONSULTOy 

QUIQUID  NON  80LUM  TALI8  TALI8VB  PATER,   VBRUM  BTIAM  UNUSQUISQUB  PATRUM,  NB   UNO  QUIDBM 

OMISSO,  IN  QUODLIBBT  THBMA  8CRIPSBHIT,   UNO  INTUITU  GONSPICIATOR  ;  ALTBRO  SCRIPTURiC 

SACRiC!,  BX  QUO  LBCTORI  COMPBRIRB  8IT  OBVIUM  QUINAM  PATRB8  BT  IN  QUIBU8  OPBRUM 

8U0RUM  LOCIS   8INQUL08  8INGUL0RUM    LIBRORUM    8.    8CRIPTURA    VBRSU8,    A    PRIMO 

OBNBSBOS   USQUB  AD   NOVISSIMUM  AP0CALTPSI8,   COMMBNTATI  8INT. 

BinO  ACGURAT188IMA,  CiBTBRlSQUB  0MNIBU8  VACILB  ANTBPONBNDA,  81  PBRPBNDANTUR  GHARAOTBRUM     NITIDITaS 

CMAMTJB  QUALITAB,  1NTE0RITA8  TBXTUS,    PBIUrBCTJO  C0RRBCTI0NI8,    OPERUM  RBCU80RUM  TUM  VARIBTA8,  TU4 

IIUMERU8,  FORMA   VOLUMINUM   PBRQUAM    GOMMODA   8IBIQUB    IN   TOTO  PATROLOOIJB   DBGUR8U    G0N8TANTBR 

•IMI^IS,    PRBTII    BXI0UITA8,    PR.fiS8RTlMQUB     I8TA     GOLLEGTIO,    UNA,    MBTHODICA  BT  CHRONOLOOIGA^ 

SkXCBNTORUM  FRAOMBNTORUM  0PU8GUL0RCMQUB  HAGTBNU8  UIC  ILUG  8PAR80RUM,  PRIMUMAUTRM 

iMM08TRABIBU0THBGA,BXOPBRIBU8  BT  M88.  AD  0MNB8  JTTATBS,  L0G08»  UN0UA8  F0BMA8QUB 

PBBTmBNTIBUB    MADUNATORUM. 

SERIES  LATINA, 

IN  QOA  PRODEDNT  PATRES,  DOCTORES  SCRIPTORESQUB  ECCLESIiE  LATIN.£ 

A  TERTULLIANO  AD  INNOCENTIUM  III. 

AGGURANTE      J.-P.      MIGNE, 

BIBUOTHECiE  CLBRI  j^VNIVBRSiE 

SITB     CUKSUDH    COMPLBTORUH    IN    8INGUL0S    SCIENTI£    BCCLBSIASTIC.€     BAMOS    LDITOHB. 


PATROLOGIM  LATINjE  TOMDS  LXXVIII. 


SANCTUS  GREGORIUS  MAGNUS. 


•  PARISIIS 


APUD  GARNIER  FRATRES,  EDITORES  ET  J.-P.  MIGNE  SUCCESSORES, 

IN  YIA  DICTA  :  AYEHCE  DV  UAINE.  V». 

189o 


Gbdhy.  -*  £x  lypis  PAUL  DUPONT.  12,  yii  dieU  BaoHl'Aini«rM.  m.il.M. 


•  •  • 

•  •  •  < 


.  • 

•    • 
•-• 


•  •  •  • 

•  • 

•  •• 

•••  ••• 


•     a 

•  • 


•  •  I 


Sjecvla  vi-vii.  ANNi  m-m. 


SANCTI 


GREGORn  PAPiE 


9 


COGNOMENTO    MAGNI, 


OPERA    OHIIVIA, 


AD  HANUSGRIPTOS  CODIGES  ROMANOS,  GALUGOS,  ANGUGOS  EMENDATA, 

ADGTA  ET  NOTIS  IIXUSTRATA, 


«reHO    ir    LABOmC   MOtlACHORini    OftlMNlS    SANCri    MDIBDICnt    B    COHGRBGATIOnB     SAlfCTI    MADIU    : 


IDim  ■CllOaATIMIIIA  QVM  VAlISIIf  VftODIIT  AlflfO  Mimn  IIBGC?,  IfiniC  AUTIM  AGCUftATlOA 

BT  AOCnOft  »mflf€IT» 


AGGURANTB     J.-P.    hUQJSTEi, 

mWklmthmcm  Cierl  IJBlverMB, 

SITB  OimSUini  COBPLBIOIIini  m  SINGULOS  SCIBflTLe  BCCLBSlAfrKUI  BANOS  BMTOBB. 


TOMUS  QUARTUS 


^■^»  1«-«»  «  ».••         t, 


'  •PARisirs 

APUO  GARNIER  FRATRES,  EDITORES  ET  J.-P.  MI6NB  SUCGE880RI8. 

IN  VIA  DICTA  :  AVBNVB  DU  MAIflB,  Mt. 

1896 


SjECULA  Vl-VIL  ANNl  895-604. 


ELENCHUS 


OPERUM  QU>E  IN   HOC  TOMO  LXXVIll  CONTINENTUR 


SAiNCTUS   GREGORIUS   MAGNUS. 


Q 


liB 


col. 


9 


Edttoris  Patrologim  Monitum. 

Prcefatio  in  librum  Sacramentorum.  *_. -:  «riHr-^^ixi 

D.  Hugonis  Menardi  Epistola  dedicatoria  ad  Em.   S.  R.  E.   Cardinalem   Armand 

Joannem,  ducem  de  Richeueu,  Parem  Francioe.  ^" "" 

Ejusdem  Pr(efalio  ad  librum  Sacramentorum. 
LiBER  Saghamentorum. 
Appeisdix  ad  eumdem  Librum. 

NoT.^-   et  Observationes  in  librum  Sacramentorum,  auctore  D.  Hugone  Menardo, 

monacho  Benedictino. 
ScHOLiA  in  eumdem  Librum  Sacramentorum  a  F.  Angelo  Rogca,  Caraerte,  Sacrarii 

aposlolici  Praefecto,  conscripta. 

Monitum  in  S.  Gregorii  Benedictionale. 

Benedictiones  qu3B  in  libro  Sacramentorura  desiderantur, 
Benedictionum  episcopalium  Supplementiim  aliud. 
Benedictionale  S.  Gregorio  Magno  vindicatum. 

Ad  Antiphonarium  S.  Gregorii  Pnzfatio. 

LiBER  Anhphonarius,  pcr  circulum  anni  ordinatus. 

Observationes  prmi(Z  ad  collectionem  Responsoriorumt  Antiphonarum,  Yersuum^  etc, 
LiBER  Responsaus,  sivo  Antiphonarius. 
Hymni  a  B.  Gregorio  Papa  conscripti. 

Appendix  ad  S.  Gregorii  Opera  liturgica. 

Commentarius  praevius  in  Ordinem  Romanum.  851 

Ordines  Romani  sexdecim.  937 

Romanorum  Pontificum  antiqui  Gatalogi  duo.  1405 

Index  Rerum.  1407 


■T3 

15 

25 

239 

263 

583 

601 

601 
605 
6i7 

637 
641 

723 

725 

849 


•    •»•  ••    ••• 

•■  •  •  •  *  •    • 
*  <•  ••*•*••    •  • 

*•••••    •    • 

*    •••  •    •■•••• 


•  •    • 

•  •  • 

•  •  •  • 

•  •  •    • 


•  • 


•  •  ••. 

•  • 

•  •  • 

:  :••- 


y 


attaatassKi 


EDITORIS  PATROLOGIiE  MONITUM. 


In  admoniiione  bremj  tamo  prirno  hujus  editionis  operum  S.  Gregorii  magni  {Patrologim  LKXV)  frm- 
fotita,  prwfati  sumus  fionnullajam  excelleniissimae  recensioni  Benedictinae  a  nobis  addenda  fore.  Jn  hoc 
Umo  habenlur  illa  addititia^  nempe  :  primo,  BeoedictioDale  quoddam  beato  Pontifici  a  Kollario  in  suis 
Vindobonensibus  Analectis  vindicalum;  secundo,  plures  {quindecim  sciiiceCj  OrdiDes  RomaQOS  quos  con» 
gregavit  et  elucidationibus  illuslravit  iusuo  Museo  llalico  doctissimus  Mabilionius. 

Benedicttni  volumtnis  prima  medietas  comprehendebat  librum  Sacramentorum  cum  aliis  documentis 
ad  iUurgiam  spectantibus  :  secunda  vero,  Commentaria  tn  varios  Veteris  Testamenti  libros.  Priorum 
servamus  locum^  minime  vero  posteriorum,  qui  opportunissime,  ut  censemus^  cedent  vicem  rebus  addendis. 
Jstxenimsic  constituent^  cum  libro  Sacramentorum  et  documentis  hunc  sequentibus^  ampiissimam  et 
pretiosissimam  coileciionem  monumentorum  quibus  servatur  traditio  sacrorum  rituum  pristinm  Ecclesim  ; 
Commentaria  vero  ipsa  aptius  locabuntur  ante  Paterii  Compilationem^  Scripturas  quoque  etucidantem,  in 
tomo  sequentiy  vice  Tripiicis  S,  Gregorti  VitoB,  quam,  lectori  consulentes,  omntbus  operibtu  sancti  Patris 
prxposuimtis, 

Llaudent  vofumen  Pontificum  Romanorum  catalogi  duo,  quorum  unus  ex  Corbeiensi  manuscripto  sextt 
ssecuii  primum  edittis  fuit  ab  dlusti^simo  MabiUonio,  alter  ab  Emm,  iScheistrato,  ex  Vaticano  codtce 
beati  Pontificis  comvo. 


PRi^FATlO  IN  LIBRUM  SACRAMENTORUM. 

I.  Sacrameotorum  librum  cseteris  sancti  Gregorii  Magni  operibus  ascensemus.  non  quod  primas  ipsius 
fuerit  parens  ^superioriobus  enim  Romanis  pontificibus,  maximeque  Qalasio  I,  debetur),  sed  quod  summa 
cura  meiiorem  iu  tormam  ipsum  sanctus  Doctor  rede^erit,  ut  docet  Joannes  Diaconus,  lib.  ii,  cap.  i7. 
Joaoni  consentiunt  Walafridus  Strabo,de  OlOciis  divinis^  seu  de  Rebus  £ccl.,  cap.  2:2,  et  alii  qui  de  boc 
argumentoscripserunt  plurimi,  utiegere  est  in  omnibus  quse  libro  Sacramentorum  jam  ssepius  edito  pr»- 
fixtf  snntprsefationibus  :  neque  enini  placet  jam  dicta  iterare.  Gelasianum  Godicem  primigenium  Romee  pu- 
biicavitprimus,  in  rebus  litiurgicis  versatissiQ)uSy  JosepbusMaria  Tiiomasius,  clericus  regularis  ;  Gelasiani 
Tero  Codicis  aGregoriano  discrimen  totum  est  in  Orationum  quas  collectas  Tocamus  varietate  ac  numerOyUti 
obsenrat  noster  Mabilionius,  de  Liturgia  Gallicana,  lib.  ],cap.  i,  num.5. 

II.  Porrocum  ad  iibrum  Sacramentoram  a  sancto  Gregorio  collectum,  correclum,  ordinatum,  auctum, 
DOTis  tjpis  edendum  nos  accingeremus,  quem  potissimum  tot  ex  Codicibus  aut    editis  aut  manu  exaratis, 

I      <]ui  penesnos  sunt  plurimi,  publicandum  eligeremus,  diu  sollicite  qusesitum  a  nobis  etmaturo  consilio  de- 
liberatum. 

i*  Se  offerebat  is  quem  Angeius  Rocca  ex  yeluslissimo  bibliotbecae  Vatican»  exemplari,  ut  in  pr»fatione 
testatur^  excudendum  curavit,  quique  in  collectione  operum  sancti  Gregorii  multoties  est  recusns.  At  de 
Jaudati  Codicis  anti<}uitate  dubios  nos  fecit,  quod  observavitllugoMenardus  in  preefatione  sua,  nostrse  mox 
subjicienda.  Ad  Codicis  etiam  integritatem  nonpauca  desideran,  oniissasque  fuisse  prsesertim  fienedictio- 
nes,  constat  ex  bis  quse  in  festo  saucti  Fauli  apostoli  ieguntur :  Praefatio  et  Benedictio  qux  superius  ;  quod 

#     nimirum  argumento  est  olim  fienedictiones  in  libro  Sacramentorumexstitisse,  cum  tamenin  toto  volumine 
ne  unam  quidem  nunc  legere  iiceat. 

20  Jacobi  Pamelii  Editionem,  tomo  II  Liturgicon  EccIesisB  Latinse,  plurimi  factam  a  veris  eruditis,  intel- 
lexeramus  tanquam  lontibus  propiorem,  si  addimenta  parenthesibus  vei  uncinis  inclusa  omittantur  :  eam 
sic  expurgalam  aiunt  convenire  cum  duobus  vetuslissimis  Codicibus  olim  bibliottiec»  RegiudB  SueciaB. 
scriptis  sub  CaroloMagno,  vel  Ludovico  Fioejus  lilio.  Coliataest  hsec  Pamelii  Editio  cum  uno  ex  laudatis 
Codicibus,  qui  nunc  in  bibliotheca  Valicana  numero  1275  asservatur;  qua  ex  recensione  nobis  compertum 
est  cum  a  Pamelii  edito,  etiam  sepositis  omnibus  quaeintra  parenthesesincluduntur,  s»pe  discrepare,  non 
in  verbis  tantum,  sed  etiam  m  Coliectis  aliisque  Orationibus;  imo  in  ofOciis  inlegris. 

3®  ^ancti  Eligii  Codicem  a  nostro  Hugone  Menardo  evul^atum,  ac  notis  ol)servationibusque  illustratum, 
maxima  apud  eruditos  auctoritate  valere  minime  nos  fugiebat.  Et  sane  perpensis  omnibus  sequiori  lance, 
Dullum  ipsi  vei  ob  antiquitatem,  vel  ob  inlegntatem,  prseferendum  duximus,  lecta  quam  Editioni  susb  vir 
doctissimusprtetixit  prasfalione.Ut  autem  hunc  pree  caeteris  Codicem,  ederemus,  id  nos  potissimum  movit, 
qnod  Dulli  aiteri  aptari  potuissent  Menardianae  observationes  et  not»,  quas  melioribus  formis  recudere,  rei 

I  tum  sacrM  tum  litterarise  non  parum  intererat.  Ex  tam  copiosae  videlicel  exquisitarum  annotationum  sup^ 
peilectiltsaccessione,  plurimuro  aut  utilitatis  autvoluptatis  studiosum  lectorem  percepturum  haud  dubita* 

^  mus.  Ut  autem  faciiius  et  expeditiusinveniri  possintiquandoquidemillas  columnispro  morenostrosubjicere 
integrnm  non  erat,  propter  nimiam  plurimarum  proiixitatem),  eas  seorsim  excusas  numeris  distinguendas 
censuimus  ;  etin  libro  Sacramentorum  singula,  quse  iis  notis  illustrantur  et  ornantur,  totidem  numeris  in 
margine  scriptis  indicavimus  (1) 

III.  C^uoDiam  vero  post  Uugonem  Menardum  multi  de  rebus  liturgicis  egregie  scripserunt,  in  hisemi- 
nentissimns  cardinalis  Joannes  Bona,  Josephus  Maria  Tbomasius  jam  laudatus,  Joannes  Fronto  sanct» 
Genovefse  Farisiensis  canonicus  regularis,  exnoslrisJoannesMabillonms,  quiliturgiam  veterem  Gallicanam 
pene  e  teoebris  eruit.  et  Edmondus  Alartene,  qui  de  EcclesitB  ritibus  tria  edidit  volumina,  in  quibus  quid- 
quid  prsbsertim  ad  sacramentorum  administrationem  pertinet  diiigenter  fuseque  pertractat»  qasecunqae  ex 

(i;  Id  bac  nostra  editione  numeri  babentur  inter  parentheses  teiiui  inMrtas^  finiT^ 

Patao^  LXXVlli,  { 


^9 


11  PRiEFATIO  IN  UBRUM  SAGRAMENTORUM.  12 

eorum  lucabrationibus  colligcre  licuil  a  Menardo  prsBtermissa,  unde  argumento  proposito  nonnihil  lucis 
affulgere  posset,eain  notulisad  columnaj'um  calcem  ailextisobservare  curavimus. 

IV.  Consuluimusetiam  plurimos  Codices  manu  tantum  e^aratos,  de  quibus  perpauca  hic  attingemus  et 
breviter  delibabimus. 

Codicis  Keginse  Succiee  ante  annos  octingenlos  descripti  variantes  lectiones  omnes,  collatione  facla  cum 
Pameiii  h)dilo  coUegimus,  undeutriusquedi^crinieu  in  mullis  advertimus.  Certe  ipso  iu  hmine  Codex.  or- 
dinatioues  episcoporum,  presb^^terorum  et  diaconorum  exbibel  anie  iNatahs  Chrisii  vigiiiam  ;  quai  omnia 
desunl  apud  ir^ameiium,  ui  de  caeteris  taceamus.  liiaratum  luisse  pro  Ecclesia,  ubi  celeuritt  erat  sancti 
Chludoaldi  memoria,  et  quidem  in  agro  t^ari&iensi,  inde  conjiomubquod  m  oralione,  LtOera  no8,qua!Sumus, 
quee  post /^a/erno5/^r  dicilur,  recitalis  nommibus  sanctorum  Aposlolorum  Petri  et  Pauli  alque  Andreae. 
eiddsiiuv  :  nec  non  el  bvalo  Vionysto  marlyre  tuo  atque  ponUfice^  cum  sociis  suis  Huslico  et  tieuUierio  et 
bealo  Chlodoalao  ;  hinc  vix  dubitamus  olim  hunc  Codicem  perlinuisse  ad  ecclesiam  ^ovigenti,  vuJgo  Sainl- 
Cloudt  prope  Parisios. 

CumhocregioCodicede  antiquitale  certare  potest  Calensis,  seu  Codex  parthenonis  beatae  Marise  de 
Cahs  :  hic  ad  nostram  Edilionem  propriusaccedit,  at  contractior  est,  et  pauciora  continet  lesta. 

Superiores  omnes  aetate  vincere  videnlur  duo  Theodericenses,  seu  monasteru  sancli  Theoderici  non 
procul  a  Khemis.  Prior  notatus  b:^,  ob  iiguras  quibus  ornatur  spectabiiis,  scnptus  creditur  Uctavo  sa;culo 
desinente,  vel  ineuutenouo,  quod  iu  eohatmeulio  erutorum  Lcoui  papae  iii  oculorum,  tanquam  laciuuris 
non  diu  anteaperpeti*ati.  Sic  enim  legitur  :  Benedictio  adstynum  lacieiidum,  etc.  Jlissa  de  inoeatione  sanctx 
Stephani,  quando  Romani  propter  invuitam  tuierunt  oculos  domino  Leoni  papas,  Sedit  hic  ab  auuo  <9o  ad 
8ib.  Vimautempassus  ab  a^mulis  creditur  anno  7ii9.  iioc  iu  Codice  pr<emitluutur  ordiuationes  lecto- 
ris,  etc,  subdiaconi,aiacom,  presbyteri,  episcopi.  Sequuntur  benedictioue  longe  plures  quam  in  vulgato  He- 
nedictionali,  elin  Editione  Menardi.  Post  Orationem  specialem  exomplogicam  seu  conlessiouem,  et  plu- 
rimas  alias,  subjicitur  Missa  de  Iransfiguratione.  Succedunt  Fne/atio,  Communicantes,  etc.  Postea  iegitur, 
nono  Kal.  Januariiin  viytlia  de  Natali  Domxnif  etc.  Eodem  in  CoUice  ad  marginem  designantur  quie  sm- 
gulis  in  Missis  cani  debeaut,  ut  in  Anliphouariu  prajsciubitur  :  exempli  gralia,  prima  Matalis  Domini 
Missa  assignatur  iln/i:///i.  Dominus  dixit  ad  me,  Psalm.  Ouare  tremuerunt,  Hesp.  iecum  principium,  Vers. 
Dixit  Dominus,  il(/e/.  Dommusdixitad  me,  0/fer/.  Laetentur  cceii,  Vers.  Cantate  Domiuo,  Communio  ia 
spendoribus. 

Alter  Codex  Theodericensis  ,  notatus  63,  ejusdem  fere  videtursetatis.  Scriptus  procui  dubiofuit  ad  usum 
monasterii  beatse  Mariie  Suessionensis  ;namibilegitur  :  MementOyDomme...  /amuiarurnqtie tuarumomntscon- 
gregationis  beatx  Dei  Oenttricis  Marxae.sanciorumque  con/essorum  Medardi  et  Eiiyti.  Tres  m  parles  dividitur, 
quarum  ultima  Prdefaliones  continet.  in  utroque  Tbeod.  plurima)  sunt  Missa;,  ut  nunc  dici  solent,  votivai, 
quae  iu  Editis  non  exstant,  uide  Humtiitate,  ae  Mtserxcordta^de  Ftae,  Spe  ei  Chantaie.  Sex  habeuturMissde 
pro  Abbate  vel  Cou^regatione.  In  Ordine  ad  beuediceudum  abbatem,  uiijii  de  miira,  bacuio  pastorali, 
anuulo  ;  uiliil  deuique  legitur  de  pompa  quaihauc  uodie  beuedictioueiu  cuiuilaiur.  Continuo  sequitur  Missa 
pro  puero  die  oblatiouis  suai,  scilicet  juxta  regulam  sancti  lieuedicti,  csjelera  omitta  ut  pi'ouxiora.  Ex  uis 
duouus  Codicibus  autiquitate  spectati^siiuis  liquetnonsemper  pro  reccutiotibushabeudos  uujusmudi  sacros 
iibros.  qui  aiupliores  sunt.  iioscodices  describi  jussit  illustrisfrimus  b.cclesitti  priuceps  Carolus  Mauricius  ie 
Tellier,  Rhemorum  arcbiepiscopus   et  dux,  atque  ad  transmitteudos  curavit,  cui  muita  alia  debemus. 

L.audatis  Codicibus  aelale  quidem  iuferior  est  Gemeticeusis  quo  usisumus,  et  elegantia  et  integritate  nulii 
cedit.  In  iguoto  Angliai  monasterio  Benedictini  ritus  in  honorem  sauclse  Dei  Genitricis,  et  sanctorum  apo- 
stolorum  i^etri  et  Pauli  constructo  exaratusest  annomillesimo,  aut  liquet  ex  lestorum  mobilium  tabula; 
monasterio  vero  Gemeticensi  dono  datus  a  Hoberto  prsfati  ccenobu  Aughcanipriusabbate,  tuncLondioensi 
episcopo,  anno  1045,  deinde  Caniuariensi  archiepiscopo,  qui  sede  sua  pulsus,  cum  homa,  quo  religioiiis 
causa  perrexerat,  reverteretur,  Gemetici  obiit  die  2b  Mau  an.  ctrciter  lo52.  Hociut^odice  plurima  desunt 
qu8e  in  Vulgatis  legimus.  Sane  libri  hujus  Anglicani  magnaprae  cseterishabendaratio  videtur,  quiaEcciesia 
Augiicana  ab  ipso  sancto  Gregorio  liturgiam  statim  sacrosque  ritus  accepit,  cum  tardius  Ordo  Homanus  in 
omni  Ecclcsia  Gailicanaobtiuuerit,  boc  est  Pipini  etCaroli  ivlagni  temporibus. 

Neque  tamen  omnes  illius  Codicisautaliorum  difTerentias  exuibereiutegrumfuit ;  alioquin  in  immensum 
opus  hoc  excrevisset.  Nam  hbruiu  Sacramentorum  suos  in  usus  ita  couciunarunt  Occidentaies  Ecciesitje, 
additis  etdetractisnonnullis^  ut  vix  duo  Codices  antiqui  prorsus  simiies  reperiautur.  Plura  de  hoc  argu 
mento  suppeditavitnosterEdmundus  Martene,  qui  libro  de  autiquis  Ecclesiw  Hitibus,  tom.  i,  de  admiui- 
stratione  sacramenti  Ecciesise,  etincruenti  sacriUcii  ceiebratioue  piurimos  diversarum  Ecclesiarum  Ordines, 
seu  Hituales  hbros  exhibet. 

V.  tjuo  loco  veieres  librum  Sacramentorum  habuerint,  patet  ex  eburneis,  argenteis,  imo  etiam  aureis 
tabulis  quibus  in  nonnuilis  Ecciesiis  vesiiebatur.  Flodoardus,   hb.   lu  Hist.    Eccl.  ituem.,  cap.  9,  scribit  : 

Ltbrum  quoque  Sacramenturum  subeOurtiei^  tabuLxsauro  yrdssignitis conluiit.  Eumquasi  luemoriter  addi- 

sccre  tenebantur  olim  presbyteri,  ut  coiligere  licet  ex  burcbardo,   iib.  xix,  cap.  8.    iSunc  ergo,  o  /ratres, 
qui  voiuerU  sacerdotis  noinen  kabere,  inprimis  propter  Deum  cogitet  ut  discat  ea  prx  necessartasunt id  est 

'Fsaiterum,  Leciionanum  cum  Ecangectis,  Sacramentorum  itbrum,  etc.  Necimmeritosane,  cumhuc  ex  iibro 
tota  fere  Ciiristianae  regionis  ratiorepetatur.  Uincqui  pro  tide  contra  hsereticos  olim  decertarunt,  ex 
solemnibus  precibus  eo  in  Codice  contentis  arguuienta  deprompsere,  puta  in  controversiis  de  incarnatione 
contra  Elipaudum,  de  cultu  ac  usu  imagmum,  ue  Curisti  corpore  in  Eucharistia.  Vide  Meuardi  notas  ib4 ; 
etioT.  UaicPostcommunio  iPerficiant  in  nobts^  qucesumus,  Dontine,  tua  sacrametUa  quod  contineni  etc., 
ut  in  Sabbato  quatuor  temporum  Septembris,  laudatur  a  Gratiauo,  Cousecart.,  dist.  c.  34,  et  a  Lan- 
franco,  Guitmundo,  et  aliis  reaiis  prieseutise  aut  impugnatoribus,  aut  deleusonbus,  Unde  vero  prsesertim 
Augustinuscontra  r^elagianosdivina;  graliaj  uecessitatem  tuetur,  uisi  ex  Orationibus  quibus  ejusdem  auxi- 
iium  Ecclesia  semper  uobis  adesse  pustulat  ? 

Ut  autem  meritojure  urdinem  rilumque  Homanum  quemhiciiberSacramentorum  exponit  ubique  tandem 
0btinui3:»e  demonsti^tur,  saiisest  illum  conierrecum  Missalibus  Gotiuco.  Erancico,  et  veteri  Gaiucauo  quw 
edidit  Aiabiliunius,  lib.  lu  de  LiturgiaGallicana,  etcum  Sacrameutario  Gailicauo  ejusdem  Mabiliouii  opera 
edito  Musei  ilalici  tomc  priiuo,  ii  parte.  in  bisenim  senteutia;  obscura;  et  abjectaj,  sermo  barbarus,  verba 
corruptissima,  Deus  bouel  quam  longe  absunt  a  gravitale  et  majestatehbri  Sacramentorum  Gregorio  ascri- 
pti.  Et  haecde  ipso  suihciant ;  nunc  vero  de  notis  et  observationibus  in  ipsum  aMeuardo  mcubratis,  hicque 
iterum  editis  breviter  iector  praemonendus . 

YL  1q  iis  iaudat  ssepe  \ir  eruditus  quasdam  sancti  Ignatii    martyris   epistoias,    quse  nanc   pro   spui^iis 


13  J>RiEFATIO  IN  LIBRUM  SAGRAMENTORUM.  14 

habentar^qua  in  re  cotninunem  suo  eevo  doclorum  pene  omnium  sententiam  secutus  est;  idem  dicendum 
de  supposititiis  Roraanorum  pontiticum  epistolis  decretaiibus,  ex  quibus  frequenter  adducit  testimonia  vir 
muJtarum  litterarum.  Hhbc  autem  mutare  etcorrigere  non  pnesumpsimus ;  ubi  vero  manifesto  errore  praBli 
potius  quam  scriptoris  quaedam  laudata  invenimus  secus  ac  debuissent,  ea  emendare  non  dubitavimus.  Sic 
pag.  t04  legitur  :  Ecce  mersisli  ;  venisti  ad  sacerdolem  ;  Ubi  dixii  ?  Deus,  eic.  ;quod  sic  restituimus  .•  Ergo 

meriitti qaid  tibi  dixttf  Deus»  pag.  105  prioris  Editi  babes,  de  sancto  Gelsino  martyre,   iegendum   Geta- 

ftMO,  utiuuncexstatin  hac  Editione.  Paginaii5,  apud  Menardum  sicprofertur  ille  locusDeuteronomii  vi,  4 : 
Audif  hrael,  Dominus  Deus  tuus  est,  Nunc  auteiUi  coi.  363  :  Audi^  Israel,  Dominus Deus  unusest,  Teodulplii> 
Aarelianensis  episcopi  libellus  de  Ordine  baplismi  in  notis Menardi  cxcusus,  pag.  ii3etseq.,  multis  mendis 
scalet.  Multo  emendatior  prodiitcura  Jacobi  Sirmondi,  ex  cujus  recensione  piurima  errata  correximus. 
Corrupta  vero  loca  in  quae  suas  Menarduscoujecturas  proposuit,  aut  notas  attexuit,  relinquere  inlacta 
coacti  sumus,  ut  Menardianam  Editionem  majori  iide  exprimeremus.  indulgendum  autem  viro  dpcto  (^ui  in 
Godicem  corruptum  incidit  ;  non  raro  tamen  exconJecturaMenardusquaecorrupta  sunt  sanat,  et  genuinam 
lectionem,  quam  postea  Sirmondusamplexusest,  reslituit. 

Mernardianis  notis  eas  adjecimus  quas  Angeius  Hocca,  Camers  apostolici  sacrarii  prsefectua,  in  librum 
Sacramentorum  Edit.  Valic.  scripsit.  His  succedunt  Benedietiones  episcopales  quae  in  Codice  sancti  Eligii 
desiderantur.  Sequitur  GregorianusAntipbonarius,  quaein  Missiscanenda  sunt  cxiiibens.  Tandem  librum 
Responsalem  seu  Officiaiem,  in  quo  cursus  ecclesiasticus,  tam  pro  nocturnis  quam  pro  diurnis  horis  in  ordi- 
oem  digestus  continetur,  ex  veteri  Codice  Corapendiensi  descriptum,  subjunximus.  ita  omnia  fere  quse  ad 
rem  sacram  pertinent  hiccollecta  reperiuntur,  excepto  duntaxatLectionario  ;  quem  addere  non  ausi  sumus, 
tum  quiaeum  sancto  Gregorio  nemo  tribuit,  sedpotius  iiieronymo  et  Damaso  papsB  ;  tum  quia  iam  non 
semei  excusus  est,  nimirura  a  Jacobo  Paraeiio,  tora.  il  Liturgicou,  et  longe  eraendatior  a  viro  clarissimo 
Slephano  Baiuzio.  Cseterum  hoc  in  Lectionario  tanturaindicantur  iectiones,  tura  ex  Apostolo  (paucistamen 
aiiundc  ex  Veteri  Testamento  adductis)  tura  ex  Evangelio  ;  quae  fere  oranes  adhuc  eaedera  in  Missa  recitan- 
tur.  Quod  vero  spectatad  evangelicas,  easmaxima  ex  partesuppeditant  homilia*  in  Evangelia,  tomo  primo 

VII.  Quamvis  ad  Mcnardi  laudera  notae  oc  observationes  ab  illo  scriptae  in  librum  Sacramentorum  satis 
esse  videantur,  de  illo  tamen  ac  de  aliis  ejusdem  lucubrationibus  paucis  jam  est  dicendum. 

Nicolaus  ilugo  Menardus  Parisiis,  anno  i58o,  hooesto  lo^o  natus,  a  puerili  setate  pietati  simui  ac  litteris 
operam  dedit.  Merooria  erat  acri  atque  adcotenaci,  ut  quseserael  legerat,  nunquam  oblivioni  daret.  Sicque 
Latine,  Grsece,  ac  Hebraice  brevi  facilique  negotio  doctus,  adsacrarura  litterarum  studium,  totum  se  con- 
ferre  constituit.  Nec  rainus  serio  de  vita  sancte  ac  pie  instituenda  cogitaos.  cum  adhuc  adolescens  regulae 
sancti  Benedicti  sese  (i)  obstrinxisset  in  regali  sancti  Dionysii  coenobio,  ut  qumDeo  poilicitus  fuerat  faciiius 
prsstaret,  annos  jamnatus29,  strictiori  se  observantice  addixit  in  monasterio  et  congregatione  sancti  Vitoni 
apud  Virodunura  die  quinta  Augusti  anno  1614.  Inde  Parisios  missus,  in  coliegio  Cluniacensi  rhetoricam 
multis  annis  docuit.  Fostea  in  raonasterio  sancti  Gerraani  a  Pratis  reliquura  vitse  egit,  sacris  studiis  obser- 
TaotlHeque  regulari  liberrimo  in  otio  totusincurabens.Teraporisjacturam  prae  caeteris  deflebat.  ilinc  recessus 
et  solitudinis  amantissimus  paucis  amicis  contentus  eratiisque  seIectis,quosinter  principem  locum  obtinuit 
Jacobus  Sirmondus  e  societate  Jesu  theologus,  quo  non  alius  fuit  autin  litteras,aut  inlitteratos  propensior. 
Talium  ceDsorum  judicio  et  criterio  quidquid  elucubrai^et,  permittere  sohtus  erat  vir  summae  in  primis 
modestise. 

Pnor  ejus  fetus  fuit  Martyrologium,  Benedictinum  notis  illustratum,dequoopere  retractando  et  secundis 
curis  euendo  sollicitus  erat,  quando  eum  oppressit  mors. 

Concardiam  Regularum  auctore  sancto  Benedicto  Anianse  abbatc,  ex  Codice  Florlacensi  eruit.  et  notis 
observationibusque  auclam  publicavit  Parisiisanno  1638. 

Quatuor  post  annis /i6nim  Sacramentorum  sancti  Gregorii  in  lucem  emisit,  cum  notis  seorsim  etanimad- 
versionibus  amplissimis. 

Anno  sequenti,  suara  de  unico Dicnysio  Areopag,  Atkenarum  et  PaHsior.  episcopo  diatribam  tacito  suo  no- 
mine  vulga vit  adref^us  «/oanms  Launoy  discussionem  Miiletiance  responsionis . 

Annoi64o,  prodiit  in  publicura  opus  ejus  posthunium,  scilicet  epLstota  sancti  Barnabce  exantiquaversioney 
cum  doctissimis  uotis,  inquit  Guilleimus  (^ave  in  Scriptorura  ecclesiasiicorura  liistoria  litteraria. 

Anno  vit®  quinquagesimo  nono  morte  pene  repentina,  et  quidem  ex  animi  voto,  correptus  estdie  20  ja- 
DQarii,  anno  i6i4,  cum  ex  alvi  doloribus  paucis  horis  decubuisset. 

(1)  Monachum  induitdie  Dominica  3  Februariiann.  i608,  et  professionem  emisit  die  iO  Septembris 
ann.  i612. 


D.  HUGONIS  MENARDI  EPISTOLA  DEDIGATORIA 

AD  EMINENTISSIMUM  S.  R.  E.   CARDINALEM  ARMANDUM  JOANNEM,    DUCEM    DE  RIGHEUEU,  ET 

PAREM  FRANCI^. 

Saiis  implevit  orbem  Gregorius,  cardinalis  eminentissime,  ut  nemo  nesciat  magnitudinem  illius,  qui  cum 
immensi  ponderis  dignilatem  sustmeret^  et  ne^otioimm  turba  circumfusus,  vix  ab  iis  explicare  se  posse 
videretur,  tamen  singutis  occurrens,  expedire  dilficilia,  infesta  eluctari,  salutaria  constiluere  non  destnebat. 
Atque  inter  alia  eiucet  quam  vtre  Magnus  assurrexent  in  pi^omt-venda  religionis  disciplina,  sacrorumque 
cuuu  atque  usu,  quo!  nunquam  aut  ad  majestalem  augustius,  aut  ad  sensum  pielatis  ingerendum  conve- 
mentius,  quam  posl  iiiius  singularem  operam  exsplenduerunt.  Quo  mentem  ac  soiLicitudinem  certe  nihilo 
remissius  appellebat,  quamsi  unum  td  eUiborandum  sibt  fuisset  otioso  de  cceleris.  Ulque  diligentiam  hanc 
et  solticUudinem  testentur  prseclajissima  lUius  scripla,  tamen  hic  Sacramentorum  Liber  prae$eriim  lucu- 
lenta  prubatione  demonsirat  :  qui  cum  nova  quasi parturUtone  in  pubLicum  prodeai,  meis  utcunque  lucu- 
bratiunculis  iLLustraius,  in  cujusnominis  Luce  nascioportuii,  msi  tui,  cardinaiis  eminenttssime,  aut  cujvs 
nin  tui  favoris  auspicio  f  6*i  auciorem  Gregonum  specio,  non  potuit  qui  usquequaque  Magnus  est  nisi  ad 
iUius  purpuram  venire  qui  inter  cceieros  Ecciesiae  principeseminet,  neque  cLaiissimum  tumen  nostri  ordt- 
ms  debuU,  nm  adiitum  deferri,  cujus  ope  rursus  ad  novum  reparationis  diem  evigitat.  Quodsi  ad  operis 
HgnitaUm  animum  converto,  et  hoc  nomine  tibi  potissimum  debetur ;  nam  si  Gregortus  quanti  faceret 
ftm  iacramf  hoe  suxsinguLaris  providentiCB  ac  pietatis  fetu^  hoc,  inquarsi^  Sacramentorum  Libro  danons" 


15  PRiGFATlO  IN  LIBRUH  SACRAUENTORUM.  i6 

travitt  tu  guanii  rem  eamdem  aestimares,  et  propriis  olim  ingenii,  doctrinae  et  zeli  monumentis  editis  si- 
mUiier  probasti,  Si  partem  sux  tnagnitmimts  Gregonus  invenit  m  cuiiu  divmo  el  cceremoniis  Christianam 
reiigwnem  liiustrantibus,  quas  diynttate  e.vluiit,  concinnitaie  decoruvit^  sanciione  firmavit,  tu  ex  eodem 
divino  cuitu  non  mmtmam  partem  splendoris  ad  purpuram  tuarn  adjunxisti,  cum  et  kostes  liiius  non  uno 
moUo  rtpressisti,  et  hterarchas  doctrina  et  pietate  prsestantissmus  tuo  consiUu  m  admmistrationem  rei 
EcciesiasticaB  promovisti,  et  in  ipsis  tempiorum  operosisstmis  augustissimtsque  aedifkiis  memonam  tuam  ad 
(jBtemitatem  commendasti,  Uenique  si  me  ascetarum  uiiimum  vei  paulisper  attendu,  cum  sim  ejus  cmgre- 
gaiionis  aiumnus  quw  tesuum  instauraiorem  agnoscit ,  quaesub  auspiscits  tuis  nunquam  nonsecundis  nova 
quoiidie  increme^iia  susdpit,  acsiatumsvb  tua  auctoritate  hactenus  lutum  obtinuU,  ex  tua  benevotenita  /lo- 
rentem  habet,  cx  tua  feiicitate  propemodum  beatumsperat.  Cui  iaborem  hunc  quaiemcunque  meum  defe- 
ram  potxori  jure  quam  tibi,  cardmaiis  emtnentissime,  qui  ad  cceteras  tuas  iaudes  tsiud  adjicis,  ut 
quemadmodumGregorio  huic  nostro  nihii  pa^^vum,  nihU  indignum  suis  infuiis  videbatur,  q  ^od  Chiistianoe 
pietati  accederet,  ita  neque  lua  tmineniia  ea  qum  vel  mmina  censeri  possunt,  si  depietatis  fonte  proficis» 
cunturf  resputs,  (Jvare  et  hoc  munus  interixinumeraqucead  purpuram  tuam  deferuntur  benevoius  accipe, 
tanquam  symbolum  magnitudinis  tuce  ex  auctoi^e  Mayno,  zeii  tui  ex  materia  sua,  gratitudinis  vero 
congregationis  Benedictmce  em  commentatore  suo,  eminentice  lua  devotissimo  Fr.  Ulgonb  Mbnard,  Bene- 
dictino. 


D.  HUGOINIS  MENARDI  PRiEFATIO. 

AD  LIBRUM  SACKAMENTORUM. 

PlgDus  aeternaB  salutis,  et  amoris  sui  perpetui,  candide  lector,  corpus  et  sanguioem  suum  Cbristus  jam 
jam  moriturus  suae  tradidit  Ecclesise.  Se  totum  quod  erat  dedit,  ut  cumtoto  sanguinetotum  in  nos  effunde- 
ret  amorem.  Nec  satisduxil  sein  nostrse  rederaplionis  pretium  in  ara  crucis  Fatri  suo  omnipolenti  otterre, 
nisi  se  quotidieipse  sacerdos  et  hostia  per  sacerdotum  miDisterium  olTerrety  non  quidem  in  uno  terr»  angu- 
lo,  sed  m  universo  terrsR  ambitu  juita  Joelis  prophetiam,  cujus  veritas  et  certitudo  quotidiana  pateteipe- 
rientia.  Siquidem  ex  quo  sacriticium  islud  institutumest,  per  universum  orbem  haBchostianunquamdesti- 
titimmolan  ;  et  quamvis  diverso  ritu,  res  tamen  ipsa  ac  veritas  semper  incoDcussa  permaosit.  DifOciie  est 
enim  universum  orbem  in  eosdem  ritus  et  cfleremonias  conspirare,  quamvis  ipsa  tides  rituum  diversitate  la- 
befactari  non  possit.  Heee  tamen  diversitas  multisretrosaeculis,  muilis  in  regionibusacpr^esertimocciduis, 
quse  Jam  pridem  Homanum  celebrandae  Missse  ordinem  amplexat%sunt,  videturabrogala.  Idoiim  fuerat  in 
hispaniatentatum.Nam  Frofuturus  Bracareasis  pontilex  ralionem  celebrandae  Misseejuxta  Komanum  ordi- 
nem  a  sede  apostolica  susceperat,  et  sub  Lucretio  ejus  successore  in  concilio  Bracarensi  primo,  quod  anno 
Christi  5(>4juxta  Garsiam,  vel  563  juxta  BaroDium,  habitum  est,  cao.  !2i.  decretum  fuerat :  Ut  eodem  ordi- 
ne  Missw  cetebrentur,  Profuturus,  quondam  hujus  metropoliianae  Ecclesiae  ep.scopus,  ab  ipsa  apostolicassedis  au- 
ctoritate  scriptum  suscepit.  Nimirum  pertotam  Galliciam,  cujus  proviuciae  hoc  erat  conciiium    :  cui  tamen 


Romanae  suscepit  ordinem,utclarum  estexepistola  Caroli  Calvi  imperatoris  ad  clerum  Kavennatem  :  Nam 
tt  usquead  tempora  abavinostri  Pipini,  Gaiticanae  tcciesias  aliter  quam  Homana  et  Mediolanensis  Eccie^ia  ce- 
tebrabant,  Quod  etiam  postea  cautum  estlib.  v  Capitul.  CaroIietLudovici  impp.,cap.  ^i^  :Ut  unusquisque, 
presbyter  Missamordine  Romano  cumsandalits  cetebret,  ConfirmatqueCarolusCalvus,  epist.  cilata:5e(i  no9 
sequendam  ducimus  Romanam  Ecclesiam  in  Missarum  celebratione.  Et  merito  quidem^estenim  Ecclesia  Ro- 
manaaliarum  mater,  quamomnesaliae  imitaridebeDtei(|uesubjici.  Quamobrem  cum  Missse  Komanse  digni' 
tatem  attentius  spectarem,  in  mentem  subiit  eam  pro  virili  parteillustrare,  maxime  vero  occasione  nacta 
optimi  atque  vetustissimi  libri  bacramentorum  sancti  Gregorii  papae,  qui  vul^o  Missale  sancti  Eligii  nuncu- 
patur ;  insuper  ad  id  impulsus  aniici  cujusdam  precibus,quime  obuixerogaviluthuDcIibrum  in  lucem  ede- 
rem,  nectautum  thesaurum  cum  Christian»e  religionis  dispendio  xiiutius  latere  sinerem.  Hic  igitur  liber  est 
bibiiothec»  monaslerii  sancti  Petri  de  Corbeia  in  extrema  Picardia,  quem    vulgo  feruol  fuisse  olim  sancti 
Eligii  Noviomensis  episcopi  Missale.  Namindorso  ejusdemCodicisscriptumhabeiur  in  hunc  mudum  iMissaie 
S,  Eiigti,  Sed  illius  fuisse  pauca  qufiedam  quseioeodem  Codice  reperiuntur,  reclamare  videntur,    ut   festa 
sancti  Projecti,  et  sancti  Leonis  H,  qui  aliquot  aunispost  obitum  sancti  Eiigii  floruerunt.  Itaque  arbitror 
librum  quidem  Sacramentorum  sancti  Gregorii papae  1  olim  sancto  Eligio  abaliquo  Komano  poDtifice  fuisse 
transmissum,  sed  postea  transcriptum,  cique  paucula  qutedam  addila  fuisse,  et   nomen  sancti  Eligii  ob 
exemplar  ex  quo  sumptum  est  retmuisse  ;  aut  certe  dicendum  estideo  librum  hunc  nuncupari  sancti  Eligii, 
quod  olim  ad  monasterium  sancti  Eligii  Noviomi  situm   pertinuerit,  quod  tamen,  cum  id  penitus  non  con- 
8tet,  assererenon  ausim.  Quidquid  sit,  tanien  certum  est  Codicem  ms.   esse  vetustissimum.  Klius  chara- 
cteres  accedunt  ad  similitudinem  alterius  Hbri  ms.  Sacramentorum,  quem  olim  scripsit  quidam  presbyter 
nomioe  Kodradus,  qui  vixit  anno  Domini  tj53,  de  quoinfra  ;sed  apparent  vetustiores  cum  ipsalibri  forma. 
Accedit  ad  commeudaDdam  illius  vetustatem  quod  in  eo  pauciora  festasint  quam  inaliii  Sacramentariis,  et 
Ordinibus  mss.  quse  sunt  penes  nos,  et  in  excusis  ex  Cociice  Vaticani.  Nam  processu  temporis  festa  et  so- 
lemnitatesaccrevisse  nemo  est  qui  ignoret.  Haec  eadem  hujusCodicis  vetustas  colligi   potest  ex    aotiquis 
scriptoribus.  In  hoc  Codice  sancti  Eligii  suntquinqoe  Dominicse  Adventus,  et  quse  remotior  est  a  Natali 
Christi  dicitur  quinta,  etquaehancsequitur  appeilatur  quarta,  et  sicdeinceps.  At  AmalariusFortunatus,  lib. 
m  de  Oliiciis  h.cclesiaslicis,  cap.  40,  testatur  hanc  esse  Domiuicarum  Adveotus  ratiooem  io  antiquis  Missa- 
libus,  ut  in  eis  scriptum  reperiatur  :  llebdomada  quintaante  Natalem  Domini,  In  eodemCodice  sancti  Eligii- 
scriptum  est,  qui  tecumvivU  ei  regnat  Deus,  atque  ha;c  verborum  seriesestautiquiisimorum  exemplarium, 
ut  docet  Mia'ologus,  cap.  6,de  observationibus  ecelosiasticis  ;  Sctendumest  autem  in  itia  usitaiissima  conciu* 
stone  perDommum  noslrum,  quod  Romanus  Ordo  et  anliquissima  exemplaria  exponunt,  ubi  dicitur,  qtU  tecum 

vivit  el  reynat  Deus.  etc. 

Et  sane  qaidam  vir  doctisiimus  qui  nuper  Vaticanam  et  illustriores  Romae  bibliothecas  perlustravit,  mihi 
te&ttitus  est  se  nullum  ibi  librum  SacrameDtorum  sancti  Gregorii  vidisse,  aui  de  antiquitate  cum  hoc  sancti 
fiiigii  Missali  certare  poisit.  Apparet  eti«m  hunc  librum  fuisseaateCftroUMagoi  9criptumiiop«riui»|CUAia 


J 


17  PILEPATIO  IN  LIBRUM  SAGRAMENTORUM  M 

iUo  Ddlla  sit  imperatoris  meDtio,  qaam  tameo  videre  est  io  aiiis  libris  Sacramentonim  mss.  qni  simt  penes 
Dos,  de  quibus  statiro  agendum  erit. 

Libri  auctorita^em  etdigDitatembflecTerba  comraendant:  Exauthenticolihrobihliotherseeuhieuliscriptiu, 
QaflBetiam  habentur  in  libro  Sacramentorum  ejusdem  sancli  Gref^orii.  qui  subCIementeVIIlpontificemaxi- 
mo  ex  bibliolheca  Vaticana  praelo  subjectus  est  cura  etstudio  R.  et  doclissimi  P.  Angeli  a  Roeca  papflB  sa« 
mife:  nam  significant  hunc  Codicem  exscHptum  fuisse  ex  libro  qui  servabatur  olim  in  aliquo cubiculo,  sea 
secretario  basilicsB  sanctorum  apostolorumPetri  et  Pauli  cum  aliis  sacris  libris,  quibus  Romanus  pontifexad 
diTina  utebatur  officia. 

Huncigitur  l'brum  notis  et  observationibusillustrayimus,  ad  quod  praestandum  hflec  praecipna  nobis  fue- 
rant  adminicula,  et  in  primis  optimi  alii  libri  Sacramentorum  mss.  qiiorum  primus  est  ex  bibliotheca  insi- 
ffnis  monasterii  sancti  Regimii  Rhemensis  scriptus  a  quodam  Lantberto  sacf»rdote  et  solitario,  jussu  cujus- 
dam  Gaodelgaudi  presbyteri,  monachi,  etdecani,  ut  ipseLanthertus  insuo  prologo  donet, quem  hic scripsis- 
scm,  nisi  crebra  soloeca;  quibus  scatet,  obstitissfnt.  Illi  in  nostris  observationibus  nomen  Codicis  Rhemen* 
sis  attribuimus.  In  altera  Codicis  pagina  e  regionc  prologi  apparet  effigies  ipsius  Gaudelgaudi  induti  casula 
ad  Dormam  antiquamefficta,  medio  capite  raso.  mento  orbiculariter  attonso  ac  veluti  raso,  sinistra  librum 
clausum  tenente,  cum  hac  circa  caput  inscriptioneGArDEtGAiiDos  PRESBYTKa.  In  adversa  paginaslat  (i)  effi- 
giessancti  Gregorii  papm  cum  casula  et  tonsuraejusdcmformfleacipsiusGaudelgaudi.etdalmaticamanicis 
longis,  et  latis  satis  juxta  aDtiquam  formam,  etpallio  archiepiscopali  alba  siue  crucibus.  siaistra  teDeos  li« 
brum :  habetque  hanc  circa  capntinseriptionem,  CKG  rPErflPIOC  n\nA,  id  est,  Sanrlus  Greaorius  Papa.  In 
seqoenti  pagina  stat  effigi^s  sancti  Remigii  Rhemorum  episcopi.  eadem  tonsura,  pallio  et  habitu  cum  san- 
cto  Gre^rio  tenens  etiam  librum  manu  sinistra,  cum  haccirca  caputinscriptione  CKC  PEMiriOC  EPK.  OPB. 
PEMP.,  id  est.  S%nctu$  Remigius  Epixeopm  urhis  Rhemorum.  In  fineprologi  dicit  se  hoc  opus  inccepisse  xi 
cal.  April.,  indictione  sexta,  et  colophonem  imposuisse  X  cal.  Aug.,  indictione  octava,  anno  xxxi.  rbgni 
D0VH1  Nai.  CAROLi  oLORiOHusMi  REois  FRANf.oRUM.  Scd  cum  ejusmodi  indictiones  non  possint  convenire 
Carolo  Calvo.  et  Carolo  Simplici,  puto  librum  hunc  scriptum  fuisse  tempore  Caroli  Magni.  Nam  iDdictio 
sexta.  qua  hic  liber  iDCoeotus  est,  iDcidit  iD  annum  tricesimum  primum  regni  Caroli  Magni,  qui  re* 
gonm  ioiit  annoseptingeDtesimosexagesimo  octavo.  ut  mauifestum  est  ex  Egiuhardo,  etex  ejusdem  Caroli 
Vita  apud  Pithoeum  ;  ita  ut  scriptor  hujiis  libri  videatur  usus  hyperbato,  ut  aDDus  tricesimus  primus  Caroli 
MagDi  refereDdus  sit  ad  iDdictioDem  sextam  qua  liber  iDchoatus,  dod  ad  octavam  (jua  perfectus  est.  Id  fiDe 
hajus  Codicin  dunesuDtimagiDes  habitn  sacerdotali  depictaasiDeiDscriptioDe,  quae  videutur  esse  hujus  Laut- 
berti  scriptoris,  et  sequens  pagella  litteris  Griecis  exarata  est,  non  Graecum  tamen,  sed  Latinum  discursom 
complectens  inconditum  valde.  et  soloecis  confertum.  In  ipsa  narratione  proflletur  se  esse  scriptorem  et 
pictorem  hojus  Codicis.  incoepisse  anno  29,  et  absolvisse  31  refirni  Caroli  Francorum  regis  iisdem  calendis 
ut  supra.  indictionibus  soppressis  ;  postea  agit  de  scribendi  difflcultate,  tandem  poscit  lectoris  preces.  Ibi 
semper  ponit  litteram  0  pro  V,  ut  supra  in  effigie  sancti  Remigii  dixit,  Orbis,  pro  Urbis.  Tandem  in  ad- 
versa  pasrina.  quae  est  ultima  libri.  hfec  verba  reperire  est :  Liber  S.  Remigii  Remorum  Ponti/icisa  frairibtu 
ejusdem  lort  frnitur  usqne  hodie.  Hinemarus  Abhas. 

SecnndusCodex  '2^  ms.  Rodradi  presbvteri  dicitur,  qui  fuit  illiusscriptor,  bibliothecre  supra  dicti  monaste- 
rii  sancti  Petri  de  Corbeia.  Floruit  aoDo  Chri^ti  853.  Dam  iD  sua  praefatioDe  dicit  se  fuisseordiuatum  sacer- 
dotem  eodem  auDo  ab  Hilmerado  episcopo.  Hicautem  Hilmeradus  episcopus  fuit  AmbiaDCDsis,  ut  videreest 
in  coDciliis  TuroDCDsi  iv,  aDDO  849,  Suessiouensi  ii  aoDo  853,  et  VermerieDsi  eodem  aDDO  celebratis,  qui- 
businterfnit.  Quse  utclariora  siut,  producemusduasejusdem  Codicis  praefatiuDCulas,  priorem  prosa,  alteram 
metro  iu  hunc  modum  : 

Ego  Rodradns  miserirordia  Dei  indigens,  victm  Hilmeradi  nntistitis  jussionibus^  vinciusque  episcopalis  auctO' 
ritatts  excommunicationihus [[![.  nonas  Martis  Sarerdotalis  ministerii  trepidus  suscepiofficium.  anno  Incama' 
tionis  Dominicae  DCCCUlf.  indictione  [.  Roncta  V!f.  conrurrente  V!!.  termino  Pasrhali.  IIII.  Kal.  Apr, 
Quicumque  hanc  ordinationis  mece  adnotatiunrulam  legeris,  et  per  hunc  codirem  Dominici  Corporis  eonsecratio* 
nem  recitaveris  tuis  quoBso  precihus  adjutus,  dicatum  Christo  eshibere  Sacerdotiumf  et  supernsr  visionis  coiwe- 
qui  bravium  merear. 

Altera  preefatiuDcula,  qufB  metrica  est,  ita  se  habet : 

Hunc  ego  Hrodradus  Sanctorum  indi^nus  alumnus  Altithrono  Repn.  ferimus  quo  judice  cuncti 

Composui  librum  Christi  sub  honore  dicandum,  Pro  merito  nostro  raercodis  pra»mia  dign«*. 

Oflfirii»  sacris  ai?ni  dum  victima  dij?ni  Te  quoque  suppliciler,  Christi  benedicte  Sacerdos, 

Reli|?ione  pia  sacram  mactatur  ad  aram.  Codicis  istins  frueris  qui  forsitan  usu, 

Qoi  licet  indiRnuR  merit«irum  dote  bonorum  Inter  sacrorum  solemnia  sis  memor  ipse 

Destituar,  noxee  nimio  sub  pondere  vilis,  Posco  mei,  precibnsnue  Deum  mihi  conciliato, 

Saltem  hujus  studii  donel  pietate  placere  Ob^equio  cujus  coelestia  munera  libas. 

Hiclil>er  potissimum  iDduaspartesdividitur.Iu  primacnntiDentur  ea  qumipse  Rodradus  existimat  tantum 
faisse  a  sancto  Greflrorio  collecta.  exceplis  nonnullis  qufi  dicit  se  ad  distinctionem  vir$rulis  Jugulasse,  in 
allera  comprehendit  ea  qum,  a  sancto  Gregorio,  praptermissa,  ait  ipse  Rodradusse  ex  'm (\\\fe a probatissimis 
et  eruditissimis  magnn  diliqen^ia  exarata  snnt  viris  r^Urgisse,  adiectis  pnpfationibus  et  Benedictionibus  epi- 
scopalibus;  necnon  et  illud  quod  in  prnpfato  opere  beati  Gre$?orii  ad  gradus  inf»?rioresinEcclesiaconstituen- 
dosDOD  habetur,  ita  eoim  ipse  loquitur  in  sua  prflRfatioDe  post  primam  libri  sui  partem  :  Huc  wque  prcere^ 
dens  Sarramentorum  libelins  a  beato  Gregorio  ronstat  esae  edilus,  exr^ptis  hifi  qum  in  rodem  in  quadragesima 
tirgulis  ante positis  lertoris  inveneritjugHlata,solertra.  Xamsicutquorumdam  relatu  didirimus^  domnus  aposto- 
licus  in  eisdem  diehus  astationihus  penitus  varni,  eo  quod  rsetcris  sef^timanae  feriis slationibus  varnndo  fatiqatur ; 
eisdemrequiescit  diebus,  oh  id  scilicet,  ut  tumuUnatione  popuiari  carens,  el  eleemosynas  pauverihus  distrihuere^ 
ei  negotia  exterioraliberiusvalealdisponere.  Missam  vero  prcestilutnm  innntale  ejnsdem  heali  Gregorii  virgulis 
(inte  positis  jugulaiam  a  surressoribus  ejus  causn  nmoris,  imo  venerationis  suse  eid^m  operi  non  duhium  esl  esf^e 
i»/frpMi/am,etc..  ut  apnd  Paraelium,  qui  eamdem  prflefationem  refert  nomine  Grimoldi  abbatis,  etiam 
posl  priorem  illam  partem  quam  Rodradus  dicit  essp  sancti  Gregorii.  Uanc  prr-pfationem  excipit  series  capi- 
tulorum  secundse  partis.  qufe  apud  Pameliura  eadem  prorsus  est,  ila  ut  hic  liber  ita  distribulus  duos  sibi 
Tindicet  auctores,  Rodradum  sacerdotem,  et  Grimojdum  abbatem.  Nec  tamen  controversia  magna  est.  Nam 

(1)  Has  efGgies  habes  col.  559.  et  560.  Gaudelgaudi  vero  efHgiem  exhibet  Mabill.  in  Annal.  Benedict,  tom. 
n,  Dag.  i5S. 

(j)  opecimen  seripturae^hujuscodicis^  Yidelib.  de  Re*diplom,  p.  363,  tom,  u. 


10  PRiGFATIO  IN  LIBRDM  SACRAMENTORUH.  20 

quamyis  sit  eadem  utriusque  libri  raethodus,  et  unus  ab  altero  praefationera  emendicarit,  nonminimum  ta- 
men  intercedit inter  utrumque  discrimen.  Primo,  ut  missas  faciam  Oraliones seu  Colleclas  in  quibus  aliquando 
Rodradi,  et  Grimoldi  libri  mter  se  dissident.  in  prima  parte  Rodradi  Codicis  exarata  repenes  quae  spectant 
ad  superiores  ordines  constituendos.  exceptis  quibusdam  rubricis,  quorum  nulla  est  mentio  ,in  toto  Codice 
Grimoldi.  Secundo  in  secunda  parte  Rodradi  habentur  ea  omnia  quas  spectant  ad  inferiores  ordines  confe- 
rendoscumeorumrubricis  ;  sed  nihil  horum  similereperire  estin  Codice  Grimoldi,etr.i  inejuspraefationehaBC 
verba  legere  sit :  Necnon  et  illud  quod  tn  praefato  Codice  beali  Gregorii  ad  gradusinfenores  in  Ecclesiaconstiluen' 
dos  non  habetur,  Tertio  in  Codtce  Rodradi.  in  Sabbatosanctodescribunturritus  qui  baptismumpraecedunt^sed 
contractius  quam  in  Codice  Grimoldi,  caeteris  insecundam  partem  reiectis,quibusdam  tamen  subfinemprap- 
termissis.  Quarto  suh  finem  primffi  partisCodicis  Rodradicontineturbaptismusinfirmorum,  etnonnulla  alia 
quae  in  Codice  Griraoldi  abbatis  desiderantur.  Quinto  Benedictiones  episcopales  in   secunda  parte  Rodradi 
suntfere  in  omnibus  festis  sanctorum  ;  in  Dominicis  vero  habentur  duntaxat  nsque  ad  diem   Pentecostes 
incIusiTC  ;  at  in  Codice  Grimoldi,  in  Dominicisexstant  benedictiones  episcopales  usque  ad  Dominicam  unde- 
cimam  post  Pentecosten  inclusive  ;  in  solemnitatibus  vero  sanctorum  pauciores,  videlicetde  sancta  Cruce,  in 
natali  sancti  Joannis  Baptistae,  in  natali  apostolorum  Petriet  Pauli.  in  nativitate  sanctse  MariaB,  in  martyrio 
sanctiJoannisBaptistae,  etincommemorationeomnium  Sanctorum.  Sexto,in  secundaparteRodradihabentur 
pnefationes  quce  absunt  aCodiceGrimoldi,etsi  in  sua  prfefatione  illarum  mentionem  faciat.  Pamelius  tamen, 
qui  primus  huncGrimoIdi  librum  in  lucem  edidit,  raultas  subjun\it  prsefationes  ex  libro  Sacramentorum 
Alcuini.  Tandem  in  Godice  Rodradi  secundae  parti  subjiciuntur  appendicisinslar  multaeMissaecumapologiis 
et  ratione  conferendiextremam  unctionem,quaB  neutiquamexstant  inCodiceGrimoldi.Exhisomnibusfacile 
colligitur  Rodradi  librum  alium  esse  a  Grimoldi  Codice,  et  hos  auctores  seorsim  scripsisse,    et  collegisse 
suum  Sacramentorum  librum.  Quis  autem  fuerit  hic  Grimoldus  abbas  non  satis  constat.  In  Vitasancti  Not- 
keri  Balbuli  apud  Henricium  Canisium,  tom.  VI  antiquae  lectionis,  mentio  fit  Grimaldi  cujusdam,  qui  fuit 
abbas  canonicus  celeberrimi  c«enobii  sancti  Galli,  et  archicapellanus  Ludovici  Pii  iinperatoris,  sed  an   hic 
idem  sit  cum  Grimoldo  quserendum  est.  Verum,  utad  eumdem  Rodradi  librum  nostra  revertatur  oratio,  si 
fidem  habemus  Micrologo,  similem  librum  contexuisse  videtiir  Magister  Albinus,  qui  vulgo  Alcuinus  dicitur. 
Sic  enim  ait  cap.6,  de  Ecclesiasticis  Observalionibus  :  Fecit  tamen  idem  Albinus  in  sancia  Ecclesia  noncon- 
temnendum  opus.  Nam  Gregorianas  Orationes  in  lihris  Sficramentorum  colleqisse  asseritur  ftaucisaiiisadjectts^ 
quas  tamen  sub  obelo  notandas  esse  indicavit ;  deinde  alias  OrationeSf  sive  Praefationes,  etsi  non   Gregonanas, 
ecclesiasticas  tamen  celebritati  idoneascollegit,  sicut  prologus  testatur,  quem  post  Geegorianas  Orationes  in  medio 
«jtt«rf«m/t6rtco^/ocacf*^QuaBsaneverbaindicant.\lbinumscripsisselibruinSacramentorumsimilem  Hodradiet 
Grimoldi  Codicibus.  Nara  utriusque  Codicis  supranotata  prsefatioest  in  medio  operisinterprimam  ctsecun- 
dam  partera.  Nec  pot^st  esse  error  librarii,  ut  vuItPamelius,  qui  scripserit^/fttHu^  pro  Grimoldus,  Nam  cum 
videamus  Rodradi  librum  diversum  esse  a  Codice  Grlmoldi,  fieri  potestutsuum  etiam  Albious  concinnarit. 
Sed  miror  cur  hsec  distinctio,  seu  divisio  officiorum  et  Missarum  his  auctoribus  in  mentem  venerit.  ut  una 
pars,  paucis  quibusdam  exceptis,  videaturesse  sancti  Gregorii  papes.  altera  vero  rainime.  Siquidem  in  Vita 
saacti  Gregorii  a  JoanneDiaconoscripta,  cumagitdeSacramentorum  librocollecto  asancto  Gregorio,dicitur 
simpliciter :  Sed  et  Gelasinum  Codieem  de  Missarum  solemniis  multa  subtrahens,  pauca  convertens,  nonnulla 
superadjiciens  in  unius  libelli  volumine  coarctaoit.  Idem  profert  Walfridus  Strabo,  lib.  de  Rebusecclesiasticis, 
cap.  22.  Neque  est  simile  vero  Gelasianum  Codicera,  et  si  in  quibusdam  correctione  indigeret,  fuisse  adeo 
mutilum.  utMissas  qu»  pertotiusannicurricuIumdicend/Berantnoncomplecteretur.  Quodelsiconcederelur, 
noncredibile  est  sanctum  Gregorium,  qui  Gelasianum  librurarecensuit,  nonnullis  detractis,  quibusdara  vero 
aliis  adjectis,  librura  Missarura  quae  per  totius  anni  circulura  dicuntur,  adeomutilum  reliquisse,    ut  naajor 
pars  Dominicarum, seu  Missarum  qune  in  Dominicis  dici  debeant,  in  eo  desideretur.  Nam  juxta  doctrinam 
supra  citatorum  scriptorura  in  hoc  Gregorii  Codice  Missae  dominicales,  quae  interjectae   sunt  a  nativitate 
DominiusqueadAdventum,exceptisSeptuagesimae,Sexagesi'naB,etQuinquagesim«,PaschaB  etilliusoctayae,et 
Pentecostes.  non  sunt  sancti  Gregorii,  quod  dicere  absurdum  est    Nam  incredibile   esl  in  illis   Dorainicis 
terapore  Gelasii  et  sancti  Gregorii  nullas  Missas  celebrari  solitas  ;  quod  si    celtibrarentur,   detur    ratio 
quare  non   essent  in  Codicibus  Gelasii   et  sancti   Gregorii  descriptm.    Nostram   opinionem    confirmat 
inscriptio  libri  Sacramentorura  tara  in  editis  quam  in  Codicibus  nostris  manuscriptis,  imo  in  ipsis  Codicibus 
Rodradi,  et  Grimoldi,  quae  estejusmodi :  Incipit  tiber  Sncramentorum  de  circulo  anni  expositus  a  sanctoGre- 
gorio  papa,qualiter Missa  Romanacelehratur.CuiusliluVi  veritasstare  nonpotest  cum  adversariorum  opinione, 
cUmineorumCodicibusmajorpars  Missarum  dominicalium  desit.  Nostramopinionem  suadentCodicesmanu- 
scri{)ti  sancti  EligiietRemensis,  antiquioresipsisRodradi  etGrimoldivoluminibusqui  ejusmodi  codicis  Grego- 
riani  separationem  non  admittunt.Gonfirraat  Codexmanuscriptus  Ratoldi.  abbatis.  de  quo  statim  agendum 
est,  et  si  posterior  sit  Codicibus  Rodradietforsan  Grimoldi,  qui  ejnsmodidivisionem  non  agnoscit,  quemad- 
modum  nec  liber  Sacramentorum  tempore  Clemenlis  VIII.  ex  bihliotheca  Vaticana  editus. 

Tertius  liber  (i)  Sacramentorura  manuscriptus  quousi  sumus  est  etiam  bibliolhecm  Corbeiensis,  auem 
nomine  Ratoldi  abbatis  indigitaraus,  quod  ejus  jussu  scriptus  sit,  ut  claruraest  excalendario  ejusdem  libri, 
in  quo  Idibus  Martiis  hic  disticbus  reperitur : 

Abbatis  domni  stat  mentio  sancta  Ratoldi 
Istum  qui  fecil  scribere  quippe  librum. 

Ratoldos  autem  fuitabbas  Corbeiensis  vigesimus  sextus,  qui  et  mortem  obiil  anno  Domini  nongentesimo 
octogesimo  sexto,  Idibus  Martiis,  ex  quo  apparet  hunc  librum  scriptum  fuisse  ante  hunc  annum.  Hic  Codex 
optiraus  est,  et  correctissimus,  plures  habet  caeremonias,  dies  festos,  Benedictiones  episcopales,  et  Praefa- 
tiones,  quara  alli,  quiarecentior  est. 

Ad  hos  Codices  accessit  liber  maniiscriptus  bibliothecee  Tilianae,  qui  est  Ordo  Romanus,  cujus  mihi  co- 
piam  fecit  vir  clarissimus  Joannes  Tilius.  Siinttamen  qu.eda  ^i  in  nn  qiT  in  Ordine  Romanononexstant;ut 
in  Ordine  Romano  quaedam  reperire  est  qnne  in  hocCodico  Tilianodesiderantur.  Hic  liber  inilio  caret,priore 
quaternione  avulso.  Videtur  ofim  fuisse  Kcclesiae  SagiensisinNormannia  submt»tropoli  Rothomagensi.  Nam 
in  eo  Codice  ubi  agitur  de  ordinibus,  h«ec  habcntur  :  Salariensis  Erclesia  afque  episropahs  auctoritas  tibi 
concedunt,  etc.  Salariensis  enim  Ecclesia  et  Sagiensis  idem  sunt,  et  Sagium  dictum  fuitetiam  Salarium,  ut 
clarum  est  ex  Orderico  Vitali,  qui  libro  viii  Hist.  eccl.  Serlonem  antea  abbalem  monasterii  sancti  Ebrulphi 
ubi  nominavit  episcopum  Sagiensem,  lib.  xii  ejusdem  Historia;  in  Epitaphio  Rogeri,  qui  successit  Serloni  in 
abbatiam  sancti  Ebrulphi,  ait  : 

(1)  Specimen  scripturffi  hujus  libri  habes  in  lib.  de  Re  Diplom.,  p.  '367. 


I!  PRiBPATIO  IN  ITBRUM  SACRAMENTORUM.  » 

Prsesule  jam  facto  Serlone  Salaribus.  iste 
CneDobii  sancti  r<*pnraen  snscepit  Ebrulphi. 

El  infpa  :  Bodem  mense  venernnrfus  Serlo  pnsfquam  Salariensm,  xxxn  ann%$  rexiiEceleHam^^Xt,  Adde  quod  fn 
boc  Codire  Tiliano  passim  habetur  celebris  memoria  sanctorum  martvrum  Gervasii  et  Protasii,  etin  com- 
memoratione  Sanctorum,  post  Orationem  DominicAm  his  verbis,  Afqup  Andrea,  subjun^tur:  nfcnnn  hpatis 
maHyribns  tuis  Gervaxioet  Protnsio,  Quod  quidem  factum  est  quod  Ecclesia  Saeiensis  dedicata  sit  subtitulo 
saoctoram  marlvnim  Gervasii  et  Ppotasii.  ut  nlanum  estex  Orderico  Vitali,  libro  citato,  et  OuillelmoGeme- 
tic€n«i.  lib.  vn  Ri«tor.,  cap  13  et  t5.  Siib  finem  hujusCodicis  pst  snccessio  Romanorum  Pontificum,  qnm 
desinit  in  Sergioteplio  Sequitur  Chronicon  ab  optu  mund»  in  cujus  fine  hmc  habentup  :  Et  a  Carlo,  et  Cnr- 
lomanno  uaque  ad  Carlum  anni  quntuor^  et  deinde  domnns  Carlm  solus  reqnum  suxrepit,  et  Deo  protenente  OU' 
hemnt,  usque  in  praexentetn  annum  feUciter.quiestreqnieimqundraqesimussPcundus.Suntavtemtotimsnmmm 
abongtne  mundi^  usnue  ad  prmsentem  annnm  ivmdcclxi.  In  eodem  Codice  series  habetur  re^um  Francopum, 
in  cujus  fine  haBC  scripta  sunt  :  Mortuo  Roherto  reqe  Fenrirus  fiUus  ejus.  adfiuc  iuvencnlus,  multas  insidins  et 
calamitntes  perpessus  est  a  vrindoihis  reqni  ;  auxilio  Dpi  munitus,  omnes  inimiens  suos  suhjuqamt  supp  semi- 
tuti  Ex  quibus  planum  est  hunc  Codicem  scriptum  fuisse.  Henrico  illo,  qui  primus  appellatur,  in  Francia 
regnante.  qui  resrnum  iniit  anno  Domini  1032,  juxta  Sigibertum  inChronico,quod  etiam  videtur  forma  cha- 
racterum  hajus  libri  suadere. 

Usi  etiara  surous  ordine  Romano  vetustissimo  manuscripto  bibliothecse  Corbeiensis  ;  sed  quia  magna  ex 
parte  lacer  est,  pauca  ex  illo  baurire  potuimus. 

Non  mihi  etiam  parumprofnit  Ordo  quidammannscriptus  hibliothecm  monasterii  sancti  Germani  aPratis 
prope  Lutetiam  Parisiornmsiti,  in  quo  pnesentem  lucubratiunculam,  Deo  juvante.  comnosui.  Codex  satis 
antiquus  videtnr.  et  scriptus  ante  quinirentos  annos  :  ad  cujuscalcem  estordounarendi  infirmi.sed  scripturae 
a  toto  op<*re  discrepantis,  nec  adeo  vetustm,  siquidem  trecentos  annos  vix  snperare  videtur,  sequiturque 
Dsum  extrera®  unctionis  recentiorem.  hab»3taue  formam  dtprecatoriam,  hodiernaRque  similem,  non  indica- 
tivam,  qiiara  vetustiores  Codices  manuscripti  agnoscunt. 

Insuoep  collectanea  quwdam  misit  ad  me  virdoclissimus  Joannes  lePrevost,  canonicus  et  bibliothecarius 
insi^nis  Ecclesim  Rothoma(?ensis.  ex  duobus  antiquis  Sacramentariis  seu  Pontificalibus  manuscriptis,  qu» 
in  ejusdem  RcclcsiaB  secretario  asservantur,  quorum  alterum  vidctur  esse  Anirlicanum,  ut  ipse  opinatur, 
idque  patet  ex  sanctis  Anj?licanis,  qui  passim  in  hoc  libro  nominantur.  et  ex  corona»'one  regum  Anglim, 
qoaB  in  hoc  Codice  exstat.  Alterum  videtur  fuisse  olim  Ecclesi»  Rhemensis,  quia  in  litania  coronationis  re- 
gnm.  qufle  illic  habetur,  hi  sancti  Ecclesifie  Rhemensisnominantur :  Nicasius,  Reraigius,  Sixtus.  Sinicius,  et 
Rigobertus. 

Usus  sum  etiara  Codice  raanuscripto  mihi  tradito  ex  bibliotheca  raonasterii  sancti  Remigii,  Rhemis  fun- 
dati,  scripto  circiter  annura  Cbristi  raillesimura,  in  quo  prfeter  alia  raulta  qum  ad  nostrura  propositura  mi- 
nime  tpefHant  duo  sunt  ordines,  alter  ad  dandara  pfenitentiara.  alter  ad  visitandura  infirmum,  qui  mihi  ad 
haecduo  sacraraenta  illustranda  non  mediocrera  lucem  attulerunt. 

Non  mihi  etiam  parum  contulit  opis  Martyrologiura  sancti  Hieronyrai  ras.ex  hibliotheca  Corbeiensi.quod 
quidem.  ut  Hbere  dicam  quid  de  eo  sentiam.  non  videtur  purura.  cum  in  eo  multasanctorura,  qui  post  san- 
ctom  Hieronyraura  vixerunt.  noraina  adjecta  videantur  ab  ipsoscriptore,  quisanefuit  monachus  Corbeien- 
818.  Siquidem  ibi  notatur  Iranslatio  sancti  Pp^necordii.  cujus  corpus  in  dicto  monasterio  servatur.  obitus 
Theofredi  primi  abbatisCorbeiensis.  obitus  Ratoldi  abbatis  ejusdem  cnenobli,  dedicato  ecclAsiae  ejusdem 
loci,  et  nonnnllorum  sacellorum,  qufe  adhucCorbei»  visuntnr.  Codex  tamen  antiquns  est,  et  videtur  scriptus 
ante  annos  scxcentos.  Huic  accesserunt  c»tera  qusedam  Martyrologia  et  Kalendariamanuscripta  quae  nobis 
ctiam  in  hoc  opere  prwluxerunt. 

Non  est  hic  omittendus  M)  Ordo  Romanus  jampridemtypismandatus,  quem  etiamdiligenter  contulimus 
cura  Codice  sancti  El'i?ii.  Honorius  Augustodunensis,  lib.  de  illustribus  Ecclesiae  Scriptoribus.  Ordinis  Ro- 
raani  auctorera  facit  Rernoldum  quemdam  Ef^cIpsifleConstanliensis  presbvterum,qui  floruit  subHenricoIV 
impcratore  ;  ita  enira  ait :  BprnoldusConstnntiensUEcclpsia^prpshyterOrdinem  Bnmanum  sub  qnartn  Henrico 
comDomiV.  Qiiod  tiraen  non  videtur  usquequRque  vcrum.  Siquidem  hic  Ordo  Romanus  estantiquior  ipso 
Bemoldo.  et  Henrico  quarto  imperatore  Etenim  Ordo  Romanus  citatur  in  libro  Sa«'raraentorum  manu- 
scripto  Ratoldi  abbatis.  de  quo  snpra  es?im«is,  in  feria  quinta  in  CnRua  Domini.  ubi  affitur  de  popnitentiura 
reconciliatione.  in  hapc  verba  :  Fnriatque  sei^onem  tnmpopuh's  nunm  pn^nitentihus,  ticut  Ordo  nrpecenit  f^oma- 
nus.Wic  autem  liber  scriptusesl  antc  annnm  986.  nondum  nato  Rernoldo  Mentionem  etiaraillinsfacitlsaac 
Lintronensis  episcopus,  can.  35.  qui  floniit  tcmpore  Caroli  Calvi  imperatoris,  lonffeante  Rernoldura  natura  : 
Et  ibi,\nq\ni,  ah  eniscono  canonif^e  et  ordinahifffpr.  sicnt  in  Snrrnmentorin,  et  Bomnnn  Ordine  eontinetur, 
reroncVientur.  Citatnr  etiam  ab  Am>iIario,  qui  nornit  tempore  f.udovici  Pii  impcrntoris.  lib.  i  de  Officiis  Ec- 
cles.  ,  cap.  42:  Bpstnt  unum  in  Ordine  Romnno,  vhi  prperir^itur  adhtte  ut  a  ferin  qttinfn,  usque  in  Sabhato 
sanrto  nuda  sint  nltnrin.  Quod  exstat  in  OrHine  RomRUo,  feria  quinta  in  CnenaDomini  :  A  resnera autem 
hujus  diei  nuda  sint  nltpria  u^que  in  ma*ip  Sabhati.  Qwnro  non  proprie  dici  potest  hic  R^rnoldus  auctor 
Ordinis  Romani,  sed  tantum  instnurator,  qui  illum  recoirnovit  quibusdam  dctractis  et  addilis  juxta  usnra 
qoera  in  Ecclesia  suo  tempore  vidf^bat.  Qwod  salis  crpdibile  est.  cum  ille  Ordo  Romnnus.  qui  jamnridera 
typiseditus  est,  purus  non  sit,  quia  in  multis  ah  antirfuis  Sacramentorum  libris  deficit,  Tmo  io<?e  liber  in 
ordine  Sabbati  sancti  suh  finem  ordinationis  Missa»  citRt  Ordinem  Romanum.  et  ah  illius  ritu  recedit. 
Deinde,  inquit,  dirit  diaronus^  fte  missn  est.  sernndum  Romanum  Ordinrm,  xrd  uvis  Errlpsipg  non  vult  fioc 
propfee  Vesp^^as.  fnhncnorte  d*ivesneriinnli  synnxi  anud  f\nmnnos  nihil  aqitur,  neque  nnte  missnm.  neque 
post  missam.  Avud  nos  nufem  unus  de  srholn^  eui  inssum  fuerit.  pro  Anfinhonn  inrinit  Alleluia  ad  Vespernm  ; 
tt  dum  communirnverint,  rantafur  pro  vpsoprn  feHinnnter  nsnlmns  Laudate  Dominum,  oranes  gentes,  e/c, 
secundura  hodicrnum  usum.  aui  postea  invaluit  etinm  in  Ecclesia  Romana. 

Hunc  etiam  Codicem  sanctiEIiffii  dillgcnter  contnli  cum  cdito  Sacramentorum  lihro  qui  tempore  Cle- 
mentisVHF  e^iit  px  hibliothpca  Vaticnna  ;  sed  non  minimum  discrimen  inter  utrumauc  rep^ri,  licet  in 
roullis  conveniant.  Nnm  Codox  man»iscriptus  bihliothecfe  Vnticnn^.  unde  editns  transcriptns  est.  non  vide- 
tar  esse  adeo  antiquus.  cum  nonnulla  complectatur  f^w^^o  antiquitatcm  non  redoleant,  nt  plurima  fcsta  au88 
longo  posl  lerapore  in  nsu  fucrc,  nullasque  in  eo  Rencdictiones  eniscopales  repcrire  est,  qu/e  taraen  adhuc 
ositatflp  erant  tempore  Honorii  Aupustodunensis  auctoris  libri  qui  inscrihitur  Gemma  nnimfe,  inqnoearum 
ntio  et  methodus  describitur,  qui  vixitanno  ii20,  juxta  Trithemiura,  imo  adbuc  in  quibusdam  Ecclesiisce- 

(i)  De  Ordine  Romano  lege.commentarium  prasvium  in  ipsum  D.  Mabill  tom.  II  Mui^i  Italici. 


S3  PRiGFATIO  IN  UBROM  SAGRAMENTORUM.  24 

lehracitur.  Quod  tameD  miror,  quia  in  ejusmodi  Edito  ex  Vaticano,  in  festo  sancti  Pauli  scriptum  habetur: 
Prsefatio  et  Benedictto  quae  superiusM  in  Godice  sancti  Eh'gii.  Unde  fit  ut  credam  Codicem  illum  manuscri- 
ptum  descriptum  quidem  fuisse  ex  alio  antiquissimo  exemplari,  scdqiiaedam  partim  detracta  fuisse,  partim 
addita  ab  exscriptore.  prout  Yidebat  ille  usui  temporis  sui  convenire.  Qui  expunxit  fest^imsanctffi  Mariaead 
Martyres,  quod  sua  aetate  abrogatum  erat.  Nam  cum  ipse  ponat  festum  omnium  Sanctorum,  quoddiu  post 
festum  sanct®  MariaB  ad  martyres  institutum  est,  signum  est  eum  non  vixisse  ante  hujusmodi  festi  institu- 
tionem,  sed  post  illius  abrogationem,  cum  festum  omnium  Sanctorum  duntaxat  celehraretur,  quodconstat 
ex  omnibus  nostris  Sacramentariis  manuscriptisdiu  celebratum  fuisse  vigenteadhuc  festo  sanct®  Marisad 
Martjres.  Quanivis  autem  quffidamdesintin  Codice  snncti  Eligii,qu»  habentur  in  excuso  Sacramentario  ex 
bibliotheca  Vaticana,  est  tamen  eo  locupletior,  ut  dixi  in  libri  programmate,  longe  enim  plura  qu&m  ille 
continet  et  antiquioris  notae. 

Praitereailla  quaBin  histribus  Sacramentariis  maDuscriptisRodradi,RhempnsisetRato1di  notatu  digniora 
erant,  maximequoadSacramentorum  rationemetfestorumcelebritatem,in  nostris  observationibus  annotavi, 
illuhtravi  etexplicavi,  quaeque  rariora  erant  in  Codice  Tiliano  in  easdem  transtuli  diligenter  cum  Codice 
sancti  Eligii  collata.  Quae  sunt  in  appendice,  ex  nostris  observationibus  detracta,  ad  libri  calcem  sub 
appendicis  titulo  rejeci,  ne  in  illis  yeluti  sepulta  jacerent.  Sic  autem  in  his  observationibus  me  gessi  ut  illa 
quaB  sunt  hodierni  usus,  quantum  in  me  situm  fuit,  ad  antiquos  Ecclesise  ritus  revocarem,  ab  eorum  tamen 
mente  alienus,  qui  omnes  ecclesiasticas  institutiones  et  ritus,  atqueetiam  recentiores  ad  apostolorum  tem- 
pora  omnibus  remis  et  velis,  ut  aiunt,  referrecontenduitt,  quo  nihil  absurdius  esse  semper  judicavi.  Nara 
ejusmodi  homines  antiquorum  Patrum  et  conciliorum  verbis  ac  sententiis  vim  inferre  non  dubitant,  modo 
suis  nugis  in  ofOcina  cercbri  sui  cusis  colorem  aliquem  et  fucum  tribuere  possint  ;  non  eorum  mentem 
sequi,  sed  eam  ad  sincipitissui  ncbulas  pertrahere  cupientes,  non  sive  gravi  antiquitatis  ecclesiasticffi,  et 
veritatis  dispendio;  non  advertentes  omnes  traditionesecclesiasticas  nonfuisseubique  temporumetlocorum 
easdem  :  ac  proinde  omnia  confundunt,  et  pessundant  ;  et  in  hocse  belle  putant  Ecclesine  auctoritati  con- 
sulere,  cum  eanri  hac  ratione  scribendi  penitus  conveliant.  Nemo  est  enim  adeo  ab  omni  judicio  aversus, 
qui  nesciat  concilia,  episcopos,  summos  pontifices,  quos  Deus  posuit  mysteriorum  suorum  disoensatores, 
posse  vetera  queedam  abrogare,  et  novastatuere,  prout,  sanctiSpiritus  impulsu  ducti,  ecclesiasticee,  utilitati 
ac  dignitati  ea  conducere  providerint. 

Tandem  ritus  etcseremonias  utriusque  Ecclesise,  Latinss  et  Graecse,  studiose  inter  se  contuli,  in  quo 
convenirent  ac  discreparent,  quantum  in  me  fuit,  diligentius  annotavi. 

Nequis  autem  offendatur  quod  dixerim  mundum  plenum  esse  vagissacerdotibus,  profiteor  id  me  non 
intelligere  de  honestis  sacerdotibus,  qu!  aut  certas  sedes  habent  aut  in  Kcclesiis  et  parochiis  resident^sed 
de  his  duntaxatqui  per  civitates  vagantur,  «7r«ip6x«>ot,  sacerdotio  prorsus  indigni. 

Neminem  etiam  laedere  debet  illud  quod  adnotavi  adquemdam  extremse  unctionis  ritum,  in  quo,  altero 
ungente,  alter  verba  pronuntiat,  cum  dixi  hoc  favere  eorum  opinioni  qui  dicunt  hunc  valere  baptismum^si 
uno  infundente  aquam,  aut  mergente,  alter  verba  proferat.  Non  enim  hoc  ideo  protuli,  quasi  in  ea  sim 
lententia,  quam  vulgo  ropudiari  non  ignoro. 

Haec  te  monitum  volebam,  candide  lector.  Si  quid  est  in  his  meis  lucubratiunculis  quod  tibisapiat,  otere 
libenter  ;  si  quid  naevi  ac  maculae  repereris,  aaquus  ac  benevolus  excusa. 


DE  LIBRO  SACRAMENTORUM  INSIGNE  TESTIMONIUM. 

(Ex  Petri  Lambecii  tomo  secundo  bibliothec®  GsBsareee,  cap.  5,  pag.  298,  num.  14.) 

Secundus  auoustissimm  hihliothecm  CcBsarex  Codex  ad  vitam  tt  res  gestas  imperat.  Cnroli  Magni  perHnens 
est  inter  mss.  Godices  Theologicos  Latinos  360,  et  continet  prxdpue  sanrti  Gregorii  Magnt  papx  Ilibrum  Sa- 
cramentorum,  Idcireo  autem  cixi  eumcodicemad  hisioriam  vitaeCaroli  Magni  pertinere.quia  hic  cst  ille  ipse 
quemsummus  pontifex  Adrianus  T  Carolo  Magno,  ad  petitionem  ipsim,  dono  misit,  ut  videre  est  ex  epistola  82 
cottectionis  epistolarum  veterum  studio  et  cura  ipsins  Caroli  Magni  adornatae  ;  quippe  ubi  papa  Adrianus  istitu 
Codicis  mentionem  facit  hic  verbis  .- De  sacramentario  a  sanctb  prasdecessore  nostro  Deifluo  Gregoriopapa 
disposito,  jampridem  Paulus  Grammaticus  a  nobiseum  pro  vobispetiit,etsccundumsanct}enostraeEcclesiaB 
traditionem  per  Joannem  monachumatque  abbatem  civitatis  Ravennatium  veslra»regaliemisimus  exeellen- 
tiae  ;  quatenus  optantes  pro  vestra  re^ali  invictissima  excellentia  eumdem  Dei  apostolum  vestrumquc  pro- 
tectorem,  poscentesquaesumus  ut  semper  ubique  vos  comitans  vietores  super  omnes  barbaras  nationes 
efficiat,  et  una  cum  domnaspiritali  filia  nostraexcellentissima  regina,  vestrapque  prosapiee  nobilissima 
prolc,  longiori  cevo  in  hoc  regnantes  mundo,  in  vitam  aetemam  cum  sanctisomnibus  regnare  sine  fine  ejus 
mterventionibus  faciat.  Incolumem  excellentiam  vestram  gratia  suporna  custodiat.  Huc  wique  clausula 
epistolae papae  Adrianil,  in  qua libri Sacramentorum  sanctiGreqorii  Magni  ad  Carolum  Magnum  transmissi /it 
mentio.  Titulus  autem  ejusdem  libri  in  ipso  Codice  ms.  ita  se  habet : 

IN  NOMINE.  DNI. 
INGIPIT.  LIBER.  SA 
CRAMENTORUM.  DE 
CIRCULO.  ANNL  EXPO 
SITUS.  A  STO.  GREGO 
RIO.  PAPA.  ROMANO. 
EDITUS.  EX  AUTHENTI 
CO.  LIBRO.  BIBLlOTHEGiE 
CUBIGULL  SCRIPTUS. 


/ 


r 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 

ROMANI  PONTIFiaS 

LIBER  SACRAMENTORUM. 


IN  NOMINE  DOMINI. 

(1*)  Hic  Hbep  (2)  Sacramenlorum  *  de  circulo  anni  ^  expositus,  a  sancto  Gregorio  papa 
Romano  editus,  (3)  ex  aulhentico  libro  bibliothecae  c  Cubiculi  scriplus,  qualiler  (4)  Missa 
Romana  celebralur,  hoc  est  : 

llnprimis  (5)  ad  inlroitum  Antiphona,   ^ua /is  A  ctus,  Sanctus  dominus    deus  Sabaoth.  pleni  sunt 


fuerit  ftatutis  t€mporibus,sivediebusfestis,seu  quo- 
tidianis. 

(fi)  Deinde,  Kyrie  eleison. 

Item  dicitur,  (7)Gloria  in  excelsis  Deo  (8)  Siepi- 
scopus  fuerii,tamtummododie  Dominico,sioediebus 
/estis.  (9)  A  presbyteris  autem  minime  dicitury  nisi 
soto  in  pascha.  d  Quando  vero  iitaniaagitw\  neque 
Gloria  in  exelsis  Deo,  negue  Alleluia  canitur. 

<iO)  Postmodum  dicitur  Oratio  ;  deinde  sequitur 
(11)  Apostolus. 

(12)  Item  Graduale,  seu  Alleluia. 

Postmodum  tegitur  (i3)  Evangeliumy  deinde  (ii) 
Offeriorium,  et  dicitur  oratio  super  oblata. 

Qua  completaj  dicit   sacerdos  excetsa  voce  :  Per 


cobH  et  terra  Gloria  tua,  osanoa  in  exelsis.  (22)  Be- 
nedictus.  qui  venit  in  nomine  domini,  (23)  osanna 
in  Excelsise. 

Te  (24)  iGiTUR,  clementissime  Pater,  per  Jesura 
Ghri.stuni  Kiliiim  tuum  Dominumnostrum,  (25)  sup- 
plices  rogamus,  et  petimus,  uti  accepta  habeas  et 
benedicas(26)  hflec  f  dona,  haec  miinera,  h»c  san- 
cta  sacrificia  (27)  illibata  :  in  primis  (28)  quae  tibi 
ofiTerimus  3  pi*o  (29)  Ecclesia  tua  sancta  catholica 
quam  (30)  pacificare,  custodire,  {31}  adunare,  et 
regere  digneris  (32)  toto  orbe  terrarnm,  una  cum 
famulo  tuo  papa  nostro  ///.,  et  (33)  rege  nostro 
Hl.-  (3t)  etomnibus  orthodoxis,  atque  catholicae  et 
apostoiicse  fidei   cultoribns. 


omnia  s€ecula  sseculorum.  i^Amen.  Dict^  Domi- 3      Memento,  Domine,  famulorum     famularumque 


nus  vobiscum.  q^Et  cum  spiritu  tuo.  Z>ietY  :(15) 
Sursum  corda.  ^  fl6)  Habemus  ad  Dominum.  Di- 
et7  :  2  (i7)  Gratias  agamus  Domino  Deo  nostro.  Qf 
Digoum  (18)  et  justum  est. 

Yerb  digQum  et  justum  est,  sequum  et  salutare, 
oos  tibi  semper(19)etubique  gratiasagere,domine 
sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus,  per  Chri- 
stum  Domio  um  nostrum .  Per  quem  majestatem  tuam 
(30)  laudant  angeli,adorantdominationes,tremunt 
potestates :  coeli,  ccelorumque  virtutes,  acbeata  se- 
raphim  sociaexsultationeconceiebrant.  Cumquibus 
et  nostras  Toces,  utadmitti  jubeas,  deprecamur, 
supplici  confessione  dicenles  :  (2i)  Sanctus,  San- 

*  Per  sacramenta  intelliguntur  vel  omnia  novae 
legis  sacramenLa  ;  quo  sensu  theologi  de  Sacramentis  r 
traclalum  edunt  ;  vel  tria  polissimum  sacramenta, 
qoae  simul  ancipiebantur  olim,  scilicet  baptismus, 
confirmatio,  et  Eucharislia  ;  de  quibus  scripti  libri 
KJ.de  Saerameniis,  inter  Ambrosii  opera,  tom.  II 
novae  Edit.  ;  vel  solum  EucharistisB  sacramentum, 
quod  plurali  numero,  in  singuiis  fere  Missis  desi^na- 
tur,  tum  propter  duplicem  panis  et  vini  matenam, 
tum  propter  corpus  et  sanguinem  Cbristi  quse  conti- 
net.  Vide  notam  2  Menardi. 

*>In2Tbeod.  et  in  Val.  CI.  hic  titulus  legilur  : 
Incipit  liber  Sacramentorum  de  circulo  anni  a  sancto 
Gregorio  papa  llomano  editus, 

^  Vide  notam  3  Menardi,  cui  addere  liceat  quod 
legitur  de  sancto  Leone  I  in  Rom.  Pontiflcali  :  Hic 
etiam  constUuit  et  addidit  super  sepvlcra   apostolO' 


tuarum//^.  et  ///.,  et  omnium  (35)  circumastan- 
tium,  quorum  tibi  fides  cognitaest,  et  nota  devolio 
(36)  qui  tibi  offerunt  hoc  sacrificium  laudis  pro  se- 
suisque  omnibus,  pro  redemptioneanimarumsua- 
rum,  pro  spe  salutis,  et  incolumitatis  suse,  tibi  red- 
dunt(37)  vota  sua,  aeterno  Deo,  vivo  et  vero  i. 

(38)  Communicanles,et  meuioriam  (39)  veneran- 
tes  in  primis  gloriosae  semper  virginis  Mariae  geni- 
tricis  Deiet  Domiui  nostriJesuChristi.  Sed  et  bea- 
torum  apostolorum  ac  martyrum  tuorum,  Petri, 
Pauli,  Andreae,  Jacobi,  Joannis,  Thomffi,  Jacobi, 
Phillippi,  Bartholomaei,  Matthaei,  Simonis,  et  (40) 
Taddei,  Lini,  Cieti  Clementis,  (41)  Syxti,  Corneiii, 

rum.,..  custodes  qui  dicunlur  cuhiculani. 

d  Litania  a«i  luctum  pertinet.  Hinc  Gregorius  ar- 
guit  Joanjiem  episc.  Ravennatem,  ciuod  in  litaniis, 
noc  est,  cineris  eicilicii  tempore,  pallium  pompatice 
deferret.  Vide  lib.  iii,  al.  «,ind.  ii,  epist.  oIim54. 
nunc  56,  Eadetn  fuit  ratio  cur  in  litania  ab  hymmo 
Gloriain  excelsU  Deo  abstineretur,  et  ab  Alleluia. 

«  In  priori  Theoder.  ante  Te  igitur^  etc,  exstant 
plures  Orationes  :  unam  tantum  retulimus  post  no- 
tam  23  Menardi. 

t  In  Mss.  Theoder.  et  Gemet.  hoc  modo  tres  si- 
gnantur  cruces,  ad  haec  verba  :  hxc  dona  \  hcec  mu- 
nera  f  hac  sancta  f  sacri/icia  Hlibata, 

irln  2  Theod. :  Memenio....  omniumque  propin- 
quorum  meorum,  ei  quorum  eleemosynas  suseepimus^ 
seuquimihi  confessi  sunt,  necnon  it  quorum  nomma 
super  sanetum  altate  iuum  scripta  habentur. 


*  Numeris  inter  parenthesesiaclusis  revocatur  lector  ad  notas  D.  Hugonis  Menardiad  calcem  libri  Sacramentorum 
amaQdatas.  Eoir. 


»7 


8ANCTI  GREQORU  MAGNI 


28 


Gypriani,  LanreDtii,  Ghrysogoni,  Joannis  et  Pauli  A  altare  tuum,in  conspectuDiyinGe  Majestatis  tU8e,uty 


CosmGB  et  Damiani,  (42)  flilarii,  Martini,  Augustini 
Gregorii,  Hieronymi,  Benedicti,  et  omniumsancto- 
rum  tuorum,(43)  quorum  meritisprecibusque  con- 
cedas  utinomnibusprotectionistu»  muniamurau- 
xilio.  Per  ChristumDominum  nostrum. 

Hanc  igitur  oblationem  servitutis  nostrm,  sedei 
cunctae  famiiias  tusB,  queesumus,  Domine,ut  pla^^a- 
tus  accipias  :  (i4)  diesquenostrosintuapacedispo- 
nas,  atque  ab  eeterna  damnationenos  (i5)eripi,et 
in  electorum  tuorum  jubeas  grege  numerari.  Per 
Christum  Dominum  nostrum. 

Quam  oblationem  tu,  Deus  in  omnibus,  quaesu- 
mus,  (46)  benedictam,  (47)  ascriptam,  (48)  ratam, 
(49)  rationabilem,  acceptabilemque  facere  digneris 


quotquotex  hacaltaris  participatione  sacrosanctum 
Filii  tui  f  corpus,  et  f  sanguinem  sumpserimus, 
omni  benedictionecoelesti,  et  gratia  repleamur.  Per 
Ghristum  Dominum  nostrum. 

(69)  Super  Diptycha,  —  (70)  Memento  etiam 
Domine  famulorum  fumulariumque  tuarum  lU.qai 
nos  preecepserunt  cum  signo  fidei.(74)  et  dorroiunt 
in  somno  pacis,  Ipsis.  Domine,  et  (72)  omnibus  in 
Christo  quiescentibus,  locum  refrigerii^lucis  et  pa- 
cis.  utindulgeas,  deprecamur.  <^Per  eumdem. 

Nobis  quoque  peccatoribusfamuiistuisde  multi- 
tudine  miserationum  tuarum  sperantibus,  partem 
aliquam  et  societatem  donare  digneris,  cum  tuis 
sanctisapostolis,  etmartyribus,  (73)  cum    Joanne, 


ut  nobis  corf  pus  et  san  J-guis  tiat  dilectissimi  filii  ^  (74)  Stephano,  Matthia,  Barnaba.  Ignatio,  (75)  Ale- 

xandro,  Marcellino,  Pelro,  Felicilate,  Perpetua, 
(76)  Agathe,  cLucia  (77)  Agne,  Cecilia,  Anastasia, 
(78)  <*  et  cum  oranibus  sanctis  tuis  intra  quorum 
nos  consortium,  non  aestimator  (79)  meriti,  sed  ve- 
niaequeesumus,  largitor  admilte.  Per  Christum  Do- 
minuro  nostrum. 

Perquem  htec  (80)  omnia,  Domine,semper  bona 
creas,  (81)  sanclif  ficas,(82)  vivifficas  benefdicis- 
et  preestas  nobis.  Per  e  ipf -jum^et  cum  f  ipso,  et  in 
f  ipso,  est  tibi  Deo  Patri  omnipolenti  in  unitate 
Spiritus  sancti,  omnis  honor  et  gioria. 

Per  omniasaeculaseculorum.  Amen. 

Oremvs,  —  (83)  Preeceptis  salutaribus  moniti,et 
divina  institutioneformati,  audemus  dicere. 

(84)  Pater  noster  qui  es  in  coelis,  Sanctiticetur 
nomen  tuum,  Adveniatregnumtuum.FiatvoIuntas 
tua  sicut  in  coelo,  etinterra.Panemnostrum  quoti- 
dianum  da  nobis  hodie.Etdimitte  nobis  debita  no- 
stra,  sicut  et  nos  dimittimus  debitoribus  nostris.Et 
ne  nos  inducas  in  tentationem.  I^  Sed  libera  nos  a 
malo. 

Liberanos,qu8esumus,  Domine,abomnibu8  ma- 
lis,  preteritis,  prwsentibus,  et  futuris,et  interce- 
dente  beata  et  gloriosa  semper  virgineDeigenitrice 
Maria,  et  (85)  beatis  apostolis  tuis,  Petro,  et  Paulo, 
atque  (86)  Andrea,  necnon  et  beato  (87)  Stephano 
protomartyre  tuo,  f  et  omnibus  sanctis,  da  propi- 
tiuspacem  diebusnostris,ut,  ope  misericordiae  tuae 
adjuti,  eta  peccatosimussemperIiberi,et  ab  omni 
perturbatione  securi.  Per  Dominum. 

5  Pax  Domini  sit  semper  vobiscum.  l^.  Et  cum 
Spiritu  tuo. 

(88)  Agnus  Dei  qui  tollis  peccatamundi,miserere 
nobis  9. 


tui  Domini  Dei  nostri  JesuChristi. 

(50)  Qui,  pridie  quam  pateretur,  (51 )  accepit  pa- 
nem  in  sanctas  ao  venerabiles  manus  suas,(52) 
elevatis  oculis  in  ccelnm  ad  te  Deum  Patrem  suum 
omnipotentem,  tibi  gratias  agens,  benef  dixit,  fre- 
git(53)  dedit  discipulis  suis,  dicens  :  Accipite,  et 
manducate   (54)  ex    hoc  omnes  :  (55)  Hoc  est  bnih 

CORPCS  MEUM. 

Simili  modo,postea  quam  coenatum  est,accipiens 
et  (56)  hunc  (57)  praeclarum  calicem  in  sanctas  ac 
venerabiles  manus  suas  item  tibi  gratias  agens, 
benefdixit,  (58)  dedit  discipuiissuis,dicen8  :  Acci- 
pite,  et  bibite  ex  eo  omnes  :  (50)  Hic  est  knim  calix 

SANGUINIS  MKI,  NOVl  ET  iETERNl  TESTAMENTI  (60)  MY- 
STBRIUM  PJDEl,  QUl  PRO  VOBIS  ET  PRO  MULTIS  EFFUNDE- 
TUR  IN  REMISSIONEM  PECCATORUM. 

Haec  quotiescunque  feceritis,  in  mei  memoriam 
facietis. 

(61)  Unde  et  memores  sumus,  Domine  nos  tui 
servi,  sed  et  plebs,  tua  sancla,  Christi  Filii  tui  Dei 
nostri,  tam  beatae  passionis,  necnon  et  ab  inferis 
resurrectionis,  sed  et  in  ccelos  gloriosseascensionis. 
Otterimus  praeclaree  Majestati  tuap  (62)  de  tuis  do- 
nis  ac  datis.(63)  Hostiam  f  puram,Hostiam4f  san- 
ctam,  Hostiam  f  (6^)  immaculatam,Panem  f  san- 
ctum  vitae  seternae,  et  calicem  f  salutis  perpetuaj. 

Supra  qufe  propitio  ac  sereno  vultu  respicere  di- 
gneris,  et  accepta  habere,  (65 )  sicuti  accepta  habere 
dignatus  es  munerapueri  tui  justi  Abel,  et  sacrifi- 
cium  patriarchae  noslri  AbrahaB,et  quod  tibiobtulit 
(66)  summus  sacerdos  tuus  Meichisedechasanctum  ^ 
sacrificium  ,immaculatam  Hostiam. 

Supplices  te  rogamus,omnipoten<Deus,(67)jube 
hsec  perferri  per  manus  angeli  tui  in  (68)  sublime 

a  Ex  lib.  Pontific,  in  Vita  sancti  Leonis  I,  quae 
tom.Itl  Concil.  inseritur,  col.  4290  et  seq.,  sanctus 
Leo  constiiuit  ut  intra  aclUmcm  sacn/icii  diceretur, 
sanctum  sacrifirium,  immaculatam  Bosliam, 

*>  In  Cod.  Pamel.  et  Reginae  Suec,  per  Christum 
Dom.nost. 

c  Pamel.,  Agatha,  utin  aliis  Editis. 

^  In  Gemet.  hic  inseruntur  iiomina  sanctarum 
iCtheldrythffi  el  Gertrudis. 

«  Cruces  hic  si^natae  non  videntur  in  Cod.  Reg. 
Succ. 


f  In  Cod.  Reg.  Suec.  additur  :  Necnon  et  bento 
Dionysio  martyre  tuo  atque  pontifice  cum  snciis  suis 
Rustco  etEieutheriOy  et  beatoClodoaldo  confess.t,, 
et  omnibus,  etc.  In  Pamei.  Cod.  cum  beato  Cyriaco 
Mart.  t.  et  sancto  Martino  confess.  t,  quae  in  Cod. 
Reg.  Suec  deeiderantur.  In  2  Theoder.  inseruiitur 
hicnomina  sanctorum  Quintini,  Nicasii,  Gregorii, 
Medardi  et  Eh^ii. 

g  Posl  Agnus  in  1  Theod.  sequuntur  sex  Orationes 
ex  quibus  secundaesl  :  Domine  J.  C.  qui  ilixistiapO' 
siolts  tuis,  pacem  relinquo  vobis,  etc,   qu«  legitur  in 


ii  ■ 


M 


LIBER  SACRAMBNTORUM. 


30 


a    IX    KALBND.     JAlVUABll.     —  Ilf    VIGILU     NATALIS        A 

D0MIN1. 

Ad  (89)  Nonam.  —  (90)  Deus  qui  nos  Redemptio. 
nisnostneanDuaexspectatione  Ifietificas,  (91 )  prsesta 
ut  Uni^nitum  tuuno  quem  Redemptorem  Iseti  snsce 
pimus  Tenientem  quoque  judicem  securi  Yideamus 
Dominum  nostrum  Jesum  Christum,  Filium  tuum 
f9^)qiii  tecum  vivit  et  reRnat  Deus»  in  UDttate  Spi- 
ritussancti  (93)peromnia  saecula  saBculorum. 

(9^Super  oblata.  — Da  nobis,  quaB.sumusomni- 
potens  Deus  ut,  sicut  adoranda  Filii  tui  Natalia 
pneTenimus  sic  ejusmuneracapiamussempiterna 
gaudentes.  Per  eumdem. 

(95)  Pragfatio  *>.  —  Vere  dignum  et  justum  est, 
aequnm  et  salntarenostibisemperet  ubiqueRratias 
«jfere,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  reterne  g 
Den».  Per  Ghristum  Dominumnostrumcujushodie 
faciemin  confessione  praBvenimuset  voce  supplici 
eioramus,  ut  supervenluraB  noctis  offiHis  nos  itaper- 
▼igiles  reddat,  utsinceris  mentibus  ejus  percipere 
mereamur  Nataleventiiruminquo  invisibilisexsub- 
stantia  tua  visibiiis  percarnem  apparnit  in  nostra 
tecumque  unus  non  tempore  (renitus,  non  natura 
inferior,  ad  nos  venit  ex  tempore  natus.  Per 
quem,  etc. 

{96)Ad  Complendum  c.  —  Da  nobis,  Domine,quae- 
lamus,  Unjgcniti  Filii  tui  recensitaNativitatersspi- 
rare  cujus  ccelesti  mjsterio  paseimuretpotamur 
(97).  Per  eumdem,   etc. 

Ad  Vesperas,  —  Praesta  misericors    Deus  ut  ad 
sasciptendumFiKi  tui  singulare  Nativitatis  myste-  p 
riun  et  mentes  credentium  prsBparentur  et  non  cre- 
dentium  corda  subdantur,  Per  eumdem. 

(98)  IN  viClLlA  DOMlNi  INNOCTB. 

Deus,  qui  hancsacratissimam  noctem  veri  luminis 
fecisti  illu8trationeclarescere,daquflesumus  ut  cu- 
jus  lucis  mysteria  in  terracognovimus,ejus  quoque 
gaudiis  in  caelo  perfruamur.  Qui  tecum  vivit,  etc. 
S  *  Super  oblata.  —  Accepta  sit  tibi  Domine,  qu8B- 
sumushodiernaBfestivitatis  obIatio,:'4tf  Uii^^gratia 
largiente,  per  hasc  sacrosancta  cominevcsac  in  illiqs  ^ 
inTeniamur  formain  quo  tecum  estnostrasuijstan-*» 
tia.  Qui  tecum  vivit  et  regnat  Deii%  i,n  uniiate. 


>^  f 


■» » 


bodierais  Missalibus.  Tn  G.Re^.  Suec.  ante  Agn%t$Dsi 
ponitur  Benedictio  episcoporum,  cideato  suppt.,  ut  in 
PootiOc.  Rom.  postea  Consecratio  :  Dpus  honorum  D 
omnium.  Deindesuper  oblata,  haec  kostia,  etc,  ut  in 
Poutif.  Rom.,  Ppttfalio,  Hanc  igitur^  etc.  AH  com- 
plen-ium,  fuee  nos  rommuniOy  etc.  Haec  excipiunl  ordi- 
nationes  presbjteri  et  diaconi. 

*  Hic  non  consentiunt  Mss.,  nisi  in  duabus  priori- 
bus  Orationibus. 

^  At>est  Pr»falio  Cod.  Pamel.  et  Regr.  Suec.  In 
Geaiet  assig^natur  PraBfatio  quae  in  Edit.  Vatic.  et 
Gussanvil.poniturpro  tertia  missa  Natalis  Domini. 

^  \n  Cod.  Reg.  Suec.  et  apud  Pamel.  legilur  post 
Communionem  Se^uitir  ad  Pamel.  Oralio  super 
pofmlum  quae  abest  a  Cod.  Heg.  Suec.  sicut  alia  ad 
Vetperos. 

^\nC.  Phvnel.y  secretOy  conlradicente  CoJ.  Heg. 
Suec. 

•  Apud  Pamel.,  quia  per  incarnuti  verbi mysterium, 
tic.y  ut  iu  Missalibus  hodiernis.   Consentiunt    Cod. 


Pr»fatto.  —  Vere  dignnm  et  justum  est  fiBqnnm 
et  salutare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  seternc  Deus, 
e  Per  Chri«tum  Dorainumnostrum.  Gujus  divinre 
NativitatispotentiamingenitavirtutistuaBgenuitma- 
gnitudo.  Quem  semper  Filium,  et  ante  tempora 
seternairenitum,  quia  tibi  pleno  atque  perfecto 
fiBterni  Patris  nomen  non  defuit,  pr8Bdicamus,etho- 
nore,  majestate  atque  virtuteaBqualemtibioum  Spi- 
ritu  sancto  confitemur,  et  (99)  in  trino  vocabulo 
unicam  credimus  Majestatem.  Etideo  cumangelis 
et  archangelis,  cum  thronisetdominationibuscum- 
que  omnimilitiacoelestis  exercitus  hymnum  glorisB 
tuBB  oanimussine  fine  dicentes  : 

Te  ipitur,  clementissime  Pater,  etc. 

(400)  Benedictio.  —  Omnipotens  Deus  qui  incar- 
nalione  Unifireniti  sui  mundi  tenebras  eflugavit,  et 
gloriosanativitatehunc  sacrntissimam  noctem  irra- 
diavit,  efl^iigeta  vobis  tenebras  vitiorum  et  irradiet 
cordavestra  luce  virtutum.  Amen  Qiiique  ejussa- 
cratissimaBNalivitatisgaudiummasrnumpastoribusab 
an^elovoluitnuntiari  ipsesupervos  beneHictionis 
SU8B  gratissimum  imbrem  infundat,  atqueipsopastore 
vos  adaBternorumgaudiorumpascuaaBterna  perdu- 
cat.  Amen.  Et  qui  per  ejus  incarnationem  terrena 
cnelestibus  sociavitinternsBpacis  etbonfn  voluntatis 
vos  nectare  repleat,  et  coBlestis  militiaB  consortes 
efficiat  Amen.  Quod  ipse,  etc  '. 

Ad  Complendum.  — Danobis.qusesumus,  Domine 
Deus  noster  ut  qui  Nativitatem  Domini  nostri  Jesu 
Ghristi  nos  frequentaregaudemus,  dignisconversa- 
tionibus  ad  ejus  mereamur  pertinere  consortium, 
Qui  tecnm  vivit,  etc. 

Ad  Matutinum,  —  Respice  nos.  misericors  Deus, 
et  mentibus  clementer  humanis,  nascente  Ghristo, 
summse  veritatis  lumen  ostende.  Qui  tecum  vivit  et 
regnat. 

7     MISSA    (tOt)  IN  MANE    PRIMA     NaT.  DOM.,     SlVE    8AN- 

CTJR  %  ANASTASI^. 

Da  (402),  quflBsumus,  omnipoteos  Deus,  iit,  qui 
nava  incarnati  Verbi  tui  luce  perfundimur  hoc  in 
oostrorCHpi^ndtiat  opere,  quod  per  fidem  fulget  in 
mente.  Fei^feCimdem. 

Re^.  S»i^.;  6wn«t«et  Theoder.  Post  Prwfat.  Pamel. 
habet :  ivfru  aciien^iff  Communicantes  et  noetem  sa- 
eratis,  cetebr.,  ut  in  Missali.  Favent  Mss.  Theoder.  et 
Gemet,  Abest  hoc  a  Cod.  Reg.  Suec.  Sic  aHeo  dis- 
crepant  Codices  ab  invicem,  ut  immensi  prope  laboris 
sit  omnes  varinntes  lectiones  observare. 

t  Haec  Benedictio  quse  hic  non  exfetat  in  Rd.  Vat. 
et  aliis  poster.  est  in  Benedictioali  a  Lambecio  edilo, 
quod  habes  in  EHit.  Gussanvil.  Ibidem  reperiunlur 
omnes  ali»  Benedictiones  in  Codice  Menardino.  Mis- 
sarum  officiis  insertse.  Sic  absolvitur  apiid  Lambe- 
cium  :  quod  ipse  prffstare  dignetur  cujus  regnum  et 
imperium  sine  fine  permanet  in  ssecula  saeculorum. 
Amen.  Benedictio  Dei  Patris.  et  Filii,  et  SpiritussanC' 
ti,  et  pax  Domini  sit  semper  vobiscum. 

e  Assignatur  qnoqueslatio,  adsanctam  Anasfasiam 
tumin  plerisnuft  Codd.  lumiin  Kalend.  Rom.  In  Cod. 
Reg".  Supc.  duae  ^unlhujiis  missfr  Praefationes,  prior 
de  sancta  Aoastasia,  a!ia  de  Nalivilate. 


Sl 


SANCTI  GRIQORII  MA(M^I 


31 


Alia,  —  Da,  quaBsnmus  omnipotens  Deus  ut  qui  A  ducatadsaiietatemaBternorum  prflBmiorum.  Amen. 


beatee  Aoastasife  martjri»  tuae  solemnia  coHmus  ejus 
apud  te  patrocinia  sentiamus.  Per  Dominum  noslrum 
Jesum  Christnm. 

Super  oblata.  —  Munera  nostra  cfaflesumus,  Do- 
mine,  Nativitatis  hodiernsemysteriisapta  proveniant, 
ut  (103)  sicut  homo  genitus  idem  refulsit  Deus,  sio 
Dobis  hsBC  terrenasubstantiaconferatquoddivinum 
est.  Per  eumdem. 

Alia.  —  Accipe,  qnaesnmus,  DomiDe,muneradi. 
gnanter  oblata,  et,  beatae  Anastasiae  suflFra^antibus 
meritis  ad  nostrce  salutis  auxilium  provenire  cod- 
cede.  Per  DominumnostrumJesumChristumFiHum 
tuum.  Qui  tecum  vivit. 

(i04)  Prcpfatio.  —  Vere  dignum  et  jnstum  est, 
flequum  et  sahitare  nos  tibisemper  et  ubique  ^a- 
tias  affere  Domine  sancte,  Pateromnipotens,fleterne 
Deus:  qnia  nostri  Salvatoris  hodiehixvera  proces 
sit,  qiiflR  clara  nobisomniaetintellecturaanifestavit 
et  visu.  Et  ideo  cum  anfrelis  et  archan^elis,  cum 
throniset  dominationibus  cumqueomni  militiacce- 
lestis  exercitus,  hymnum  gloriae  tuae  canimus.sines 
fine  dicentes. 

Ad  Complendum.  — (i05)Ejusnos,  Domine,(i06) 
8acramenti8emper(107)natalisinstauretcujus(i08) 
Nativitassingularishumanamrepuiitvetustatem.Qui 
tecum  vivit. 

Alia —  Satiasti,  Domine  familiamtuam  muneri- 
bus  sacris  ;  ejus,  qnaesumus  semper  interventione 
nos  refovecujussolemniacelebramus.  PerDomiuum 
Dostrum  Jesum  Ghristum,  etc. 

Vni  KAL.    JAPfUARUa.  — IN    DIE  NATAUS   DOMlNl. 

(i09)  CoDcedeqneesumus  omuipoteos  Deus,  ut 
D08  Unigeniti  Fihi  tui  nova  per  carnem  Nativitas 
iiberet  quos  sub  peccati  jugo  vetusta  servitusteDet. 
Qui  tecum  vivit. 

Super  ohlata.  —  Oblata,  Domiue  muuera  Dova 
UDif^eniti  tui  Nativitate  saDctifica,  nosque  a  pecca- 
torum  Dostrorum  S  maculis  emuoda.  Per  eum- 
dem,  etc.  ,    .    -- 

Prgefatio.  —  Vere  difninm  et  justitra  est^^uum^^t 
sahitare  uos  tibi  semper  et  ubique  Kfatias  a^ere, 
Domine  sancte,Pateromnipotens,fleterne  Deji^ufa 
perincarnati  Verbi  mysterium  Dova»r^ieDtxs3ip?tOE^ 
oculis  hixtufle  claritatisinfiilsit.Uh-^iuft)  vis*ibiliter 


B 


(ili)Quiqueejusiufantiaravilibusvoluitinduipanni8, 
ipse  vos  ccelestium  vestimentorhm  induat  ornameDtis 
Hmeo.  Quod  ipse  prflBstaredi^etur,  cujusreguum 
et  imperium  sioe  ftoe  permaDet  in  saecula  sfleculorum . 
Ameu.  Beoedictio  Dei  Patris  et  Filii,  et  Spiritus 
SaDcti.  Etpax  Domioi  sit  semper  vobiscum. 

Ad  Complendum.  —  (il2)  Praesta,  quflesumus, 
omuipotens  Deus,  utnatos  hodie  Salvator  mundi, 
sicul  diviufle  Dobis  geDerationis  est  auctor  ita  et 
immortalitatis  sitipselargitor.  Qui  tecum  vivit  et 
reguat  Deus. 

Ali(e  Orationes.  —  Coucede  Dobis,  omoipoteos 
Deus,  ut  Salutare  tuum  Dovaccelorumlucemirabiie 
quodadsalntemmuDdihodierna  festivitate  proces- 
sit,  nostris  semper  innovandis  cordibus  oriatur.  Quj 
tecum. 

Alia.  —  Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  huno 
diem  per  incfarnationem  Verbi  tui  etpartum  beatae 
Mariflp  virginis  consecrasti,  da  populis  tuis  in  hac 
celebritate  consortium  ut,  quituagratiasuntredem- 
pti  tna  sint  adoptione  securi.  Per  eumdem. 

Alia  —  FundameDtum  fidei  Dostrse  Deus,  (ii3) 
qui  iu  meotibus  sauctis  tanquamin  excelsismooti- 
bus  SBternitatisportas,  justitiamuDiente,  componis. 
concedenobisintegloriose  credere,tuumque  Filium 
Dominum  uostrum  ad  Redemptiouem  aDimarum 
hominem  factum  prsedicabiUter  coDtiteri.  Qui  te- 
cum,  etc. 

Alia.  —  Largire,qu8esumus,DomiDefamuIistuis 
(ii4)  fidei  et  securitatisaugmeutum^utquideNati- 
vitate  Filii  tui  Domine  nostri  gloriautur  et  adversa 
muudi,  te  guberuaDte,  noD  scDtiant,  et  quee  tempo- 
raliter  9celebrare  desideraDt,  sioefioe  percipiaot, 
Per. 

Alia.  —  Deus,  qui  per  beatfleMarise  virgiuis  par- 
tum  siue  humaaaconscupiscentiaprocreatum,inFi- 
lii  tui  membra  ven  entes  (ifS)  pateruis  fecisti  prae- 
judicii8,noo*t«(teri«prflesta,  queesumus,  ul  (li6)  hu- 
jiiscre^^tutMnQvitate  suscepta  vetustatis  antiquae 
eonta^lisexuamur.  Pereumdem. 

A(i<?^.-;»(4{7).1ieili  qui  humanae  substanliae  di- 
koifAt^ii^^H^bilkercondidisti  et  mirabilius  re- 
farmlfislf,  danobis  qnfesnmus  ejus  diviuitatis  esse 
consortesqui  h^iraanitatis  nostrflefieri  di;^r)atus  est 


Deum  cognosciraus.  per  hunc   (ilO)  invisibilium  '^  particeps,  Jesus  Ghristas  Filius   tuus,   qui   tecum 


amore  rapiamur.  Et  ideo  cum  aDgelis. 

Te  i^itur,  clemeutissime  Pater,  etc,  ut  supra^. 
,  Benedictio,  — Beoedicat  vobisoraDipotens  Deus, 
vestraraque  ad  snpernaexcitetintentionemqui  hanc 
sacratissimam  diem  Nativitate  FiUi  sui  fecitesseso- 
lemnem.  Amen.  EtquieumquiPanis  est  angelorum 
iu  prsesepi  Ecclesifle  cibum  fecitesse  fidelium anima- 
lium  ipse  voset  io  prfleseoti  sfleculo  degustare  faciat 
fleteniorumdulcedinemgaudiorum  et  iufuturoper- 

»  In  Kalend.  Rom.,  sicut  in  Ed.  Pamel.  et  p'eris- 
que  Mss.,  legitur  ad  sanctum  Petrum,  ubi  statio  iodi- 
catur. 

^  Apud  Pameiium  post   Freefationem  habes,  infra 


vivit. 
Atia.  —  Omnipotens  sempiterneDeus  qui  in  Filii 

tni  Domini  noslri  Nativitate  tribuisti  totius  reliffio- 

Dis  initiura    perfectionemqtie  constare  da   nobis 

quflesumus,  in  ejus  portiooe  ceoseri,  in  quo  totius 

salutishnmanfle  summa  consistit.  Qui  tecum  vivit 

et  regnat  Deus. 

Alia.  —  Da,  qneesumus,  Domine,  populo  tuo  in- 

violabilem  fidei  firmitatem,  ut  qui  Uuigenitum  tuum, 

aci.  Communicantes  et  diem  sacratiss.  celebr.  quo  B.  M. 
intemf  virginitas  (per  errorem  nativitas)^  etc,  quae  le- 
guntur  in  Ed.  Vatic.  et  Gussanvil.,  necnon  in  Gemet. 
Abest  a  God.  Reg.  Suec. 


33 


UBER  SACRAMENTORUM 


34 


in  tuatecum  gloria  sempiternum,  (1^8)  io  veritate  A 
nosiri  corporis  natum  de  matre  Virgiae  coDtiteatur 
et  a  preBseatibus  liberentur  adversis  et  mausuris 
gaudiis  inserantur.  Fer eumdem  Dominum  nostrum 
Jesum  Christum  Filium  tuum,  qui  tecum. 

Vll  KAL.  JANUARll.  —  NATIVITAS  8ANCTI  8TBPHANI  •. 

Da  nobisy  quflesumus,Domine,imitariquod  coli* 
mus,  ut  di:icamuselinimioosdiligere,  quia  ejusna- 
tatitia  ceiebramus,  qui  novit  etiampropersecutori- 
bus  exorare  Dom. 

Super  odtata.  —  Suscipe,  Domine,  munera  pro 
tuorumcommemorationesanctorum,(li9)  ut  sicut 
illos  passio  gloriosos,  sic  aos  devotio  reddat  inno- 
cuos.  Per  Dominum  ^. 

Frsfatio,  —  Vere  dignumpt  justum  est,  aeqnum 


VI    KAL.    JANUARU  C.  —    NATIVITASSANCTI JOANNIS 

EVANGBLISTE. 

(122)  Ecclesiam  tuam,Domine,benignus  illustra, 
ut,  beati  Joannis  evangelistee  illuminata  doctrinis, 
ad  dona  perveoiat  sempiterna.  Per. 

Super  obtata,  —  Suscipe  munera,Domine  qusB  in 
ejus  tibi  solemnitate  deferimus,cuus  (123)  nos  con- 
£ldimus  patrocinio  liberari,  Per. 

Prafalto,  —  Vere  dignum  et  justum  est^equum 

et  8alutare,nostibisemperetubique  gratias  agere, 

Domine  sancte,   Pater  omnipotens,  steme  Deus, 

beati  apostolitui  etevangelistGeJoannisveneranda 

natalitia  recensentes  :  qui  Domini  nostri  Jesu  Cbri- 

sti  Filii  tui  vocationesusceptaterrenum  respuit  pa- 

,     ,  ,...  ,    ^.  ^  trem,  ut  posset  iavenire  coelestem,adeptus in regtfo 

etsalutare  nos  tibi  semperet  ubique  gratias  agere  B       ,  .  *  .•        i  •  i.     . 

«,.  .       n*  •*.         wT  coelorum  sedem  apostolici  culmuiis.qui  tantum  re- 

Domine  sancte,    Pater  omnipotens,    aeterne  Deus,  '^  ^ 

beati  Stepbani  levitae  simul  et  martyris  nataliliare- 

colentes:  qui  fidei,qui  sacrae  mililiee,  qui  dispensa- 

tionis  et  castitatisegregiae,  qui  praedicationismira- 

biiisque  constantifie,  qui  confessionis  ac  patientiae 

Dobis  exempla  venerandaproposuit.  Etideo  nativi- 

tatetn  Fitii  tui  merito  pree  caeteris  passionis  susefe- 

itivitate  prosequitur,(t20)cujusglorifie  sempiternae 

primus  martyr  occurrit.  (121)    Per  quem  majesta- 

tem,  etc. 

10  Benedictio.  —  D.ms  qui  beatum  Stephanum 
protumartjrem  coronavit,  et  confessioue  bdei,  et 
agone  martyrii^mentes  vestrascircumdet,etin  prae- 
senti  seeculo  corana  justitifie,et  in  futuroperducat 


tia  (124)  carudlia  contempserat  genitoris  ;  quique 
Unigenito  tuo  sic  fdmiiiariter  est  dilectus,  et  im- 
mensfie  gratifie  muneribus  approbatus,  ut  eum  1 1 
idem  dominus  in  cruce  jam  positus,  (125)vicarium 
sufie  matri  Virgioi  lilium  subrogaret,  quatenus  beats 
Genitricis  integritati  probati  diiectique  discipuii 
virginitas  deserviret.  Nam  et  incoeuae  mysticoB  sa- 
crosancto  convivio  super  ipsum  vitee  fontem  seter- 
num,  soilicet  pectus  recubuerat  SaivatorisDe  quo 
perenuiter  manantia  coelestis  hauriens  ilueuta  do- 
ctrinfie,tamprofuoui8acmjstici8  reveiationibus  est 
imbutus,  ut  omnem  transgrediens  creaturam,  ex- 
ceisa  mente  conspiceret,et  evaogelica  voce  profer- 
ret  quod  principio  eral  Verbum,  et  Verbum  erat 


vosadcoronam  glori»  Amen.miusoblentutribuat  c  «pud  Deum  elDeuseral  Verbum.  Et  ideo  cum  an- 
vobis  Dei  et  proximi  charitate  semper  exuberare,      ^i:^ 


qui  hanc  studuit  etiam  inter  lapidantium  impetus 
obtinere.  Amen.  quo  ejus  exemplo  roborati,et  in- 
tercessione  muniii,  ab  eo  quem  ille  a  dextris  Dei 
vidit  stantein,  mereamini  benedici.  Amen.  Quod 
ipse  prsestare  dignetur,  etc. 

Ad  Complendum.  —  AuxiUentur  nobis»  Domine, 
sumpta  mjsteria,  et  intercedente  beato  Stephaoo 
inartyretuo,sempiternaprotectioneconfirmeut.Fer 

Alia.  — oumipotens  sempiterne  Deus,qui  primi- 
tias  martyrum,  in  beali  levitae  Stephani  sanguiue 
dedicasti,  tribue,  qu8Bsumus,utpro  nobis  interoes- 
sor  eiistat»  quiprosuisetiampersecutoribusexora- 
vit.  Per. 


Benedictio, — Omnipotens  Deus  dignetur  vobis  Per 
iatercessionembeati  Joanuis  apostolietevangelistfie 
benedicere^qui  per  eum  arcana  verbi  sui  voluU  Ec- 
clesiee  revelare.  Amen.Concedat  vobisut  quod  ille 
Spiritussancti  munereafflatusvestrisauribus  iufu- 
dit,  ejusdem  spiritus  douo  capere  meute  valeatis. 
Anien.  Quo  ejus  decumenlo  de  divinitate  uostri  re- 
demptoris  edocti,etamandoquod  tradidit,  et  exse- 
queudoquod  jussit,ad  donapervenire  mereamini, 
qu&e  idem  Jesus  Ghristus  Dominusnoster  repromi- 
sit.  Quod  ipse  prsestare  dignetur. 

Ad  complendum.  — Refecti  cibopotuque  ccelesti, 


AUa-  Dcu»,  qui  no«  Uaigenili  tui  clemeater  in-  D  ^^"'  '"'*"""'  ^  '"PP"*'*'*  deprecamur.  ul  in  cujus 


camatiooe  redemisti,  da  nobis  patrociuia  tuorum 
contiuuata  sanctorum,quibus  capere  valeamus  salu- 
taris  my^iterii  portionem.  Per  eumdem. 

Alia.  —  Gratias  agimus,  Domine,  multiplicatis 
circa  nos  miserationibus  tuis,  qui  et  Filii  tui  Nati- 
vitate  Dossalvas,  etbeati  martyrisStephani  depre- 
catione  sustentas.  Per  eumdem. 

•  Apud  Pamelium,  martyrit,  ut  in  Editis  Vatic.  et 
Gussativil.  Abest  a  God.  Heg.  Suec.  et  a  Kalend, 
Rom.,ubi  nuila  statioassignatur,  sed  pro  Evau^elio 
indicatur:  IHcebal  Jesus  iurbis  Judseorum^  usque, 
htnedict%u  qui  venit  in  nom.  Dom,  Mattb.  xxiii. 

b  Post  haoc  Orationem,  apud  Pamelium  sequitur 
Orttio:  frata  tibi  sint,  etc,  qu»  desideratur  ia  God. 


haBCCommemorationepercepimus,  ejus  muuiainur, 
et  precibus.  Per. 

(126)  Ad  Vesperos.  —  Beali  Joanuis  evangelislfiB, 
queesumus,  Domine^  supplicatione  piacatus,  et  ve- 
niamnobis  tribue,etremedia  sempiterna  concede. 
Per  Dominum  nostrum. 

(427)  Alia.  — Beatievangehstae  Joannis,Domine, 

Reg.  Suec.  et  abest  ab  Edit.  Vatic,  Gussanvii,,  etc. 
c  lii  Kaiend.  Rom.  nulia  flt  mentiu  stationis. 
Evangeiium  idem  notatur,  quod  in  hodiernis  Missa- 
libus  legimus.  lu  God.  Famei.  aliaB  prortfus  Oratioiies 
assignantur.  In  una  praemiltutur  ad  sanclum  A ndream, 
Aliquas  ex  iliis  habet  Godex  Reg.  buec,  sed  noa 
omnes  ;  imo  tres  priores  desunt, 


35 


SANCTl  GREGORll  MACNl 


36 


pr8Bcibusadjnvemur,utquodpossibilitasDOslraiion  ^  geoiti  veDeranda  iafaatia  infantium  inDOcentium 


B 


obtinel  ejus  nobis  intercessione  donetur.  Fer. 

(128)  AUa,  —  Sit,  Domine,  quaesumus,  beatus 
Joannes  evangelibta  nostree  fragiiitatis  adjutor»  ut 
pronobis  tibisupplicanscopiosiusaudiatur.  Per. 

Alia.  —  Deus  qui  per  os  beati  apostoii  tui  Joan- 
nis  Yerbi  tuinobis  arcanareserasti  praesta,  quaesu- 
mus,  ut  quodilie  nostrisauribusexcellenter  infudit 
intelligeutiffi  competeutiseruditionecapiamus.Fer. 
Alia.  —  Omnipoteus  sempiterne  Deus,  qui  hujus 
diei  venerandam  sanctamque  iaetitiam  beati  apostoii 
tui  Joanuis  et  evangelisl8B  feslivilate  tribuisti,  da 
Ecclesiffi  tuffi,  quaesumus,  et  amare  quod  credidit, 
et  prcedicare  quod  docuit.  Per. 

Alia.  — Adsit  Ecclesiffi  tuae,  Domlne  quaesumus, 
beatus  12  cvangelista  joannes,  ut  cujusperpetuus 
doctor  exi:>ut,semper  esseuon  deamat  sutTragator. 
Per  Dominum. 

Alia.  —  PrsBata,  qu8esumus,omnipotens  Deus,ut 
excelleutiam  Yerbi  tui,  qoam  beatus  evangelista 
Joauues  asseruit.et  couvenienter  intelligere  valea- 
mus,  et  veraciter  protiteri.  Per  euuidem. 

V  KALEND.  JANLAHU.  &  NATALIS  INNOCENTUM. 

DeuSyCujus  hodieioa  die  prfiBConium  mnocentes 
martyresuouloquendo,sedmorieodo  confessi  sunt, 
omui  iu  nobis  viliorum  mala  mortiiica,  ut  hdem 
tuam,  quam  iiugua  nostra  loquitur,etiam  moribus 
vita  faieatur.  Per. 

Super  oblata,  —  Adesto,  Domine,  muneribus  In- 
noceutumfestivitatesacrandis,etpr8Bsla,qu8Bsumus, 
uteorumsinceniatempossimusimitari,quorumtibi 
dicatam  veneramurintautiam.  Per.  C 

Prasfaiio.  —  Vere  diguum  et  justum  est,  8equum 
etsaiutaie,  uostibi  semperet  ubique  gratias  agere 
Domine  sancie,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus : 
(129)  etin  preuosis  mortibus^arvulorum,quospro- 
pter  nostri  redemptoris  mfantiam  bestiali  s8Bvitia 
Herodes  funestus  occidit,  immensa  clementi8e  tu8e 
dona  prseaicare,  lu  quibusfuigetsola  magis  gratia 
quam  voluntas^  (13u)  ei  daaa  e:it  prius  contessio 
quam  loqueia,(13i)autepassioquammembraideo- 
nea  passioui.  Exisluut  testes  Christi,  quiejus  uon- 
dum  tuerautagnitores.OiuQnitabeniguitas  I  o  inef- 
fabihs  misericordia,qu8Bpro  susenomiue  trucidatis 
meritum  giorise  perire  non  patitur,  sed  propria 
cruorepertusisctsalus  regeneratiouis  adhibetur,  et 
imputatur  corona  martyrii.Etideo  cum  angehs^etc.  d 

Benedictio.  —  Omnipotens  Deus,  pro  cujus  Uni- 


catervas  Herodisfuoestiperemitsfieviiiaysuse  vobis 
benedictionistribuat  dona  gratissioia.Amea.Et  qui 
eisconcessit  ut  onicum  Filium  ejus,  Dominumno- 
strum,  non  loquendo,  sedmoriendo  conhterentur, 
concedat,vobi9  ut  hdem  veram  quam  hngua  vestra 
fatetur,  etiam  mores  probi  et  vita  inculpabihs  fa- 
teantur.  Amen.  Quiqueeosprimitivumfructumsan- 
ct8e  suse  suscepit  Ecclesiee,  cum  fructu  bonorum 
operum  vos  faciat  perveuiread  gaudia  8Btern8e  pa- 
tri8e.  Amen.  Quod  ipse  pr^estare  dignetur,  cujus 
regnum. 

Ad  complendunu  —  (132)  Votiva,  Domine,  dona 
percepimus,qu8eSanctorumnobis  precibus,et  pvm» 
sentis,  qusesumus,  vitse  pariter  et  setern»  tribue 
conferre  subsidium,  Fer. 

13  ^^i^* —  ^  Deus,quilicetsismagausinmagnis, 
mirabiiia  tamen  gioriosius  operaris  in  minimis,  da 
nobis,quaesumus,in  eorum  celebritate  gaudere,qui 
Filio  luo  Domiuo  uostro  testimouium  proebuerunt 
eliam  nou  loqueutes.  Per  eumdem,  etc. 

Alia.  —  ipsiuobis,Domine,qu8esumus,postulent 
mentium  puritatem,  quorum  lunecenUus  hodieso- 
iemuiter  eeiebramus.  Per. 

Alia.  —  Adjuva  nos,  Domine,  queesumus,  eorum 
deprecatioue  sanctorum,  qui  Filium  tuum  humana 
necdum  voce  prohteutescoelestisunt  pro  ejus  Nati- 
vitate  giOria  coronati.  Per  eumdem. 

PRID.  KALENDAS  JANUARU.    NATIVITAS  SANCTl      SlLVESTRl 

C  PAPiE. 

(i33)  Eodevidie  sancti  Fulgentii  episcopi* 

Da,  qusesumus,  omnipotens  Deus,  ut  beati  Silvc- 
stri  confessoris  tui,  atque  pontihcis  veneranda  so- 
lemnitas,  et  devotionem  nobis  augeat^  et  salutem 
Per. 

Superoblata . — Sanctorum  tuor  um  nobis,  Domine 
pia  non  desit  oratio,qu8e  et  munera  nostra  concihcet, 
et  tuam  nobis  indulgentiam  semper  obtineat.  Per. 

Adcomplendum. — Queesumus,  omnipotens  Deus, 
uthodierntie  munussolemnitahs  acceptum,interce- 
aeute  beato  Silvesiro  confessore  tuo,  et  corporibus 
nostris  saiutem  priestetet  mentibus.  Per  Dominum. 

Alia,  —  Adesio,  Domine,supphcationibus  nostris 
nec  eos  uhis  menhs  et  corporis  patiaris  subjacere 
periculis,  quos  beati  Siivestri  poahhcis  tui  munit 
gloriosa  confessio.  Per. 

KALBNDIS  JANUARU.  (134)  —  IN  0GTAVI8   DOIIINI  d. 

Deus,  quisalutis8Btera8B,beat8BMari8e  virginitate 


a  Apud  Pamel.  Nat.,  sanctorum  Innocent.  Abest 
sanctorum,  a  Cod.  Heg.  Suec,  a  Kalend.  Hom.  etab 
EdiL,  Vauc.  et  Gussaavil.  In  eodem  l*amei.  Cod. 
legiiur  ad  sanctum  taulum.  Siletur  ile  stdtione  in 
Kaieod.  Hom.,  ubi  Bivaiigeiium  idem  quod  in  hodier- 
na  saoclorum  luuocenuum  Mibsa  deMgudlur. 

b  Hcec  orduo  et  uiuma^  adjuva,  elc,  deest  in  Cod. 
hef^.  Suec. 

c  Abes.  papae,  a  Cod.  Famel.,  exstatin  Cod.  Reg. 
Suec.  Iq  ueuLr^iiegiiur  quou  nic  de  sauclo  FuigeuLio 
addiLum,  ua  nec  m  aiiis  Vulgaiis.  in  iidleud.  Hom., 
ubi  papiB  tiiuius  sancto  Siiveslro  non  ddtur,  nuiiaque 
ht  saucti  Puigeutii  memoria,  prffiscnbitur  Evangel. 
DixU  Jesus  discipulis  suis  ;  Vigilate^  usque  super  om' 


nia  bona  sua  constituet  ^m,  sLoe  ulia  statione. 

<i  Licet  hoc  festum  a  Circumcisiooe  oomea  liaud 
accipiat  in  Kalendar.  Hom.,  cui  cousenLiunt  iibn  Sa- 
crameiitorum  Cojices  sive  editi  sive  mauu  exarati, 
assignaLur  tameti  Evaugeiium  de  Circumcisione, 
postquam  consummati  sunl,  quod  protrabitur,  usque 
etgloriam  piebis  tuas  Israel.  AulidsiaLiouis  lit  meuLio. 
iu  hdiLis  Ldmeu  Pameiiauis,  conseutieuie  Cod.  tieg. 
Suec,  iei^iim'  adsanciam  Mariam  ad  Martyres.  in  hoc 
Cod.  desiueranlur  qudLuor  UrdLiones  uuima;  apud 
Pdmeaum  uucinis  [  J  inciusoB  ;  FreeiaLiu  et  Beue- 
dicLio  qu<e  iuc  habeutur,  ubi  CireLuncisiouis  ht  meo' 
tio,  in  Pamei.  eL  Heg.  Suec.  Codicibus  noa  leguotur. 
In  Kaiendar.  Rom.  eodem  die  notatur  nalale  scuictw 


37 


LlBER  SACRAMENtORUM. 


38 


fecunda,  humaiio  geoeripraeiniapraBstitisti,  tribue,  A 
qusBsuraus,  utipsara  pronobis  inlercedere  sentia- 
mus,  per  quam  meruimus  aiictorem  vitae  suscipere 
Dominum  nostrum  jesum  Ghristum  Filium  tuum. 

Alia.  —  Deus.qui  nobisnati  Salvatoris  diem  cele- 
brare  l^  concedis  octavum,  fac  quaesumus,  nos 
ejus  perpetua  divinitate  muniri  cujus  sumuscar- 
nali  commercio  reparati.  Qui  tecum  vivit,  etc. 

Super ohlata.  —  Praesta,  quaesumus,  Domini,  ut 
per  haec  munera,  quae  Douiini  nostri  Jesu  Cbristi 
arcanaeNativitatismysteriogerimus,  puriticalae  men- 
tis  iDtelligentiam  conseqnamur.  Per  eumdera. 

Prxfaiio.  —  Vere  dignum  et  justum  esl,  sBquum 
et  sa1utare,nos  tibisemper  etubiquegratiasagere, 
Domine sancle,  Pater  omnipotens,  fihterne  Deus,  per 


Prsefatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  «equum 
et  salutare,  nostibisemper  etubiquegratiasagere, 
Domine  sancte.  Pater  omnipotens,  seterne  Deus  : 
Qui  peccutoprimiparentis  hominem  a  salutisfini» 
bus  exsulantem,  pietatis  indulgentiaadveniamvi- 
tamquerevocasti,  mitandonobis  unigenitum  Pilium 
tuuni  Dominum  etSaivatorem  nostrum  ;perquem 
Majestatem  tuam,  etc. 

Benedietio.  —  Deus,  qui  Unigenitum  suuramisit, 
ut  mundumsalvaret,ejusderasalutisvosparticipe8 
efficiat,  et  in  ea  perseverabiies  reddat.  Amen,  Iram 
quflB  superinfideles  maneta  vobisamoveat,etabea 
vos  in  perpetuum  liberos  efficiat.  Amen.  Spiritum 
Filii  sui  vobis  attribuat,  ejusque  donis  vos  affatim 
exuberare  concedat.  Amen.  Quod  ipse  praestare  di- 


Christum  Dominum  nostrum  icujus  boilie  Circum-  g  gnetnr  cujus  regnum 


cisionis  diero.  et  iNavitatis  octavum  ceiebrantes, 
tua,  Domine,  mirab  lia,  veneramur.  Quia,  qua*  pe- 
perit,  et  materet  virgo  est;  qui  natus  est  etinfuns 
et  Deus  est.  Ct  ideo  cum  angelis,  etc. 

Benediciio. — OmnipotensDeus,cnjusUnigenitU8 
hodierna  die,  ne  legem  solveret,  quaro  adimplere 
venerat,  corporalem  suscepitcircumcisionem,spi- 
ritali  circumcisione  mentes  vestras  ab  oranibus  vi- 
tiorom  incentivis  expurget,  et suam  invosinfundat 
benedictionem.  Amen.  Et  qui  legem  per  Moysen 
dedit,  nt  per  Mediatorem  nostrum  benedictionera 
daret,  exuat  vos  mortiiicatione  vitiorum  etfaciat  per- 
severare  in  novitate  virtutura.  Amen.  Quosicinse- 
narii  numeriperfectionein  hoc  seecuio  vivatis,etin 


AdComplendum,  —  Per  hujus,Doraine,operatio- 
nem  mysterii,etvitia  nostrapurgeotur,  etjustade- 
sideria  compleantur.   Per  Dorainura,  etc. 

Super  ;  opulum,  — Propitiare,  misericors  Deus, 
supplicationibus  no8tris,et  populumtuum  pervigili 
protectione  custodi,  ut  qui  Unigenitum  tuum  in 
carnenostricorporisDominum  natum  essefatetur, 
nullapossitdiabolifalsitate  corrumpi.Pereumdem. 

N0NI8  JANIIARU.  —  (139)   IN  VIOILIA  ^  THBOPHANLE 

Ad  Vesperas.  — Cordanostra,  qusesumus,  Doraine, 
venturae  festivitatis  splendor  iliustret,  quo  mundi 
hujus  tenebriscarere  valeamus,  et  perveniamus  ad 
patriam  claritatis  6Bternae.  Per. 


.   .        ^     ^  .  Superoblata.  — Tribue,fquflesumus,  Domine,  ut 

fteptenariointer  beatorum  spirituum  agmmarequie- _  ..,  ,     n:  •         i  _  a  -.. 

--!.•:-  #  jok\  /\..«4«».,»  i^  ^«L„^  ™.,«r««.;^«^  .««^   C  praesenlibus  ilh  immolemus  sacnflcns,et  suraamus 

quee  venturae  «olemnitatis  pia'.munera  praeloquun- 


scalis.  (135)  Quatenusinoctavoresurrectione  reno- 
vali,  jubitfiBi  remi8sioneditati,(i36)  ad  gaudiasine 
fine  mansura  perveniatis .  A  men .  Q  uod  i  pse  prses  tare 
djgnetur,  cujus  regnum. 

Ad  eomplendum.  — Prsesta,  queesumus,  Domine, 
ntqaod  Salvatorisnostriiterata  solemnitate  perce- 
pimus,  perpetuaenobisredemptionis  conferatmedi- 
cinam.  Per  eumdem. 

Super  popti/zim.  — Omnipotens  sempiterneDeus, 
qni  in  unigenito  tuo  novam  Creaturam  nostibiesse 
fectsti,  custodi  opera  misericordiee  tuse,  et  ab  omni- 
bus  Dos  maculis  vetustatisemunda,  utper  auxilium 
gratiaetuiein  (137)  illius  inveniamur  forma,  in  quo 
tecam  est  nostra  susbstantia.  Qui  tecum  vivit. 

(138)  •  DOMINIGA   POST  NATALEM  DOMIIfl. 

Omnipotens  sempiterne  Deus  dirige  actus  nostros 
in  t>eneplacito  tuo,utin  nominedilectiFiUi  tui  me- 
reamur  honis  operibus  abundare.  Quitecum. 

Superoblata.  ~-  Concede,  quaesumus,  Domine,  ut 
oculis  tuae  \  g Majestatis  munus oblatum , et  gratiam 
Dobis  devotionis  obtineat,  et  effectum  beatee  peren- 
nltatis  acquirat.  Per  Dominum  nostrum. 

Mariae ;  quod  optime  convenitcum  sancti  Gregorii 
Antiptionario,  ut  a  t'amelio  exhibetur.  h]a  forte  de 
c&usaptiam  nunc  fesli  Circumcisionis  ofticium  magna 
cx  p«irte  ad  beatissimam  Virginem  pertinet. 

•  Huius  Domimcae  nibil  exstat  inPamel.  autinReg. 
Suec.  (jodicibus,  prffiter  Orationem,  omnipoteni,  eto. 
In  Cod.  Gemet.  Oralio  est,  Deus  qui  saL  ost,  beatm 


tur.  Per,  etc. 

Prcefatio.  — Veredignum  etjustum  est,  aequum 
etsalutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Dominesanctc.Pater  omnipotens,  leterneDeus:  et 
telaudaremirabilemDominuminomnibusoperibus 
tuis,quibus  saeratissima  regni  tui  my  steria  revelasti. 
Hanc  etenim  festivitatem  douiinicee  apparitionisin- 
dex  steiia  prfiecessit,  quae  natum  in  terra  coeli  Do- 
minummagisstupentibusnuntiaret.  Utmanifestan- 
dus  mundo  Deuset  coelestidenuntiaretur  indicio,et 
temporaliter  procreatus signorum  temporalium  mi- 
nisterio  panderetur.  Ct  ideo,  etc. 

16ildComp{en(/Mm.  — lllumina,qu8esumus,Domi- 

T\  ue,populumtuum,et  splendore  grutise  tuaecorejus 

semper  accende,  ut,  Salvatoris  mundi  stelia  famu- 

lante,  manifestata  Nativitas  mentibus  eorum  et  re- 

veletur,  semper  etcrescat.Per  eumdem. 

Vlll   IDUS  JANUARil.  —  (l40)  IN  ^  EPIPHANIA  DOUiNl. 

Deusquibodierna  dieUnigenitumtuum  gentibus 
(141)  stelia  duce  revelasti^  concede  propitius  ucqui 
jam  te  ex  tide  cognovimus,usque  ad  contemplaDdam 

Marice  virg.  f. 

b  Sic  appeilatur  ElpiphaniaB  festum  a  sancto  Gre^o- 
rio,  hom.  38  in  Ksrang.  ;  Vem\utquia  Naialem  domi* 
rdcum  sine  te  feci,  sanctam  Theophaniam  jam  tecum 
faciam. 

0  Hac  diein  Ed.  Pamel.  statio  figitur  ad  sancium 
Petrum }  quod  optime  respondet   titulo  hom.   10  ia 


3d 


SANCtl  GREGORirMAGNl 


40 


speciem  tuae  celsitudiois    perducamur.  Per  eum-  A 
dem,  eic. 

Super  oblata,  —  EcclesisB  tusei  qumsumus,  Domi- 
ne,  donapropitiusintuere,quibus  nonjam  aurum, 
thus  et  mjrrha  profertnr,  sedquos  eisdem  muneri- 
bus  declaratur,immolaturetsumitur,JesusGhristus 
Domious  noster. 

Prcefatio.  —  Vere  diguum  etjustum  est,  aequum 
etsalutare,  nos  tibisemper  etubiquegratiasagere: 
Domine  sancte,  Pater  omoipotens,  ffiterne  Deus  : 
quia  cumUuigenitus  tuusiu  substaotia  nostraemor- 
talitatis  apparuit,  (142)m  uovam  nos  immortalitatis 
SU8B  lucem  reparavit.  £t  ideo  cum  angelis,  eto. 

Te  igitur,  ciementissime  Pater^  etc. 

Benedictix),  —  Deus,  iumen  verum,  qui  Unigeni- 


&  DOMINIOI  1  POST  THEOPHANUH. 

Vota^  quaesumus,  Domine,  suppiicantis  popull, 
coelesti  pietate  prosequere,  utet  quae  agenda  sunt, 
videant;  etad  impiendaquflB  viderint,  convalescant. 
Per. 

Superoblata,  —  Obiatum  tibi,  Domine,  sacrificium 
yivificet  nos  semper  et  muniat.  Per. 

Frodfaiio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  sequum 
et  saiutare,  oos  tibi  semper  ct  ubiquegratiasagere, 
Domine  sancte.  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus : 
Quiacum  Unigenitustuus  in  substantia  nostrae  mor- 
talitatis  apparuit,  in  novam  nos  iaimortaiitatissufie 
iucem  reparavit.  Ct  ideo  cum  angeiis. 

Benedictio.  —  Deus,  qui  Fiiii  sui  temporaiem  pue- 


.     j.  j      *  II    j  .u  1  •.      ritiam  fecit  esse  mirabdem,  spintuprudentiflBCorda 

tum  suum  hodiernadiestelladucegentibus  voiuit  n  ,,     .  .  j       .       *  ,^  ■ 

..       .     .        j-  .•       j-.        .  D  veslra  liiustrare  ac  docere  dignetur.  Amen.  Ouique 

revelare,8ua  vosdigneturbenediciioneditare.Amen,  ^  ^ 


Quoexemplo  (143)  magorum  mysticaDomioo  Jesu 
Cristomunera  offerentes,  spreto  antiquo  hoste, 
spretisque  contagiisvitiorum,ad  aeternam  patriam 
redire  vaieatis  per  viam  virtutum.  Amen.  Detque 
vobisveram  mentluminnocentiamqui  superUnige- 
nitum  suum  Spiritum  sanctum  demonslrare  voluit 
percolumbam,  eaque  virtute  mentes  vestrsB  exer- 
ceantur  ad  ioteiiigenda  divinsB  iegis  arcana,qua  in 
Gaua  Gaiileae  lympha  estinvinum  conversa.Amen. 
Quodipse  prestare  digoetur. 

Ad  Complendum,  —  Praesta,  qufiesumus,omnipo- 
tens  Deus,  ut  qu&solemni  ceiebramus  officio,  puri- 
ficatffi  mentis  intelligentia  consequamur.  Per. 

Alice  OrcUioncs.  — Omnipotens  sempiterne  Deus,  q 
fidelium  splendor  animaru  m,qui  hanc  soiemnitatem 
eiectionis  gentium(i4i)  pnmitiis  consecrasti,impie 
mundum  gioria  tua^  et  suixlitistibi  popuiis  periu- 
ministui  appare  ciaritatem.  Per. 

'  17  ^ii^'  -—  Deus,  iiiuminator  omnium  gentium 
da  populis  tuis  perpetua  pace  gaudere,  et  diud  iu- 
men  spiendidum  mf  unde  cordibus  nostris,quod  trium 
magorum  meuiibus  aspirasU.  Fer. 

Alta.  — D(inobis,qu£esumus,  i)omine,digneceie- 
brare  mysterium,  quodin  nostri  Salvatoris  infantia 
miracuhs  coruscantibusdeclaratur,  etcorporalibus 
iocrementis  mamtesta  designaiur  humanitas.  Per 
eumdem. 

A  lia. — Pra;sta,quaesumus,omnipotens  Deus,utSaU 


ihum  parentibus  temporaiiter  subdivoiuit,  ipsevos 
humiiitatis  et  pietatis  muneribus  miseratus  informet* 
Amen.  Et(145)  qui  eum  sapientia,  SBtate,  etgratia 
prohcere  tribuit,  spiritahum  vobis  profectuum  in- 
crementa  propitius  iargiatur.  Quod  ipse  prasstare 
dignetur. 

Ad  complendum.  —  SuppUces  te  rogamus,  omni 
poteus  Deus,  ut  quos  tuis  reiicis  sacramentis,  tibi 
etiam  placitis  monbus  dignanter  deservireconcedas 
PerDominum. 

Super  populum.  —  Gonserva,  quaesumus,  Domine, 
faiuiliam  tuam,  18  ^t  i>enedictionum  tuarum  propi- 
tius  ubertale  puritica,  et  eruditionibus  tuis  semper 
multiphcetur  et  donis.  Per. 

(146)  m  b  OCIAVIS  TBBOPHANliB. 

Deuscujus  Unigenitusinsubstantia  nostrflBcarnis 
apparuit,  prcesta,  quaesumus,  ut  per  eum,  quem  si- 
miiem  nobis  foris  agnovimus,  intus  reformari  me- 
reamur.  Qui  tecum  vivit,  etc. 

Super  oblata.^  Hos&ds  tibi,  Domine,pro  nati  tui 
FiUi  appariiione  deferimus,  supphciter  exoraotes, 
ut  sicuiipsenostrorumauclorestmunerum,  itaipse 
sit  misericors  et  susceptor  Jesus  Ghristus  Dominus 
noster,  qui  tecum  viviiet  regnat  Deus. 

Ad  complendum»  —  Goelesti  iumiue,  quaesuoius, 
Domme,  semper  et  ubique  nos  prfieveni,  ut  myste- 
rium,cuju8nosparticipesessevoluisti,  et  puro  cer- 
namus  intuitu,  et  digno  percipiamus  efifeclu.  Per. 

XIX     KAL.    FEBRUAU   (147)     NATAU8    SANCTl  FEUCIS     ^* 


vatori8mundi,steiiaduce,manifestaNativitasmeDti-  D     GonceJe,quflesumus,omnipoteosDeus,utad  me- 


busnostris  reveletursemperetcrescat.  Pereumdem. 
Alia.  —  illumiua,  qusesumus,  Domine,  popuium 
tuum,  et  spiendore  gratise  tuse  cor  ejus  seniper  ac- 
ceude,  ut  Salvatorem  suum  et  incessanter  agnoscat, 
et  veraciter  apprehendat.  Per  dominum  nostrum. 

Evang.  :  Cum  natus  esset  Jesus  in  Beihlehem  ;  ubi  le- 
gilur  habila  in  basil.  sancti  Petn.  In  Kalendario 
Hom.  oiiuUitur  slalio ;  assignalurque  tantum  Evan- 
gelium  Cum  natus  essei  Jesus  etc.  io  eodem  Kalend. 
postiestum  Theopbaniae  tres  dies  fes  i  celebrautur  ; 
et  in  primo  legitur  statio  ad  sanctum  Petrum  ad 
Viticula. 

•  Vacat  haec  Dominica  in  God.  Pamel.  In  Ms.  Reg. 
Suco.  omnia  desuot  ^ab  Ibidus  Jaouarii,  usque   ad 


iiorem  vitam  sanctorum  tuorum  exemplanos  pro- 
vocent,  quatenus  quorum  solemuia  agimus,  etiam 
actus  imitemur.  Per. 

Super  06/a/a.  —  Uostiastibi,  Domiue,  pro  com- 
memoratione  sanctiFelicis(148)  confessoris  ofiferi- 

XIX  Kalend.  Febr. 

b  Pro  oclava  Epiph.  nibil  assignatur  in  Kalend. 
Rom. 

c  in  Kalend.  Hom.  et  in  Cod.  Reg.  Suec.  quem 
sequilur  hic  Pamel.  auditur  tn  Pincis.  Gonsule  Bol- 
iandum,  tom.  1  sanctorum  Jaiiuarii ;  et  Tillemoutium, 
tom.  iV  Gomment  i^cles.  Uujus  sancti  soiemnitas  no- 
tatur  14  Jan.  in  Kaiend.  Rom.  et  apud  Pamel.,  at  die 
13  in  God.  Reg.  Suec. 


41 


LIBBR  SAGRAM&NTORDM. 


M 


mtts,  suppllciter  deprecantes,  ut  siout  illi  tribuisti  A  meritis  adjuvemur,ciguspassionel8stamur.Per  Do* 


saeraBfideilargitatem.sicQobisindulgentiamlargia- 
ris  et  pacem.  Per. 

PrmfaHo,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  sBquum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere» 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeteme  Deus ;  et 
confessionem  sancti  Felicis  memorabilem  noo  tacere, 
qui(i49)nec  hflBreticispravitatibus,necs8eculi  blan- 
dimentis  a  sui  status  rectitudine  poluit  immutari, 
sed  inter  utraque  discrimina  veritatis  assertor,  tir- 
mitatem  tufle  iidei  non  reliquit.  Per. 

Ad  eamplendum,  —Qu8Bsumus,Domine,salutari- 
bus  repleti  mjsteriis,  ut  cujus  soleomia  (150)  cele- 
bramus,  ejus  orationibus  adj  uvemur.  Per  Dominum 

«  OOMINICA  11     POST  THEOPRAMUM. 

Omnipotenssempiterne  Deus,  quiooBlestia  simul  B 
et  terrena  moderaris,  supplicationes  populi  tui  cie- 
menterexaudi,etpacem  tuam  nostrisconcede  tem- 
poribus.  Per. 

Alia.  —  Adesto,  qu8Bsumus,Domine,supplicatio- 
nibus  nostris,  et  in  tua  misericordiacon£ldentes,ab 
omni  nos  adversitate  custodi.  Per. 

5«per  o6tola.— Ut  tibi  grata  sint,  Domine,munera 
populi  tui  supplicantis,  ab  omni,  quflssumus,  eum 
oontagione  perversitatis  emunda.  Per. 

Prmfalw,  —  Yere  dignumet  justum  est,  flsquum 
etsalutare,  oos  tibisemperet  ubiquegratiasagere, 
Domine  sanote,  Pater  omnipotens,  ABterne  Deus  : 
semperque  virtotes  etlaudestuas  iabiisexsultatio- 
nis  effari,  quinobis  ad  relevandos  istius  vitflBlabo- 


minum  nostrum,  etc. 

Super  ohlata — Suscipe,qu8Bsumus,  Domine,mu« 
neradignanter  obiata,  et,  beati  Marceili  sufiraganti- 
busmeritis,  ad  nostrsB  salutis  auxilium  provenire 
concede.  Per. 

Prxfatio,  —  Vere  dignum  et  justumest,  SBquum 
et  salutare,  nos  tibisemperetubique  gratias  agere, 
DomiDesancte,Pateromnipoten8,8BterneDeus :  qui 
giorificarisin  tuorum  confessione  sanctorum,  et  20 
non  soium  excellentioribus  praBmiismartyrum  tuo* 
rum  merita  gloriosa  prosequeris,  sed  etiam  sacra 
mysteria  competentibusservitiisexsequentes,  gau- 
dium  Domini  sui  tnbuisbenignusintrare.  Per  Chri- 
stum  Dominum. 

Adcomplendum. — Satiasti,Domine,familiamtuam 
muneribus  sacris :  semperejus,quflBsumu8,interven- 
tione  nos  refove,cuj  us  solemnia  celebramus.  Per . 

XV    KAL.    FBBHUARU.    — NATAUS    SANCTiB   PRISCiB 

VIRGINIS 

Da,  quflBsumus,  omnipotens  Deus,  ut  qui  beataB 
PriscflB  martyris  tuflBuataiitiacolimus,  etannuaso- 
lemnitate  IflBtemur,  et  tant»  fideiproficiamusexem- 
plo.  Per. 

Superoblata.—  Hostia,Domine,qu8BSumus,  quam 
sanctorum  tuo  natalitia  recensentes  offerimus, 
et  vincula  nostrflB  pravitatis  absolvat,  et  tusB  nobis 
misericordise  dona  conciliet.  Per. 

Ad  complendum. —  QuflBsumus,Domine,salutari- 
bus  repleti  mysteriis,ut  cuj  us  soiemnia  celebramus, 


res  diversa  donorum  tuorum  solatia,  et  munerum  q  ejus  orationibus  adjuvemur.  Per. 


salutanumgaudiacontulisti,mittendo  nobis  Jesum 
Ghnstum  FidumtuumDominum  nostrumPerquem. 

Benedietio»  —  Deus  qui  sua  mirabiii  potestate 
aquam  vertitin  vinum,vosavetu8tate  subtractos  in 
beatflB  vitflB  transferetnovitatem.Amen.Etqui  nup- 
tiis  interesse  voluit,  et  earum  sua  prflssentia  com- 
probaret  boQum,  ipse  vobiscastitatis  et  sobrietatis 
perpetuflB  conferatdonum.Amen.Ipsevobis  sancta- 
ram  intelligentiam  Scripturarumtribuatspiritalem 
qui  aquas  in  vina  vertendo  hoc  ipsum  voluit  designa 
re.  Amen.  Quod  Ipse  praBstare  dignetur^  cujus. 

Ad  complmdum.--  Augeatur  in  nobis,  Domine, 
qussumus^tusevirtutis  operatio,ut  divinis  vegetati 
iacramenti8,ad  eorum  promissa  capienda  tuo  mu- 
oere  prsBparemur.  Per. 


XUl  KAL.  PEBRUARU.  —  «  naTALIS  SANCTI  (i5i)  PABIAMI 

InOrmitatem  nostram  respice,  omnipotens,Deus, 
et  (152)  quos  pondus  proprisB  actionis  gravat,beati 
Fabiani  martyris  tui  atque pontificis  intercessio glo- 
riosa  nos  protegat.  Per. 

Super  oblata,  —  Uostiam  tibi  Domine,  beati  Fa- 
biaoi  martyris  tuidicatasmeritisbenignus  assume, 
et  ad  perpetuum  nobistribueproveniresubsidium. 
Per  Dominum. 

Adcomplendum.--  Refecti  participatione  muneris 
sacri,  quflBsumus,DomineDeus  noster,ut  cujus  ex- 
sequimur  cultum,  seutii^mus  effectum.  Per. 

EODBM  DIB.  —  NATAU8     SANCTl  8EBASTUNI    MAHTYRI8 

Deusqui  beatum  Sebastianum  mflurt jrem  tuum  vir^ 
crc  pricpatcujur.  ror,  ^^^^  «^oustautiaB  iu  passioue  roborasti,exejusnobi8 

Superptn^ulum,^  Au^Uare,Domine,populo  tuo,  "  imitationetribueproamoretuo  prospera  mundide- 

Qt  sacrflB  devotionis  pronciens    incrementis,  et  tuo 

semper  munere  gubernetur,et  ad  redemptionis  flster- 

nsB  pertinoat,  te  ducente,  consortium.  Per. 


XVU     XAL.  VSBaUAmi.    —    NATAliS    ^  8ANCT1  MARGBLU 

PAPJB. 

Preces  populi  tui.quflBsumus,  Domine,  clementer 
exaudi,utbeatiMarcellimartjri8  tuiatquepontiiicis 

•  Omittitur  in  C.  Pamel,  et  Reg.  Suec,  necoon  in 
Kalend.  Rom.,  cujus  loco  occurrit :  Fer,  iv  vosl 
Theophania. 

b  Apud  Pamel.  notatur  die  18  Januar. ;  at  in  Cod. 
Reg.  Stiec.  die  16  ejusdem  mensisi    oonsentiente 

PATaoL.  LXIYUI, 


spicere,  et  nullaejus  adversa  formidare.  Per. 

Super  oblata,  —  Accepta  sitin  conspectu  tuo,Do- 
mine  nostradevodo,etejus  nobis  fiat  supplicatione 
salutaris,  pro  cujus  solemnitate  defertur.  Per. 

21  Prefatio,  —  Yere  dignum  et  justum  est 
flBquumetsalutarenos  tibi  semper  et  ubique  gratias 
agere,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aBteme 

Kal.  Rom. 

c  In  Kalend.  Rom.  festum  saocti  Sebastiani  est 
ante  festum  sancti  Fabiani  ;  secus  in  God.  Pamel. 
ac  Reg.  Sueo.  et  in  Vatic.  Ed.  atque  aliis.  Postei^ 
utraqae  solemaitaa  in  unam  ooaiuit, 

% 


43 


SANGTI  GBEGORI  HAGNt 


U 


Deus  :  quomam  martyris  beati  Sebasliani  pro  con- 
fessione  nominis  tui  venerabilis  sangiiis  effusus 
simul  et  tuamirabiliamanifestat,  quoperficisinin- 
firmitate  virtutem^et  nostris  studiis  dal  profectum 
et  infirmis  apud  te  prffistatauxilium.  Per  Christum 
Dominum  nostrum. 

Ad  complendum. —  Sacromuneresatiati,  suppli- 
ces  (e,  Domine,  depreoamur»  ut  quod  debite  seryi- 
tutis  celebramus  officio,  intercedente  beato  Siba- 
stiano  martyretuo,  salvationis  tuae  seotiaraus  aug- 
mentum.  Per  Dominum  nostrum. 

Xll  KAL.  FBBRUAFUl.  —  NATALIS  SANGTiB  (453) 

»  AGmiTlS. 

Omnipotens  sempiterne  Deus,qui  iuiirma  mundi 
eligis,  ut  fortia  quffique  confundas^  concede  propi- 
tius  ut  qui  beat»  Agnetis  martjris  tu»  soiemnia 
coiimus,  ejus  apud  te  patrocinia  sentiamus.  Per. 

Super  oblata,  —  Hostias,  Domine,  quas  tibi  otle- 
rimus,  propiiius  suscipe,  et,  intercedente  i>eata 
Agnete  martyre  tua,vincuiapeccatorum  nostrorum 
absolve.  Per  Dominum. 

Proefatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aBquum 
etsaiutare,  nos  tibisemper  etubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,Pater  omnipotens,  aeterne  Deus  :  et 
(154)  diem  beat»  Agnetis  martjrio  consecratam 
solemniter  recensere,  quse,  terrene  generositatis 
oblectamenta  despiciens,coelestem  meruit  dignita- 
tem  ;  societatis  humanffi  vota  contemnens,  aeterni 
Regis  est  sociata  consortio  ;  et  pretiosam  mortem, 
sexus  fragilitate  calcata,  pro  Ghristi  confessione 
suscipiens  (155)  simui  est  facta  conformis  et  sem- 
piternitatis  ejus  et  gloriae.  Per  quem  Majestatem 
tuam. 

Ad  complendum.  —  ^  Sumentes,  Domine,  gaudia 
sempiternadeparticipatione  sacramenti  festivitatis 
sanctffi  martyris Agnetis,suppliciter  deprecamur,ut 
qu8B  sedula  servitute,  donaote  te,  gerimus,  dignis 
sensibus  tuo  munere  capiamus.  Per. 

XI  KAL.  FBBRUARII.  —  NATALIS  SANCTl  ViNCKNTU 

MARTTRIS. 

Adesto^  qu8esumus,Domine,supplicationibus  no- 
stris,  ut  qui  ex  iniquitate  nostra  reos  nos  esse  cog- 
noscimus,beati  YinceQtii  martyris  tui  intercessione 
liberemur.  Per. 

22  Super  oblata.  —  Hodiernum,Domine,  saorifi- 
oium  Iffitantes  ofTerimus,  quo  beati  Vincentii  coele- 
stem  victoriam  recensentes,  ettuamagnaliapraedi- 
camus,  et  nos  acquisisse  gaudemus  sufflragia  glo- 
riosa.  Per. 

Prasfatio.—  Vere  dignumetjustum  est,  aequum 
etsaiutare,no8  tibi  semperet  ubique  gratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  nterne  Deus, 
per  ChristumDominumnostrum  :procujusnomine 

»  In  Cod.  Reg.  Suec,  tanctae  Agnos.  In  Kal6nd. 
Rom.  sanctaeAgnae  depaisione.  Legilur  etiam  Agnui 
io  poiioribus  Mss.  homil.  in  Evang.,  ubi  undecima 
est  de  hac  sancla  virg.  et  mart. 

b  Hanc  Orationem  aliae  duee  sequuntur  in  cod. 
Pamel.  TresabsuntaCod.  Ficg.  Suec.  Apud  Pame- 
lium  UQcinis  clauduQtur.  Fere  omnia  quse  intra  un- 
ciaos  legentur  ibi  non  exstant   in  Cod.  Reg.    Suec. 


A  gloriosus  levita  Vncentiius,  et  miles  invictus,  ra- 
bidi  hoslis  insaniam  interritus  adiit,  modestus  su- 
stinuit,  securus  irrisit,  sciens  paratus  esse  ut  re- 
sisteret,  nesciens  elatus  esse  (i56)  ut  vinceret,  in 
utroque,  Domini  ac  Magistri  sui  vestigia  sequens, 
qui  humilitatis  custodiendse,  et  de  hostibus  trium. 
phandi,  suis  sequenda  exempla  monstravit.  Per. 
quem. 

Adcomplendum.-^Qu8^s\imus,omnipotenSfDeus, 
ut  qui  coelestia  alimenta  peroepimus,  intercedente 
beato  Vincentio  martyre  tuo,per  haeccontra  omnia 
adversa  muniamur.  Per. 

Vni  KAL.  FBBRUARII.  —    C  CONVBRSIO  SANCTI  PAULl. 

(i57)  Deus  qui  universum  mundum  beatl  Pauli- 
apostoli  tui  praedicationedocuisti,da  nobis,quflesu- 
B  mus,  ut  qui  ejus  hodie  Conversionem  coUmus,  per 
ejus  ad  te  exemplagradiamur.  Per. 

Superoblata.  —  Apostoli  tui  Pauli  precibus,  Do- 
mine,  plebis  tuae  dona  sanctitica,  ut  qusB  tibi  tuo 
gratasunt  instituto.gratioratiantpatrocinio  suppli- 
cantis.  Per  Dominum. 

Frasfatio.  — Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nos  tibi  semperet  ubiquegratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  fleteme  Deus  :  et 
Majestatcm  tuam  suppliciter  exorare,  ut  ecdesiam 
tuam,  beati  Pauhapostolituiprsedicationeedoctam, 
nuUa  sinas  fallacia  violari ;  et  sicut  nihil  in  vera 
religioue  manere  dinoscitur,  (i58)quod  non  ejus 
condieritdisciplina,itaad  peragenda  eaquaedocuit 
ejus  obtentu  hdelibus  tribuaturefficacia,8entiatque 
Q  credentium  gentium  multitudo  eum  pro  se  apud 
te  intercessorem  quem  habere  cognovit  Magistrum 
atquedoctorem.Per  Christum  Dominum  nostrum. 

Benedictio.  Deus  qui  gratia  sua  beatum  Pau- 
ium  ex  persecutorefecitapostolum,ipsevobiscom- 
punctionis  piseque  conversionis  spiritnm  dignetur 
impertire.  Ameu.  Quique  ei  secretorum  coelestium 
mysteria  dignatus  est  revelare.  ipse  vobis  Scriptu- 
rarum  suarum  abdita  dignetur  aperire.  Amen.  Et 
qui  ei  perseverantiam  fidei,  23  constantiamque 
iu  persecutionibus  inflexibilem  dare  dignatus  est, 
eisdem  vestram  infirmitatem  donisroborare  atque 
munire  dignetur.  Amen.  Quod  ipse  prflestare  di- 
gnetur. 

Ad  complendum.  —  Sanctificano8,Domine,qu8e- 
tv  8umus,salutarimysterio  ;  et  pro  nobisejusnunde- 
sit  oratio,  cujus  nosdonasti  patrocioio  gubernari. 
Per  Dominum. 

(159)  BODBM  DIE.  —  NATALIS    <1  8ANCT1  PROJBCTl 

MARTYR18. 

Martyris  tui  Projecti  nos,qu8esumus,  Domine,in- 
terventio  gloriosacommendet,ut  quodnostris  acti- 

c  Kalend.  Rom.  et  Cod.  Reg.  Suec.  festum  istud 
nesciunt.  Gjus  meminit  Cod.  Pamel.,  sed  adhibita 
uncinorum  nota.  Ante  ipsum  in  1  Theoder.  ponitur 
festum  sanclorum  Eberenlianee  et  Macarii  marty- 
rum.  In  Gemet.  nullfle  hic  assignantur  sanctorum 
festivitates. 

d  Vel  Prejecti.  ut  exhibeat  Theod.  Mss,  Hujufl 
martyris  non  meminere  Kaiendar.   Rom.  aut  Cod, 


48 


UBER  SAGRABfENTORDM. 


M*. 


bos  noo  meremnr,  ejus  precibus  consequamur.Per 
Dominum . 

Superobtata.  —  Suscipe,  Domine,  propilius  oratio- 
nem  nostramcum  oblationibus  hostiarum  superim- 
posilis,  et  martyris  tui  Projecti  deprecatione  pie- 
taii  tus  perfice  benignus  acceptas,  et  iilam  qu8B  in  eo 
flagravit  forte  dilectionem  in  nobis  aspira  benign  u  s. 

Per. 

Pr«/*a<io.  — Veredignumetjustum  est,  aequum 
etsalutare^nostibisemperet  ubique  gratias  agere. 
Domioe  sancte,  Pater  omnipotens,  sBterne  Deus  ; 
et  tuam  misericordiam  deprecari  utmentibusnostrts 
beati  martyris  tui  Projecti  (160)  repetita  solemni- 
tate  spiritaiis  IffititifiB  tribuas  jugiter  suavitatem. 
(161)  Concedasque  nobis,  ut,  Yenerando  passionis 
ejus  triumphum,obtentuillius,et  peccatorum  remis- 
sionemi  et  sanctorummereamuradipisci  consortium. 
Per  Christum  Dominum . 

Ad  Cotnplendum.  —  Votiva,  Domine,  pro  beati 
martjris  tui  Projecti  passioue  dona  percepimus  : 
quaesumus,  ut  ejus  precibus,  etprflBsentis  vitfie  ho- 
bis  pariter  et  aeternfie  tribuas  conferre  prfiesidium. 
Per 

YKXL.  FKBRQARU.  —  NATAL18  SANCTiB  AGNBTIS. 

De^NativiiaU  (162). 

Deas,  quinos  annua  beatCB  Agnetis  martyris  tote 
solemoitate  laetificas^  da,qussumus,ut  quam  vene- 
ramur  officio,  etiam  pis  conversationis  sequamur 
exemplo.  Per. 

Superobtata.  — Soperhas,  qusssumus,  Domineho- 
stiasbenedictiocopiosadescendat,  quse  et  sanctifi- 
eationem  nobis  clementer  operetur,  etde  mortyrum 
Dos  aolemnitate  ketificet.  Per. 

24  Prxfalio. — Vere  dignum  et  justum  est,8equum 
etsalutare,nostibi  semper  et  ubiquegratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipoteos,  sBterne  Deus, 
beats  Agoetis  oataiitia  geminantes.  Vere  enim  hu- 
jos  honorandus  est  dies,  qusB  sic  terrena  generatione 
processit,  ut  ad  divinitatis  consortium  perveniret.Per 
Christum. 

Ad  Complendum.  -—  Sompsimus^  Domine,  cele- 
britatisannuflB  votiva  sacramenta;  prsBsta,  qusBsu- 
mus  ut  et  temporaiis  nobis  vitsB  remedia  prsBbeant 
etsterna.  Per. 

Smper  populum.  —  Adesto  nobis,  omnipotens 
Deus,  beatfB  Agnetis  festa  repetentibus,  quam  ho- 
diersne  festivitatis  prolatam  exor  tu,  meffabili  munere 
tobievaati.  Per. 

Pamel.  et  Beg.  Suec.  In  Edit.  Vatic.  et  al.  iliius  fit 
meotio. 

a  Ita  in  Kalend.  Rom.  Hoc  festum  in  Cod.  Pamel. 
Dotatur  die  27  Jaouarii,  et  die  28,  tum  in  Cod.  Heg. 
Suec.,  tum  io  Raleod.  Kom. 

b  lo  duobus  Theoder.,  Ypapanli,  quod  in  multis 
aliis  Codicibus  legitur.  Abest  a  Kalend.  Hom.,  ubi 
tantum  habetur:  die  2  (Februarii)  secundum  Lucam, 
Posiquam  impl.  c,  usque,  gloriam  plebis  tuse 
Urael. 

cln  Edit.  Vatic.  et  Gussanvil.  OraLio  adhuc 
pertinet  ad  officium  saQctod  Agnetis  ;  quod  aiiis  Cod. 


AlVNONAS    FEBRUARll.    —    (163)    PURIFICATIO  1>    SANCTiB 

BfAHLfi  VIRGIMIS. 

(164)  AdColtectam,  —  (165)  c  Erudi,  qusesumus, 
Domine,  plebem  tuam,  et  quse  extrinsecus  annua 
tribuis  devotione  venerari^  interius  assequi  gratis 
tuse  luce  concede.  Per. 

AdMissam.  — Omnipotens  sempiterne  Deus,  Ma- 
jestatem  tuam  suppiicesexoramus,  utsicut  Unige- 
nitus  Fihus  tuus  hodierna  die  cum  nostrae  carms 
substantia  in  temploestpr8esentatu8,ita  nos  facias 
purificatis  tibi  mentibus  praesentari.  Per  eumdem 
Dominum. 

Super  oblata.  —  Exaudi,  Domine,  preoes   no- 
stras;  et,  ut  digna  sint  munera  quce  oculistuse  Ma* 
jestatis  ofierimus,  subsidium  nobis  tuie  pietatisim- 
B  pende.  Per. 

Prcefatio.  —  Vere  dignum  et  justumest,  aequum 
etsalutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere' 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus  : 
quia  per  incarnati  Yerbi  mysterium  nova  meotis 
nostrse  oculis  lux  tuae  ciaritatis  effulsit,  ut  dum 
visibiliterDeumcognoscimus,  perhunc  invisibiUum 
amore  rapiamur.  fit  ideo  cum  angehs  et  archan* 
gehs. 

Benedictio,  —  Omnipotens  Deusqui  Unigenitum 
suum  bodierna  die  in  assumpta  carne  intemplo  vo- 
luit  prsBsentari,  benedictionis  suse  vos  munere  ful- 
tos  bonis  operibus  faciat  exornari.  Amen.  Et  qui 
eum,  utlegemadimpleret,  (466)  ministrum  voluit ef- 
ficilegis,  25  QQGQtes  vestrasinstruatiegis  suae  spi- 
^  ritalibusdocumentis.  Amen.  Quoeiet  pro  turturibus 
castitatis  seu  charitatis  munera  offerre  valeatis,  et 
pro  pullis  columbarum  Spiritus  sancti  donis  exube- 
retis.Amen.  Quodipse. 

Ad  Comptendum. — Quaesumus,  Domine  Deus  nos- 
ter,  ut  sacrosancta  mysteria,  quae  pro  reparationis 
nostrse  munimine  contuUsti,  intercedente  beata  sem- 
pervirgine  Maria,  etprcesens  nobis  remedium  esse 
facias  etfuturum.  Per. 

Atia.  —  Perfice  innobis,  quaesumus.  Domine,  gra- 
tiam  tuam,  qui  justi  Simeonis  exspectationem 
implesti,  ut  sicut  iiie  mortem  non  vidit  priusquam 
Ghristum  Dominum  videre  mereretur,  ita  et  nos 
vitam  obtineamus  seternam.  Per. 


D 


NONIS  PfiBRUARU    NATAL13  ^  SANCTiB  AQATHiB 

MARTYRIS. 

Deus  qui  inter  cffitera  potentiae   tu»  miracula 
etiam  in  sexu  fragifi  victoriam  martyrii  oontulisti 

tam  Editis  quam  mana  exaratis  contrarium  est. 
Cod.  Pamel.  prsefigitur:  oratio  ad  Coltectamadsan- 
ctum  Adrianum.  Et  post  Orationem  legitur :  ad  mis' 
$am  ad  sanclam  Mar.  Majorem,  Idem  exstat  in  duo- 
bus  Tbeod.  et  in  Cod.  Reg.  Suec,  nisi  quod  in  isto 
pro  ad  mnsamf  babes  Missa.  In  multis  Cod.,  ut  ob- 
servat  Pamel.,  est  Benedictio  cereorum.  lo  Tbod. 
notantur   mult®   Aotipbonae,   prsesertim  Ad  omam 

thaL 

d  In  officio  sanctsB  Agathse  multum  discrepat  Edit, 
Pamel.  a  God.  Reg.  Suec. 


f^f  SANCTI  GREGORn  BfAGNt 

concede  propitius  ut  cujus  nalalitia  colimus,  per  A 
ejusad  te  exempla  gradiamur.  Per  Dominum. 

Super  oblata.  —  Suscipe,  Domine,  munera  qufle 
in  beatflB  Agathfie  martyris  tuse  solemnitate  deferi- 
mus,  cujus  nos  confidimus  palrocinio  liberari.  Per 
Dominum  nostrum. 

Prssfaiio.  —  Vere  dignum  et  justum  est.  jeequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gralias  age- 
re,Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  seterne  Deus, 
per  Christum  Dominumnostrum:  procujusnomine 
(167)  poenarum  mortisque  contemptum  in  utroque 
sexu  fidelium  cunctis  cBtatibus  contuiisti,  ut  inter 
felicium  martyrum  palmas(168)  Agathen  quoque 
beatissimam  virginem  victrici  patientia  coronares. 
Qu«  nec  minis  territa,  nec  suppliciis  superata,  de 


4ft 

AdComplendum.-^  Quos  tantis,  Domine  largiris 
utimysteriis,qu8esumJSutefifectibusnos  eorum  ve- 
raciter  aptare  digneris.  Per. 

Sitper  populum,  —  Adsit,  Domine,  qusesumus, 
propitiatio  tua  populo  supplicanti,  ut  quodte  inspi- 
rante  fideliler  expetit,tua  celeri  largitate  percipiat. 
Per  Dominum  nostrum. 

DOmNlCA  lY  POST  THE0PBAN1AM . 

Deus  qui  nos  tantis  periculis  constitutos  pro 
humanascisfragilitatenon  posse  subsistere,dano- 
bis  salutem  mentis  et  oorporis,uteaqu»pro  pecca- 
tisnostrispatimur,  te  adjuvante,  vinoamus.  Per. 

Superoblata.—  Goncede,  qusesumus  omnipotens 
Deus,  ut  hujussacrificii  munus  oblatum  fragilitatem 
nostram  abomni  malo  purget  semper  etmuniat. 


diaboli  sasvitia  triumphavit,  quia  in  tufle  Deitatis  g  Per. 


confessione  permansit.  £t  ideo. 

Ad  Cjmplendum.  —  Beatae  AgathcB  martyris  tu5B, 
Domine,  precibus  confidentes,  qusBSumus  clemen- 
tiam  tuam,  utper  ea  quae  sumpsimus  aeternareme- 
dia  capiamus.  Per. 

j\^lia,  _  Indulgentiamnobis,  Domine,beataAga- 
the  martyr  imploret,  qu«  tibi  grata  (160)  semper 
exstitit  et  merito  castitatiSyCt  tu»  professione  virtu- 
tis.  Per  Dominum  nostrum, 

•  DOMINICA  Ul  FOST    THBOPHANIAM. 

Omnipotens  sempiterneDeus,  infirmatatem  nos- 
tram  26  propitius  respice,  atque  ad  protegendum 
nos  dexteram  tuee  Majestatis  extende.  Per. 

Super  oblata.  —  (170)  H*ec  Hostia,  Domine,  quae- 


Prcefatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  sequum 
et  salutare,  27  ^<^^  ii^i  semper  et  ubique  gratias 
agere,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  ffiterne 
Deus,  qui  genus  humanum  pro  praevarioatione  sua  in 
ipsius  originis  radice  damnatum(  i  7 1  )per  florem  virgi- 
nalis  uterireddere  dignatusesabsolutum,  ut  homi- 
nem,  quem  per  Unigenitum  creaveras  per  Filiim 
tuum  Deum  et  hominem  recreares;etdiabolus,qui 
Adaminfragili  carnedevicerat,  (i72)(tonservatajus- 
titia,  a  Deo  carne  vinceretmr  assumpta.  Per  quem  Ma- 
jestatem  tuam . 

Benediclio. — Tentationum  omaiuma  vobis  Domi- 
nus  pericula  removeat,etperturbationumprooeIlas 
miseratusexcludat.  Amen.Tentatoris  fraudesatque 


sumus,  emundet  Dostra  delicta,  etsacrificium  cele-  G  moiimina  dissolvat,  etvosadversus  eum  cautos  at- 
brandumsubditorumtibicoporamentesquesancli-  »^  i--*       -  »  —  ^-^-  »• 

ficet.  Per  Dominum  nostrum. 

Prcefatio.  —  Vere  dignum  etjustumesl,  cBquum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus  :  et 
te  omni  tempore  collaudare  el  benedicere,  quia  in 
le  vivimus,  et  movemur,  et  sumus.  Et  nullum  lempus 
nullumquemomentum  estquod  abeneficiis  pietatis 
tu«  vacuum  transigamus.  Variis  etenim  solemuita- 
lum  causis,  salutarium  nobis  operum  tuorum  et 
munerum  memoria  praesenlis  vil»  teu:pora  exor- 
nat.  Unde  et  nos  velianovante  IflBtiliaprteteritigau- 
dii,  vel  permanentisboniternpusagnoscentesjinde- 
fessasMajestati  tuaegratesexsolvimus.  Per  Christum 
Dominum  nostrum. 

Benediciio.  —  Omnipotens  Deus  vos  ab  omuium 
peccatorum macuiis  emuudet,  quiieprosum  suppli- 
cem  tactu  proprio  dignatus  est  emundare.  Amen. 
Quique  centurionis  servum  non  aspernatus  est  visi- 
tare,  ipse  cordium  vestrorum  hospitium  dignetur 
misericorditer  introire.  Amen.  Sicque  vos  fidei  suae 
plenitudine  informet,  ut  cum  sanctis  suisin  coelorum 
regno  accumbere  concedat.  Amen.  Quod  ipse  praBs- 
tare. 


*  In  Cod.  Reg.  Suec.  et  in  Edit.  Pamel.  omitUtur 
h8BC  Dom.  cum  caBleris  post  Epiphaniam,  quod  mu- 
tilationis  argumentum  videtur.  In  Kalend.  Rom., 
tiulia  Donunicarum  facta  mentionei  assignantur  de- 


que  invincibiles  faciat.  Amen.  Continuse  pacis  vobis 
munera  tribuat,  et  vos  in  portu  tranquiiiitatis  ac 
securitatis  propitiatus  constituat.  Amen.  Quod  ipse 
praestare  diguetur. 

Ad  Complendum.  —  Munera  tuanos,  Deu8,adelec- 
tationibus  terrenis  expediant,  et  ccelestibos  semper 
instruant  aUmentis.  Per. 

nOMlNlCA  V  POST  THEOPHANIAM . 

Familiam  tuam,  quaesumus,  Domine,  continua 
pietate  custodi,  ut  quae  in  sola  spe  gratiae  eoelestis 
inDititur,tua  semper  protectione  muniatur.PerDo- 
minum. 

Superoblata.  ^  Hostias  tibi,  Domine,  plaoationis 
offerimus,  ut  et  delicta  nostra  miseratus  absolvas, 
D  et  nutantia  corda  tu  dirigas.  Per. 

Proffatio. — Vere  dignumel  j  ustum  est,  aequum  et 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,aeterneDeus :  et 
tibi  hanc  immolationis  hostiam  offerre,  (173)  qufis 
est  salutifera  et  inefiabile  divinae  gratiae  sacramentum, 
quae  offertur  a  plurimis,  (174)  et  UDumChrlsticor- 
pus  sancti  Sptiritus  inf  usione  perficitur;  singuli  acci- 
piuntChristum  Dominum,  et  (175)  in  singulis  por- 
tionibus  totus  est ;  nec  (176)  persingulos  minuitur 

cem  hebdomadsB  post  Teophania  cum  singulis  Evan- 
geliis  ;  et  intra  illas  hebdomadas  multae  saepe  feriae 
tanquam  solemnes  notantur,  ut  fer.  4,  fer.  6.  Sabba- 
tum,  in  quibus  etiam  indicuntur  Evangelia, 


49  tJBBR  SAGRAMENTORtnf.  80 

ted  iQtegnini  te  prabet  in  singulis.  Propterea  ipsi  A  ValentiniroartjristuinatalitiaoolimuSyaoQtictisma' 


qui  sumimus  commuDiouem  hujus  sancti  panis  et 
ealicis,  (i77junamChristicorpusefficimur.  Peripsius 
itaque  Majestatemtesnpplicesexoramus,  utnosab 
omnibusemundescontagiis  vetustatis,  et  in  novitate 
▼itcB  perseverare  concedas.  Per  Ghristum. 

Benedictio,  —  Deus,  qui  boaum  semen  in  sua  Ec- 
clesiaserere  consuevit,  in  vobis  illud  conservare  at- 
que  multiplicarenunquam  desistat.  Amen.  Zrzanio- 
rum  superseminatorem  a  vobis  procul  repellat,  et  sui 
verbi  pabulo  ?os  indesinenter  reficiat.  Amen.  Quo 
cum  dies  judiciiadvenerit,  a  reprobis  separati^ad 
dexteram  judicis  sistamini,  et  in  beatissimo  ipsius 
regno  ooUocemini.  Amen.  Quod  ipse  prsstare. 

28  ^^  CompUndum.  —  Qussumus,  omnipotens 


iis  imminentibus  ejus  intercessione  liberemur.  Per 
Dominum  nostrum. 

Super  obtata,  —  Oblatis,  Domine,quflBsumu8,  pla- 
oare  muneribus,  29  ^^  intercedente  beato  Valen- 
tino  martyre  tuo,  a  cunctis  nos  defende  pericuiis. 
Per  Domiaum  nostrum. 

Ad  Complendum.  —Sit  nobis,  Domine,  reparatlo 
mentis  et  corporis  coeleste  mysterium,  utcujus  ex- 
sequimur  actionem,  sentiamus  effectum.  Per. 

XUI  KAL.  MARTil.  —(179)  ^  CATHBDIU  SANCTl  PBTRI. 

Deus  qui  beato  apostolo  tuo  Petro,  coliatis  clayi* 
bus  regni  ccBlestis,  animas  ligandi  atque  soivendi 
(180)pontificiumtradidisti,concedeutinterce8sionis 
ej  us  auxiiio  a  peccatorum  nostrorum  nexibue  libere- 


Deas,utillius8alutariscapiamuseffectum,cujusper  n  mur.  Qui  vivis  et  regnas 

1 »••  •  VK  j  f»_      _i»_i  r» I •_ 


hmc  mysteria  pignus  accepimus.  Per  eumdem. 

Super  populum,  —  EcclesisB  tus,  Domine,  voces 
placatusadmitte,  ut,  destructisadversitatibus  univer- 
sis,  secura  tibi  serviat  libertate.  Per. 

DOMIfllCA  VI  POST  THBOPHANIAM. 

Praesta,  qussumus,  omnipotens  Deus,  ut  semper 
rationabilia  meditantes,  quffi  tibi  sunt  placita,  et 
dictis  exsequamur  et  faotis.  Per. 

Superoblata.  —  HaBc  nos  oblatio,  Deus,  muudet, 
qossamus,  etrenovet  et  gubernet  et  protegat.  Per 
BomiQQm. 

PrsBfatio,  —  Vere  digQum  etjustum  est,  eequumet 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domiae  sancte,  Pateromnipotens,fleterne  Deus:ad 
cuJQsimmensam  pertinetgloriam,  utnon  solum  mor- 


Superoblata.  —  Ecclesiffi  tuae,  qusesumus,  Domine^ 
preces  et  hostias  beati  Petri  apostoli  commendet 
oratio,  ut  quod  pro  iilius  gloria  celebramus  nobis 
prosit  ad  veniam.  Per  Dominum. 

Pra?/a/to.— Veredignum  etjustum  est,  ffiquumet 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Paler  omnipotens,  aeterne  Deus;  et 
te  laudaremirabilem  Deum  in  sanotistuis,  in  quibus 
glorificatus  es  vehementer.  Per  quos  Unigeniti  tui 
sacrum  corpus  exornas,  et  in  quibus  Ecclesifle  tuss 
fundamenta  constituis,  quam  (181)  in  patriarchis 
fundasti,  in  prophetis  preeparasti,  in  apostolis  oondi- 
disti.  Ex  quibusbeatum  Petrumapostolorumprinci- 
pem,  ob  confessionem  Unigentti  Filii  tui,  per  os 
ejusdem  Verbi  tuicontirmatum,  in  fundamento  do- 


talibas  tua  pietate  succurreres,  sed  de  ipsa  etiam  ^  nius  tu8B,  mutato  nomine,  coelestium  claustrorum 


mortaUtate  nostra  nobis  remedium  provideres,  et 
perditos  quosque  unde  perierant,  inde  salvares.  Per 
Christum  Dominum  nostrum. 

Benedictio, — Deusquimaresuispedibusfecitesse 
ealcabile,  vobis  quidquid  es  t  ooxium  i  pse  substeroat. 
Amen.  Gontrarios  immundorum  spirituum  molus 
compescat,  et  vos  in  sua  pace  confirmet.  Amen* 
Crueis  suffi  navl  inter  mundi  fluctus  gubernet,  et  iu 
Iitti\s  beatae  perennitatis  perducat.  Amen.  Quod  ipse 
prsQ^tare  dignetur. 

Aif  Complendum,  — Coelestibus,  Domine,pastide- 
licii9,quffisumusutsempereademperqu6Bveraciter 
Tiyimus  appetamus.  Per. 

5t«per  popti/um.—ConservapopuIum  tuum,  Deus, 


prffisulem  custodemque  fecisti,  divino  eijure  con- 
cesso^  ut  (182)  qu»  statuisset  in  terris,  servarentur 
in  coelis.  In  cujus  veneratione  hodierna  die  Majestati 
tuffi  bffic  festa  persolvimus,  et  gratiarum  ac  laudis 
Hostiam  immolamus.  Per  quem  Majestatem. 

Ad  Complendum,  —  Lffitificet  nos,  Domine,  munus 
oblatum,  ut  sicutjn  apostolotuo  Petrotemirabilem 
prffidicamus,sicperilIumtuffisumamusinduIgenti8B 

largitatem.  Per. 

Super  populum.  —  Benedic,quffisumus,  Domine, 
plebem  tuam ;  et  beati  Petri  apostoli  tui  precibus 
tribue  consequi  tuffi  defensionis  auxilium.  Per. 

VI    KAL.  MARTll.   —  C    NATALIS    (183)    SANCTI    MATTHIiB 

APOSTOLl. 


et  tuonominifacdevotum,ut,clivini8subjeclusoffi-  D     Deus,  quibeatumMatthiamapostoIorum  tuorum^ 


ciis^  et  temporaUa  viriliteretffiterna  donapercipiat. 
Per  Dominum  nostrum. 

XVI     KAL.   MARTU.    —   (i78)    NATAL18  SANCTl  VALBNTiwi 

A  MARTYRIS. 

Prffista,  quaesumus,  omnipotens  Deus,  utquibeati 

•  Abest  martyrti  Cod.  Reg.  Suec.  In  1  Theoder. 
ante  natalem  sancti  Valentini  notatur  vii  Idus  Febr. 
Tranilalioianctx  Helenx  reginae;  etivldus  Febr.  iNa- 
tal,  sanetce  Scholastica  pirg.  Poslfestum  sancti  Valen- 
tioi  ibidem  additur :  Eodem  die  nat,  sanctorum  Vitalis, 
Feliculxet  Zenonts, 

b  lo  Ed.  Vatic.  et  Gussanvil.  Cathedra  sanctiPetri 
m  i?oma^  quod  minime  habent  alii  Codices  editi  aut 
mss.  Recenter  itaque  additum  suspicamur,  m  Roma^ 


coilegio  sociasti,  tribue,  qusesumus,  ut  ejus  inter- 
ventione,  30^"®<^i^^^i^^^  pietatis  semper  viscera 
sentiamus.  Per  Dominum. 

Super  oblata.  —  Deus,  qui  proditorisapostatffi  rui- 
nam,  ne  apostolorum  tuorum(  184)  numerus  sacratus 

ad  distinctionem  alterius  festi  Gathedra  sancti  Petri 
Antiochicet  die  18  Januar.,  quod  utrum  antiquis  co- 

fnitum.  Consule  observationem  nostram  ad  notam 
79.  Kaleod.  Hom.  Joan.  Frontonis  utrumque  festum 
nescit,  ut  et  Codex  Reg.  Suec. 

c  Omitlitur  hoc  festum  in  Kalend.  Rom.  et  in 
Cod.  Reg.  Suec,  In  1  Theoder.,  immediale  pofit  nat. 
sancli  Matth.,  sequitur  festum  sanctarum  Perpetuo 
et  Felicitatis. 


81 


SANCn  GEOOBII  MAGNI 


8S 


perfectioD6careret,beati  Matthiselectiooe  supplesti, 
prffisentla  munera  sanctifica,  et  per  ea  nos  gratiae 
tufle  virtute  confirma.  Per.  • 

Prxfatio,  — •  Vere  dignum  et  justumest,  aBquum  et 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pateromnipotens,  8Bterne  Deus  :et 
te  laudare  mirabilem  Deum  in  beatis  apostolis  tuis, 
in  quibus  glorificatns  es  vehementer.  Per  quos  Uni- 
geniti  tui  sacrlim  corpuscolligis,  etinquibus  Eccle- 
sise  tuae  fundamenta  constituis.  Undeposcimuscle* 
mentiam  tuam,  piissimeomnipotens  Deus,  utinter- 
cessione  beati  apostoli  tui  Matthiae,  cujuspassionis 
triumphum8olemniterceIebramus,mereamurapec- 
catorum  nostrorum  nexibus  solvi,  et  fietemse  vitee 
felicitati  reddi^  atque  sanctorum  tuorum  coetibus 
connumerari.  Per  quem* 

Benedictio.  —  Deus,  qui  vos  in  apostolicis  tribuit 
consistere  fundamentis,  benedicere  vobis  dignetnr, 
beati  apostoh  sui  Matthiae  intercedentibus  meritis. 
Amen.  Defendatquevosa  cunctis  adversis,apostoli- 
cis  praesidiis,  qui  vos  eorura  voluit  ornari  et  mune- 
rariexemplisetdocumentis.  Amen.  Quoper  eorum 
intercessionem  perveniatis  ad  «eternee  patriae  haere- 
ditatem,  per  quorumdoctrinamtenetisfideiintegri- 
tatem.  Quod  ipse  praestare  dignetur. 
Ad  Complendum.  —  Praesta,  quaesumus,  omnipo- 
tens  et  misericors  Dens,  ut  per  haec  sancta,  quae 
sumpsimus,intervenientebeatoMatthiaapostolotuo, 
veniam  consequamnr  et  pacem.PerDominum. 

Super  populum.  —  Percipiat,  Domine»  queesumus, 
populus  tuus,  intercedente  beato  Matthia  apostolo 
tuo,  misericordiara,  quara  deposcit,etquam  preca- 
tur  humilifer,  indulgentiam  consequatur  et  pacem. 
Per  Dominum. 

IV  IDUS  MARTU.  —    NATALis    SANCTl  GREOOlli    PAPiE. 

Concede,quaesumus,  Domine,fideIibustuis  digne 
sancti  Gregorii  pontificis  tui  celebrare  solemnia,  ut 
ejus  et  hic  experiantur  auxilia,  et  wternis  effecti- 
bus  apprehendant.  Per. 

»  Super  ohlata.  —  Hostias,  Domine,  quas  nomini 
tuo  sacrandas  oflFerimus,  sancti  Gregorii  prosequa- 
tur  oratio,  per  quamnos  etexpiari  facias,  etdefendi. 
Per. 

3 1  rraj/af  10.  —Veredignum  etjustumest,  aequum 
et  salutare,  nos  tibisemperetubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens^  aeterne  Deus  : 
quia  sic  tribuis  Ecclesiam  tuam  sancti  Gregoriipon- 
tificis  tui  commemoratione  gaudere,  ut  eam  illius  et 
festivitate  laetifices,  et  exemplo  piae  conversationis 
exerceas,  et  verbo  praedicationis  erudias,  grataque 
tibi  supplicatione  tuearis.  Per. 

AdComplendum,  —  fl85)PraBstent  nobis,  qusesu- 
mu8,Domine,tuasanctaprflBsidium,  quod,  interve- 

«  In  Cod.  Reg.  Suec.  legitur  hsBc  Oratio  :  Annut 
nobh,  Domine,  ut  anim(e  famuli  tui  Greqorii  prosit 
ohlatio,  quam  immolando  totius  mundi  trihuuti  re- 
laxari  delicta,  Sic  legi  quibusdam  in  Codicibus  obser* 
vat  Pamelius. 

i>  Observat  Joan.  Fronto,  in  notisad  Kalend.  Rom., 
a  Concilio  Toletano  x,  an.  656,  can.  1,  cautum  esse 


A  nientibus  beati  Gregofii  meritis,  ab  omnibus  nos 
absolvat  peccatis.  Per. 

Vlll     KAL.    APRIUS.    —    (486)  ^  ANNUNTIATIO  AICQELI  AD 

BEATAIb  IfARlAM. 

Deus,  qui  in  (187)  beatse  MarifiB  virginis  utero 
Verbum  tuum,  angelo  annuntiante,  carnem  susci- 
pere  voluisti  preesta  supplicibus  tuis,  ut  qui  vere 
eam  Genitricem  Dei  credimus,  ejus  aqud  te  inter- 
cessionibus  adjuvemur.  Per  eumdem. 

Ad  Mtssam.  —  Deus,  qui  hodierna  die  Verbum 
tuum  in  (188)  beat«  Virginis  alvo(199)  incarnari 
voluisti,  fac  nos  ita  prsesentem  (190)  solemnitatem 
peragere,  ut  tibi  placere  valeamus.  Per  eumdem. 

Sper  ohlata.  —  Altari  tuo,  Do  mine,  superposita 
munera  Spiritus^sanctusassumat,  qui  hodie  beatffi 
Q  MariflB  viscera  splendoribus  suae  virtutis  replevit.  Per 
Dominum  nostrum. 

Prxfaiio.  —  Veredignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere» 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens  aeterne  Deus,  per 
Christum  Dominum  nostrum  :  quem  pro  saluteho* 
minum  nasciturum  Gabriel  archangelus  nuntiavit, 
virgo  MariaSpiritussancticooperationeconcepit;  ut 
quod  angelica  nuntiavitsublimitas,  virginea  crede- 
ret  puritas,ineffabilis  perficeretDeitas.  Illius  (itaque 
optamus,  te  opitulante,  cernere  faciem  sine  confu- 
sione,  cujus  Incarnationis  gaudemus  solemnitate. 
Perquem  Majestatem. 

Ad  Complendum.  —  In  mentibus  nostris,  Domine, 

verae  fidei  sacramenta  confirma,  utquiconceptum 

P  de  Virgine  Deum  verum  et  hominem  confitemur, 

perejus  salutiferae  resurrectionis  potentiamadaeter- 

nam  mereamur  pervenire  Ifletitiam.  Per. 

Superpopulum,  —  Protege,Domine,  famulos  tuos 
subsidiis  pacis,  32  el  beatae  Mariae  patrociniis  con- 
fidentes  a  cunctis  hostibus  reddesecuros.  Per. 

Alia.  —  Gratiam  tuam,qu8BSumus,Domine,  men- 
tibusnostrisinfunde,  utquiangelonuntiante  Christi 
Filii  tui  Incarnationemcognovimus,  perpassionem 
ejus  et  Crucem  ad  resurrectionis  gloriamperduca- 
mur.  Qui  tecum  vivit  et  regnat  Deus. 

Alia,  —  Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  coaeter- 
num  tibi  Filium  hodie  pro  mundi  salute  secundum 
carnemSpiritusanctoconcipiendum  angelico  mini- 
sterio  beatse  Mariaesempervirgini  declarasti,adesto 
^  propiliuspopuIotuo,utadejusNativitatem,(191)pa- 
ce  concessa^  liberioribus  animis  occurramus.  Per. 
eumdem. 

Alia.  —  Exaudi  nos, Domine  sancte,  Pater omni- 
potens,  aeterne  Dens^  qui  per  beatae  Mariae  sacri 
uteri  (192)  divinse  gratiaeobumbrationem  universum 
mundum  illuminare  dignatus  es,  etprsestautquod 
nostris  meritis  non  valemus  obtinere,  ejus  adipisci 
praesidiis  mereamur.  Per  Dominum  nostrum. 

ut  boc  festum  octavo  die  ante  Chrisli  Nativitatem  ce- 
lebraretur,  quod  tempore  Quadragesimae,  nihiXde  %an- 
ctorumsolemnitatibus...  convenit  celebrari.  Assignatur 
tamen  hoc  festum  die  25  mensis  Martii,  in  Kalend . 
Rom.,  in  Cod.  Reg,  Suec.  apud  Pamel.  et  in  omni- 
bus  ed.  libris  Sacramentorum. 


8) 


LIBKR  SACRAHBNTORnM. 


81 


hUa,  —  Beatae  etgloriosfiesemperqae  virginisDei  A 
genitricis  MarisB  nos,  Domine,  qnssumus,  merita 
cooseqoanttir,  etiuam  nobis  indulgentiam  semper 
impJoreot.  Per. 

Alia,^  Porrige  nohis,  Deus,  dexteram  tuam,  et 
per  intercessionero  beatse  et  gloriosce  semperque 
Tirgiois  Dei  genitricis  Mariee  auxilium  nobis  supernae 
Virtutis  impende.  Per  eumdem. 

IN  (i93)  SBPTUAQBSIMA  «. 

Concede,qu83sumus,  omnipotens  Deus,fragilitati' 
DostreB  sufficientiam  compeAntem,  ut  susb  repara- 
tioois  effectum,  et  pia  conversatione  recenseat,  et 
eom  exsnltatione  suscipiat. 

Super  oblata,^  Goncede  nobis,  misericors  Deus, 
etdigne  tnisservire  semper  altaribus,  eteorum 
perpetua  participatione  salvari.  Per.  ^ 

Prxfaiio. —  Vere  dignum  et  justum  est,  sequum 
etsalotare,  nos  tibisemper  et  ubiquegratias  agere, 
Domine  sancte,  Fater  omnipotens,  fieterne  Deus, 
quia  per  ea  quie  conspiciuntur,  instruimur  qui- 
bos  modis  ad  invisibilia  tendere  debeamus.  De- 
oiquecommonemur,  anniducentesuccessu,  de  pr®- 
teritis  ad  futura,  de  vetustate  in  novitatem  vitae  trans- 
ire,  (i94)  ut,  terrenis  sustentationibus  expediti, 
ccelestis  dooi  capiamusdesiderabilius  ubertatem.  Et 
(iVS)  per  eum  cibum  qui  beneticiis  praerogatur  al- 
temis  33  perveniamosadvictumsinefine  mansu- 
nmiyJesumChristomDominumnostrum.  Perquem. 

Benediclio. —  OmnipotensDeusitastadium  vestri 
eorsos  dirigere  dignetur,  ut  bravium  vos  fleterofie 
Tit» comprehendere  faciat.  Amen.  Etitavos  absti-  ^ 
oeotiae  armis  circumdet,  ut  nullis  vitaehujusoneri- 
basa(i95)  perventione  retardemini.Amen.Quique 
▼os  Tineam  suam  vocare  vobisque  sanctos  operarios 
mittere  dignatus  est,  ipse  vos  sua  gratia  dignetur 
eicolere,  ut  denario  vitee  perennis  munerare  non 
abooat.  Quod  ipse  prsestare. 

Ad  Complendum.--  Fideles  tui,  Deus  ,per  tua 
dooa  firmentur,ut  eademet  percipiendorequirant, 
etquserendo  sine  fioe  percipiant.  Per. 

Super  populum.-^  Preces  populi  tui,  quaesumus, 
Domine,  clementer  exaudi,  utqui  justepro  peccatis 
nostris  affligimur,  pro  tui  nominis  gloria  misericor- 
diter  liberemur.  Per  Doroinum. 

(i97)  IN  SEXAOBSIMA  ^  . 

DeuB,  qui  conspicis  quia  ex  nulla  nostra  actione 
coofidimus,  concede  propitius  ut  contra  adversa 

•  In  Cod.  Reg.  Suec.  et  in  1  Theoder.,  in  Septua- 
gesimo.  Id  utroque  addilur,  ad  sanctum  Laurentium^ 
el  JQ  Theoder.  forismurum.  In  Cod.  Pamel.  :  Sta- 
tio  ad  sanetum  Laurentium^  sine  ullo  addito.  Ea^ 
dem  assigoatur  in  Kalend.  Rom.  cum  Evang.,  quod 
etiam  nunc  l^ilur.  Prima  Oratio  ubic|ue  est :  Preces 
Mttit  /t«t,  ut  in  ofBcio  Septuagesimse  etiam  ha- 
betur. 

^  Apud  Pamelium,  consentientibus  Mss.  nostris, 
statio  est  ad  sanctum  Paulum.  Ita  etiam  io  Kalend. 
Rom,,  ubi  Evangel.  praescribitur,  Cum  turba  plu- 
rtmo,  etc.,  ut  in  hodierais  Missalibus.  Porro  quod 
inteiligerent  veteres  per  stationem    docere  videtur 


D 


omnia  Dootoris  Gentium  proteotione  muntamur. 
Per.      , 

Super  oblata.^  Intende,  qusesumus,  Dominei 
Hostias  familise  tuae,  et  quam  sacri  muneris  facis 
esse  participem,  tribue  (198)  ad  ejus  pl^nitudinem 
pervenire.  Per. 

Praefatio.^  Vere  dignum  et  justum  est,  SBquum 
et  salutare,  nostibi  semperet  ubique  gratias  agere» 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  eeteme  Deus  : 
qui  rationalem  creaturam,  ne,  temporalibus  dedita 
bonis,  ad  pr8emiasempiternanontendat,eadispen- 
satione  dignaris  erudire,  utneccastigatione  deficiat 
nec  prosperitatibus  ins(olescat,  sed  hoc  potius  fiat 
ejus  gloriosa  devotio,  quo  nullis  adversitatibus 
obruta  superetur.  Per  Cbristum  Dominum. 

Benedictio. —  Det  vobis  Dominus  nosse  mysteria 
regni  Dei,  qui  jamdare  dignatusestauditumverbi 
sui.  Amen.  Sicque  raentesvestrasseminissuicopia 
repleat,utin  vobisillud  sibipIacitefructificare,con- 
cedat.  Amen.  Etitavos  ab  omni  tentatione  muniat, 
quatenus  (199)  triceni,sexageni,atque  centenifru- 
ctus  pro  SU8B  gratiae  distributione,magnificentia,mu- 
neret.  Amen.  Quod  ipse.  * 

34  Ad  Complendum.—  (200)  Adsit  nobis,  quae- 
sumus,Domine,cibussacer,  potusque  salutaris.qui 
et  temporalem  vitam  oniniat,  et  prsetest  feternam. 
Per  Dominum  nostrum. 

Super  populum.^  Tuere,  quaesumus,  Domine, 
plebem  tuam,  et  sacram  solemnitatem  recolentem 
gratiae  coelestis  largitate  prosequere,  ut,  visibilibus 
adjuta  solatiis,  ad  invisibilia  bona  promptius  incite- 
tur.  Per. 

« 

DOMINICA  C  IN  QUINQUAGESIMA. 

Preces  nostras,  quaesumus,  Domine,  dementer 
exaudi,  atque  a  peccetorum  vinculis  absolutos  ab 
omni  nos  adversitate  custodi.  Per. 

Super  oblata. —  HsdC  Hostia.  Domioe  qusesumusy 
emundet  nostra  delicta,  (201)  et  sacrificium  cele- 
brandam  subditorum  tibi  corpora  mentesque  sancti- 
ficet. 

Prcefatio.^  Vere  dignum  et  justum  est,  ffiquum 
et  salutare,nostibisemper  etubiquegratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  seterne  Deus:  e)t 
(202  Majestatem  tuam  (203)  ^  cernua  devotione 
exorare,  ut  modulum  terrenaefragilitatisaspiciens, 
non  in  iratuapro  nostra  pravitate  nos  arguas,  sed 
immensa  clementia  purifices,  erudias,  consoleris. 

Tertullianus,  ub.  de  Orat.  :  Similitery  inquit,  de  sta' 
tionum  diebus,  non  putant  pleriqne  sacrificiorum  Ora- 
tionibus  interveniendum,  qund  statio  solvenda  si  ao- 
eepto  corpore  Domini.  Gonsule  eruditorum  notas  ad 
hunc  locum. 

c  Apud  Pamel.,  et  in  Godicibus  nostris  Mss.  ad- 
ditur,  ad  sanctum  Petrum.  Ita  in  Kalend.  Rom., 
ubiEvangel.  e^^U  Assumpsit  J.  duodecim,  ut  hodie 
quoque  legitur.  Homil.  2  sancli  Gregorii  in  idem 
Evamrplium  habita  fuit  Dominica  Quinquagesimae,  ia 
sancti  Petri  Basiiica. 

d  Itaquoque  in  Cod.  Gemet.,  et  in  duobus  Theod, 
In  Edit.  Vatic.  etGusBanvili.  legitur  eongrua. 


IS 

jQui  cam  sine  ie  nihil  possimus  facere  quod  tibi  sit  A 
placitum,  tua  nobis  gratiasola  praBstabit  ut  salubri 
conversatione  vivamus.  Per  Christum. 

Benedtctio, —  Omnipoteos  Deus  sua  vos  bene- 
dictione  confirmet,  et  imminenti  quadragesimali 
abstinentiffl  aptos  efficiat.  Amen.Quiquecaecosup- 
plicanti  per  divinitatis  potentiam  lumen  restituit, 
cacitatem  vestri  cordis  clementissimus  illuminator 
abstergat,  et  lucis  suse  radiis  mentes  vestras  beni* 
gnus  illustret.  Amen.  Quatenus,  vitiorum  sordibus 
emundati,  etcharilatis  ardore  solidati,  coelestem 
haBreditatem  percipere  valeatis  illfiesi.  Amen.  Quod 
ipse  preestare  dignetur. 

•  Ad  Comp^^£{t<m.— RepIetisumuSyDomine^do- 
nornm  partioipationecoBlestium ;  praesta,qu8Bsumus 


&ANGTI  GREGORn  MA6NI  M 

Sufier  popultim.—  Inclinante*  se,  Domine,  Ma- 
jestati  tuffi  propitiatus  intende,ut  qui  divino  munere 
sunt  refecti  coBlestibus  semper  nutriantur  auxiliis. 
Per  Dominum  nostrum  •  . 

f  rBBlA  V  IlfTRA  QUINQUAGESIMAM. 

Deus,  qui  culpa  offenderis,  poenitentia  placaris, 
preces  populi  tui  supplioantis  propitius  respice,  et 
flagella  tune  iracundifiB.  qu6B  pro  peccatis  nostris 
meremur,  averte.  Per. 

Superoblata, —  Sacrificiis  praesentibns,  Domine, 
quaesumus,  intende  fSlacatus,  utetdevotioni  nostree 
proficiant  et  saluti.  Per  Dominum. 

Pra?/afto.— Veredignum  et  justum  est^flequam  etsa 
lutare,nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere,36  Do- 
minesanote,Pateromnipotens,6BterneDeus:quoniam 


u!-*!^.!°i,!!'""°'"°"''^"*""'  ^**  '°««"»'>'"""''"°-  B  iua  festaremeant  quibu»  nostra  mortalitaU  procu- 

ratur  immortale  commercium,  ac  temporali  vitffi 


biamus.  Per. 

Super  populum,—  De  multitudine  misericordiffi 
tuae,  Domine,  populum  tibi  protege  confitentem,et 
corporaIitergubernatum,pi8B  mentis  afrectu,tuis  mu- 
neribus  assequendis  effice  promptiorem.Per  Domi- 
num  nostrum. 

35  FKRJA  IV. —  (204)  CAPUT  b  JEJUNII. 

(205)  c  Ad  Colleetam, —  Concede  nobis,  Doraine, 
praesidiamilitiae  Ghristianffisanctis  inchoarejejuniis 
ut  contra  spiritales  nequitias  pugnaturi  continentise 
muniamur  auxiliis.  Per. 

d  Ad  Missam.—  PrsBsta,  qu8Bsumu8,Domine,fide- 
libus  tuis,  ut  jejuniorum  veneranda  solemnia,  et 
congrua  pietate  suscipiant,  et secura  devotione  per- 
currant.  Per. 

Super  o6/a/a.— Fac  nos,  Domine,  quaesumus^his  ^ 
muneribus  offerendis  convenienter  aptari,  quibus 
ipsiusvenerabilis  (206)  sacramenticelebramusexor- 
dium.  Per. 

Prsefatio.--  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nos  tibi  semperet  ubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  ffiterne  Deus : 
qui  corporali  jejunio  vitia  comprimis,  mentem  ele- 
vas,  virtutem  largiris  et  prsmia. —  Per  Christum. 

Ad  Complendum. —  Perceptanobis,Domine,pr8e- 
beant  sacramenta  (207)  subsidium,  ut  et  tibi  grata 
sint  nostra  jejunia,et  nobis  proficiantad  medelam. 
Per. 


subrogatur  fleternitas  ;  et  (208)  de  peccati  pmna^ 
peccata  mundantur,  mirisque  modis  conficitur  de 
perditione  salvatio,  ut  status  conditionis  humanae, 
qui  per  felicitatis  insolentiam  venit  ad  tristitiam, 
humilisetmodestnsadffiternagaudiaredeatpermod- 

rorem.  FerChristum. 

Ad  Complendum.^  GoBlestis  doni  benedictione 
peroepta,  supplices  te,  Deus  omnipotens,  depreoa- 
mur,  uthoc  idem  nobiset  (209)8acramenti  cauta  sit 
et  salutis.  Per. 

Super  populum,—  Parce,  Domine,  parce  populo 
tuo,  ut,  dignis  flagellationibus  castigatus,  in  tua  mi- 
seratione  respiret.  Per. 

PBRIA  VI  INTRA  QUlNQUAGBSllf AM. 

Inchoatajejunia,quffisumu9,  Domine,benigno  fa- 
vore  prosequere,  observantiam,  quam  corporaliter 
exhibemus»  mentibus  etiam  sinceris  exercere  va- 
ieamus.  Per  Dominum. 

Super  ohlata.  —  Sacrificium,  Domine,  (210) 
observantiae  paschalis  quod  offerimus,prffista,quffi* 
sumus,  ut  tibi  et  mentes  nostras  reddat  acceptas, 
continentiffi  promptioris  nobis  tribuat  facultatem. 
Per  Dominum. 

Praefatio.—'  Vere  dignum  et  justumest,ffiquumel 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,    ffiterne   Deus, 
et  majestatem  tuam  suppliciterdeprecari,  utintelli- 
•  In  God.  Beg.  Suec.  Oratio,  ad  Compl.  est :  Oum- 
sumus,  omniv.  Deus,  ut  qui  cceUslia  alimenta  perce-  q  notatur  ad  Vesperos,  singulis  Quadrag.  diebus,  qu» 
pimus,   per  nmc  contra  adversa  omnia  muniamur.      non   solum  in   Codd.    aliis   Editis  desidepatur.  sed 


b 


Abest  hffic  Oratioa  God.  Pamel.,  quod  observamus  ut 
eos  aliquando  minime  convenire  ostendatur. 

b  Deest  eaput  jejunii  in  God.  Reg.  Suec,  licet 
apud  Pamel.  legatur. 

c  In  Cod.  Pamel.,  consenliente  C.  Reg.  Suec, 
legitur  :  Collecta  ad  sanctam  Anast.  Concede  no- 
bis,  etc.  Et  postea :  ad  Missam  statio  ad  sanctam  Sa- 
Mnam.  In  Kalend.  Rom.  taotum  exetat:  Fer.  4, 
ad sanctam  Savinam  Evangel.  est :  DixiiJ....  Cum 
jejunatis.  In  Gemet.  et  1  Theod.  prffimittitur  Bene- 
dictio  cinerum. 

^  Id  minime  legitur  in  Cod.  Reg.  Suec.  in  quo 
etiam  multa  desunt  quae  exstant  in  Cod.  Pamel.  in 
.hac  fer.  4. 

•  In  Ed.  Pamel.,  post  omnes  alias  Orat.,  una  an- 


etiam  in  Ms.  Reg.  Supc,  qui  raro  a  Pamel.  discre- 
pat.  Theoder.  Mss.  exhibent  has  Orat.  ad  Vesperos. 
t  orOcia  ferise  5  per  totam  Quadragesimam  inter 
ea  sunt  quse  Grimoldus  abbas  dicit  olim  fuisse  vir- 
gulis  anteposilis  jugulata;  instituta  enim  postea  a 
Gregorio  juniore  testatur  Micrplogus,  c.  49.  Hffic 
Pamelius.  Idem  fere  sentit  Joan.'  Fronto,  in  Kalend. 
Rom.,  ubi  haec  feria  cura  sequenti  notalur.  additis 
stationibus  et  indicatis  Evangeliis,  qus  adhuc  legun- 
tur  iis  diebus.  De  Sabbato  siletur.  Apud  Pamelium 
stalio  fer.  5  est  ad  sanctum  Georgium,  et  fer.  6  ad 
sanctos  Joannem  et  Paulum,  quae  in  Kalendario  Rom. 
designaturtitulo  Pammachii.  Codex  Pamel.  pro  sta- 
tione  Sabbati  habet :  ad  sanctum  Tryphonem;  codex 
We^,  Suec  nibil  habet  pro  Sabbato. 


57 


UBER  SACIHMIBNTORUM. 


«8 


geotie  Dobis  fpiritum  benignas  inftiDdas»  quo  yel  A  Chrisfom  Dominum  nostrum:qui  oontinuatis  qua- 


ipsintioDabiliier  agenda  cernamus,  vel  eis,  qui 
^ll)  inutilia  sentiunt,  indicemus,  esse  (212) 
ceflsendum ;  neo  studia  nostra  sectemur,  sed  offe- 
rentibus  meliora  subdamur.  Quoniam  haBC  apud 
te  sapientia  est  quasnon  suisinhaBretvitiis,  sedun- 
decunque  prolatam  diligit  veritatem.  PerChristum 
Dominum. 

Ad  Complendwn.  —  Spiritum  nobis,  Domine  tuae 
charitatis  infundeyUtquosunocoelesti  pane  satiasti, 
taa  facias  pietate  concordes. 

Super  populum.  —  Gubema,Domine,quffisumu8, 
plebem  tuam,  et  tuis  beneficiis  semper  aooumula, 
atetpnesentis  Titffi  subsidiis  gaudeat  et  fleternflB. 
Per. 

37  SABBATO  INTRA  QmNQUAOBSIlf  AM. 

Exaudi  nos  miserator  et  misericors  Deus  etcon- 
tinentifB  salutaris  propitius  nobisdonaconcede.  Per 
Domioum  noiitrum. 

Super  populum,  —  PrfleparanosquflBsumus,  Do* 
mioe,hujusabstinentifle  festivis  officiis^  ut  hfiBC  sa- 
crificia  Tenerandasobriis  sempermentibusoelebre- 
mos.  Per. 

PraefaHo.  —  Vere  dignumet  justum  est,  ABquum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubiquegratiasagere 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  fleteme  Deus:  et 
Majestatem  tuam  suppliciter  depreoari,  utmentem 
nostram  tibi  placitam  benignusefficias  quse  non  tan- 
tumspeciem  bonitatis  ostendat.sedjustitiflBfructi- 
bos  illuminata  clarescat,  tusBque  semper  dedita  Ma- 


draginta  diebus  etnoctibushoc  jejunium  non  esu- 
riens  dedicavit ;  postea  enim  esuriit  non  tam  cibum 
hominqm  quam  salutem  ;nece9carumsflecularium 
epulas  concupivit,  sedanimarumdf^siderayitpotius 
sanctitatem.  Cibus  namque  ejus  est  38  redemptio 
populorum.  (2t3)  Cibus  ejus  est  totiusbonfle  volun- 
tatis  effectus  :  qui  nos  docuit  operari  non  cibum, 
quiterrenisdapibus  apparatur.  sed  euro  qui  divina- 
mm  Scripturarum  lectione  percipitur.  Per  quem. 

Benedictio,  —  Benedicat  vobis  omnipotens  Deus, 
qui  quadragenarium  numerum  in  Moysi  et  EiiaB 
necnon  etMediatoris  nostri  JejuniooonseeraTitooo- 
oedatque  vobisita  transigereprflB^^entisvitfledispen 
sationem,  ut,  acoepto|aPatrefamiliasremuneratio- 
Q  nis  denario,  perveniatis  ad  peccatorumomniumre- 
missionem,  et  ad  gloriosam  oum  sanctis  omnibus 
resnrrectionem.  Amen.  Delque  vobisspiritaliumvir- 
tutum  invictricia  [Forte^  victricia]  arm^,  quibus 
exemplo  Domini  devincere  valeatisantiqui  bostis  sa- 
gacissima  testamenta.Amen.Quonon  insolo  pane, 
sed  in  omni  verbo  quod  de  oreejus  procedit  spiri- 
talem  sumentes  alimoniam^perjejuniorumobser- 
vationem  et  cflBterorum  bonorumoperum  exhibitio- 
nem  percipere  merearoini  immarcescibilem  gloriflB 
coronam.  Amen.  Quod  ipse  prsestare  dignetur. 

Ad  Complendum,  — Tuinos,  Doroine,sacramenti 
libatio  sancta  restauret,  et  a  vetustate  purgatos  in 
mysterii  salutaris  faciat  transire  consortium.  Per. 

Superpopulum.  ^ln  popnlumtuum,  quflBSumus, 


jestati  benefioia  desiderata  percipiat.  Qui  necessa-  n  Domine  benedictio  copiosa  descendat  indulgentia 


nisprosequimuneribusnon  omittisquostuo  cultui 
praBstiteris  convenienter  intentos.  PerChristum  Do- 
minnm  nostrum. 

Ad  Complendum.  —  Tribue  nobis  omnipotens 
Deus,  ut  dona  coelestia,  qu8B  debito  frequentamus 
obsequio,  salutaria  nobis  jugiter  sentiamus.  Per. 

Super  populum.  —  Tuere,  Domine,  populum  tuum, 
etab  omnibus  pecoatis  clementer  emunda,  quia 
naUa  ei  nocebit  adversitas,  si  nulla  dominetur  ini- 
quitas.  Per. 

*  m   QUADRAGBSIMA. 

AdMissam.  —  Deus,  qui  Ecclesiam  tuam  aonua 
Qnadragesimaii  observattone  purificas,  prflesta  fami- 
lifB  tuflB  ut  quod  a  te  obtinere  abstinendo  nititur, 
k  hoc  bonis  operibus  exsequatur.  Per  Dominum.  ^ 

5i«^o6Zato.— SacrificiumQnadragesimalisinilii 
solemniter  immolamus,  te,  Domine,  deprecantes, 
Qteum  epularnm  restrictione  carnalium  a  noxiis 
qnoque  voiuptatibus  temperemus.  Per  Dominum* 

Prxfaiio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  flequum 
etsalutare»  nos  tibi  semperetubiquegratiasagere, 
Oomine  sancte^  Pater  omnipotens  fleterne  Deu^,  per 

*  AI.,  m  Quadragesimo.  Apud  Pamel.  additur  Ad 
Mctum  Jounnem  in  Lateranis  In  Kalend.  Bom.  tan- 
tom :  Ad  laterania^  assi^nato  Evang.  Ductus  est 
Je$m,  etc.  Hom.  16  saacti  Gregorii  in  Evang.  legi- 
tor  habita  in  basilica  sancti  Joannis  qux  dicitur  Con- 
ttttmtiniana,  Dominica  i  in  Quadra^jssima. 

^  Ita  Cod.  Reg.  Succ,  consenUentibus  aliistum 


veniat,  consolatiotribuatur,fides  sanctasuccrescati 
redemptio  sempiterna  firmetur.  Per. 

Alia.  —  Da  nobis,quflBsumus,omnipotensDeus, 
fleternflB  promissionisgaudiaquflBrere,  etquflesitaci- 
tius  invenire.  Per. 

AHa.  —  Adesto,quflBsumus,  flomine,  supplicatio- 
nibus  nostris,  et  in  tua  misericordiaconfidentesab 
omni  nos  adversitate  custodi.  Per  Dominum  no< 
strum. 

Alia.  -^  Conoede,  quABsumus,  omnipotens  Deus, 
utper  annuaQuadragesimalis  czercilia(214)8aora- 
menti  et  ad  intelligendum  Christi  proficiamus  ar- 
canum,  et  effectus  ejusdignaconversatione  secte- 
mur.  Per. 

(215)  Per  totam  Quadragesimam,  quotidianis  die- 
bus,  finita  Missa,  episcopus  $t  tlerici  discedunty  et 
exuuntur  sacris  vestibus^  et  tunc  redeunt  ad  Vesperos. 
Et  nulttis  clericus  in  ecelesia  (216)  stat  operto  capite, 
nisi  haheat  infirmitatem,  ullo  tmpore. 

FERIAniNTRAQUADRAGESlMAMO  . 

Converte,  nos.  Deus  salutaris  noster,  et,  utnobis 
jejunium  Quadragesimaleproficiat,  mentesnostras 
39  coBlestibus  instrue  disciplinis.  Per. 

Editis,  tum  Mss.,  excepto*Pame1.,  ubi  habes  hoc  bo- 
nis  morihus.  HicCod.  Reg.  Suec.  in  multis  discrepat 
a  Pamel. 

c  Pamel.,  conseotiente  Kalend.  Rom..  addit :  Ad 
sanctum  Petrum  advinoula.  In  Kaleodario  non  aliud 
assignatur  £«ang.  quam  quod  nuno  legitur. 


89 


SANCn  GREGORII  MAGNt 


eo 


liuper  oblata.  —  Acoepta  tibi  sit,  Domine  nostrsB  A  exaudi,  etcontracunotanobisadversantiadexterain 


devotioDis  oblaiio.quffietjejuaium  nostrum,leope- 
rante,  saDctificet, etindulgeDtiam  nobis  tufficoaso- 
lationis  obtioeat.  Per. 

Prxfatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nos  libi  semperetubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipolens,  8Bterne  Deus  : 
qui  das  escam  omni  carni,  et  nos  non  solum  car- 
nalibus,  sed  etiam  spiritalibus  escis  reficis  ut,non 
in  solo  pane  vivamus,sedinomni  verbotuovitalem 
habeamus  alimoniam  ;  nec  tantum  epulando,  sed 
etiam  jejunando  pascamur.  Nam  utdapibus  et  po- 
culis  corpora,  sic  jejuniis  et  virtutibus  animae  sagi- 
nantur.  Magnam  in  hocmuneresalubritatemmentis 
ac  corporis  contulisti,  quia  jejunium  nobisvenera- 


tuffi  Majestatis  extende.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia,  —  Devotionem  populi  tui,  Domine, quaesu- 
mus,  beDignusintende,  ut  qui  per  abstinentiam  ma- 
cerantur  in  corpore,  per  fructum  boni  operis  refl- 
ciantur  in  mente.  Per  Dominum. 

Super  oblata.  —  Suscipe,  Creator  omnipotcns 
Deus,quffi  jejunantes  detuse  munificentiae  largitate 
deferimus,et  pro  temporali  nobiscoUata  praesidio, 
ad  vitam  converte  propitiatus  aeternam.Per  Domi- 
num  nostrum. 

Praefatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare  nos  tibi  semperet  ubique  gratias  agere^ 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  seterne   Deus : 


bile  dedicasti,  utad  paradisum  de  quo  non  absti-  n  ^"^'°  alimentumcorporis  humani  frugumcopiam 


nendo  decidimus,  jejunando  solemnius  redeamus. 
PerCbristum  Dominum  nostrum. 

Ad  complendum,  —  Salutaris  tui,  Domine,  mu- 
neresatiatl,  suppiices  exoramus,  utcujuslaetamur 
gustu,  renovemur  effectu.  Pereumdem. 

Super  populum.  — Esto,  Domine  propitius,  plebi 
tuae,ettemporali  consolatione  nondeserasquamvis 
ad  aeternacontendere.  PerDominum. 

•     PERIA   III. 

Respice,  Domine,  familiam  tuam,  ef  praesta,  ul 
apud  te  mens  nostra  tuo  desiderio  fulgeat,quae  s 
carnis  maceratione  castigat.  Per. 

Super  oblata,  —  Oblatis,  Domine,  placare,  mune- 
ribus,  et  a  cunctis  nos  defende  periculis. 

Pr/Pfniin         Vnnn  Hi««.,«,  ^»:    *  a  auscipe,  qufiBSumus,  uomme,precesnosiraseiaa 

frwjatio.   —  Vere  dignum  etjustumest,  aequum  r  •      •      j-    *  *  i  * •  .     •  u- 

pt^alntAPA  nno  «ik;  oi*r«..^««»    iT-  .-  ^  aures  misencordiflB  tuffi  postulationes  sacratae  tibi 

et  salutare,  nos  t.b.  semperet  ub.quegrat.asagere.      ^,^^1«  admitte.  Per  Dominum. 


produci  jussisti,  etin  aiimentum  animarum  jejunii 
nobismedicinam  indidisti.  Te  itaque  supplices  ia- 
vocamus,  ut  tibi  sit  acceptabile  jejuniumnostrum, 
et  nos  a  cibis  jejunantes,  peccatis  absolvas.  Per 
Christum. 

Ad  Complendum,  ^  Tui,  Domine,  perceptione  sa- 
cramenti,  eta  nostris  mundemuroccultis,et  abho- 
stium  liberemurinsidiis.  Per  Dominum. 

Super  populum.  —  Mentes  nostras,  quffisumus, 
Domine,  lumine  tuae  claritatis  illustra  ut  videre 
possimus  quaeagendasunt,etquffirecta  suntagere 
valeamus.  Per  Dominum  nostrum. 

FBRIAC  VINTRA  QUAORAaESIMAM. 

Suscipe,  qusesumus,  Domine,precesnostrasetad 


Domine  sancte,  Pater  omnipotens,8BterneDeus,per 
Christum  Dominum  nostrum :  in  quo  jejunantium 
fides  alitur,  spes  provehitur,  charitas  roboratur. 
Ipse  eoim  esl  panis  vivus  el  verus  qui  substantia 
eeternitatisetesca  virtutis  est.  Verbumenim  tuum, 
per  quodfacla  suntomnia,non  solum  humanarum 
menlium,  sed  ipsorum  panis  est  angelorum.  Hunc 
panem  minislrare  nobis  non  desinis,  et,utenm  in- 
desinenteresuriamus,  hortaris.  Cujus  carne  dum 
pascimur,  roboramur.  et  sanguinedum  potamur, 
abluimur.  Per  quem, 

Ad  Comp^rfMm.  —  Sumpsimus,  Domine,celebri- 
tatis  annuffi  votiva  sacramenta  :  praBsta,qu«esumus 
ut  et  temporalis  vitae  40  nobis  (2i7)remedio  pro- 
veniant,  et  aeternaB.  Per  Dominum  nostrum  Jesum 
Christum. 

Super  populum.  —  Ascendant  ad  te,  Domine, 
preces  nostrae  et  ab  Ecclesia  tua  cunctam  repelle 
nequitiam.  Per. 

b    FERIA  IV  MEN8I8  PRIMI. 

Preces  nostras,  quaesumus,    Domine,  clementer 

•  Statio  hujus  diei  ex  Pamel.  et  Kalend.  Rom.  est 
aa  sanctam  Anastasiam.  Idem  Evangel.  prsBscrihitur 
quod  10  hodierno  orrioio  exstat.  Idem  intelliffendum 
de  caet.  fenis,  nisi  aliter  nolelur. 

^  Apud  Pamel.:  Fer.  4  hebdomada  primx  Quadrag, 
adfanctam  Mar,  Majorem,  In  Kalend.  R.  m.  •  Merue 
prtfno,  ad  tanctam  Mariam.  Codex^  Reg.  Suec.  pa« 


Super  oblata,  —  Sacrificia,  Domine,  quffisumus, 
ista  nos  salvent,  quee  medicinalibus  sunt  instituta 
jejuniis.Per. 

41  PraefaHo.  —  Vere  dignum  et  justum  esl, 
ffiquum  et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gra- 
tias  agere,  Domine  sancte,Pateromnipotens,  aelerne 
Deus  :  quia  competenteratque  salubriter  religiosa 
suntnobisiustitutajejunia,utcorpore8ejucunditatis 
immoderatas  coeroeamus  illecebras,  et  terrenffi  dele- 
otationis  insolentia  refrenato,  purior  atque  trau- 
quilUor  appetitusadcoelestia  contemplanda  myste- 
riafidelium  reddatur  animarum.  Per  Christum  Domi- 
num  nostrum. 

Ad  Complendum.  —  Tuorum  nos,  Domine,largi- 
tate  donorum,  et  temporalibus  attolle  prflesidiis,  et 
renova  sempiternis.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  populum.  — Da,  quffisumns,  Domine,  po- 
polis  Christianis,  et  qu»  proOtentur  agnoscere,  et 
ccBleste  munus  diligere  quodfrequentant.  Per  Do- 
minum. 

rumper  dissentit  a  Pamel. 

c  Kalend.  Rom. :  ad  sanctum  Laurentium,  ad  For- 
monsum  quod  Pamel.  exhibel  pro  diversa  lect. 
Apud  eum  legitur  :  Ad  sanctum  Laur.  foris  murum. 
Favet  primus  Theod.,  at  secundus  habet  :  Ad  Lau- 
rent.  in  Formosa. 


u 


LI6BR  SAGRAMENTORUM.  M 

A  JejunianostrasaQctificA^ut  quodobservantianostra 
profitetur  exlrinsecus,  interius  operetur.  Per  Domi- 
num  nostrum, 

PrcBfatio,  —  Vere  digQumestjustumest,  sequum 
etsalutare,nostibi8emperet  ubique  gratias  agere, 
DouQine  sancte,  Pater  omnipotend»  sBterne  Deus  : 
iUuminator  etRedemptor  animarum  nostrarum,qui 
nos  perprimumAdam,  abstinenti6elegeyio]ata,pa- 
radiso  ejctos,  fortiores  jejunii  remedio  ad  antiquffi 
patriflB  beatitudinem  per  gratiam  revocasti.  Nosque 
piaiastitutione  docuisti  quibus  observationibus  a 
peccatis  onmibus  liberemur.  Per  Christum  Domi- 
num  nostrum. 

Ad  Complendum,  —  Sanctiflcationibus  tuis,  om- 
nipolens  Deus,  et  vitia  nostra  curentur,  et  (2i9)  re- 


•  FIRU    VI    INTRA  QUADRA6ES1MA3I. 

Eftto,  Domine,  propitius  plebi  tuae,  et  quam  tibi 
facis  esse devotam,benigno  refove  miseratus auxiiio 
Per  Doininum  nostrum. 

Super  obtata,  —  Suscipe,  qumsumus,  Domioe, 
nostris  oblata  servitiis,  et  tua  propitius  dona  san- 
ctifica.  Per. 

Praefatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nostibisemperet  ubique  gratias  agere» 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  eeterne  Deus  : 
qui  jejuniiobservatione  et  eleemosynarum  gratissi- 
ma  largitione  nos  doouisti  nostrorum  consequi  re- 
media  peccatomm.  Undetuamimploramusclemen- 
tiam,  ut,  his  observationibus  et  'cffiteris  bonorum 
operum  exhibitionibus  muniti,  ea  operemur  quibus 
ad  njtema  gaudia  consequenda  et;spes  nobis  suppe-  B  media  nobis  fleterna  proveniantPer  Christum  Domi- 


tatetfocuitas.  PerChristum. 

Ad  Complendum.  —  Per  hujus,  Domine,operatio- 
nem  mysterii,  etvitia  nostra  purgentur,etjustade- 
sideria  impleantur.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  p0pt</tim.  —  Gonver8a,qu8Bsumus,Domine, 

populum  tuum^et  abomnibus  quas  meretur  adver- 
sitatibus  redde  securum,ut  tranquilUtate  percepta, 
devota  tibi  mente  deserviat.  Per. 

(218)  SABBATO  IN  t»  XII   LBCT10N1BU8  MElfSlS  PRIMl. 

Populnm  tuum,  Domine,  quaesumus,  propitius 
42  respice,  atque  ab  eo  flagellatuffiiracundifficle- 
menter  averte.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia. —  Deus  quidelinquentesperirenonpateris, 
8ed  exspectas,  at  oonvertantur  et  vivant,  debitam 


numnostrum. 

Super  populum.  — Abomnibus  no^,  quaesumus, 
Domine,  peccatispropitiusabsolve,  ut  percepta  ve- 
niapeccatorum,liberis  tibi  mentibus  serviamus.Per. 

43»  ^  OOMINICA  II     IN   QUAORAGBSIMA. 

Deus,qui  conspicis  omni  nos  virtute  destitui,  in- 
teriusexteriusque  custodi,  utetadomnibus  adversi- 
talibus  uiuniamurin  carpore,  et  a  pravis  cogitatio- 
nibus  mundemur  in  mente.  Per  Dominum. 

Super  oblata,  —  Ecclesiee  tuse,  Domine,  munera 
placatus  assume,  quse  et  misericors  offerenda  tribui- 
sti,  et  in  nostree  salutis  potenter  efficis  transire 
mysterium.  Per  Dominum  nostrum. 

Prcefatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  sequum 


qoffisumus,  pcccatis  nostris  suspende  vindictam,et  q  g^  salutare,  nos  tibisemperetubique  gratias  agere. 


prffista  propitius  nedissimulatiocumulet  ultionem, 
sed  potius  per  j  ej  uni  um  emendatio  prosit  ad  veniam^ 
Per. 

Alia,  — Protectop  noster  aspice,  Deus,  ut  quima- 
loram  nostrorum  pondere  premimur,  percepta  mi- 
sericordia,  libera  tibi  mente  famulemur.  Per. 

Alia,  — Adesto,queesumus,Domine,  supplicatio- 
oibus  nostris,  ut  esse,te  largiente,mereamur  et  in- 
ter  prospera  humiles  et  inter  adversa  securi .  Per. 

ilto.  —  Actiones  nostras,  qusesumus,  Domineet 
aspirando  praeveni,  et  adjuvando  prosequere,  ut 
conclanostraoperatio  et  a  te  semper  incipiat,  et  per 
tc  ccepla  finialur.  Per. 

Ad  Missam,  —  Deus,  qui  tribus  pueris  mitigasti 
flammas  ignium,  concede  propitius  ut  nos  famulos  ^ 
taos  non  exurat  flamma  vitiorum.   Per  Christum 
Dominum. 

Superoblata.  ^  Praesentibus  sacrificiis,  Domine, 

^Magno  consensu  hic  Pamel.,  Ralend.  Rom.,  Go- 
dex.  Reg.  Suec.  et  duo  Theod.  notant  pro  statione  : 
AdApostoltji. 

^  Ita  Cod.  omnes  edili  et  manu  exarati.  Apud  Pa- 
ineliametin  Calend.  Rom.  additur:  Adsanctum  Pe- 
trum.  Cum  in  Mss.  babeatur  xii  Lect.,  suspicatur  Joan- 
nes  ProDto  legendum  in  duodecima  lectioney  nimirum 
«I  E?aQgelio,  qus  post  undecim  alias  ex  variis  sacrse 
ScripiursB  libris  nebat.  Ex  Pamelio  Sabbatura  hoc 
^uodeeim  lulionum  nuncupatur,  quod  aut  xii  soleant 
^  lectiones  diverste,  aut  sex  eaedem  lectiones  semel 
«^aKf  ef  leme/ La(in«.  Gonsule  Pamel.  ad   hunc  lo- 


Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  seterne  Deus  : 
et  Majestatem  tuamsnppIiciterexorare,utmentibu8 
nostris  medicinalis  observantiaemunusinfundas.Et 
qui  negligentibus  etiam  subsidiumferenondesinis 
beneOcia  prsebeas  potiora  devotis.  Per  .Christum 
Dominum. 

Benedictio.  —  Omnipotens  Deus,  jejunii  caetera- 
rumque  virtutum  dedioator  atque  amator,  sua  vos 
benedictione  sanctificet.  Amen.  Accendat  in  vobis 
piee  devotionis  afifectum,  et  praebeat  supplicantibus 
suum  benignusaudilum.  Amen.  Quatenus  mentes 
vestrae  sinceris  purgatae  jejuniis,bonorum  omnium 
exuberunt  incrementis.  Amen.  Quod  ipse  prsestare 
dignetur. 

Ad  Complendum.  —  Refecti.  Domine,  pane  coe- 
lesti,  ad  vitam,  qusesumus,  nutriamur  aetcrnam, 
Per. 

Super  populum.  —  Familiam  tuam^  queesumus, 

cum. 

c  Apud  Pamelium  legitur  hic  :  Dominica  vacat, 
Sed  legendum  ex  nostris  Mss.  et  prsesertim  ex  Cod. 
Reg.  Suec. ;  Die  dominica  vacat,  Sic  quoque  legitur 
in  Kalend.  Rom.  Cur  autem  dicatur  vacare,  ex  Joanne 
Fronlone  repete.  Certe  in  Cod.  Reg.  Suec,  in  Ge- 
met.,  in  Theod.,  etc,  officium  hujus  Dominicse  as- 
signatur,  sicut  in  aliis  Dominicis,  excepta  statione. 
Fortasse  ergo  propter  sacros  ordines,  vespere  Sab- 
bati  magno  labore  coliatos,  non  fiebat  processio  et 
statio,  nec  bomilia  habebatur. 


«8 


SANGTI  GREGORn  MAGNI 


«4 


Domine,  propitiatug  illQstra,  ot  beneplaoitis  inh»- 
rendo,  cunctaquaB  bona  sunt  msreatur  accipere. 
Per. 

•  FERU  II    IN    HEBDOMADA  8BCUNDA. 

Praesta,  quaesumiis,  omnipotens  Deus,  ut  familia 
tuai220)  quffi  se,  afQigendo  carne,  ab  alimentis 
abstinet.  sectando  justitiara  a  culpajejunet.  Per. 

Super  dblata.  — -  Hsbc  Ho8tia,Domine,placationi8 
el  laudis  tua  nos  propitiatione  dignos  efficiat.  Per. 

Prxfaiio,  —  Veredignum  el  justum  est,  flBquum 
etsalutare,  44  ^o^  ^ibi  semper  et  ubique  gratias 
agere,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  mteme 
Deus :  et  pietatem  tuam  supplici  devotione  deposcere, 
utjejunii  nostri  oblatione  placatus,  et  peccatorum 
nobis  concedas  veniam,  etnosa  uoxiis  liberesinsi- 
diis.  Per  Ghristum  Dominum  nostrum. 

Ad  Complendum, — Haec  nos  communio,  Domine, 
purget a  crimine,  et  coelestis  remedii  faciat  esse  con- 
sortes.  Per. 

Super  populum*  —  Tuis,qu8Bsumu8,Domine,ade- 
8to  supplicibus,  et  inter  mundanaB  pravitatis  insidias 

fragilitatemnoslramsempiternapietaleprosequere. 
Per. 

b  PERU    m  IN  HBBDOMADA  'SECUNDA. 

Perfice,  queBsumus,  Domine,  benignus  in  nobis 
observantiaesanctsesubsidiumyUtquse  te  auctorefa- 
ciendo,  cognovimus,  te  operante  impleamus.  Per 
Dominum. 

Superoblata,  —  Sanctificationem  tuam  nobis,Do- 

mine,  his  mysteriisplacatus  operare,qu8B  nos  et  a 

terrenis  purget  vitiis,  et  ad  coBlestia  dona  perducat, 
Per  Dominum. 

Praefatio.  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
etsalutare,  nos  tibi  semper  et  ubique gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,aBterneDeus:qui 
ob  animarum  medelam  jejunii  devotione  castigari 
corpora  praecepisti ;  concede  quaesumus,  ut  corda 
nostra  ita  pietatis  tufle  valeant  eiercere  mandata, 
utad  tua  mereamur,  te  opitulante,  pervenire  pro- 
missa.  Per  Dominum  nostrum. 

Ad  Complendum.  —  Ut  sacris,Domine,  reddamur 
digni  muneribus  :facno8tuis,qu8Bsumus,obedire, 
mandatis.  PerDominum  nostrum. 

Super  populum,  —  Preestas  populo  tuo,  Domine, 
qusBsnmus,  consolationis  auxilium,  et  diuturnisca- 

lamitatibuslaborantempropitiusrespirareconcede. 
Per  Christum  Dominum  nostrum. 

PEBIA  c  IV  IN  HEBDOMADA  8C0UNDA. 

Populumtuum,Domine,  propitius  respice,  45  et 
quos  ab  esciscarnalibuspr8Bcipi8abstinere,a  noxiis 

«  Apud  Pamelium,  consentientibus  Mss.  Reg.  Sue- 
ciflB,  Gemet.,  duobus  Theod.,  necnon  Kalend.  Rom., 
statio  est  ad  sancium  Clemeniem, 

b  In  Kalend.  Rom.,  cui  suCfragantur  duo  Theod., 
statlo  esiadsanciam  Balbinam,  cujus  tituli  mentio 
est  in  synodo  habita  sub  sancto  Gregorio,  ut  obser- 
vat  Joan.  Fronto.  Apud  Pamel.  legitur  :  Ad  snncfam 
Albinam,  et  in  God.  Repr.  Suec,  Salbinam. 

c  Statio  hujus  diei  io  Kaien.i.  Hom.,  in  Cod.  Pa- 
mel.  et  in  Mss.  nostris,  est  ad  sanciam  Caeciliam, 
cujus  tituli  meminit  synodus  Rom.  sub  nostro  Gre- 
gorio. 


A  quoque  vitiis  cessare  concede.  Pcr  Dominum  no« 
strum. 

Super  oblaia.  —  Hostias,  Domine,  quas  tibi  offe- 
rimus,  propitius  respice,  et  per  hffio  sancta  com- 
mercia  vinculapeccatorumnostrorum  absolve  Per 
Dominum. 

Prsefaiio.  —  Vepe  dignum  et  justumest,  flequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubiqae  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  8eterne  Deus, 
perChristumDominumnostrum.  Perquem  humani 
generis  reconciliationem  mirabili  dispensatione'ope- 
ratus  es,  prssta,  quesumus,  ut  sancto  purificati 
jejunio,  ettibi  toto  corde  simus  subjecti,  et  inter 
mundanflB  pravitatis  insidias,  te  miseranteperseve- 
remus  iliaBsi.  Per  quem  Majestatem . 

3  Ad  Complendum .  —  Sumptis,  Domine  taoramen- 
tis,  ad  (221)  redemptionis  fleternaB,  quflBsumu8,pro- 
ficiamus  augmentum.  Per  Dominum. 

Super  populum»^  Deus,  innocentiflB,  restitutor  et 
amator,  dirige  ad  te  tuorumcordaservorum^utspi- 
ritus  tui  fervore  concepto,  et  in  fide  inveniamur 
stabiles,  et  in  opere  efficaces.  Per  Dominum. 

d  PEBIA    V  IN  HBBDOIIaDA    8ECUNDA. 

PrflBsta  nobis,  Domine,quflesumus,auxilium  gra- 
tiffi  tufle,  ut,  jejuniisetorationibusconvenienterin- 
tenti,  liberenlurabhostibusmentiset  corporis.Per 
Dominum. 

Super  oblaia.  —  Accepta  tibi  sint,  Domine,  quee- 
sumus,  nostridona  jejunii.qufleetexpiandonostua 
gratia  dignos  efficiant,  et  ad  sempiterna  promissa 
P  perducant.  Per. 

Prcefaiio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  SBquum 
^tsaiutare,  nos  tibi  semper  etubiquegratiasagere^ 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  flBterne  Deus  : 
et  tuam  cum  celebraMone  jejunii  pietatem  devotis 
mentibus  obsecrare,  ut  qui,  peccatis  ingruentibus 
malorum  pondere  premimur,et  a  peccatis  omoibus 
llberemur,etlibera  tibimente  famulemur.PerChri- 
stum  Dominum  nostrum. 

Ad  Complendum.  —  Gratia  tua  nos,  quflBsumus, 
Domine,  non  dereIinquat,quflB  et  sacrse  nos  deditos 
faciat  servituti,et  tuam  nobis  opem  semperacqui- 
rat.  Per  Dominum  nostrum. 

46  Super  populum.  —  Adesto,  Domine,  famulis 

tuis,  et  perpetuam  benignitatemlargire  poscentibus 

ut  his  qui  te  auctore  et  gubernatore  gloriantur,  et 

^  congregata  restaures,  et  restaurata  conserves.  Per 

Dominum. 

•  PRRIA  VI  IN  HEBDOMADA  SECUNDA. 

Da,  quflBsumus,  omnipotens  Deus,   ut  sacro  nos 

<J  In  hac  fer.  statio,  juxta  Ed.  Pamel.,  consen- 
tientibus  Cod.  Heg.  Suec.  et  duobus  Theod.,  est  ad 
sanciam  Mariam  Irans  Tiberim  In  Kalend.  Rom.  ad- 
ditur:  Titulum  Callixti.  Observandum,  est,  in  his 
Quadragesimse  officiis,  Editiones  Vatic.  et  Gussan- 
vil.  parum,  imo  vix  a  noslra  discrepare. 

•  Mss.,  quibus  consentanea  sunt  Pamelii  Edica  : 
Ad  sancium  Vitaiem.  At  in  Kalend.  Rom.  \ef^iiur: Ad 
Apostoios  inier  Vesttnce,  nisi  forte,  pro  inter,  legen- 
dum  sit  in  iii.y  id  est,  in  iiiuio  VestinaSf  ut  conjicit 
Joan.  Fronto. 


«> 


LtBEft  SAQRAENTORUH* 


66' 


parificantejejtmio,  siDserismentibusadsanctavea-  A 
tura  facias  pervenire.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  oblata, —  Heec  in  nobis  sacrificia,  Deus,  et 
sanctifieatione  permaneant,  et  operatione  lirmen- 
tur.Pcr. 

h^atfalio,  — vere  dignum  et  justum  est,  sequum 
et  salutare»  nos  tibi  semperetubique  gratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  seterne  Deus  : 
qai  delinquentes  perire  non  pateris,  sed  ut  ad  te 
coovertantur  et  vivant  hortaris.  Poscimus  itaque 
pietatem  tuam  ut  a  peccatis  nostris  tuse  severitatis 
sQspendas  vindictam,  et  nobis  optatam  misericor- 
diter  tribuas  veniam  ;  nec  iniquitatum  nostrarum 
molestia  provocet  ad  ultionem,  sed  jejunii  obser- 
Tatioet  morum  emendatiote  flectatad  peccatorum 
oostrorum  remissionem.  Per  Ghristum  Dominum  n 
Dostmm. 

Ad  complendum.  —  Fac  nos,  qu»sumus,  Domi- 
ne,  accepto  pignore  salutis  aeternae  sic  tendere  eon- 
gmeater,  utad  eam  pervenire  possimus.  PerDo- 
minum. 

Snper  popuhim.  —  Da,  qoffisumus,  Domine,  po- 
polo  tuo  salutem  meutis  et  corporis,  ut,  bonis  ope* 
nbos  inhaBreQdo,tu8e8emper  virtutis  mereaturpro- 
teetione  defeodi.  Per. 

*SABBATOiN  HBBDOMADA  8BCDNDA. 

Da,  quaesumus,  Domine,  nostriseffectum  jejuniis 
sahitarem,ut  castigatiocarnis  assumptaad  nostra- 
nuD  vegetationem  transeat  animarum. 

Super  oblala.  —  His  sacrificiis  Domine,  concede 
placatns,  ut  qui  propriis  oramus  absolvi  delictis 
Qoogravemur  (2^2)externis.PerDominum  nostrum 

Prafatio.  —  Yere  dignum  etjustum  est,aequum 
etsalutare,  nostibi  semperetubiquegratiasagere, 
Domine  sanote,  47  P&ter  omnipotens,  aeteme 
Dens  :  et  tuam  jugiter  exorare  ciementiam,  ut 
mentes  nostras,  quas  conspiois  terrenis  affectibus 
pnegravari,medicinalibus  tribuasjejuniis  exonera- 
lietper  afflictionem  corporum  proveniat  nobis  ro- 
bnr  animarum.  Per  Ghristnm. 

Ad  complendum,  —  Sacramenti  tui,  Domine,  di- 
vinalibatio  penetralia  nostri  cerdis  infundat,et  sui 
participes  potenterefficiat.PerChristum  Dominum 
Dostmm. 

Super  Vopulum.  —  Famiiiam  tuam,  quaesumus, 
Bomme,  continua  pietate  custodi,  ut  quss   in  sola 


Super  ohlata.  —  Suscipe,  qusssumus,  Domine, 
devotorum  munera  famulorum,  et  tua  diviuis  puri- 
fica  servieotes  pietate  mysteriis^quibusetiamjusti- 
ficas  (223)  ignorantes.  Per. 

Praefatto.  —  Vere  dignum  et  justumest,  sequum 
et  saiutare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere 
Domine  sancte,  Pater  oomipotens,  fleteme  Deus  : 
et  te  suppliciter  exorare,|ut  cum  abstinentia  corpo- 
rali  mens  quoque  nostrasensusdeciinet  illicitosEt 
(224)  qu6e  terrena  delectationecarnalibusepulis  ab* 
negamus,  humanae  voluntatis  pravis  intentionibus 
amputemus.  Quatenus  ad  sancta  sanctorum  fideliter 
salubriterquecapiendacompetentijejuniovaleamus 
aptari.Tanto  nobis  certi  propensius  jugiter  adfutura, 
quantofuerimuseoruminstitutionibusgratiores.Per. 

Benedtetio.'-  c  Omnipotens  Deus  jejuniorum  Ye- 
strorumvictima3clementeraccipiat,etsuavosbene- 
nedictione  dignosefficiat.  Amen.  Mentes  vestras  ita 
parcimooiae  duno  contra  vitia  muniat^preeceptorum 
suorum  doctrinis  erudiat,  charitatis  dono  repleat, 
utvos  in  omnibus  sibiplacereconcedat.Amen.Qua- 
tenus,  prsBsentis  Quadragesimaediebusdevotissime 
celebratis,  ad  Paschalia  festa  purificatis  cordibus 
accedere  valeatis.  Amen.  Quod  ipse  prcestare. 

Ad  complendum,  —  Gunctis  nos,  Domine,  reati- 
bus  et  periculis  propitiatus  absolve,  quos  tanti  mj- 
sterii tribuis  esse  participes.PerDominum  nostrum. 

48  Super  populum.-—  Subjectum  tibi  populum 
qucBsumus,  Domine,propitiatiocoeiestis  amplificet» 
et  tui  semper  faciat  servire  mandatis. 

d  FUilA  11  llf  HBBDOMADA  TBRTIA. 

Gordibus  nostris,  qufiBsumus,Domine,  benignus 
infunde,  ut  sicut  abescis  corporalibusabstinemus, 
ita  sensus  quoque  nostros  a  noxiis  retrahamus  exces- 
sibns.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  oblata.—  Munus  quodtibi.Domine-nostrffi 
servitutis  offerimus.tu  salutare  nobis  perficesacra* 
mentum.  Per. 

Prafatio.  —  Vere  dignnm  et  justamest,8Bquum  et 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,Paler  omnipotens,8Bterae  Dens  :  et 
clementiam  tuamcnm  omni  supplicationeprecari, 
ut  per  hancjejuniorum  observationem  cresoat  nos« 
(roe  devotionisaffectus,et  nostrasactionesrehgiosua 
exoraet  effectus  ;  quatenus,  te  auxiliante  et  ab  hu- 


ipe  gratiae  c«iestis  innititur,   coelesti  etiam  prote-      manis  semper  retrahamur  excessibus,  et  monitis 


ctione  muniatur.  Per  eumdem. 

^  DOMlIflCA  UIIN  QUAORAGBSIMA. 

Queesumus,  omnipotens  Deus,vota  humilium  re 
spice  atque  ad  defensionem  nostram  dexteram  tuse 
Majestatis  extende.  Per  Dominum. 

^Bic  magno  consensu  legitur  statio  ad  sanctos 
MarceUinum  et  Petrum. 

^Nonminus  coDseDtiuot  Godices  editi  et  mss.  in 
usij^naDda  hodiema  statioDe  adsanctum  Laurentium 
/om  murum.  Iq  Kaleod.  Hom.  tamen  simpliciter  le- 
ptuT  :  Ad  eanctum  Laurentium  martyrem. 

^  BenMiclio  baec  abest  ad  £d.  Vatic.  et  Gussanvil. 
Mcacm  a  Mss.  nostris  et  a  God,  Pamei. 


inhsrere  valeamus,  te  iargiente,  coelestibus,  Per 
Ghristum  Dominum  nostrum. 

Ad  complendum.  —  PrsBsta,  qusB^umus,  omnipo* 
tens  et  misericors  Deus,utqu8Bore  contingimuspuro 
mente  capiamus.  Per  Dominum  nostrum. 

d  StatioinGod.  Pamel.  etMss.  \n6\e\i\xradsanctum 
Marcum,  ut  in  Kalend.  Rom.  Observat.  Joan.  Fronto 
saactum  Marcum,  de  quo  bic,  esse  Bom.  Pontificem, 
qui  die  7  Oclobris  colitur,  cujus  nomine  exstat  in 
urbe  antiquus  titulus.  Admonet  Pamelius  bac  feria 
fieri  solitam  denuntiationem  primi  scrutiDii  electo* 
rum  sive  catechumenonun,  quoa  feria  4  seq.  celebra* 
Joatur, 


67  |^ANCTi;GR1!G0RII  MACm 

iSaper  populum.  -*  Cooserva,  Domine,  familiam  A 
tuam  bonis  semper  operibus  eruditam,  et  sic  prflB- 
sentibus  consoiare  subsidiis,utad  superna  perducas 
dona  propitius.  Per  Dominum  nostrum. 

•  PERIA  111 IN  HEBDOMADATBRTIA. 

Exaudi  nos,  omnipotens  et  misericors  Deus,  et 
continentiae  salutarispropitiusnobisdona  concede. 
Per. 

iSti^^r  oblata,  Per  hflec  veDiat,  qusesumus  Domi- 
ne,  saoramenta  (225)  nostraeredemptioniseffectus, 
qui  nos  et  ab  humanis  retrahatsemper  excessibuSf 
etad  salutaria  cuncta  perducat.PerDominum  nos- 
trum. 

PrcBfatio,  —  Vere  dignum  et  justnmest,  aaquum 
et  salutare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater   omnipotens,  cBterne  Deus  : 


6S 

«  FBRIAY  INHEBDOICADA  TERTIA. 

Consede  qucesumus,  omnipotens  Deus.ut  qui 
rotectionis  tufiB  gratiam  quaerimus,  liberatia  maiis 
omnibus,  secura  tibi  mente  serfiamus,  Per. 

Super  oblata.  —  Deus,  de  cujus  gratiae  rore  des- 
cendit  utadmy8teriatua,purgatis  sensibus^acceda- 
mus,  prfiBsta,  qusBSumus,  ut  in  eorum  traditione  so- 
lemniter  honoranda  competens  deferamus  obse- 
quium.  Per. 

iO  Prasfatio,  ^  Vere  dignum  et  justum  est, 
8Bquum  et  salutare,nos  tibi  semper  et  ubique  gratias 
agere,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne 
Deus :  et  tuam  immensam  clementiam  supplici  voto 
deposcere,  ut  nosfamulos  tuos,  etjejunii  macerap» 
tione  castigatos,etcaBteris  bonorum  operum  exbibi- 
tionibus  eruditos,  in  mandatis  tuis  facias  perseve- 


qui  peccantiumnon  vis  animasperire,  scd  culpas;  ^  wre  sinceros,et  adpaschaiafestapervenireilloesos: 


et  peccantes  non  semper  continuo  judicas,  sed  ad 
poBnitentiam  provocatos  exspectas.Averte,  qusBsu- 
mus,  49  A  nohis  quam  moremur  iram,  et  quam 
optamus  super  nos  effunde  clemenliam,  ut,  sacro 
purificati  jejunio,  electorum  tuorum  ascisci  merea- 
mur  coUegio.  PerChristum  Dominum  nostrum. 

Ad  complendum. —  Sacris,Domine,  mjsteriis  ex- 
piati,  et  veniam  consequamur  et  gratiam.  Per. 

Super  populum* —  Concede,  misericors  Deus  ut, 
devotus  tibi  populus  semper  existat,  et  de  tua  cle- 
mentia,  qnod  ei  prosit,  indesinenter  obtineat.Per. 

^  PERIA  IV  aN  HEBDOMADA  TERTIA. 

PrfiBsta  nobis,  qufiBsumus,Domine,ut  salutaribus 
jejuniis  eruditi,  a  noxiis  quoque  vitiis  abstinentes 
propitiationem  tuam  facilius  impetremus.  Per. 

Super  Oblata. —  Suscipe,qu8esumus,Domine,preB- 
ces  populi  tui  cum  obiationibus  hostiarum,et  tua 
mjsteria  ceiebrantes  ab  omnibusnos  defendeperi- 
cuIis.Per. 

Prsefatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aBquum 
et  saiutare,nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  ageret 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aBterne  Deus  : 
tnamque  misericordiam  suppiiciter  exorare,utjeju- 
niorum  nostrorum  sacrosancta  mjsteria  tu»  sint 
pietati  semper  accepta  ;  concedasque  ut  quorum, 
corpora  abstinenti»  observalione  macerantur  men- 
tesquoque  virtulibusetcoBlestibus  instutis  exornen- 
tur  Per  Christum  Dominum  nostrum. 

Ad  eomptendum.  —  Sanctificet  nos,  Domine,qua 
pasti  sumus,  mensa  C0Ble8tis,eta  cunctis  erroribus 


sicque  prsBsentibus  subsidiisconsolemur.quatenus 
ad  flBterna  gaudia  perUngere  mereamur.  Per  Chri- 
stum  Dominum* 

kdcomplendum.  -—  Sacramenti  tui,  Domine,  ve- 
neranda  perceptio.  et  mystico  nos  mundet  efTectu, 
et  perpetua  virtute  defendat.  Per  Dominum. 

Super  poputum.--  Conserva,quflBsumus,Domine, 
populum  tuum,et  gratiffitusBineodonamultiplica, 
ut  ab  omnibus  liber  offensis,  et  temporaiibus  non 
destituatur  auxiiiis,et  sempiternis  gaudeat  institu- 
tis.  Per  Dominum  nostrum. 

<1  PIRlAVliN  HEBDOMAOA. 

Jejunia  nostra,  quaesumus,  Domine,  beoigno  fa- 
vore  prosequere,  ut  sicut  ab  aiimentis  in  corpore, 
ita  a  vitiis  jejunemus  in  mente.  Per. 

Super  oblata.  —  Respice,  Domine,  propitius  ad 
munera  qu»  sacramus,  ut  et  tibi  sint  grata,etnobis 
salutaria  semper  existant*  Per. 

Prasfatio.  —  Vere  dignum  et  justum  estiSBquum 
et  saiutare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aBterne  Deus, 
qui  adinsinuandum  humilitatissuflB  mysterium,fa- 
tigatus  resedit  ad  puteum  ;  qui  a  rauhere  Samari- 
tana  aqusB  sibi  petiit  porrigi  potum^qui  in  ea  crea- 
verattidei  donum.  Et  ita  ejus  sitire  dignatus  est  fi- 
dem,utdum  abeaaquam  peteret,ineaignemdivim 
amorisaccenderet  Jmploramus  itaque  tuam  immen- 
sam  clementiam  utcontemnentes  tenebrosam  pro- 
funditatem  vitiorum,etreiinquintes  noxiarum  (227) 
hjdriam  cupiditatum,  et  te,  qui  fons  vitsB  et  origo 


ezpiatos  (2^)  supernis  promissionibus  reddat  ac-  D  bonitatis  es,sempersitiamus,etjejuniorumnostro- 


ceptos  per  Dominum. 

Super  populum.  —  Defende,  Domine,  famUiam 
tuam,et  tototibi  cordeprostratamab  hostiumtuere 
formidine  ;  nec  bona  tua  difficulter  inveniat,  pro 

quibus  et  sanctituietangelicffitibisupplicantpotes- 
tates.  Per  Dominum  nostrum. 

«  Additurin  Kalend.  Rom.,  in  Cod.  Pamel.,  Reg. 
Suec.  et  alits  Mss.  :  Ad  tanctam  Potentianam.  E&dem 
est  ac  sancta  Pudentiana. 

^  Slalto  indicitur  ad  sanetum  Xistum  ;  sive,  ut  le- 
giturin  Cod.  Heg.  Suec.,  ad  Si$tum,  cuiuB  tituiimen* 
tio  in  synodo  Rom.,  sub  Greg.  II,  an,  72i. 


rum  observatione  tibi  placeamus.Per  quem  Majes- 
tatem. 

Adcomplendum, —  Hujusnos,  Domine,  percepte 
sacramenti  mundet  a  crimine,  et]ad  coBlestia  rem 
perducat.  Per. 

Super  populum,  —  Gaudeat,  Domine,  qufiBsumus 

c  Jam  8®pe  laudati  Codices  sive  manu  exaratl 
sive  editi,  habent  hic :  Ad  sanctos  Cosmam  et  Da- 
mianum. 

d  Siatio  est  ad  sanctum  Laurentium  in  tit.  Lucis 
sive,  ut  habet  Pamel.,  cooseatiente  Cod.  Reg.  Suec , 
inLucinsB. 


69 


UBER  SAGRABtENTORDM. 


70 


popalus,  tua  semper  benedictioDe  confisus,  ut  et 
temporalibus  t^eneficiis  adjuyetur^eterudiaturaeter- 
nis.  PerDominum. 

51  *  SABBATO  IN  HBBDOM.  TERTIA. 

PrsBsta,  quesumus,  omnipotens  Deus,  utdignitas 
oonditionis  bumans  perimmoderaotiamsauciata, 
medicinalisparcimoni89  studio  reformetur.  Per  Do- 
minum. 

Sftper  obtata.^  Concede,  quaesumus,  omnipoteos 
Deus,  at  bujussacrificiimuQusfragilitatem  nostram 
ab  omni  malo  purgetsemper  etmuniat.  Per  Domi- 
oum. 

PrcBfatio, —  Vere  dignumet  justum  e8t»8equiun  et 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  ABterne  Deus  : 
qai  jejunii  Quadragesimalis  ot)servationem  in  Moyse 
et  Clia  dedioasti,  ut  m  Unigenito  Pilio  tuo»  legis  et 
prophetarum  nostroqueomnium  Domino,exornasti. 
Tuamigiturimmensam  bonitatem  supplicesexposci- 
mos»  ut  quod  ille  jugi  jejuniorum  compieyit  conti- 
nuatione,  nos  adimplere  yaleamusiiliusadjutiiar- 
gis8i[namiseratiooe,et  adimplentesea  quee  praecepit, 
dona  percipere  mereamurquaBpromisit.  Perquem. 

AdComplendum. —  QusBsumus,  omnipotensDeusy 
utinterejusmembranumeremur  cujus  corpori  com- 
mnnicamus  et  sanguinl.  Per  Dominum. 

Super  pofnilum. —  Praeteude,  Domine,  fidelibus 
tuis  dexteram  coelestis  auxilii,  ut  te  toto  corde  per- 
qoirant,  et  quae  digne  postuiant  coasequi  mereantur. 
PerDominum  oostrum. 

1>  DOMnilCA  IT  IN  QUINQUAGESIMA. 

Conoede,qu«8umus,omnipotens  Deus,  ut  qui  ex 
merito  nostrseactionisaffligimur,tu8egrati8e  conso- 
iatione  respireoiusy  Per  Dominum  nostrum. 

Sfiper  oblata. —  Suscipe,  Domine,  sacrificium  cu- 
jos  te  Toiuisti  dignanter  immolatione  piacari»  et 
praBtta,  quaesumnsy  ut  bujus  operatione  mundati^ 
benepiacitum  tibi  noatrte.  mentis  ofieramus  a£fectum- 
Ptf  Dominum. 

Prxfatio.—  Vere  dignum  et  justum  est,  eequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  etut>ique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  asterne  Deus:et 
te  Greatorem  omnium  de  preeteritis  fructibus  giori- 
ficare,  et  de  Tenturis  suppiiciterexorare,  ut  cum  de 
peroeptis  non  inTenimur  ingrati,  de  percipiendis  non 
judieemar  Indigni ;  sedexbibitis  toties  soiemni  de- 
^ooe jejuniisyoumsubsidiisioorporalibus  52  P^ 
feetum  quoquecapiamuB  animarum.Per  Gtihstum. 
DominunL 

Benedieiio. — Deus,  o  quiyosadpreesentium  Qua- 
(ir^simaiium  dierum  medietatem  dignatus  est  per- 
<luoere,ipse  vos  aua  miseratione  dignetur  i>enedicere 

*  Legilur  apud  Pamel.  et  in  Kaleod.  Rom.:  Ad  sanc» 
tom  Sutannamy  quibus  favent  Mss. 

^  Iq  C.  Pamel.  habes  pro  statione  ad  JerusaUm, 
Asscnliunlur  Codd.  Reg.  Suec.  et  duo  Theod.  At  in 
Kaiend,  Rom,  legitur  :  /n  SuXurio,  quod  idem  signi- 
fic&re  putat  Joan.  Fronto  ac  in  sessorio ;  ipsius  uotas 
id  huoc  locum  coDSule. 

*  BeQedictio  hsc  legitur  ia  Benedictionali ;  abest 


B 


A  Amen^bstinentiamvestrampraBteritamacceptet,fu- 
turamsibi  placitamreddat,utsicutabillicitis  cibis, 
ita  vos  eliam  a  vitiis  omnibus  abstinere  concedat. 
Amen.  Quo  deprsteritis  etfuturiscbarismatumfru- 
gibus  ei  gratespersoiventes,  ad  sanctum  Pascbaper- 
venire  possitis  (228)  indemnes.  Quod  ipse  prsBstare 
dignetur. 

Ad  Complendum.--  Da  nobis,  misericors  Deus,ut 
sancta  tua,  quibus  incessanter  explemur,  sinceris 

tractemus,obsequiis,etsempertideiimentesumamus. 
Per. 

5uperpopti/um.~Deusquiindesertiregionemui- 
titudinem  popuiituavirtute  satiasti,inbujusquoque 
seeculi  transeuntis  excursu  victumnobisspiritaiem, 
ne  deficiamus,  impende*  Qui  vivis  et  regnas. 

d  FERIA  U  IN  HEBDOMADA  QUARTA. 

Preesta,  quflBsumus,omnipotensDeus,  utobserva- 
tiones  sacrasannuadevotione  recoientes,etcorpore 
tibi  piaceamus  et  mente.  Per. 

Super  obLata.'-  Obiatum  tibi,  Domine,  sacrifici- 
cium  viviticet  nos  semper  et  muniat.  Per. 

PrxfaHo.—  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  saiutare,  nos  tibi  semperetubique  gratias  agere, 
Domine.sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus:  et 
tuam  suppiiciter,  misericordiam  impiorare,utexer- 
citatio  veneranda  jejunii  saiutaris,  nos  a  peccatorum 
nostrorum  macuiis  purgatos  reddat,et  ad  superno* 
rum.civium  societatem  perducat,  atethic  devotorum 
actuum  sumamusaugmentum,  et  iliic  eBternm  beati* 
tudinis  percipiamus  emoiumentum.  Per  Cbristum 
Dominum  nostrum. 

G  Ad  Complendum.—  Divini  satiati  muneris  iargitate, 
quflpsumus,  Domine  Deus  noster,  utinhujus  semper 
piarticipatione  vivamus.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  populum.—  Proiiciat,  qumsumus,  Domine, 
plebs  tibi  dioata  piflB)devotionisaffectu,utsacrisac- 
tionibus  erudita,  quanto  Majestati  tu»  fit  gratior, 
tanto  donis  potioribus  augeatur.  Per  Dominum. 

53  ^  FERIA  m  IN  HBBDOM.  IV   QUAORAQESlMiB. 

SacrflB  nobis,  Domine,]quflesumus,  observationis 
jejunia,  et  piflB  conversationis  augmentum,  et  tusB 
propitiationis  continuum  prflBstent  auxilium.  Per  Do- 
minum. 

Super  oblata,^  Purifica  nos,  misericors  Deus,  ut 
EcciesiflB  tuflB  preces,  qufletibigrateesunt.piamune- 
ra  deferentis,  fiant  expiatis  mentilms  gratiores.Per. 
^  Dominum  nostrum. 

Prxfatio,-^  Yere  dignum  et  justum  est,  flequum 
et  salutare,  nos  tibisemperetubiquegratiasagere. 
Domine  sancte,  Pateromnipotens,flBteme  Deus^per 
Mediatorem  Dei  etbominum,  JesumCbristum  Do- 
minum  nostrum :  qui  mediantedie  festo  iiscendit  in 

autem  a  Cod.  Theodor.  et  Ed.  Vatic. 

^  Magno  consensu  statio  hujus  fer.  est  ad  sanctos 
qualuor  Coronatos, 

o  islius  fer.  slatio  pari  consensu  ad  sanctum  Lau» 
renlium  m  DamasOt  sive  ut  habet  God.  Heg.  Suec., 
in  Damasum.  lu  Kalendar.  Rom,  legitur  tanlum  :  In 
titulo  Damasi,  dissimulato  sancti  Ijaurentii  nomine. 


71 


liANGtl  GREOORn  HAGNr 


n 


teinpluin(iocere,quidecoBlode8ceiidit,mundumab  A  tua  protectione  ^ionfidimus  cunota   nobis  ad?er- 

ignoraQtieBtenebrisliberare-jCujusdescensusgenus  ....  ^    ,v 

bumanumdoctrinasalutariinstruitfmorsaperpetua 

morte  redemit,  ascensioad  coBlesliaregnaperducit. 

Per  quem  le,  summe  Pater,  poscimus,  ut,  ejus  insti- 

tutiooe  edocli,  salularis  parcimonifle  devotionepu- 

riHcatiy  ad  tua  perveoiamus^  promissa  securi.  Per 

quem  majestatem  tuam. 

Ad  Complendum.—  Coelestia  dona  capientibus, 
qusesumus,  Domine,  non  ad  Ijudicium  pervenire 
patiaris  quod  Hdelibustuisadremediumprovidisti, 

Per. 

Super  populum.^  « Tucalur,  qu»8umus,    Do- 
mine,  dextera  tua  populum  tuum  deprecantem,  et 
purificatem  dignantererudiat,  ut  consolatione  praB- 
senti  ad  futura  bona  proQciat.  Per  Dominum  no-  ^ 
Btrum. 

b  PERIA  lY  m  HEBDOMADA  QCARTA. 

Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  et  justis  prfie- 
mia  meritoram,  et  peccatoribus  per  jejuniuni  veniam 
pr8Bbes,miserere  6upplicibu8,parce  peccantibu8,ut 
reatus  nostri  oonfessio  indulgeo  tiam  vajeat  percipere 
delictorum.  Per  Dominum  nostrum. 

filia,^  Prffista,  quaesumus,  omnipotens  Deu8,ut 
quos  jejunia  votiva  castigant,  ipsa  quoque  devotio 
sancta  Iffiliticet,  ut,  terreois  affectibus  mitigatis,  fa- 
cilius  coelestia  capiamus.  Per  Dominum. 

Super  oblata.'—  Supplices,  Domine,  te  rogamus, 
ut  his  sacrificiis  peccata  nostra  mundentur,  quia 
tunc  veram  54  nobis  tribuis  et  mentis  et  corporis 
sanitatem.  Per  Dominum  nostrum. 

Prwfatio.-^  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  eeterne  Deus  : 
qui  iiluminationesuflBfidei  tenebrasexpulitmundi, 
et  genus  humanum,  quod  primee  matris  uterus  pro- 
fuderat  caecum,  IncarnationisBuaB  mysterioreddidit 
illuminatum,  fecitque  filios  adoptionis,  qui  teneban- 
tur  vincuiis  Justae  damnationis.  Per  ipsum  te  peti- 
muB,  ut  tales  in  ejusinveniamur  justisBima  exami- 
natione,  quales  facti  aumus  in  lavacri  salutariB 
felicissima  regeneratione,  ul^ejuslncarnationisme- 
dicamine  imbuti,  sacrosancti  lavacri  ablutioneloti, 
parcimoniaB  devotione  ornati,  ad  CBterna  gaudia  per- 
veniamus  illaesi.  Per  quem  Majestatem. 


Ad  Compi«ndiim.— Sacramentaqu»  sumpsimus. 


santia,  te  adiuTante,superemu8.  Per  Dominum  no- 
strum. 

Super  oblata,  —  EfflciaturhaBc  Hostia,  Domine, 
quassumus,  solemnibusgrata  jejuniis:  et,uttibifiat 
acceptior,  purificatts  mentibus  immoietur  PerDo- 
minum  nostrum . 

Prxfatio.  —  Veredignum  etjustum  est,  fiequam 
et  salutare,  nos  tibisemperetubiquegratiasagere, 
Domine  saucte,  Pater  omnipotens,  ffiterne  Dens  ;ca* 
jus  bonitas  hominem  condidit  justitia  damnavit» 
misericordia  redemit.  Te  humiliter  exoramus  ut  sio- 
ut  per  illicitos  appetitus  abeata  regione  decidimns, 
810  ad  ffiteroam  patriam  per  abstinentiamredeamus. 
Sicquemodereturtua  miserationenostra  fragilitas, 
utettransitoriis  subsidiis  nostrasustentetur  mortali- 
tas,  et  per  i>onor  um  operum  incrementa  beata  acqui- 
ratur  immortalitas.  Per  Gliristum. 

A  d  Complendum . — Sanota  tua  nos,  Donune,  qu8B- 
8umu8  et  vivificando  renovent,etrenovandovivifi- 
cent.  Per  Dommum  nostrum. 

fi^Superpopulum.  —  Populi  tui,  Deus,  institu- 
tor  et  rector  peccata  quibusimpugnatur  expeUe,ut 
semper  tibi  placitus,  et  tuo  munimine  sit  securus. 
Per  eumdem  Dominum. 

PBRIA  d  VI  iN  BEBDOIIADA   QUARTA. 

Dens,  qui  ineffabilibus  mundum  renovas  sacra- 
mentis  prffista,qu8Bsumus,  ut  Ecclesia  tuaet  sternis 
proficiat  institutis,  ettemporaiibusnondestituatur 
auxiliis.Per. 

Super  oblala.  — Munera  nos^quaeBumus^Domine» 
oblata  purificent,  et  tenobisjugiterfaciantesBepla- 
catum.  Per  Dominum  nostrum. 

Prxfatio.  —  Yeredignum  et  justum  e8t,»quum 
et  saiutare,  nos  tibi  aemperetubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens.  ffiteme  Deus, 
per  Ghristum  Dominum  nostrum.  Qui  est  dies  oBter*- 
nuB,  lux  indeficiens,  claritas  sempitema.  Qui  sic 
sequaces  suos  in  luce  prfficepit  ambulare,  ut  noctis 
ffiternffiTaieantcaiiginemevadere,etadluci8patriam 
fehciter  pervenire.  Qui  per  humiiitatem  asBumptffi 
humanitatis  Laxarum  fievit,  per  Divinitatis  poten- 
tiam  vitffi  reddidit,  genusque  humanum  (229)  qua- 
drifida  peccatorum  moleobrutumadvitamreduxit. 
Per  q  uem  pe  tim  us  j  ej  unii  observatione  a  peccator  um 
nostrornm  nexibus  solvi,  ffiternffi  vitffi  felicitati  red* 


Domine  Deu8noster,etspiritahbus  nosrepleantah-  ^  di,  etsanctorum  ocetibuB  connumerari.  Per  quem. 
mentis,  et  corporalibus  tueanturauxihis.PerDomi- 
num  nostrum. 

Super  populum.--  Pateant  aures  misericordiffi 
tuffi,  Domine,  precibus  suppUcantium,et,  ut  petenti- 
bus  desiderata  concedas,  f ac  eos  quffi  tibi  sunt  placi- 
da  postulare.  Per. 

c  FERIA  V  IN  HEBDOMADA  QUARTA. 

Prffista,  quffisumus,  omnipotens  Deus,  ut  qui  in 

t  HasC  oratio  in  Cod.  Pamelii  legitur  in  officio  fe- 
riae  precedenlis  cum  hoc  titulo  :  Ad  vesperos.  Abest 
a  Cod.  Reg.  Suec.,  ad  quem  tamen  mullum  accedit 
Edit.  Pameliana. 

b  ^tatio  assignatur  ad  sanetum  Paulum  in  onmibus 


Ad  Complendum.-^HBdc  nos,  qu8B8umu8,Domine. 
participatio  8acramenti,etpropriisreatibu8  indeai- 
nenterexpediat,  etab  omnibus  tucatur  adversis. 
Per. 

Super  populum.  —  Da,  quffisumuB,  omnipotenB 
Deus,  utquiinfirmitatisnostrfficonscude  tua  virtute 
confidimus  sub  tua  Bcmper  pietate  gaudeamus. 
Per. 

hbris  nostris  qui  staiionum  meminerunt. 

c  Indicitur  statio  ad  sanctum  Stlvestrumt  in  lau- 
datis  supra  Godd.  qui  de  stationibus  agunt. 

^  ln  iisdem  supra  iaud.  Codd.  legitur  hic :  Ad  san' 
eiumEuselnum^ 


n 


LffiER  SACRAMENTORUM. 


74 


•  SABBATO  LN   HBBDOM.  QIIARTA. 


A  nQster,  et  quos  tuis  mysteriis  recreastiy  perpetuis 
defende  ^  prflBsidiis.  Per  Domiauai  nostrum. 

Super  populum. — Da,  qusesamus,  Domine,  nobis 
perserverantem  in  tua  voiuntate  famulatum,  ut  in 
diebus  nostris,  57  etmeritoetnumero  populustibi 
serviens  augeatur.  Per  Domiunm  nostrum. 

o  PERIA  U  IN   BEBODOMADA    QUINTA. 

Sanctifica,  qusBsumns,  Domiae,  n08trajejunia,et 
cunctarumnobis  propitiusindulgentiamlargire  col- 
parum.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  oblata.  —  Goncede  nobis,  Domine  Deus 
noster,  ut  hoBc  Hostia  salutaris,  et  nostrorom  fiat 
purgatio  deiictorum,  et  iu»  propitiatio  Majtostatis. 
Per. 

Prwfatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  8Bqaum 


Fiat,  Domine,  quaesumus,  pergraliam  tuamfru- 
ctuosusnostrffideTotionis  aiTectus,  quiatunc  nobis 
proderunt  suscepta  jej  unia,  si  tuae  sint  piacita  pietati. 
Per  Domiaum  aostrum. 

Superoblata.  —  Oblalioaibus,  qusBsumus,  Domine, 
placare  susceptis,  et  ad  te  aostras,  etiam  rebclies, 
eompeiie  propitius  voiuatates  .  Per  Domiaum. 

Prctfatio.  —  Vere  diguum  et  ju8tume8t,8equum, 
et  salutare,  aos  tibisemperetubiquegratiasagere, 
Domiae  8aacte,Pateromaipotea$,8etemeDeus  :aii- 
sericordiae  56  d^tor  et  totius  boaitatisauctor,  qui 
jejuoiis,  oratiooibuset  eleemosjQispeccatorumre- 
media  et  virtum  omoium  tribuis  incremeata.  Te 
humiii  devotioae  precamur,  ut  qui  ad  b&BC  ageada 
saloberrimam  dedisti  doctriaam,  ad  compieadum  ^  etsalutare,  nostibisemperet  ubique  gratiasagere 


indefessam  tribuas  efficaoiam,  ut  obedienter  tua  exse- 
quentes  prsecepta^  fehciter  tua  capiamus  promissa. 
Per  Christum   Dominum  nostrum. 

Ad  Conplendum.  —  Tua,  nos,  qucesumus,  Domi- 
ne,  sancta  purifilcent,  et  operatione  sua  perficiant 
esse  placitos.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  populum.  —  Deus  qui  sperantibus  in  te, 
misereri  potius  ehgis  quam  irasci,  da  nobisdigne 
fleremalaqusfecimas,  uttuas  coasolatioaisgratiam 
invenire  valeamus.  Per. 

DOMIMCA  V  in    QUADRA6BS1MA.    ^  DB     PA88IONB    DOMIMI. 

QusBsumus,  omaipoteas  Deus,  famiham  tuam  pro- 
pitios  respioe,  ut  telargieate  regatur  in  corpore,et 
te  serrante  eustodiatur  in  meate.  Per  Domiaum. 

Superoblata. — Uaec  muaera,   Domiae,  quffisu- 


Domiae  saacte,  Pater  omaipoteas,  «terae  Deus :  te 
supphciter  exoraates  ut  sic  nostra  saactificeatur 
jejuaia,quocuactorumaobis  peocatorum  proveniat 
indulgentia,  quatenus,  appropinquante  Unigeniti 
Filu  tui  passione,  bonorum  operumtibiplacere  va- 
leamus  exliibitione.  Per  quem  Majestatem. 

Ad  Complendum,  —  Sacramenti  tui,  queesumus, 
Domine,  participatio  salutaris  et  purificationem  no- 
bis  preebeat  et  medelam.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  populum.  —  Benedictio,  quaesumus,  Do* 
mine,  in  tuos  fideles  copiosa  descendat,  et  quam 
subjectis  cordibus  expetuntlargiterconsequantur. 
Per. 

FEBIA  m^  IN  HBBDOMADA    QOlIfTA. 

Nostra  tibi,  qusesumus,  Domine,  sint  accepta  jeju* 


mosy  et  vincula  nostrffi  pravitatis  absolvant,  ettuffi  G  nia,  quae  nos  etexpiando  s  gratia  tua  dignos  effi« 


nobis  misericordiffi  dona  concihent.  Per. 

Prcefatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  ffiquum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  etubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  ffiterne  Deus  ; 
Majestatem  tuam  propensiusimploraotes^utquanto 
magis  dies  salutiferm  festivitatia  accedit,  tanto  de- 
votius  ad  ejus  digne  oelebrandum  proficiamus  pa* 
sehale  mjBterium.  Per  Ghristum  Dominum  nostrum. 

^  BenedicHo.  —  Acceadat  in  vobis  Domiaus  vim 
soi  amoris,  et  per jejuniorum  observantiam  iafimdat 
in  vobis  donum  suffi  beaedictioais.  Amea.  Sic  ei 
parcuDooiaB  victimasofleratis,utcoatriti  eicordiset 
hnouhati  sacriticiopiaceatis.  Amen.  Quatenus  oratio 
vestra  jejunii  eleemosjnffi  ahs  subvecta  ad  aures 
vestri  conditons  ascendat,  utvosffiternebeatitudi- 
Dis  hffiredes»  et  supemorum  civium  oonsortes  effi- 
ciat.  Ameo.  Quod  ipse  prffistare  dignetur. 

Ad  Complendum.  —  Adesto,  nobis^  Domine  Deus, 

ft  In  Kalend.  Rom.  hic  legitur  :  Ad  sanctum  Lau» 
rentium  ad  Mart.  licet  in  God.  Pamel.  et  in  nostris 
Mss.  legatur:  Ad  sanctum  Laur.  foris  murum.Sic 
quoque  legeodum  censet  Joan.  Fronto. 

^Siclegilur  in  ofnnibus  Ubris  nostris  tam  editis 
qo&m  maau  descriptis,  si  Kalendarium  Rom.  exci- 
pias,  in  quo,  ut  ia  csteris  pro  statione  legitur.  Ad 
SoHCtum  Petrum. 

c  H»c  Beoedictio  legitur  in  Benedictionali. 

^  In  Ed.  Pamel.,  defende  subsidiis,  dissentiente 
God.  Reg.  Suec^  qui  habet  prasnditi. 

Patrol.  LXXVIH, 


ciaat,  et  ad  (230)  remedia  perduoaat  eteraa.  Per 
Domiaum. 

Super  oblata,  —  Hostias  tibi,  Domine,  deferimus 
immolaodas :  qu»sumus,temporalem  coasolatioaem 
nobis  impendant,  ut  promissacertius  nondespere- 
musffiterna.  Per. 

Prcefatio.^  Vere  dignum  etjustum  est,  sequum 
et  salutare,nos  tibi  aemperet  ubique  grastiasagere, 
Domine  sancte,  Pateromnipotens,  ffiterne  Deus:et 
te  devotis  mentibus  supplicare,  ut  nos  iaterius  ex- 
teriusque  restaureset  parcimonia  salutari  apecca- 
torum  sordibus  purges.Etquosiliecebrosisdelecta- 
tionibus  non  vis  impediri,  spiritali  um  yirtutum  facias 
vigore  muniri,  etsic  iurebus  transitorusfoveas,  ut 
perpetuis  uihaerere  concedas.  Per  Cbristum  Domi- 
num  nostrum. 

58  -^^  Complendum.  ^  Da,  quffisumus,  omni- 
potens  Deus,ut  quaedivina  sunt,jugiter  exsequen- 

«  Statio  ferisB  hujus  est   ad  sanctum  Chrysogonum. 

i  Apud  Pamel.,  assentientibus  Mss.  Keg.  Suec.  et 
Theocfer.,  statio  est  ad  sanclum  Cyriacum.  In  Ka- 
lend.  Rom.  legilur :  Ad  sanctum  Quinacum.  Hujus 
tituli  mentio  est  prssertim  in  synodo  Rom.  sub  no- 
stro  Gregorio  qudB  in  prius  vulgatis  est  lib.  vi, 
epist.  44,nuncad  Registri  calcem  ;  buicenim  synodo 
subscripsit  Aventius  presbyter  sancti  Quiriaci. 

g  Apud  Pamel.,  gratia  tuee  dig.  Faveat  oobisMss, 
ipseque  God^.  Re^,  Sueo, 

\ 


78 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


76 


tes,doQis  mereamurcoelestibusappropinquare.Per  A 
DomiDum  nostrum. 

Super  populum,  —  Libera,  qTaBsumus,  Domine,  a 
peccatis  et  hostibus  tibi  populum  suppiicantem,  ut 
sancta  conversatione  viventes,  nuliis  inficiantur  ad- 
versis.  Per  eumdem  Dominum  nostrum. 

FERIA  a  IV  IN   HEBDOMADA    QUINTA. 

Sanctificatobocjejunio,  Deus,  tuorumcordafide- 
lium  miseratus  illustra,  etquibus  devotionispraestas 
affectum,prsebe  suppiicantibuspium  benignusaudi- 
tum.  Per  Dominum. 

Super  oblata,  —  Annue^  misoricors  Deus^utho- 
stias  placationisetlaudissincerotibideferamus  ob- 
sequio.  Per, 

Prcefatio,  — Veredignutmetjustum  est*  ®quum 
etsalutare,  nostibisemper  etubiquegratias.agere,  B 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus :  et  . 
te  supplici  devotione  exorare,  ut  per  jejduia,  quse 
sacris  institutis  exsequimur,  a  cunctis  reatibus 
emundari  mereamur,  tuamque  percipere  valeamus 
propitiationem,  qui  preeparamur  ad  celebrandam 
Unigeniti  Filii  tui  passionem.  Per  quem  Majesta- 

tem. 

Ad  Complendum,  —  CopJestis  doni  benedictione 
percepta,  suppiices  te  Deus  omnipotens,  depreca- 
mur,  ut  hoc  idem  nobis  et  (23  i)  sacramenti  causa 
sit  et  salutis.  Per  Dominum. 

j^lia,  —  Cxaudi,  quffisumus,  Domine  gemitum 
populi  supplioantis,  et  qui  de  meritorum  quaJitate 
diffidimus,  non  j  udicium,  sed  misericordiam  conse- 
quimereamur.  PerDominum.  C 

b  FERIA  V  IN  HEBDOMADA  QUINTA. 

Tribue  nobis^queesumus,  indulgentiam  peccato- 
rum,  ut  instituta  jejuoia  tibi  placitis  sensibusopere- 
mur.  Per  Dominum. 

Super  oblata.  —  Concede  nobis,  Domine,  quaesu- 
mus,  ut  celebraturi  sancta  mysteria,  non  solum  ab- 
stinentiam  corporalem,  sed,  quodest  potius,  habea- 
mus  mentium  puritatem.  Per. 

59  Pr(E/a(to.  —  Vere  dignum  et  justum  est, 
cequum  et  salu^are,  nos  libisemper  el  ubique  gra- 
tias  agere,  Dominesancte,Pateromnipoten8,aeterne 
Deus  :qui  sicnos  tribuis  solemnetibideferre  jeju- 
nium,  ut  induigentifle  tu»  speremus  nos  percipere 
Bubsidium ;  sicnos  instituis  ad  ceiebrandaPaschalia 
festa.ulperhflBcacquiramusgaudiasempiterna.  Per 

Cbristum  Dominum. 

AdComplendum.  — Vegetetnos,  Domine,  semper 
ct  innovet  tuae  mensee  iibatio,qu6e  fragditatem  no- 

t  Apud  Pamel.  et  in  Kalend.  Rom.  statio  assigna- 
iuT  ad  sanctum  Marcellufn,  cum  quibus  convenit  pn- 
mus  Theoder.  In  Cod.  Reg.  Suec. :  Ad  sanctum  Mar- 
ceilinum.   In   secundo  Theoder.    :  Ad  sanctam  Mar- 

b  Fro  statione  legitur  in  Kalend.  Rom.  el  apud  Pa- 
mel.  ;  Adsanctum  Appollinarem  idconrirmant  Mss. 
cHujus  fer,  slatio,  juxla  eosdem  Godd.,    est  ad 

sanclum  Stephanum.  ,   .    c  uu  , 

d  Apud  Pamelium  litulus  est  .  ^ooatum  vacat, 
Dominus  papa  eleemosynam  dat,  Ad  sanctumPetrum. 
Ad  marginem  autem  h»c  habet ;  Hunc  eis$  verum  W- 


stram  gubernetet  protegat,  etin  portumperpetuae 
sahitis  inducaU  Per  Dominum  nostrum. 

Super  populum,  —  Concede,  misericors  Deus,  ut 
sicut  nos  tribuis  soJemne  tibideferre  jejunium,  sic 
nobis  indulgentiffi  tuae  praebeas  benignus  auxihum. 
Per. 

c  FERIA  VI  m  HEBDOMADA  QUINTA 

Cordibus  nostris,  Domine,  benignus  infunde,  ut, 
peccata  nostracastigatione  voluotaria  cohibentes, 
temporaliter  potiusmaceremurquam  suppliciis  de- 
putemur  aeternis.  Per. 

Super  oblata.  —  Prsesta  nobis,  misericors  Deus, 
ut  digne  tuis  semper  servirealtaribus  mereamur,et 
eorum  perpetua  participatione  salvari.  Per  Domi- 
num. 

Prasfatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
etsalutare,  nos  tibisemper  etuhiquegratiasagere, 
Dominesancte,  Pateromnipotens,  seteme  Deus :  (232) 
cujus  nos  misericordia  prsevenit  ut  bene  agamus, 
subsequitur  ne  frustra  agamus,  accendit  intentio- 
nem  qua  ad  bona  operaperagenda  inardescamus, 
tribuit  efficaeiam  qua  heec  ad  perfectumperducere 
valeamus.Tuam  ergo  clementiam  indefessis  vocibus 
obsecramus,  ut  nosjejunii  vicUmisa  peccatismun- 
datos  ad  ceiebrandam  Unigeniti  Pilii  tui  Domini  no- 
stri  passionem  facias  esse  devotos.  Per  quem  itfa- 
jestatem. 

Ad  Complendum.  —  Sumpti  sacrificii,  Domine, 
perpetua  nos  tuitio  nonrehnquat,etnoxiasemper  a 
nobis  cuncta  depeiiat.  Per  Dominumnostrum. 

Buper  populum.  —  Protege,  Domine,  populum 
tuum,  et  in  Majestatis  tuse  patrooinio  confidentem 
perpetua  defensione  guberna.  Per. 

00  SABBATUM  ^  ANTB   RAMOS  PALMARUM. 

Omnipotens  sempiterne  Deus,  clemeotiam  tuam 
suppiiciter  exoramus,  ut  qui  mala  nostra  semper 
prae  venis  miserando,facias  tibi  placitos,  et  piis  actio- 
nibus  et  jejuniis  saiubribus  expiando.  Per. 

Super  oblata,  —  Praesta,  quffisumus,  omnipotens 
Deus,  utjejuniorum  piacatus  sachficiis,  remissionis 
tuae  nos  venia  prosequaris.  Per  Dominumnostrum. 

Proefatio.  —  Vere  dignum  et  Justum  est,  CBquum 
et  saiutare,  nostibi  semperet  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deua  : 
cujus  nos  fidesexcitat,  spes  erigit,  charitas  jungit. 
Cujus  miseratiogratuita  puriticatquosconscienti» 
reatusaccusat-Te  igitur  cum  interno  rugitu  depre- 
camur,ut,  carnalis  alimoniffirefrenationecastigati, 

tulum  huju^s  dieiy  atque  ideosequens  officium  non  esse 
Gregorianum,  paiet  e.v  Ordine  Romano,  pag.  41.  Red- 
dit  autem  rationemhujus  tituli  Alcuinus,  quod  etsi  a 
poutifice  omni  tempare  eieemosyna  detur,  specialiun 
iamen  id  hodie  faciat,  quia  livangelium  pauperum 
mentionem  facil^  cujus  bistoria  hoc  die  ante  sex  dies 
Paschae  conligit.  In  Cod.  Heg.  Suec.  iegitur  :  Sab' 
batum,  ad  Sanctum  Petrum  quando  eleemosyna  datur, 
Consentit  huic  lec.  secunous  Theod. ;  prior  autem 
eadem  habet  ac  Pamei.  Kd.  in  Kalend.  Rom.  vero  : 
Sabbato  datur  fermentum  (n  consistorio  Lateranensi^ 


11 


UBER  SACRAMENTORDM. 


U 


ad  celebrandum  paschale  mjsterium   inveniamDr  A 
idoDei.  Per  Christum. 

Ad  Complendwn,  —  Adesto,  Oomine,  fidelibus 
(ois,  et  quoscoelestibus  reficis  sacramentis,  a  terre- 
ois  oooserva  periculis.  Per  Domiaum  nostrum. 

Supir  populum. -^  Plebs  tua,  DominequsBsumus, 
beoedictioais  sanctse  munus  accipiat,  per  quod  et 
Doxia  qoaeque  declinet,  et  optata  reperiat.  Per  Do- 
mioom. 

(233)  DOBf.  IN  RAMIS  PALMARUM  •  . 

OmoipotenssempiterneDeus,  quihumano  generi 
adimitandum  humilitatisexemplum  Salvatorem  no- 
stnim  carnem  sumere  et  crucem  subire  fecisti,  con- 
eede  propitius  ut  et  patientifle  ipsius  habere  docu- 
meota^et  Resurrectionis  consortia  mereamur.  Qui 
tecum  yiyit. 

Super  oblata,  ~  Concede,  quaesumus,  Domine»  ut 
ocolis  tuap  Majestatis  munus  oblatum,  et  gratiam  no- 
bisdevotionisohtiaeat,  eteffectumbeatae  pereoDitatis 
acquirat.  Per. 

^  Prsefatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est>  aequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
I)ooiioesancte,Pateromnipotens,  ffiterne  Deus,  per 
Chiistum  Domioum  nostrum :  per  quem  nobis  in- 
dulgeotialargitur,  et  paxperonme  saeculum  prfiedi- 
catur,  traditor  cunctis  credentibus  disciplina,  ut 
laoctificatos  nos  possit  dies  venturus  excipere.  Et 
ideo  cum  angelis. 

81  Benedictio.  —  Beoedicat  vobis  omnipotens 
DeuSfCuiet  jejuniorum  maceratione,  et  prcesentium 


Alia.  —  Reminiscere  miserationum  toarum,  Do- 
mine,  et  famulos  tuos  aBterna  protectione  sanotifica : 
pro  quibus  Jesus  Christus  Fiiius  tuus  per  suum  cruo* 
rem  nobis  instituit  paschale  mysterium.  Qui  tecum 
vivit. 

Super  Oblata.  —  Hsbc  sacrificia  nos,  omnipoteos 
Deus,  potenti  virtute  muodatosad  suum  faciant  po* 
riores  venire  principium.  Per  Dominom. 

Prafatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  ffiquom 
et  salutare,  nos  tibisemper  etubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pateromnipotens,  eeterne  Deus,  per 
Christum  Dominum  nostrum :  cujusooshumanitas 
colligit,  (236)  humilitaserigit,traditio  absolvit,  pce- 
oa  redemit,  crux  salvificat,  saoguis  emaouiat,  caro 
sagioat  Per  quem,  te,  summe  Pater,  cum  jejuoiorum 
Q  obsequiis  obsecramus,  utadejuscelebraodampas* 
siooem  purificatis  meotibos  accedamus.  Per  quem. 

Ad  Complendum.  —  Prsbeaotoobis,  Domioe,  dl- 
vioum  tua  sancta  fervorem^  qui  eorum  pariter  et 
actu  dclectemur  et  fructu.Per  Domioum  oostrum. 

Super  populum.  —  Adjuva  oos,  Deus  salutaris 

ooster,etadbeoeficiarecoieoda,  quibusnos  iostau- 

raredigoatus  08,02  tribue  veoire  gaudeotes.  Per 
Domioum  oostrum. 

PERU  111  POST  d  PALMAS. 

Omoipoteos  sempiteroe  Deus,  da  nobi&  ita  domi- 
oicee  passioois(237)sacrameotaperagere,  utiodul- 
gentiam  percipere  mereamur.  Per  eumdem. 

Alia.  —  Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  Christi 
tui  beata  passione  nos  reparas,  conserva  io  oobis 


dierum  observatiooe  placere  studetis.  Amen.  Con-  q  opera  misericordiae  luae,  ut  inhujusceiebritatemy- 
"--^'^  •       '  sterii  perpetua  devotione  vivamus.  Per. 

Super  oblata. — Sacrificia  nos,  quaesumus,  Do- 
mine,  propensius  istarestaurent,  (238)qu»  medici- 
oalibussunlinstituta  jejuniis.  Per  Dominum  oostrum 

Prxfatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aquum 
et  salutare,  nos  tibi  semperetubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pateromnipotens,  «eterneDeus,  per 
Christum  Dominum  nostrum :  cujus  salutiferse pas- 
sionis,  et  giorioste  Hesurrectionis  dies  appropin* 
quare  noscuntur,  in  quibus  et  antiqui  hostis  superbia 
triumphatur,  etnostrae  redemptionis  mjsterium  ce"* 
lebratur.  Unde  poscimus  tuam  immensam  ciemeo- 
tiam,  ut  sicut  ioeosoio  consistit  toUusoostraesaiva- 
tionis  summa,  ita  per  eum  tibi  sit  jejuniorum  et 
actuum  nostrorumsempervictima  grata.  Perlquem 

AdComplendum.  —  Bepieti,  Domioe,  sacrimune- 
ris  gratia,  supplices  exoramus,  ut  quae  gustu  corporeo 
duici  veDcratione  contingimus,  dulciora  meotibus 
seotiamus.  Per  Domioum  oostrum. 


cedatque  vobis  utsicutei  (234)  cum  ramis  palmarum 
csterarumve  frondium praBseutari  studuistis,  itacum 
p&lma  victoriae  et  fructu  bonorum  operum  post  obi- 
tum  apparere  valeatis.  Amen.  Quique  Unigeniti  Fi- 
lii  ejus  passiooem  purocordecreditis,  mentedevota 
feoerari  studetis,  ad  resurrectionisejusfesta  etve- 
itra  remunerationis  praemia  ipsius  fulti  munimine 
▼eoiatis.  Ameo  quod  ipse  praestare  dignetur. 

Ad  Complendum.  —  Praesta  nobis,  omnipotens 
Deos,  ut  quia  vitiis  subjacet  nostra  mortalitas,  tua 
008  medicioa  puridcet,  et  poteotia  tueatur.  Per. 

Super  populum,  —  Da,  misericors  Deus,  ut  quod 
in  tuiPilii  passiooemuodusexercuit,salutareoobi8 
fideiibas  seotiamus.  Per. 

c  FCRU   11   POST  PAUIAS. 

(235)  Da,  quaesumus,  omnipotens  Deus,  utqui  io  D 
tot  adversis  ex  oostra  infirmitate  deficimus,  inter- 
cedente  UoigeoitiFiiiituipassiooe  respiremus.  Qui 
tecum. 


*  lo  Edit.  Pamel.,  cui  conseDtiuot  Mss.  :  Ad  san- 
ctnm  ioannem  in  Lateranis.  Id  Kalend.  Rom.  taotum 
iegiuirm Laf^ranM.  In  Cod.  Reg.  Suec.  Jegitur  hsec 
miiorum  Benedictio,  quie  abest  ab  £d.  Pamel.  et 
alib.  Eamdem  ezhibet  primus  Theoder.  :  Deus^  cu^ 
i^lUiusprosalute  generis  humani  de  ccelo  descendit 
od  terra$,et  appropinquante  hora  passimns  suas  Hiero^ 
tobfmam  in  asino  venire,  eta  turbis  rex  appeltari  ac 
i^udari  voluily  benedicere  dignare  hoi  palinarum  coete- 
nnum>e  frondium  ramos,  ut  omnes  qui  eos  laturi  sunt 
\ta  benedictionii  tum  dono  refleantur,  quatentM  ei  m 


hoc  sxculo  hostis  antiqui  tentamenta  superare,  et  in 
futuro  cum  palma  victorice  et  fructu  bonorum  operum 
tibi  valeant  apparere.  Pereumdem. 

b  Aiiam  Praefat.  habet  £dit.  Augeli  Roccae,  seu 
Yaticana. 

c  In  cod.  Reg.  Suec.  et  secundo  Tbeoder.  statio  ad 
sanctam  Praxedem,  Idem  habei  Pamelius.  At  in  Ra- 
lend.  Rom.  et  io  primo  Theoder.  legitur  :  Ad  sanctos 
Nereum  et  Achiileum. 

^  CoDseotiuDt  Codices  omnes  in  assigDaDda  sta^ 
Uone  ad  sanctam  Prucamn 


1 


79 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


Super  populum.  —  Tua  nos  misericordia,  Deus,et 
omni  subreptione  vetustatis  expurget,  et  capaces 
sanctfle  novitatis  efficiat.  Per  Dominum. 

FERU   «  IV. 

b  ffora  tertiapontife^cum  clero  et  ordine  suoproce- 
dit  ad  allare  in  ecclesia  majore :  et  (239)  dicit  Orationes 
solemnes  hoc  ordine  :  (240)  Oremus.  Et  Diaconus  : 
(241)  Flectamus  gCDua.  (242)  Postquam  oraverint, 

(243)  dkitf  Levate.  Et  pontifex  dat  orationem, 
Deus,aquoet  Judasreatus  sui  poenam  etconfessio 

nis  suflBlatro  prsBmiumsumpsit,  concede  nobis  tuse 
propitiationis  effectum,  ut  sicutin  passione  sua  Jesus 
Ghristus  Dominusnosterdiyersautrisqueintulit  sti- 
pendiameritorum,  itanobis,  abiato  vetustatis  errore, 
resurrectionis  suse  gratiam  largiatur.  ^Qui  tecum. 
Post,  Amen  sequitur,  et  dicit  OraHones  solemnes: 

(244)  tantummodo  pro  se  intermittit.  Alii  vero  sacer- 
dotesinsuis ecclesiis  pro eo dicunt.  Rt  cum  in  cseteris 
fiectant  genua,  (245)  pro  Judceis  non  flectant. 

03  OremuSy  dilectissiminobis,  pro  Ecciesia  san- 
cta  Dei ;  ut  eam  Deus  et  Dominus  noster  pacificare 
etcustodire  digneturtotoorbe  terrarum,subjiciens 
ei  principatus  et  potestates,  detquenobisquietamet 
tranquillam  vitam  degentibus,  giorificare  Deum  Pa- 
trem  omnipotentem. 

Oremns.  Didt  Diaconus ;  Flectamus  genua.  Post' 
quam  oraverint,  dtcit :  Le vate. 

Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  gloriam  tuam 
omnibus  inCbristogentibusrevelasti,  custodiopera 
misericordiffi  tu8B,  ut  Ecclesia  tua  toto  orbe  diffusa 
stabili  fide  in  confessione  tui  nominis  perseveret. 
Per  eumdem  Dominum  nostrum. 

Oremusetpro  beatissimo  papanostro  III.,  utDeus 
et  Dominus  noster,  qui  elegit  eum  in  ordinem  epi- 
scopatus,  salvum  atque  incolumem  custodiat  Ecclc- 
siffi  susesanctfiBadregendumpopuium  sanctumDei. 

Oremus,  —  Omnipotens  sempiterne  Deus,  cujus 
judicio  universa  f  undantur,  respice  propitius  ad  pre- 
ces  nostras,  et  electum  nobis  antistitem  tua  pietate 
conserva,  ut  Christiana  plebs,  quee  tali  gubernatur 
auctore,  subtantopontifice)  credulitatis  suae  meritis 
augeatur.  Per  Dominum  oostrum  Jesum  Christum. 

Oremus  et  pto  omnibus  episcopis,  presbyteris, 
diaconibus,  subdiaconibus,acolythis,exorcistis,le- 
ctoribus,  ostiariis,  (246)confesssoribus,  (247)  virgi- 
nibus,  (248)  viduis,  et  pro  omni  populo  sanctoDei. 

Oremus,  —  Omuipotens  sempiterne  Deus,  cujus 
spiritu  totum  corpus  Ecclesiae  sanctificatur  et  regitur, 
exaudi  nospro  universis  ordinibus  supplicantes,  ut 
gratisB  tu8B  munere  ab  omnibus  tibi  gradibus  fideliter 
serviatur.  Per  eumdem  Dominum. 

Oremus  et  pro  (249)  Christianissimo  rege  nostro 
///.,  ut  Deus  et  Dominus  noster  subditas  illi  faciat 
omnes  barbaras  nationes,  ad  nostram  perpetuam 
paoem. 

Oremus.  —  Omnipotens  sempiterneDeusin  cnjus 

«  Ubique  legitur  pro  statione  ad  sanctam  Mariam, 
Rcilicet,  Majorem,  ut  habenl  omnes  Codd.,  excepto 
Kal^d.  Roffi. 


A  manu  suntomnium  potestatesin  omnia  jura  regno 
rum,  (250)respiceadRomanorumatque  Francorum 
benignus  imperium,  ut  gentes  quAB  in  sua  feritate 
contidunt  potentiAB  tuse  dexteracomprimantur.  Per. 

Oremus  et  pro  catechumenis  nostns,  ut  et  Deus  et 
DominusDosteradaperiataures  praecordiorum  ipso- 
rum,  januamque  misericordiee,  ut  per  lavacrum  re- 
generationis,  acceptaremissioneomnium  peccatorum 
et  ipsiinveniantur  inCbristoJesu  Domino  nostro. 

Oremus.  —  Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  Ec- 
clesiam  tuam  novasemperprole  fecondas,  augefi- 
dem  et  intellectum  catechumenisnostris,  ut,  renati 
fonte  baptismatis,  adoptionis  tusiiliisaggregentur. 
Per. 

Oremus,  dilectissimi  nobis,  Deum  Patrem  omni- 
B  potentem,  ut  cunctis  mundum  purget  erroribus, 
morbos  auferat,  famem  depellat,  aperiat  carceres, 
Q4  vincula  dissoivat,  peregrinantit)us  reditum,  in. 
firmantibus  sanitatem,  navigantibus  portum  salutis 
indulgeat. 

Oremus.  — Omnipotens  sempiterne  Deus  moesto- 
rumconsolatio,laborantiumfortitudo,perveniantad 
te  preces  de  quacunque  tribulatione  clamantium,  ut 
omnes  sibi  in  necessitatibus  suis  msericordiam  tuam 
gaudeant  adfuisse.  Per. 

Oremus  et  pro  hsereticis  atque  schismaticis  ut 
Deus  ac  Dominus  nostereruateosaberroribus  uni- 
versis,  et  ad  sanctam  matrem  Ecclesiam  catholicam 
atque  apostoUcam  revocare  dignetur. 

Oremus.  —  Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  sal- 
p  vas  omnes,  et  neminem  vis  perire,  respice  ad  ani- 
mas  diabolica  fraude  deceptas,  ut,  omni  heeretica 
pravitate  deposita,  errantium  corda  resipiscant,  et 
ad  veritatis  tuae  redeant  unitatem.  Per  Dominum 
nostrum. 

Oremus  et  pro  perfidis  Judseis,  utDeus  et  Domi- 
nus  noster  auferat  velamen  de  cordibus  eorum,  ut 
et  ipsi  agnoscant  Jesum  Ghristum  Dominum  no- 
Btrum. 

Oremus.^  Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui 
etiam  Judaicam  perfidiam  atuamisericordia  non  re- 
pellis,  exaudi  preces  nostras,  quaspro  iiliuspopuli 
obcfiBcatione  deferimus,  ut,agnita  veritatis  tuae  luce, 
quflB  Christus  est,  a  suis  tenebris  eruantur.  Per  eum- 
dem  Dominum  nostrum. 

Oremus  et  pro  paganis,  ut  Deus  omnipotens  au- 
^  ferat  iniquitatem  a  cordibus  eorum,  et  relictis  idolis 
suis  convertantur  adDeum  vivum  et  verum,  et  uni- 
cum  Filium  ejus  Jesum  Christum  Deum  et  Domi* 
num  nostrum,  cum  quovivitetregnat  cum  Spiritu 
sancto  Deus.  Per  omnia  saBcuIa  ssBcuIorum. 

Oremus,  —  Omnipotenssempiterne  Deus,  qui  non 
mortem  peccatorum,  sed  vitam  semper  inquiris, 
suscipe  propitius  orationem  nostram,  et  libera  eos 
abidolorum  cultura,  et  aggrega  EcclesiaBtuaesancteB 
ad  laudem  et  gloriam  nominis  tui.  Per. 

b  Omnes  orationes  hic  assignatae  nuilibi  leguntur 
in  hac  fer.  4,  praeterquam  in  Codd.  Angeli  Hoco«B| 
eeu  Vatic,  apud  Qmss.  recusa  et  Menard. 


H 


LIBER  SACRAMENTOItDU» 


6% 


(251)  Qmhus  Wpletis  osculturaltareet  egreditur.  \  (259)  dalmaticas,  iampontifeXt  quammne^diaeonit 


Postea  vero  (252)  hora  octava  in^ediuntur  ad  missam 
kocordtne:  Dicit  (^^3)scholaantiphonamadintroi' 
tmi.  Qua  finita,  dat  orationem  pontifex, 

(254) «  Pr»8ta,  quaasumus  omoipotcas   Deus,  ut 
qoi  Dostris  ezcessibus  incessanter  affligimiiry  per 
Uaigenltitui  passioncm  liberemur.  Qui. 
Deinde  legitur  lectio  una,   Sequitur  Resp,   Postea 
dieatur  aUera, 

Oratio,  —  Deus  qui  pronobis  Fiiium  tuum  orucis 
patibulum  ^  subire  voluisti  ut  mimici  a  nobis  ez- 
pelleres  potestatem,  cencede  uobis  famulis  tuis,  ut 
Resurrectionls  gratiam  comsequamur  Per  eumden 

(255)  Sequitur  altera  lectioetpostea  responsorium 
Oomine,  exaudi,  cum  suisversibus  qutnque,  Deinde 


velomniaom^menta,sedentepontificeinselia8ua;et 
prxparantur  (260)  ampulla  du3B  cum  oleo,  quarum 
melior  defertur  pontifici,  ut,  (2Qi)acceptobalsamOy 
et  commiscitato  cum  oleo^  manu  sua  impleat  eam. 
Illamvero  aliam  ministriretineant  plenam.Et  ponti^ 
fex,  lotismanibus procedit cum  septem  (262)cereosta' 
tisad  Missam.  DictaAntiphona  adintroitum,  dicit, 
Gloria  in  excelsis  Deo.  Quo  (Inito,  dicit  (263)  Pax 
vobis,  et  dat  orationem  hanc,  Et  cxtera  omnia  s%- 
cut  in  alia  solemni  Missa, 

Deus,  a  quo  et  Judasreatus8uipoBnam,et  oonfes* 
sionis  suffi  latro  prsBmium  sumpsit,  eoncede  nobis 
tuflB  propitiationis  efifectum  ut  sicut  in  passionesua 
Jesus  Ghristus  Dominus  noster  diversa  utrisquein- 


pronuntiatur  a  diacono,  i256)Passio  Domini  nostri  B  tulit  stipendiameritorumitanobis,ablatQvetu5tati8 
JesuGhristi  secundum  Lucam.  Quaperlectaexpletur 
Missa  ordine  suo, 

G5  Sup^  oblata.  —  Suscipe,  queesumus,  Domine, 
muous  oblatum,  et  dignanteroperareutquodpas- 
sioDts  Filii  tui  Domini  nostrimysteriogerimu8,piis 
efTectibus  consequamur.  Per  eumdem. 

Prwfatio.  —  Vere  dignum  et  justumest,  aequum 
et  salutare  nos  tibi  semperet  ubique  gratiasagere, 
DominesaDCte,Pateromnipotens,  aeterne  Deus,per 
Christum  Dominum  nostrum  :  qui  innocensproim- 
piis  voluit  pati,  et  pro  sceleratis  indebite  condem- 
Dari.  Gujus  mors  delicta  nostra  detersit,  et  resur- 
rectio  justificationem  nobis  exhibuit.  Per  quem 
toam  pietatem  supplices  exoramus,  ut  sicnoshodie 


errore,  QQ  Resurrectionis  su6e  gratiam  largiatur. 

Tunc  legitur  Epistola,  et  sequitur  Respf  Oradaleet 
Tractum  ac  deindeEvangelium,  quoleciOiperagxtur 
Missa  ordtne  suo. 

Super  oblata.  —  Ipse  tibi,  qasesumas,  Domine, 
sancte,  Pateromnipotens,Deu8,  sacrificiun)  nostrum 
reddat  acceptum,  qui  discipulis  suisin  suicomme* 
morationemhocfieri  (264)  hodiernatradifionemons- 
travit  Jesus  Ghristns  Dominus  noster. 

Prsefatio.  —  Vere  dignum  etjustum  est,  SBquum 
et  salutare,nos  tibi  semper  etubique  gratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens ,  ffiteme  Deus,  per 
GhristumDominumnostrum :  queminhacnoctein- 


apeccatis  emacuies,  ut  cras  venerabilis  coen»  da-  C  tersacrasepulasincrepantemmenssibiconsciatra- 


pibus  saties  ;  hodie  acceptes  confessionem  nostrorum 
peccaminum,  etcras  tribuas  spiritaliumincrementa 
donorum;  bodiejejuniorum  nostrorum  vota  susci- 
pias,  et  cras  nos  ad  sacratissimaecoenfie  convivium 
iotroducas.  Per  quem. 

Benedictto.  —  OmnipotcnsDeusquiUnigenitisni 
passione  tribuit  vobis  humilis  exemplum  conce- 
dat  vobis  per  eamdem  humilitatem  percipere  suae 
benedictionis  ioefifabiledonum.  Amen.  Ipsius  Resur- 
rectionispercipiatis,  consortia,  cujus  patientiaevene- 
ramini  docuoienta.  Amen.  Quo  ab  eo  sempiternae 
vits  munus  percipiatis  per  cujustemporalemmor- 
lem,  fieternam  vos  evadere  creditis.  Amen.  Quod 

ipsepraestaredignetur.  .      *  rxr.      •  •       ♦• 

ArfComp^nde.m.-(257)Urgiresensibusnostris,  D  *"  «a«^»»°«^^ogitarat.0DominumTH5romniapati€ 

omDipotens  Deus,  ut  per  temporalem  Filii  tuimor-      ^^«^  ^  ^  ^»""'"  mtersuasepulasmitem  IGibumej 

tem,quam  mysteria  veneranda  testantur,  vitamte 

Dobisdedisse  perpetuam  confidamus.  Per  eumdem. 
Superpopulum.  —  Respice,  Domine  ,  queesumus, 

super  hanc  familiam  tuam,  proqua  Dominus  noster 

JesQs  Ghristusnon  dubitavitmanibus  tradi  nocen- 

tium,  et  crucis  subire  tormentum.Qui  tecum  vivit. 

C  PERIA  V. 

Inde  hora  (258)  tertiaingressisaerarium,  induunt 

*  Hiciocipit  offlrium  hujus  feri»  inaliis  Codicibus 
«▼e  eieusis  sive  scriptis. 

^  Apud  Pamel., ^6ir^  fecisti,  Favet  nostrae  lectioni 
Codex  Reg.  Suec. 


ditoris  ferre  non  potuit,  sed,  apostolorum  relicto 
consortiosanguinispretium  a  Judaeis  accepit,  ut 
vitam  perderet  quam  (265)  distraxit.  Ceenavit  igitur 
hodie  proditor  mortem  suam,  et  cruentis  manibus 
panem  de  manu  Salvatoris  exiturus  accepit,  utsa- 
ginatum  cibomajor  poena  constringeret,  (^66)quem 
nec  sacrati  cibi  coUatioa-scelere  revocaret.Patitur 
itaque  Dominus  noster  Jesus  Ghristus  Filius  tuus 
oum  hostenovissimum  participareconvivium,aquo 
senoverat  continuo  esse  tradendum,  ut  exemplum 
inuocentise  mundo  relinquerct,  et  passionem  suam 
prosaeculiredemptione  suppleret.  Patitur  mitis  Deus 
immitem  Judam,  et  sustinet  pius  crudelem  con  vivam 
qui  merito  laqueo  suo  periturus  erat  quia  de  Magis- 

eo- 
Agnum  intersuasepulasmitem  ICibumejus 
Judas  in  ore  ferebat,  etquibus  eumtraderet  perse- 
cutores  advocabat.  Sed  Filiustuus  Dominus  noster, 
tanquam  pia  Hostia  et  immolari  se  tibi  pro  nobis 
patienter  permisit,  et  peccatum  quod  mundus  com- 
miserat,  relaxavit.Quffisumus  igitur  ut  quiprosalute 
nostra  se  tradi  permisit,  ipse  nos  suae  gratiae  dono 
locupletet ;  etqui  per  bucceilam  panis  suum  prodidit 
traditorem,  ipsenos  sui  panis  perceptionefaciatsibi 
inhffirere  ;  quique  discipulorum  pedeseluere  digna- 

c  Hic  variant  God.  in  Kalend.  Rom.  legilur  :  Ad 
Lateranensis confkitur  chrisma.  Apud  Pamel.:/4rf«an- 
ctum  Joannem  in  Lateran.  In  primo  Theod.  statio  ad 
sanctum  Pstrum. 


83 


SANCTI  GREGORII  MAONI 


84 


tngMthodieipsenosabomnibusdelictiseoiaculct,  A  sinegnepgfm4„etiD8»culasaBculorum.Amen.Be- 

<  1  •       M      1        1*  ^*  *  1  *         A  «X 


et  coetui  fidelium  discipulorum  associet.  Per  quem 
Majestatem,  etc. 

Te  igiturclementissime  Pater,  etc. 

GommuDicanteset  diemsacratissimum  celebran- 
tes,  (267)  quo  Domiuus  noster  Jesus  Christus  pro 
nobis  est  traditus  ;   sed  et  momoriam. 

Hanc  igitur  oblationem  serviiutis  nostrae,  sed  et 
cunct8B  familiee  tuas, quam  tibi  offerimus  ob  diem  in 
(268)  quaDominusnosterJesusChristustradidit  dis- 
cipulis  suiscorporis  etsanguinis  sui  mysteriacele- 
branda,  quflesumus  domine,  ut  placatus. 

Qui  pridiequam  pro  nostra  omniumsalutepate- 
retur,  hoc  est,  tiodie,  accepit  panem  in  sanctas  ao 
Tenerabiles  manus  suas. 


nedictio  Dei  Patris,  et  Filii,etSpiritussancti,etpax 
Domici  sitsemper  vobiscum,  etcum  spiritu  tuo. 

Tunc  eummunicat  solus  episcopuSyetdiaconusof' 
feri  eicalicetn,  illo  tantummododie.  Postquam  com- 
municaverit,  ponit  calicem  super  alteret  detnde  ac- 
ceptam  a  subdiacono  patenam  ponitjuxta  ealicem  de 
lateresinistro,etstatimcooperitur  a  duobus  diaconi- 
bus  utrumque  de  sindone  m  unda,quam  pHus  prxpara* 
verant  in  ora  alteris  e  regione  pontificis pest  corpo- 
rale  expansam,  Et  continuo  duo  acolythi  involutas 
ampullas  cum  smdone  alba  sericaMa  ut  videri  pos- 
sint  a  mediOytenent  in  brachio  sinistro  profectis  sin- 
donibus  super  scapulam  smistramt  ita  tU  pertingant 


/fto^x  m         ir   .  ..^  .     .  .   .      j.  .a  «  scapulam  dextram.quatenus  possint  dependentiare- 

{26»)  Tune  offcrtur  ponttfiex  oleum,  et  benedmt  B  aneH.Aqutbu»\iuhhameroitantibmvenil,ubdiaeo- 


eum  tam  ipse,quam  omnes  presbytertad  ungendum 
infirmum,  his  verbis  : 

•  Emitte,Domine,  Spiritumsanctum  tuum  Para- 
clitum  de  coelis  in  hanc  pinguedinem  oIiv8B.Q7  quam 
de  viridi  ligno  producere  dignatus  es  ad  refectionem 
corporis,  ut  tua  sancta  benedictione  sit  omni  hoo 
unguentum  tangenti  tutamentum  mentis  etcorporis, 
ad  evaouandos  omi^es  dolores,  omnesqiie  infirmita- 
tes,  omnem  SBgritudinem  corporis.  Undeunxistisa- 
cerdotes,  reges,  prophetas  et  martyres,(270)  chrisma 
tuum  perfectum,  Domine,  a  te  benedictum  in  nomine 
Domini  nostri  Jesu  Ghristi.  Per  quem  haec  omnia 
Domine,  semper  bonacreas,  sanf  ctificas,  vivif  ficas, 
i^efnedicis  etprsestas  nobis.Peripsum,etcum  ipso. 


nus  et  accipit  ampullamcommistam  una  cum  sindo- 
ne,  et  dat  eam  archidiacono,  el  ille  defert  pontifici 
ante  sedem:  Tunc  pontifex  stans  in  sede,  et  (271)  res' 
piciens  adorientem,archidiaconotenenteant  ?  ipsum 
ampulam  insinistro  brachio  revoluta  sindone,  ut 
supra  prcefiximus,  et  halat  iu  ipsa  ampulla,  et  tn- 
trati^li)in  consecrationem  chtismatis  excelsavoce. 

Dominus  vobiscum.  Et  cum  spiritu  tuo.  Sursum 
C8  corda.  Habemus  ad  Dominum  Gratias agamus 
Domino Deo  nostro.  Dignum  et  justum  est. 

Vere  dignum  et  justum  est,  seqtium  et  salutare, 
nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere  Domine 
sancte,  Pater  omnipotens,6eterne  Deus]:  quiinprin- 
cipio  inter  ceetera  bonitatis  et  pietatis  tuae  munera 


et  in  ipso  est  tibi  Deo  Patri  omnipotenti,in  unitate  C  teram  producere  fructifera  ligna  jussiti  inter  quae 

hujus  pinguissimi  liquoris  miuistrse  olesenasceren- 
tur,quarum  frustussacro  chrismati  deserviret.Nam 
et  David  prophetico  spiritu  grati®  tuee  sacramenta 
praenoscens  vultus  nostros  inoleoexhilarandos  esse 
cantavit.  Et  cum  mundi  crimina  diiuvio  quondam 
expiarentur  effuso,simiIitudinem  futuri  muneris  co- 
lumba  demonstrans,  (273)  per  olivse  ramum  pacem 
terrisredditamnuntiavit.Quodinnovissimistempo- 
ribus  manifestis  esteffectibusdeclaratum,cumbap- 
tismatis  aquis  omnium  criminum  commissa  delenti- 
bus,  hsBc  olei  unctio  vultus  nostros  jucundos  efficit 
ac  serenos.  Inde  etiam  Moysi  famulo  tuo  mandatum 
dedisli,  ut  Aaron  fratrem  suum  prius  aqua  lotum 
perinfus«ionemhujusunguenticonstitueretsacerdo- 


Spiritus  sancti,  omnis  honor  et  gloria. 

Per  omnia  saecula  sseculorum.  Amen. 

Oremus,  —  Preeceptis  salutaribus  moniti,  etdivina 
institutione  formati,  audemus  dicere:Pater  noster, 
qui  es  in  coehs,  sanctificetur  nomen  tuum.  etc 

Sed  libera  nos  a  malo. 

Liberano8,qu8esumus,Domine,abomnibusmali8, 
prseteritis,  praesentibusetfuturis  ;  et  intercedente 
beata  et  gloriosa  sempervirgine  Dei  GenitriceMaria, 
et  beatis  apostolis  tuis,  Petro  et  Paulo,  atqueAndrea, 
et  omnibus  sanctis,  da  propitius  pacem  in  diebus 
nostris,  ut,  ope  misericordiae tuae  adjuti,  et  a  pecca- 
to  simus  semper  liberi  et  ab  omniperturbationese- 
curi.Per  Dominum  nostmm. 


Benedictio,  —  Benedicat  yos  Deus  qui  per  Unige-  D  tem.  Accessit  ad  hoc  amplior honor,cum  Filius  tuus 


niti  Filiisui  passionem  vetusPaschain  novum  voluit 
converti  ;  concedatque  yobis  ut,  expurgato  veteris 
fermenti  contagio,  novain  vobis  perseveret  consper- 
sio.  Amen.  Et  quia  ad  celebrandam  Rederoptoris 
Goenam  mentedevotacanvenistisaeternarumdapum 
yobiscum  epulas  reportetis.  Amen.   Tpsius  quoque 

opitulanteclementiamundemini  asordibus  peccato- 
rum,  qui,  ad  insinuandum  humilitatis  exemplum, 
pedes  voluitlavare  discipulorum.  Amen.  Quodipse 
prtestare   dignetur,   cujus  regnum    et  imperium 

•  In  Ed.  Pamel.  hic  priemittitur  :  Benedictio  otei, 
Verum  addendum  ex  God.  Reg.  Suec,  ad  infirmum, 
In  eadem  Benedictione,  emitte,   etc, ;  deest  apud  Pa- 


Jesus  Christus  DominusnosterlavariseaJoanne  un- 
disJordanicis  exegisset,  ut,  Spirilusanctoincolum- 
bsesimilitudinem  desupermisso.Unigenitum  tuum,iQ 
quo  tibi  optime  complacuisset,testimonio  subsequen- 
tis  vocisostenderes,  et  hocilludesse  manifestissime 
comprobares,  quod  enm  oleo  laetitisB  prae  consorti- 
bus  suisungendum  Davidprophetacecinisset.Teigi- 
tur  depreramur,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens, 
aeterne  Deus,per  eumdem  Jesum  Ghristum  Filium 
tuum  Dominumnostrum,uthuju8  creaturse pingue- 

meWum,  per  quem  hwcomnia,  Domine,  etc,  quae  in 
God.  Reg.  Suec.  habentur. 


18 


LIBER  SACRAMENTORDM. 


8« 


din6DsanotiflearefuabenedictionedigDeris,etsaDcti  A 
Spiritos  ei  admiscere  virtutem,  cooperantepotentia 
Ghristi  tui,  a  cujus  sancto  nomine  chrisma  nomen 
accepit;  (-274)unde  unzisti  sacerdotes,  (275)  reges, 
(276)  prophetas  et  (277)  martjres,  ut  spiritalis  ia- 
yaeri  baptismo  renovandiscreaturam  chrismatis  in 
sacramentumperfectsBsalutis  vitaeque  confirmes^ut 
tanctificatlone  unctionis  infusa,  corruptioneprimee 
Dativitatis  al>sorpta,sanctum  uni  uscuj  usque  templum 
acceptabilisvitaB,  innocens  odore  redolescat;  utse- 
coodum  consf  itutionis  tuee  sacramentum  regio  et  sa- 
cerdotali  propbeticoque  honoreperfusi,  vestimento 
iDCorrupti  muneris  induantur;  utsit  his  quirenati 
foeriot  ex  aqua  et  Spiritu  sancto  chrisma  salutis, 
eosque  aeternae  vitfleparticipes,  etcoelestis  gloriaefa- 
eiasesse  consortes.  Per  eumdem  Dominum  K         B 

(278)  Qua  expUta,  benedicit  ampullam  ordine  quo 
mpra  declaratum  est  ;  similiter  halat  in  ipsa,  sed 
taeite  ipsam  benedicit. 

Dominns  vobiscum.  Et  cum  spiritu  tuo. 

Oremus.  —  Deus  iucrementorum  et  (279)  profec- 
tunm  spiritalium,  quivirtutesancti  Spiritustui  im- 
becillarum  mentium  rudimenta  confirmas,te  oramus^ 
DomiDe,  ut  venturis  ad  beatae  regeoerationislava- 
cram  tribuas  perunctionem  istiuscreatureB  purga- 
tionem  mentis  et  corporis,ut,si  quee  illis  adversan- 
tiQmspiritaummaculse  inhaeserunt.ad  tactumsanc 
etificati  olei  hujus  abscedant.  NuIIus  spiritalibus 
oeqoitiis  locus,nulla  (280)  refugisvirtutibussitC9 
&culta8,  nulla  insidiantibus  malis  latendi  licentia 
relioquatur  ;  sed  venientibus  ad  fidem  servis  tuis,  G 
et  sancti  Spiritas  tui  operatione  mundandis^sit  uno- 
tioDishujuspreBparatio  utilis  ad  salutem,  qtiam 
etiam  coelestis  regonerationis  nativitate  in  sacra- 
meotosunt  baptismatis  adepturi.Per  Dominum  nos- 
trom  Jesum  Christum  Filiumtuum,quiventurusest 
jodicare  vivos  "et  mortuos  et  sfleculum  per  ignem. 

Ampulla  autem  quae  cum  chrismate  est,statim  ut 
benedicta  /uerii  cooperitur  uta  nemine  videatur\sed 
tenenteeamacolytho,omneseamperordinemsalutent; 
ffoc  expleto,  ablutis  manibus,  pontifex  vadit  ante 
aliare^et  (281)  communicat  omnis  populus  in  ordiue 
$uOf  et  (282)  servant  de  ipso  sacrificioin  crastinum, 
wide  communicent, 

Ad  Complendum.  —  Refecti  vitalibus   alimentis, 
qu«esumus,Domine,Deus  noster,  ut  quod  tempore  d 
oostrae  mortalitatlsexsequimur  immortalitatis  tuse 
muoere  consequamur.Per  Dominum  nostrum  >>• 

(283)   FBRIA   C  VI. 

(284)  iiora  tertia  conveniuntomnes  presbyteri  tam 
etnlolif  quam  de  suburbanis,  et  omnis  elerus  cum 
poputoim  ecclesia  statutaintra  Urbem.nontamenin 

*  Post  banc  Benedictionem  sequitur  anud  Pamel. 
exofcismus  oiei  :  Deus  qui  virtute  sancti  Spiritus,  etc. 

^  Id  Ed.  Vatic.  seu  Angeli  Roccae  sequitur  :  Item 
(ntio  ad  reconciliandum  posnitentem,  cum  ouatuo. 
aliis  Orat.  ineamd»^m  rem.  His  subduntur,a(i  Missam, 
fftper  oblcUa,  et  ad  complendum,  tres  Oratioues. 

^ApodPamel.  pro  statione   taatuin  iegitur  tn /«- 


mc^jori  ecclesia,  etexspectant  ponti/lcem,velquif>ic$m 
illius  tenuerit.Qui  dum  veniens  de  sacrario,processe' 
rit  ante  altare,  ad  orandum  ordine  quo  in  (285)  Saera» 
mentariocontinetur ;  moxut  surrexerit,cum  siler^io 
(296)  ascendit  adsedem.Quo  sedente  statim  subdiaconus 
ascendit  ad  legendum.  Eipost  hceccantatur  cnnticum 
Domine,  audivi ;  deinde  sequitur  altera  lectio  post 
quam  sequiturTractus  Deuslaudem  meam.Ouo/Sm^o^ 
legitur  PassioDomininostri  Jesu  Christi  secundum 
Joannem.  Hac  expleta,venit  pontifex ante  altare,et 
dicit:  Oremus,  dilectissiminobis»  pro  Ecclesia  san*  y 
cta,  Dei,  etc.^iSl)  Sicut  in  d  quartaferia  habenfur. 
Quasut  finierit,statim  duodiaconinudant  altaresin- 
done,qu(B  prius  fuerat  sub  Evangelio  posita,  et  ista 
omnia  tacite,et  exeunt  foras  ;  presbyteri  vero  eccle- 
siarum,  sivedeurbe,  sive,  de  suburbanis,vadunt  per 
ecclesias  suas,  ut  hoc  ordine  cuncta  ad  vesperum 
faciant.Boe  tantum  mutantes.utubtpontifexmeminit 
Apostolicum,  ipsi  nominent  episcopumsuum.Ad  Ve- 
sperumverotam  in  ecelesuiinquapontifexdicitOra- 
t%ones,quam  in  cceterispresbyterorum,post  Orationes 
prxparatur  eruxante  altare,  interpositospatiointer 
ipsam  etaltare,sustentata  hinc  indeaduobus  aeolythis 
Posito  ante  eam  in  (288)  oratofio^venit  pontijex,  (289) 
adoratam  deosculatur  crucem.  Deinde  episcopi^pre- 
sbyteri,diaconietcceteriperordinem,deindepopulus; 
pontifex  vero  redit  m  sedem  usque  dum  omnes  salutent; 
presbyteri  vero  duo  prioresymox  ut  salutaverint,in^ 
trantin  sacrarium,vel  ubi  positum  fuerit  7  0  corpus 
Domini,quodpridieremansit,ponentes  illud  inpatena; 
et  subdiaconus  tenent  anteipsoscalicem  cum  vinonon 
consecratOf  et  alter  patenam  cum  corpore  Domini. 
Quibus  tenentibus,accipit  unuspresbyter  patenam, et 
(290)  altercalicem,etdeferuntsuper  altare  nudatum 
Pontifex  vero  sedet  dun*  persalutet  populus  crucem 
nam  salutante  pontifice,  vel  populo  crucem,  (281) 
canitur  semper  Antiphona  Ecce  lignum  crucis.  Uicit 
(i9^)  ValamuscxYW.Qua  salutata,etrepositain  loco 
suo,  descendit  pontifex  ante  altare,  et  dicit : 

Oremus.  —  Praeceptis  salutaribus  moniti,et  divlna 
institutioneformati,audemusdicere:Paternosterqui 
es  in  coeiis,  sanctificetur  nomen  tuum  ;  Adveniat 
regnum  tuum  ;Fiat  voluntas  tua  sicut  in  coelo  et  iu 
terra ;  Panem  nostrum  quotidianum  danobishodie; 
Et  dimitte  nohisdebita  nostra  sicut  et  nos  dimittimus 
debitoribus  nostris ;  Ette  nos  inducas  in  tentationem 
Resp.  Sed  libera  nos  a  malo. 

Liberanos,qnsesumus,Domine,  ab omnibus  malis 
praeteritis,  prsesentibus  et  ftituris,  et  intercedente 
beata  et  gloria  semper  virgine  Dei  Genetrice  Maria, 
et  beatis  apostolistuis  Petro  et  Paulo  atque  Andrea, 
et  omnibu8saDctis,dapropitiuspacemin  diebusno- 
8tris,ut,  ope  misericordiastuaBadjuti,  et  a  peccato 

rusalem.  In  Kalend.  Rom. :  /n  Suxxurio,  quod  est  in 
basilica  Jerusalem. 

<J  In  Oratione  pro  imperatore  et  imperio,  quae  ha- 
beturin  aliarum  serie  quarta,  Ms.  Reg.  Suec.  habet: 
Respire  ad  Christianum  benignus  imp.  ;  primus  Theo- 
der.  :  Ad  Christianiss.  Pameiius,  cui  favet  secuDdus 
Theod. :  Ad  Romanum. 


87 


SANCTI  GREGOMI  MAGNI 


8B 


simns  seinperliberietabomniperturbationesecuri.  A 
PerDominumnostrum  Jesum  ChristumFiliumtuum, 
qui  tecum  vivit  et  regnat  Deus  in  unitate   Spirilus 
sancti,  Pep  omnia  ssecula  ssculorum.  Amen. 

Cum  dixerint  Amen,  sumit  de  (293)  sancta.ponit 
in  calicem  (294)  nihil  dicens.  Et  (295)  communicant 
omnes  cum  silentio,  et  (296)  expleta  sunt  universa, 

A  feria  5,  vetpere,  (297)  nuda  sint  aliatna  usque 
mane  Sabbati  *. 

(298)  8ABBAT0  8ANCT0. 

Hora  (299)  octava  veniuni  omnes  tam  elerus,  quam 
populusin  ecelesiam^et  ingrediuntur  clerici  in  sacra- 
rium,  et  induunt  sevestimentis,sicutmos  est,  et  tunc 
iliuminanturduo  cerei,quostenent  rftto(300)  notarii, 
unus  in  dextro  comu  altaris,  et  alter  in  sinistro,  et 
ascendit  lector  in  (3(M)  ambonem  pronuntians:       ^ 

Lectio  libri  Genesis  :InPrincipio.Simt7t/er  et  illas 
lertionesomnes.Ante  In  Principio,  non  dicitOratuh 
nem.  Prima  lectione  finita,  dicit  hanc  Orationem  : 

Deus,c[ui  mirabiIitercreastihominem,et  mirabi- 
liu8redemi8ti,danobiscontra  oblectamenta  peccati 
mentis  ratione  persistere,  ut  mereamnr  ad  gandia 
flBtema  pervenire.'Per  Dominum  nostrum. 

Lect$o  libri  Genesis  :  Tentavit  Deus  Abraham. 

Deus,  qui  in  Abrah»  famuh  tui  opere  humano 
generiobedientiffiexemplapraBbuisti^concedenobis, 
et  nostrffivo  luntatis  pravitatem  frangere,et  tuorum 
praeceptorum  rectitudinem  in  omnibus  adimplere. 
Per. 

7 1  Lectio  Libri  Exodi :  Dixit  Dominus  ad  Moysen 
et  Aaron.  C 

Deu8,qui  peccati  veterishaereditariam  mortem.in 
qua  posteritatisgenusomne  successerat,  Christi  tui 
Domini  nostri  passione  solvisti,  da  ut  conformes 
^  eidem  facti,  sicut  imaginem  terreni,natur6enecessi- 
fate,portavimus,itaimaginem  coeIestis,grati8e  san- 
ctificatione  portemus  Christi  Domini  nostri.  Qui 
tecum  vivit. 

LectioLibri  Exodi\¥ht\Mm  est  in  vigilia  ma- 
tutina. 

Canticum:  Gantemus. 

Deus  oujusantiqua  miracula  inpraesenliquoque 
8fficulo  coruscare  sentimus,  praesta,  quffisuraus,  ut 
stcut  priorempopulum  ab  iEg7ptiishberasti,hocad 
salutem  gentium  per  aquas  baptismatis  opereris. 
Per.  D 

Lectio  (302)  Isaiw  prophetm :  Hsec  hsereditas. 

Deus,  qui  Ecclesiam  tuam  semper  gentium  voca- 
lione  multiplicas,  concede  propitius^ut  quos  aqua 
baptimatis  abluis,  continua  protectione  tuearis. 
Per. 

Lectio  IsaicB  Prophetx :  Apprehendent  septem  mu- 
lieres. 

Canticum  :  Gantemus. 

Deu8,qui  nos  ad  celebrandum  paschale  sacramen- 

•  In  fine  ofBcii  huius  feriae  apud  Pamelium  sequi- 
tur  :  Ordo  ad  facienaum  catechumenum,' qu\  non  repe- 
ritur  in  Cod.  Reg.  Suec.  magnasaltem  ex  parte. 

^  Statioms  hac  die  nuila  nt  mentio,  nisi  m  Kaiend. 


tum  utriusqueTestamentipaginisinstruiSjda  nobis 
intelligf»re  misericordiam  tuam,  ut  ex  perceptione 
preesenlium  firma  sit  exspectatio  futurorum.Per. 

Lectio  Jonae  Prophetae :  Factum  est  Verbum  Do- 
mini. 

Deus.  qui  divitias  misericordise  tuae  in  hac  prae- 
cipuenoctelargiris,propitare  universoordini  sacer- 
dotalis  officii,  etomnes  gradus  famulatus  nostri  per- 
fecta  delictorum  remissione  sanctifica,ut  ministra- 
turos  regeneratrici  gratiffi  tu»  nulli  esse^obnoxio» 
patiaris  offensffi.  Per. 

c  Lectio  Isaix  Prophetx :  Haec  dicit  Dominus  in  die 
^lla  radix  Jesse. 

Concedd,quffi8umu8,omnipoten8Deu8,utquifesta 

paschaliaagimu8,coelestibus  desideriis  accensi,fon- 
tem  vitse  sitiamus.iPer. 
Tract.  Sicut  cervus  desiderat  ad  fontes. 

Alia  OratiOy  in  eodem  psalmo, —  Omnipotenssem- 
piterne  Deus.respice  propitius  ad  devotionem  populi 
renascentis,  qui,  sicut  cervus,  aquarum  tuarum 
expetit  fontem,  et  concede  propitius,  ut  fidei  ipsius 
sitis,  baptismatis  mysterio,  animam  corpusque  san- 
ctificet.  Per  Domtnum  nostrum. 

Expl€tislectumibus,statim(Z03)  venit,unus  mini" 
$trorum  tenens  ampullas  in  manibus  suis,stat  in  dextro 
comu  aUaris,qui  prcecedat  pontificem  ad  fontes.  Tunc 
deindeschola  descendit  adfontesad  litaniam  faeiendum, 
exspectanies  parati  pontificem.  Secundusvero  scholw 
tenet  vosaureum  in  manusuasinistrasuperplanetam, 
undepontifex  mittat  chrisma  in  fontem,etjussifaciunt 
(304)  litaniam  septenam:  eicum  jampropefinemejus 
fuerint,  tunc  procedii  pontifex  cum  omni  decore,su* 
stentatus  a  duobus  diaconibus  :  Et  illa  (305)  duo 
cereostata,qu(B antea  fuerant  illuminata,  semper  ante 
ipsum  procedunt  usquedum  omnia  finierit.  Quimox, 
ut  venerit  anle  fontes,  (306)-  stans  benedicit  fontes, 
dicens  ea  voce,  qua  alias  orationes.  Et  prima  oratioa 
Dominus  vobiscum  72  ineipit,  et  finitur. Per  omnia 
sfficula  sfficulorum,  sicut  alia  Oratio  ad  Missam. 

Domiuus  vobiscum.  Resp.  Et  cum  spiritu  luo. 

Oremus.  —  Omnipotens  sempiterne  Deus,  adesto 
roagnaepietatis  tuffi,mysteriiSyadesto  sacramentis,  et 
adcreandos  novos  popuIos,quos  tibifonsbaptismatis 
parturit,  spiritum  adoptionis  emitte  ul  quod  nostrae 
hurailitatis  gerendum  est  ministerio,tu8evirtutisim- 
pleatur  effectu.  Per  Dominum. 

Consecratio  fontis  canitur  sicut  praefatio,usque,  Et 
Spirilu  sancti :  et  non  incipita  Veredignum.D^ikie 
dicitur  decantando. 

Deus.quiinvisibili  potentiasacramentorum  tuorum 
mirabiiiter  operaris  effectum,etlicetnos  tantis  my- 
steriis  exsequendis  simusindigni,  tu  tamen,  grati» 
tuw  dona  non  deserens,etiam  ad  nostras  preces  aures 
tuaepietatisiDclinas.Deus,  (307)cujusSpiritus8uper 
aquas  inter  ipsa  mundiprimordia  ferebatur,utjam 

Rom.,  ubi  legitur  :  Sabbato  sancto,  ad  Lateranis. 

c  Hffic  lectio  cum  Oratione  sequeoti  omittitur  in 
Ed.  Vatic. 


sr 


LI6KR  SAGRXHBNTOiaJM. 


9» 


toBe  Wrtutam  sanctifloationh  aqaaramDatara(308) 
eoDciperet.  Deus,  qui,  (309)noceatis  muadi  cHmtna 
per  aqoas  abluens,  regenerationis  speciem  in  ipsa 
dilufii  effusione  signasti,  ut  unius  ejusdemque  de- 
meDtimysterio,etfioises8et  vitiisetorigo  virtutibus, 
respice,Domiae,  ia  faciem  Ecclesise  tuffi,  et  multi- 
plica  in  ea  regenerationes  tuas,  qni  gratifietufle  af- 
fluentis  impetnlsetificascivitatem  tuam,  fontemque 
baptismatis  aperis,  toto  orbe  terrarum  (3t  0)  gentibos 
innoTandis,  uttnaB  MajestatisimperiosumatUnige- 
niti  tni  gratiam  de  Spiritu  Sancto. 

f  Bie  cum  manu  sua  dmdit  aquam  m  (3ii)  m<h 
dwn  crueU. 

Qni  hancaquamregenerandis  hominibus  pr»pa« 
ratam  aroana  sui  luminis  admistione  fecundet,  ut, 
saDctificatione  concepta,  ab  immaculatodivini  fontis 
uteroin  novamrenatacreaturamprogenies  coelestia 
emergat.  Et  quos  aut  sexusincorpore,autffitasdis- 
cernit  in  teDDpore,omnesin  unampariatgratiamater 
iafantiam.  Procul  ergo  hinc,  jubente  te  Domine» 
omnis  spiritus  immundus  abscedat,  procultotane- 
quitia  diabolicsB  fraudis  absistat.  Nihil  hic  loci  ha* 
beatcontrariflB  virtutis  admistio,non  insidiando  cir- 
camvolet,nonlatendo(3t2)  subripiat,noo  inficieado 
comimpat.Sitheec  sanctaetinnocens  creaturahbera 
abomni  Impugnatoris  incursu,  et  totius  nequitiffi 
purgata  discessu ;  sit  fonsvivus^  aqua  regenerans, 
unda  purificans  ;  ut  omnes  hoc  lavacro  saiutifero 
diloendi,  operante  in  eis  Spiritu  sancto,  perfectaa 
purgationis  indulgentiam  consequantur. 

Unfde  benedico  te  creatura  aquf ae,  per  Deum 
Tivuf  m,  per  Deum  sanctum  qui  le  (313)  in  mundi 
creatione  principio  Verbo  separavit  ab  arida,cuju9 
(314)  Spiritus  super  te  ferebatur,  qui  (315)  te  de 
paradiso  maaare  et  iu  quatuor  flumiDibus  totam  ter- 
ram  rigarepraecepit;  (316)  qui  te  io  deserto  amaram 
suayitate  iadlta.  fecit  esse  potabilem,et  sitienti  po- 
pulo  de  petra  produxit.  Befnedicto  teet  per  Jesum 
ChnstumfiliumejusuDicumDominumnostrum,qui 
te  in  Cena  Galila^,signo  admirabili,  sua  potentia, 
coDvertit  invinum  quipedibussuperte  ambulavit, 
et  a  Joanne  in  Jordane  iu  te  baptizatus  est.  Qui  te 
UDa  cum  sanguine  suo  de  latere  produxit,  et  disci- 
puUs  suis  jussit  ut  credentes  baptizarentur  in  te  di- 
ceus :  Ite,  docete  omnes  gentes,  baptizantes  eos, 
in  nomine  f  Patris,  et  Filii  f  et  Spiritus  sancti. 

73  Bicmutat  vocem  quasi  lecitonem  legens  : 

Haec  nobis  prsecepta  servantibue  lu,  Deusomnipo- 
tens,  clemens  adesto,tubenignus  aspira,tuhassim- 
plicesaquas  tuo  ore  benedicito,  ut  prceter  naturaleni 
emundalionem,quam  lavaadis  possuotadhiberecor- 
ponbus,  sintetiampurificandis  mentibus  efiBcaces. 

(317)  Bt  mittunturprcedictiduocereiintusinbap' 
titterio.Hic  {3iS)  sufflat  tribus  vicibus  in  aqua. 

Descendat,  Domine,  in  hanc  plenitudinem  fontis 
Virtus  Spiriins  tui,  totamque  hujus  aquse  substan- 
tiam,  regenerandi  fecundet   efleclu.  Hic  omnium 
peccatorum  maculae  deleantur,hic  aaturaad  imagi- 
item  toam  condita,  et  ad  hoaorem  sui   reformata 


A  pnncipii,  vetustatiscunctissqualoribasemnndetar, 
utomnishomohoc  sacramentum  regenerationis  in- 
gressus  in  verae  innocentiee  no  vam  in  fantiam  renasca- 
tur.  Per  Dominum  nostrum  Jesum  Ghristum  Filium 
taum,  qui  venturus  est  judicare  vivos  et  mortuos,et 
sflBCulum  per  ignem. 

Indeaccipiens  vas  aureum  cum  chrismate,{S\9)fundit 
chrisma  in  fonte^  in  (320)  modum  crucis.et  expandit 
aquam  cum  manu  sua,  Tunc  baptizantur  infantes,pri' 
mum  masculi,  deinde  femina^Et  tenente  eo  infantem, 
aquosuscipiendus  estyinterrogat  pontifexjvelsacerdos 
ita  :  Quis  (321)vocaris  ?  Resp,  III.  Iteminterrogat  sa- 
cerdos  /(322)  Gredis  in  Denm  patrem  omnipotentem* 
creatorem  coeli  et  terrce?  Resp,  Credo.  Inierrogat ' 
Et  in  Jesum  Ghrislum  Filium  ejus   unicum   Domi- 

g  num,  nostrum,  natum  et  passum?  Resp,  Gredo.  /n- 
terrogat :  Gredis  et  in  Spiritum  sanctum,  sanctam 
EcclesiamGatholicam,  sanctorum  communionem,re-  . 
missionempeccatorum,carnisre8urrectionem,vitam 
8Btemam?  Besp,  Credo.  Interrogat :  Vis  baptizari  ? 
Resp.  Yolo  :  Ei  dicit,  Et  (3^)  ego  baptizo  te  inno* 
mine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti. 

Ut  autem  surrexerit  a  fonietilie quieum  suscipit, 
offert  eum  uni  presbyiero,i^%k)  qui  faciat  signum  cru- 
cis  de  ehrismate  cum  police,  in  vertice  ejus  dicens, 
(325)  Deus  omnipotens,Pater  Domini  nostri  Jesu 
Ghristi,  qui  te  regeneravit  ex  aqua  et  Spiritu  san- 
cto,quiquededit  tibiremissionem  omnium  peccato-  . 
rum,  ipse  te  liniat  chrismate  salutis  in  vitam  aeter- 
nam.  Resp,  Amen. 

Et  baptizaniur,  et  sunt  parati.qui  eos  susoepturi 
sunt,{32^)cum  linieisin  manibus  eorumyet  accipiunt 
ipsos  apresbyterisquieos  baptizant.Pontifex  verore- 
dit  in  sacrarium  exspectans,  (327)  ui  cum  vestiti  fue-  - 
rint  infantes,  confirmeteos.  Qui  (328)  etiam  non  pro- 
hibenturlactarianiesacramcommunionem,8inecesse 
fuerit.  Induti  vero  ordinanturperordinemsicuiscnpti 
sunt.  Et  infantes quidemin  brachiis dextris  tenentur 
(329)  majores  vero  pedem  ponunt  super  pedem  (330) 
patrinisui,  Deindescholajussafacii  litaniamquinam 
ad  fonteSf  pontifex  vero  veniens  adinfantes.ienente 
archidiacono  chrisma,  involutis  scapulis,et  brachiis 
expanno  lineo, et (331)  levata manu suasuper  capita 
omnium  dicii : 

(332)  Omnipotens  sempiterue  Deus,  qui  regene- 
rare  dignatus  es  hos  famulos  ex    aqua  et  Spiritu 

D  8anct6,quique  dedistieisremissionemomnium  pec- 
catorum,  emitte  in  eos  septiformem  Spiritu  tuum 
sanotum  paraclitum  decoeiis,SpiritumsapientisB,et 
intelleotus,  Spiritumconsiliiet  fortitudinis,Spiritum 
scienti»  et  pietatis  ;  adimpleeos  74  Spiritu  timoris 
tui^  etconsignaeossignocrucisin  vitam  propitiatus 
flBtemam.  Per  Dominum  nostrum  Jesum  Christum 
Filium  tuum,  qui  tecum  vivit  et  regnal  Deus  in  uni- 
tate  ejusdem  Spiritus  sancti.  Per. 

Eiinterrogantibus  diaconibus  nomina  singulorum 
(333)  pontileXftincto  poUice  inchrismate,facit  {3^) 
crucem  infronteunius,similiterperomnes  singillatim, 
Quibus  expietisjussiincipiuntin  ecclesia  litaniam  ter* 


C 


»1 


SANCTI  ORBGORn  MAGNI 


M 


nam.DtctimdixeriatAgnAtisDeimagisterscholsdicit:  A  tari  certetiSyetYasoulamentiumTestraramezemplo 


kcGendite:Etillumina$urecclesiaMpro€editp(mtirex 
de  sacrario  cum  duobiu  eereostatis.sicut  superius,  et 
siantf  sicut  antea,  a  dexterisetasinistrisaUarisXita- 
niaexplela,dicitpontifex:(S3!S)  Gloriainexcelsis  Deo: 
Quo  finito,  dicit :  Pax  vobiscum.  Rtsp.  Et  (336)  cum 
spiritu  tuo.  Et  dat  Orationem  :  Deu8,(337)qui  hanc 
sacratissimam  noctem  gloriadomiDicffi  Resurrectionis 
illustras,  conserra  in  noTa  familiie  tuffi  progenie  ado- 
ptionis  spiritum,  quem  dedisti,  ut  corpore  et  mente 
renovati,  puram  tibi  exhibeant  servitutem.  Per 
eumdem  Dominum  nostrum  JesumChristum  Filium 
tuum,  quitecnm  vivitetregnatDeusinunitateejus- 
dem  Spiritus  sancti.  Per. 

Deinde  legitur  Aposiolus,  et  canitur  Alleluia. 


presentium  luminum  illustretis,  et  cum  bonorum 

operum  lampadibus  adejussponsithalamumcujus 

Resurrectionem  celebratis,  cum  prudentibus  virgi- 

nibus  intrare  possitis.  Amen.   Quod  ipse  praestare 

dignetur,  cujus  regnum, 
Arf  Comp&nrfwm.— Praesta,  quflBsumus.omnipotens 

Deus,  ut,  divino  munere  satiati,  et  sacris  mysteriis 

innovemur  et  moribus.  Per. 

(340)  llf  •  DIB  SANCTO  PASCOS. 

Deus,  qui  hodiema  die  per  Uoigenitum  tuum 
oeternitatis  nobis  aditum,  devicta  morte,  reseratti, 
vota  nostra,  quaB  praeveniendo  aspira8,etiam  adju- 
vando  prosequere.  Per  eumdem. 

Super  oblata.^  Suscipe,Domine,quaBSumus,pre- 


Quod primus pontifex inchoat. GoDfitemini Domino  B  cespopuHtui cum  oblationibus Hostiarum,utpascha- 


Tract.  Laudate  Dominum,  omnes  gentes.  Sequiiur 
Evangelitm.i^)  Non  cantent  Offertorium,(^)  ne- 
que  Agnus  Dei,  neque  Communionem* 

Super  oblata,  Suscipe,qu8esumus,Domine,et  plebis 
tuae  et  tuorum  Hostias  renatorum,ut  etconfessione 
tui  nominis,  et  baptismate  renovati  sempitemam 
beatitudinem  consequantur.  Per. 

Pra?/a/to.— Veredignum  et  justum  est,»quum  et 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere.Do- 
mine  sancte,Pater  omnipotens,  seterne  Deus:teom- 
ni  quidem  temporc,  sed  in  hac  potissimum  nocte 
gloriosius  collaudare  et  pr»dicare,perGhristum  Do- 
minum  nostrum :  qui  inferorum  claustra  disrumpens, 
victoriflB  suae  clara  vexilla  suscepit,  et  triumphato 


libus  initiata  mysteriis,  ad  aeternitatis  nobis  mede- 
lam,  te  operante,  proficiant.  Per. 

Prmfatio.—  Veredignum  et  justum  est,»quum,et 
salutare,  nostibisemperetubiquegratias  agere,Do- 
mine  sancte,  Pater  omnipotens,  aBterneDeus  :  Te- 
quidemomni  tempore,  sedin  hac  potissimum  die 
gloriosius  praedicare,  cum  Pascha  nostrum  immo- 
latus  est  Christus.  Ipse  enim  verus  est  Agnus,  qui 
abstulit  peccata  mundi.  (344)  Qui  mortem  nostram 
moriendo  destmxit,  et  vitam  resurgendo  repara- 
vit.  Et  ideo  cum  angelis. 

Gommunicantes,  et  diem  sacratissimum  celebran- 

tes,  etc. 
Hanc  igitur  oblationem  servitutis  nostrae.  Sed  et 


diabolo,  victor  a  mortuis  resurrexit.  Et  ideo  cum  G  cunctae,  etc. 


Angelis. 

Te  igitur,  clementissime  Pater,  etc. 

Communicantes,  et^noctem  sacratissimam  cele- 
braotes  Resurrectionis  Domini  nostri  Jesu  Ghristi 
secundum  camem.  Sed  et  memoriam  venerantes, 
in  primis  gloriosae  semper  virginis  Maris,  Genitri- 
cis  ejusdem  Dei  et  Domini  nostri  Jesu  Christi. 

Hanc  igitur  oblationem  servitutis  nostrae,  sed  et 
cunctae  familiaB  tusB,  quam  tibi  offerimus,  pro  his 
quoque  quos  regenerare  dignatus  es  ex  aqua  et 
Spiritu  sancto,  tribuens  eis  remissionem  omnium 
peccatorum,  quaBsumus,  Domine,  ut  placatus  ac- 
cipias. 

Benedictio.—  Deus,  qui   EcclesiaB  suaB  intemera- 


b  Befiedictio.—  Benedicat  vos  omnipotens  DeuB, 
hodierna  interveniente  paschali  solemnitate,  etab 
omnimiseratus  digneturdefendere  pravitate.  Amen. 
Et  qui  ad  aBtemam  vitam  in  Unigeniti  sui  resurrec- 
tione  vos  reparat,  inipsius  adventu  immortalitatis 
vos  gaudiis  vestiat.  Amen.  Etqui.  expletisjejunio- 
rum  sive  passionisDominicae  diebus.paschaJisfesti 
gaudia  celebratis,  adea  festa,quaB  non  suntannua, 
sed  continua,  ipso  opitulante  exsultantibus  animi« 
veniatis.  Amen.  Quod  ipse  praestare. 

Ad  Complendum.--  Spiritum  nobis,  Domine,  tu» 
charitatis  infunde;  ut  quos  sacramentis  paschalibus 
satiasti,  tua  facias  pietate  concordes.  Per. 

c  Ad  Ve*pero«.— Concede,quaBsumus,omnipoten8 


to  utero  novos  populos  producens,  eam  virginitate  D  Deus,  ut  qui  Resurrectionis  Dominics  solemnia  co- 


manente  nova  semper  prole  foBCundat,fidei,  spei  et 
charitatis  vos  munere  repleat,  etsuasin  vos  benedic- 
tionis  dona  infandat.Amen.  Etqui  hancsacratissi- 
mam  noctem  Redemptoris  nostri  Resurrectione  voluit 
75  iliustrare,  mentes  vestras  peccatorum  tenebris 
mundatas  virtutum  copiis  faciat  coruscare.  Amen. 
Quo  eorum  quimodo  renati  sunt  innocentiamimi* 

« Apud  Pamelium :  Dominica  sancta  Paschx, 
Omittitur  PascAa?  in  Cod.  Reg.  Suec.  In  Kalend. 
Rom.  lepilur  :  In  Pascha  Domtnica  sancta.ln  omni- 
busstatio  esiad  sanctam  Mariam  majorem  adprm- 
sepe.  Abest  majorem  a  Kalend.  Rom.,  nec  iegitur  in 
titulo  hom.  2i,  in  Evang.,  ibidem  hac  die  habitae. 

^  Benedictio  haec  in  Editis  Pamei.  et|  Angeli  Roccad 


limus,  innovatione76  tui  Spirilusa  morte  anim» 
resurgamus.Pereumdem  Dominum  nostrum  Jesum 
Christum  filium  tuum,  qui  tecum  vivit  et  regnat 
Dcus  io  uniUte  ejusdem  Spiritus  sancti.per  omnia 

sacula  saeculorum. 

Ad  fontes."  Pnesta,  quwsumus,  omnipotens 
Deus,  ut  qui  Resurrectionis  dominicae  solemnia  co- 

non  reperitur.  Est  in  Benedictionali  vulgato  a  Lam- 
becio  et  Gussanv.  . 

c  HuicOrationi  in  Ed.  Pamel.  praBmiltitur  :  ilfl 
sanctum  Joannem,  ad  Vesveros.  Seouenti,  Pr»«<a... 
ut  qui  gratiam,  etc,  praBdgitur :  Ad  sanetum  An- 
dream. 


M 


LIBER  SACRAMENTORDM. 


U 


Hmas,  ereptionis  nostr»  sasdperelsetitiammerea- 
mar.  Per  eamdem. 

AUa.  —  Preesta,  qn8Bsuaiu8,omnipotensDeu8,ut 
qmgratiamdominioffiResurrectionisagaovimnsJpsi 
per  amorem  spiritus  a  roorte  animeB  resurgamus. 
Per  eamdem. 

Alia.  —  Deus,  qui  paschalenobisremedium  con- 
tolisd,  populum  tuum  coelesti  dono  prosequere,  ut 
inde  post  in  perpetuum  gaudeat,unde  nunctempo- 
raliter  ezsultat.  PerDominum  nostrum  Jo8umChri« 
stom. 

•  FERIA  U  IN  ALB18. 

Deas,  qui  solemnitate  Paschali  mundo  remedia 
eontalisti,  piipulum  tuum,qu8Bsumus,coele8tidono 
prosequere,  utetperfectamlibertatem  consequime- 
reatar,  et  ad  vitam  proficiat  sempiternam.  Per. 

SMperoblata.  —  Paschales  hostias  recensentes, 
qissumus,  Domine,  ut  quod  frequentamus  actu, 
eomprebendamus  affectu.  Per. 

Pre'atio.  —  Veredignum  et  justum  est,  mquum 
et  salutare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  «eterne  Deus^et 
lesuppliciter  exorare,utfidelibusluis  dignanterim- 
peadas,quo  et  paschalia  capiant  sacramenta,et  de- 
sideranter  exspectent  ventura,ut,in  mysteriis  quibus 
renati  sunt  permanentes,  ad  novam  vilam  his  ope- 
rantibus  perducantur.  Per  Ghristum, 

Te  igitur,  sicut  in  Pascha. 

k  Benedictio.  —  Deus,  qui  pro  vobis  suscepit  in- 
juriam  crucis,  Ifietitiavos  innovetsuffiResurrectio- 
nis.  Amen.  et  qui  pendenti  secum  in  cruce  latroni 
(342)  omisit  delictum,  vos  salvet  a  cunctis  nexibus 
peccatorum.  Amen.  Ut  redemptionis  vestrae  myte- 
riam  et  digne  conservetis  in  opere,   et  locupletius 

«temapertruaminiremuneratione.Amen.Quodipe 
prestare  dignetur. 

Adcomplendum. — ImpIeaturinnobis,qu»sumus, 
Domioe,8acramentipaschalis8anctalibatio,nosque 
de  terrenis  afiectibus  adcoeleste  transferat  institu- 
tum,  Per, 

77  Ad  Ve$peros. —  Ck)ncede  qu8esumus,omnipo- 
tensDeus,  nt  qui  peccatorum  nostrorum  pondere 
premirour,a  cunctis  malis  imminentibus  per  hffic 
paschaliafestaliberemur.PerDominumnostrum. 

Adfontes,  —  Concede,  quaesumus,  omnipotens 
Deus,ut  festa  paschalia,  quee  venerando  colimus, 
etiam  vivendo  teoeamus.Per  Dominum  nostrum. 

i/ifl,— Deus,qui  populum  tuumdehostis  callidi 
«erritute  liberasti^preces  ejus  misericordilerrespi- 
ce,  et  adversantes  ci  tua  virtute  prosteme.Per  Do- 
mioum  nostrum. 

•  in  Kaleud.  Rom.,  et  apud  Pamel.,  legitur;  Ad 
metum  Petrum  convenit  titulus  homiJ.  23.  in 
tTMigcl.,  hac  die  habilffi.  Abest  in  albis.  a  KaJend. 
ttooi. 

*  Abcst  non  solum  abaliisVulgatis,  Pamel.,Vatic., 
'c^  etiam  a  Benedictionali  jam  laudato. 

«  Statio  hujus  feri»  tam  in  editis  quam  in  Mss.  est 
« 9anctum  Paulum  Desideratur  m  albis  in  Cod. 


B 


A  e  FEmAUl  IN  ALB18, 

Deus,qui  Ecclesiamtuam  novosemperfetumulti- 
plicas,  concede  famnlis  luis  nt  (342)  sacramentum 
vivendo  teneant,  quod  fide  perceperunt.  Per. 

Super  oblata. —  Suscipe,DomiDe,fidelium  preces, 
cum  obIationibiisHostiarnm,utperhaecpi8edevotio- 
nis  officia,  ad  coelestemgloriamtranseamus.Per. 

Praefatio.  —  Vere  dignum  et  justura  est^aequum 
et  salutare  nos  tibisemper  et  ubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  «etemeDeus,  per 
Christum  Dominum  nostrum.Qui  oblatione sui  cor- 
poris,remotis  sacrificiorum  carnali um  observationi- 
bus,  (334)  seipsumtibi  sacram  Hostiam,A.gnumque 
immaculatum  summusSacerdosprosalute  nostraim- 
molavit.  Per  qtiem. 

Te  \^\\\T,sicut  in  Pascha. 

Benediciio.—  Deus^qui  vos  lavit  aquasui  lateris, 
et  redemit  effusione  cruoris,  ipse  in  vobis  confir- 
metgratiam  adeptsBRederoptionis.Amen.Per  quem 
renati  estis  ex  aqua  et  Spiritu  sancto,  ipse  vos  coe- 
lesti consociet  rei^no.Amen.Quique  dedit  vobisini- 
tia  8ancteBfidei,ip8econfpratetperfectionem  operis, 
et  plenitudinem  charitatis.  Amen.  Quod  ipse  prae- 
stare  dignetur. 

Ad  complendum.  —  Concede,  quaesumus,  omni- 
potens  Deus,utpa8chalisperceptio  sacramenti  (345) 
continna  in  nostris  mentibus  perseveret.  Per. 

Advesperos. —  Concedcqusesumus,  omnipotens 
Deus,  utqui  paschalis  festivitatis  solemnia  colimus 
in  tua  semper  sanctificatione  vivamus.  Per. 
^  ^  Ad  fontes,  —  Pnesta,  qusesumus,  omnipotens 
Deus,  ut  per  hac  paschalia  festa  quse  colimus,  de- 
voti  in  tua  semper  laude  viyamus.  Per. 

78  A^'—  Deus,  qui  conepicis  familiam  tuam 
omnihumanavirtu(ede8titui,paschdliinterveniente 
festiviiate,  tuiearabrachiiprotectioneoustodi.  Per. 


•  FSRRIAlVUf  ALB18. 

Deus,  qui  nos  resurectionis  dominicfie  annua  so- 
lemnitate  l8etificas,concede  propitius  ut  per  tempo- 
ralia  festa,  qufiB,agimu8  pervenire  ad  gaudia  asterna 
mereamur.Per  eumdem* 

Super  oblata.  —  Sacrificia,  Domino,  paschalibus 
gaudiis  immolamus,  quibus  Ecclesia  mirabiliter  et 
345)  nascitur  et  nutritur.  Per. 
"  Prmfatio.  —  Vere  dignum  et  justum  e8t,fiequum 
etsalutare,  nos  tibi  semperetubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  fieterne  Deus,  et 
pietatemtuamindefessisprecibus  implorare,ut  qui 
paschaiis  festivitatis  solemoia  colimus,  in  tua  sem- 
persanctificationevivamus.Quopertemporalisfesti 
observationem  pervenire  mereamur  ad  fieternorum 

Suec.,  tam  hic,  quam  in  sequentibus  feriis. 

<*  In  Ed.  Angeli  Roccfe  non  ioscribitur  hfiec  Oratio 
ad  fontes,  uthicetin  Ed.  Pamel.,  consentientibus 
Mss. 

•  Pro  slatione  additur  in  Ed.  Pamel.  :  Adsanctum 
Laurentium  foris  murum.Hwo  ultima  verba  desunl  in 
Kalend.  Rom.,  et  in  duobus  Theod.»  necnon  in  tit. 
hom.  24,  in  Evang.,  hodie  habit». 


»ANCn  GRBGORir  MAGNt 


M 


gandioramcontiaaattoiiem.PerQirisctamDominum  A 
nostrum. 

Te  igitur,  Sicut  in  pascha, 

■  Benedictio.  —  Dominus  Deus  noster  vosperda- 
cat  ad  arborem  Yitae  qui  eruit  de  lacu  miseriaB. 
Amen.  Ipse  Tobis  aperiat  jaouam  paradisi,quicoD- 
fregit  portas  inferni.Amen.  Ipsevoseruit  flageilo,et 
in  regnum  suum  perducat  confiteates,qui  pati  digna- 
tus  est  pro  impiis  innocens.Amen.Quod  ipse  prs 
stare  digoetur. 

Adcomplendum.  Ab  omni  nos,  qusesumas,  Do- 
mine,v6tustate  purgatos,8acramenti  tui  veneranda 
perceptio  in  novam  transferat  creaturam.Per  Domi- 
num  nostrum. 

Ad  Vesperas.  —  Praesla,  quaesumus^omnipotens 
Deus,  ut  hujus  paschaiis  festivatis  mirabile  sacra-  g 
mentum,  et  temporalem  nobis  tranquillitatem  tri- 
buat,  et  vitam  coDferat  sempiternam.  Per. 

Ad  fontes.  —  Deus,  qui  nos  per  paschalia  1«- 
tificas.Goncede  propitius  ut  ea  quse  devote  agimus^ 
teadjuvante,  fideliter  teneamus.  Per. 

Alia.  —  Tribue,  quaesumus  omnipoteus,  Deu8,ut 
illuc  tendai  Christianae  devotionis  afTectus,  quo  te- 
cum  est  nostra  substantia.  Pereumdem. 

b  FSRIA  Vi   Ilf  ALBIS 

Deus  quidiversitatemgentiumin  coofessionetai 
nominis  79  adunasti^da  ut  renatis  fonte  baptisma- 
Us,  una  sit  fides  mentium,et  pietasactionum.  Per. 

Super  oblata.   —  Susoipe,  qussumus,  Domine, 
.  munera  populorum  tuorum  propitius,  confessione 
tai^nominis  et  Laptismate  renovati,    sempiternam  C 
beatitudtDemconsequantur.Per  Dominum  nostrum. 

Prefatio.'-  Vere  dignum  et  justum  est  squum 
et  salutare  nos  tibi  semperetubiquegratias  agere. 
Domine  sancte,pater  omnipotens,8eterne  Deus:  qui 
nos  per  paschaie  mysterium  docuit  vetus^tem  vi- 
relinquere,  et  in  novitate  spiritus  ambuiare,a  quo 
perpetuae  mortis  superaturacerbitas,et  aeternnvitaB 
fidelibus  tribuiturintegritas.Perquem  majestatem. 

Te  igitur  sicut  in  pascha. 

c  Benedictio,—  OmnipotentisDei  et  Domini  nostri 
benedictiooibus  repleamini,cujus  estis  sanguine  pre- 
tioso  redempti.  Amen  .Ejus  vos  indeficiens  repleat 
gratia,  eujus  inefTabilis  plasmavit  potentia,(347)  et 
qui  vobisinhoc  mundo  praBstititconditionem  nascen- 
diyipse  in  regnoffiterno  tribuatmansionemsiDcfine  D 
vivendi.  Amen.  Quodipse  praestare  dignetur. 

Ad  complendum  — Exaudi,  Domine,  preces  no- 
8tras,ut  redemptionisnostrae  sacrosancta  commer- 
cia,  et  vitce  nobis  conferant  prassentis  auxiliuai»et 
gaudia  sempiterna,  concilient.  Per. 

•  BenedictioDale  laudaium  Hanc  Bened.  dod  ez- 
hibet. 

^  (jDaDimi  consensu  librorum  Dostrorum,  tam  ez- 
cusorum  quam  maau  ezaratorum  assigoaiur  statio 
ad  apostolos. 

o  Hujus  Bened.  ae  quidem  Benedictionale  me- 
minit. 

d  Omitiltur  ad  fontes  in  Ed.  Yaiic.  ei  Gussanvil. 

«  Pro  statione  legitur  io  Kalead.  Rom.  in  Cod. 


Ad  tfctpcrof.— Deasiqniinnobisadeelebrandam 
paschalesacramentum  liberiores  animospraestitisti 
doce  nos  et  metuere  (34S)  quod  irasceris^et  amare 
quod  prfficipis.Per. 

Aa  fontes.  —  Da,  qassumus,  omnipotens  Deus, 
utecclesia  tua,  et  suorum  firmitate  membrorum,et 
nova  semperfecunditate  Iffitetar.PerDomioum  no- 
strum. 

Alia.  —  Multiplica,quffi8umu8,  Domine,fldem  po- 
puli  tai,at  eujus  per  te  sumpsit  initium,per  te  con- 
sequaturaugmentum.  Per. 

*  FBRIA  VI  m  ALBI8. 

Omnipotens  sempiteme  Deus^qui  paschale  sacra- 
mentum  in  reconciliationis  humanie  federecontulisti 
da  mentibus  nostris,  ut  quod  professione  celebramos, 
imitemur  effectu.  Per. 

Super  oblata.  —  Hostias,quffisnrous,Domine,pla- 
eatus  assume,quas  etprorenatorum  expiatioDe  de- 
ferimus,et  pro  acceleratione  ccpJestisauzilii.Per» 

80  Prmfatio.  —  Yere  dignum  et  justum  est, 
ffiquum  etsalutare,nos  tibi  semper  etubique  gratias 
agere,  Domine  sancle,  Pater  omniiK)tens,  ffiterne 
Deus,  per  Christum  Dominum  nostrum  :qui,secun- 
dum  promissionis  suffi  incommutabilem  veritatem 
coelestis  pontifezfactus  iu  ffitemum^^Si-O)  solus  om- 
nium  sacerdotum  peccati  remissione  non  eguit,sed 
(350)  potius  peccatum  muDdiidemverus  Agnusab- 
stersit.  Per  quem. 

Te  igitur  sicut  in  Pascha. 

f  Benedictio.  —  Benedicat  vos  de  coelis  omnipo- 
tens  Deus,  qui  per  crucem  etsanguinem  passionis 
suffi  vos  dignatus  estredimere  in  terris.Amen.Ipse 
vos  renovet  a  vetustate  peccati^qui  provobis  digna- 
tus  est  crucifigi^vosquead  coelestiasuscitet,qui  pro- 
vobis  inferos  peneiravit.Amen.Vitam  suam  Domi- 
nus  vobis  tribuat,  qui  mortem  vestram  suscepit,  et 
perdidit.  Amen.  Quod  ipse  prffistare. 

Ad  eomplendum.  —  Bespice,quffi8umus,  Domlne 
popalum  tuum^  etquem  ffitemis  dignatus  es  renova- 
re  mysieriis,  a  temporalibus  culpis  dignanter  ab» 
solve,  Per  Dominum  nostrum. 

Ad  vesperos,  —  Deus,  per  quem  nobis  et  redem- 
ptio  venit  et  prsstatur  adoptio,respicein  opera  mi- 
sericordiffi,  tuffi  ut  in  Christo  renatis  et  ffiterna  tri- 
buaiur  hffireditas  et  vera  libertas.  Per  eumdem. 

Adfontes.  — Ade8to,quGBsumus  Domine,famili8B 
tuffi,  et  dignanter  impende,  utquibusfidei  gratiam 
contulisti  etcoronam  largiaris  oeternam.PerDomi- 
num  nostrum. 

8  SABBATO  IN  ALBI8 

Concede,quffi8umus,omnipoten8  Deu8,ut  qui  fe- 

Pamel.,  eic.  :  Ad  sanctam  mariam  ad  Martyres, 
t  ia  nuUis  librorum  Dosir.  hffic  occurrii. 
8  Pro  statiooe  io  Ed.  Pamel,  legitur  :  Ad  sanctum 
Joannem  in  Lateranis.  abesi  in  Lateranis  a  Cod  Reg 
Suec.  ei  ab  utroque  Theoder.  Kalendarium  Bom.  tan- 
ium  habet  Ad  iMeranis  in  iitulo  hom.  26.  in  Evan., 
Cum  sero  essei, eic.quod  hodie  legitus  juxta  Kalend. 
Rom.,  habes  quoque  faciam  esse  in  basii.  BancU 
Joan.  qu»  dicitur  Cauatantiiuaua. 


n 


UBER  SACR&atEMlORmt. 


98 


Btapasdialia  Teneraiido  egimus,  perhcBc  cootiDgere 
ad  gaudia  flBleraa  mereamur.  Per. 

Super  obUUa.  —  ^ocede,  qaaesumus,  DomiDe, 
temper  Dosperhsomysteriapaschalia  gratulari,  ut 
cootinua  Dostr»  reparatioois  operatioperpetufiB  no- 
bisfiatcausalsetitie.   Per. 

Prafatio.  —  Vere  dignum  et  justumest,  «quum 
6t  salutare,  nostibi  semperet  ubique  gratias  agere, 
Domioe  sauote,  Pater  omnipotens,  esteme  Deus :  per 
qoem  supplicesexposcimus,  ut  cuj  us  muneris  pignus 
aocepimus,  manifesta  dooa  oomprebenders  valeamus. 
Et  qofB  Dobis  fideliter  speranda  pasehale  oontulit 
lacramentum,  per  Resurrectionis  ejus  attingere 
mereamur  inefihbile  mjsterium.  Per  quem. 

Te  igiinr^sicut  in  Pascha. 

Benedietio.  ,  B 

81  Ad  Ctmptendum. — Redemptionisnostrae  mu- 
nere  vegetati,  queasumus,  DomiQe,ut  hoc  perpetu8B 
lalutis  «ttxiliumfides  semper  vera(35t)  perficiat. 

Ad  Visperes.  —  Deus,  totius  conditor  creatune, 
famulosj  tuos,  quosfonte  renovasti  baptismatis» 
quosque  gratise  tuae  plenitudine  solidasti,  inadoptio- 
nis  sorte  faeias  dignanter  ascribi.  Per  DoDoiaum 
Dostrum. 

Ad  fosUes.  -*-Deus,  qui  multiplicas  Ecc)esiam 
toam  in  sobole  renaaoentium ,  fac  eam  gaudere  pro- 
pitius  desuorumprofectibuBfiliorum.  PerDominum 
Dostram. 

(352)  DOMINICA  OCTAVAS      PASCHJK. 

Pnssta,  qa8BSumus,omnipotensDeuSfUtqui  pas- 
ohalia  foata  peregimus,  hffic,telargiente,moribuB 
6t  Tita  teneamus.  Per  Dominumno&trum. 

Sufer  obUUa. — Suscipe  monera,  qunsumus,  Do- 
mioe,  ftT«iultflP^»  £cclesisB»etcui  causamtantigau- 
diiprflestitistifperpetuum  £ruotum  concedeisBtiiieB. 

Prafatio*  —  Vere  dignum  et  justum  est,  eBquum 
et  sahitare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  onmipotens,  flBteme  Deus, 
et  te  suppliciter  pbsecrare,  ne  nos  ad  illum  sinas 
redire  actum  cui  jure  dominatur  inimicus^  sed  in 
hac  potius  lacias  absolutione  persistere,  per  quam 
diaboiuB  ezstitit,  Filio  tuo  ▼mcente,  captivus.  £t 
ideo  cum  angeiis. 

b  Bene^ftcfio. — Deus,  cujus  Unigenitus  discipulis 
sois  januis  dausis  dignatus  est  apparere,  sum  vos 
beneidictionis  doDO  locupletare  etcoBlestisyobis  re- 
gm  jsDuas  diguetur  aperire.  Amen.  Et  qui  ab  eo- 
rum  pectoribus  attactusuicorporis  y  ulnus  amputa- 
lit  dubietatis,  concedatutperfidem  qua  eum  resur- 
rexisse  creditisomnium  deUctorum  maculis  carea- 
tis.  Amen.  Et  qui  cum  Thoma  Deum  et  Domi« 
oomcreditis,  et  cernuis  vocibus  iDyocatis,abeoet 
io  hoc  ssBCulo  a  malis  onmibus  tueri,  et  iu  futuro 

•  Apud  Pamelium  solum  subditur  :  Ad  sanctum 
Pancraiium.  Nulia  statio  aseigDatur  io  Kaleod.  Rom. 
SecuodusTheoder.  bai>et :  Ad  sanctos  Cosmam  et  Da- 
mianum  ;  quod  etiam  prsfigilur  in  Cod.  Heg.  Suec. 
Oratiooi  ad  Vesperos  cyusdem  DomiDico. 

k  fi«c  Beneaictio  Duilibi  doIhb  occurrit»  pFaBtar- 


A  saDCtorumcQBtibus^  ascisci  yaleatio.  Ameti.  Quod 
ipseprsBstare. 

Ad  Complendum.  —  Quaesumus,  DomineDeuB 
noster,  utsacrosanctamysteria,  quse  proreparatio- 
nis  nostrae  munimine  contuli»ti,  et  prsesens  nobis 
remedium  esse  facias  et  futurum.  Per. 

Alia,  —  Deus,  qui  nosfecisti  hodierna  die  pascha- 
lia  festa  ceiebrare,  fac  nos  qusBsumus,  in  coBlesti 
regno  gaudere.  Per. 

Ad  Vesperos,  —  Deus,  quinosezsultantibusani- 
mis  Pascha  tuum  82  eelebrare  tribuisti,  fac  nos, 
quaesnmus,  et  temporalibus  gaudere  subsidiis,  et 
ntemitatis  affectibus  gratulari.  Per  Dominum  no- 
strum. 


(553)  AUM  c  ORATIONBS  PASCBALE8. 


Deus,  qui  credeutes  Id  te  fonte  baptismatisinno- 
yasti,hancrenatisinGhristo  concede  custodiam,  ut 
nullo  erroris  incursu  gratiam  tu»  benedictioniB 
amittant.  Pereumdem. 

A/ta,  ^  Deus,  qui  ad  aeternam  yitam  in  Ghristi 
Resurrectione  nos  reparas,  erige  dos  ad  ooDseden- 
temin  dextera  tuanostraesalutis  auctoremi  ut  qui 
propter  nosjudicandui  adYenit^pronobis  judicatu- 
rus  adyeniat  Jesus  Gtiristus  Filius  tuus  Dominus 
noster,  Qui  tecum  yiyit  et  regnat. 

Alia.  —  Deus  etreparator  innoceotisBetamator, 
dirige  ad  te  tuorum  corda  servorum,  ut  de  infidelita- 
tis  tenebrisliberati,  nunqu^ma  tu»  yeritatis  luce 
discedant.  Per  Dominum. 

^  AUa.  ^  Deus,  qui  credeuteslD  te  popnlos  gratisB 
tuae  largitate  multiplicas,  respice  propitius  ad  ele- 
ctionem  tuam,  ut  qui  sacrameatobaptismatis  suut 
reuati,  regoi  ccBlestis  mereaDtur  iutroitum.  Per. 

Alia.  —  OmDi[K)teDs  sempiteroe  Deus,  quihuma- 
nam  naturam  supraprimeeorigioisreparasdignita- 
tem,  respice  pietatis  tuae  ineffabile  sacramentum,  et 
quos  regenerationismysterio  innovaredigoatus  es, 
in  his  dooa  tua  perpetuee  gratiee  protectione  con- 
serva.  Per. 

Alia.  — OmnipotenssempiterneDeus,deduc  nos 
ad  societatem  coelestiumgaudiorum^  utSpiritu  san- 
cto  lenatos  regaum  tuum  facias  iatroire,  atqueeo 
perveDiathumiUtas  gregis,  quo  preecessit  celsitudo 
Pastoris,  Quitecumvivit. 

Alia,  —  Deus,  quipro  salute  muadi  sacrificium 

D  paschalefecisti,  propitiaresupplicatioaibusaostds, 

et  iDterpellaos  pro  aobis  Poatifex  summus,  (554) 

nosper  id  quod  nostri  est  simihs  reconciliet,  per  id 

quod  tibi  est  oqualis  absolvat  Jesus  Christus  Fihus 

tUUB. 

Alia,  —  Priesta  nobis,  omnipotens  etmiserioorfl 
Deus,utin  Resurrectione  Domininostri  JesuChri- 
Bti  percipiamusyeraciter  portionem.  Qui  tecum  viyit. 

Alia,  —  Deus,  qui   ad  eBternam  vitam  in  Ghristi 

quamio  CodiceGrimoldi»  quem  Pamelius  edidit  Li- 
turgic,  tomo  II,  ubi  tameu,  pro  Et  qui  ub  eorum^ 
legitur  :  Ut  qui  ab  eorum,  elc. 

^  Apud  Pamelium  looge  plures  assi^oantur  Ora^ 
tioan»  PasAh^esi  et  pler^que  a  ooetris  diveaw« 


99 


JSANGTI  GRBGORIt  MAGNI 


iao 


Resurrecttone  nos  reparas»  implepietatis  tufieinef- 
labile  sacramentum,  ut,  cum  in  Majestate  sua  Sal- 
Yator  noster  advenerit,  quos  fecisti  baptismo  rege- 
nerari,  facias  beata  immortalitate  vestiri.  Per 
eumdem. 

82  A^ia.  —  Deus,  humani  generis  conditor  et 
Redemptor»  da,  quaesumus^  ut  reparationis  nostrffi 
collata  subsidia^  tejugiterinspirante»sectemur.Per. 

A/uz.  —  Deus,  qui  renatis  ez  aqua  et  Spiritu  saa- 
cto  ccelestis  regni  pandisjntroitum^  augesuperfa- 
mulos  tuos  gratiam,quam  dedisti.  utqui  ab  onmibus 
jBunt  purgati  peccatis^nullis  priventur  promissis.Per, 

Aha.  —  Conserva  in  nobis,  quaesumus,  Domine, 
misericordiam  tuam,  utquos  ab  erroris  liberasti 
caligine,  veritatis  tuae  firmius  inhaerere  facias  docu- 
mento.  Per  Dominum. 

Alta,  —  Solita,  quaesumus,  Domine,  nos  pietate 
custodi,  ut  quiUuigenitituipassione  suntredempti, 
ejus  Resurrectione  Isetentur.  Per  eumdem. 

Alia.  —  Omnipotens  sempiterne  Deus,  propensius 
his  diebustuam  misericordiamconsequamur.quibus 
eam  plenius,  te  largiente,  cognoviinus.  Per, 

XVm  KAL.  MAll.  —  NATAUS    8AMGT0RUM    TIBURTU, 
VALERIAMI  a  KT  MAXlMl. 

PrsBsta,  quaesumus,  omnipotens  Deus,  ut  qui  san* 
ctorum  tuorum  Tiburtii,  Yaleriani  et  Maximi  solem- 
nia  colimus,  eorum  etiam  virtutes  imitemur,  Per 
Dominum  nostrum. 

Super  oblata,  — Hostiahaec,qumsumu8,Domine, 
quam  sanctorum  tuorum  natalitia  recensentes  ofieri- 
mus,  et  vincula  nostrse  pravitatis  absolvat^  et  tuae 
nobis  misttricordisB  donaconcihet.  Per. 

Hrcefatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  sequum 
etsalutare,  nos  tibi  semper  etubiquegratias  agere, 
Domine  sancte^  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus :  et 
te  in  sanctorum  martjrum  tuorum  feslivitate  lau- 
dare,  qui  semper  es  mirabilis  intuorum  commemo- 
ratione  sanctorum,  et  magnae  iidei  largirisaffectum, 
et  tolerantiam  tribuis  passionum,  et  antiqui  hostis 
facis  superari  machinamentum,quoegregii  martj- 
res  tui  ad  capiendam  supernorum  i>eatitudinem  prae- 
miorom  nuUis  impediantur  retinacuUs  blandimen- 
torum.  Per  Christum. 

Ad  Complendum,  —  Coelesti  munere  saginati, 
quaesumus,  Domine  Deusnoster,  uthaec  nobis  (355> 
dona  martjrum  tuorum  intercessiabeata  sanctilicet. 
Per, 

84  '^  l^*  ^'^*  —  NATAUS   SANCTI   GEOROU  ^ 

MARTTRIS. 

Deus,  qui  nos  beati  Georgii  martyris  tui  meritis 
et  intercessione  iwtiticas,  concede  propitius  ut  qui 

a  Deest  Maximi  in  Cod,  Reg.  Suec.  In  Kalend, 
Rom.  tegitur  Maximiani,  Observat  Joao.  Fronto,  io 
ICaiend.  Hom.,  Maximi  nomem  in  Antipbooario  quo- 
que  omissum. 

>>  Abest  mar^yma  Kalend»  Rom.  In  Cod.  Reg. 
Suec,  post  natai.sanciiGeorgiti  iegitur  et  sancti  Ae- 
gutiepiicopi. 

c  In  Kalead.  Rom.  et  in  Edit.  Pamel.,  consentien- 
tibus  M88.  Re^.  Suec.,  ^duob.    Theoder.   et  Gemet., 


X  ejus  beneficiaposcimus,  (356)  donatu»  gratiae  con- 
sequamur.  Per. 

Super  oblala,  —  Muoera,  Domine,  obiata  sancti- 
fica,  et,  intercedente  l)eato  Georgio  martjre  tuo. 
nos  per  haec  a  peccatorum  nostrorum  maculis 
emunda.  Per  Dominum  nostrum. 

Prcefatio.  —  Vere  dignum  etjustum  est,  aequum 
et  saiutare,  nostibi  semperetubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pateromnipotens,sterne  Deus  per 
Christum  Dominum  nostrum  :  pro  cujus  nominis 
veneranda  confessione,  beatus  martjr  Georgius 
diversa  supphciasustinuit,  eteadevincens,  coronam 
perpetuitatis  promeruit.Perquem  Majestatem  tuam 

Ad  Complendum.  —  Beati  Georgii  martjris  tui, 
Domine,  sufbragiis  exoratus,  percepta  sacramenti 
-.  tui  nos  virtute  defende.  Per. 

D 

VU  (357)  c  KAL.  MAU.  —     NATALIS  SANCTI  MARGl 

EVAMOBLISTJS. 

Deus,  qui  beatum  Marcum  evangelistam  tuum 
evangeiicae  pradicationisgratiasubiimasti,  trd)ue, 
quaesumus,  ejus  nossemper  eteruditioneproficere 
et  oratione  defendi.  Per. 

Superobtata. —  Beati  Marci  evangehstfle  tui  so- 
iemnitate  tibi  munera  deferentes,  qussumus,  Do- 
mine,  ut  sicutiilumprsedicatioevangeiica  fecitglo- 
riosum,  ita  nos  ejus  intercessio  et  verbo  et  opere 
tibi  reddat  acceptos.  Per. 

Prxfatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,nostibi  semperet  ul)ique  gratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipoteos,  ssterne  Deus,per 
Q  Christum  Dominum  nostrum ;  cujus  gratia  i>eatum 
Marcum  in  sacerdotium  eiegit,  doctrina  ad  praedi- 
candum  erudiit^  potentiaad  perseverandum  contir- 
mavit^  ut  per  sacerdotaleminfuiam  (358)  perveniret 
admartjrii  palmam ;  docensque  subditos,  instruens 
vivendi  exempio,coniirmanspatiendo,  aid  te  coro- 
nandusperveniret,qui  persecutorum  minas  intrepi- 
dussuperasset.  Cujus  interventus,  nos,  quaesumus, 
a  nostris  mundet  deiictis,  qui  tibi  piacuit  tot  dono- 
rum  praerogativis.  Per  quem  Majestatem. 

dB.  R. 

Ad  Complendum,  —  Tribuant  nobis,  quaesumas, 
Domine,continuumS5  tuasancta  praesidiumquod 
beati  Marci  evangehsiae  tui  precibusnos  ab  oomibus 
semper  tueatur  adversis.  Per. 

D        IV  KALBNDIS  MAll.  —  MATALIS  SANCTi  (359)   VlTALlS 

«  MARTTRIS. 

PraBSta,qu8esumus,  omnipotensDeus,  ut  interce- 
dentebeatoVitalemartyre  tuo,  et  a  cunctis  adversi- 
tatibus  liberemur  in  curpore,  eta  pravis  cogitationi- 
bus  f  mundemur  in  mente.  PerDominum  nostrum. 

Super  oblata.  —  Accepta  sit  in  conspectu  tuo> 

Litania  major,  nuUa  sancti  Marci  facta  mentione, 
praelerquam  apud  Pamel,,  ubi  intra  uncinos  inciudi- 
iur :  OjfictutH  sancti  ifarci,  quod  signiiicat  in  antiq. 
codicibus  desiderari. 

d  Id  est    Benedictionem  require, 

«  Abost  martyris  ab  M,  Pomei.  et  a  Kalend.  Rom. 

f  Pamel.,  reluctante  God.  Reg.  Suec.  et  aiiis  M88,| 
Uberefnur  in  mente 


IH 


UfiER  SACRAMBNTORDM» 


lOS 


Domio6»iiostra  deYOtio,  etejdsnobis  fiat  supplica- 
tiooesalutaris,  pro  cujussoleiiimtatedefertur.  Per. 
AdCompltndum»  ^  Exsuitet,  Domioe,  popuius 
tuus  io  sancti  tui  commemoratione  Vitalis,et  cujus 
fodTolstatur  officio^suffragioreleveturoptato.Per. 

KALBIIDIS  MAU.   —  MATALIS  •  8ANCT0RUM   AP08T0L0RUM 

PmUPPl   BT   aACOBI. 

Deu8,qoi  nosannuaapostolorumtuorum  Philippi- 
et  Jacobi  solemmitate  Itetificas,  praesta,qu8esumus, 
ot  quonun  gaudemusmeritis^instruamurexemplis. 
Per. 

Super  oblata. — Munera,  Domine.  quie  pro  apo- 
ttolorum  tuorumPbilippiet  Jacobisolemmitatede- 
ferunus,  propitiuB  suscipe,  etmalaomnia,qu»  me- 
remur,  aTcrte,  Per. 

Prxfatio,  —  Yere  dignum  et  justum  est,  »quum 
et  8alutare,nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,Pater,omnipotenSy»terne  Deus:  qui 
Ecdesiam  tuam  in  apostoiica  soliditate  firmasti,de 
quorum  consortio  sunt  i>eati  Pbiiippus  et  Jacobust 
qoonim  passionis  hodie  festa  yeneramur^poscentes 
ot  sicut  eorum  doctrinis  instruimur,  ita  ezemplis 
moniamur,  et  precibus  adjuyemur.  Per  Giiristum 
Domioom  nostrum. 

(360)  B.  R. 

Ad  Complmdum. — Qu»sumus,Domine,  salutari- 
bos  repleti  mysteriis,  utquorum  mysteria  celebra- 
mos,  eorum  orationibusadjuvemur.Per  Dominum. 

Superpopuhm.—  Beatorum  apostolorum  Phiiippi 
etJacobihonorecontinuo,  Domine,  piebs  tua  sem- 
per  exsultet,  ethis  prsesulibus  gubernetur,  quorum 
etdoctrinisgaudetet  meritis.  Per. 

86  ^  BONASMAU.^NATALIS  SANCTORUM  (361)  ALEXAN- 
DRlf  SYBNTII   BT  THBOOOU. 

Preesta,  quaesumus,  omnipotens  Deus,  ut,  qui 
laoetorum  tuorum  Alexandri,Eventii,  et  Theodoli 
oatalitiacohmus,  a  cunctis  malisimminentibuseo* 
rom  iotercessionibus  liberemur.  Per  Dominum. 

Super  o6/a/a*  —  Superhas  Hostias,Domine,bene- 
dictio  copiosa  descendat,  quse  et  sanctificationem 
Dobis  clementer  operetur,  et  de  martjrum  nos  so- 
leanoitate  leetificet.  Per. 

Aif  Complendum.  —  Pasce  nos,  Domine,  tuorum 
gaodiisubique  sanctorum,  quianostrse  salutisaug« 
meotasunt,  quotidies  illishonorimpenditur,inqui- 
bostumirabilis  praBdicaris.  Per. 

EODBM  DIB.  —  (362)   >>  INVBNTIO  SANCTJB  CRUas. 

Deus,qui  in  prfleclara  salutiferae  crucis  inventione, 
(3(3)  passionis  tuee  miracula  suscitasti,  concede,  ut 
^taiis  ligni  pretio,  eetemaevitffi  suffragiaconsequa- 
nsor.  Qui  vivis  et  regnas. 

Super  populum.  —  Sacrificium,  Domine,  quod 
iauDolamus,piacatus  intende,ut  ab  onxninos  exuat 
beyofUQi  nequitia,  et  per  vexillum  sanclee  crucis  Pi- 

/loEdit  Vatic.  et  Gussaov.,  pridie  celebratur 
^lia  sanctorom  illorum  apostolorum. 

"iDKaieod.  Rom.,  et  in  antiquis  Codd.,  minime 
^lat  boc  festum.  Habetur  tamen  in  secundo  Theo- 
«r.  ei  io  Edit.  Pameiii,  etsi  fateatur  abesse  a  suo 
Cod.Colon. 


A  lii  tui,  ad  oonterendas  potestatis  adversae  insidias, 
Dos  in  tu»  protectionis  securitate  constituat.  Per 
eumdem. 

Prmfaiio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  flequum 
et  salutare,  nostibisemper  et  ubiquegratias  agere, 
Domine  saocte,  Fateromnipotens,  aeterne  Deus,  per 
Ghristum  Dominum  nostrum  :  qui  (364)  per  passio- 
nem  crucis  mundum  redemit,  et  antiqus  arboris 
amarissimum  gustum  crucis  medicamine  indulcavit ; 
mortemquequsperhgnum  vetitumvenerat,  perligni 
tropteum  devicit,  ut  mirabili  sus  pietatis  dispensa- 
tione,  qui  per  llgni  gustum  a  florigera  sede  dicesse- 
ramus,  percrucis  lignum  ad  paradisi  gaudia  redea- 
mus.  Perquem. 
c  Benedictio. — Benedicat  vobis  omnipotens  Deus, 

Q  qui  per  Unigeniti  sui  Domini  nostri  JesuCtiristi  pas- 
sionemetcrucispatibulumgenusredemithumanum. 
Amen.  Concedatquevobis  utcumomnibus  sanctis, 
(365)  quae  sit  ejusdem  crucis  longitudo,  latitudo,  su- 
bhmitas  etprof  undum,  mente  devota  comprehendere 
possitis.  Amen.  Quatenus  vosmetipsos  abnegando, 
crucemque  gestando^  ita  in  prwsentis  vitm  stadio 
Redemptorem  nostrum  possitis  sequi,  ut  ei  inter 
choros  angelorum  post  obitum  mereamini  ascisci. 
Amen.  Quod  ille  preestare,  etc. 

87  AdComplendum.  —  Repletialimonia  coelesti, 
et  spiritali  poculo  recreati,  queesumus,  omnipotens 
Deus,  ut  ab  hoste  maligno  defendas,  quos  per  11- 
gnum  sanctee  crocis  Pihi  tui,  arma  justitisB  pro  sa- 
lute  mundi  triumphare  jussisti.  Qui  tecum. 

Q  Alia.  —  Deus,  qui  omnia  verbo  tuo  fecisti,  suppli- 
cesquaesumusinefiEabilem  clementiam  tuam,  utquos 
per  hgnum  sanctiB  crucis  Filii  tui  pio  oruore  (366) 
es  dignatusredimere,  omnibusin  tecredentibus  dira 
serpeotis  veoena  exstinguas,  et  per  gratiam  Spiritus 
sancli  poculumsalutissemper  infundas.  Per  eumdem. 

PRU)1B  NONAS  MAIL   —    ^  NATALIS  (367)    SANCtI  JOANNIS 

ANTB  PORTAM   LATINAM» 

Deus,  qui  conspicis  quianosundiquemalanostra 
perturbant,  preesta,  queesumus,  ut  beati  Joannis 
apostoh  tuiintercessiogloriosa  nos  protegat.  Per. 

Super  oblata.  —  Muneribus  nostris,  qusBsumus, 
Domine,  precibusque  «  susceptis,  et  coelestibus  nos 
mundamysteriiSyetclementerexaudi.  Per  Dominum. 

AdComplendum. — Kefecti,Domine,  pane  ccelesti, 
D  ad  vitam,  queesumus,  nutriamur  ffiternam.  Per. 

VI 1DU8  MAU.  —  NATAU8  SANCTORUM    (368)  GORDIANI  ET 

SPiBfAGOI. 

Da,  quffisumus,  omnipotens  Deus,  utqui  beatorum 
Gordiani  atque  Epimachi  solemnia  colimus,  eorum 
apud  te  intercessionibus  adjuverour.  Per. 

Super  oblata.  —  Hostias  tibi,  Domine,  beatorum 
martyrumGordianiatque  Epimacbi  dicatasmeritis 

c  Reperitur  in  Benedictionaii,  In  feitivUate  sanctx 
Cruds. 

d  Omittitur  hoc  festum  in  Kalend.  Rom.  Illius  offl* 
cium  continetur  in  Cod.  Reg.  Suec. 

•  Idem  Codex  habet  coneepti$^ 


m 


.SANCtl  GRECORII  MAONI 


1A4 


benignus  assume,  etadperpetuum  nobis  tribue  pro-  A  Dominejamularisaluiaris  eibus  et  sacer  polus  effl- 

ciat,  utrenovatio  conditionis  bumanffiyquam  myste- 
ria  continent,  in  nostris  jugi^er  sensibusofferatur. 
Per. 

PrcBfatio.  —  Yere  dignum  et  justum  est,  sequum 
et  saJutare,  nos  tibisemper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  fieterDc  Deus :  et 
immensam  bonitatis  ium  pietatem  bumiiiter  exorare, 
utignorantiamnostrfiBmortalitatis  attendens^ex  tua 
inspiratione  nos  facias  postulare  quod  rectum  est, 
et  tua  clementiatribuasimpetrarequod  poscimus. 
PerCbristum. 

Bmedtc/io.— *BenedicatYOsomnipotensDeus,qai 
vos  gratuita  miseratione  creavit,  et  in  resurrectione 
Unigeniti  sui  spem  yobis  resurgendi  concessit.  A- 
3  men.  Resuscitet  vos  de  vitiorumsepuIcris,quieum 
resuscitavit  a  mortuis.  Amen.  Ut  cum  eo  sine  fine 
febciter  vivatis,  quemresurrexisseamortuisveraci- 
ter  creditis.  Amen.  Quod  ipse  praestare. 

AdComplendum. ^PsLsehuii&nobis,  qufiesumus, 
Domine,remedia  dignanter  impende,  ut  terrena  de- 
sideria  respuentes,  discamus  amare  coelestia.  Per. 

Super  populum.  — Familiamtuam,quffisumus,Do- 
mine,  dexteratua  perpetuo  circumdet  auxiiio,  ut 
pascbali  interveoiente  solemnitate,  ab  omni  pravi- 
tate  defensa  donis  ccelestibus  prosequatur.  Per. 


yeniresubsidium.  Per. 

AdComplendum, — Qu8esumus,omnipotens  Deus, 
utquiccelestiaalimentapercepimus,intercedentibus 
sanctis  tuis  Gordiano  atque  Epimacbo,  per  bfiec  con- 
tra  adversa  omnia  muDiamur.  Per. 

VI  a  IDUS  MAU.  —    NATALIS    (369)    SAMCTI    PAHCRATU 

HARTYRIS, 

Prsesta,  qusesumus,  omnipotens  Deus,  ut  qui 
beati  Pancratii  martjris,  tui  natalitia  colimus,  a  cun- 
ctismalis  imminentibus  S8  ^jus  intercessionibus 
liberemur,  Per  Dominum. 

SuperoblcUa.  — Munera,  qufiesumus,  Domine,  tibi 
dicata  sanctiiica,  et,  intercedente  beato  Pancratio 
martjre  luo,  per  eadem  nos  placatus  intende. 

(370)  B.  R. 
Super  populum,  —  Beati  Pancratii  martyris  tui, 
Domine,  interce^^sione  placatus,  preesta,  qusesumus, 
utqufBtemporabcelebramusactione,perpetua(37i) 
salutatione  capiamus.  Per. 

lU  IDUS   MAU.   —   (372)    NATALIS  ^  SANCTiB  MARLE  AD 

MARTYRBS. 

CoDcede,  quoBsumus,  omnipotens  Deus,  adeorum 
gaudiafieterna  pertingere,dequorumnos  virtutetri- 
buis  annua  solemnitate  gaudere.  Per. 

Super  oblata.  —  Super  bas,  qufiesumus,  bostias, 
Domine,  benedictio  copiosa  descendat,  quse  et  san- 
ctificationemnobisciementeroperetur,  etde  martj- 
rum  nos  solemnitate  Isetificet.  Per. 

Ad  Complendum,  — Supplices  te  rogamus,  omni- 
potens  Deus,  ut  quos  tuis  reficis  sacramentis,  tibi 


DOMimCA  U  POST  OCTAVAS  PASGHjB. 

Deus  qui  errantibus,  utinviam  possintredireju- 
stitise,  veritatis  tuse  lumeDOstendis,da  cunctisqui 


etiam  placitis  moribus  dignanter deservire  concedas.  G  christiana  perfessione  ccDseDtur^et  iUarespuere  quae 


Per. 

Vin  KALBNDAS  «  JUNli.  —  (373)    NATAL18  8ANGT1  URBANI 

PAPiB. 

Da,  qufiesumus,  omnipotens  Deus^  ut qui  beati Ur- 
bani  martjristuiatque  pontificissolemniacolimus, 
ejus  apud  te  intercessionibus  adjuvemur.  Per. 

Superoblata,  — Haec  Uostia,  Domine,  qusesumus, 
emundetnostra  crimina,  et,  intercedeate  beato  Ur- 
bano  martyre  tuo,  (374)  sacrificium  celebrandum 
subditorum  tibi  corpora  mentesque  sanctificet. 

Ad  Complendum.  —  Beati  Urbani  martjris  tui  at« 
que  pontificis,  Domine  intercessione  placatus,  pree- 
sta,  qufiesumus,  utquse  tcmporalicelebramus  actioDe, 
perpetua  salvatioDe  capiamus.Per  Dominum  nostrum. 

d  DOHimCA  I  POST  OCTAVAS  PASGAiE. 

Deus,qui  inFiliitui  humilitate  jacentem  mundum 
crexisti,  iidelibus  tuis  perpetuam  Ifietitiam  89  con- 
cede,  ut  quos  perpetuffi  mortis  eripuisti  casibus, 
gaudiis  faciais  sempiternis  perfrui.  Per. 

Superoblata.  ~  DigDenostuonomiQi,qufiesumu8, 

•  Id  Kalend.  Rom.  et  Ed.  Pamel. :  Nat,  sancto» 
rum  Nerei,  et  Achillei,  et  Pancratii,  Solius  saDcti 
PaDcratii  memJDit  Cod.  Beg,  Suec.  ObservaDdum  est 
in  Kalend.  Rom.  prius  aDDOtari  festum  sanctorum 
NereietAchillei,  et  posteasaDcti  Paucratii. 

^  In  sola  Edit.  Pamel.  :  Dedicatio  basilicw  sanctse 
Mar,y  etc,  reluctante  ipso  Cod.  Reg.Suec. 

<^  Ante  hoc  festum.  in  £d.  Pamei.  lentur  :  Aacensa 
pminif  adsanetum  Petrutn,  Item  ;  Dominica  post 


buic  inimica  sunt  nomini,et  ea  qufie  sunt  apta  sec- 
tari.  Per. 

Super  oblata,  —  Deus,  qui  solemnitate  pfliscbali 
ccelestia  mundo  remedia  benignus  operaris,  annua 
festivitatis  bujus  dona  prosequere  :  ut  observantia 
temporalis  ad  vitam  nobis  proficiat  sempitemam. 
Per. 

Prxfatio.  —  Vere  dignum  etjustumest,  aequum 
et  salutare,  nostibi  semper  et  ubiquegratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  fieterne  Deus  : 
qui  de  Virgine  nasci  dignatus,  per  passionem  et 
mortem  a  perpetua  nos  morteliberavit,  etresurreo- 
tione  sua  aeternam  nobis  vitam  contulit.Per  qaem. 

^Benedictio. —  Deus,qui  per  resurrectionem  Uni- 
D  geniti  sui  vobis  contulit  et  bonum  Redemptioniset 

decusadoptionis,903U®  ^^^i^^^^^^^^^P^^^^  ^* 
nedictionis.  Amen.  Etquoredimente  perceplstisdo* 

num  perpetuae  libertatis,  eo  largiente  consortes  ef* 

ficiamini  fieternfiebsereditatis.Amen.  Et  cui  consur- 

rexistisin  baptismate  credendo,  adj  ungi  mereamini 

ascensa.  Senique  :  Festum  sanctx  Polentianm  virq. 
Quod  etiam  exhibet  Kalend.  Rom.,  ad  diem  19  Maii, 
sed  sub  nominesanctee  Pudentianae. 

^  Hfiec  Dominica  post  Pascha  vacat,  cum  cfieteris  in 
Ed.  Pamel. 

•  Haec  Benedictio  in  Benedictionali  Gregorii  assi- 
gnatur :  De  Resurrectione^  post  BenedicUonein  octa- 
¥10  Pasch». 

I  Legitur  in  Benedictionali  post  prfiBcedentemt 


m 


ilBER  SACRAUENTORUM* 


106 


iocce/estiregionebene  vivendo.   Amen.   Quodipse  A 
pfffslare. 

Ad  Complendum.  —  QnflBsumus,omaipotens  Deus 
jam  000  teneamur  obnoxii  sententise  damnationis 
bumaoee,  cujus  nosvincuiishaic  redempiiopascha- 
lis  absolvit. 

Atia,  — Fac,  qu8Bsumus,omnipotensDeus,  ulqui 
pasohalibusremediis  innovali,  similitudinemterreni 
pareatts  evasimus  ad  formarn  cselestis  transferamur 
auetoris.  Qui  tecum. 

DOMINIGA  ni  POST  OCTAVAS  PA^^CHJB. 

Deus,  quiflJeliummentes  uniusefficisvoluntatis, 
dapopulis  tuis  id  amare  quod  praecipis,  id  desidera- 
requod  promittis,ut  intermundanasvarietatesibi 
Dostra  fixa  sint  corda,  ubi  vera  sunt  gaudia.  Per. 

Sttpero6teto. -Exuberet,quffisumus,Domine,in  B  tuoetnuiii8JampaUarisadver8itatibus(38^ 


BenedicHo, 
Ad  Complendum.  — PraBsta.  qu6esumus  omnipo- 
tens  Deus,  at  percipientes  Paschali  munere  yeniam 
peccatorum  deinceps  peccata  vitemus.  Per  Dooii- 
num  nostrum. 

FBHIA  li. 

In  (380)  •  Litania  Majore,  Mentem  familis  tuas 
quffisumus,  Domine  intercedente  beato  lll,,ei  mu- 
nere  compunctionis  aperietlargitatepietatis  exau- 
di.  Per  Dominum. 

Alia,  Deus  qui  culpas  delinquentium  districte 
feriendo  percutis  Qetus  quoque  iugentium  nonre- 
cuses  ut  qui  pondus  tuae  animadversionis  cognovi- 
mus,  etiam  pietatis  gratiam  senliamus.  Per. 

Alia.  —  Parce,  qusesumus,  Domine  parcepopulo 


mentibus  nostris  paschaiisgratia  sacramenti,utdo- 
ois  suis  ipse  nos  dignos  efficiat.  Per. 

Prxfatio.  —  Vere  dignum  et  juslum  estsequum,et 
saiulare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gralias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens  aeterne  Deus:et 
(375)  lui  misericordiam  muneris  postulare,  ut  tem- 
poraquidus  postresurrectionemsuamDominusno- 
ster  Jesus  Giiristus  discipulissuis  corporaliterappa- 
ruit,  5ic(376)  ipsoopitulante  pia  devotione  tracte- 
mus,  quatenus  in  his  omnium  vitiurum  sordibus 
careamus. 

(377)  Benedictio. 

Ad  Complendum. —  Concede,  quaBsumus,  miseri- 
cors  Deus,  ut  quod  paschalis  exsequimur  institu- 


quos  pretioso  Filii  tuisanguine  redemisti.Qui  tecum. 

Alia.  —  Deus  qui  culpas  nostras  piis  verberibus 
percutisyUt  nos  a  nostrisiniquitatibusemundes,  da 
nobis  et  de  verbere  too  proticere  el  de  tua  citius 
consolatione  gaudere.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia  —  Adesto  Domine  supplicatiooibus  nostris, 
et  sperantes  in  tua  misericordia,  intercedentebeato 
Pelro  apostolo  tuo,  ccelesti  protege  benignus  au- 
xiho  Per. 

Alia.  —  Preesta,  quaesumus  omnipotens  DeuSi 
ut  ad  te  toto  corde  clamantes,  intercedente  beato 
Petro  apostolo  tuo,  tuaepietatis  indulgentiam  con- 
sequamur.  Per  *>  . 

Ad  Missam,  —  Prsesta,  quffisumus,  omnipotens, 


lis,  salutiferumnobis  omni  tempore  sentiamus.  Per  C  Deus  ut  qui  in  affliclione  nostra  de  tua  pietalecon- 


Dominum  nostrum. 

Super  populum  —  Gaudeat  Domine,pIedsfidelis; 
et  cum  proprifie  recolit  saivatonis  exordia,  et  ejus 
moveatur  augmentis.  PerDominumnostrumJesum 
Christum. 

DOM INICA  ly  POST  0GTAVA3  PASCHiB. 

Deus  a  quo  bona  cuncta  procedunt  largire  suppli- 
cibus  tuis  ut  cogitemus  te  inspirante  qus  recta 
8aQt,et  te  gubernante  eadem  faciamus.  Per. 

Super  OHa(a.  —  Clementiam  tuam,  Dominesup- 
pliciter  exoramus,  91  "^  paschaiis  munerissacra- 
mentum,  quod  tide  recolimus,  etspedesideramus 
inteoli  perpetua  dilectionecapiamus.  Per. 

Prxfatio»  —  Vere  dignum  etjustumest,  aquum  ^ 
etsaiutare  uos  tibisemperet  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens  aeterne,  Deus;et 
(378)  Majestatem  tuam  indefessis  precibus  ei^orare, 
ot  mentes  nostras  bonis  operibussemperinformes. 
Quiasicerimus  prseclari  muneris  promptasinceri- 
tate  cuitores,  si,  ad  meliora  jugiter  transeuntes(379) 
Paschale  mjsteriumstudeamus  habereperpetuum 
Per  Christum. 

«  Apud  Pamel.  etin  Kalend.  Rom.  non  hic  assi- 
goatur  litan.  Qu«e  vero  extiibet  Pamei.  ad  diem  25 
Aprilis,  ubi  iDdicitur  litania  major^  a  Qostris  omDino 
(Lftcrepant.  Prior  Theoder,  hoc  loco  meminit  lita- 
mtt  mai.,  et  fere  convenit  cum  £dit.  Pamel.  ad  diem 
S5ApriliB« 

patrol,  Lxxym, 


fidimus,  contra adversa omnia  tua  semper  protectio 
ne  muniamur.  Per  Dominum  nostrum. 

92  Super  oblata.  —  SacriBciumnostrffi  poenitu- 
dinisjejunantes,Domine,tibiper8olvimus,obsecran* 
tes  ut,  ejus  virtute  muniti  semper  ad  ccBleste  con- 
vivium  festinemus.  Per. 

Prmfatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est  squum 
et  salure  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine sancte,  Pateromnipotens,  ffiterne  Detls.et 
te  auctorein  et  sanctificatorem  jejunii  coilaudarei 
perquodnobliberasanostrorumdebitispeccatorum. 
Ergosuscipejejunantiumpreces ;  atque  ut  nos  ama- 
lis  omnibus  propitiatus  eripias,iniquitate8  uostras  qui- 
busmeritoaffligimurplacatusabsolve.PerChristum. 

c  BenedicHo,  —  Omnipotens  Deus  devotionem  ve- 
stram  dignanter  intendat,  et  suffivobis  benedictio- 
nis  dona  concedat.  Amen.Indulgeatvobismalaom- 
nia  quffi  egistis  et  trlbuat  veniam  quam  ab  eo  de- 
poscitis.  Amen.  Sicque(384)jejuniivestrietprecum 
vota  suscipiat  ut  avobis  adversa  omnia,  quffi  pec« 
catorum  retributione  meremini,  avertat^et  donum 
in  vos  Spiritus  paraclitiinfundat.  Amen.  Quodipse 
prffistare  dignetur. 

>>  Post  hanc  Orat.  inEdit.  AngeliRoccffi,  seu  Va- 
tic,  sequuQtur  quatuor  OraUones  quibus  premitti* 
t[xt :  Ad  campum, 

c  Exstat  in  Benedictionali,  et  inscribitur  :  De  je- 
junio* 


107 


SANGTI  GREGORII  MAGNt 


1«8 


Ad  Complendum,  —  Vota  oostra,  quffisumus,  Do- 
miae,  pio  favore  prosequere,  utdum  dona  tua  iu 
tribulatione  percipimus  de  consolatione  nostra  in 
tuo  amore  crescamus.  Per  Dominumnostrum. 

Super  popvlum.  Praetende  nobis,  Domine,  mi- 
sericordiam  tuam,  ut  qu»  votisexpetimusyConver- 
satioDe  iibi  placita  consequamur.  Per. 

FRRIA  lU. 

ConserYa,qu8Bsumus,  Domine,populum  tuum,et 
ab  omnibus  quas  meretur  adversitatibus  redde  se- 
curum,  ut  tranquillitate  percepta  devota  tibi  mente 
deseryiat.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia.  AfQictionem  familias  tuae,  quassumus,  Do- 
mine  intende  placatus^  ut  induita  venia  peccato- 
eum  de  tuis  semper  beneficiis  gloriemur.  Per. 

Alia,  —  Ab  omnibusnos,qu8Bsumus,Dominepec 
cati»  propitiatus  absolve,  ut,percepta  veniapeccato- 
rum,  liberistibimentibusserviamus.Per  Dominum. 

Alia,  — Preclbus  nostris  quaesumus  Domine,  au- 
rem  tuae  pietatis  accommoda»etorationes  supplicum, 
occultorum  cognitor, benignusexaudi,ut,te largien- 
te,  ad  vitam  perveniant  sempiternam.  Per. 

Alia, '—  quaBsumusomnipotensDeus^Qt  qui(385) 
nostris  fatigamur93  offensis  etmeritonostraeini- 
quitatis  affligimur,  pietatis  tuae  gratiam  consequi  me- 
reamur.  Per  Dominum. 

Ad  Missam. 

Deus,  qui  nos  consptcis  in  tot  perturbationibus 
non  posse  subsistercafflictorumgemitumpropitius 
respice,  et  mata  omnia  qufiB  meremur  averte.  Per. 
Super  oblata.  —  Offerentium  quassumus,  Domine, 
vota  multiplicaet  omnes  (386)  verae  credulitatis  in- 
strumentis  perlustra.  Sicque  nobis  per  hoc  sacrifi- 
cium  adesto  placatus,  ut  nos  et  a  peccatis  et  a  peri- 
culis  omnibus  miseratus  absolvas.  Per  Dominum 
nostrum. 

PrxfaHo,  —  Vere  dignum  etjustumest,  aequQm 
et  salutare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  laterne  Deus : 
et  Majestatem  tuam  suppliciter  exorare  ut  non  nos 
nostrae  malitiw  sed  indulgentiae  tuae  praeveniat  sem- 
per  affectusy  qui  nos  a  noxiis  voluptatibus  indesi- 
nenter  expediat  et  a  mundanis  cladibus  dignanler 
eripiat,  Per  Ghristum, 

Ad  Complendum,  Purifica,  quansumus,  Domine, 
tuorum  corda  fic  elium,  ut,aterreDacupiditate  mun- 
dati  et  praesentii  vitae  periculis  exuantur  et  perpe- 
tuis  donis  firmentur.  Per 

FERiA  IV. 

£xaudi  Domine,  populum  tuum  tota  tibi  mente 
subjeotum  ut  corpore  et  mente  protectus,  quod  pie 
credit  tua  gratia  consequatur.  Per. 

Alia.  Subjectum  tibi  populum  qusesumus,  Do- 
mine  propitiatio  coelestis  ampiificet  et  tuis  semper 
faciat  serviremandatis.  Per  Dominum  nostrum. 
Alia,  —  Miserere  jam  quaesumus,  Domine,  populo 

*  1q  Ralend.  Rom.  huic  festo  assignatur  vigiUa,  et 
pOBtea  l^gitar  ;  Fer,  5  in  Ascensa  Dom*  Ibi  nulla  est 


A  tuo  et  continuis  tribulationibus  laborantem  ceieri 
propititiatione  laetifica,  Per  Dominum  nostrum. 

Alia,  Auxiliare  Domine,  quaerentibus  miseri- 
cordiam  tuam  ,et  da  veniam  confitentibus,  parce  sup- 
plicibus,  ut,  qui  nostris  meritisflagellamur  tua  mi- 
seratione  salvemur.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia,  —  Praesta^quaesumus,  omnipotens  Deus,  ut 
quiiram  tuae  indignationis  agnovimus  misericor- 
diae  tuae  indulgentiam  consequamur.  Per. 

Ad  Missam.  —  Intende,  quaesumus  Domine,  pre- 
aes  nostras,  et  qui  non  operando  justiliam  correp- 
tionem  meremur,  afflictiin  tribulatione,  ciamantes 
respireums  auditi.  Per. 

94  A^M — Praesta  quffisumus,  omnipotens  Pater 

ut  nostrae  mentis  intentio  quo  soiemnitatis  hodier- 

B  nae  gioriosus  auctoringressusest  semper intendat,et 

quo  fidepergit,conversationeperveniaL  Per  eum' 

dem  Dominum  nodtrum. 

Super  oblata.  —  Jejunantium^Dominequaesumus 
supplicum  votapropitius  intuere,etmunerapraBsen- 
tia  sanctificans,perceptione  eorum  oculta  cordis  no- 
stri  remedio  tuae  clarifica  pietatis,  utnec  operacar- 
nalia,  necfluxa  nos  teneant,  quos  institutor  jejunil 
Ghristus  Dominus  reparavit.  Qui  tecum. 

Alia.  —  Sacrificium,Domme,  pro  Fiiii  tui  suppii- 
ces  venerabili  quam  praevenimus  nunc  Ascensione 
deferimus,  praesta,  quaesumus,  ut  et  nos  per  ipsum 
his  commerciis  sacrosanctis  ad  coeiestia  consurga- 
mus.  Per  eumdem  Dominum. 

Prsfalio.  —  Vere  dignumetjustumestaequumet 
p  saiutare,  nos  tibisemperetubiquegratiasagereDo- 
mine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus  :  ut 
quia  tuiestoperis  si  quod  tibiplacitum  estaut  co- 
gitemus,aut  agamus,  tu  nobissemperet  intelligen- 
di  quae  recta  sunt,  et  exsequendi  tribuat  facultateir  • 
Per  Ghristum  Dominum  nostrum. 

Ad  Complendum,—  Tribue,  Domine,  quaesumus, 
ut  perhaeo  sacra  quae  sumpsimusiliuctendatnostraB 
devotiouis  affectus,  quo  tecum  est  nostra  substan- 
tia.  Qui  tecum  vivit  et  regnat. 

Super  populum  —  Famiiiae  tuffi,  quaesuinus  Do- 
mine,  esto  protector,  etmisericordiam  tuamconce- 
de  poscenti,  quo  tibi  semper  fiat  obediens,  et  tua 
dona  percipiat.  Per. 

Uf  a  ASCENSA  (387)  DOMllll 

D  Ad  Missam,  —  (388)  Goncede,  quaesumus,  omni- 
potensDeus,  utqui  bodiernadie  Unigenitum  tuum 
Redemptorem  nostrum  ad  coeios  ascendisse  credi- 
mus  ipsi  quoque  mente  in  coelestibus  habitemus* 
Per  eumdem. 

Sup6r06/a^a.  — Suscipe,Domine,munera,quaBpro 
Filii  tui  gioriosa  Ascensione  deferimus  et  concede 
propitius  uta  praesentibuspericuiisliberemuretad 
vitam  perveniamus  aeternam.  Per  eumdem. 

Prvefaiio,  —  Vere  digoum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare  qos  tibi  sempei^  et  ubiquegraiias  agere 
Domine  sancte,Pater  omuipoiens,  «eterueDeus^per 

Btatio  ;  at  in  Edit.  Pamel.  legilur:  Ad  sanctum  Pe* 
Irum^  quod  abest  aGod.  Reg.  Sueo. 


)09  LlBER  SACHAMENTORn^  iiO 

Christiim  Dominum  nostrum:quipostResurrectio-  A  adcoelos  nobis  8pemascendendidonaTit.Pepquem 
nemsuamomnibusdiscipulissuismanifestusappa-      Majestatem, 

&  Benedlctio.  —  Benedictionum  suarum  super  vos 
Dominus  imbreminfundat,et  charitatis  suaBthesau- 
ros  coeiestes  Yobis  aperiat.  Amen.  Facia  t  vos  Dominus 
vitse  sBlernfiB  participes,  et  regni  coelestis  cobsBredes. 
Amen.Dignam  in  vobis  habitationem  Spiritus  san- 
ctusinveniat,utejusgioriosaMajestas  placide  in  v»)- 
stris  cordibusrequiescat.Amen.Quodipse  prffistare 
dignetur. 

Ad,  Complendum.  — Repleti,  Domine,  munoribus 
sacris,  quflesumus  utin  gratiarum  actione  semper 
maoeamus.  PerDominum  oostrum. 

Alia.  —  Deus,  vita  fidelium,  gloria  humilium,et 
beatitudo  jt)storum,  propitius  respice  suppiicum 


ruit,etipsiscernentibus  est  elevatus  in  coelum,  ut 
95aosdivinitatissuse  tribueretesse  participes.  Et 
cumaDgelis. 

Te  igitur,  Clementissime  Pater,  etc. 

Communicantes,eldiem  sacralissimum  ceiebran- 
tes,  quoDomiuus  noster  UnigenitusFiliustuusuni- 
taiQ  sibi  fragiiitatis  Dostr»  substantiam  in  glorifle 
tus  dextera  coliocavit,  Sed  et  memoriam,  etc. 

Benedictio.  —  Benedicat  vobis  Deus,cujusUnige« 
Ditus  hodierna  die  coeiorum  alta  penetravit,  et  vo- 
bis  ubi  ile  est  asceudendi  aditum  patefecit.  Amen. 
CoDcedat  propitius  ut  sicut  post  Resurrectiooem 
suam  discipulis  visus  est  manifestus.itavobisinju- 


diciumveniensvideatur  placatus.Amen.  £tquicon-  b  preces,  ut  animaequfie  promissiones  tnas  sitiuntde 
sedere  Patri  iosuaMajestateoreditis,vobi8Cum  ma- 
Dere  usqueiafinemsaeculi  secundumsuampromis- 
sioaem  sentiatis.Amen.Quod  ipse  praBstare. 

Ad  Complendum.  —  Pr8estanobis,queesumus,om* 
Dipotens  et  misericorsDeus,  ut  qufle  visibilibus  my- 
steriissumenda  percepimus,  invisibili  consequamur 
effectu.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia,^  Tribue,qu8esumus,  omnipotens  Deus,  ut 
munere  festivitatis  hodiernfle  illucfiliorum  tuorum 
dirigatur  intentioquointuoUnigenitotecum  estno« 
itra  substantia.Qui  tecum  vivit  et  regnat. 

Alia.  —  Adesto,Domine,supplicationibusnostris, 
uisicuthumani  ^eneris  Saivatorem  consedera  tecum 
in  tua  Majestate  coohdimus,  itausquead  consum- 


tua  semper  abundantia  repleantur.  Per  Dominum 
nostrum. 

INCIPIUNT     OBATIONES     DE    PENTECOSTB. 

^  Die  Sabbato  (391)  ante  descensum  fontis. 

Lectio  Libri  Genesis.  Noe»  cum  quingentorum  esset 
annorum . 

Deus,  qui  Ecclesiam  tuam  sempergentium  voca- 
tione  multiplicas,  concede  propitius  ut  quos  aqua 
baptismatis  abiuis,  continua  protectione  tuearis  .Per 
Dominum. 

Lectio  Libri  Deuteron.  Scripsit  Moyses. 

Canticum  :  Attende  coelum. 

Deus,  quinobisperprophetarumora  prflecepisti, 


,      ,  temporalia  relinquere,  atque  ad  fleterna  festinare 

QiatiODems€ecuiimanerenobiscum,quemadmodum  r   .    /_  ,.    .  .    .. .    . 

...  ..^11:^:4..,  -, »; »  t /^u-:  ..  ^  Pk :^.  _      da  famuhs  tuis  ut  quae  a  tejussa  cognovimus  im- 

plere  coelesti  inspirationo  vaieamus.  Per  Dominum 


est  pollicitus^sentiamus  JesumChrihtumDominum 
Dostnim.  Qui  tecum. 

AHa.  —  Da.  quflesumus,  omnipotens,  Deus,  illic 
sobsequi  tuorum  membra  hdeiium,  quo  capnt  no- 
strum  principiumque  preecessit  Jesus  Christus  Do- 
mious  noster.  Qui  tecum  vivit  et  regnat  Deus. 

Alia.  —  Deus,cujusFiiius  inalta  ccBlorum  poten- 
ter  ascendens,  captivitatem  nostram  suaduxit  vir- 
tutecaptivam,tribue,  qu(Bsumus,ul(389)  donaquae 
suis  (390)  participibus  contulit,Iargiatur  etnobis  Je- 
sasChristus  Filius  tuus. 

DOMiMCA   I   POST  ASGENSIONKM   DOHINI. 

Omoipotens  sempiterne  Deus,facnos  tibi  semper 
etdevotam  gererevoluntatem,  etMajestati  tuaesin- 
cerocorde  servire.  Per. 

Super  oblala.  —  Sacrificia  nos,  Domine,immacu- 
Uta  puhticent,  et  mentibusnostris  superneegratiae 
dentvigorem.  Per. 

86  Praefatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est, 
sqaom  et  oalutarenostibi  semperet  ubiquegratias 
A^,  Domine  saocte,  Pater  omnipotens,  eeterne 
^us,perChristumDomioum  nostrum  :qui  generi 
huaiDQonascendo  subvenit,cum  per  mortempassio- 
nismuodum  clevicit,per  gloriam  Resurrectiouis  vitae 
cteniae  aditum  patefecit,  et  per  suam  Ascensionem 

*  Noilibi  haoc  Benedictionem  invenimus. 

^  Apud  PameL :  In  SabbatoPentecostes, eiiaKalead. 


Dostrum . 

Lectio  Lt^rtLem/tct.Cumingressifueritis  terram, 
quam  ego  dabo  vobis. 

Deus,  qui  diversitatem  omnium  gentium  in  con- 
fessione  tui  nominis  adunasti,  da  nobis  et  velie 
et  posse  quod  praecipis,  ut  popuio  ad  aeternitatem 
vocato  una  sitfides  menlium  et  pietas  actionum. 
Per. 

Lectio  Isaim  prophetas.  Apprehendentseptem  mu- 
lieres. 

Canticum  :  Vinea. 

Deus,  incommutabilis  virtus  et  lumen  aeternum, 

respice,propitius  ad  totius  Ecclesiae  mirabile  sacra- 

D  mentum,et  da  famuUstuis  ut  hocquod  devote  agi- 

musetiam  rectitudinevitaeteneamus.Per  Dominum 

nostrum. 

97  Canticum  dePsal.  xvi.Sicut  cervus  desiderat 
ad  fontes. 

PostTractum. — Concede,quaesumu8,onmipotens 
Deus,  utqui  solemnitatem  doniSpiritus  sancti  coii- 
mus,  coelestibus  desideriis  accensi,  fontem  vitaesi- 
tiamus.  Per. 

Oratio  ad  Missampostascensum  fontis.  ^Praesta 
quaBsumus^omnipotensDeusutcharitatis  tuae  super 

Rom.  :  Die  Sabbat.  in  vigilia  Pentecostes. 


t 


iii 


SANCn  GREGORn  MAONI 


Hi 


Dos  splendor  effuIgeatyetluztuaBluciscorda  eorum 
qui  per  gratiam  tuam  reoati  suut  sancti  Spiriius 
illustratioDe  coDfirmet.  Per  Domioum  nostrura  Je- 
sum Ghristum  Filium  tuum,qui tecum  vivit  et  regnat 
Deusin  unitate  ejusdem  Spiritus  sancti. 

Super  oblata,  —  Hostias  populi  tui,  quaesumus, 
Domine,  miseratus  iatende,  et  ut  tibi  reddantur 
acceptee,  conscientias  nostrassanc  ti  Spiritus  salu- 
tfiuis  emundet  adventus.  Per  Dominum,etc.,inuDi- 
tate. 

Prmfatio,  —  Veredignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  eelerne  Deus  : 
(393)  qui,sacramentum  paschale  consummans.qui- 
bus  per  Unigeniti  tui  consortium  filios  adopti  onis  esse 
tribuisti,perSpiritum  sanctumlargirisdona  gratia- 
rum,et8ui  cohaeredibus  Redemptorisjam  nuncsu- 
pernae  pignus  haereditatisimpendis^uttantose  cer- 
tius  ad  eum  conhdant  esseventuros,quanto  se  sciunt 
ab  eoredemptos,  etsancti  Spiritus  infusione  dita- 
tos.  Et  ideo  cum  angelis. 

Teigitur,  etc. 

Communicantes,  et  (393)  diem  socratissimum 
Pentecostespr6evenientes,quo  Spiritus  sanctusapo- 
sfoios,  plebemque  credentium  praesentia  su»  Maje- 
statis  impievit.  Sed  et  memoriam    venerantes,  etc . 

Hanc  igitur  oblationem  seryitutis  nostrse,  sed  et 
cunotae  familise,  tua,  quam  tibi  offerimus,  pro  his 
quoque,quo8  regeneraredignatus  es  ex  aqua  etSpi- 
ritu  sancto,tribuens  eis  remissionem  omnium  pec- 
catorum,  quaesumus,  ut  placatus. 

*  Benedictio, — Benedicatvobisomnipotens  Deus, 
ob  cujus  paracliti  Spiritus  adventum  mentes  vestras 
Jejuniiobservantia  prseparatis,  et  prsesentem  diem 
solemnibus  laudibus  honoratis.Amen.lnstar  modo 
renatorum  infantium  talem  innocentiam  habeatis^ 
ut  templum  sanctiSpiritus  ipso  tribuente  esse  pos- 
sitis.  Amen .  Atque  idem  Spiritus  sanctus  ita  vos  hodie 
sua  habitatione  dignos  efficiat,  ut  cras  se  vestris 
mentibus  vobiscum  perpetim  habitaturus  inf undat, 
et  peracto  praesentis  vitae  curriculo  vos  ad  coeie 
stia  dona  perducat.  Amen.  Quod  ipseprffistare  di- 
gnetur. 

Ad  Complendum*  —  Priesta^  qusesumus,  omnipo- 
tens  DeuSfUtSpiritussanctus  adveniens  Majestatem 
oobis  Filii  tuimanifestandoclariiicet.Pereumdem, 
In  unitate  ejusdem. 

98  Alia.  —  Deu8,cujusSpiritutotumcorpus  Ec- 
clesiae  multiplicatur,  et  regitur,  conserva  in  nova 
familiae  tuflBprogeoie  sanctificationis  gratiam,quam 
dedisti,  ut  corpore  et  mente  renovati,  io  unitate 
fidei  ferevntes,  tibi  Domino  servire  mereantur.  Per 
Dominum  nostrum.  In  unitate  ejusdem. 

DIE    b  8ANCT0     PENTEC0STE8. 

Deus,qui  hodiernadiecordaiideiiumsancti  Spiri- 

•  Exslat  in  Vigil.  Pentecostes  in  Benedictionali 
Gregorii. 

b  Apud  Pamei,  pro   statione  :  Ad   sanctum  Pe- 
trum, 
0  Id  Benedictionaii  assignatur   etiam  pro   Pente* 


A  lus  illustratione  docuisti,da  nobis  in  eodem  Spiritu 
rectasapere,etdeejussemperconsolationegaudere. 
Per.  In  unitate  ejusdem. 

Super  oblaia.  —  Munera,  Domine,  quflesumus, 
oblata  sanctitica,etcordanostra  illustratione  sancti 
Spiritus  euiundd.  Fer.  In  unitate  ejusdem. 

Praejatio,  —  Vere  dignum  et  justumest,  aequum 
et  saluiare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Dominesancte.Pater  omnipotens,fleterne  Deus,per 
Christum  Dominum  nostrum  :  qui  (394)  ascendens 
^super  omnes  coeios,  sedensquead  dezteramtuam. 
promissum  Spiritum  sanctumhodiernadie  in  filios 
adoptioniseffudit.Quapropterprofusis  gaudiis  totus 
inorbe  terrarum  mundusexsuitat.  Sed  et  supernfle 
virtutes,atqueangelicfiB  potestates  hymnum  gloriae 
n  tuaeconcinunt,  sine  fine  dicentes. 

Te  igitur,  etc, 

Communicatites,etdiemsacratissimumPenteco- 
stes  ceiebrantes,  quo  Spiritus  sanctus  apostohs  (395) 
in  igneis  iinguis  apparuit.  Sedet  memoriam. 

Hanc  igitur  oblationem  servitutis  nostrse,  sed  et 
cunctae  familiae  tuae,  quam  tibi  offerimus,  pro  his 
quoque,quosregeneraredignatus  esex  aquaetSpi- 
ritu  sancto,  tribuens  eis  remissionemomniumpec- 
catorum,  qusesumus,  utplacatus. 

c  Benedictio.—  Deus,  qui  hodierna  die  discipu- 
lorum  mentes  Spiritus  paracietiinfusione  dignatus 
est  illustrare,  faciat  vossua  benedictionerepleri,  et 
ejusdem  Spiritusdooisexuberare.  Amen.IJle  igois, 
qui  super  discipulos  apparuit,peccatorum  yestrorum 
sordes  expurget,  et  sui  luminis  iufusione  corda  ves- 
^  tra  perlustret.  Amen.  Quique  dignatusestdiversita- 
tem  iinguarum  in  unius  6dei  confessione  adunare,in 
eadem  vos  faciat  tide  perseverare,et  perhanc  (396) 
a  spe  ad  speciem  pervenire.  Amen.  Quod  ipse 
prsestare  dignetur. 

Ad  Complendum,  —  Sancti  Spiritu8,Domine,corda 
nostra  mundetinfusio,etsuiroris  intimaaspersione 
fecundet.  Per  Dominum. 

Alia,  •—  Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  Pa- 
schale  sacramentumquin^^uaginta  dienim  voluisti 
mysterio  contineri>presta  ut  gentium  facta  disper- 
sio  divisione  hnguarum  ad  unam  confessionem  tui 
nominis,  99  coBlesti  munerecongregetur.  Per  Do- 
minum. 

Alia,  — Deus,  qui  sacramento  festivitatis  bodier- 
D  nsB  Ecclesiam  tuam  inomnigente  et  nationesancti- 
ficas,  in  totam  mundilatitudinemSpiritustuidoaa 
diffunde.  Per. 

d  Fbrja  u, 

Deus,  quiapostohstuis  sanctumdedistiSpiritum, 
concede  plebi  tu6episepetitioniseffectum,utquibu8 
dedisti  fidem,  largiaris  et  pacem.  Per. 

Super  oblata,  —  Propitius,  Domine,  quaesumus, 
htec  dona  sanciitica,  et,  Uostiae  spiritaiis  obiatioae 

coste. 

<t  Apud  Pamel.  et  in  Kalend.  Rom.,  pro  statione 
legitur  :  Ad  Vincula,  In  otroque  Tbeod.  ;  Adian- 
ctum  Petrum  ad  Vincula. 


i 


r 


M 


UBER  SACRAMENTORUM. 


114 


ni8C«pta>Dosaietipso8tibiperflce  munus  seteraum.  A     Super  oblata.--'  Accipe  quflB8Qmu8»Domine,  mu- 


Per  Dommum  nostrum. 

iVar/a/»i>.— Veredignum  etjustumest.aequum  et 
salutare,  nos  tibi  semper  el  ubique  gratias  agere, 
Domioe  sancte,  Pater  omnjpotens.seterne  Deus^per 
Christum  Dominumoostrum  :  qui  promissum  Spiri- 
tum  paracletum  super  discipulos  mi6it,qui  principio 
nasceotis  Ccclesio;  cunctis  gentibus  imbuendis,  et 
Deitatis  scieutiam  inderet,  etlinguarumdiversitatem 
io  onius  fidei  coofessioDe  sociaret.  Per  quem  Maje- 
statemtuamsupplicesexoramu8,utcujuscelebramus 
ad?eotum.ejus  multimodsB  gratifiecapiamus  effectum 
Per  qoem  Majestatem. 

Ad  Complendum,—  Adesto,  Domine,  quaesumus, 
populo  tuo,  et  quem  mysteriis  CGelestibusimbuisti, 
ab  bostium  furure  defende.  Per. 

Alia.—  Deus,  qui  discipulis  tuis  Spiritum  san- 
etam  paracletum  in  ignis  fervore  mittere  dignatus 
es,  da  populis  tuis  in  uDitati)  fidei  esse  ferventes,  ut 
in  tua  semper  dilectione  permanentes,  etin  fidein- 
Teoiantur  stabiles,  et  in  opere  efdcaces.Per  Domi- 
oum. 

•  PERU  ni. 

Adsit  nobis,  Domine,  qusesumus,  virtus  Spi- 
ritus  saDcti,qu8e  et  corda  nostra  clemen  ter  expurget, 
etabomoibus  tueaturadversis.  Per  Domiuum. 

Superoblata. —  Purificet  dos,  quflssumus,  Do- 
nune,  muDeris  prfieseotis  oblatio,  et  digoos  sacra 
participatioDe  perficiat.  Per  Dominum. 

Prxfatio, —  Vere  dignum  et  justum  est,  eequum 


nus  oblatum,  etdigoanter  operare,ut  quod  myste- 
riisagimus,piisefirectibuscelebremu8.PerDomlnum 
nostrum. 

Prsefatio,—  Vere  dignum  et  justum  est,  eequum 
et  salutare,  nostibisemperet  ubiquegratiasagere 
Domine  saocte,  Pater  omnipotens,  flsterne  Deus, 
perChristum  Dominum  nostrum.  Perquem  discipu- 
lis  Spiritus  sanctus  in  terra  datur  ob  dilectionem 
proximi,  et  de  coelo  mittitur  propter  dilectionem 
tui.  Cujus  iofusio  petimus  ut  in  nobis  peccatorum 
sordes  exurat,  tui  amoris  ignem  nutriat,  et  nos  ad 
amorem  fraternitatis  accendat.  Per  quem  Majestatem 
tuam. 
A(^Comp^n(itim.~  Sumentes,  Domine,  coelestia 
B  sacramenta,  quflesumus  clementiam  tuam,  ut  quod 
temporaliter  gerimus  setemis  gaudiis  consequamur. 
Per. 

C  (397)  FERIA  V. 

Illo  nos  igne,quiesumus,Domine,  Spiritussanctus 
inflammet,  quem  Dominus  noster  Jesus  Christus  mi- 
sit  in  terram,  et  voluitvehementeraccendi.  Qui  te- 
cum  vivit  et  regnat  Deus  in  unitate  ejusdem. 

Super  oblata,—  Virtute  Spiritus  sancti,  Domine, 
munera  nostra  continge,  ut  quod  solemnitate  prae- 
senti  tuo  nomini  dedicavit,  et  intelligibile  nobis  fa- 
ciat  etfleternum.  Per  Dominum. 

Prxfatio,—  Veredignum  etjustum  est,  flequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  etubiquegratias  agere, 


elsalutare,  nos  tibisemperet  ubiquegratiasagere,      oomine  sancte,Pateromnipotens,fleterne  Deu8,per 
Domine  sancte,  Pater   omnipotens,  flelerne   Deus,  ^  j^j  christum  Dominnmnostrum.Perquempieta. 


per  Ctinstum  Dominum  nostrum  :  qui  Spiritus  san- 
cti  iofusione  repievit  corda  fidelium,ut  sua  admira- 
bili  operatione ,  100  ^t  sui  amoris  ineis  igoem 
aeceoderet,et|>er  diversitatem  lioguarumgeDtesio 
ooitate  fidei  solidfluret ;  cujus  dooo  petimus,  etille- 
cebrosas  a  oobis  excludi  voluptates,etspirita1e8in 
oobisexstruiplantarique  virtutes.  Per  quemMaje- 
statem. 

Ad  Comptendum, —  Meotes  oostras,  quflpsumus, 
Doauoe,Spiritus  saoctus  divinis  reparet  sacrameotis, 
qoia  ipse  est  remissio  omoium  peccatorum.  Per 
Dominum. 

b   FKRIA  IV.  MBNSis  IV. 

Mentes  oostras,  quflesumus,  Domioe,Paracl£tus, 
qui  a  te  procedit,  illumioet ;  et  ioducat  in  omoem,  D 
&ient  toos  promisit  Kilius,  veritatem.  Qui  tecum  vi- 
TitetregDat,  in  uoitate  ejusdem. 

Alia,—  PrflBsta,  quflesumus,  omoipoteos  et  mi« 
serieors  Deus,  ut  Spiritus  saoctus  adveoiens  tem- 

plamnosgioriflB  sufle,  digQaoter  habitaodo  perficiat. 
Per. 

*  lisdem  in  Codicibus  statio  est  ad  Sanctam  Ana- 
ttasiam. 

^  Ed.  Pamel.  babet  pro  stat :  Ad  sanctam  Mariam 
Maj.  etadsanctum  Petrum,  Kalend.  Rom.  tan- 
tam  :  Ad  sanctam  Mariam,  Addunt  duo  Tbeod.  i/ia- 
prtm. 

^  Apud  Pamei.  statio  feri»  hujus  est  ad  sanctum 
^^,  fori$  murum.  Istud  officium   Gregorii   primi 


temtuam  suppliciter  petimus,  ut  Spiritus  saoctus 
oorda  nostra  expurget,  et  sui  lumiois  irradiatiooe 
perlustret,  ut  io  eo  qui  gratiarum  largitor  est  recta 
sapiarous,  et  deejus  coosolatiooe  io  perpetuum  gau- 
deamus.  Per  quem  Majestatem  tuam. 

Ad  Complendum.^  Sacris  ccelestibus,  Domioe, 
saocto  Spiritu  operaote,  vitiaoostra  purgeotur,ut 
muoeribus  tuis  possimus  semper  aptari.  Per  Domi- 
Dum  Dostrum. 

/l/ifl.—  Praesta,  quflesumus^Domioe,  utauostris 
raeotibus  camalesamoveatSpiritusaffectus,  etspi- 
ritalia  nobis  dooa  poteoteriofuodat.  PerDomioum 
DOstrumJesumChristumFiliumtuum,qnitecumvi- 
vit  et  regoat,  Deus,  in  unitate  ejusdem. 

FERIA  VI.  ^  MENSis  IV. 

(398)  Da,  qusesumus,  Ecclesifle  tu»,  misericors 
Deus,  ut,  sanctoSpiritucongregata,ho8tilinulIate- 
nus  iocursiooe  turbetur.  Per  Domioum  nostrum. 

Super  oblata, —  Sacrificia,  Domioe,  tuis  oblata 
coospectibus  ille  igois  divious  assumat,qui  discipu* 

non  esse,  patet  ex  Ord.  Romano,  pag.  83  ;  et  Al- 
cuino,  pag.  69 ;  item  Micrologo,  cap.  50.  Neque 
sane  in  uno  Goloniensium  Codicum  habebatur,  in- 
quit  Pamel.  Abesse  quoque  a  Cod.  Reg.  Suec.  obser- 
vamus. 

d  Indicitur  statio  ad  Apostotos  in  Kalend.  Rom« 
consentientibus  Edil.  Pamel.  et  Godd.  mss. 


IIS 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


H6 


loramChpistituiperSpirituinsanctamcordasuccen-  A  et  8aIutare,nos  tibi  semperet  ubiquegratiasagere, 

Domine  sancte,  Pater  omni[>olens,aBterne  Deus:  et 
tuam  omnipotentiam  devotis  precibus  impIorare,ut 
nos  (400)  Spiritustui  lumen  infundat,  cujusnos  sa- 
pientiacrt^al,  pietasrecreat,etprovidentiagubernal. 
Qui,  cum  a  tua  substantia  nullomodo  sitdiversus, 
sed  tibiet  UnigPiiito  tnocoosubslantialiset  co»ler- 
nus,diversitate  tamen  donorum  replet  tuorum  corda 
fidelium.  Et  ideo  cum  angelis. 

k  Benedictio,  Benedicat  vobis  omnipotensDeus, 
quicuncta  ex  nihilo  creavil,  etvobisin  baptismate 
perSpiritumsanctumremissionemomniumpeccato- 

rum  tribuit.  Amen.  Quippeeumdem  Spiritumsan- 
ctum  in  ignes  linguis  discipulis  suis  dedit,  ipsius 
iilustratioue  cordavestraperlustret,  atque  in  suum 
g  amoremjugiteraccendat.  Amen.  Quatenusejusdono 
a  vitiiscunctis  emundati,  ipsius  opitulatione  ab  om- 
nibus  adversitatibus  defen.^i,  templum  ipsius  effici 
mereamini.  Amen.  Quodipse  praestare  dignetur. 
AdComplendum. —  Praebeant  nobis,Domine,  di- 
vinum  tua  sancta  fervorem,  quo  eorum  pariter  et 
actu  delectemur  et  fructu.  Per. 


dit.  Per  eumdem  Dominum  nostrum. 

Prcefalio,—  Vere  dignumet  justumest,8Bquum  et 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pateromnipotens,fieterneDeus  ;  et 
Majestatem  tuam  suppliciter  exorare.ut  Spiritus  pa- 
racletusadveniat,  etnos,inbabitando,templum  suee 
Majestatis  efi8cial;quod  cum  UnigenitoFilioluocie- 
menti  respectu  semper  digneris  invisere,  et  tusein- 
habitationis  fulgore  in  perpetuum  perlustrare.  Per 
quem  Majestatem. 

Ad  Complendum.—  Sumpsimus,  Domine,  sacri 
dona  mysterii,hamiliter  deprecantes,  ut  qu8e  in  tui 
commemorationem  nos  facereprsecepisti^largiente 
sancto  Spiritu,  in  nostree  proficiantinfirmitatis  auxi- 
lium.  Per  Dominum. 

Superpopulum ,  (399)  siinjejunio  fuerit, — Da  nobis 
qu8Bsumus, Domine,  per  gratiam  Spiritus  sancti,no- 
vamtui  Paracleti  spiritalis  observanliae  disciplinam, 
ut  menles  nostras  sacropurificantejejunio,  cunctis 
reddanturejusmuneribusaptiores.PerDominum.In 
unitateejusdem. 

SABBATO  IN  «  XU  LECTIONIBUS  MENSISIV. 

Mentibus  nostris,  Domine,  Spiritum  sanctum  beni- 
gDUS  infunde,  cujus  et  sapientia  conditi  sumus,  et 
providentia  gubernamur.Per  Dominum  nostrum. 

Alia. —  Annue  misericors  Deus,  ut  qui  divina, 
prsBcepta  102  violando,  aparadisi  felicitatedecidi- 
mus,  adffiternaBbeatitudinis,duce  Sancto  Spiritu,  re- 
deamus  accessum,pertuorum  custodiam  mandato- 
rum.  Per.  In  unitate  ejusdem. 

Alia, —  Deus,  qui  adanimarammedelamjejunii 
devotionecastigari  corporapr8ecepisti,concede  nobis 
propitius,  et  mente  et  corpore  semper  tibi  esse  de- 
votos.  Per. 

Alia,—  Prsesta,  qu8Bsumus,omnipotens  Deus,ut 
salutaribus  jejuniiseruditi,abomnibu8  etiam  vitiis 
abstinentesy  propitiationem  tuam  facilius  impetre- 
mus.  Per. 

Alia. —  Prsesta,  quaesumus,  omnipotens  Deus,sic 
nosabepuliscarnalibusabstinere ;  utavitiisirruen- 
tibus  pariterjejunemus.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia  ad  Missam,—  Deus,  qui  tribus  pueris  miti- 
gasti  flammas  ignium,  concedepropitius^utnos  fa- 
mulos  tuos  non  exurat  filamma  vitiorum.  Per. 


103  nOMlNlCA  (40  i)  c  OCTAVAS  PENTEC0STE8. 

Omnipotens  sempiternae  Deus,  qui  dedisti  famuHft 
tuis  in  confessione  versefidei^eternaeTrinitatis  glo* 
riam  agnoscere,  etin  poteutia  Majestatis  adorare 
Unitatem,  queesumus  ut  ejusdem  fidei  firmitateab 
omnibus  sempermuniamur  adversis.  Per  Dominum 
nostrum. 

Superoblata.  -  Sanctifica,    qusesumus,  Domine 

C  Deus  noster,  per  Unigeniti  tuivirtutem,hujusobla- 

tionis  Hostiam,  et  cooperante  Spiritu   sancto,  per 

eam  nosmetipsos  tibi  perfice  munus  setemum.  Per 

eumdem.  In  unitate  ejusdem. 

Praefaiio, — Vere  dignum  et  justumest,8equum  et 
salulare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus  : 
(402)  qui  cum  Unigenito  Filio  tuo,  et  Spiritu  sancto 
unus  es  Deus,  unus  es  Dominus,  non  id  unius  sin- 
gularitate  person8e,sed  in  unius  Trinitate  substantiee. 
Quod  enim  de  tua  gloria,  revelante  te,  credimus 
hoc  dcFilio  tuo,  hoc  de  Spiritu  sancto  sine  differen- 
tiee  discretione  sentimus;utia  confessione  ver8B  sem- 
piterneeque  Deitatis,  et  in  personis  proprietas,et  in 
essentia  Unitas.  et  in  Majestate  adoretur  sequalitas* 


Super  o6/afa.— OmnipotenssempiterneDeus,qui  D  Quam  laudant  angeli. 


non  sacrificiorum  ambitione  p]acaris,sed  studia  piee 
devotionis  intendis,  dafamiliee  tu8B  Spiritnm  rcctum 
ethaberecor  mundum,  utfides  eorum  hsecdonatibi 
conciliet,  et  humilitas  oblatacommendet.  Per. 
Praefatio, —  Vere  dignum  et  justum  est,  eequum 

•  Legitur  in  Ed.  Pamel.   et  in   Kalend.  Rom.  :  Ad 
sancium  Petrum. 

^  Haec  Benedictio  non  legitur  in  aliis  Ed.,nequidem 
in  Benedictionali.  Exstat  in  1  Theoderic. 

c  Malein  Edil.  Vatic.  et  Gussanvil.,  innocte  Pent, 
Forle  Priores  fidilores  italegerunt,  pro   in  oct.^  addi 
tione  litt.  n.  Apud  Pamel*  sunt  aliae  Orationes.    Ad 
margi nem  vero  heecbabet.*  Z)om{ntca  vacat.    Olficii 
quoque  hujus  litulus  satis  indicat   Gregorianum   non 


d  Benedictio,  —  Omnipotens  Trinitas,  unus  et  ve- 
rus,  Deus,  Pater,  et  Filius,  et  Spiritus  sanctus,  det 
vobis  se  desiderare  fideliter,  agnoscere  veraciter, 
diligere  sinceriter.  Amen.  i€qualitatem  atque  in- 
commutahilifatem  su8b  essentiee  ita    vestris  men- 

esse.  De  octava  inlerim  Pentecostes  celebranda  lat$ 
tractal  Berno,  de  Missa,  cap.  3,  et  officium  hoc  au- 
Ihenlicum  esse  idem  probat,  cap.  5,  ex  concordia 
hujus  Orationis  cum  Anliphona  et  lectioii.  in  hac 
Dorainica  praBsrriplis.  Facit  ejusdem  mentionem  mi- 
crologus,  cap.  59,  etc. 

^  De  Benedictione  hac  nihil  inveuio,  nisi  in  1 
Theoderic. 


U1 


UBER  SACRAHENTORUM. 


llfl 


tibttsinfigaS  ntab  ea  nunquam  Tog  quibuscun*  A  sidium,  ut,  ab  omnibusnoxiisezpeditayCunotaBibl 

quephantasiis  aberrarepermittat.  Amen.  Sicque 

?08  io  sai  fide,  spe  et  charitate  perseverare  con- 

eedat,  iit  per  ea  postmodum  ad  sui  manifestatio- 

oem  ?isionemqueinterminabilemintroducat.  Amen. 

Oood  ipse  pr»stare  dignetur. 

Ad  Comp/^niii.—Proficiat  Dobis  ad  salutem  cor- 
poris  et  animse,  Domine,  quaesumus,  hujus  sacra- 
meoti  perceptio,  et,  sempiterna  sanct»  Trinitatis 
ejasdemque  individueB  Unitatis  confessio.  Per. 

Super  pofmlum,  —  Domine  Deus,  Pater  omnipo- 
teos,  famulos  Iu8b  Majestati  subjectos  per  unicum 
POiam  tunm  in  virtute  sancti  Spiritns  benedic  et 
protege,at,  ab  omni  hoste  securi^  in  tua  jugiter 
laode  IsBtemur.  Per  eumdem. 

lAItlfDAS  JU?IU.  —  •  DBDICATIO   (403)   BASILICA 

N1C0MEDI8. 

Deos,  qui  nos  beati  Nicomedis  martyris  tui  104 
meritisetintercessionelaetificas,  concede  propitius, 
ut,  qui  ejus  beneficia  poscimus,  dona  tuee  gratiae 
coQsequamur.  Per  Dominum  nostrum. 

Superoblata,  —  Munera,  Domine,  oblata  sanctifica 
et,  iotercedente  beato  Nicomede  martyre  tuo,  nos 
per  h«ec  a  peccatorum  nostrorum  maculis  emunda. 
PerDominum. 

Ad  Complendum. —  Supplicesterogamus,  omni- 
potens  Deus,  ut  quos  tuis  reficis  sacramentis  inter- 
eedeote  beato  Nicomede  martyretiio,  tibi  etiam  pla- 
dtis  moribus  dignanter  tribuas  deservire.  Per  Do- 
minum. 


1?  KOIIAS  JUNIl.  —  MATALIS   SANCTORUM  MARCELUNl    BT 

PBTRl   *>  . 

Deus,  quinos  annuabeatorum  martyrumtuorum 
Marceiliniet  Petri  solemnitateleetificas,  praesta^qu»- 
snmus  ut  quorum  gaudemusmeritis,  provocemur 
exemphs.  Per. 

Stiper  oblata,  —  Votiva,  Domine,  munera  deferen- 
tes^iotuorumMarcellini  et  Petri  martyrum  passione 
toam  magnificentiam  veoeramur^et  per  eamnobis 
imploramustuee  pietatis  auxilium.  Per. 

Prafatio,  —  Veredignum  etjustumest,fpquum  et 
salotare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
DomiDe  sancte,  Pater  omnipotens,  eeterne  Deus  : 
apod  quem  semper  est  praeclara  vita  sanctorum, 
<Iuorum  nos  pretiosa  mors  laetificat  et  tuetur«  Qua- 
propterroartyrum  tuorum  Marcellini  et  Petri  gloriosa  D 
Keeoseotes  natalitia,  laudes  tibi  referimus,  et  ma- 
goificeatiam  tuam  supplices  exoramus,  ut  quorum 
»UDU9  martyria venerantes,  beatitudinis  mereamur 
esse  coDsortes.  Per  Ghristum  Dominum  nostrum. 

Ad  Complendum.  —  Intercedentibus  sanctis  tuis, 
DomiDe,  Marcelhno  et  Petro,  plebi  tuee  praesta  sub- 


profuturaperficiat.  Per  Dominum  nostrum. 

V  IDUS  JUNII.  —  (404)    NATALIS  SANCTORUM  C  PRmi  BT 

FELICIANI . 

Facnos.  Domine,  queesumus,  sanctorum  tuorum 
Primi  et  Feliciani  semperfestasectariyquorumsuf- 
fragiis  protectionis  tuee  dona  capiamus.  Por. 

Superoblata.  —  Fiat,  Domine,  queesumus  Hostia 

sacrandaplacabilis  lO^P^^^^i^^^^^^^^^^^  marty- 
rii,  quae  et  peccatanostra  puriBcet,  et  tuorum  tibi 
vota  coociliet  famulorum.  PerDominum  nostrum. 
Ad  Complendum,  -^  Quflesumus^  omnipotens 
Deus,  ut  sanctorum  tuorum  coelestibus  mysteriis  ce- 
lebrata  solemnitas,  indulgentiam  nobis  tuae  propitia- 
tionisacquirat.  Per. 

SANCTI  B  ^^1I>1B  IDUS  JUNU.   —  NATAU8  ^   8ANCT0RUM     BA81L1DI8, 

CYRINI,  NABORIS  BT  NAZARU. 

Sanctorum  Basilidis,  Cyrini,  Naboris,  et  Nazariii 
queesumus,  Domine,natalitianobis  votiva  resplen- 
deant,  et  (405)  quod  illis  contulit  ezcellentia  sem- 
piterna,  fructibus  nostreedevotionisadcrescal.Per. 

Superoblata,  —  Pro  sanctorum  Basilidis,  Gyrini, 
NaborisetNazariisanguinevenerando,  Hostias  tibi, 
Domine,  solemniter  immolamus,  tuamirabilia  per- 
tractantes,  (406)per  quam  taiis  estperfecta  victoria. 
Per. 

Ad  CompUndum,  —  Semper,Domine,saDctorum 
martyrum  Basilidis,  Cyrini.  Naboris  et  Nazarii  so- 
lemnia  ceiebremus,uteorum  patrociniajugiter  sen- 
tiamus,  Per. 

G  ZIV    KALBNDA8    JULH.  —  NATAUS  SANCTORUM  MAROl   BT 

MARCKLLIANI. 

Praesta,  qusesumus,  omnipotens  Deus,  ut,  qui 
sanctorum  MarcietMarceliiaoi  natalitia  colimus,  a 
cunctis  malis  imminentibus  eorum  •  intercessione 
liberemur.  -fler. 

Superoblata.  —  Suscipe,  Domine,muneratuorum 
populorum  votiva,et  sanctorum  Marci  et  Marcelliani 
tibi  precibus  esse  grata  concede,  pro  quorum  solem- 
nitatibus  offeruntur.  Per. 

Ad  Complendum.  —  Intercessionebeatorummar- 
tyrum  tuorum  Marci  et  MarceIIiani,qu8Bsumus,Do- 
mine,  utmysticis  nos  dapibus  foveasacreformes. 
Per  Dominum  nostrum. 

(407)  f  DENUNTIATIO  JEJUNIORUM,    PRlMI^    QUARTl,    8BP- 

TlMl  BT  DECIMI  MENSIS. 

Anniversariam,  fralres  charissimi,  jejunii  purita- 
tem,  qua  etcorporis  acquiritur  et  anim»  sanctitas, 
nos  commonet///.  mensisinstauratadevolio ;  quarta 
igituret  sexta  feria  sollicito  convenientes  occursu, 
offeramusDeospiritalejejunium.  Die(408)  veroSab- 
bati,  apud  beatum  Petrum  apostolum,  cujus  nos  in- 


•  ^pud  Pamel . ,  dedicatio  Nicomedis  martyris. 

^  Additurin  Kalend.  Rom.,  via  Lavicana. 
^  Boc  officium  cum  sequeoti  desideratur  in  Cod. 
n^.  Suec.  el  Calensi.  Exstat  uLrumc|ue  in  duobus 
Tbeoder.  Prius  exbit)et  Codex  Gemet.,  in  auo  prm- 
iwfesu  in  aliis  Godd.  contenla  el  a  nobis  oDservata, 
Dotaolur  multa  alia  ADglicanae  Eceiesifle,  ut  saneti 
J^Uuu  arheiepiteopif  xiv  Kalendas  Junii ;  sanctt 


Auaustiniepisc.f  vii  Kalendas  Junii,  etc.  Id  eodem 
Cod.  Gemet.  hat>etur  festum  et  officium  sancti  Bar* 
nabcB  apostoli  ui  Idus  Junii,  quod  Dullibi  nobis  oc- 
currit. 
d  Abest  aMs.  Calensi. 
«  In  Cod.  Reg.  Tuec,  intereessionibus, 
f  Haec  non  exstant  inDOStris  Codd.  Mss.,  nec  in 
Pamei.  aut  Kalend.  Rom.  sunt  inserta. 


119 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


m 


tercessionibu9crediniusadjuvandos,saactasvigilias  A  mu8,talesnos  ilerilU8egratiaelargitate,utbona  tua^ 


Ghristiana  pielate  celebremus,  ut  per  hanc  institu- 
tionem  salutiferam  106  peccatoruin  sordes,  quas 
corporumfragilitatecontrahimusjjejuniiseteleemo- 
synis  abluamus.  auxiliante  Domino  nostro,  Jesu 
Christoqui  cumPatre  etSpiritusancto  vivitetregnat 
Deus,  per  omnia  saeoula  seeculorum. 

Alia,  —  IIL  Mensisjejuniain  hachebdomada  no- 
bis  sunttenenda;  ideoque  hortamursanctam  fidem 
Testram,  ut  quarta,  sexta,  vel  septima  feria jejune- 
inus,quatenusdivinisinhfiBrendomandatis,propitia- 
tionem  Dei  nostri  perseverantia  debitae  servitutis 
obtineat,  auxiliaute  Domino  nostro  Jesu  Christo,qui 
cum  Patre  et  Spiritusancto  vivit  et  regnatOeus  per 
omnia  saecula  saeculorum. 

(409)  MFNSIS  IV.    FERIA  IV. 

(410)  Sipost  Bebdomadam  Pentecostes  advenertt. 

Oratio  ad  Missam,  —  Omnipotens  et  misericors 
Deus,  apta  nos  tuae  propitius  voluntati,  quo,  sicut 
ejus  praetereuntes  tramitem  deviamus,  sic  integro 
tenore  dirigamur,  ad  illius  semper  ordinem  recur- 
rentes.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia,  — Da  nobis  mentem,  Domine,  quae  tibi  sit 
placita,  quia  talibusjugiterquidquidest  prosperum 
ministrabis.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  oblata.  —  Solemnibus  jejuniisexpiatostuo 
Dos,  Domine,  mysteriocongruentes,  hoc  sacro  mu- 
nere,efflce,quia  tanto  nobis  salubrius  aderis,  quanto 
to  id  devotius  sumpserimus.  Per. 

Prcefatio  .  —  Yeredignum  et  justum  est,8equum 


et  fiducialiterimpelremus,  elsinedifficultate  suraa- 
mus,  Per. 

Alia.  — Da  nobis,  Domine,  regnum  tuum,  justi- 
tiamque  semper  inqun*ere,  ul  quibus  indigere  nos 
perspicis,  clementer  facias  abundare.  Per. 

Atia.  —  Deus.quinos  de  praesentibus  adjumentis 
esse  vetuistisollicitos,  Iribue,  qucesumus,  ut  pie 
sectantibus,quaetua  sunt,  universa  nobis  salutaria 
condoneotur.  Per. 

Alia.  Deus,  qui  misericordia  tua  prajvenis  non 
petentes,  danobis  aff*iclum  Majestatem  luam  jugiter 
deprecandi,  ut  pietate  perpelua  suppiicibus  potiora 
defendas.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia.  —  Deus,  quinon  despicis  corde  conlritoset 

g  afflictosmiseriis,populum  tiiumjejunii  adtedevotio- 

ne  clemantem  propitiusexaudi,  ut  quoshumiliavit 

adversitas,  attollat  reparationis   tuae  prosperitas. 

Per. 

(411)  POST  «  BBNEDICTIONES. 

AA  Missam,  —  Deus,  qui  tres  pueros  de  camino 
ignis,  non  solum  illtesos,  sed  etiam  tuis  laudibus 
conclamantes  liberasti,  quaesumus  ut  nos  peccato- 
rum  nexibus  obvolutos  velut  de  voragine  ignis  eri- 
pias,  ut  criminura  flammas,  opei  umque  carnalium 
incendiasuperantes,  hymnum  tibi  debitum  jure 
meritoque  reddamus.  Per. 

Super  oblata.  —  Domine  Deus  noster,  qui  in  his 
potiuscreaturis  quas  ad  fragilitatis  nostree  prflesidium 
con<iidislituoquoquenominimunera  jussisti  dican- 


et  salutare,  nostibi  semperetubiquegratiasagere,  p  da  constitui,  iribue,  quaesumus,  ut  el  vitae  nobis 


Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus 
quiapost  illoslaetitiaedies  quosinhonore  Domini  a 
mortuis  resurgentis  et  in  coelos  ascendentis  exegi- 
mus,  postque  perceptum  sancti  Spiritus  donum,ne- 
cessarionobisjejuniasanctaprovisa,  sunt,  ut  pura 
couversatione  viventibus  quae  divinitus  suntEccIesiae 
collata  permaneant.  Per  Chrislum. 

Ad  Complendum.  —  Concede,quaesumus,Domine 
populotuo  veniam  peccatorum,  utquodmerilis  non 
praesumit,  indulgentiae  tuae  celeri  largitate  perci- 
piat. 

PERIA  VI. 

Ut  nobis,  Domine,  terrenarum  frugum  tribuas 
ubertatem,  facmentesnostras  coelesti  fertilitate,fe- 
cundas.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  oblata.  —  Ul  acceptatibisint,  Domine  no-  D 
8trajejunia,pr8estanobis,  quaesumus,hujus  munere 
sacramenti  puriflcatum  tibipectus  offerre.  Per  Do- 
minumnostrum. 

108  ^^  CompLendum.  —  Annue,quaesumus  om- 
nipotensDeus,  utsaoramentorum  tuorumgesta  reco- 
lentes,  et  temporalisecuritate  relevemur,  elerudia- 
murlegalibus  instilutis.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  populum.  — Fideli  populo,  Domine,  mise- 
ricordiam  tuam  placatus  impende,et  praesidia  cor- 
poris  copiosa  tribue supplicanti.  PerDominum. 

SABBATO  iN  xii  LEcr.  —  PfflBata,  Dominc,  quaesu- 


preesentis  auxilium,  et  aeternitatis  efficiaut  sacra- 

mentum.  Per. 
Ad Complendum.  —  Siimjiinin.qnedsumus,  Domi- 

ne,  veuerabile  sacramenlum,  et  praesentis  vilfle  sub- 
sidiis,  nos  foveat,  et  eeteniae.  Per. 

108  Super  populum.  —  Proficiat,  Domine,  quce- 
sumus,  plebs  tibi  dicata  pise  devotionisaffectu,ut, 
sacris  aclibus  erudila,  quantoMajestati  tuae  filgra- 
tior,  tanto  donis  polioribus  augeatur.  Per. 

Xni  KALENDAS  JULII.  —   NATAU8    (4l2)  SANCTORUM  GBR- 

VASUETPROTASU, 

(413)  Sanctornm  martyrum  nos,  Domine,Gerva- 
sii  etProtasiiconfessio  beata  communiat,et  fragili- 
tati  nostree  subsidium  diguanter  exoret.  Per  Domi- 
num  nostrum. 

Superoblata.  —  Goncedenobis.omnipotensDeus, 
uthismuneribus,  quee  pro  safjctorum  martyrum 
Gervasii  et  Protasii  honore  deferimus,  et  te  place- 
mus  exhibitis,  et  nos  vivificemur  acoepiis.    Per. 

Ad  Complendum.  — Da,  quaesumus,  omnipotens 
Deus,  nt  m3'>'enornm  virtute  sanetorum,  et  (ii4) 
intercessionebeatorum  Gervasii  et  Protasii  raarty- 
rum  tuorum,  vita  nostra  (415)  fulcialur.  Per. 

IX  KALENDAS  JULU.  (416)  VlGlLIA   SANCTl  JOANNIS 

BAPTlSTjE. 

Praesta,  qusesumus,  omnipotens  Deus,  utfamilia 
tua  per  viam  salutis  incedat,  et  beati  Joannis  Prae- 


A  Non  legitvuriaEd.  ydL^a.postBmediction^s ;  csetera  sunt  similia* 


jt* 


m 


tlBER  SACRAMENTORUM 


IS» 


cunorishortamentasectandoadeumqueni  pr^-Bdixi  A  Domiaesancte  Pater  omnipotens,  «terne  Deus,  et 

in  Die  festivifatis  hodiernsB,  qua  beatus  Joannes, 
exortus  est,  tam  magnificentiam  collaudare,  qui 
vocem  malrisDoraini  nundum  editus  sensit,  et  49 
adhuc  clausus  ulero  adventum  salutis  humanse  pro- 
phetica  exsultatione  significavit.  (420)  Qui  et  geni- 
tricis  sterilitatem  conceptus  abstulit,  et  patris  lin- 
guHranatusabsolvitySolusqueomniumproohetarum 
Redemptoremmunrli,quem  prsenuntiavit,  ostendit. 
Et  utsacrae  purificationis  efFecturaaquarum  natura 
conciperet,  sanctificandis  Jordanis  lluentis  ipsum 
baptismo  baptismatis  lavit  Auctorem.  Et  ideo  cum 
angelis. 

c  fi^nfrftWfo.— Beuedicatvobisomnipotens  Deus, 
beati  Joarmis  Baptistaeinterces8esione,cujus  hodie 


secun  perveniat  Dominum  noittrum. 

Suptr  oblata.  —  Munera  Domiue,  oblata  sanctifi- 
ca,  et  iDlercedente  beato  Joanne  Baptista,  nos  per 
h»e  a  peccatorum  nostrorum  n!^aculis  emunda. 
Per. 

Prxfatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  cequum 
et  6alutare,nos  tibi  semperet  ubique  gratias  agere, 
Domioe  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus  ; 
(417)  ezhibentes  solemne  jejunuimquo  beati  Joan- 
nisBaptistse  natalitia  preevenimus.Cujus  genitor, 
dumeuro  dubitat  nasciturum,8ermonis  amisitoffi- 
eium,  eteo  nascenteet  sermonis  usum,  et  prophe- 
ti»  suscepitdonum  ;  cnjusque  genitrix,senio  confe- 
cta,«^terilitate  niultata,in  ejus  conceptu  non  solum 


steriliUtem   amisit,    fecundilatem  acquisvit,   sed  g  natalitia  celebratis,  consedatqne  ut  cujus  solemnia 


etiam  spiritum  sanctum,  quo  Matrem  Domini  sal- 
vatoris  agnoscerel,  accepit.  Per  quem  majestatem 
Ad  complendum ,  —  Beati  Joannis  Baptistae,  nos 
Domioe  praeclara  comitetur  oratio,  et  quem  ventu- 
rum  esse  praedlxit,  poscat  nobis  favere  placatum. 
PerDominum  nostrum. 

* 

(418)  IN  a  PRIMA  MlSSa  DE  NOCTB. 

GoQcede,  quaesumus  omnipolens  Deus.  ut  109 
qui  beati  JoauDis  Baptistae  solemnia  colimus,  ejus 
apud  te  intercessiooe  muniamur.  Per  Dominum. 

Super  oblata.  —  Munera,  DomiQe,oblata  sancti- 
fiea,  et  iutercedente  beato  JoanneBaptista,nos  per- 
hflMapeccatorom  nostrorum  macuiisemunda.Per. 

Ad  eomplendum,^  Preesta,  queesumus,  omnipo- 
tens  Deus,    ut  qui  coelestia   ahmenta  percepimus 


colitis  patrocinia  sentiatis.  Amen.  Illius  obtentu  ab 
omnibus  adversis  tueamini,  etbonis  omnibus  per- 
fruamini,quiadventumredemptorismundinecdum 
natus  IIO  cognovit,matrissterilitatem  nascendo 
abstulit,  patris  linguam  natusabsolvit.Amen.Qua- 
tenusipsius  Agni,  quem  ille  digito  ostendit,  cujus 
immolatione  estis  redempti,itavirtutumlanisvesti- 
ri,  et  innocentiam  valeatis  iraitari,  ut  ei  in  aeternfle 
patriflefelicitate  possitis  adjungi.Quod  ipse  praestare 
dignetur. 

Ad  complendum.  —  Sumat  Ecdesia  tua,  Deus, 
beati  Joannis  Baptistse  generatione  laetitiam,  per 
quem  suae  regenerationiscognovit  Auctorem,Domi- 
num  nostrum.  Qui  tecum  vivit, 

^    Ad  Matulinos.   — Omnipotens,  et  misericors 


iotercedente  beato  Joanne  Baptista  per  haec  contra  ^  Dgug^  quj  beatum  Joannem  Baptistam  tua  provi 


omoiaadversa  muniamur.  Per  Domioum. 

Super  populum.  —  Prsesta,  qusesumus,  Domine, 
ut  populustuus  ad  plenee  devotionis  effectum  beati 
/oaoois  baptistae  natalitiispraeparetur,quem  praemi- 
listi  Filio  tuo  parare  plebem  perfoctam,JesuChri8to 
Domioo  nostro.  Qui. 

Atia.  —  Beati  nos,  Domine,Joannis  oratio,etiQ- 
telligere  Christi  tui  mysterium  postulet,  et  mereri, 
Per  eumdem. 

TiU.  KALENDAS    JULU  NATALIS  8ANCT1    J0ANN18   BAPTl- 

STiB 

Deus,  qui  preesenlem  diem  honorabilem  nobisin 
beati  Joannis  nativitate  fecis(ti,da  popiilis  tuisspiri- 
taliumgratiamgaudiorum,etomniumiideliummen- 
tes  dirige  in  viam  salutis  seternfie  Per. 

Super  oblata.—  Tndi,  Domine,  muneribusaltaria 
eumulamus,illius  nobis  per  htec  opem  adesseposceu- 
tes,  et  nativitatem  bonore  debito  celebrantes,  qui 
Salvatoremoiundi  et  cecinitadfuturum,  et  ad^sse 
moQstravit,  Dominum  nostrum. 

^  Prsfatio.  —  Vere  Dignumetjustum  est,  sequum 
etsalutare  nos  tibisemperetubique  gratias  agere, 

^IdMs.  Caleasi.  :  vui  Kalend.  JuUi  nataL  sancti 
Joaum  BaptistaB  ;  inprimamissa  Concede,  el.  Coo. 
seaiiuDl  Cod,  Heg.  buec,  Gemet.,  Theod.  At  in  vet. 
i^&cram.  Gal).  unica  tantum  hoc  dieexslat  Missa  m 
vmctiJoannis  Baptistoe,  Sed  posteahabeturAfMsa  m 
ioonn,  pauione. 


dentia  destinasti  ut  perfectam  plebem  Christo  Do- 
mino  prsepararet,da,qu8esumus,ut  farailia  tua  hujus 
intercessionepreeconis,  elapeccatis  omnibus  exua- 
tur,  etad  eumquemprophetavitperveniremereatur 
Dominum. 

Alia. — OmnipotenssempiterneDeus,da  cordibus 
nostris  illam  tuarum  rectitudinem  semitarum  quam 
beatiJoannis  Baptistaeindesertovoxclamantisedo- 
cuit.  Per   Dominum  nostrum. 

Alia. — Deus,qui  conspicisquia  nos  undique  mala 
nostra  contriant,  per  Prsecursorem  gaudii  corda 
nostra  Isetifica.  PerDominum   nostrum. 

Atia.  —  Da,qudesumus,  omnipotens  Deusjntra 

sanctae  tlcclesite  tuae  uterum   constitutos,   eo  nos 

D  Spiritu  ab  iniquitate  nostra  justiticari,quo  beatum 

Joannem  intra  viscera  materna  docuisti.  Perdomi- 

nu  m  nostrum  Jesum . 

Alia.  —  Deus.quinosannua  beati  Joannis  bapti- 
stae  solemnia  frequentare  coQcedis,praesta,queesu- 
mus,  ut  et  devotis  eadem  mentibus  celebremus,  et 
ejus  patrocinio  promerente,  plene  capiamiis  secu- 
ritatis  augmentum.  Per. 

b  Eadem  pene  legitur  in  Sacram  Gallic. 

c  lu  Benediclionali  exstat,  nec  nou  apud  Grimol- 
dum  a  Pumelio  editum. 

^  Forle  legeadum  ad  Vesperos^  ut  legitur  in  Edit 
VaUc. 


iS3 


SANGTI  GRBGORII  MAGNI 


Iti 


VI    KALBNDAl  JULn.  —  NATALI8  SANCTORUM    JOANNIS  ET  A 

PAULl. 

Qusesumus  omnipotens  Deus,  ut  nos  gemiData 
laetitia  hodiernae  festivitatisexcipiat,qu8Bde  beato- 
rum  Joannis  et  Pauli  glorificatione  procedit,  quos 
eadem  fides  et  passio  vere  fecit  esse  germanos. 
Per. 

Super  oblata,  Hostias  altaribus  tuis,  Domine, 
p]acatioDi6imponimus,potentiamtuaminsanctorum 
tuorum  passionibus  honorando,  et  per  eos  nobis 
implorando  veniam  peccatorum.Per  Dominum  no- 
strum. 

Prcefatio,—  Vere  dignumetjustumest^sequum  et 
salutare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  1 1 1  Pater  omnipotens,  aeterne 
Deus,  per  ChristumDominum  nostrum  :  prooujus  ^ 
amore  gloriosi  martyres  Joannes  et  Paulus  martyrium 
non  suntcunctati8ubire;quos  in  nascendi  legejunxit 
germanitas,  in  gremio  matris  Ecclesiae  fidei  unitai 
inpassionis  acerbitate  ferendaunius  amorissocietas 
Per  quem  nos  petimus  eorum  precibus  adjuvari, 
quorum  festa  nosoimus  venerari.  Per  quem  Maje- 
statem. 

Ad  Complendum, —  Sumpsimus,Domine,  sancto- 
rum  tuorum  Joannis  et  Paulisolemnia  eelebrantes 
coelestia  sacramenta  presta  qusesumus  ut  quod 
temporaliter  gerimus  fieternisgaudiis  consequamur. 
Per  (ihristum  Dominum. 

IV    KALBNDAS  JULII.    —    (421)    NATALI8    SArfCTl    LEONIS 

PAPiB. 

Deus,  qui  beatum  Leonem  pontificem  sanctorum  ^ 
tuorum  meritis  cosequastiyconcedepropitius  ut  qui 
commemorationisejus  festa  percolimus,vit8B  quoque 
imitemur  ezempla.  Per  Dominum. 

Super  oblata,  —  Annue  nobis,  Domine,  ut  (422) 
animsB  famuli«  tui  Leonisbfiecprositoblatio,  quam 
immolando  totius  mundi  tribuisti  relaxari  delicta. 
Per  Dominum  nostrum. 

Ad  eomplendum,  —  Deus,  qui  animfls  famuli  tui 
Leonisfieternse  beatitudinis  prsemia  contulisti,conoe- 
de  propitius,  ut  qui  peccatorum  nostrorum  pondere 
premimur,ejusapud  te  precibus  sublevemur.Per. 

EODEM    DIE.     —  (433)    VIGILIA    SAN«:t1    PETRl     BT    PAULl 

(424)  Quancfo  apsstoLicus  duas  Missas  celebratuna 
die,  inter  eas  (425)  non  lavai  os,  nisi  post  officium ; 
sed  absque  intervallo,  finita  priore, incipitur altera 

Deus  qui,  nobis  apostolorum  beatorum  Petri  et  ^ 
Pauli  natitia  gloriosa  praeire  concedis,  tribue,qua- 
sumus,  eorum  nossemperet  beneficiisprdeveniri,  et 
orationibus  adjuvari.Per  Dominumnostrum. 

Superoblata — Munera  Domine  tuae  glorificatio- 
nis  ofierimus  qufletibi  pro  nostris  gralajejuniissan- 

•  Apud  Pamelium  sic  miitata  est  hflec  Oratio  :  Ut 
intercessione  famuli  tui  Leunis  hwc  nobis  prosit  oblatio, 
Fatelur  tamen  non  consentire  mss.  Cod.  huic  muta- 
tioni.  Favere  tamen  videlur  spcundus  Theod.,  ubi 
legitur  :  Ut  intercedente  Beato  Leone^  etc. 

o  Loco  hujus  Orationis.  legitur  in  Edit.  Pamel., 
consentientibus  Mss.  Ret?.  Suec.  et  Gemel.  :  Prmta 
qu,  omnip,  D,utnulltsnospermittasperturbationibus 
concuti,  quos  in  apost,  confessionis  petra  solidasti,  in 


ctorumapostolorum,qa8esuma8,deprecatioquoram 
solemnia  praevenimus  efficiat.  Per. 

Prxfatio.—  Veredignumetjustum  est^flequumet 
salutare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
112  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  fleterne 
Deus  :  apud  quem  cumbeatorumapostolorum  con- 
tinua  festivitas  triumphique  caelestis  perpelua  et 
aeternasitcelebritasynobistameneorumfestaannuis 
recursibustribuis  freqentare,utet  illorum  passioDit 
sit  veneratio  ex  nostra  devotione,  et  nobis  auzi- 
lium  proveniat  deeorum  sanctissima  intercessione. 
Per. 

Ad  complendum,  —  Sumptis  Domine,  reuiedilt 
sempiternis,  tuorum  mundentur  corda  fidelium,  ut 
apostolici  Petri  et  Pauli  natalisinsignia^qufleoorpo- 
ralibus  officiis  exsequuntur,piacordi8  intelligentia 
comprehendant.  Per. 

Super  populum,  —  Deus,qui  ligandi  solveDdique 
licentiam  tuis  apostolis  contuIisti,da,quBesumus,ut» 
per  ipsos  fieternis  vitiisexpediti.liberipossimuscce- 
lestibus  interesse  mysteriis.  Per  eumdem  Domi- 
nnm. 

Ad  Vesperos,  —  Apostolicisnos,  Domine^quaesu 
mus  beatorum  Petri  et  Pauli  attolle  praesidiis,  ut 
quanto  fragilioressumustanto  validioribus  auxiliit 
foveamur.  Per. 

Ad  c  Matutinos,  —  Deus,  qui  Ecclesiam  tuam 
apostoli  tui  Petri  fideetnomineconseGrasti,quique 
beatum  illi  Paulum  ad  prsedicandum  gentibus  gioriam 
tuamsociare  dignatus  es,concede  ut  omnes  quiad 
apostolorum  tuorum  solemnia cod ?enerunt spiritali 
remuneratione  ditentur. 

m     KALENDAS    JULU.      —     NATALI  EJUSDBM  ^  PBTRl     BT 

PAULl. 

Ad  Missam,  —  Deus,qui  hodiemamdiemaposto- 
lorum  tuorumPetrietpauli  martyrio  consecrasti,da 
Ecclesiae  tusB  eorum  inomnibussequi  pneceptum, 
per  quos  religionis  sumpsit  exordium.Per  Dominum 
nostrum* 

Super  oblata,—  Hostias,Domine,quasnomini  tuo 
sacrandasofierimus,apostolica  prosequaturoratio, 
per  quam  nos  expiari  tribuas  et  defendi.  Per. 

Praefatio,  —  Yere  dignumet  justumest,  fiequum 
et  Salutare  nos  tibi  semper  et  ubiquegratiasagere, 
Domine  sanctcPater  omnipotens,fieterneDeus:ette 
suppliciterexorare,  utgregem  tuum  pastor  «eterne, 
non  deseras  sed  per  beatos  apostolos  tuos  continua 
protectione  custodias,ut  iisdem  rectoribus  gubeme- 
lur  quos  operis  tui  vicarios  eidem  contulisti  prfiesse 
pastores.Et  ideo  cum  angelis  et  archangelis. 

1  13**  Benedictio.  —  Benedicat  vobis  omnino- 
tens  Deus,  qui  vos  beali  Petri  saluberrima  confes- 

Kalend*  Rom.habes;  Translatio  corpoins  beati  Leonis 

Utrum   Leonis    II,    aut  alterius,  consule  notas  Joan. 

FroDtonis  ad  hunc  locum. 
c  In  Kal,  legilur  :  Ad  vigilias  in  nocte, 
^  In  vet .  Sacram.  (lal.  :  Missr    in  natal  Petri  el 

Paulif   postquam    legitur  Missa  sancti  Sigismundi 

regis, 
«  Hanc  exhibet  Benedictionale. 


IfS 


LIBER  SACRAMENTORUM 


126 


sione  io  ecclesiastioffi  fidei  fundavit  soliditate.  A 
Amen.  Etquos  beatiPauli  sanctissima  instruxit  prae- 
dication^  suatueaturgratissimadefensione.  Amen. 
OualenusPelrus  clave,  Paulus  sermoQe,  utrique  in- 
tercessioneadillamnoscertentpatriamintroducere, 
ad  qiiam  ilii,  alter  cruce,  alter  gladio,  hodiernadie 
perrenere.  Amen.  Quod  ipse  prsstare. 

Ad  Complendum,  —  Quos  coBlesti,  Domine,  ali- 
mento  satiasti,  apostolicisintercessionibusab  omni 
adTersitate  custodi.  Per. 

Superpopulum.  —  Familiam  tuam,  qusesumus,  Do- 
mine,  propitius  intuere,  et  apostolicis  defende  prae- 
sidiis,  ut  eorumprecibusgubernetur,  quibusnititur, 
teconstituente,  principibus.  Per. 

;4/ia.  —  Ueus,  qui  apostolo  tuo  Petro,    coliatis 
davibus  regni  coelestis,  ligandi  atque  solvendi  (428)  g 
pontitieium  tradidisti,concelie  utintercessionisejus 
aaiilio,  apeccatorum  nostrorumnexibusiiberemur. 
PerDominum. 

Alia,  —  Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  Eccle- 
siam  tuam  apostolica  soliditate  fundatamab  infer- 
narum  eruis  terrore  portarum,  praesta  ut,  in  tua 
Teritate  persistens,  nulla  recipiat  consortia  perfildo- 
ram.  Per. 

AUa,  —  Exaudl  nos,  Deus,  salutaris  noster,  et 
apostolorum  tuorum  nos  tuere  prflesidiis,  quorum 
dooasti  fideles  esse  doctrinis.  Per. 

AUa,  —  Esto,  Domine,  plebi  tute  sanctificalor,  et 
CQstos,  utapostolicis  munitaprfiesidiis,  et  conversa- 
tione  tibi  placeat,  et  secura  deserviat.  Per. 

roiDI£    KALENDAS    JULU.     —    (429)    NATALIS    SANCTl 

PAUU. 

Deus,  qui  multitudinem  gentium  beati  Pauli  apo- 
stoli  prsedicatione  doouisti,  danobis,  qusBsumus,  ut 
cajus  natalitia  colimus,  ejusapud  te  patrocinia  sen- 
tiamus.  Per. 

^uper  oblata.  —  Ecclesiae  tuee,  quaesumus,  Do- 
mioe,  preceset  Hostiasapostolicacommendetoratio« 
utquod  proiilorumgloriacelebramus,  nobisprosit 
ad  veoiam.  Per. 

(430)  Prxfatio  •  et  benediclio,  quce  esl  superius, 

Ad  Complendum,  —  Perceplis,  Domine,  sacra- 
meotis  beatis  apostolis  intervenientibus  114  de- 
precamur,  utqufie  pro  illorum  celebrata  sunt  gloria, 
nobisproficiantad  medelam.  PerDominumnostrum. 


Super  populum,  —  Praesta,  quaesnmus,  omnipo- 
tens  Deus,  ut  nullis  nos  permittasperturbationibus 
concuti,  quos  in  apostolicee  confessionis  petrasoli- 
dasti.  Per. 

VI    NONAS    iULll.    —    NATAL1S    8ANGT0RUM   PROGESSl     BT 

MARTINIANI. 

Deus,  qui  nos  sanctorum  tuorum  Processi  et  Mar- 
tiniani  confessionibus  gloriosiscircumdaset  prote- 
gis,  da  nobis,  et  eorum  imitatione  proficere,  etin- 
tercessione  gaudere.  Per. 

Supei'  oblata.  —  Suscipe,  Domine,  preceset  mu- 
nera,  quae  uttuo  sinl  digna  conspectui,  sanctorum 
tuorum  precibusadjuvemur.  Per  Dominum. 

Ad  Complendum,  —  Corporis  sacri,  et  pretiosi 
sanguinis  repieti  libamine,  qusesumus,  Domine, 
Deus  noster^  ut  quod  pia  devotione  gerimus,  certa 
redemptione  capiamus.  Per. 

PRIDIE  NONAS  JULU.  —  (431)  OCTAVA  APOSTOLORUM 

PETRl  ET  PAULI. 

Deus,  cujus  deztera  beatum  Petrum  ambulan- 
tem  in  fluctibus,  ne  mergeretur^  erexit,  etcoaposto- 
lum  ejus  Paulum  tertio  naufragantem  de  profundo- 
pelagi  liberavit,  exaudi  nos  propitius,  etconcede  ut 
amborum  meritis,  eeternitatis  gloriamconsequamur. 
Per  Dominum. 

Super  oblata,  —  Hostias,  queesumus,  Domine, 
suscipe  placatus  oblatas,  quee  meritis  apostolorum 
tuorumPetri  etPauIi,te  sanctificante,nobis  effician- 
tur  salutares.  Per. 

Ad  Complendum,  —  Beatorum  apostolorum  tuo- 
rum,  Domine,  Petri  et  Pauli  desiderata  solemnia 
recensentes,  praesta,  quiesumus,  ut  eorum  suppli- 
cationibusmuniamur,  quorum  regimur  principatu. 
Per. 

Super  populwn,  —  Protege,  Domine,  populum 
tuum«  etapostolorum  tuorum  patrocinio  confidentem 
perpetua  defensione  conserva. 

115  VI  IDUS    JULU.    —  NATALIS  (432)    SBPTEM    ^  FRA- 

TRUM. 

Pr8esta,qu8esumus,omnipotens  Deus,  utquiglo- 
riosos  martyres  fortes  in  sua  confessione  cognovi- 
mus,  piosapud  teinnostraintercessionesentiamus. 
Per. 

Super  oblata,  —  Sacrificiis  preesentibus,  Domine, 
quaesumus,  intende  placatus,et,  intercedentibus  san- 


*  Idem  legitur  in  Edit.  Vatic.  et  GussanviL,  quod 
signiQcat  superius  in  festo  sanctorum  apost.  Petri 
et  Pauli  exstare  benedictionem,  quee  minime  tamen 
ibireperitur. 

^  In  Kalpnd.  Rom.  :  Septem  fratrum  Apii  et  Sala- 
rix.  Xi  ceoset  et  Joan.  Fronto  legendum  viaAppiaet 
Saiarui.  Septem  fratrum  nomina  exhibet  Pamelius, 
itcontravet.  Mss.  fidem.  Post  hoc  festum,  in  Codd. 
Gcmet.  et  duobus  Theoder.  legitur :  Translatio  cor- 
poris  vel  nafale  snncti  Benedicti  ahb,  cujus  officium, 
ul  est  in  utroque  Theoder.  hic  exhiberaus. 

Oraiio.  —  Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  per 
^loriusa  exempla  humilitatis  triumphum  nobis 
osiendisti  aetcrnum,  da,  qufiesumus,  ul  viam  tibi 
pUcitie  obedienli»,  quam  venerahilis  Pater  illaesus 
utecedebat  Beoedictus,  nos  priBciaris  ejus  merilis 
tdjuli  sineerrore  subsequamur.  Per. 

Secreta.  ^  Sacris  altaribus,  Domine,  Hostias  su- 


l>  perpositas  sanctus  Benedictus,  quaesumus,  in  salu- 
tem  nobis  provenire  deposcat.  Per. 

Prxfatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum  et 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus  : 
et  gioriam  tuam  profusis  precibus  exorare  ;  ul  qui 
beati  confessoris  tui  Benedicti  veneramur  festa,  te 
opitulante,  ejus  sanctitatis  imitari  valeamus  exempla. 
Et  cujus  meritis  nequaquam  possumus  coffiquari, 
ejus  precibus  mereamur  adjuvan.  Per  Ghristum. 

Ad  Complendum,  —  Protegat  nos,  Domine,  cum 
tui  pcrc<'ptione  sacramenti,  beatus  Benedictus  abbas 
pro  nobis  intercedendo,  ut  et  conversationis  ejus 
experiarnurinsignia,  et  intercessionis  ipsius  percipia- 
mus  suffragia.  Per. 

Alia,  —  Intercessio  nos,  quffisumus,  Domine,  beati 
Benedicti  abbatis  commendet,  ut  quod  nostris  me- 
ritis  non  valemuSi  ejus  patrocinio  assequamur.  Per. 


127 


8ANGTI  GREGORn  MAGNI 


ItS 


ctistuis,  devotioni  nostres  proflciant,  et  saluti. 
Per. 

Pmfatio.  —  Vere  dicrnum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  ei  ubique  ^ratias  age- 
re,  Dominesancte,  Pateromnipotens,  aeterneDeus  : 
donari  nobis  suppliciter  exorantes,  ut  sicut  sancti 
tui  mnndum  in  tua  yirtutevicerunt,  ita  nos  a  mun- 
danis  erroribus  postulent  expediri.  Per  Christum 
Dominum. 

AdComplendum,  —  QufiesumuSyOmnipotensDeus, 
ut  illius  salutaris  capiamus  effectum,  cujus  per  hflBC 
mysteriapignusacoepimus.  Per  Dominumnostrum. 

Vlll  KALBNDAS  AUGUStr.  —  (433)  NATAL18  SANCTl  JAGOBl 

APOSTOLI. 

Esto,  Domine,  propitius  plebi  Inee,  sanctifirator 
et  custos,  ut  apostoH  tui  Jacobi  munita  prmsidiis, 
et  cooyersatiooe  tibi  placeat,  et  secura  deserviat. 
Per. 

Super  oblata,  —  Oblationes  populi  tui,  Domine, 
quffisumus,  beati  apostoli  tui  Jacobi  passio  beata 
conciliel.  et  quasnostris  apta  non  sunt  meritis, 
fiant  tibi  placita  ejns  deprecatione.  Per. 

Prapfatio,  —  Vere  dip:num  est,  eBquumetsalutare, 
nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere,  Domine 
sencte,  Pater  oranipotens,  eeterne  Deus:  quia  licet 
nobis  sempersalutemopereturdivini  celebratio  sa- 
cramenti,  propensius  tamen  nobisconfidimus  pro- 
futuram,  si  beati  apostoli  tui  Jacobi  intercessionibus 
adjuvemur.  Per  Christum. 

Ad  Complendum.  —  Beati  apostoli  tui  Jacobi,  cu- 
jus  hodie  festivitate  116  corpore  et  sanguineFilii 
tui  nos  refecisti,qumsumus,  Domine,  intercessione 
adjuva,  pro  cujus  solemnitatepercipimus  tua  dona, 
laetantes.  Per  eumdem. 

Super  populum.  —  Solemmtatisapostolicae  multi- 
plicationef^andentesclementiamtuamdf^precamur, 
omnipotens,  Deus,  ut  tribuas  jupriter  nos  eorum  et 
confessione  benedici,  et  patrociniis  confoveri.  Per 
Dominum. 

IV     «  KALBNDAS     AUGUSTI.     —    NATALIS      (434)     SAJJCTl 

PELICIS. 

Infirmitatem  nostram  respice,  oronipotens  Deus, 
et  (433)  quos  ponduspropriae  actionis  gravat,  beati 
felicis  martyris  tui  atque  pontificis  intercessio  glo- 
riosanos  profegal.Per  Dominum  nostrum. 

Superoblata.  —  Hostias  tibi,  Domine,  pro  comme- 
moratione  sancti  Felicis  ofi^erimus,  quem  atui  cor- 
poris  unitate  nulla  tentatio  separavit.  Per. 

Ad  Complendum.  —  Spiritum  nobis,  Domine,  tuae 
charitatis  infunde,  utquosuno  panecoelesti  satiasti, 
intercedentebeato  Felicemartyre  tuo,  tuafaciaspie- 
tate  cordes.  Per. 

lil  KALENDAS  AUOUSTI.  —  NATALIS  8ANCT0RUM   ABOON  ET 

SE.NNBN. 

Deus,  qui  sanctis  tnis  Abdon  et  Senneii  ad  hanc 
gloriam  veniendicopiosum  munusgratiaecontulisti, 

•^  Ante  hoc  festum  in  Codd.  Theoder.  et  Geraet. 
occurrunt  festa  sanctse  Praxedis,  et  sancti  Apolli- 
naris,  sanctorum  vero  Nicasii  et  Sociorum  mart.  in 


A  da  famulis  tuis  suorumveniampeccatorumutsan- 
ctorum  tuorumintercedentibusmeritis  abomnibuB 
mereamur  adversitatibus  liberari.  Per  Dominum 
nostrum. 

Super  oblata.  —  Muneratibi,  Domine,pro  sancto- 
rnmmartyrumAbdonetSennenpassionedeferimus, 
qui  dura  finiuntur  in  terris,  facU  sunt  coelesti  luce 
perpetui,  huniiliter  postulantes  ut  eorum  semper 
meritis  muniamur.  Per. 

Praefatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  nquum 
et  salutare,  nos  tibi  semperetubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus  : 
^^  117  ^^  laudare  mirabilem  Dominum  in  sanctis 
tuis,  quos  ante  con  stitutionem  mundi  in  aeternam  tibi 
gloriam  prseparasti,  ut  pereos  huicmundo  veritatis  tuae 
Q  lumenostenderes,  quos  ita  spiritu  yeritatis  armasti, 
ut  formidinem  mortis  perinfirmitatemcamis  evin- 
cerent.  De  quorum  coUegio  suntmartyres  tui  Abdon, 
(436)  et  Sennes,  qui  in  Ecclesifle  tuae  prato  sicut 
rosfie  et  liiia  floruerunt,  quos  Unigeniti  tui  sanguis  in 
prselio  confessionis,  roseo  colore  perfuditetob  pr»- 
mium  passionis  niveo  Uliorum  splendore  veslivit. 
Perquem  Majestatem. 

AdComplendum.  —  Populunituum,  Domine,  per- 
petua  munitione  defende,  nec  difficulter,  quod  pie 
etjustepostulatconsequatur,cui  sanctorum  tuorum 
merita  8u£fragantur.  Per. 

KALBNDIS   AU6U8TI.   —  AD  SANCTUM   PBTRUM   AD 

VINCULA. 

Deus,  qui  beatum  Petrum  apostolum  a  vinculis 
Q  absolutum  illsesum  abirefecisti,  nostrorum,  quaesu- 
mus,  absolve  vincula  peccatorum,  etomnia  malaa 
nobis  propitiatus  exclude.  Per. 

Superoblala.  —  Suscipe,  Domine,  Hosfiam  re- 
demptionishumanae,  interveniente  beato  Petroapo- 
stolo,  et  salutem  nobis  mentis  et  corporis  operare 
placatus.  Per. 

Ad  Complendum,  —  Corporis  sacri  et  pretiosi 
sanguinisrepletilibamine,  queesumus,  DomineDeus 
noster,  ut  quod  pia  devotione  ^  gerimus,  interce- 
dente  beato  Petro  apostolo  tuo,  certa  redemptione 
capiamus. 

IV     NONAS      AUGUSTl.      —     NATALIS     SANCTl      STEPHANl 

EPISCOPI  ET  MARTYRIS. 

Deus,  qui  nos  beati  Stephani  martyris  tui  atque 
D  pontificis  annua  sotemnitatelsetificas,concedepro- 
pitius  ut  cujus  natalitia  colimus,  de  ejusdem  etiam 
protectionegaudeamus.  PerDominum  nostrum. 

Super  oblata.  —  Munera  tibi,  Domine,  dicata 
sanctifica ;  et  intercedente  beato  Stephano  martyre 
tuo  atque  pontifice,  per  eadem  nos  placatus  in- 
tende.  Per  Dominum. 

Ad  Complendum,  —  H8Bcnoscommunio,Dominey 

purget  a  crimine  ;  et  intercedente   beato  Stephano 

martyre  tuo  atque  pontifice  coelestis  remedii  faciat 

esse  consortes.  Per. 

utroque  Theoder.  et  sancti  Pantaleonis  in  Gpmet. 

^  In  Cod.  Reg.  Suec,  gerimus,  certa  redemplione 
cafdamus,  Per,  etc.  In  Ed,  Pamel.  alia  est  oratio. 


-  ji- 


iid 


LtB£R  SACRAMENtOTUM. 


130 


VUl  1DU5  AUG08T1  —  •  NATAUS  SANCTI  SlXTl  EPlSCOPl. 

Deus^qui  coQspicis,quia  ex  nulla  nostra  virtute 
118  subsisUmus,  concede  propitius,  ut  interces- 
sioaebeati  Sixti  martyris  tuiatque  poutiiicis,  contra 
omoia  adversa  muuiamur.  Per. 

Super  oblata,  —  Suscipe,  Domine,  munera  propi- 
tiatus  oblata,  qu8B  majestati  tuee  beatus  Sixtus  sa- 
eerdos  commendet  et  martyr.  Per. 

Prcsfatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  sequum 
et  salutare,aos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Oomine  sancte,  Pater  omnipotens,  seterne  Deus  : 
etiodie  festivitatisbodiernse,quabeatus  Sixtus  pa- 
ritersacerdos  et  martyr  devotum  tibi  sanguinem 
exuitanter  etfudit,  qui  ad  eamdem  gloriam  prome- 
rendam  doctrinaB  suee  tilios  incitavit,  et  quos  eru* 
diebat  hortatu  preeveniebatexemplo.Per  Ghristum. 

(439)  Prcefatio  uva.  —  Intra  quoruin  nos  consor- 
tium,noQ  sestimatormeriti,  sed  veni»,  qusesumus^ 
largitor  admitte.  Per  Christum. 

(4i0)  Benedidio  uvce.  —  fienedic,  Domine,  et  hos 
fructus  noTos  uvie,  quos  tu,  Domine^  rore  c(Bli,  et 
iDundantia  piuviarum,et  temporum  serenitatealque 
traoquiilitate,  ad  maturitatem  perducere  diguatus 
es,  et  dedisti  eos  ad  usus  nostros,  cum  gratiarum 
actione  percipi,  in  nomiue  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
sti.  Per  quem  hsBC  omnia. 

Ad  Complendum,  —  Praesta,  quoesumus,  Domine 
Deus  Qoster,  ut  cujus  nobis  festivitate  votiva  sunt 
sacramenta,  ejus  salutaria  nobis  intercessiune  red- 
dantur. 

EODBM  b  DIE.    —  NATALIS     SAItGTORUll     FELlGlSSIUl    ET 

AGAPITI. 

DeQs,qui  nos  concedis  sanctorum  martyrum  tuo- 
mm  Felicissimi  et  Agapiti  nataiitia  coiere,  da  nobis 
in  stema iielitia  de  eorum  societate  gaudere.Per. 

S^mterobUiia. —  Muneratibi,  Domincnostrse  de- 
TOtionis  ofTerimus,  quo  et  pro  tuorum  tibi  grata 
siothoQore  justorum  et  nobis  saiutaria,  te  mise- 
rante,  reddantur.  Per  Dominum. 

Ad  Coi/tp<^dum.  — Prsstanobis,  Domine,qu8BSU- 
masYiotercedeDtibus  sanctistuisFeiioissimo  et  Agapi- 
to,utquiB  ore  contingimus  pura  mente  capiamus.i^er. 

VI  IDUS   AUGUSTl.  —  NATALIS  SANCTI    CYBlAa. 

Dtius,  qui  nos  annua  beati  Cyriaci  martjris  tui 
ll^solemnitate  l8Btiiicas,concede  propitius  ut  cu- 
}us  natahtia  coiimus,  virtutem  quoque  passionis 
imitemur.  Per  Dominum  nostrum. 

6'uper  o6to<a.— Suscipe,Domine,  sacriQcium  pia- 
eatioois  et  iaudis,  quod  nos,  iuterveniente  sancto 
tuo  Cjriaco.et  perdurat  ad  veniam^et  in  perpetua 
gratiarum  constituat  actioue.  Per. 

Ad  Compiendum. —  Quffisumus,DomiQe,Deus  no- 
iter,  Qt  interTeoieQte  beato  Gjriaco  martjre  tuo, 


A  sacrosaQcta  mysteria,qu6e  sumpsimus,actu  subse- 
quamur  el  sensu.Per. 

V   IDUS   AUGUSTI.     —   VIGILIA   SANGTI  LAURENTli. 

Adesto,  uomme,  suppiitsatiouibus  nostris;  et  in- 
tercessioue  beati  Laureutii  martyris  tui,perpetuam 
nobis  misericordiam  impeude.Per  Domiuum  no« 
strum. 

Super  oblata,  —  Hostias,  Domiue,  quas  tibi  offe- 
rimus^  propitius  suscipe ;  etinlercedentebeatoLau- 
rentio  martyre  tuo^  viocuia  peccatorum  nostrorum 
absoive.  Per. 

Praefatio,  —  Vere  digQumet  justum  est,  aequum 
et  salutare,nos  tibisemperet  ubique  graiias  agere, 
Domine  saQcte,Pater  omQipoteQs,8eterQe  Deus :  et 
devotis  mentibus  nataie  beatimartyristui  Laurentii 
^  prcevenire,  qui  ievita  simui  martyrque  venerandus, 
et  proprio  claruit  gloriosus  ofticio,  et  memoraudas 
passionis  refuisitiuartyrio.  Per  Ghristum  Dominum 
nostrum. 

Ad  Comptendum,  —  Da,  qu8BSumus,Deusnoster 
ut  sicut  beati  LaureQtii  martyris  tm  commemora- 
tione,  temporaiigratuiamurothcio,  itaperpetuolse- 
temur  aspeciu.  Per. 

Alia,  —  Da,  quaesumus,  omuipoteQs  Deus,  ut 
triumphum  beati  Laurentii  martyris  tui,  quem  de- 
spectis  ignibus  consummavitin  terris,perpetuacGe- 
iorum  luce  conspicuum,diguo  fervore  hdei  venere- 
mur.  Per  Domiuum  nostrum« 

Ad  Afatutinos.  —  Deus,uiuudiGreator  et  rector, 

qui  hunc  diem  in  beati  ieviiae  tui  Laurentii  martyrio 

consecrasU,  concede  propitius  ut  omnes  qm  marty- 

G  rii  ejus  meritaveueramur,intercessionibusejus,ab 

aeternis  gehenna)  incendiis  hberemur.  Per. 

IN  (44*2)  c  PRlMA  MISSA  DB   NOGTB,     —    £XClta,   Do- 

mine,  iu  ecciesia  lua  Spiritum  cui  beatus  Lauren- 
tius  ievita  servivit,  ut  eodem  nos  120  repiente 
studeamus  amare  quod  amavit  et  opere  exercere 
quod  docuit.  Per. 

Super  obiata.  —  Sacrilicium  tibi,  Domine,  quae* 
sumus,  beati  Laureutii  precatio  saucta  coaciiiet,  ut 
cujus  hoQore  soiemQiter  exlubetur,  meritisefficiatur 
acceptum.    Per. 

Ad  Compiendum,  —  Supphces  terogamus,  omoi- 
poteQs  Deus^  ut  quos  donis  coeiestibus  satiasti,  iu- 
tercedeute  beato  Laureutio  martyre  tuo,  perpetua 
protectioQe  custodias.  Per. 

IV  IDUS  AUOUSn.  —  NATALIS  8ANCTI   LAURENTU. 

Da  Qobis,  quaesumus,  omnipcteQsDeus,viliorum 
Qostrorumfiammas  exstiQguere,quibeato  Laureu- 
tio  tribuisti  tormentorum  suorum  incendia  superare. 
Per  Dominum  nostrum. 

Super  oblala,  — Accipe,qu8Bsumus,Domine,mu- 
nera  dignanter  obiata;  etbeati  Laureutii  suttragan- 


D 


•  Ez  tractatu  27  saocti  Aug.  in  Joan.  constat  tuoo 
uocti  Sixti  festurii  eadem  die  fuisse  ceiebratum. 

^  1q  liiileDd.  Hom.  :  Die  5  mensis  Aug,  natal, 
itmcti  Sixti.  Feltctssimi  ei  AgapUt,  Saiictus  Sixtus 
idemest  qui  supra.  lo  Cod.  Heg.  Suec.  nataie  sau- 
cU  listi  notatur  quoque,  non  die  sextai  sed  quinta  • 


bujus  meusis. 

c  Edit.  Pamel.  habet,  im  primo  mane,  Kalend. 
Koui.,  ad  prirna  Mtssa,  c<eieris  omissis.  Fostea  :Die 
Sd,  ad  aiiisa  publica  ncUal.  sancii  Laurent,Pvoi\\io 
iegitur  apud  Pamei.  :  In  die  ad  Missam  ;ubi  Codejc 
Heg.  Suec, :  liem  aUaMissa, 


131 


SAMCtl  GRfiGORU  MACNI 


131 


tibus  meritis  ad  DostrsB  salutis  auziliuin  provenire  A 
coocede.  Per. 

Praefatio,  — Vere  digaum  etjustumest,6Bquum 
et  salutare,  nos  tibi  semperetubiqyegratiasagere, 
Domiue  sancte,  Pater  omnipotens,  eeterreDeus :  et 
praecipue  (444)  in  die  solemnitatis  bodierDae,  qua 
beatus  Laurentius  bostia  saocta  viva  tibi  placens 
(445)  oblatus  est  ;  qui,  igne  accensus  tui  amoris, 
constanter  ignem  sustinuitpassionis,  etper  imma- 
nitatem  tormentorumpervenitadsocietatem  civium 
supernorum.  Per  Christum  Dominum. 

kd  Complendum,  —  Supplices  te  rogamus,  omni- 
potens  Deus  ,  utquos  donis  coelestibus  satiasti,  in- 
tercedente  beato  Laurentio  martyre  tuo,  perpetua 
prptectione  custodias.  Per. 

Super  populum.  —  Deus,  cujus  charitatis  ardore  ^ 
beatus  Laurentius  edaces  incendii  flammas,  con- 
tempto persecutore,  devicit,  concede  utomnes  qui 
martyrii  ejus  merita  veneramur  protectioois  tuse 
auxilio  muniamur.  Per. 

Alia-  —  Sancti  Laurentii  nos,  Domine,  sancta 
precatio  tueatur^  et  quod  nostra  conscientia  non 
meretur,ejusnobis  quitibi  placuitorationedonetur. 
Per. 

Alia.  —  Adsit  nobis,  Domine,  qusesumus,  sancti 
Laurentii  martyiis  tui  in  tua  glorificatione  benedi- 
ctio,  cujus  nobis  est  hodie  facta  suffragium  in  tua 
virtute  confessio.Per  Dominum  nostrum. 

Alia,  —  Praesta,  quaesumus,  Domine,  ut  semper 
nos  121  b^&t^  Laurentii  i8Btificent(446)  votivamar- 

tyria,qufiBsemperessenondesinuntadmiranda.Per. 

G 

lU  IDUS  AUGUSTl.  —  (447)  NATALIS   8ANCTI   [TIBUR- 

TU     •   MARTYRIS. 

Beati  Tiburtii  nos,  Domine,  foveant  continuata 
prsBsidia,  quia  non  desinis  propitius  intueri  quos 
talibus  auxiliis concesseris  adjuvari.Per. 

Super  oblala.  —  Adesto,  Domine  precibus  po- 
puli  tui,  adesto  muneribus^utquflesacris  sunt  oblata 
mysteriis,  tuorum  tibi  piaceant  interoessione  san- 
ctorum.  Per  Dominum  nostrum. 

Praefatio.  —  Veredignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare^  nos  tibisemperetubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  seterne  Deus  : 
qui  dum  beati  Tiburtii  merita  gloriosa  veneramur, 
(448)auxiliumnobis  tuae  protectionis  adfore  depre- 
camur,  (449)  quoniam  credimus  nos  per  eorum  in-  D 
tercessionem  qui  tibi  placuere  peccatorum  nostro- 
rum  veniam  impetrare.  PerChristum. 

Ad  Complendum.  —  Sumpsimus,  Domine,  pignus 
redemptionis  8Btern6B  :  sit  nobis,  quaesumus,  inter- 
veniente  beato  Tiburtio  martjre  tuo,  (450)  vitae 
prsesentis  auiiiium  pariter  et  futursB.  Per. 

•  In  Kalend.  Rom.  additur  :  Die  55.,  hoc  est, 
supra  scripta  :  Natal,  sanctx  Susannas ,\)\q  vero  seq. 
legito  :  Die  12  Mens.  Aug.  Natal   sanctt  Eupli. 

^  Iq  Calensi,  presbyleji.  Iia  quoque  legilur  io  Edit. 
Pamel.jSed  presbyteri  desideratur  in  Cod.  Keg. 
Suec. 

c  Censet  Pamelius  hoc  officium  et  sequens  non 
esse  saocti  Gregorii,  licet  Gregorio  esse  vetustiorai 


IDIDUS  AUGUSTI.  —   (45t)NATALlS    SANCTl     HlPPOLTTl 

UARTYRIS. 

Sancti  martyris  tui  Hippolyti,  Domine,  quaesu- 
mus,  veneranda  festivitas  salutaris  auxilii  nobis 
prffistet  augmentum.  Per. 

Super  obtata,  —  Respice,  Domine,  munerapo- 
pulitui,sanctorum  festivitate  votiva,  ettuae  testifi- 
catio  veritatis  nobis  proficiat  .ad  salutem.  Per  Do- 
minum. 

PrcBfaiU),  —  Veredignumetjustum  est,  sBquum 
et  salutare,nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens^  aeterne  Deus  : 
et  (352)  tuam  clementiam  votis  supplicibus  implo- 
rare,  ut  beati  Hippolytiintercessio  peccatorum  no- 
strorum  nobis  obtineat  veniam,  qui  per  tormenta 
passionis  aeternam  pervenit  ad  gioriam.  Per  Chri- 
stum. 

kd  Complendum.—  Sacramentorumtuorum,Do- 
mine,  communio  sumpta  nos  salvet,  et  intercedente 
beato  Hippoljto  martyre  tuo,  in  tuas  veritatis  luce 
confirmet.  Per. 

XIX  RALBNDAS  SEPTEMBRIS.  —  NATALIS  6AN0TI  EU- 
SCBU  b    GONFESSORIS. 

Deus,  qui  nos  beatiEusebii  confessoris  tui  annua 
soiemnitate  122^®ti^^'&s>  concedepropitius  ut  cu- 
jus  natahtia  colimus,  per  ejus  ad  te  exempla  gra- 
diamur.  Per. 

Supe^*  oblata.^  Laudis  tuAB,  Domine,  immola- 
mus  Uostias  intuorumcommemorationesanctorum 
quibusnos  et  preesentibus  exui  malis  confidimuset 
futuris.  Per  Dominum. 

Prxfatio,  —  Verediguum  et  justum  esl,  6Bquum 
etsalutare,  nostibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,Pater  omnipotens,  seterne  Deus  :  et 
clementiam  tuam  pronis  mentibusimplorare,  utper 
beati  Eusebiiconfessoristuiintercessionem,  saluti- 
feram  in  nostris  mentibus  firmes  devotionem.CoQ- 
cedasque  ut  sicut  te  solum  credimus  Auctorem,  et 
veneramurSalvatorem,sic  in  perpetuum  ejusinter- 
ventuhabeamus  adjutorem.  PerChristum. 

Ad  Complendum,  —  Sancti  blusebii  natalitia  cele- 
brantes,  supplices  te,  Domine,deprecamur,  uthoc 
idem  nobis  semperindulgsntiiecausa  sit  etsalutis. 
Per. 

BODEM     DIE.     (454)  c  VIQILIA  ASSUMPTIONIS     SANCTJB 

MARliC. 

Deus,  qui  virginalem  aulam  beatffi  Marice,  in  qua 
habitares,eligere  dignatus  est,da  qucBsumus,  ut  sua 
nos  defensione  munitos  jucundos  (455)  faciat  buqb 
interesse  festivitati.  Qui  vivis  etregnas. 

Super  obiata.—Uagaa,  est  Domine,  apudclemen- 
tiam  tuam  Dei  Genitricis  oratio,  quam  idcirco  de 

verisimile  ipsi  videatur.  Sane  exstant  in  God.  Reg. 
Suec,  in  utroque  Theod.,  in  Gemet.,  etc,  etiam 
sub  Assumptionis  tilulo.  Notatur  hoc  modo  ia  Ka- 
lend.  Hom.  :  Diei^mens.  Aug.  SoUmnia  de  Pau-^ 
sutione  sancts Marias .  IJbi  quoque  assignatur  Evang. 
intravil  Jesus  in  quoddam  casfell.  Consule  doctis- 
simi  Joan.  Frootonis  notas  ad  hunc  iocum« 


LlBER  SACRAHENTORUM  134 

Ad  Complendum.  —  MeasaB  coelestis  iparticipes 
effecti,  imploramus  ciemetitiam  tuam  DomineDeus 
Doster,  ut  qui  festa  Dei  Geuitricis  coiimus  a  uialis 
immineatibus  ejusiutercessioaibusliberemur.  Per 
eumdem. 

Alia.  —  Porrige  nobis,  Domiae,  dezteram  tuam, 
et  per  iatercessioaembeateeetgloriosaBsemperque 
virgiois  Geuitricis  Manae  auxiiium  aobis  supera» 
virtutis  impeade.  Per  eumdem. 

XTKALENDAS  SBPTEMBRIS.  —    NATALIS  SANCTl 
AGAPITI  *>  MARTYRIS. 

(460)  Saacti  martyris  tui  Agdpitimeritaaos.  Do- 
miae^  124  pretiosa  tueaatur,  ia  quibus,  tuaa  Ma- 
jestatis  opera  prsedicaates,  et  prffiseus  capiamus  ad- 
jutorium  et  futurum.  Per. 


ai 

pneseati  sacoIo  transtulisti  ut  pro  peccatis  aostris  A 
apud  tefiducialiter  iatercedat.Per  eumdem  Domi- 

Dum. 
Ad  Complendum.  —  Calesti  muaere  satiatos, 

omoipotens  Oeus,  tua  aos  protectione  custodi,   et 

eastimoaiae  pacem  meatibus  aostris  atque  corpori- 

Jbus  iotercedente  beata  Maria,  propitiatus  iaduige, 

Qtyeaieate  spoaso  Fiiio  tuo  Uuigeaito»  acceasis 

lampadibus,  ejusdigae  prasstoiemur   occursum. 

QuivivitetregaatDeus  ia  uuitate  Spiritus  saucti. 
j^lia,  -^  Concede,  misericors  Deus,  fragiiitati  no- 

strae  praesidium,  ut  qui  saactSB  Dei   Genitricis  re- 

qoiemcelebramus,  iatercessieais  ejusauziiio  aoo- 

strisiniquitatibus  resurgamus.  Per  eumdem. 
^Ha^  —  Concede,  qussumus,  omaipoteas  Deus 

ad  beatffiMarioB  sempervirgiais  gaudia  »teraapei--  g     ^^P^''  oblata  —  Suscipe,  Domiae,  muaera,  qu» 

ia  ejustibi  solemaitate  deferimus  cujus  nos  coafi- 
dimus  patrociaio  iiJoerari.  Per  Dominum. 

Ad  Complendum.  —  Protegat,quffisumus  Domine 
popuium  tuum  et  participatjo  cceiestisindultacon- 
vivii  et  deprecatio  coiiatasanctorum.  Per  Dominam 
nostrum. 

XI  KALBNDAB  SBPTBMBR18.    —    NATALIS    SANCli    TIMO- 

THBI MARTYR18. 

Auxilium  tuum  nobis,  Domine,quiBsumus,piaca- 
tu8  impende  et  iotercedente  beato  Timotheo  mar- 
tyre  tuodexteram  super  nos  tu®  propitiationisex- 
tende.  Per. 

Super  oblata.  — «Accepta  tibi  sit,  Domine  sacra- 
tm  piebis  obiatio  pro  tuorum  houore  sanctorum, 
quorum  se  meritis  percepisse  de  tribulatioue  co- 

DeiGeaiiricis  oratioquam  etsipro  conditione  car-  C  gaoscit  auxiiium.  Per  Dominum. 

nis  migrasse  cognoscimus  in  ccelesti  gioria  apud  te 

pro  Qobis  orare  sentiamus.  Fer  eumdem  Domiaua 

nostrum. 
Prafatio.  —  Vere  digaum  et  justum  est  fiequum 

et  saiutare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere 

Domine  sancte,    Pater  omnipotens,  ffiterae  Deus, 

et  te  ia  veneratione  sacrarum  virginum  exsultanti- 

bus  animis  laudare,  benedicere  predicare  : 
(458)  Interquas  intemerata   Dei   Genitrix  virgo 

Maria,  cujusAssumptionis  diem  ceiebramus,  gio- 

hosaefTuisit  :  Quae  et  Uuigenitum  tuum  sancti  Spi- 

htus  obumbratione  coocepit  et  virgiaitatis  gloria 

permaaeote  huic  muado  lumeu  oeteroum  etfudit Je- 

sum  ChristumDomiaum  nostrum  Per  quem 


tiogere  de  cujus  aos  veaeraada A^isumptioae  tribuis 
aooua  solemaitate  gaudere.  Per. 

123  ^^'^    KALKNOAS    BEPTEMBRlS.  —  (456) 
ASSUMPTIO  SANCTiS  MARIA  VIRGlNlS. 

(457)  Veaeraoda  aobi8,Domiue,  bujusest  diei  fe- 
stivitas  io  qua  saocta  Dei  Geaetrix  mortem  subiit 
temporalem  oec  tameo  mortis  oexibus  deprimi  po- 
toitqoaeFilium  tuum  Domioum  oostrum  de  se  ge- 
Duit  iocaroatum  Qui  tecum  vivitet  regaatDeus, 

AdMissam.  — Famulorum  tuorum  Domioe  de- 
iictis  igoosce,  etqui  piacere  ue  actibus  oostris  noo 
valemus,  Geoitricis  Filii  tui  Domioioostri  ioterces- 
siooe  salvemur.  Qui  tecum  vivit. 

Super  oblaia.  —  Subveoiat  Domiae,  plebi  tuse, 


Ad  complendum.  — Diviai  muoerisiargitate  sa- 
tiati,  quessumus,  Domioe  Deus  ooster,  ut  ioterce- 
deote  beato  Timotbeo  martjre  tuo,  ejus  semper 
participatiooe  vivamus.  Per. 

IX  KALBNDAS  SSPTBMBRlS.  -^   (462)    NATALIS    SANCTl 
c  BARTBOLOMja    APOSTOU. 

Omnipotens  sempiteroe  DeuS|  qui  bujus  diei 
veoerandam  sanctamque  ietitiam  beati  apostoii 
tuiBartbolomffii  festivitate  tribuisti,  da  £cciesifiB 
tu8e  qu8ssumus,et  amare  quod  crndidit  etprtedicare 
quod  docuit  Per  Domioum  oostrum. 

Super  obiata.  ^  Beati  apostoii  tui  BartholamsBi 
cujus  soiemaia  receas6musqu8esumus,Domiae,au- 
xiiio  tua  beoeficia  capiamus,  pro  quo  tibi  Hostias 


*  Benedictio.  —  (459)  Deus,  qui  per  beatas  Mari»  D  idudis  offerimus. 


virginis  partum  geous  bumaoum  digaatus  est  redi- 
niere,  sua  vos  digoetur  beoedictiooe  locupietare. 
Amen.  Ejusque  semperetubique  patrocioiaseotia- 
tis,  ex  cnjus  intemerato  utero  auctorem  viteesusci- 
pere  meruistis  Ameo.  Bt  qui  ad  ejus  ceJebraodum 
festivitatem  hodieroa  die  devotis  meotibus  coove- 
Dtstift,  spiritaliumgaudiorum  eteeteroorumpraemio- 
rom  vobiscum  muoera  reporletis.  Ameo.  Ouod  ipse 
praestare  dignetur. 

*  Beoedictio  hsc  in  BeneJictionali  continetur. 

^  beest  marlynSt  in  Cod.  iieg.  Suecitie.  Sed  in 
priina  Oratioue  fegilur. 

c  Uoc  festam  omittitur  in  Kalend.  Rom.^  in  Ga- 
VeittietinGod.  Reg.  Suec.   Exstat  in  Gemet.,    ubi 


Prxfatio.  —  Veredigoum  etjustum  est  aequum 
et  saiutare,  oos  tibi  semper  et  ubique  gratiasagere 
Domioe  saocte,  Pater  omoipoteos,  aeteroe  Deus  ; 
qui  Ecciesiam  tuam  sempiterna  pietate  (463)  oon 
deseris  sed  per  beatosopostolostuosjugitererudis, 
et  sine  fine  custodis.  PerChristum  Dominum  no- 
strum. 

Ad  Complendum.  — Sumpsimus  Domine  pignus 
saluiis  aeterufle,  ceiebrantes  beati  Bartbolomdei  apo- 

eodem  die  prius  legitur :  Nat,  sancti  Audoeni  episco* 
pisc.  KutbomagenaiSy  vi  Kdleudas  Seplembris  ia 
utroque  Theod.  et  in  Gemet.  assiguatur  :  liat,  san^ 
cti  Hufi  martyris. 


13S 


SANCTI  GRlfiORn  MAGNI 


136 


B- 


stoli  tui  Totiva  soleinnia,  et  perpetua  merita  veue-  A 
rantes.  Per  Dominum  nostrum. 

125  Superpopulum.—Proiege,  Domine,  popu- 
lum  tuum,  et  apostolorum  tuorumpatrociniocoufi- 
dentem  perpuetua  defensione  conserva.  Per. 

V  KiLENDAS    SEPTEMBRIS.     —     NATALIS     SANGTl     AUGUS- 

TINI  «  EPI8C0P1. 

AdestosupplicationibusnostriSyOmnipotensDeus, 
etquibusfiduciamsperand8epietatisindulges,inter- 
cedente  beato  Atigu^tino  confessore  tuo  atque 
pontifice,  consuetse  misericordise  tribue  beniguus 
effectum.Per  Dominum  nostrum. 

Super  oblaia.  —  Sancti  confessoris  tuiAugustini 
nobis,  Domine  pia  non  deslt  oratioquaa  et  munera 
nostra  conciliet,et  tuam  nobis  indulgenliam  semper 
obtineat.  Per. 

Praefatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
etsalutare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratiasagere, 
Domine  sancte,Pateromnipotens,fieterne  Deus:qui 
beatum  (464)  Augustinum  confessorem  tuum,  et 
scientia^  documentis  replesti  et  virtutumornamen- 
tisditasti  ;  quem  ita  multimodo  genere  pietatisim- 
buisti  ut  ipse  tibi,  etara,  etsacriticium  et  sacerdos 
esset,et  templum.PerChristum  Dominumnostrum. 

Ad  Complendum,  Ut  nobis,  Domine,  tua  sacri- 
ficia  dent  saiutem,  beatus  confessor  tuus  Augusti- 
nus,  et  pontifex,  quaesumus  precator  accedat.  Per 
Domiuum  nostrum. 

EODBH  DIE  —  NATALIS  SANCTl  HBRMBTis   MARTYRIS. 

IntercessiOy  Domine,(465)  Hermetis  martyris  tui, 
et  iuam  nobisnor.  desinat  placare  justitiametnos- 
trum  tibi  devotum  jugiterefficerefamulatum.  Per  G 
Dominum  nostrum. 

Super  oblala.  —  Munera,  Domine,  nostra,quffisu- 
mus,  propitiatusassume,et,  utdignetuis  famulemur 
altaribus,sancti  tuinos  Uermetis  intercessione  cus- 
todi.  Per  Dominum  nostrum. 

Prxfalio,  —  Yere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nos  tibi  semperetubique  gratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipoteus,  fleterne  Deus  : 
quoniamfiducialiterlaudis  tibiimmolamus  Hostias, 
(466)  quassanotiHermetismartyris  tui  precibustibi 
esse  petimus  acceptas.  Per  Cbristum. 

Ad  Complendum. —  Rep]eti,Domiue,  benediclio- 
ne  coelesti.qufiesumus  ciementiam  tuam,  ut  interce- 
dente  beato  Hermete  martyre  tuo^  quse  humiliter 
gerimus,  salubriter  sentiamus.  Per.  D 

126    IV   KALENDAS     SBPTBMBRIS.   —   NATALIS   SANCTiE 

SABlNiB. 

(467)  Exaudi  nos,  Deus,  salutaris  noster,  ut  sicut 
sanct»  Sabinfiefestivitate  gaudemus,ita  pisedevotio* 
nis  erudiamur  effectu.  Per. 

Superoblata.  ^  Gratanter^  Domine,  ad  munera, 
dicanda  concurrimus,  quse  nomini  tuo  pro  solem- 
nitate  sanctae  martyris  tuae  Sabinae  suppliciter  im- 
molamus.  Per  Dommum  nostrum. 

A  Nihil  qusque  legitur  de  sancto  Augustino  in 
ersediclis  Codicibus  talensi  et  Reg.  Suec,  sed  exstat 
8jU8  nataie  in  Mss.  Gem.  et  Theod.  post  festum 
pancti  Hermetis. 


Ad  Complendum  .—Piinhcei  no8,Domine  Deus,et 
divini  perceptiosacramenti,et  gloriosa  deprecatio 
sanclje  Sabinac.  Per. 

EODEH  DIE.  —  b  DECOLLATIO  SANCTl   JIANNIS   BAPTISTA. 

Sancti  Joannis  Baptistae  et  martyris  tui,  Domine, 
quaesumus,  veneranda  festivitas,  salutaris  auxiiii 
nobis  prflBstet  efiTectum.  Per. 

Super  oblata.  —  Muneratibi,  Domine,  pro  sancti 
martyris  tui  Joannis  Baptistae  passione  deferimu», 
qui  dum  finitur  in  terris^  factus  est  coelesti  sede 
perpetuus,  queesumus,  et  ejus  obtentu  nobis  pro- 
ficiant  ad  salutem.  Per. 

Prcefatio,  —  Vere  dignum  et  juslumest,  aequum 
et  salutare,  nostibisemperetubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater omnipotens,  aeterne  Deus :  qui 
praecursorem  Filii  tui  tanto  munere  ditasti,  ut  pro 
verilatispneconiocapiteplecteretur,  et  quiChristum 
aquabaptizaverat,ab(468)ipsoinspiritubaptizatus, 
pro  eodem  proprio  sanguine  tingeretur.  Praeco 
quippe  veritatis,  quae  Christus  est,  Herodem  a  fra- 
ternis  tbaiamis  probibendo,  carceris  obscuritate  de- 
truditur,  ubi  sohus  divinitatis  tuae  lumine  (469) 
frueretur.  Deinde(470)  capitalemsententiamsubiit, 
et  ad  inferna  Dominum  prsecursurus  descendit.  Et 
quemin  mundo  digito  demonstravit,  ad  inferos  pre- 
tiosa  morte  praecessit.  Et  ideo  cum  angelis. 

<:  Benedictio.  —  Peus,qui  nos  beati  Joannis  Bap- 
tistae  concedit  solemniafrequentare,  tribuat  vobis  et 
eadem  devotis  mentibus  celebrare,  et  suie  benedic- 
tionis  doua  percipere.  Amen.Et  qui  pro  legis  ejus 
pra^conio  carceralibus  estretrususin  tenebris,inter- 
cessionesuaatenebrosorumoperum  vos  liberet  in- 
centivis.  Amen.Etquiproveritate,  quaeDeusest,  ca- 
put  noneslcunctatusamittere,suo  interventuadca- 
put  nostrum,  quodChristusest,  vosfaciatpervenire. 
Amen.  Quod  ipse  prsestare  dignetur. 

Ad  Complendum.  —   Conferat  nobis,   Domine, 

sancti  Joannis  utrumque  127  so^^i^^^^^^'  ^^    ^^ 
magniticasacramenta,qua;sumpsimusdigne  vene- 

remur,  et  nobissalutariasentiamus.  Per  Dominum 

nostrum. 

Alia, — Perpetuis  nos,  Domine,  sancti  Joannis 

Baptislse  tuere  praesidiis  ;  et  quanto  fragiUores  su- 

mus,  tanto  magis  necessarlisattoUesuffragiis.  Per. 

lU  KALENDAS  SEPTBMBRIS.    —  NATALIS  SANCTOHUM 
FELICIS  BT  ADAUGTI. 

Majestatem  tuam,  Domine,  supplices  deprecamur, 
ut  sicut  jugiter  sanctorum  tuorum  commemoratione 
laetificas,  ita  semper  supplicatione  defendas.  Per. 

Super  oblata,  — Hostias,  Domine,  tuae  plebis  in- 
tende,  et  quasinhonore  sanctorum  tuorum  devota 
meutecelebrat^proficere  sibi  sentiat  ad  saiutem.Per 

Dominum  nostrum. 

Ad  Comp^rfMifi.  —  Repleli,Domine,  muneribus 
sacris,  qua^sumus,  ut,  intercedentibus  sanctis  tuis, 

b  De  Hoc  festo  fit  die  seq.  Kalend.  Rom. 
c  Extat  in  Benedict.  in  festo  sancti  Joannis    de 
Marlyrio, 


m 


SACRAMENTOftUM 


138 


iQgntiaram  tuarQmsemperactionemaneamus.Per  A 

Tl  IDOS  SSmMBRlS. —  •  MATALI8    SAPCCTiB    MARliR    VIR- 

OINIS. 

OroHones  ad  MatuUnos,-^  Adesto  nobis,  omni- 
poteos  Deus,  beatee  Mari»  festa  repeteotibus.quam 
hodiemfiB  festivitatis  prolatam  exortuinefrabilimu- 
neresublevasti.  Per. 

Ad(i7i)Processionem,^  SuppHcationem  servo- 
ruffltuorum,  Deus  miserator,exaudi^ut  qui  in  nati- 
vitateDei  Genitricis  etvirginis  coogregamur,  ejus 
intercessionibus  a  te  de  instantibus  periculis  eruamur. 
Per  eumdem  Dominum  nostrum. 

J^  iftsMm.— Famulis  tuis,  Domine,  coBlestis 
gratiae  munusimpartire,utquibus  beatm  Marim  vir- 
gioispartus  exstititsalutisexordium,natiyitatiseju8 
?otiva  solemnitas  pacis  tribuat  incrementum.Per.    » 

Snper  obUUa.-'  Unigeniti  tui,  Uomine,  nobis 
SQccorrat  bumanitas,  ut  qui  natus  de  virgine  matris 
integritatem  non  minuit,sed  sacravit,  in  nativitatis 
^08  soiemniis,  a  nostris  nos  piacuiis  exuens,  oblar 
tionem  uostram  Ubi  faciat  acceptam.  Qui  tecum 
▼ivit. 

Prmfatio.-^  Vere  dignumet  justum  est,  SBquum 
et  salutare,  128  d^s  tibi  semper  et  ubiquegratias 
agere,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aBterne 
Deus  :  et  praecipuepro  meritis  beatae  DeiGenitricis, 
et  perpetu*  virginis  Mariap,  gratia  pienaB,tuam  om- 
nipotentiam  laudare,  benedicere  et  praBdicare.  Per 
qoem. 

AdComplendum,'-  Sumpsimus,  Domine,  celebri- 
tatis  aQnueevotivasacramenta :  prassta,  quaBsumus, 
intercedente  beata  semper  virgine  Maria,ut  ettem-  ^ 
poralisnobis  vitaeremedia  praebeant  et  «ternje.Per. 

^uper  populum.  -  Adjuvet  nos,  qu8Bsumus,  Do- 
mine,  sanctae  Marim  intercessio  veneranda,  cujus 
ctiam  diem,  quo  felix  ejus  est  incboata  nativitaa,ce- 
iebramus.  Per. 

lODMDIB.—    (472)    NATALIS  b  8ANCTI     ADRIANl     MAR- 

TTRIS. 

Pr»«ta,  quflBsumus,  omnipotens  Deus,  ut  qui 
bealiAdriani  martyris  tuinataIitiacoiimus,acuncti8 
malis  imminentibus  ej  us  intercessionibus  liberemur. 
Per. 

Super  oblata.'-  Munera.  quaBsumus,  Domine, 
tibidicata  sanctifica,  et  intercedentebeatoAdriano 
martyre  tuo,  per  eadem  nos  placatus  intende.  Per. 

Ai  Complendum.--  BeaU  Adriani  martyris  tui,  q 
I>omine,interce88ioneplacatu8, praasta,  quiBsumusi 


ut  qu8B  temporaliter  gcirimus  perpetua  salvatione 
capiamus.  Per  <:. 

lU  1DU8  SBPTEMBRIS. —  NAT.  8ANCT0RUM  (473)  PROTI  ET 

HTAOINTHI. 

Beati  Proti  nos,  Domine,  et  Hyacinthi  foveat  pre- 
tiosa  confessio,  et  pia  jugiter  intercessio  tueatur. 
Per  Dominum  nostrum. 

Super  oblata,—  Pro  sanctorum  tuorum  Proti  et 
Hyacinthj  munera  tibi,  Domine,  commemoratione 
quaB  debemus  exsolvimus  :  praBsta,  quaBsumus,  ut 
remedium  nobis  perpetuaB  salutis  operentur.Per. 

Ad  Complendum.—  Utperpetuanos,Domine,tua 

sanctapurificeutjbeati  Proti  et  Hyacinthi,qu«8umu8, 
imploret  oratio.  Per. 

XVm  KALENDA8    OCTOBRiS.—  (474)    EXALTATIO  SANGTiB 

CRUCIS. 

(476)  Dous,  qui  Unigeniti  tui  Domini  nostri  pre- 
tioso  sanguinehumanumgenus  redimere  dignatus 
es,  concede  propitius  ut  qui  ad  adorandam  vivificam 
ejuscrucem  129  adveniunt,  apeccatorum  suorum 
nexibus  liberentur.  Per  eumdem. 

iSMp?»*o6^c/a.-(476)Devoto8,  Domine,humilita- 
tia  nostr»  preces,  etHostias  miserioordiaBtuaepraB- 
cedat  auxilium,  et  salutem,  quam  per  Adam  in  para- 
disi  ligno  clauserat  temerata  prsesumptio,  ligni  rur- 
8um  fides  aperiat.  Per. 

Prw/ationem,  quae  est  in  Inventione  sanctx  cruds 
require  in  v  Honas  Maii. 

Ad  Complendum.—  (477)  Jesu Christi  Domini no- 
stri  corpore  etsanguinesaginati^perquemcrucisest 
sanctificatum  vexilium,  quaesumus,  Domine  Deua 
noster,  ut  sicut  adorare  meruimus,ita  perennitatis 
ejus  gloriBB  salulari  potiamur  effectu.  PerDominum 
nostrum. 

Sfiperpo/m/ttm.— Adesto  familiaB  lum,  qufiesu- 
mus,  ciemens  et  misericors  Deus,  ut  in  adversis  et 
prosperis  ejus  preces  exaudias,  et  nefas  adversa- 
riorum  per  auxilium  sanctaB  crucis  digneris  cou- 
terere,  ut  portum  salutis  tuaB  valeat  apprehendere. 
Per. 

BODEM  DIE.—  NATAUS  (478)  8ANCT0RUM  CORNBUl  ET 

^  CTPRlANt. 

(479)  Beatorum  martyrum,  pariterque  pontifi- 
cum,  Corneliiet  Cyprianinos,quaBsumu8,Domine, 
festatueantur,  et  eorum  commendet  oratio  vene^ 
randa.  Per. 

Super  oblata.-^  Plebis  luaB,  Domine.  munera 
benignusintendcquwMajestaU  tuaB,pro  sanctorum 


« Wem  sentit  Orimoldus  abbas  de  hoc  quod  supra 
w  ofBcio  Asaumptionis  MariaB  adnotavimus.  Vetus- 
wjntamenesse  patet  ex  Ord.  Rom.,  pag.  84,  ubi 
«uamstaUonisad  sanclumAdrianum  fit  mentio  ad 
2*m  pnma  haBc  Collecta  pertinel,  Miss»  autem  ad 
ttnctam  Manam.  Facit  hujus  Orationis  et  Coll.  men- 
UonenjRaduIphu8Tungr..cap.  13  et  23,  ubi  insti- 
totam  fuisse  hoc  die  a  divo  Gregorio  iitaniam  scribit 
P.^  Adriaoo    ad   Sanctam   Mariam   majorem. 

p^d"*-  9*^  ^™®°  ^®^^"™  ®^  officium   habetur  in 
^.  aeg.  buec.  et  in  al.,  necnon  m   Kalend    Rom 

^  jssignalur  ad  diem  9  Septembris,    ut    prJescribi' 

kte-  ^*^'»'  ^aria  alnit  in  montana. 
■At)a8taM8.Cal. 

Pawou  LXXVUI, 


c  Post  festum  sancti  Adriani  sequitur  •  v  tdus 
Septembtis,  nat.  sancti  Oorgoniimart,,  in  Edit  Va- 
tic.,  faveniibus  Msa  Theod  et  Gemet.  De  illo  vero 
silent.  Edit.  Pamel.,  Kalendar.  Rom.  et  Cod.  Reg! 
duec.  ^ 

-j.^?**'^^'"*  °^^^*'  **°^".  Cypriani  meminit  Cas 
siodorus,  Variar   Iib.  vm,  epist.  33,  et  ipse   GreKo- 

Rom..  sex  hebdomadaB  quee  festum  hoc  sequuntur  ab 
ilio  nomen  accipiunt,  quod  ceiebritatis  et  solemnita. 
tis  insigne  est  argumentum.  Apud  Pameiium,  fa- 
vente  Cod.  Reg.  Suec..  festum  sancti  Cypriani  pr©. 
mittitur  solemnitaU  Exalt,  aaoctad  crucis,  qu»  eodem 
die  occumt^  ^ 


139 


SANGTt  GKBGORII  MAGNl 


OA 


martjrum  tuorumComelii  et  Cypriani  solemnitati-  A  xi  ralendas  octobpis.  —  ^  yiqilia  sancti  uatthai 


bus  sunt  dicata.  Per. 

Prxfatio,^  Nere  dignum  et  juslum  est»  cequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  ei  ubiquegratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  eeterneDeus: 
(480)  tuamque  in  sanctorum  tuorum  Cornelii  simul 
etCypriani  festivitate  prsedicare  virtutem,  quosdi- 
versis  terrarum  partibus,greges  sacros  divino  pane 
pasceotes,  unafide,  eademquedie  pari  nominis  tui 
confessione  coronasti.  Per  Christum. 

Ad  Complendum. —  QuaBsumus,  Domine,salutari- 
bus  repleti  mysteriis,  ut  quorum  soiemniacelebra- 
mu8  orationibus  adjuvemur.  Per. 

XVU  RALENDAS  Or.TOBRlS.  —  NATALIS    SANGTl   NICOMEDIS 

MARTYRIS. 


EVANOELIST/E. 

Da  nobis,  omnipotens  Deus,  ut  beati  MatthaBi 
apostoli  tuiet  evangeiislaB,quampr8evenimus  vene- 
randa  solemnitas,  etdevotionem  nobisaugeat  et  sa- 
lutero.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  obtata.  —  (^St)  Apostolici  reverentia  cul- 
ffinis  ofiferentes  tibj  131  sacra  mysteria,  Domine, 
quaesumus  utbeati  Mattbaei  evangelistae  suffragiis, 
cujus  natalitia  prseimus,  (483)hic  plebstua  semper 
et  sua  vota  depromat,  et  desiderata  percipiat.  Per 
Dominum  nostrum. 

Ad  Complendum,  —  Beati  Matthaei  evangelislAB, 
qu8Bsumus,  Domine,  supplicatione  placatus,  et  ve- 
niam  nobis  tribue,  et  remedia  sempiterna  concede. 


Adesto,  Domine,  populo  tuo,  ut  beati  Nicomedis  rj  Per  Dominum  nostrum 


martyris  tuimerita  pr8eclara(48i)suscipiens,130 
ad  impetrandam  misericordiam  tuam  semper  ejus 
patrociniis  adjuvemur.  Per. 

Super  obiata,—  Suscipe,  Domino,  munera  pro- 
pitius  oblata,  qu»  Majestali  tU8B  beati  Nicomedis 
martyris  commendet  oratio.  Per. 

Ad  Complendum, —  Purificent  nos,  Domine,  sa- 
cramenta  qu8B  sumpsimus,  et  intercedente  beato 
Nicomede  martyretuo,  acunctisefficiant  vitiisabso- 
lutos.  Per. 

XVI  KALENDAS  OCTOBRIS.  —  NATALIS  SANCTiK    EUPHEMIJS 

MARTYRIS. 

Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  infirma  mundi 
eligis,  ut  fortia  quajque  confundas,  concede  propi- 


A/io.  —  Sit,  Domine,  beatus  MatlhaBus  evange- 
lista  nostrsB  fragilitatis  adjutor,  utpro  nobis  tibi 
auppiicans  copiosius  audiatur.  Per. 

XI    KALEKDAS    OCTOBRlS.  —  NATALIS    SANCTl    lUTTHAl 
APOSTOLl,  ET  EVANGELlSTiE. 

Beati  Matthsei  evangeiist8B,  Domine,  precibu« 
adjuvemur,  utquod  possibilitasnostranonobtinet^ 
ejus  nobis  intercessione  donetur.  Per  Dominum 
Dostrum. 

Superoblata. — Supplicationibus  apostolicis  beati 
MattbsBi  evangelistflB,  qusesumus,  Domine,  Ecclesise, 
tufiecommendeturobiatiOjCujusmagniiicisprffidica- 

tionibus  eruditur.  Per. 
Praefatio.  —  Yere  dignum  et  justum  est,  8equum 


aus  ut  qui  beatse  Euphemiae  martyris  tuaBsolemnia  q  et  salutare,  nos  tibi  semperet  ubique  gratias  agere, 

Domine  sancte,  Pater  omnipolens,  8Bterne  Deus  : 
qui  Ecclesiam  tuam  intuis  fidelibus  ubique  polien- 
tem  apostolicis  facis  constare  doctrinis  ;  prsBsta, 
qu8Bsumu8,  ut  per  quos  initium  divinaB  cognitionis 
accepit,  per  eos  usque  in  finem  s8Bcuii  capiat  (484) 
regni  coelestis  augmentum«  PerChristum. 

Ad  Complendum.  —  Perceptis,  Domine,  sacramen- 
tis,  beato  MatthsBO  apostolo  tuo  et  evangelista  in- 
terveniente,  deprecamur  ut  qu8B  pro  ejuscelebrata 
sunt  gloria  nobis  proficiant  ad  medelam.  Per. 

A  lia. — (485)  Pr8esta,qu8Bsumus,omnipotens  Deus 
ut  qui  jugiler  apostolica  defensione  muoimur^  nec 
succumbamus  vitiis,  necopprimamtu^adversis.Per 
Dominum  nostrum. 

MENSE  yU.    FERIA  C  iV. 

MisericordisB  tu8B  remediis,  quaasumus,  DominOi 
fragiiitas  nostra  subsistat,  ut  qusB  sua  conduioue 
atteritur,  tua  ciementia  reparetur.  Per. 

Alia*  —  PraBsta^qusBsumus,  Domine,  familieB  sup« 
plicanti,  ut  dum  a  cibis  corporalibus  se  abstinenti  a 
vitiis  mente  jejuneat.  Per. 


colimus  ejus  apud  te  patrocinia  sentiamus.  Per. 

Super  oblata. —  Pr8Bsta,qu8BSumus,  Domine  Deus 
noster,  ut  sicut  in  tuo  conspectu  mors  est  pretiosa 
sanctorum,  ita  eorum  merita  venerantium  accepta 
tibi  reddatur  oblatio.  Per. 

ilrfCowp^enc/wm.— Sanctificetnos,  Domine,quaB- 
sumus,  tui  perceptio  sacramenti,  et  intercessio 
beates  martyris^tude  Euphemiae  tibireddat  acceptos. 
Per. 

EOBEM  DIB. —  NATALIB   SANCTORUM    LUGliB  «  ET   GEMl- 

NlANl. 

Prsesta,  Domine,precibus  nostris  cum  exsultatione 
proventum,  utquorum  diem  passionis  annua  devo- 
tione  recoiimus,  etiamfideiconstantiam  subsequa- 
mur,  Per. 

Super  ohlata.—  Vota  populi  tui,  Domine,  propi- 
tiatus  intende,ut  quorum  nos  tribuis  solemnia  ce- 
iebrare,  facias  gaudere  suffragiis.  Per. 

Ad  CompLe)\dum.—  Exaudi,  Domine,  preces  no- 
stras,  ut  sanctorum  tuorum,  quorumfestasoiemni- 
ter  oeiebramus,  continuis  foveamur  auxiUis.Per. 

•  Non  meminit  sancli  Geminiani  Kaleod.  Rom. 
Ejus  autem  nomen  consignatur  in  Codd.  Mss.  eliam 
antiquissimis,  quales  suut  Cod.  Reg.  Suec.  et  hi 
quos  Pauielius  cousuluit. 

i)  De  hac  Vigilia  silelur  in  Edit.  Pamelii  el  Ka- 
lend.  Hom.,  autiquisque  Go'Jd.  Imo  in  Cod.  Keg. 
Suec,  et  iu  Ms.  Calensi  nuilum  de  sancto  Matthteo 
exstat  officium.  In  £(iit.  Pameiii  reperituri  sed  iotra 


uncinos  conclusum.  Habetur  in  utroque  Theod.  et  in 
Gemet. 

c  Apud  Pamel.,  in  Ms.  Calensi  et  in  Kal.  Rom„ 
slatio  assigijatur  ad  sanctam  Mariam ;  a<jdit.  PameU 
Majurem.  Apud  eumdem,  conseouente  Cod«  Heg« 
Suec,  prius  aanulaiur  Domiaica;  cujus  statio  incu* 
citur  ad  sanctum  Fetrum, 


iU 


LIBER  SACRAMENTORCM. 


iU 


138  S^P^  oblota,  —  Deus  fidelis,  qui  fidelia 
promissa  coQtirmas,  dum  vocata:;  gentes  ex  fide 
justificasy  tu  cognitionem  nobis  individuae  tribue 
Tnoitatis,  ut  pacifici  conversemur  inter  filios  uni* 
tatis,quo,  istius  sanctse  confessionis  sacrificio  poten- 
ter  obiato,  visitationem  luamjugiter  mereamurex 
alto.  Per. 

PraBfaiio»  Vere  dignum  et  justum  est,  sequum  et 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,PateromnipoteQs,sete.rneDeus  :qui 
Dosideo.  colJectis  terrae  fruclibus,  perabstinenliam 
tibi  gratias  agere  voluisti,  ut  ex  ipso  devotionisge- 
Dere  nosceremus,  nonhflec  odexuberantiamcorpo- 
ralem,  sed  adfragilitatissustentationemnosperce- 
pisse,  Qtquod  ex  his  parcius  sumeremus  egentium 
proficeretah*mentis,etsalutaribcastigatiomortalildtis 
io»oientiam  mitigaret,  et  pietas  largitoris  nos  tuse 
beoignilati  commendatos  efficeret,siquedonis  ule- 
remur  transitoriiSyUtdisceremusinhiare  perpetuis. 
Per  Christum  Dominum  nostrum. 

Ad  Complendum.  Sumentes,  Domine,  dona  coe- 
lestiasupphciter  deprecamurut  quae  sedula  servi 
tute,  donante  te,  gerimus,dignissensibus  tuo  mu- 
nere  capiamus.  Per  Dominum  nostrum. 

AUa.  -^  Quaesumus^omnipotensDeuSyprecesno- 
stras  respice,  et  taae  super  nos  viscera  pietatisim- 
peode,Qt  qui  ex  nostra  culpa  affligimurex  tua  pie- 
tate  misericorditerhberemar.  Per. 

«  FBRU  VI. 

PrsBsta,  qiiaesumus,  oranipotens  Deus,  ut,obser- 
vationes  sacras  annua  devotione  recolentes,et  cor- 
poretibi  placeamus  et  mente.  Per. 

Super  oblata.^  Accepta  tibi  sint,  Domine,  quie- 
sumus,  noslri  dona  jejunii,  quae  expiando  nos  tua 
gratia  dignos  efficiant,  et  ad  sempiterna  promissa 
perducant.  Per. 

Prxfatio.  —  Vere  dignum  etjustum  est,  eequum 
etsaiutare,  dos  tibi  semperetubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  eeterne  Deus  ; 
qui  justo  pioque  moderamine,  et  pro  peccatis  fla- 
gella  irrogas,  et  post  flageila  veniam  propitiatus 
coQdonas.  et  peccatorumvitam  potiusvolensquam 
mortem,  Qon  eos  ad  interitum  condemnas,  sed  ut 
corrigantur  miseratusexspectas.  PerChrtstum  Do- 
mlQum  nostrum. 

AdComplendum. — Quaesumus,omnipotensDeus, 
Qt  de  perceptis  muneribusgratiasexbibentes,bene 
ficia  potiora  sumamus.  Per  Dominum  nostrum  Je- 
SQmCfaristuna. 

ISS  ^  8ABBAT0  IN  XU  VBCTlOlf. 

Omnipotens  sempiterne  Deus»  qui  per  continen- 
tiam  salntarem,  et  corporibQs  mederis  et  mentibus 
Majestatem  taam  supplices  exoramus,  at  pia  jeju- 

*  Feris  hujus  statio  est  ae/apo5/o/05  juxta  Kaleod. 
Eom.,edit.  Pamel.  etCodd.Mss. 

bExiigdem  iibris  statio  est  ad  sanctum  Petrum, 

c  Haoc  benedictionem  nullibi  reperimus  excu* 
lam,  ne  io  ipso  quidem  benedictiooali. 

d  Hfldc  laudaotur  a  Gratiaoo,  de  consecrat.,  dist. 
Ii  cap.  34|  Speeies  ;  necQOQ  a  LaQfraQcoi  OuiU 


A  nantium  deprecatione  placatu8,et  praesentia  nobis 
subsidia  praebeas  et  futura.  Per. 

Alia.  —  Da  nobis,  qu8esumus,omnipotens  Deus^ 
ut  jejunando  tua  gratia  satiemur^  et  abstinendo 
cunctis  efticiamur  hostibus  fortiores.Per  Dominum 
nostrum. 

Alia,  —  Tuere,  quaesumus,  Domine,  famiham 
tuam,  et  salutis  eeternae  remedia  quae  te  aspirante 
requirimus,  te  largiente  conscquamur.  Per.  Domi- 
num  nostrum. 

Alia. — Tribue,  quaesumus,  Domine,  fideHbus 
tuis  ut  et  jejunio  Qonvenienteraplentur,etsuscepta 
solemnitercastigatio  corporalisad  fructum  nostra- 
rum  transeat  animarum.PerDominumnostrum. 

Alia.  —  Ut  nos,  Domine,  tribuis  solemne  tibide- 
Q  ferre  jejunium,  sic  nobis,  qucesumus,  indulgentia 
praesta  subsidium.  Per. 

Alia.  —  (486)  Deus,  qui  tribus  pueris  mitigasti 
flammas  ignium,  concede  propitiusutnosfamulos 
tuos  noQ  exuratflarama  vitiorum.  Per  Dominum 
Qostrum. 

Super  oblata.  —  Ha>c  Hostia,DomiQe,queBsumu8 
et  vincula  nostrse  iniquitatis  absolvat,et  tuflB  nobis 
misericordisB  dona  conciliet.Per  Dominumnostrum. 

PraBfatio.  —  Vere  dignum  et  Justum  est,  «quurn 
et  sahitare  nostibi  semper  etubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  sBterne  Deu8,et 
tibisanctificare  jej  anium,quod  nos  ob  aedificatioDem 
animflurumet  castigationem  corporum  servaredo- 
cuisti,  quia  (487)  restrictis  corporibus,flmim8B  sagi- 
nantur,  in  qui  homo  noster  affligitur  exterior,diia- 
^  tatur  interior.  Memento,  queesumus,  Domine,jeju- 
niorum  nostrorumetmisericordiflu*um,tuflkrum  quat 
peocatoribus  pie  semper  jejuoantibus  contulisti,  et 
prsBsta  ut,  non  solum  a  cibis,  sed  a  pecccUis  omni- 
busabstinentes,  devotionis  tibi  jejunio  placeflunut 
Per  Christum  Dominum. 

c  Benediciio.  —  Deus  fons  indulgentiaB  sascipiat 
propitius  litationem  abstinentieB  vestreB.Amen.  Im- 
pleatcordavestrasuarumdelectationibusHostiflurum 
et  det  vobis  posse  suis  parare  pa^ceptis.  Amen.  Ut 
quod  non  potestis  camali  ex  intirmitateperficere, 

ipsius  gratiee  ubertate  134i^^P^^i^^^^^ii^P^^i'^* 
Amen.  Quod  ipse  piaestare  dignetur. 

AdComplendum.^^  Perficiantinnobis,Domine, 

quflesumus,   tua  sacramenta  quod  continent,  ut 

D  nunc  specie  gerimusrerum  veritate  capiamus.  Per. 

SuperPopulum.  —  Gaudeat,Domiue,qu8esumus, 
plebs  tua  beneficiis  impetratis,et  cui  fiduciam  spe- 
randfB  pietatis  indulges,optat8e  misericordiaepresta 
benignus  effectum.  Per  Dominum  nostrum. 

V    KALENDA8    OCTOBRIS,    —  KATAI.IS  •    SANCTORUM 

COSMiS  ET  DAIIIANl. 

Adesto,  Domine,  martjrum  deprecationesancto* 

mundo  et  uliis  qui  adversus  Berengarium  decer* 

tarunt. 

«  Ante  hoc  festum  in  Kalend.  Rom.  legitur  :  Die 
11  m.  Septembris,  sancti  Eustochii,  sed  legeodum 
Eustachii  ceQset  JoaQ,  FroQto*  1q  auliis  Mss,  Qostrg* 
rum  habetur^ 


143 


SANCtl  GMEtiORIt  MAGNt 


144 


rum,  et  quos  pati  protuo  nomine  yoluisti,fac  luis  a     Super  oblata,  —  Benedictio  tua,  Domine,  larga 


descendat,  qu»  munera  nostra,  deprecante  sancto 
Marco  coDfessore  tuo  atque  pontitice,  Ubi  reddat  ac- 
cepta,  et  nobis  saoramentum  reden^>tionis  eficiat. 
Per  Dominum  nostrum. 

Ad  complendum,  —  Da,  quasumus,  Domine,  fi- 
delibus  populis  sanctorum  tuorum  semper  veaera- 
tione  Istariy  et  eorum  perpetua  supplicatione  mu- 
niri.  Per  Domiuum. 

PRIDIE  1DU8   OCTOBRIS.  —  NATAL18  8ANCT1  CAL18T1  PAPiB. 

Deus,  qui  nos  conspicin  ex  nostra  infirmitate  de- 
ficere,adamoremtuum  nos  misericorditer  persan- 
ctorum  tuorum  exempla  restaura.  Per  Dominum 
nostrum. 

Super  oblata.  —  Mystica  nobis,   Domine,  prosit 
Q  oblatio,  quae  nos  et  a  reatibus  nostris  expediat.  et 
perpetua  servatione  confirmet.  Per. 

Ad  complendum.  —  QusBsumus,omnipotens  Deus, 
ul  reatum  oostrum  munera  sacrata  purificent,  et 
recte  vivendi  nobis  operentur  effectum.  Per  Domi- 
num  nostrum. 

XV  KALBNDAS  NOVBlfBRIS.  —  <:  NATAU8  SANCTf 

LUCJB  BVANLlSTiB 

Interveniat  pro  nobis,  Domine,  qucB8umus,136 
sanctus  tuus  Lucas  evaugelista,  qui  crucis  mortifi- 
cationem  jugiter  in  suo  corpore  pro  tui  nominis 
bonore  portavit.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  oblala,  —  Donis  nos  coelestibus,  da,  qu«- 
sumus,  Domine,  iibera  mente  servire,    ut  munera 


fidelibus  sufi^ragari.  Per. 

Super  oblata.  —  Anticipa  nos  misericordia  sua 
priusquam  zelus  irae  desaeviat,  misericors  Deus,  et 
baec  dona  sanctifica,  ut,  adjutipatrociniis  beatorum, 
quorum  propter  tesauguiseftusus  eslfpropitiatioaem 
tuam  cum peccatorum  venia  consequamur.  Per. 

Ad  Complendum,  —  Sitnobis,Domine,sacramenti 
tui  certa  Saivatio,  quse  beatorum  martyrum  tuo- 
rum  Cosmae  et  Damiani  meritis  impioratur.  Per. 

lU    KALBNDAS    OCTOBRIS.     —  DSDICATIO   *  BASlLlOfi 

8ANCT1  M1CHAEL18 

Deus,  qui  miro  ordine  angelorum  ministeria,  ho- 
minumque  dispensas,  coocedepropitius  ut  quibus 
tibi  ministrantibusincoelo  semper  assistitur,  ab  liis 
in  terra  nostra  vita  muniatur. 

Super  oblaia.  —  Hostias  tibi  Domine,  iandis  of- 
ferimus,  suppliciter  deprecantes  ut  easdem,  ange- 
lico  pro  nobis  interveniente  sutfragio,  et  placatus 
accipias^  et  adsalutemnostram  provenire  concedas 
Per  Dominum. 

Prsefatio.  —  Veredignum  etjustum  est,  sequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  etubique  gratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  fleterne  Deus  : 
sancti  Michaelis  arcbangeii  merita  praedicautes  ; 
quamvis  enim  nobis  sit  omnis  angeiica  veneranda 
8ubiimatas,queB  in  Majestatis  tuae  consisut  conspe- 
ctu,  iiia  tamen  est  propensius  bonoranda  quee  in 
ejusordinis  dignitate  coeiestis  miiitiae  meruit  prm- 
cipatum.  Per  Ctiristum  Domiuum  nostrum. 

b  Benedictio.  —  Deus,  qui  ad  salutem  nostram  G  ^"®  deferimus,interveniente  beato  evangeiista  tuo 


angeiorum  suorum  utitur  ministerio,  eorum  vos 
muuimine  communi  132  (488)custodiatcustodia. 
Amen.  Det  vobis  mentiump  uritatem,  etjugemcor- 
porumcastitatem,  qui  eorumelectis  omnibus  repro- 
misit  squalitatem.  Amen.Quique  iiiis  certissimam 
8U8B  permansionis  tribuit  fiduciam,  ipse  vos  fidei, 
spei,  cbraritastique  perseverabiii  virtute  confirmet, 
atque  ad  eorum  beatitudinis  societatem  perducat 
Amen.  Quodipse  praestare  dignetur. 

Ad  complendum.  lieati  arbangeii  tui  Michaeiis 
intercessesione  suffuiti,  8uppiices,teDomine,depre- 
camur,utquos  honore  prosequimur,  coutingamus 
et  mente.  Per  Dominum. 

Super  poputum.  —  (489)  Adesto  piebi  tuae,  mi- 


Luca  et  medeiam  nobis  operentur  et  gloriam.  Per. 

Prxfatio.  — Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere 
Domine  sancte,  pateromnipotens,  ceterne  Deu8;et 
te  in  tuorum  sanctorum  meritis  gioriosiscoliaudare, 
benedicere  et  pr8edicare,qui  eos  dimicantes  contra 
antiqui  &erpentis,macliiDamenta,et  proprii  corporis 
biandimenta,  ineipugnabili  virtute,  Rex  gloriae,ro* 
borasti.Ex  quibusbeatus  Lucas  evangelista  tuus,(49i ) 
assumpto  scuto  fidei,et  galea  saiutis,et  gladio  Spi- 
ritus  sancti,  et  viriliter  contra  vitiorum  incentiva 
pugnavit»  et  evangelicse  nobis  dulcedinis  fluenta 
(402)  manavit.  Unde  petimus  immensam,  Domine, 
pietatem  tuam,  ut  qui  eum  tot  meritorum  donasti 


sericors  Deus,  et,  ut  gratiee  tuae  beneficia  potiora  D  praerogativis,  nos   ejus  et  iuformes  exemplis,    et 
percipiat,  l>eati  Michaelis  archangeii  facsuppiicem      adjuves  meritis*  Per  Ghristum. 


deprecationibus  subievari.  Per  Dominum  nostrum 

NOMS  OCTOBRIS.  —  NATAL18  8ANCT1     (490)   MARGl  PAPiC 

£xaudi,  Domine,  quaesumus,  preces  nostras,  et* 
interveniente  beato  Marcoconfessoretuoatquepon- 
tifice,  suppiicationes  nostras  placatus  intende.Per 
Dominum  nostrum. 


}iened%ctumem  require,in  natali  i^Yide  noiam  508). 

Ad  Comptendum.  —  Prssta,  quaesumus  omnipo- 
tens  SBterne  Deus,  ut  quod  de  sancto  altari  tuo 
accepimus  precibus  beati  evangelistse  tui  Luc«  saa- 
ctificetanimasnostras,  perquodtutiesse  possimui 
Per. 


•  In  Kalend.Rom.:  Dedicatio  ecctesix  archangeli, 
In  Ms.  Kaiens  ;  sancii  angeli.  In  vet.  Sacramunlttrio 
Gaiac.exslal  Missa  in  honore  sancti  Mu'.haet.,&b  iiac 
longe  discre^ans.  iu  cujus  Pra^iatioue  seu  Coutes' 
tatione  dedicaliouis  fil  meutio  ' 

b  Benediotiouem  Uanc  uesciunt  alii  libri  nostri. 


c  In  Cod.  Heg.  SueC  post  ofSciun)  de  eancto  CaK 
lixto  omuia  ommiLtuutur  usqUe  ad  Kaiendas  Novem* 
bris,  in  quibus  non  omnium  Banclorum  festivitas, 
sed  soium  sancli  Cdjsarii  natale  celebratur.  Codei 
Caiensis  uescit  fesia  saucti  Lucffi,  sanctorum  Simo* 
nis  et  Judse,'et  sancti  Thomae, 


tl  miHDAS  NOYKirBRIS  —  VlOlLi A  AP08T0L0RUM 
SmONlS  BT  JUDiB. 

Concede,  qaaBsumus,  omaipotens  Deus,  ut  sicut 
tpostolorum  tuorum  Simonis  et  JudaBglorioa  nata- 
litia  prflsvenimus,  sic  ad  tua  beneficia  promerenda 
majestatem  tuam  pro  nobis  ipsi  prffiveniant. 

Superobtata.  —  Mnneribusnostris,  Domine»  apo- 
itoionim  Simoniset  Judee  festa  prncedimus.bumi- 
literpostulantesutqum  conscientim  oostro  pr»pe- 
diimtur  obstacuMs  iliorum  meritis  gratareddantur. 
Per. 

PrmfaHo.  —  Vere  diminm  et  justum  est,  8ec[Tium 
et  salotare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domioe  sancte,  Pater  omnipotens,  mterne  Deus, 
qnia  tu  es  mirabilis  in  omnibus  saoctis  tuis,  quos 


et  Qominis  tui  confessione  prffidaros,  et  suscepta  "  currimus.  Per. 


UBER  SACRAMBNTORDM.  M 

A  tis  apostohs  tuis,  quffi pro  illorum  veneranda  gerimus 
passione,  nobis  proficiant  ad  medelam.  Per. 

Alia,  —  Exaudinos,Deus9alutarisno8ter,etapo- 
stolorumtuorumnostuereprsesidiis,  quorum  dona- 
sti  fideles  esse  doctrinis.  Per. 

PRIDIB  KALENDAS  IfOVBHBRlS.    —  V1'11L1A  OMmClf 

SANCTCRUM. 

Domine  Deus  noster,  multiplica  super  nos  gra« 
tiam  tuam,  et  quorum  praevenimus  gloriosa  so^ 
lei^nia,  tribue  subsequi  in  sancta  professione  Iffiti'- 
tiam.  Per. 

Super  oblaia.  —  Altare  tuum,  Domine  Deus,  mu- 
neribus  cumulamus  oblatis :  da,  quffisumus»  ut  ad 
salutem  nostram  omniumsanctorumtuorum  pre- 
cationes  proficiant,  quorum  solemnia  venturaprm- 


pro  te  fedsti  passiooe  gloriosos.  Unde  sioutilli  je- 
jQDando  orandoque  certaverunt,  ut  hanc  possent 
obtinere  victoriam,  ita  nos  (493)  eorum  exemplis 
informemur  ut  ad  celebranda  praesentia  festa  idonei 
ioyeniamur,  et  ad  aetema  percipienda  eoruminter- 
Tentu  digni  judicemur.  Per  Christum. 

Adcomplendum.  —  Sumpto,  Doroine,  sacramen- 
to,  tuppliciter  deprecamur  1 37  ^^>  intercedentibus 
beatis  apostolis,  quod  temporaliter  gerimus,  ad  vi- 
tam  capiamus  mternam.  Per. 

Ad  Vesperot.  •—  Omnipotens  sempiterne  Deus, 
muDdi  Creatoret  reotor,qui  beatos  apostolos  nomi- 
ois  toi  gloria  sublimasti,  exaudi,  qusesumus,  Do- 
mioe,  populum  tuum  cum  sanctorum  tuorum  tibi 
patrociniis  supplicantem,  ut  nobis  et  pacis  donum 
tribaas,  et  continuatumproficiatad  fidei  et  charita- 
tis  aagmentum.  Per  Dominum  nostrum. 

T  KALBlfDAS  NOyEMBRl.     —   NATALIS    SANCTORUM    APO- 
STOLORUy  SIMONIS   BT  JUDiS 

Deus^  qui  nos  per  beatosapostolostuos  ad  agni- 
tioDemtui  nominisvenire  tribuisti,danobisgloriam 
sempiternam  proficiendo  celebrare,  et  celebrando 
proficere.  Per, 

Super  ohlata.  —  Gloriam,  Domine,  sanctorum 
apostolorum  perpetuam  venerantes,  queesumus  ut 
eam,  sacris  mysteriis  expiati,  dignius  celebremus. 
Per. 

Prafaiio.  —  Vere  dignum  et  justumest,8equum 


AdComplendum.  —  Sacramentis,Domine,et  gau- 
diis  optata  celebritate  13Sexp1etis,qu8Bsumus  ut 
eorum  precibus  adjuvemur,  quorum  recordalioni- 
bus  exhibentur.  Per. 

Super  populum.  —  Erudi,  quaesumus,  Domine, 
populum  tuum  spiritalibus  instruroentis,  etquorum 
prsBstaresolemnia  praevenire,  fac  eorumetconside- 
ratione  devotum  et  defensione  securum.  Per. 

(495)KALENDA8N0VByBRIS.  —  NATALIS»  8ANCTI  CiESARlI 

MARTTRIS. 

(496)  Deus,  qui  nos  beati  martyris  tui  Gaesarii 
annua  solemnitate  Istificas,  concedo  propitiiis  ut 
cujus  natalitia  colimus,  etiam  actiones  imitemur. 
Per. 

Super  oblata.  —  Hostias  tibi,  Domine,  beati  G»- 
sarii  martyris  tui  dicatas  meritis  benignus  assume, 
et  adperpetuumnobis  tribue  proveoire  subsidium. 
Per. 

AdComplendum. — Quaesumus^omnipotensDeus, 
utqui  coelestia  alimenta  percepimus,  intercedente 
beato  Csesario  martyre  tuo  per  heec  contra  omnia 
adversa  muniamur.  Per  Dominum. 

EOOBM  DIB.  —  (407)  NAATLIS  ^  OMNlUM    SANCTORUM 

Omnipotens  seropiterne  Deus,  qui  nos  omnium 
sanctorum  merita  sub  una  tribuisti  celebritate  vene- 
rari,  quaesumus  ut  desideratam  nobis  tuee propitia- 
tionis  abundanliam,  multiplicatis  intercessionibus, 
largiaris.  Per. 


et  salutare,  nostibi  semperetuhiquegratiasagere,  q     Super  obiata.  —  Munera  tibi,  Domine,  nostrae 


Domioe  sancte,  Pater  omnipolens,  aeterneDeus  :  te 
intnorum  apostolorum  glorificantes  honore,qiii  et 
iilis  tribuisti  beatitudinemsempiternam,  et  inHrmi- 
tatinostr»  talia  praestitisti  sufTragia,  per  (494)qi)8e 
toapossimus  adipisci  subsidia,  etpreveniread  prae- 
Biia  repromissa.  Per  Christum. 
Btnedictionem  R.  Q.  (Id  est  Require  quce  supra,) 

AdOomplendum. "  Perceptis,Domine,  sacramen- 
tis,  suppliciter  terogamus,  ut,  intercedentibus  bea- 

*  Exstat  10  Codicibus  nostris  et  in  Mss*  Reg.  Suec. 
qtu  Bolemoitatis  omnium  sanctorum  minime  me- 
niiut. 

^  Miramur  hic  aonotatum  a  Pamaelio  (quod  etim 


devotionis  ofTerimus,  qum  et  pro  cunctoruro  tibi 
grata  sint  honore  sanctorum,  et  nobis  salutaria,  te 
miserante,  reddantur.  Per. 

Prrefaiio.  — Vere  dignum  et  justum  est,  fequum 
et  sa]utare,nos  tibi  semper  etubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pateromnipotens,  seterne  Deus:  et 
clementiamtuam  supphciter  obsecrare,  ut  cum  ex- 
sultantibus  sanctis  in  coeiestis  regni  cubiiibus  gaudia 
nostra  subjungas.  Etquos  virtutis  imitatione  non 

in  Edit.  Gussanvil.  legitur)  hujus  diei  officium  in 
omnibus  reperiri  Mss.  Certe  de  ipso  siletur  in  Cod 
Reg.  Suec,  in  duobusaliisa  Menardo  bic  iodicatis, 
etinKaleod.Rom, 


147 


SANCTt  GRBGORII  MA6NI 


m 


poBsumus  sequi,  debit®  veneralionis  contingamus  A  l^Ow^^iis '^oviembws.  —  natams  sancti  ihnnjs 


affecta.  PerChristum. 

Benedictio.  —  Sanclonim  suorum  meritis  vos  Do- 
ininus  faciat  benedici,  et  contra  adversa  orania  eo- 
rum  intercessione  muniri.  Amen.  Eorum  pflRciant 
suffragia  felices,  quorum  festivitatis  diem  ceiebratis 
ovantes.  Amen.  Quoeorum  imitantes  exempla,ad 
coBlestia  possitis  pervenire  promissa.  Amen.  Quod 
ipse  preestare  dignetur. 

Ad  Compiendum.  —  Sanctorum  omniutn  gloriosa 
confessio,  Deus,  139  tribuenobii3,qu88sumus,  ut, 
per  h8Bc  sancta  qu8B  sumpsimus^  tuorum  admisti 
conciliis,  misericordiaetufiBdapibus  saginemur.  Per. 

A  lia.  —  Da,  quGBsumus,  Domine,  fidelibus  populis 
omnium  s  anctorum  semper  veneratione  Isetari^et  eo- 
rum  perpetua  supplicatione  muniri.  Per. 

(498)  Quatuor  Coronatorum  nomina  hcpc  sunt:  Se- 
verus,  Sevenanus,  Victovinus^  et  Carpophorus,  (499) 
quorum  dies  natatis per incuriam  neqleciusminime 
reperiripoterat ;  ideo  statutum  est  ut  in  eorum  eccle- 
sia,horumquinquesanctorum,qui  inmissa  recitan- 
iur,natdlis  celebreturyUt  cum  istis  eorum  quoque 
msmona  panter  fiat. 

VI  IDUS     NOVBMBRis.   —   NATALIS    SANCTORUM     QUATUOR 

CORONATORUM. 

Praesta,  qu8esumus,omnipotensDeus,ut  qui  glo- 
riosos  martyres,  (500)Claudium,Nicostratum,(50l) 
Symphonianum,Ca8toriumatqueSimplicium,fortes 
in  suo  confessionecognovimus.pios  apud  te  inno- 
stra  intercessionesentiamus.  Per. 


MAKTTRlB. 

Praesta,  qu8psumus,  omnipotens  Deus,  ut  qui 
beati  Mennse  martyris  tui  natalitia  colimus,  inter- 
cessione  ejus  in  tuinominisamoreroboremur.  Per. 

Super  oblata.  —  Beati  Mennse  marlyris  tui,  Do- 
mine,  solemnia  recensentes,  qu8esumus  ut  ejus 
auxilio  tuabenefioia  capiamus,pro  quo  tibi  Hostias 
laudis  offerimus.  Per. 

Ad  Complendum.  Benedictio  tua,  Deus,  impleat 
corda  fidelium,  talesque  perBciat,  qui  et  martyrum 
honoriflcent  passiones.etremedia  salutis  sBtemsB, 
eisdem  patrocinantibus,as$eqdantur.  Per. 

KODBM  DIB.  —  NATALIS  &  SANCTl  MARTINl   CONPI880RIS 

Deus,  qui  conspicis  quia  ex  nulia  nostra  viriute 

B  subsistimus,   concede  propitius   ut  intercessione 

be^ti  Martini  confessoris  tui  atque  pontilioiseootra 

omnia  adTersamuniamur.PerDominum  nostmm. 

Super  obluta  —  Beati  Martini  pontificis,  qu8Bsu- 
mus,  Domine,  nobis  pia  non  desitoratio,  quae  et 
muneranostraconciliet,ettuam  nobisindulgentiam 
semper  obtineat.  Per  Dominum  nostrum. 

Prcefatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  ^equum 
etsaiutare,  nos  tibf  semperetubique  gratias  agere 
Domine  sancte^  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus  ; 
cujus  (502)munere  beatus  Martinusconfessorpari- 
ter  et  sacerdos,  et  bonorum  operum  inorementLs 
ezcrevit,  et  variis  virtutum  donis  exuberavit,  et  mi- 
raculiscoruscavit:  qiii,  quod  verbis  docuit,   ope- 


rum  exhibitione  complevit,  et  documento  simul  et 
Super  oblata.  —  Benedictio  tua,  Domine,  larga  c  exemplo  subditis  ad  coelestia  regnapergendiduca- 


descendat,  qu8e  et  munera  nostra,  deprecantibus 
sanctis  tuis,  tibi  reddat  accepta,  etnobis  sacramen- 
tum  redemptionis  efflciat.  Per. 

Prcefatio. —  Vere  dignum  etjustum  est,  eequum 
etsalutare,  nostibisemperet  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  seterne  Deus  : 
celebrantes  sanctorum  natalitiaCoronatorum :  quia 
dum  tui  nominis  per  eos  gloriam  frequentamus, 
in  nostrae  fldei  augmento  succrescimsu.  Per  Cbri- 
stum. 

AdComplendum.  —  Coelestibus  refecli  sacramen- 
tis  gaudils,  supplices  te,  Domine,  deprecamur  ut^ 
quorum  gloriamur  triumphis,protegamurauxiIiis. 
Per. 

VIDUSNOVBMBRIS.  —  NATALIS  SANCTI  TmiODORl 

MARTYRIS. 

Deus,  qui  nos  beati  Theodori  martyris  tui  con- 
fessionegloriosacircumdasetprotegis^praestanobis 
ejus  imitatione  proficere,  et  oratione  fulciri.  Per. 

Superoblattt.  —  Suscipe,  Domine,fldeliumprece8 
cum  oblationibus  Hostiarum,  et,  intercedentebeato 
Theodoro  martyre  tuo,  perh^ecpiaedevotionis  offi- 
cia  ad  coelestem  gloriam  trauseamus.  Per. 

Ad  Complendum.  —  Pr^esta  nobis,  Domine,qnfie- 
sumus,  intercedentebeato  Theodoromartyreiuout 
qu8B  ore  contigimus,  pura  mente  capiamus.  Per. 

•  Id  Theod.  sancti  Martini  festum  ponitur  ante 
nat.  sancti  Meanse,  et  vigilia  sotemni  prffivenitur. 


tum  praebuit.  Unde  tuam  clementiam  petimus  ut 
ejus,  qui  tibi  placuit,  exemplis  ad  bene  agendum 
informemur,  meritis  muniamur,  intercessionibus 
adjuvemur,  quahter  ad  coeleste  regnum,  illo  inter- 
veniente,  te  opitulante,  pervenire  mereamur.  Per 
Christum. 

Ad  Complendum, — Tua,  Domine,  sancta  sumen- 
tes,  suppliciter  deprecamur, ut  quorum  veneramur 
confessionem,  prsesidia  sentiamus.  Per. 

Super  populum,  —  Exaudi,  Domine,  populum 
tuum  tota  tibi  mente  subjeetum,  et  beati  Martiui 
pontificis  supplicatione  custodi,  ut,  corpore  et  corde 
protectus,  quod  pie  credit  appetat,  et  quod  juste 
sperat  obtineat.  Per. 

D  X  KALBNDAS  DECEMBRIS.     —  *>  NATALlS    SANCTiE 

CiEcrLi.€:. 
Deus,  qui  nos  anniia  beatae  Caecili^e   martyris 
tu8e  solemnitate  141  Isetificas,  daut  quam  vene- 
ramurofficio,  etiam  piae  conversationis  sequamur 
exemplo.  Per. 

Super  oblata.  —  HaecHostia,  Domine^piacationis 
et  laudis  qnsesuraus  ut,  interveniente  beala  Caecilia 
martyre  tua,  uos  tua  propitiatione  diguos  semper 
efficiat.  Per. 

Praefalio,  —  Vere  dignum  et  justum  esl,  aequum 
et  salutare,  nostibi  semperetubiquegratiasagere, 

b  Ex  prioriTheod.  hoc  festum  cum  vigilia  cele* 
bratur. 


(U 


LIBER  SAGRAMENT(HIUH. 


180 


Domin6  saDete,Pat6r  oimiipotens.fBterDe  Deot :  qui  A  beati  ChrysogOQi  martyristui  intereessione  iibere- 
in  imfirmilate  virtutem  perficis,ethumani  generis     mur.  Per. 


inimicDm  non  solum  perviros,  sed  etiam  per  femi- 
nasTincis  ;  cujus  munere  beataCuBcilia,  et  invirgi- 
Dit&tisproposito,et  inconressionefidei  roborataest, 
Qt  ncc  «tatis  lubrico  abintentione  muraretur,  ncc 
blandimentis  carnalibus  demulceretur,  nec  sexus 
fragilitate  dpterreretur,  neo  tormentotum  immani- 
tate  vinceretur,  sed  servando  oorporisac  mentisin- 
tegritatem,cumvirginitatiset  martyrii  palmaaBter- 
nammereretur  adipisci  l)eatitudinem.PerChri$tum. 
Ad  Complendum.  —  Sic  nos,  Domine,  gratia  tua, 
qossamus,  semper  exerceat,  ul  etdivinisinstauret 
Dostra  corda  mysteriis,  et  sanctaB  CeeciliflB  martyris 
tiMB  commemoratione  laBtificet.  Per  Dominum  no- 
itrum. 

a     KALEDAS      DECEMBRIS.      —     NATAL13   SANCTl    CLK- 

MENTIS. 

Omnipotens  sempiterne  Deus,qui  in  omnium  san- 
ctorum  tuorum  es  virtute  mirabilis,  da  nobis  in 
beati  Clementis  annua  solemnitate  leetari,  qui  Fiiii 
toi  martyr  et  pontifex  quod  minislerio  gessit  testi- 
monio  comprobavit,  etquod  praedicavit  oreconfir- 
mavitexempio.  Per. 

Super  ablata^  -  Sacrificium  tibi,  Domine,  laudis 
offenmus,pro  sancti  celebritate  Clementis.ntpropi- 
tiationem  tuam,quam  nostris  operibus  non  mere- 
mur,  pii  sufTragatoris  intercessionibus  assequamur. 
Per. 

PrsfoHo»  —  Veredignumet  justumest,8Bquumet  q 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domioe  saocte,  Pater  omnipotens,  mterneDeus  :  et 
inhacdie,quambeatiClementis  passio  consecravit, 
etnobis  venerabilem  exliibuit :  quiapostolica  prae- 
dicatione  imbutus,  doctrinis  caelestibus  educatus, 
sQocessionis  dignitate  conspicuus,  et  martjr  insignis 
et  sacerdos  refulsit  egregius.PerChristum  Dominum 
Dostrum. 

Ad  Complendum . — Da,  qu8Bsumus4)omine  Deus 
Doster,ut  sicut  tuorum  coramemoratione  sanctorum 
temporali  gratulamur  officio,  itaperpetuo  iffitemur 
aipectu.  Per. 


lODBM    DIE.    —  NATAL18   SANCtiB   FEUCITATIS. 

Pt«sta   quasumns,  omnipolens  Dens,  ut  148  ^^,    p^,  Chrislum. 

wit»  Pehcitatismartynstu»  solemniarecensentes  II      ^,^  ,         __ 


Super  oblata,  — Oblatis,qn8Bsumus,Domine,pla« 
care  muneribus,et,  intercedente  beato  Chrysogono 
martyre  tuo,  a  cunctis  nos  defende  periculis.  Per, 

Prsefatio,—  Vere  dignum  et  justum  est,  SBquum 
etsalutare,nostibi  semperet  ubique  gratias agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  CBterne  Deus  : 
qui  nos  assiduismnrtyrum  passionibus  consolaris, 
et  eorum  sanguinemtriomphaIem,quemproprofes- 
sione  noministuiinfidelibuspraebuere  fundendum 
ad  tuorum  facis  auxilium  transire  fidelium. 

Ad  CompZenrfttm.  —  Tui,Domine,perceptionesa- 
cramenti,  et  a  nostris  mundemur  occultis,  et  ab 
hostium  liberemur  insidiis.  Per. 

B  III  (o03)  KALENDAS  DKCEMBRIS.   —   NATALTS     BANCTl  8A- 

TUBNiNl  MARTYRIS. 

Detts,qui  nosbeati  Satumini  martyris  tuiconoedis 
natalitio  perfrui,  ejus  noe  tribtie  meritis  adjuvari, 
Per. 

Super  o6/ato.— Munera  tibi,  Domine,dicata8an« 
ctifica  ;  et,  interoedente  beato  Satumino  martyre 
tuo.per  eademnos  placatusintende.PerDominum 
nostrum . 

i4  (/ Coni^^enf/tim . —Sanctificet  nos^Domine,  qu80- 
sumus,  tni  perceptio  sacramenti,  et  intercessione 
sanctorum  tibi  reddat  acceptos.  Per. 

EODEM   DIE.    —  VIGILIA   SANCTI-  ANDRE^. 

QufiBsumusy  omnipotens  Deus,utbeatusAndreas 
apostolus  tuum  nobis  imploret  auxilium,  ut,  a  no- 
stris  reatibus  absoluti,  a  cunctis  etiam  periculis 
esuamur.  Per  Dominum  nostrum. 

143  Superohlaia,—(^Ok)  Sacrandum  tibi,  Do- 
mine,munu8  offerimus,quo,beati  Andreae  solemnia 
recolentes,purificationemquoque  nostris  mentibus 
imploramus.  Per. 

Prxfatw. —  Yere  digum  etjastum  est^  SBquum 
etsalutare,  nos  tibi  semper  etubiquegratias  agere^ 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  ffiterae  Deus  :  et 
(505)  Majestatem  tuam  suppliciter  exorare  ;  ut  qui 
beati  Andrem  apostoli  festum  solemnibus  jejuniis 
et  devotis  praBvenimus  officiis,  illius  apud  Majesta- 
tem  tuam,  et  adjuvemurmeritis,  etinstruamurex- 


meritis  ipsius  protegamur  et  precibus.  Per. 

Super  oblata.  —  Suscipe  votatuorum,  Domine, 
famulorum,  et  oblatum  tibi  pro  commemoratione 
beatsFelicttatis  pacifici  libaminis  sacrificium  pro" 
piliatus  intende.  Per. 

AdComplendum,  —  Supplicesterogamus,omni* 
potens  Deus,ut,  intervenientibus  sanctis  tui8,et  tua 
innobis  dona  ronltiplices,  et  tempora  nostradispo- 
nas  Per. 

▼III  LALENDAS    nBCBMBRlS.   —  NATALIS    8ANCTI   CHRYSO- 

00!f1      MARTYRIS. 

Adesto,  Domine,  supplicationibus  nostris,  ut,qui 
tx  iDiqaitate  lutttra  reoa  oes  esse  cognoseimus, 


Ad  Complendum.  —  Perceptis,  Domine,  sacra- 
mentis,supplioiterexoramu8,ur,  intercedente  beato 
Andrea  apostolo  tuo,  quas  pro  illius  veneranda  ge- 
rimus  pa8sione,nobis  proficiantad  medelam.Per. 

Alia,  — Tuere,  nos,  misericors  Deus,  et  Andre» 
apostoti  tui,  cujusnatalitia  pr8Bvenimus,semper  gu- 
berna  prsesidiis.  Per  Dominum  nostrum. 

Ad  Vesperos.  —  Adjuvet  Ecclesiam  tuam  tibi,  Do- 
mine,  supplicando,  beatus  Andreas  apostolus,  et 
pius  interventor  efficiatur,  qui  tui  nominis  exstitit 
prredicator.  Per  Dominum. 

Ad  Matutinos.  —  Deus,qui  essanctorum  tuorum 
splendor  mirabilis^quiquehuncdiem  beatiAndreee 
martyrio  conseera8ti,da  EcclesimtuaB  de  ejus  nata- 


m 


6ANCTI  GBGOm  MAGNI 


181 


Utio  lemper  gaudere,  ut  apudmiserieordiam  iuam  A  beatfle  Lueia  festivitategaudemus,  ita  piflBdeTotid- 


exemplis  ejus  protegamnret  meritift.  Per. 

^PRIDIB      KALENDAS      DSCBMBaiS.      —     NATALB   A  SANCTl 

ANDBBA. 

Majestatem  tuam  supplices,  Domioe,  exoramus, 
ut  sicut  Eoclesifietuffi  beatus  Aodreas  apostolusex- 
stitit  preedicator  et  rector,  ita  apud  te  silpro  nobis 
perpetuus  intercessor.  Per. 

Superoblala. —  Sacrificium  nostrumtibi,  Domine, 
qufipsumus,beati  Andreas  precalio  sancta  conciliet, 
ut  cujus  bonoresolemniterexhibeturmeritisefficia- 
tur  acceptum.  Per  Dominum  nostrum. 

Prxfatio.  —  Veredignum  etjustumest,flequumet 
saiutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  ffiterne  Deus  : 


nis  erudiamur  efifectu.  Pcr. 

Superoblala.  —  Quaesumus,  virtutum  ooelestiam 
Deus,  ut  sacrificiapro  sanctae  tufle  LuciaBsolemQitate 
delata  desiderium  nos  temporaie  doceant  hab^e 
contemptum,  et  ambire  dona  facian  t  coelestium  gau- 
diorum.  Per. 

Ad  CompUndum.  —  LcBti,Domine,sump8imu8  sa- 
eramentacQe]estia,qu8B,intercedente  pronobiB  bea- 
ta  Lucia  martyre  tua,  ad  vitam  nobis  profidant 
sempiternam.  Per  Dominum. 

Alia.  ^  Intercessio  nos,  Domine,  qufiesumus, 
sanctae  Luciae  martjrristufle  votiva  confoyeat,ut  ejus 
sacrata  natalitia  e  temporaliter  frequentemus,  et 
conspiciamus  aeterna.  Per  Dominum  nostrum. 


(506)quoniamadestnobi!«diesmagnificivotivamjrs-^  xu  KALBNDAs  JANUARH.    —    nataus  c   sancti   tbo- 


terii  qua  venerandus  Andreas  apostolus  germanum 
se  gloriosi  apostoli  tui  Petri  tam  prfledicatione  Ghristi 
tui  quam  conversatione  monstravit,  ut  id  ^  quodli- 
bera  praedicaveratToce  (507)  necpendens  144^* 
ceret  in  cruce,  Auctotemque  vitae  perennis  tam  in 
hac  vita  sequiquamid  mortisgeneremeruit  imitari, 
ut  eujus  praecepto  terrena  in  semeptipso  crucifixe- 
rat  desideria,  ejus  exemploipsepatibulofigeretur. 
Utrique  igitur  germani  piscatores,  ambo  cruceele- 
vanturad  ooelum,  utquosinhujusvitfficursu  gratia 
tua  tot  vinculis  pietatisobstrinxerat^hosimmarce- 
scibilisinregno  coelorumnecteretcorona.  Et  quibus 
erat  una  causa  certaminis,  una  refributio  esset  et 
preemii.  Pcr  quem  Majestatem  luam, 
Benedictionem  require,  (508)  in  natali, 
Ad  Complendum. —  Sumpsimus,Domine,divina 
my  steria,  beati  Andreae  festi  vitate  laetantes,  que  sic- 
ut  tuis  sanctis  ad  gloriam,  itanobis,  qu8esumus,ad 
veniam  prodesse  perficias.  Per  Dominum. 

Ad  Vesperos.  —  Da  nobis,  quaesumus,  Domine 
Deus  noster,  beati  apostoli  tui  Andreae  intercessio- 
nibus  sublevari,  ut  (509)  per  quos  Ecclesiae  tuae  su- 
perni  muneris  rudimenta  donasti,per  eos  subsidia 
perpeiuflesalutis  impendas.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia.  —  Exaudi.  Domine,  populum  tuum  cum 
sancti  apostoli  tui  Andreae  patrocinio  suppticantem, 
ut  tuo  semper  auxilio  secura  tibi  possit  devotione 
servire.  Per. 

IBIDUS  DBGBMBRIS.  —  NATALIS  8ANCTA    U3C1M  VIROINIS. 


UM   APOSTOLl. 

Da  nobis,  qumsumus,  Domine,  beati  apostoli  tui 
Thomae  solemnitatibusgloriari,utejus  semperl45 
et  patrociniis  sublevemur,  et  fidem  congrua  devo- 
tione  sectemur.  Per. 

Super  oblata. —  Debitum,Domine,nostr8ereddt- 
mus  servitutis,  suppliciter  exorantes,  ut  sufTragiis 
beati  Thomae  apostoliin  nobis  tuamuneratuearis, 
cujus  honorando  confessionem,  laudis  tibi  hostias 
immolamus.  Per  Dominum  nostrum. 

Prxfatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,sequum 
et  salatare,nos  tibi  semper  etubiquegratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  fleterne  Deus  : 
qui  Ecclesiam  tuam  in  apostolicis  tribuisti  consistere 
fundamentis,  de  quorumcollegiobeati  Thomae  apo- 
stoli  tui  solemnia  celebrantes,  tua,  Domine,  prfieco- 
nia  non  taceamus.  Per  Dominum  nostrum. 

R.  Q.  Bened.  innatali. 

Ad  Complendum.--  ^^lonserva, Domine,  populum 
tuum,  etqnemsanctorum  tuorum  praesidiisnonde- 
sinis  adjuvare,  perpetui  tribus  gaudere  remediis, 
Per. 

Super  ;9opu^tim. — Da,qu8esumus,Domine,  populo 
tuo,  Spiritum  veritatis  et  pacis,  et,  intercedente 
beatoThomaapostoiotuo,ettetotamentecognoscat, 
etquae  tibisunt  placita  totocorde  sectetur.  Per  Do- 
minumnostrum  Jesum  Ghristum. 

(510)   INCIPIT  ^  ORDO     AD   BCCLBSIAM     DBDICANDAM. 

Primitus  enim  antequam  pontifex  tntroeat  ecclesiam. 


Exaudi  nos,  Deus  salutaris  noster^  ut  sicut  de  q  (ibii)illuminenturxi]candelsBpercircmtumeccleiUB: 


•  In  Kalend.  Rom.  prseBcribitur  Evangel.  Ambu- 
lans  Jesusjuxta  marCt  in  quod  homilia  5  sancti  Gre- 
gorii  leeitur  habita. 

b  Ex  nis  corroborantur  acta  sancti  Andreae  proba- 
turque  non  ita  recentemfuisse  eorum  publicationem. 

«  Nihil  babetur  de  sancto  Thoma  in  Codice  Reg. 
Suec,  in  Calensi,  etin  Kalend.  Rom.,  ubi  assignan- 
tur  post  festum  sanctffi  Lucise  quatuorDominicx  ante 
Natale  Domini,  Apud  Pamelium,  consentiente  Ms. 
Calensi,  legituo  :  De  adventu  Domini  Dominica  i,et 
consequenter  Dominica  2,  etc.  Fost  Sabbatum  in 
duodecim  leciionibus  seu  quatuor  temp .  apud  Pa- 
roeiium  inseritur  oflficium  de  sancto  Thoma,  sed 
intra  uncinos  comprehenditur.  De  Dominicis  Adveo- 
tus  infra  habetur  ofllcium  in  Ed.  Angeli  Roccse  et 
inaltera  Hugonis  Menardi,  quam  sequitur, 


d  De  ec^Iesiae  dedtcatione  non  agunt  hoc  loco  Mss. 
nostri,  sed  alibi  fusissime,  maxime  Qemet.,  ubi  etiam 
describitur  totum  ofiicium  nocturnum  de  dedicatione, 
assignatis  duodecim  Psalmis  cum  singulis  Antiphonis 
ex  pr8es';rpipto  reff.  sancti  Benedicti.  Psalmi  autem 
Don  sumuntur  de  leria,  sed  ex  diversarum  feriarum 
Psalmis  delecti  sunt.  Unde  liquet  quomodo  tunc  in- 
telligeretur  quod  pecernitur  cap.  14  reg.  sancti  Bene- 
dicti :  fnsanctorum  fesiivilafibus^vel  omnibus  solem* 
nitatibus,  sicut  diximus  Dominico  die  agendum^  ita 
agatur^exceptoquodPsalmi aut  AntiptiowBvel lectiones 
ad  ipsum  diem  perlinentes  dicantur,  In  Kdit.  Pamel. 
contractius  est  ofticium  in  dedicatione,  omninoque 
diversum.  Pauciora  adhuc  habet  Codex  Reg.  Suec. 
At  uterque  Theod.  longe  plura  et  longiora.  In  his 
yegitur  benediotio  ad  signnm  eeeleskB,  quod  appel- 


113 


LIBKR  SAGRAMENTORtnt 


IH 


et  induani  se  vestmentusaerii,  Etcum  tmerint  ad 
utiumecelesim,percuiiatponlifexfer  superUminare 
dt{bii)camlmttasua^dicens  anieporiamAntiphonam 
f^)  Tollite  portas  prinoipes  yestrein.Et  canant  ipsum 
puUmum  totum  ante  ostium^{^H)  e^aperto  oslio  tVi- 
fnm/ef^fican^Paxhuicciomui.  Deinde  incijnatcle' 
m  Utaniam.  Et cum  venerintsacerdotes,{^i  ^wel  le- 
vitM  ante  aUare,prostemantse  (516)  superstramen' 
la  cum  poniifice  usque  dum  dicatur  Agnus  Dei.  Ut 
sutpnsurrexerint  ab  oratione,  non  dicat  pontifex 
Dominos  Y0bi8eum,<e<^0remas  tantum.Et  Diaconus 
dieat  Flectamus  g^nua :  postquam  oraverint,dicat 
Leiate.  Et  sequitur  Oratio. 

Magnificare,  Domine  Deus  noster,  in  sanctis  tuis 
et  ioboctemploffidificationis  tucB  appare,utqui  om- 
nia  in  filiis  adoptionisoperaris,  ipsesemperin  tua 
hsreditate  lauderis.  Per  Dominum  nostrum  Jesum 
Christam  filium  tuum. 

(517)  Deinde  incipiat  pontifex  de  sinislro  angulo 
sk  Oriente  scribensperpavimenlum  cum  cambutta 
sua,  (5i8)  A,  B,  C,  usque  in  dextrum  angulum  Oc- 
eidenlis ;  incipiens  iterttm  simitiier  a  dextro  angu- 
lo  146  Orientis,  A,  B,  C,  scribitusque  in  sinistrum 
angulum  Occidentis  Basilicof. 

D€inde{TA9)  veniensantealtaredicat  .Deusinad- 
jutorium  meum  intende,Domine,ad  adj  uvandum  me 
festioa.  01oriaPatri,etFi]io,et  Spiritui  sancto.Sicut 
erat  io  principio,  et  nunc  et  semper,  et  in  s«BCula 
8«culorum.  Amen,  (520)  absque,  AUeluia.  Deinde 
(521)  sequitur  exorcismus  aqux. 

(522)Discede,  immunde  spiritus.ab  omnibus  qui- 
bos  fides  nostra  asura  est  religiosi  offlcii  (523)  sa- 
eramentis.  Nec  praBtendas  oulpam  criminis,  qui 
agQOscispotentiam  Salyatoris.  Non  est  roeriticonfi- 
deotia,  sed  pracepU,  Ucet  ipsa  potestas  ministerii 
dignitas  sitminlstri.  Teigitur  per  communem  Deum, 
tqase  creatura,  conyenio,  ut,  conservato  motu  sensi- 
bilitatis,  inteJligens  subjiciservitio.  quo  placereDeo 
oitimur,  non  recuses.  Omnem  a  te  communionem 
demonnm,  omoe  collegium  iniquitatis  ezpurges. 
Totam  phantasmatis  labem  capax  dominica^.prote- 
etiooisextermiDes,at,gratiasanctificationisindepta, 
tooQOitroque  panterCreatoridebito  famuiatu  de- 
Mrriens,  omnem  spintuum  pravoram  neqnitiam 
qooeunqae  loco  fueris  aspersa  dejicias,  et  sanct«e 
eopiam  benedictionis  infundas.  Per  Dominum  nos- 
tramJesum  Christum,  qui  ventarus  est  judicare  vi- 
Tos  et  mortuos,  et  seBCulam  per  ignem. 

Dmde  dicat  hanc  orationem. 

(524)Sanctificare  per  verbum  Dei,unda  coBlestis, 
saoetiticare,  aquaChristi  calcata  vestigiis.QusB  mon- 
tibas  pressa  non  clauderis,  qu8B  scopulis  illisanoo 
^nogeris,  quas  terris  diffusa  non  deficis.  Tu  sustines 
tridam,portas  montium  pondera,nec  dimergis.  Ta 
e<elorQm  vertice  contineris,  circumfusa  pertotum 
lafasomnia,nec  lavaris.  Tu  fugientibus  populis  He- 

titw  nasculum  adinvitandos  filios  Ecclesiss  prsepara- 
twii  ;ct  ot  ubicunquesnnuerttejus  tinnibulum,  longe 
^^edat  virtus  inimicorun.lnfn,  signum  quod  beoe- 
aidtvappeliatar  tinnibulum,  Simiiia  non  babentur 


A  bneorum  in  (525)  molem  durata  eonstringeris,  tu 
rursum  saisis  resoluta  vorticibus  Nili  accolas  perdis, 
et  hostilem  globum  freto  ssBviente  persequeris.  Una 
eademque  es  salus  fidelibus,  et  ultio  criminosis.Te 
perMoysem  percussa  rupesevomuit,neo  abditaoau- 
tibus  latere  potuisii,  cum  Majestatis  imperio  jussa 
prodires.  Tu  gestata  nubibus  imbre  jucundo  arva 
fecundas. 

(526)  Per  te  aridis  eestu  corporibus  dulcisadgra- 
tiam,  salutarisad  vitampotusinfunditur.Tuintimis 
scaturiens  venis^  aut  spiritum  inclusa  vitalem,  aut 
8uccumfertilempr8B8tas,ne,  siccatis  examinatavis- 
ceribus,  solemnes  negetterra  proventus.  Per  teini- 
tium,  per  te  finis  exsultat,  vel  potius  ex  Deo  tuum 
est,  ut  terminum  nesciamus.Attu,Domineomnipo- 

g  tens  Deu8,cujus  virtutumnonnescii,  dum  aquarum 
meritapromimus^operisinsigniapraBdicamus.beoe- 
dictionisauctor,salutisorigo,  tesupplices  depreca- 
muretqusesumus,  utimbrem  gratlaBtuaBsuperhano 
domum  cum  abundantia  tuae  benedictionisinfundas, 
bona  omnia  iargiaris,  prospera  tribuas,  adversa  re- 
pellas.  Malorum  fautoremdflBmonem  destrua8,ange- 
lum  lucis  amicum,  l>onornm  provisorem  defenso- 
remque  constituas.  Domum  in  tuo  nominecoBptam, 
te  adjutore,  perfectam  benedictio  tna  in  longum 
mansura  confirmet.  Tuum  hiec  fundamentapraBsi- 
dium,  oulmina  147  tegumentum,  ostiainlroitum, 
penetralia  mereanturaccessum.Sit  per  lustrationem 
vultus  tui  utilitas  hominum,  stabilitas  parietum;sit 
positis  crux  invicta  liminibus;  utrique  postes  gra- 
tiflB  tu»  inscriptione  signentnr,  ac  per  multitudi- 

^  nem  propitiationistusBvisitatoribusdomushujussit 
paxcumabundantia,sobrietas  cum  mode8tia,redon- 
dantia  cum  misericordia.  Inquietudo  omnis  elcala- 
mitaslongerecedat»inopia,pestis,morbas,]anguor, 
incursusque  malorum  spirituumtuasemper  visitatio- 
ne  dlscedat.  Et  ita  fusain  hoc  loco  nostrffisupplica- 
tionis  oraiio  extensos  ejusterminos  et  atria  eircum- 
jecta  percurrat;sicque  per  cunctos  angulos  ac  reces- 
sus  data  benedictio  hujusgurgitispuriBcationeper- 
labatur,ut  semper  hic  ]ffititiaquietis,gratiahospita- 
litatis,abundantiafrugis,reverentiareIigionis,copia 
sit  salutis.  Et  ubi  invooatur  sanctum  tuum  nomen, 
bonorumsuocedatoopia,  malorum  tentamentaprocul 
effugiant.  Et  mereamurangelum  pacis,castitatis,et 
veritatis,  qui  nossemper  abomnibus  malis  custodiat 

D  prolegat  atque  defendat.  Per  Dominum. 

Benedictio  aqum.--  (527)  Domine  Deus,  Pater 
omnipoten8,statatoret  conditor  omnium  elemento- 
rum,  qui  per  Jesum  Christum  Pilium  tuum  Dominum 
nostrum  elementum  hoc  aqu8B  in  salutem  humani 
generis  esse  voluisti,  te  supplices  deprecamur,  ut, 
exauditis  orationibus  nostris,  eam  tU8B  pietatis  res- 
pectu  sanctifices  ;  atque  ita  omnium  spirituumim* 
mundorum  ab  earecedatincursio,et  ubicunque  fue- 
rit  in  nomine  tuo  aspersa^  gratia  tu»  benedictionis 

in  Benedictione  sigoi  quam  ex  Cod.  Gemet.  ooster 
Edrnundus  Marteoe  suis  Antiquis  Ecelesi»  Ritibus 
ioserutt  tom.  Ill,  lib.  ii,  pag.  269. 


158 


8ANGTI  GltBGORn  MAGNt 


IS6 


adveniat,  ettna1aoninia,tepropitiante,  procnlrecfe- 
dant.  Per  eamdem  Dominum  no>trum  JesumChri- 
stum. 

•  Exorcismus  salis,  -  (^m  Exorcizo  te»  creatura 
salisjn  nominePatris,  etFiIii,etSpiritnssancti,qui 
te  per  Eliseum  in  aqua  mifti  jussit.  ut  sanarentur 
aqufiB  steriles  ;  (529)qui  divina  oris  sui  voce  aitdis- 
cipulis  suis  :  Vosestis  sal  terr®  ;  et(530)peraposto- 
lum  suum  Vaselectionis :  Sermovester  sale  sitcon- 
ditus.  Ideoqne  efficere  sal  exorcizatum,  ut  sis  in 
remissionempeccatornm,etsanitateramentium,in 
proteclionem  animae.atque  corporis.inconfirmatio- 
nem  salutis,  ad  expellendas  et  excludendasomnes 
daRmonum  tentationes,  in  nomine  Dei  Patris  omni- 
potentis,  et  Jesu  Chrisli.  Filiiejus.et  Spirilussancli 
viventis  in  seecula  sfiBCulorum. 

Benediciio  salis,  —  Virlutis  tuae  invictam  fortitu- 
dinem  deprecamur,  Domine  sancle.Pater  omnipo- 
tens,  aeterneDeus,  qui  inter  omnia  necessaria  quce 
per  Jesum  Christura  Dominum  nostrum  procreari 
ju8sisti,non  minimam  (rratiamconferrediiniatnseB 
saii,  ut  exillo  possintuniversacondiriquaBomnibus 
ad  escam  per  eumdem  tuum  Filium  Dominum  no- 
strum  procreasti.  Ideoquetesupplicesexoramus^ut 
hocsaldignerisaspicere,  quatenus  ex  Majestalistuae 
virtute  contra  omnes  spiritus  immundos  valorem 
possit  accipere.  Expellatabomniloco,ubi  tuafuerit 
invocatione  aspersum^quidquidpotest  essepestife- 
rum,  utexhibeat  plenumsalutis  efreoturo.Deterreat 
omnes  praestigias  inimici.et  omnia  monstruosorura 
generalon(?ius  faciateffugari.  (53i)Gravedinesom- 
nes  148phantasiasque  corapescat,et  per  signum 
crucisf  Filii  lui  Domini  nostri  Jesu  Christi  tutelam 
fidelissimam  desiderantibus  praestet.  Qui  tecum  vivit 
et  regnat  Deus. 

(532)  Ei  miseeiur  sal  et  cinis ;  facimsque  ter 
inde  erucem  superipsum  aquam,  dicat  hanc  Ora- 
tionem, 

Oremus,  —  (533)  iCteme  omnipotens  Dens,  qui 
nobis  a  te  conditamoreaturamaquflDinfidedi^tinxi- 
sti,  ut  liquoremsimplicemadlavacrum.salsamsoli- 
ditatem  prreberes  ad condimentum,quatenu8  et  sor- 
dida  possent  abfui.  etfatuaimbui.quoetnoxatolle- 
retur  originalis,etoorrigeretarerroradviamsalutis, 
te  officii  nostri  functione  immeriti  dftprecamur  ut 
hflec  salis  et  aquffiin  tuonomine  factapermistiocle- 
mentiae  tuflesanctificetur  obtutu.  Quodquemysteria- 
liter  baptismo  commodum,  culpfle  (534)traduci  ini- 
micum.  aapientiie  aptum,  errori  preBstasadversum, 
saneti  Splritus  tui  sanctitate  reddas  sanctificatum  ; 
neculioeontagioreddaturimmunduroquod  tua  fieri 
oredimus  majestate  beaturo.  Sed  ita  per  te  praebeat 
plenum  sanctificatiomseffectum,ut  ubieunque  invo- 
cato  nomine  tuo  fueritmanu  emis8um,vel  quolibet 
modoassumptum,expulsi8et  explosis  omnil^us  insi- 
diis  conlrariae  potestatis,et  cuncladflBmonuramachi- 
namentaexeodemlocofugata  deficiant,  etsanetorm 


k  angeloram  eustodia  semperinibi  mansimconBisttBt 
Per. 

Deinde  miscetur  vinum  cum  aquUy  et  dicit  hane 
Orationem. 

Oremus,  —  (K35)  Creator  et  conscrvator  hnmani 
generi8,dator  gratiaBspiritalis,largiforaBtemfiB  salu* 
tis,  tu,  Domine,  (536  permitte  Spiritum  sanctum 
tuumsupervinumhocaquamistum,utf537)armata 
virtntp  coelestis  defensionifjad  consecrationem  hujus 
ecclesiaBvelaltarisproflciant.  PerDominumnostrum 
Jesum  Christum. 

(538)  fnde  facit  crucem  de  digito  suo  cum  tpsa 
aquaindextrapartef{^29)perquatuorcomuaaUaris 
Inde  veniensante  altare(HO)  cum  hyssopo  aspergit 
ipsumaltare  sevtcmvicibus  canendo  AntiphonamAs- 

B  perges  me,Domine,hy8sopoelmundabor,(541)cMni 
ipso  Psalmo.  Etvadit  in  drcuitu  altaris  spargendo, 
Deinde  in  dexlra  varte  ver  pariefes  ecclesisp,  (542) 
usque  fium  veniens  an  fe  a  Itn  re,  sparqit  iterum  desuper 
in  circuitu  altaris  (543)  vel  ecclesix^  canendo  Anti- 
phonam  Exsurffat  Deus.  cum  ipso  Psalmo ;usque  dum 
veniensiterum  ante  altare  aspcrgitdesuper.eiin  cir- 
cuituecclesiae  (^k)canendo  Antiphonam  Sanctificavit 
Dominustabernaculumsuum,qniah8ecest;P5a/mfm 
Deus  Deus  noster,  elj  Ecce  nnnc.  Et  miitit  e»  mini- 
stfns  auf  clericis  duos  vel  tres  (545)^fi?  extrinsecus 
ecclesiae  parietes  una  voce  psallant.  Interim  tpse 
pontifex  vadii  deipso  altari  spargendo  per  medium 
ecclesicp  in  longum  et  latum,  (546)  faciendo  crucem 
super  pavimentum  vum  Antiphona  Domus  mea  do- 

g  mus  orationis  vocabitur,  cum  VersUy  Narrabo  no- 
men  tuum  fratribus  meis.  Ilem  VIprs?a,Dominedi- 
lexi,  cum  Cloria  :  et  veniens  in  medio  ecclesiae  dicit 
Oremus./?(  dicit  diaconus :  Flectamus  genua,pos^ea 
dicit :  Levate.  Et  dicit  Orationem. 

(547)  Deus,qui  loca  nominituodicata  sanctificas, 
efitunde  desuper  hanc  sanctificationis  domum  gra- 
tiam  tuam,  149  "^  ab  omnibns  hic  invocantibus 
et  auxiliura  tuee  misericordiae  sentiatur.  Per  Domi- 
minum  nostrum  Jesum  Christum. 

lierum  dicit :  Oremus,e/  diaconus :  Flectamusge- 
nua  ;  postea  dictt :  Levate.  (o^)Et  sequUur  oratio 

Deus  8anctificationnm,omnipoteo8  domioator.ea- 
jus  pietassine  fine  sentitur;Deu8,quic<£le3tia  simul 
et  terrestria  moderaris.servans  misericordiam  tuam 
£)  populo  tuo  ambulanti  ante  conspeetum  gloriee  tue ; 
exaudi  precesservorum  tuorum,ut  sint  oculi  tui 
aperti  superdoraum  istam  die  ac  nocte.  Haooque 
basilioam»  in  honore  sancti  /^.sacris  mysteriis  in- 
stitutam^  clementissimusdedica,  miseratusillustra, 
proprio  splendore  clarifica .  Omnemque  hominem  ve- 
nientem  adorare  in  loco  hoc  placatus  admitte,pro- 
pitius  dignare  respicere,  et  propter  nomen  tuuoi 
magnum,etmanum  tuam  fortemet  brachiumexcel- 
sum  in  habitaculo  hoc  supplicantes  libens  protege, 
dignanter  exaudi,  aeterna  defensione  conserva,  ut 
semper  felices,  semper  tua  religione  IflBtantes  cou- 


•  Hic  exorcismus  cum  Benedictione  seq.  legitur  io  vel    Sacram.    Gallic.    prflemittiturque  :  Exorcismus  ad 
salis  sparsum  faciendum. 


1117 


UB&H  SACRAMENTORnM 


m 


staDterin  saDcts  trlnitatisflde  oatholica  perseverent. 

Per  DomiQum  nostrum  JKSuoa  (Ihristum  Pilinm  tuum, 

qoi  tecum  vivitetregnat  Deusin  unitateejusdem. 

(549)  Ipta  expleta,  incipU  Antiphonam  Introibo  ad 

altare  Dei  mei,  ipsam   canendo,  cum  ipso  Psalmo. 

Vadit  ante  altare,  (350)  et  fundii  quod  remansit  de 

ip$a  aqua  ad  basim  altaris.  Et  ex'ergitur  altare  de 

Mto ;  (534)  postea  offert  incesum,  et  mittit  oleum 

luper  altare,  (532)  in  mediocrucem  faciens,  el  super 

(juatuor  anguloscumAntiphonacanendoEr  euiiaeob, 

em  Psalmo (553)  Fundamentaejus  ;  (554)  etunguit 

utm  manu  suo  ipsum  lapidemt  semper  incensum  in 

circuitu  ipsius  altaris  atio  sacerdote  fadente .    Post^ 

(555)  expleto  Psalmo,  mittit  iterum  oleum  simititer 

ma  priuscanendo  Antipkonam  (556)  Mane  surgens 

Jacob,  riimP^a/moBonumestconfiteriDomino.  Ipso 

ezpleto fD37)  mittit  chrisma  similiter  canendo  And^ 

phonam  Ecee  odor  Filii  mei,  ctim  Psatmo  Lauda,Je- 

rusaiem,  Oominnm,  Item Antiphonam  UnxilteDo» 

mious,  Psalmum  Eructavitcor  meum, Deindeincir' 

cuituecelesiw  perparietesi'6o8) dexti^o  in  dexiro  fa- 

cienscrucem  cum  poUicedeipsochrismatecumAnti" 

fhona  Sanctificavit  l)ominus,P5aZmt4f9iMagmiis  Do- 

miDos,  et  Ecce  nunc.  Item  dicit  Antvphonam  Lapides 

pretiosi  Psalmum   Lauda,  Jerusalem.   (559)  Inde 

faciens  erucem  incensi  super  altare  dicit:  Oremus 

Diaconus,  ut  supra.  Etdicit  OrationemsuperaUare 

Dei  Patris  omnipotentismi8ericordiam,dilecti8si- 

mi  fratres,  deprecemur,ut  boc  altaresacrificiis  spi- 

ritualibus  con  secrand  um  vocis  nostree  ezorat  u  s  of fi- 

etopreesenti  benedictione8anolificet,utin  eo  semper 

oblationes  famulorum  suorum  studio  suae  devoiionis 

impositas  benedioere  et  sanctilioare    dignetur,    et 

spiritali  plaoatusiaoenso  preBcanti  familiae  suae  prom- 

ptus  exauditor  assistat.  Per  Dominum  nostrum  Je- 

tiun  Christum  Fiiium  tuum  qui  ventrus.  Iterum  du 

cU  Oremus  Diaconus  Ut  supra. 

Sequitur  Benedictio,  —  Oeusomnipotensjncujus 
bonore  altare  hoc  (560)  sub  invocatione  tui  nominls 
digoi  conseeramusyclemeos  et  propitius  preces  uostr» 
liuinilitatisexaudi,etpr8B8ta  ntin  hacmensasinttibi 
libamina  1 50  aocepta,sint  grata.sint  pinguia,  Spi- 
ritussancti  lui  semperroreperfusa^utomnitemporein 
hoc  locosupplicaatis  tibifamilie  tueanxietates  relc' 
ves,  aegritudines  cares^preeoes  exaudias^votosusci- 
pias,  desiderata  confirmes,  postulata  concedas.Per 
Domioum. 

Deinde  didt  Antiphonam  Gonfirma  booDeus>(Mm 
(^ria. 

(^i)  Deinde,  tenenPibus subdiaconis  vet  acolythis 
linteamina,vel  omnia  omamenta  ecctesiae  seu  vasa 
*^era  qu3eeunque  ad  cultum  Deietecdesmpertinere 
^entur,  tfenedicitea  ponlifex. 

Bmedictio  (562)  ad  tinteamina,  vel  ad  omnia  in 
««im  basilicce.  —  (563)  Omnipolens  el  raisericors 
Deos,  quiab  initio  utiJia  et  neccssaria  hominibus 
creasti  templaquemanuhominum  facta  nomini  san- 


K  ototuo<)ican tuequehabitationislocavocari  voluisti 
quiqueperfamulum  tuum  Moysen vestimenta  ponti 
dcalia  et  sacerdotalia;  seu  Leyitica,et  atia  queeque 
diversi  generisorndmenta  ad  cultum  etdecorem  ta- 
bernaculi  et  altaris  tui  fieri  decrevisti  ;  exaudipro- 
pitius  preces  nostras  et  omnia  et  diversarum  spe- 
cierum  ornamenta,  in  usum  tuaehujUsbasiliceevel 
altaris  ad  honorem  et  gloriam  tuam  prmparata  (564) 
purificareetsanctificarebenedicereetconsecrareper 
nostrae  humilitattsservitutem  di^neris,  ut  etdivinis 
eultibus  saorisque  ministeriis  apta  existant,  et  his 
confectioni  corpori  et  sanguinis  Jesu  Ghrisii  Filii 
tui  Domini  nostri  dignis  pare&tur  famulatibus.  Qui 
tecum  vivit  et  regnat. 
Alia.  —  (563)  Omnipotens  sempiterne  Deus,  a  quo 

B  omniaimmundapurganturetinquo  omniapurgata 
clarescunt,supplicesfamulituituamomnipotentiam 
invocamus,ut  ab  hoc  vase,  vel  vestimento  quae  tibi 
offerunt  famuti  tui  Itl.,  omnis  spiritus  immundus 
confusus  longe  discedat,  et  per  fideibenedictionem 
huic  sanctoalteri  tuo  sint  perfecta,et  utilia  ad  opus 
ministerii  tui,  te  juvante  sanctificata  perhianeant. 
Per  Dominum  nostrum. 

(^6Q)^  Benedictio  super  munus  quod  quis  ecclesias. 
o/feW.Deus,cujus  verhoetpotentiafacta  suntomoia, 
cujusdono  percipimusquee  ad  vitae  redemiura  possi- 
demuste  supplices  nixis  precibus  exoramus  ul  de 
sede  Majestatls  tuee  huic  oblationi  fidelium  santifi- 
cator  accedas.Suscipe  de  manu  famulorum  luorum 
Ill.mwx\\x%  oblatum  ,quod  a  tua  clementiabenedictum 
p  inhujiis  sanctuarii  tuSusum  maneat  consecratum. 
Sint  haec  in  conspectu  tuo  libenter  accepta,  sicut 
quondam  Abel alurani  tui,  vel  Melchisedech munera 
tibi  placuerunt  ohlata.Et  quiaobhonorem  lui  amo- 
ris  ecclesiam  tuam  summis  nituntur  decorare  obse- 
quiis,  tueis,Domine,magnapro  parvis  recompensa 
ut,  devotionemeorumaccipiens,  peccata  dimittas, 
fide  eos  repleas,indul?entia  foveas,  misericordia  pro- 
tegas,adversadestruds,prosperaconcedas.Habeant 
in  hocsaeculobonaBactionisdooumentum,  charitatis 
studium,  sancti  amosis  efiectirai  et  in  futuro  cum 
sanctisangelisadispicanturperpetuumreguum.Per 
Dominum. 

151  Alia.  —  Exaudi  nos,  Donrine,  queesumus, 
Qt  haeo  linteamina,  aliaqne  indumenta,  necnon  et 
vasasanctoaltarituoatqae  ecdesiee  tuaBCunctoque 
^  8&erimini8terii  usui  praaparata^beuiedicere  et  sancti- 
fioare  digneris.  Per  Domioum  nostrum  Jesum  Ghri- 
stum. 

Ad  (566)  conseerandam  patenam*  ^  (568)  Gonse- 
cramus  et  sanctificamnshanc  patenam,i>  ad  confi- 
ciendum  in  ea  corpus  Domrni  nostri  Jesu  Christi 
patientis  crucem  prosalute  ttostraomnium,qui  cum 
Patre  et  Spiritu  sancto  vivitetregnatperounctasae- 
cula  saeculorum.  Amen. 

(569)  inde  faciens  signum  crucis  de  oleo  sancto  su- 
per  patenam,  dicit. 


a  Haec  benedictio  iisdem  peoe  verbis  legitur  in  vet. 
SacruD.  Gall. 


i>  In  duobusTheod. :  Ad  confringendumin  eacor- 
puSf  et(x  '  ! 


m 


SANCn  6RBG0RII  MAGNI 


160 


€on tecrare  et  «anctifioare  digneris,  Domine,  pate-  A 
nam  hanc  per  istam  unctionem  et  nostram  benedictio* 
nem,  in  Christo  Jesu  Domino  nostro,qui  vivis,  etc. 

(570)  BendUlio  patenw.—  Domine,  Deus  omni- 
potens,  qui  per  Mojsen  famulum  tuum tabernacuH 
tui  altare,  et  yasa  omnia  divino  cuitui  mancipasti 
clementiam  tuam  supplicesdeprecamur.uthocvas 
aptum  cultibus  tuis,  dignumque  aitaribus  reddas, 
sanctificatum  in  nomine  tuo,corporistuipretiosum 
ferculum  deputetur.  Qui  vivis  in  regnas  cum  Patre 
in  unitate  Spiritus  sancti»  per  omnia  secula  ssculo- 
rum.  Amen. 

(571)  Ad  a  calicembenedicendum. — Oremus,dile- 
ctissimi  fratres,ut  Dominus  Deus  noster  calicem  in 
usum  sui  ministerii  consecrandum  coelestisgratiflB 
inspiratione  santificet,  et  ad  humanam  benedictio-  g 
nem  plenitudinemdivinifavoris  accommodet.  Fer 
Dominum. 

Ilem  alia.  —  Oremus.  Dignare,  Domine,  oaiicem 
istumin  usumministeriitui,(572)piafamuli  tui  IIL 
devotione  formatum^easanctificatione  perfundere 
qua  Melchisedech  famuli  tui  sacratum  oalicemper- 
fudisti.  Et  quod jirte,  vel  metallo  effici  noo  potestal- 
taribus  tuis  dignum ,fiat  tua  benedictione  pretiosum 
Per. 

Item  ^  alia.  —  (573)  Deus,  qui  Mojsi  famulo  tuo 
in  Horeb  monte  servenda  popuio  tuopraBcepta  dis- 
ponens  templum  sanctumtuumqualiter  flBdiflcaret 
instituisti,  sacra  quoquevasa  quflBinferrialtarituo 
deberent  ad  instar  vasorum  coelestium  docuisti^pre' 
camur  ut  hunc  calicero,  in  quo  celebraturi  sumus  p 
sacrosancta  mysteria  emissione  sancti  spiritus  tui 
ccelesti  benedictione  8anctifices,gratumqueetacce- 
ptabilemhabeas,atquebenedicas,ac(1ignesoc]atum 
vasculis  tuis  et  acceptflJ[)ilem  deferat  famulatum,et 
digne  tuismysteriis  consecretur.  Per  Dominum  no- 
strum  Jesum  Christum  Filium  tuum. 

(574)  Deinde  vaduntad  eum  locum  in  quo  reliquim 
prmterita  nocteeumv%giliisfuerunt,etelevent  eas. 

152  Oratio  quando  elevantur  reliquim 

Oremue.  —  (575)  Aufer  a  nobis,  quflssumus,  Do- 
mine,  iniqultates  nostras,  ut  ad  sancta  sanctorum 
purismereamurmentibusintroire.PerDominum. 

Alia.  -—  Fac  nos  Domine,8anctorum  tuorum  spe- 
oialiter  dicatamembracontingere,quornmcupimus 
patrocinia  incessanter  habere.  Per  Dominum.  ^ 

Finita  hae  oraUone  elevent  eascumferetro.tt  cum 
magno  honore  cantando  has  A  n^ipAonas:  (576)  Ambu- 
late,  sanctiDei,  Antiphonam  Dei  Jerusalero,  An/t- 
phonam.  Ecce  populus,AnftpAonam  cum  jucundi- 
tate,  (577)  eum  erueibus,et  thuribuliSyet  candelabris 
multis  que  luminaribus.  Et  veniant  ad  basilieam  in 
qmdeponendxsuntet  mox  ut  intropedem  intuterint, 
dieat  hanc  Orationem : 

>>  HflBC  Oratio  cum  duabus  sequentibus  legitur  in 
utroque  Theod. 

^  In  YCt.  Sacram,  Gailic.  hsBC  Oratio  nonnuliis 
immutatis,adhibetur  ad  benedictionem  calicis  et  pate* 
nss  et  turris  simul.  Turris  hujus  usus  erat  ad  sacrum 
ministerium   deferendum.  Ipsum  Christi  corpus   in 


Oremtis.s /578)  Domum  tuam,  quiesumus  Do- 
mine  clementer  ingredere,  et  in  tuorum  tibi  cordir 
bus  fidelium  perpetuam  constitue  man8ionem,utcu«' 
jus  flBdificatione  subsistit,huju8fiathabitationepr8B« 
clara.  Per  Domium. 

Alia.  — Orsmus.  Deus,  qui  sacrandorum  tibi  au- 
ctor  es  munerum,  effunde  superhanc  orationisdo- 
mum  benedictionemtuam,utab  omnibus  hic  into- 
cantibus  nomen  tuum  defensionis  tusB  auxilium 
sentiatur.  Per  Dominum  nostrum  Jesum  Ghristum 
Filium. 

Deinde  pergant  ad  altaref  ubi  condendasunt  et 
(579)  extenso  velo  inter  eos  et  populum,et  recondat 
pontifex  proprta  manu  ipsas  reliquias  (580)  tn  loco 
altaris.  canendo  Antiphonam  Exultabunt  sancti  ia 
gloria,(58i  )cum  PsalmoLa,ud^iB  Dominumdecoelis. 
Item  An/tp/ionamGantate  Domino  canticum  novum 
Psalmum  ipsum.  Item  Antiphonam  sub  altare  Dei 
sedes  accepistis,  Psalmum  l^audate  Dominum  io 
sanctis  ejus.  Fimto  hoc  dicat  hanc  orationem. 

Oremus.^  Deus,  quiexomnicoaptationesancto- 
rum  sBternum  tibi  condis  habitaculum  daaBdificationi 
tuflB  incrementa  cfiBlestia,  ut  quorum  hic  reliquias 
pio  amore  conplectimur  eorum  semper  meritis  ad- 
juvemur.  PerDominum. 

(582)  Post  hxc  vestiatur  altare  (583)  ctim  Anti- 
phonala  vel  mentoalarum  tuarumyPsaZmtim  Deus, 
Deus  meus  ad  te  luoe  vigilo.  Et  dicatur  hsec 
Oratio : 

Oremus.  —  Descendat,  quABsumus,  Domine,  Deus 
noster,  Spiritus  Sanctus  tuus  super  hoc  altare,  qui 
et  populi  tui  dona  sanctificet,  et  sumentium  conla 
dignanter  emundet.  Per  Dominum. 

Inde  (584)  revertatur  pontifex  in  sacrarium  cum 
ordinibus  suis,etinduantse  Deslimentisaliissolemni' 
bus.lnterim  ometur  ecclesia,accendantur  luminaria 
multa;  et  incipiat  cantor  Antiphonam  adintroitum  : 
Terribilis  est  locus  iste,  Et  procedat  \  53  pontifex 
de  sacrario  cum  ordinibus  suis,  sicut  censuetudo  est 
infeslivitatibus.  (5SSi)Celebretur  ibisolemniter  nUssa 
more  solito  ordine  suOt  cum  Gloria  io  exoelsis  Deo. 
(586)  TotaverohebdomadaMisssB  pubticae  in  ecclesia 
fient. 

Orotiones  ad  ^issas  in  dedicatione  ecclesiae.  — 
Deus  quiin?isibiliter  omnia  contines,  ettamen  pro- 
salute  generishumani  signa  tuflBpotentisBvisibiliter 
ostendis  templum  hoc  majestate  tuflBinhabitationis 
illustr8,utomnesquicunque  huc  deprecaturiconve- 
nerint,  exquacunque  adtetribulationeclamverint, 
consolationis  tufls  beneficia  consequantur.  Per  Do- 
minum. 

Super  oblata.—  Omnipotens  sempiterne  Deus  al 
tare  nomini  tuo  dicatum  coBlestis  yirtutis  benedie  • 
tionesanctifica,et  omnibusinte  sperantibus  auxilii 

turre  gestare  solitum  docet  Mabill.  in  liturgia  Gallic. 
et  in  commentario  in  Ordinem  Rom.,  j^  20,  cujus 
sententia  eonfirmatur  ex  gregorio  Turon»,  1.  de 
GloriaMart.,  cai.  86  Accepiaque  turre,  diaconus 
in  qua  mysterium  dominici  corporis  habebatwr. 


l«t 


LlfiER  SAGRAMENTORtnb 


16S 


tai  muDus  ostende,iit  bic  sacramentorum  virtus,  et  A  populi  tai^et  prasta  utquisquishoc  texnpluni  bene' 


Totorum  obtioeatur  effectus.Per  Dominum  nostnim. 

Praf/o/to.— Vere  dignum  etjustumest.eequumet 
salotAre,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Doffline  sanete,Pater  omnipotens,ateme  Deus  :  per 
qaem  te  supplice8deprecamur,utaltarehoosancti8 
asibus  prfleparatum  coelesti  dedicatione  sanctifices. 
Et  sicut  Melchisedech  sacerdotis  prsecipui  oblatio* 
nem  dignatione  mirabili  suscepisti,ita  impositahuic 
Dovoaltarimunera  semper  aoceptaferredigneris,ut 
populusqui  hanc  Ecclesiaedomumsanctam  conve- 
aerit,  per  haec  libamina  coelestl  sanctificatione  sal- 
Tatus,  animarum  quoque  suarum  salutem  perpe- 
taam  consequatur.  Per  qpiem  Majestatem. 

ttem  Prcefaiio.  —  Vere  dignum  et  justum  est, 
«quametsalulare,nosUbi8emperetubiquegratias  ^  ^uj^g  ^f-^^^  magna,pietascopio8a.Respice,  quaesu- 


ficia  petiturus  ingreditur  cunctaseimpetrasseleete^ 
lur.  PerDominum. 

Superoblata,^  Annue,  qu8esumus,|Domine,pre- 
cibusnostris,utquicunque  intratemplihujus,  cujus 
anniversarium  dedicationis  diem  celebramus,ambi- 
tum  continemur,  plena  tibiatque  perfecta  corporis 
et  animaedevotione  piaceamus,ut,dumhflecpr8esen- 
tia  vota  reddimus,ad  fleterna  prcemia  le  adjuvante 
pervenire  mereamur.  Per. 

Prxfatio,  —  Veredignum  et  justum,  est,  aequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,8eteme  Deus  :  et 
pro  annuadevotione  tabernaculi huj  us  honorcm  tibi 
debitum  referre,  per  Ghristum  Dominum  nostrum , 


agere,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  »terne 
Deas  :  qui  cum  ubique  sis  totus,  et  cum  universa 
taa  Majestatecontineas,  sacrari  tamen  tibilocatuis 
mjsteriis  apta  voluisti,  ut  ipsee  oralionum  domus 
supplicum  mentes  adinvocationemtuinominisinci- 
tarent.  Effunde,  qu8esumus,superhunclocum  gra- 
tiam  toam,  et  omnibus  etteinvocantibusauxiliitui 
inuDuso8tende,ut  hicsacramentorum  virtus  omnium 
fidelium  corda  confirmet.  Per  eumdem  Dominum. 
>  Benedictio.  —  Benedicat  et  custodiat  vosomni- 
potens  Dominus;domumque  hanc^sui  muneris  prae- 
seatia  illustrare,  atque  suee  pietalis  oculos  super  eam 
die  ac  nocte  dignetur  aperire.  Amen.  Goncedatque 
propitius  ut  omnes  quiad  dedicationemhuju8basi- 
licaB  devote  convenistis,  intercedente  beato  ///.  et 


mus^  de  coelo,  et  vide,  et  visita  domum  istam,  ut  si 
quis  in  ea  nomini  tuo  suppiicaverit,  libenter  exau- 
dias,  et  satisfacientibus  libenter  ignoscas.  Hic  tibi 
sacerdotes  tui  sacrificiumlaudis  offerrant^  hicfidelis 
populus  vota  persol vat,  hic  ]>eccatorum  onfera  depo- 
nantur,  hio  fides  sancla  stabiliatnr,  hic  pietas  abso- 
lutaredeat,  hiciniquitas  emendata  discebat.  Inve- 
niat  apud  te,Domine,locum  veniae^quicumque  satis- 
faciens  huc  confugerit,et  conscio  dolore  victus  altaria 
tua  rivis  suarum  eluerit  lacrimarum.  Hic,8i  quando 
populus  tuus  tristis  moestusque  Gon  venerit,acquiesce 
rogari,  et  rogatus  indulge  petentitHis.Per  quem. 

AdComplendum.—  Multiplica,Domine,qu8esumuSy 
per  heec  sancta,qu8e  sumpsimus,  veritatem  tuamin 


,.       .  1-  u-      •  G  manibus  no8tri8,utte  mtemplosanctojuffiter  ado- 

estenssanctissuis,  quorumreliquiae  hic  piovene*  ^  ..  .    ^        *^  ..  ,.     , 

^  ^  '^  remus.  et  in  oonspectu  tuo  oum  sanctisangehsglo- 

riemur.  Per. 


raatur  amore  vobiscum,  hinc  veniam  peccatorum 
vestrorum  reportare  valeatis.  Amen .  Q  uaten  U8  eor  um 
interventuipsitemplum  sanctl  Spiritu8,inquo  sanc- 
cta  Deus  Trinitas  jugiter  habitare  dignetur,  efflcia- 
miiu,etposthuju8  vitaelabentis  excursom  adgaudia 
iBtema  feliciter  pervenire  mereamini.  Amen.  Quod 
ipse  pnestare  dignetur. 

1  JHAd  ComjUendum, — Quaesumus,  omnipotens 
Dens,  utin  hoc  loco,  quemnominituoindignidica- 
Timas,  cunctispetentibusaures  tuaepietatisaccom- 
modes.  Per. 

Atia.  —  Sanctorum  tuorum,  Domine,  precibus 
ooofidenles,  queesumus,  ut  perea  qu»  sumpsimus 
etemaremediaeapiamus.  Per. 


155  Superobtata,  —  Deu8,qui  Ecclesiam  tuam 
Uoigeniti  tuisponsam  vocare  dignatuses^utque  ha- 
beret  gratiam  per  fidei  devotionem,hat>eretetiam  ex 
nomine  pietatem,da  ut  omnis  hsBc  piebs  nomini  tuo 
serviens  hujusvocabuUconsortiodigna  essemerea- 
tnr.  EtEcciesiatua  in  templo^  cujus  anniversarius 
dedicationis  dies  ceiebrantur,  tibi  collecta,te  Umeat, 
te  ailigat,  te8equatur,utdum  jugiter,  perejusvesti* 
gia  graditur,  ad  coelestia  promissa,  ipso  ducente, 
pervenire  mereatur.  Qui  tecum. 

(588)   IN  VIOILU  APOSTOLORUll. 

Goncedenobis,quaB8umu8^omnipotens]Den8,ven- 


%uper  oblaia.  —  Gopiosa  l>eneficia,  queesumus,  ^  turamapostolitui/i/.solemnitatemcongruopreeve* 


DomiDe,Christianus  populus  assequatur,  utquiin  ho* 
iK)reaQ  sanctorum  luorum  sacrandis  tibi  hmiuibus  de- 
totus  occurrit,et  vitae  subsidia  prsesentis  aocipiat,et 
gratiam  sempiternse  redemptionis  inveniat.  Per. 

kUa*  —  Dona,Domine,  vlrtutem  populotuo,etef- 
floe  nos  templum  Spiritus  sancti,  ut  tibi  de  corde 
puro  holocaustum  acceptabile  prseparemus.   Per. 

(587)  IN    ANNIVBRSARIO   DBDICATIONIS    BASUaCfi. 

Deus,  qui  nobisper  singulos  annoshujus  sancti 
tempii  tui  consecrationis  reparas  diem»et  sacris  sem* 
per  m jsteriit  repreesentat  incolumes,  exaudi  precet 


nirehonore,  et  venientem  digna  celebrare  devolione, 
Per. 

Superobtata.  ~  Accepta  tibi  sit,Domine,  nostree 
devotionis  oblatio,  et  ad  apostoUcam  puriores  faciat 
nos  venire  festivitatem. 

PrxfaUo.--  Yere  dignumet  justum  est,  «quum  et 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pateromnipotens^aiterne  Deus :  et 
venientem  nataiem  beati  apostoli  tui///.  debita  ser* 
vitute  preevenire,  supphciter  obsecrantes  ut  ipsum 
nosapud  tuamdementiam  sentiamuB  habere  patro< 


^  Beoedictionem  hanc  non  habet  Benedictionale^ 


m 


SANCTI  GRBfiGftll  MACN) 


164 


num,  quem;  (uagratia  largiente,  meruimur  ffitisrn®  A  ^on  praesumit,  intercessione  beati  martyris  tui  IIL 


salutis  suscipere  ministrum.  Per  Christum. 

A d  Comp Z^nrfw w .— Praesla  nobis,  eeterne  largitor, 
ejus  ubique  protegi  oratione  cujusnatalitiaperbaec 
sancta,  quae  sumpsimus,  votivo  prffivenimus  obse- 
quio.  Per. 

AdVesperos,—  Sanctituinos,qu<esumus,  Domine, 
IIL  apostolisolemnitas,quam  pr6evenimus,tueHtur, 
quiatantoiiducialiustuonomioisupplicamus,quanto 
frequenlius  apostolorum  intercessionibus  confove- 
mur.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia.  —  Deus,  tuorum  gloria  justorum,  praesta, 
qu8psumu8,  ut  sancti  tui  ///.,  cujus  diem  passionis 
celehrando  prsevenimus,  senliamusauxilium.  Per. 

Ad  Maiutinos.  — Deus,qui  esomniumsanctorum 
tuorumsplendormirabilis,quique  hunc  diem  beati  g  perfundanturbenedictioDe^etiDDoMriscordibuseam 


assequi  mereatur.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia,  — Deus,  mundiCreator  et  rector,  quihunc 
diem  in  beati///.  martjrioconsecrastiycoacede  pro- 
pitius,  ut  omnes  qui  martyriiejus  merita  veneran- 
tur  intercessionibus  ejus^abfleternisgehennffiiaoen- 
diis  liberentur.  Per. 

MISSA    IN    NATALl   UnIus    MARTYRIS. 

(592)  Votivos,  Domine,  quffisumu8,beatimartyri8 
tui  IIL  natalis  dos  semper  excipiat,  qui  et  jucun- 
ditatemnobissuffi  gloriticationisinfundat,et  tibinos 
reddat  acceptos.  Per  Dominum  Dostrum. 

Supet'  oblata, —  Prffisentia  munera,  quffisumus, 
Domine,itaserenapietat6intuere,  ut  sancti  Spiritus 


apostoli  tui  ///.  martyrio  consecrasti,  da  Ecciesiffi 
tuffi  de  natahtio  tantas  festivitatis  iffitari,  ut,  quffi 
apostoiorum  tuorum  prffidicatione  tloruit,  eorum 
exemplis  muniatur  et  intercessionibus  adjuvetur. 
Per  Dominum  «. 

MISSA     IN  VIGIUA     UN1U8  MARTTRIS. 

Quffisumus,  omnipotens  Deus,  ut  nostra  devotio, 
quae  Dataiitia  beati  UL  (589)  martyrisantecedit,  pa- 
trocinia  nobis  ejus  accumulet.  Per. 

156  Super  oblata.  —  Magnifica,  Domine,  beati 
IIL  sulemnia  recensemus,  quffi,promptis  cordibus 
ambiente8,oblatismuneribu8  etsuscipimuset  prffii- 
mus.  Per  Dominura  nostrum. 

Prosfatio»—\eTe  dignumet  justum  est^ffiquumet 


dilectionem  157  validiu8infundant,per  quam  san- 
ctu8  ma.Tiyr  IIL  omnia  corporis  tormenta  devicit.Per. 

Prsfalio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  ffiquum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  etubique  gratiasagere, 
Domine  sancte,  Pateromnipotens,  ffiterne  Deus  :et 
in  prffisenti  festivitate  sancti  martyris  tui  ///.  tibi 
confitendo  laudis  Hostias  immolare  ;  tuamque  im- 
mensam  pietatem  implorare,  ut  sicut  illidedisticoe- 
lestis  palmam  triumphi,  sic,  eo  suffragante,nobis 
emendalionem  acveniam  concedas  peccati;utinte 
exultemus  in  misericordia,  in  quo  ille  Iffitatur  in 
gloria.  Per  Christum. 

Item  alia  Pra^/ii/to.  — Veredignum  et  justumest, 
ffiquum  et  salutare,  nos  tibisemper  etubiquegra- 


salutare,  nos  libi  semper  et  ubique  gratias  agere,  c  tias   agere,    Domine  sancte,   Pater   omnipotens. 


Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  ffiterne  Deus;  et 
gloriosi  ///.  martyris  pia  certamina  prfficurrendo, 
cujus  honorabilis  annua  recursione  solemnitas,  et 
perpetua  semper  et  nova  est,  quia  et  in  conspectu 
tuffi  Majestatis  permanet  mors  tuorum  pretiosajus- 
torum  et  (590)  restaurantur  incrementa  lffititiffi,cum 
feciiitatis  aeternffi  recolunturexordia.PerChristum. 

Ad  Comptendurn,  —  Sanctatua,  Domine,inbeati 
III,  martyris  (59i)preiiosapassione,quamprffiimus 
nos  refoveant,  quibuseljugiter  satiamur,etsemper 
desideramus  expieri.  Per  Uominum. 

Superpopulum. — Prffiata,quffi8umu8,omnipoten8 
Deus,  ut  qui  sancti  martyris  tui  ///.  soiemnia  prffii- 
mus,  ejus  eiiam  virtutes  imilemur.  Per. 


ffiterne  Deus :  et  te  in  omnium  martyrum  triumphis 
laudare.  Quoniam  tuisdonis  atquemuneribus  beati 
martyris  tui///.passionem  hodiernasolemnitate  ve- 
neramur,  qui  pro  confessione  Jesu  Christi  Filii  tui 
Domini  nostri  diversa  suppliciasustinuit,  et,eadem 
vincens,coronamperpetuitatispromeruit.Perquem. 

(593)  Item  alia  Praefatxo.  —  Vere  dignum  et  ju- 
stum  estyffiquum  et  saiutare,  nos  tibi  semper  et  ubi- 
quegratiasagere,Dominesancte,Pateromnipoten8, 
ffiterne  Deus,per  Christum  Dominum  nostrum  :  cu- 
jusgratiabeatum  ILL  in  sacerdotium  eiegit,doctriDa 
ad  prffidicandum  erudiil,potentia  ad  perse  verandum 
confirmavit,  utper  sacerdotalem  infulam  perveniret 
ad  martyriipalmam.Docensquesubditos,  instruens 


Ad  Vesperos,  — Deus,qui  nobisbeati//^martyri8  q  vivendi  exemplo,  confirmans  patiendo,  ad  tecoro- 


tui  natalitia  gloriosa  prsire  concedis,  tribue,  quffi- 
sumus,  ejus  nos  semper  et  beneticiis  prffiveniri,  et 
orationibus  adjuvari.  Per. 

Alia.  —  Deus,  qui  nos  beali  martyris  tui  HL  con- 
oedis  natalitia  prffivenire,  ejus  nos  tribue  meritis 
adjuvari.  Per. 

AdMalulinos,  —  Omnipotens  sempiterne  Deus, 
fortitudo  certantium,el  martyrumpalma^solemnita- 
tem  hodiernffi  diei  propilius  intuere^  'et  Ecciesiam 
tuam  continua  facceiebritdte  Iffilari,  utquodmerilis 

«  Nulla  hic  Miesa  de  communi  apcstolorum  legitur 
Bicut  intra  de  cummuai  martyrum^  iurtasse  quod  om- 
nes  apostoU  Missam  habereot  propriam. 


nandusperveniret,qui  persecutorumminas  intrepi- 
dus  superasset.Cujus  interventusno8,quffisumus^a 
nostris,mundet  dehctis.  quitibiplacuittot  donorum 
prffirogativis.  Per  quem  Majestatem. 

^  Benedictio,  —  Beati  martyris  sui  ///.  interces- 
sione  vos  Dominus  benedicat^  etab  omnimalo  de- 
fendat.Amen.Extendatin  vosdexteram  suffi  propi« 
tiationis,  quieum  suscepitper  suppliciapassionis. 
Amen.  Quo  ejus  in  coelomereamini  habereconsor* 
tium,  cujus  devotis  mentibus  id   terra  celebratis 

>>  LiCgitur  in  BenedictiooaU|  ubi  assigoatar)  in  fMh 
tioitate  unm  martyrist 


m 


tmER  SAGRAlI&NmttM 


166 


triumphum.  Amea«  Quod  ipse  prastare  dignetur,  \     Alia.  —  Siat  tibi.Domiae,  queesumus,  hostri  mu- 


cuJQs  regoufli. 

Ad  Complendum,  —  Sumpsimus,  Domine,  sancti 
lll.  marljris  soiemaitatecoeiestia  sacrameuta^cujus 
sufDragus,  queesumus,  iargiaris  ut  quod  temporaiiter 
gerimus,  aeterms  gaudiis  consequamur.  i^er. 

Super  popuhtm,  — Fao,  quaBsumus,  Domiue  Deus 
ao6ter,iatercedente  beato  martyre  tuo  /^^.,populum 
taam  in  tua  deYOtioae  gaudere,quia  perpetuacstet 
pleoa  felicitas,  si  boaorum  omamm  serviamus  Au- 
etori.  Per  Domiaum  nostrum  Jesum  Ghristum. 

Alix  Oraiiones,  —  Sancti  lU,  martyris  tui,  Do- 
mine,  nos  oratio  sancta  conciliet,  qu»  sacris  virtQti- 
ims  veneranda  refulget.  Per  Dominum  nostrum. 

158  ^^^'  —  Beati  martyris  tui  JU,  qusBsumus 


aera  grata  jejuoii,  quia  tunc  eadem  ia  saactorum 
lU,  digua  commemoratioue  deferimus,  si  et  actus 
illorum  pariler  subsequamur.  Per. 

159^^^*  —  Praesta,  quflesumus,  omaipoteas 
Deus,  ut  populustuusadpleuaedevotioaisatfectum 
beatorum  martjrum  ///.  Dataiitiispr£eparetur,eteo- 
rumpatrociaio  promereute,  pieaae  capiat  securitatis 
augoieatum.  Per  Domiaum. 

Alia,  ~Deus,quiaosaaaua  beatorum martyrum 
tuorum  IIL  solemaia  frequeatare  coucedis^prsesta, 
quflesumus,  ut  et  devotis  eadem  mentibus  celebre» 
mus,  et  eorumiatercessionibusadjuvemur.  PerDo- 
miaum  aostrum. 

Ad  Matutinos,  —  Deus,quihodieraam  diemsaa- 


Domiae,  precibusadjuvemur,etejusdigQe8oiemaia  ^  ctorum  tuorum  lU.  martyrio  cousecrasti,  da  uobis 

.«i^u *^-  4..^ ^ :  f«^  «^^  „ j O  __.  ., ..      _» .       „,  _,    1. 


eeiebrantes  tuo  nommi  fac  nos  semper  esse  devo- 
tos.  Pcr. 

Alia»  —  Beati  martyris  tui  //i.,  queBsomus,  Do- 
mioe,  nos  patrocinium  coiiatum  noa  deserat^quod 
fragiiitatem  aostram  et  precibus  tueatur  etmeritis, 
P«p. 

AUa.^  Deus,  qni  sanctam  aobis  hujus  diei  so- 
leomitatempro  commemoratioae  beati  martyris  tui 
lU.  feeisti,  adesto  familifie  tu»  precibus,  et  da  ut 
cajustK>die  festa  celebramus,  ejus  meritis  et  iater* 
oesfloaiiHis  adj  uvemur.  Per  Domioum  aostrum. 

Alia,  —  Piebs  tua,  Domiae,  saacti  martyris  tul 
UL  te  gionticaiione  magnificet,  et  eodem  semper 
precante,  te  mereamur  babererectorem.  Per  Uomi- 
nam  nosU^um. 

mSSA  (594)  IN  V1GU.U  PLUnilfORUII  marttrum* 

Beatorum  martyrum  lU.  et  lU,  nataiitia  vene- 
randa,  quaesumus,  Domine,  Eociesia  tua  devotasu- 
Mipiat,  et  fiat  magnae  glohficationis  amore  devotior. 

Super  obUUa,  —  Ha»c  Hostia,  Domine,  queesumus, 
emondet  oostra  delicta,  et  ad  venturam  festivita" 
tem  ^  tantorum  martyrum  tuorum  /^/.celebrandam 
sobditorum  sibi  corpora  mentesque  sanctitiGet.  Per. 

Prxfatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  SBquum 
et  saiutare,  nostibi  semperet  ubiquegratiasagere, 
Domiue  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deos  : 
misericordifie  dator,  et  totius  bonitatis  auctor,  qui 
jejuniis.  oratiouibus  et  eieemosyuis,  peccatorum 
remedia  el  virtutum  omuium  tribuis  mcremeata;te 


huniiii  devotione  precamur  ut  qui  sanctis  tuis  UL,  ^  prtBstare  dignetur. 


saiutem  mentis  et  corporis,  ut  et  iliorum  passioni 
sit  veneratioexnostradevolioue,et  nobis  auxiiium 
proveaiatde  eorum  sauctissima  iatercossione.  Per. 

IN  NATALl  PLUaiMORUM  MARTTRUM. 

Omoipotens  sempiterae  Deue^  qui  per  gioriosi 
belia  certamiaisad  immortalestriumphosmartyres 
extuUsti,  da  cordibus  aostris  diguam  pro  eorum 
commemoratioae  iatitiam,  ut  quorum  memoriam 
pioamoreampiectimur,eorumprecibusadjuvemur. 

Super  oblala.  —  Muaera  tibi^  Domiacuostrsede- 
VotionisofferimuSyqufle  etpro  tuorumtibigraiasiat 
houore  justorum,  et  aobis  saiutana  te  miseraate, 
reddautur.  Per, 

Fraefatio,  —  Vere  diguum  et  justum  est,  aequum 
p  et  salutare,  aos  tibisemper  et  ubiquegratiasagere, 
Domiue  saacte,  Pater  omuipotens,  aeterne  Deus  : 
qui  sauctorum  martyrumtuorumpiacertamiuaad 
copiosam  perducis  victoriam,  atque  perpetuum  eis 
largiris  triumphum,  utEdcIesiae  tuaesempersiat  ia 
exemplum;  praestaaobis,quwsumus,  ut  pereorum 
iatercessioaem,  quorum  festa  ceiebramus,  pietatis 
tuae  munera  capiamus.  Per  Christum. 

Benedictio.  —  ^  Beaedicat  vobis  Domiausbeato- 
rum  martynim  suorum  IIL  suffragiis,etlii)eret  ab 
adversitatibus  cuuctis.  Ameu.  Gommeudet  vos  eo- 
rum  intercessiogloriosa,  quorumiacouspectuejus 
est  mors  pretiosa.  Amea.  Ut  sicut  iiii  per  diversa 
genera  tormeatorum  coeiestis  regui  sunt  sortiti  bae- 
reditatem,  ita  vos  eorum  mereamini  consoruum  per 
bonorum  operum  exhibitionem.  Amen.  Quod  ipse 


quorom  festa  praevenimus,  martyrii  dedisti  coro- 
nam,  intercessionibus  eorum  adhaec  agenda  nobis 
tribuas  indefessam  efficaciam.  Per  Christum. 

Ad  Complendum.  —  Fasce  nos,  Domine,  tnonim 
gaadiis  ubique  sanctorum,  quia  nostrmsalutis  au- 
gmentasunt,  quoties  iiiis  hooor  impenditur,in  qui* 
bas  tn  niirabilis  praedicaris.  Per. 

Super  poputum,  —  Protege,  Domine,  plet>em 
toam,  et  quam  martyrum  tuorum  IIL  assiUua  tri* 
buisufestivitatedevotam,  tibi  semper  placiiamtieri 
precibusconcedejustorum.  Per. 

^  h  Vatio^  et  Guseanvi  fidit,  legitor  «onc/orMm. 


Ad  Gvmplendum,  — .Prffista,nobis,  Domine,  quae- 
sumus,  utquaepromartyrumtuorum///.  beatapas« 
sione  peregimus,  ipsorumnobisiiantintercessione 
salutaria,in  quorum  nataiitiis  sunt  exsuitanterim- 
pieta.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia.  —  Omnipotens  sempiteme  Deus,qui  in  san" 
ctorum  tuorum  cordibus  flammam  tuae  dUectionis 
accendis,  IQO  damentibus  nostris  eamdem  Hdei  et 
charilatisvirtutemi  utquorum  gaudemus  triumphisi 
prohciamus  exemphs.  Per. 

AUa.  —  Ad  defensionem  iidetium,Domine^  quas^ 
^  In  BeDediotioQaiisubihaecieguDtur,  benedicatV99x 


167 


SANCTl  (}R£G6ri1  MAGNI 


m 


sumus,  dexteram  tlifieMajestatisextende,  et,utper-  A 
petua  pietatis  tuffi  protectioue  m  unian  tur,  iotercessio- 
pro  his  non  desit  martyrumcontiQuatasanctorum. 
Per. 

Alia.  —  Omnipotens  et  misericors  Deus,  fidelium 
lumen  animarumi  adesto  votis  solemnitatis  hodier- 
nae,  et  EcclesiaB  tuae  gaudiisdebeatorum  martjrrum 
IIL  gloria  conceptis  beQignas  aspira,  ut  et  corda 
nostra  passione  ipsorum  (595)  igniantur,  et  apud 
misericordiam  tuam  eorum  juvemurmerius,quorum 
gaudemus  exemphs.  Per  Dominum  nostrum. 

AU(L  —  Goncede»  qussumustomnipotens  Deus, 
ut  sanctorum  martyrum  tuorum,  quorum  celebra- 
mus  yictorias,  participemus  et  pradmiis.  PerDomi- 
num  nostrum. 


m  TIGIUA  UN1U8  (596)   CONPBSSORIS. 

Goncede  nobis,  quaesumus,omnipotens  Deus,ven- 
turam  beati  confessoris  tui  lU.  solemnitatem  con- 
grua  praevenire  honore,  et  venientem  digna  cele- 
brare  devotione.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  oblata.  —  Accepta  tibi  sit,  Domine,nostnB 
devotionis  oblatio,  et  ad  sancti  confessoris  tui  ///. 
puriores  faciat  nos  venire  festivitatem.  Per. 

Prxfaiio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 

et  saiutare,  nos  tibisemperetubiquegratiasagerCi 

Domine  sancte,  Pateromnipotens,aeterneDeus  :  et 

Majestatem  tuam  suppiiciler  exorare,  ut  qui  beati 

lll.  oonfessoris  tui  festumsolemnibusjejuniisetde- 

votis  proivenimus  officiis,  illius  apud  Majestatem      ^  ..       i   »    »        i.-    .       u    ^  * 

^.    j.  ...     ^.4  P  tatione  laetantur,  ubi  etiam  beatus   confessor  lU 

tuam  et  adjuvemur  meritis,  et  mstruamur  exem-  ^  ... 

phs.  Per. 


MISSA  IN  NATALl  UNIOS  CONPESSORIS. 

Misericordiam  tuam,  quaesumus,  Domine  nobis, 
interveniente  beato  confessore  tuo  III,  clementer 
impende,et  nobis  peccatoribus  ipsius  propitiare  suf- 
fragiis.  Per. 

Super  QbUUa.  —  Propitiare,  quaesumu8,Domine, 
supplicationibus  nostris,  et,  inlerveniente  pronobis 
sanoto  III.  confessore  suo,  his  sacramentis  coelesti- 
dus  8ervieDtes,ab  omniculpaliberos  esseconcede» 
ut  purificantenos  gratiatua^iisdem  quibus  famula- 
mur  mysteriis  emundemur.  Per. 

PrsBfaiio.  -*  Vere  dignum  et  ju^tum  est^  aequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeteme  Deus  :  et 
in  hao  die,  quam  transitu  sacro  beati  confessorit 
^  tui  ///.  consecrasti  ;  quaesumus  ergo  clementiam 
tuam,  ut  des  nobis  iilam  sequi  doctrinam  quamiile 
et  verl)odocuit,et  operecomplevit,quatenus  nosad- 
luvari  apud  misehcordiam  tuam  et  exemplis  ejus 
senUamus  et  meritis.  Per  Gliristum  Dominum  no  - 
strum. 

Alia  Prmfatio. -^  Vere  dignumet  justum  est 
aequom  et  salutare,  nostibisemperetubiquegratias 
agere,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeteme 
Deus  :  et  te  in  sanctorum  tuorum  virtute  iaudare, 
quibus  pro  meritis  suis  beatitudinis  praemia  coata- 
listi.  Quoniam  semper  in  manu  tua  suat,et  nou  tan- 
get  ilios  tormentum  mortis,  quos,tecustodiente,bea- 
titudinis  sinus  intercludit,ub)  perpetua  semper  ex8ui- 


Ad  Comp^cffim.—  Beaticonfessoris tui /^^,Do- 
mine,  sufTragiis  exoratus,  percepta  nos  sacramenti 
tui  virtute  defende.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  populum.  —  Benedictionis  tue,  Domine» 
gratiam,  intercedente  sanctoconfessore  tuo  IlL,s\iu 
cipiamus,  ut  cujus  prseveniendo  gloriam  celebra- 
mus,  ejus  suppiicandoauxihumsentiamus.PerDo- 
minum  nostrum. 

Ad  Vesperot. — Conoede,  quaesumus,  omnipotens 
Deus,  ut  ad  meUorem  vitam  sancti  eonfessoris  tui 
HL  exempla  nos  provocent,quatenus  cujus  solemnia 
praBveuimu8,etiam  actus  imitemur,et  intercessioni- 
bu8  adjuvemur.  Per. 

Alia.  —  Goncede,  quaeumsus,  omaipotens  Deus, 
ut  sicut  161  confessoris  tui //{.  gloriosa  natalitia 
praevenimusy  sicadtual>enefLcia  promerendaMaje- 
statem  tuam  pro  nobis  ipse  praeveniat.  Per. 

Ad  Matntinot.  —  Ade8to,Domine,populo  tuo,  ut 
beati  confessoris  tui  lU.  merita  prasclara  suscipiens, 
ad  impetrandam  misericordiam  tuam|sempereju8 
patrociniis  adjuvetur  et  meritis.  Per  Dominum  no- 
strum. 

AUa.  ^  Absolve,quaesnmu8,Domine,tuorumde« 
licta  popu]orum,et  a  pecoatorum  nexibus,quiBpro 
nostra  fragiiitate  otmtraximus,  intercedente  beato 
oonfessore  tuo  ULf  liberemur.  Per  Dominum  no« 
ftnuQ. 


sociatus  exsultat.  Petimus  ergo  ut  memorsit  mise- 
riarum  nostrarum,  et  detua  miserieordianobisim- 
petret  beatitudinis  suae  consortium.PerChristum. 

Benediclio.  — Omnipotens  Deus  det  vobiscopiam 
benedictioniSy  qui  beatum  IIL  sibi  ascivit  virtute  con- 
fessionis.  Ameo.  £tqui  iilum  fecit  coruscare  miraou- 
Hs,  vosexornetbonorum  operum  iocrementis.Amen. 
QuoejuB  etexemplis  eruditi,et  intercessionemuniti, 
cujusdepositionis  diem  celebratis,illipo88itis  in  ocb- 
lesti  regione  adjungi.  Amen.  Quod  ipse  praestare 
dignetur. 

162  il^^Comp/erKJtim.— PraBsta,quaB8umu8,om- 
nipotens  Deus,  ut,  de  perceptis  munenbus  gratia» 
exhibentes,  intercedente  beato  confessore  tuo  lU., 
|v  beneflcia  potiora  sumamus.  Per. 

Super  papulum.  —  AurespietatistuaB>qu8esumu8y 
Domine,  precibus  nostris  inclioa,utquipeccatorum 
nostrorum  flagelhs  percutimur,  intercedentebeato 
confessore  tuo  lU.^  miserationis  tuas  gratia  libere- 
mm*.  Per. 

AUa.  —  Sancticonfe88oristuii//.nos  quaesumus, 
Domine,|tuerepraesidii8«  utejus  semperintercessio- 
nibus  adjuvemur.  Per. 

Alia.  —  Adesto,  quaesumus,  Domine,  precibus 
nostris,  quas  io  sanodoonfessoristui///.commemo- 
ratione  deferimus,  ut  qui  nostrae  justitis  flduciam 
non  habemus,ejusqui  tibiplacuitprecibusadjuvo- 
mur.  Per  Dominum  nostrum. 

Atia.  —  Exsultemus,  quaesumusy  DomtaiOi  Oeos 


169 


UBER  SACR\MENTORUM. 


170 


Bosterin  solemQttate  beati  ooofessoris  tui  /1/.,  ut  A  runtur,  ipsorum  digna  perficiantur  et  meritis.  Per 
ejus8acranataiitiaceiebraDtes,adimpetrandammi-      Dominum  nostrum. 


serieordiam  tuam  sem  per  ej  us  patrocin  ii  s  ad  j  uvemur . 
Pcr. 

yl/ui.  —  Omnipotens  sempiterneDeus,  cui  cuncta 
famuiantur  elementa,  exaudi  propitius,  iotercedente 
pro  nobis  confessoretuo  ///.yOrationem  nostram,  et 
tribue  oobis  misericordiam  tuam  ;  et  qudecuaque 
prscipisutagamus,  ipse  adjuvautimplerepossimus. 
Per  Domiouro  nostrum. 

Alia.  —  Sancti  confessoris  tui  IIL  tribue  nos,  Do- 
mine,  sopplicationibus  foveri,  ut  cujus  depositionem 
annuocelebramus  obsequio,  ejus  apud  te  intercessio- 
nibus  et  meritis  adjuvemur.  Per. 

II188A   m    VIOILIA    PLURIMORUM   OONPESSORUM. 


Prxfatio,  —  Vere  dignumetjustum  estyaequum  et 
saiutare,  nos  tibisemper  etubiquegratiasagere,Do- 
mine  sancte,  Pater  omnipoteos,  ffiterne  Deus :  etMa- 
jestatem  tuamsupplicidevotione  ezorare,  ut  beato- 
rum  confessorum  tuorum  IIL,  qoorum  bodie  festa 
celebramus,  obtentu  mereamur  tuum  oblinereauxi- 
lium.  PerChristum. 

Alia  Prcefaiio.  ^  Veredignum  et  justum  est, 
aequum  etsalutare,  nos  tibi  semper  etubique  gratias 
agere,  Domine  sanote,  Pater  omnipotens,  BBteme 
Deus  :  et  te  in  tuorum  honore  sanctorum  UL  glorifi- 
oare,  qui  etiilispro  certaminisconstantiabeatitudi- 
nem  tribuisti  sempiternam,  etinfirmitati  nostraeta- 


Beatorum  confessorum  tuorum,  Dominc, ///.  na-  n  liapr6e8titistisufiragia,quffiproeorummeritispossi8 
talitia  pr8Beuntes,supplicesterogaraus,  utquoscoe-      audire  dignanter.  Per  Gtirislum. 


lestigloriasublimastiftuisadesseconcedastidelibus. 
Per. 

St/^er  o6la/a.  ~  Sacnficium,Domine,  quod  pro 
beatis  coofessoribus  tuis  IIL  offert  oostra  devotio, 
eorummeritisaugeat  nobis,tedonante,  suffragium, 
Per. 

Prxfatio.  — Vere  digoum  et  justum  est,  «equum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubiqiie  gratias  agere, 
Domine  sancte  Pater  omnipoteos,  sterne  Deus  : 
sanctorum  tuorum  ///.  solemnitatem  preevenientes, 
concede  propitius,  ut  qui  donis  tuis  ita  exstiterunt 
gioriosi,  apud  te  nostrisexistantnominibus  idonei 
interventores.  Per  Christum. 

103  Ad CompUndum.  -^Quedsumsu,  Domine,sa- 


a  Benediclio.  —  Sanctorum  suorum  confessorum  IIL 
meritis  vos  Dominus  faciat  benedici,  et  contra  ad- 
versa  omoiaeorum  iutercessionemuniri.  Amen.  Eo- 
rum  efficiatsuffragiofeiices,  quorum  festivitatis  diem 
ceiebratis  ovantes.  Amen.  Quo  eorum  imitanles 
exempla,  ad  coeiestia  pervenire  possitis  promissa. 
Amen.  Quod  ipse  prsetitare  dignetur. 

164  A(iComp/en£/«iin.  —  fitnatalitiissanotorum, 
Domine,etsacramentimunere  vegetati,quffisumus  ut 
bonis  quibus  per  tuam  gratiam  nunc  fovemur  per- 
fruamur  aeternis.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  populum,  —  Adesto,  Domine,  precibus  po* 
puli  tui  cumsanctorum  UL  patrociniosupphcantis, 
ut  quod  propria  tiducia  non  praes  umit  suffragantium 


lutaribus  repleti  mysteriis,  utquorum  solemnitatem  ^  meritis  consequatur.  Per. 


prseimus,  eorum  orationibus  adjuvemur.  Per. 

Superpopulum.  —  Gon$erva,qu8Bsumus,  Domine, 
lamiiiam  tuam,  et  benedictionum  tuarum  propitius 
Qt)ertate  purifica,  ut  per  intercessionem  beatarum 
confessorum  tuorum  ///.  et  eruditionibus  tuis  sem- 
permultiplicetur,  et  donis.  Per  Dominum  noslrum. 

Alia,  —  Propitiare,  misericors  Dcus,  supplicatio- 
nibus  n<»stris,etpopuium  tuumpervigiliprotectione 
CQstodi,  ut  qui  beaiorum  coufessorum  tuorum  ///. 
solemoia  prae  veoim  us,  tribuas  oobis  ex  eor  um  imi  ta- 
tione  prospera  mundi  despicere,  etnulla  ejus  ad- 
Tersa  formidare.  Per. 

Aiia, —  Deus,  qui  beatos  confessores  tuos  ///. 
sanctorumtuorummeritisco£equasti,danobisineo- 
rumcelebritate  gaudere,  utquorumcommemoratio-  D 
nem  agimus,  eorumimitationeproficiamus,etinter- 
cessionibus  sublevemur.  Per  DominumnostrumJe- 
som  Ghristum. 

IN  NATALl   PLURIMOBUM    CONFESSORUM. 

Praesta,  Domine,  qusesumus^  ut  sicut  sanctorum 
tnorum  ///.  nos  natahtiacelebranda  non  deserunt,  ita 
jugiter  suffragiis  comitentur.  Per. 

Super  oblata,  —  Munera,  Domine  plebis  tuse,  quae- 
snmos,  beatorum  coofessorum  tuorum  ///.  Baot  grata 
•uffragiis,  et  pro  quorum  triumphis  tuo  nomini  offe- 


A /ia. —Magaiticantes,  Domine,  misericordiam 
tuam  suppiiciterexoramus  ut  qui  nos  sanctorum  tuo- 
rum  frequentibus  facis  natahtiis  interesse,  perpetuis 
tribuas  interesse  consortiis.  Per. 

Alia,  —  Daoobis,  omoipoteosDeus,  insanctorum 
tuorum  te  semper  commemoratione  laudare,  quia 
refovere  curabis  quos  in  honore  tuo  perseverarQ 
concedis.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia,  —  Sanctorumtuorum///.,Domine,  suffragiis 
imploramus,  utacunctishberemuroffensis.  PerDo- 
minum  nostrum. 

Alia,  —  Eiaudi  nos,  omnipotens  et  misericors 
Deus,  et  sanctorum  tuorum  nos  ubique  tuere  prmsi- 
diis.  Per. 

Alia,  —  Tribue,  qusesumus,  Domine,  sanctos  tuos 
jugiter  orare  pro  nobis  ;  et  semper  eos  clementer 
digneris  audire.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia,  —  Sancti  tui,  quflesumus,  Domine,  jugiter 
nobis  a  te  et  veniam  postulent,  et  profectum.  Per. 

m  VIGILIA  VIRGIMUM. 

Sanctae  martyris  tuee  ///.,  Domioe,  supplicationi- 
bus  tribue  nos  foveri,  ut  cujus  venerabilem  soiemni- 
tatem  praBvenimus  obsequio,  ejus  intercessionibus 
commendemur  et  meritis.  Per  Christum. 

Super  oblaia.  —  Muneribus  nostris,   DominOi 


*  lisdem  Terbis  habetur  in  Benediotionali  pro  nativitate  plurimorum  coafessorum, 

Fateok.,  Lxxynit 


% 


4M 


dANCtl  GRECORH  MAGNt 


lli 


sanetaB  lU.  martyris  ttiae  festa  prsBcedimus,  prsesta  A  mundi  hujus  adversa  nobis  prsestet  auxiliam.  Per 
quaesumus  ut  qu»  peocatorum  nostrorum  prsepe-      quem  Majestatem  tuam. 


diuntur  obstaculis  illius  meritis  reddantur  accepta. 
Per  Dominum  nostrum. 

PrsBfatio,  —  Vere  digDum  et  justum  est,  sequum  et 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus :  et 
te  beatffi///.  natalitiaprsyeniendo,  laudare,  praedi- 
oare  etbenedicere,  quam  tanto  munere  sublimasti,  ut 
ei  conferres  et  virginitatiscoronam  et  martyrii  pal- 
mam.  Cujusinterventus  nos,  quaesumus,  a  nostris 
mundet  deiictis.et  supernorum  civium  faciat  ascisci 
consortiis.  Per  Cbristum. 

165  A/toPra?/*a/io.  —  Veredignumet  justum  est, 
lequum  et  saiutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gralias 


Alia  Prxfalio,  —  Vere  dignum  et  justum  est, 
sequum  et  saiutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gra- 
tiasagere,  Dominesancte,Pater  omDipotens,  aeterne 
Deus,per  Christum  Dominum  nostrum :  cujus  cha- 
ritatisardore  ista,et  omnessanctae  virgines,  a  beata 
Maria  ezemplum  virginitatis  accipientes,  praesentis 
seeculi  voluptates  ac  delicias  contempserunt.  Quo- 
niam  tuo  dono  actum  est  (597)  ut  postquam  Virgo 
de  Virgine  prodiit,  sexus  fragilis  esset  fortis,  et  (578) 
in  quo  166  ^^^t  peccandifacilitas,  esset  vincendi 
fehcitas.  Autiquusque  hostis,  qui  per  antiquam  vir- 
ginem  genus  humanum  se  vicisse  gloriabatur,  per 
sanctas  nuncvirgines,  sequaces  potius  Mariaequam 


agere,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  d  Evse,  vincatur.  Et  iu  eo  major  ei  confusio  crescat, 

r\^ ._4i«      I A. rii      _      1     t*.«  •  «  •  IJ _a: r :i._  ; *_! _i a.     r\ 


Deus  :  et  te,  beatse  IIL  natalitia  prffiveniendo,  iaa- 
dare,  prffidicareetbenediccre,  quam  tanto  munere 
Bubiimasti,  ut  ei  conferres  virginitatis  ooronam,  et 
martyrii  paimam  ;  sicque  virtute  lidei  et  decore  pu- 
dicitiffi  polieret,  ut  ad  coelestia  regaa  virgo  pariter et 
mart/r  intraret.  PerChristum. 

AdComplendum.  —  Q\]^sum\xs,ommpo{ensDe\i3, 
utquorum  nos  tribuis  communicare  memoriis,  eo« 
rum  facias  veraciter  imitatores.  Per. 

IN  NATAU    VIRGINUM. 

Deus,  quiinter  cffiterapotentiffi  tu»  miraculaetiam 
in  sexufragiiivictoriammartyriicontuhsti,  concede 
propitius  ut  cujus  nataUtia  colimus,  per  ejus  ad  te 


quoddeeo  etiam  sexusfragihs  jam  triumphat.  Qua- 
propter  immensam  pietatem  tuam  humiiiter  expos- 
cimus,  ut  perearumiDtercessionem,quffi  etsexum 
vicerunt  et  ssecuium,  tibique  placuerunt  et  virgini- 
talis  decore,  et  passionis  vigore,  nos  mereamur  et 
invisibiiem  hostem  superare,  et  Unigenito  tuo  Do- 
mino  nostro  adhserere.  Per  quem  Majestatem. 

•  Benedictio.  —  BenedicatvobisDominusquibea- 

tffi  virgini  IIL  conoessit  et  decorem  virginitatis  et 

gloriam  passionis.  Amen.  Et  cujus  opitulatione  ilia 

meruitetsexusfragihtatemetpersequentiumrabiem 

devincere,  vos  possitis  et  vestrorum  corporum  iiie- 

cebraset  antiqui  hostis  machinamenta  superare. 

,  ,.  n     rv      •  .  Amen.  Quo  sicutilia  sexufragiii  viriie  nisa  estcer- 

exempia  gradiamur.  Per  Dommum  nostrum.  .  ,.        ,        ^       ,  i    u    .  l      *  . 

c    \-    Lt^s^       1  *       '    •  '    Tit  t   ^     L  L    n  tamen  adire,  et  post  certamen  de  hostibus  tnum- 

Stiper  o6/a<a.  —  In  sanctffi  virgmis /^.  festivitate  C    ,         .  ^  .  i.  »     •      .        i    .-     . 

°  phare,  ita  vos  lu  hac  mortaiilate  vxventes  valeatis  et 


preliosa,  tua^  Domine,  mirabiha  prffidicantes,  mu- 
neravotivadeferimus;prffista,quffisumus,  ut  sicut 
ejus  tibi  gratasuntmerita,  sic  nostr»  servitutis  ac- 
cepta  reddantur  officia.  Per  Dominum  nostrum. 

Prxfatio,  —  Veredignumetjustumest,  ffiquumet 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  ffiterne  Deus,per 
Christum  Dominumnostrum.  Quembeatavirgopa- 
riter  et  martyr  lil,  et  diiigendo  timuit,  et  timendo 
dilexit ;  iiiique  conjuncta  est  moriendo,  cui  se  con- 
secraverat  caste  vivendo ;  et  pro  eo  temporalem  stu- 
duit  sustinere  poenam,  ut  ab  eo  perciperet  gloriam 
sempiternam.  Qu»,  dum  duplicem  vult  sumere  pai- 
mam  in  sacri  certaminis  agone,  et  de  corporis  inte- 


antiquum  hostem  devincere,  et  ad  regna  coeiestia 
pervenire.  Amen.  Quod  ipse  preestare. 

AliaBenedictio,  —  Omnipotens  Dominus,  interce- 
dentibus  sanctis  virginibus  suis  lU.,  vos  dignetur 
benedicere,  qui  de  antiquo  hoste  non  soium  per  vi- 
ros,  verum  etiam  per  feminas  voiuit  triumphare. 
Amen.  Et  qui  iiiis  voiuil  cenlesimi  fructus  donum 
decore  virginitatis  et  agone  martyrii  conferre,  vos 
digneturetvitiorumsqualoribusexpurgare,etvirtU' 
tum  iampadibus  exornare.  Ameu.  Q  uatenus  virtuium 
oieo  ita  pectorum  vestrorum  iampades  possint  re- 
pleri,  ut  cum  eis  coeiestissponsithalamumvalealis 
ingredi.  Amen.  Quod  ipse  praestare  dignetur,  cujus 


gritate,  et  de  fidei  purilate,  iaboriosius  duxit  longa  d  ^^^^^^  ®^  impenum. 


antiqui  hostis  sustinere  tentamenta,  quam  vitam 
prffisentem  citoamittere  pertormenta.  Quoniam  cum 
in  martyrio  proponantureaquffiterreant,  in  oarnis 
Yero  deiectamentis  ea  quffi  muiceant,  moiestius  susti- 
netur  hostisoccultus,  quam  superatur  infestus.  Gum 
ergo  in  utroque  tui  sit  munerisquod  vicit,  quiani- 
hii  valethumana  fragiUtas,  nisi  tua  hanc  adjuvet 
pietas,  pro  nobis,  quffisumus,  tuam  pietatem  exoret; 
quee  a  te  accepit  ut  vinceret.  Et  quae  Unigeniti  tui 
intrare  meruit  thaiamum,  intercessioue  sua  inter 


Ad  Complendum.  ^  Auxiiientur  nobis,  Domine^ 
sumptamysleria,  et,  intercedentebeata  ///  martyre 
tua,  sempiterna  protectioiie  confirment.  Per  Domi<« 
num  nostrum. 

A/ia.  — Induigentiam  nobis,  Domine,  beata//Z« 
martjr  impioret,  quae  tibi  semper  grata  exstitit,  et 
merito  castitatis,  et  tu»  professione  virtutis.  Per 
Dominum  nostrum  Jesum  Ciiristum  Fiiium  tuum. 

(599)  Alia  Mis$a,  — Deusi  qui  oos  hodie  sanctae 
virginis  IIL  annua  solemnitate  iffitificaS|  concedtt 


A  fieeo  Benedi  wi^natur  in  Benedictionali  pro  naU  unius  virfpinis^  et  sequens  in  nativitate  plurim,  vIn 
ginum« 


m 


LtBEH  gACBAMENtORUM. 


174  • 


propitios  ut  ejus  adjuvemur  meritis,  cujus  castita- 

tisirradiamur  esemplis.  Per  Domiaum  oostrum. 
Superoblata,  —  Oratasit,  tibi  Domine,h8ecobla- 

tio  plebis  tuse,  quam   tibi   offerimus  ia  honorem 

sanctffii//.  virginiSjUt  cunctisproticiatad  salutem, 

Per. 
AdComplendum. —  Adjuvent  nos,  quaBsumus, 

Domioe,  et  hsec  mjsteria  saocta,qu8Bsump8imus,et 

beattBllL  Tirginis  interccssio  veneranda.  Per. 
107  Benzdictiovesdum  virginis,  (600)  vel  vidux. 

— Deu8^»ternorum  bonorumtidelissime  promissor, 

et  eertissime,  persolutor,  quivestimentum  salutare 
etindameDtum  seternee  jucunditatis  tuis  fidelibus 
prombisti,  clementiam  tuamsuppliciter  exoramus, 
utbec  iDdnmentahumilitatem  cordiset  contemptum 
fflundi  significantia,  quibus  famula  tua  ///.sancta 
Tisjbiliter  est  informanda  proposito,propitius  bene« 
fdieas,  etbeatee  castitatis  habitum  quem  te  inspi- 
rante  snsccperit,  te  protegente  custodiat ;  et  quam 
Testibus  Yenerandfle  professionis  induis  temporali- 
ter,  beata  facias  immortalitate  vestiri.Per  Dominum 
nostrom. 

Item  oHa.  —  Deus,  l>onarum  virtutum  dator,  et 
omnium  i>enedictionem  largus  infusor,exaudi  preces 
no8tras,et  hanc  vestem,quafamulatua7//.  pro  con- 
lerfandeB  castitatis  signose  adoperiendam  exposcit, 
t^enefdicere  ei  sanctificare  digneris.  Per  Dominum. 

Benedietio  vestis  virgtnis,  —  Exaudi  omnipotens, 
Deasjprecee  nostras,et  hancvestem,  quafamula  tua 
/{/.seadoperiendam  exposcit^uberrimas  beuedictio. 
nis  imbre  perfuade,  sicut  perfudisti  oras  vestimen- 
toram  Aaroa  benedictione  profluente  acapite  in 
barbam  uogueati.  £t  sicut  l>enedixisti  vestes  omnium 
religtosorum  tibiper  omniaplacentium,  itaeam  be- 
nedioere  dignare  ac  prcBsta,  olementissimePater,  ut 
supradictiB  famulaa  tuee  heec  sit  vestis  salubris  pro- 
teetio,hfleccogiiitio  religionis,h»c  initiumsanctitatis, 
hBccontra  omaia  telainimici  robusta  defensio,  ut 
eentesimt  muaeris  opulentia  perseveranti  continen- 
tia  ditetur.  Per  Dominum  nostrum, 

(601)  BenedicHovirgvnit  ab  (602)  episcopo  dicenda, 
(603)  quse  fit  in  Epiphania,  (604)  vel  secunda  feria 
iasckx,  aut  (605)  quando  apostohrum  natalitia ce- 
lebrantur ;  et  (606)  vesHmenia  nigra  forinsecus  ges- 
tant. 

Respiee,  Domine,  propitius  super  hanc  famulam 
toam/i/.,  ut  sanctae  virgioitatis  propositum,  quod 
te  iospirante  suscipit,  te  gubernante  custodiat. 
Per. 

Cimsecratio.  —  Deus,  castorum  corporum  beni- 
gnos  iDhabiiator,et  iacorruptarum  amator  animarum 
quihumanam  substantiam  in  primishominibus  dia- 
bolica  fraude  vitiatam,  ita  in  Verbo  tuo,  per  quem 
oomia  faeta  sunt,  reparas,  ul  eam  non  solum  ad 
prims  origiais  iauocentiam  revoces,  sed  etiam  ad 
experientiam  (607)  quorumdam  bonorum,  qufle  in 
(608)  oovo  siBcaio  sunt  habenda^  perducas,  et  ob- 


A  strictos  adhuc  conditione  mortalium jam  ad  simili- 
tudinem  provehas  angelorum  ;  respicesuper  hane 
famulam  tuam  ///.  (609)  quee  tibi  devotionem  suam 
ofifert,  a  quo  etipsaidem  (610)  votum  assumpsit» 
Sit  in  ea,Domine,per  donum  Spiritus  tui,  prudens 
modestia,  sapieos  benignitas,gravisleaiitas,casta 
libertas  ;  ferveatin  charitate,  et  nihil  extra  te  dili- 
gat^  laudabiiiterque  vivat,  et  laudari  noo  appetati 
te  timeat,  tibi  amore  serviat ;  tu  ei  honor»  tu  gau- 
dium,  tu  in  moerore  solatium,  168  tu  in  ambiguitate 
cousilium,  tu  ininjuriadefensio,in  tribulatione  pa* 
tientia,  in  pauperitate  abundantia,  (611)  in  jejunio 
cibus,  in  infirmitatesis  medicioa :  per  te,  quem  di- 
ligere  super  omnia  appetit,  quod  est  professa  cu* 
stodiat,  ut  et  hostem  antiquum  devincat,  et  vitio- 

Q  rum  squalores  expurget ;  (612)  quatenus  centesimi 
fructusdono  virginitatisdecorari,  virtutumquelam- 
padibus  exornari,  et  electarum  virginum  tuarum 
consortio,  te  donante,  mereatur  uniri.Pereumdem. 

MISSA    IN     CONSBCRATIONB    VIRGUUS. 

Da,  queesumus,  Domine,  famulee  tuae  ///.,  quam 
virginitatis  honore  dignatus  es  decorare,  inchoati 
operis  consummatum  effectum,  et,  ut  perfectam 
tibi  offerat  pienitudinem,  iQilia  sua  perducere  me« 
reatur  ad  finem.  Per. 

Super  oblala,  —  Oblatis  hostiis,  Domine^  qusesu* 
mus,  prsesentis  famulee  tuae  ///.  perseverantiam 
perpetuee  virginitatis  accommoda,ul  apertis  januisj 
sumui  Regis  m  adventu,  regnum  coeleste  oum  lae- 
titia  meatur  intrare.  Per. 
^  Ad  Complendum.  —  Respice,  Domine,famuleB  tusB 
lll,  debitam  servitutem,utinterhuman8B  fragilitatis 
incerta  nuliis  adversitatibus  opprimatur,  qusB  de 
tua  protectione  conlidit.  Per. 

Oratioad  abbatissam  faciendum,  —  Exaudi,  Do-« 
mine,  preces  nostras,  et  superhanc  famulamtuam 
///.  Spiritum  tuee  benedictionis  emitle,  ut,coele8ti 
munere  dilata,  et  tuee  gratiam  possit  Majestatis  ao- 
quirere,  ei  bene  vivendi  ahis  exemplum  preebere* 
Per  Dominum  nostrum  Jesum  Ghristum. 

Oratio  (613)  ad  «  ancillas  Dei  velandas.  —  Famu- 
las  tuas,  Domine,  tuee  custodia  muniat  pietatis,  ut 
virgiuitatis  saucttB  propositum,  quod  te  inspirante 
susceperunt,  te  protegente  illaBsum  custodiant.  Per 
Dominum. 

(614)  Oratio  ad  abbatem  faciendum.--  Concede, 

^  quaB3umus,omnipotensDeus,et  famulum  tuum///. 

quem  ad  regimen  aaimarum  eiegimus,  gratiee  tua 

dono  prosequere,  ut,  te  largiente,  cum  ipsa  tibi  no« 

stra  elecdone  piaceamus.  Per  Dominum. 

b  (615)    HEBDOMADA  II    POST    PENTECOSTBN. 

Deus,  in  te  sperantium  fortitudo,adesto  propidus 
invocationibus  nostris  ;  et  quia  sine  te  nihil  potest 
mortalis  infirmitas,  prsesta  auxilium  gratis  tuo 
ut  in  sequendis  mandatis  tuis  et  voluntate  tibi  et 
aotione  placeamus.  Per. 


*  In  Yet.  Sacram,  Gall.  exstat  ordo  ad  consecrai^     dietio  abbaiissa^  et  super  viduam  veste  mutandam, 
te  moiiacAai,  et  ad  veiandam   virg,  Sequitur  BenS'        b  inEdit.  Pamel,  mhU  deDomiaiois  post  Peui^ 


m 


SANCTI  GREtiORII  MA6Nt 


176 


IQQSuperoblata. — Oblationemaostram,quaesu-  x  ^^^  ^  vobiscor  lapidcum,et  detyobis  cor  cameum. 
mus,  Oomiue,  misericorditer  acceptare  et  saucti-      AmeQ.  Quod  ipse  prffibtare. 


ficare  digneris,  ut  ejus  saQctiticatione  nobis  saius 
provemat,  et  defensio  sempiterna.  Per. 

Praefalio.  — Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nos  tibidemperet  ubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipoteus,  ceterne  Deus  : 
qui  £cGlesi£etuflB  filiossicut  non  cessas  erudire,ita 
Don  desinis  adjuvare,  ut  scienliam,  te  miserante, 
recta  faciendl,  e(  possibilitatem  capiant  exsequendi. 
Per  Gliristum. 

«  Benediclio. — Benedicat  vobisDominu8,et  custo- 
diat  vos.  AmeD.IliumiQetfaciem  suam  super  vos,et 
misereatur  vestri.Amen.Gonvertat  vultumsuumad 
Tos,  etdonet  vobis  pacem.  Amen.  Quod  ipseprse' 


AdComplendum, —  Sumptis  muneribus,Domine, 
quaesumus,  utcumirequentatione  mysterii  crescat 
nostrse  salutis  effectus.    Per  Dominum. 

Super  populum.  —  Deus,quite  inrectis  acsince- 
ris  manere  pectoribus  asseris,  po  nobis  tuagratia 
tales  existere,  in  quibus  habitare  digneris.  Per  Do- 
minum  nostrum  Jcsum  Cliristum. 

HBfiDOMADA   IV   POST  PENTECOSTBN. 

Deprecationem  nostram,  quaesumus,  Domine,be- 
nignus  exaudi,  et  quibus  supplicandi  prseslas  affe- 
ctum,  tribue  defensionis  auxilium.  PerDominum. 

Super  ohlata,  —  Munera,Domine,  oblata  sancti- 
fica,  ut  tuinobis  Unigeniti  corpus  et  sanguis  iiant. 


slare  dignetur,  cujus  regnum  et  imperium  sine  fine  q  Per  Dominum 


purmanet,  per  omnia  SABCula  saeculorum.  Amen. 
Benedictio  Dei  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti,  et 
paxDominisit  semper  vobiscum.  Et  cum  spiritu 
tuo. 

Ad  Complendum,  —  Tantis,  Domine,  repleti  mu- 
neribus,  quflesumusut  et  salutaria  dona  capiamus, 
et  a  tua  nunquam  laudecessemus.  Per. 

Super  populum,  —  Fideles  tuos,  Domine,  bene- 
dictio  desiderataconfirmet,qu6e  eos  eta  tua  volun- 
tate  faciat  nunquam  discrepare,  et  tuis  semper  in- 
dulgeat  beneficiis  gratulari.  Per  eumdem  Dominum 
nostrum. 

HBBDOHADA     UI     P08T   PENTECOSTBN. 

Sancti  nominis  tui,  Domine,  timorem  pariter  et 
amorem  fac  nosbabere  perpetuum,quianuDquam 


Praefatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  sequum 
etsalutare^nos  tibi  semperetubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus  : 
cujus boc  miriticum  opus ac salutaremysterium  fuit 
ut  perditi  dudumatqueprostrati  de  diat>olo  et  mor- 
tisaculeoad  banc  gloriam  vocaremur,quanuncge- 
nuselectumsacerdotiumqueregale,  populus  acqui- 
sitionis  et  gens  sancta  vocaremur.  Agentes  igitur 
indefessas  gratias  sauctamquemunificentiamtuam 
prfiedicantes,  Majestati  tuae  haec  sacra  deferiious, 
qu6e  nobis  ipse  salutis  nostrae  autor  Gbristus  insti- 
tuit.  Per  quem  Majestatem  tuam. 

c  Benedictio,  —  Benedicat  vobis  Dominus  nostri 
oris  alloquio,  et  cor  vestrum  sinceri  amoris  copulet 
nexu  perpetuo.^men.  Floreatis  rerum  praesentium 


tua  gubernatione  desUtuis,  quosin  soliditate  tuse  0  copiis,justitiaacquisitis,  gaudeatisperenniterfructi 


dilectionis  iastituis.  Per  Dominum. 

Supeaoblata,  —  Oblatio  nos,  Domine,tuonomini 
dicandapurifioet,  et  de  diein  diemad  coelestis  vit® 
transferat  actionem.  Per. 

Prafatio.  —  Vere  dignumet  justumest,  aequum 
et  8alutare,Qostibisemperet  ubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  seterne  Deus,  per 
Ghristam  Domiaum  nostrum :  perquem  Mejestatem 
tuam  suppticiter  exoramus,  ut  abCcclesiatuaquid- 
quid  est  noxium  tu  repellas,  et  quod  eidem  salutare 
e8tlargiari8;nosque  contra  superbos  spiritushumi- 
litatemtribuasrationabilemcustodire,  cum  gratiam 
tuam  clementer  nobis  impendis;nec  humani  incer- 
tos  consilii  derehnquas,  sed  tua,  quee  falh  non  po* 
test,  gubernatione  disponas.  Per  quem. 

i>  Benedictio.  —  Propitietur  Uominus  cunctis  ini- 
quitatibus  vestris,  170  ^^  sanet  omnes  languares 
vestros.Amen.  Redimatdeinteritu  animam  vestram, 
et  satiet  in  bonis  desideriumvestrum.Amen.  Aufe- 

coBtenoccurrit.  Sed.  post  ofQcium  dedicaLionis  eccl. 
sequitur  :  /n  nataii  papte  In  ordimtione  presbyteri, 
Adsponsambenedicendam.Orationes  propeccatts, elc, 
Sic  etiamiegilunu  God.  Heg.  Sueciao,  ex  quo  multa 
Editionis  Pameliana)  errata  emendari  possunt,  ut 
pag.  384,  in  Oraiionead  capiltaturam  :  Ad  novam 
toniienUi  yrattam  vocare  dfgjiatuseSy^ro  Adcomam 
tondendt,  eUi,  uliexhibet  hic  Codex  ms.  Omittuntur 
quoque  Dominicae  postPeatecostenin  Kaiend.  Hom. 
Earum  Missoe  assignantur  eodem   ordiue  in  duobui 


bus  sincerissimffi  charitatis,  Amen.  Tribuat  vobis 
Dominusdonaperennia,ut  (614)  post  tempora  feli- 
citer  dilatata  percipiatis  gaudia  sempiterna.Amen. 
Quod  ipse  prastare  dignetur. 

Ad  Comptendum,  —  Sacris  muneribus,  Domiae 
perceptis,  queesumus  ut  nos  eorum  virtute,  eta 
vitiis  omnibus  expies,  el  donis  tu»  gratis  jugiter 
repleas.  Per  Dominumnostrum. 

Super  popuium,  —  Tempora  no8tra,quaesumus. 
Domine,  pio  favore  prosequere,et  quibus  cursum 
tribuis  largiorem,  prasstacontiDuumbeuignusauxi- 
lium.  Per  Dominum  nostrum. 

171  HEBDOMADA  V  P08T  PBNTECOSTEN. 

Protector  in  te  sperantium,  Deus  sine  quo  nihil 

D  est  validum,nihii  sauctum,multiplioa super  nos  mi* 

sericordiam  tuam,  ul,  te  rectore,  te  duce,  sic  trans- 

eamusper  bona  temporalia,ut  nonamittamusaeter- 

na,  Per  Dominum  nostrum. 

Super  obiata,  —  Respice,  Domine,  munera  sup- 

Theoderic.  ac  in  nostris  Editis.  In  Codice  vero  Ge- 
met.  reperiuntur  immediate  post  oct&vam  Pente* 
costes. 

a  Legitur  in  Benediclion.  inscribiturque  :  Bene* 
ctio  quotidianis  diebus 

^  Benedictionem  hanc  nullibi  lcgi. 

c  Haec  quoque  aliis  ex  Codicibua  minime  nota. 
De  cfleterisquaesequuotur  eadem  diota  suntOi  nisi 
aliter  rem  se  habere  moDeamus» 


r 


177 


UBER  SACRAHENTORIIM. 


17« 


plieantis  EodesiiB,  et  saluti  credentium  perpetua 
saoetifieatioDe  sumenda  ooncede.  Per. 

Prxfatio.  —  Vere  di^um  et  justum  est,  aequum 
etsalatare  nostibi  semper,et  ubiquegratias  affere, 
Domioe  sancte,  Pater  omnipotens,  sBteme  Deus  : 
etocDDipotentiamtuamju^ter  implorare,  ut  nobis 
etpnesenti!^  vitaB  subsidium.  et  aBterne  tribuasprfle- 
miumsempitemum.  Quosic  mutabiliadonacapia- 
mns,  ut  per  haec  ad  incommufabiliadonaperYenire 
Taleamus ;  sic  temporalis  Ifletitise  tempora  transeant, 
at  eis  gaudia  sempiterna  succedant.  Per  Ghristum 
Domianm  nostrum. 

Benedictio,  —  Emundet  Dominusconscientias  ve- 
stras  ab  omnima]itia,etrepIeatsanctificationeper- 
petua.  Amen.  Vota  vestra  clementer  intendat,  et 
peccataomniapropitiatusindnlfireat.Amen.  Quse  pifiB 
oplatis  miseratus  attribuat,  acqumpavescitis,  pius 
propugnator  prooul  repellat.Amen.Quodipsepr»- 
stare  dignetur. 

Adeompiendum,  —  Sanctatuanos,Domine,sum- 
ptaTi?ificent.  el  misericordiffi  sempitern»  praepa- 
parent  eipiatos.  Per  Dominum  nostrum. 

Superpopulum.  —  Respice,  Domioe,  propitiug 
pJcbera  tuam,  et  toto  tibi  cordesubjectampraesidiis 
inTictae  pietatis  a»toJle.Per  Dominum. 

RBB1M>lf  ADA  VI   POST  PENTBCOSTBN 

Da  nobis,'quaB8umu8,Domine,  utet  mundicursus 
paeifice  nobis  tuo  ordine  diriffatur,  et  Ecclesia  tua 
traDquiiia  devotione  IflBtetur.  Per  Dominum. 

Super  oblata,  —  Ascendant,  qnsBsumus,  Domine, 
preceshumilitatis  nostrflB  in  conspectu  clementifle 
tas;etde8cendat  superbaeo  oblata  virtustuffi  divi- 
nitatis,  quam  nostris  quoquepurifioandis  mentibus 
larRiaris.  Per  Dominum. 

Prwfatio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  ffiquum 
etsalutare,  nos  tibisemperet  ubique  gratiasagere, 
DomiDe  sancte,  Pater  omnipotens,  nterne  Deus  : 
Majestatem  tuam  suppliciter  deprecantes,  ut  opem 
toam  17S  petentibus  dignanter  impendas,  et  de« 
siderantibus  henignus  tribuas  profutura.  Per  Chri- 
stum  Dominum. 

•  Benedittio,—  OmnipotensDeussuavoscIemen- 
tiabenedicat,  et  sensum  vobis  sapientiffi  salutaris 
iDfundat.  Amen.  Catholicffi  fid^i  vos  docnmentis 
enntriat,  et  in  sanctis  operibus  perseverabile?  red- 
dat.  Amen.  Gressus  vestro  ab  errore  convertat,  et 
▼iam  vobis  pacis  et  charitatisostendat.Amen.quod 
ipse  prffistare  dignetur. 

Ad  eomplendvm,  —  Mysteria  nos,  Domioe,  sanota 
purifioeDt,  et  suo  munere  tueantur.  Per. 

Sn^  populum,  —  Ezaudi  nos,  Deus  salutaris 
ooster,  et  dies  nostros  in  tua  pace  dispone,  ut  a 
CQDctis  perturbationibus  liberati,tranquilJatibi  ser- 
Titote  famulemnr. 

HIBDOMADA  VU  POBT  PENTECOSTIN. 

Deus,  qui  diligentibus  te  bona  invisibilia  prsepa* 
rasti,  infunde  cordibus  nostris  tui  amoris  affectum 
utte  in  omnibus,  et  super  omnia  diligentes,  pro- 


A  missiones  tuas,  quiB.omne  desiderium  atiperant 
oonsequamur.  Per. 

Super  oblata.  —  Propitiare,  Domine,8upp1ioatio- 
nibus  nostris,  et  has  oblationes  famulorum  famula« 
rumque  tuarnm  benignus  assume,  ut  quod  singuli 
obtulerunt  ad  honorem  nominis  tui,cunotis  proficiat 
ad  salutem.  Per  Dominum  nostrum. 

Prsefatio,  —  Veredignum  etjustum  est,ffiquum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  age- 
re,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,8Bterne  Deusi 
perChristum  Dominum  nostrum,  verum  aetemum- 
quffi  pontificem,  et  (617)  solum  sinepeccati  macula 
sacerdotem,cuj  us  sanguine  fidelium  corda  mundan- 
tur,  cujus  institutione  placationis  tibi  hostias  noa 
solum  pro  delictis  populi,  sed  etiam  pro  nostris 
3  offensionibusimmolamus;tuam  poscentesclemea- 
tiam  ut  omne  peccatumquod  carnis  fragilitateooa- 
traximus,  ipso  summo  pro  nobis  Antistite  interve- 
niente,  solvatur.  Per  quem. 

Bentdictio.  —  Amoveat  a  vobis  Dominastotius 
macula  simultatis,  et  imbuat  vobis  munera  purs 
dilectionis.  Amen  Subjuget  in  vobis  reluctationem 
carnis  et  sanguinis,  et  opem  conferat  perpetuffi 
castitatis.  Amen.  Idque  vos  in  praesenti  sfficulo  di- 
ligere  faciat,  quod  a  coelestis  paradisi  hffireditate 
non  dividat.  Amen.  Quodipse  prffistare  dignetur. 

Ad  (iomplendum.  —  Quos  ccelesti,  Domine,  dono 
satiasti,  prffista,  quffisumus,uta  nostris  mundemnr 
occuUis,  et  ab  hostium  liberemur  insidiis.  Per. 

178  Super  populum.  —  Protegat,Domine,qu«- 

C  8umus,tuadezterapopu1um  supplicantem,etutprffi- 

sentem  vitam  sub  tua  gubematione  transcurrens, 

mereatur  invenire  perpetuam.  Per  Dominum  no- 

strum. 

HEBDOMADA     viu    POST     PBNTBC08TBN. 

Deus  virtutum,  (618)  cujus  et  totum  quod  est 
optimum,insere  pectoribus  nostris  amorem  tui  no- 
minis,  et  prffista  innobis  religionis  augmentum,ut 
quffi  sunt  bona  nutrias»  ao  pietatisstudioqum  sunt 
nutrita  custodias.  Per. 

Super  oblata.  —  Propitiare,Domine,supplicatio- 
nibus  nostris  et  has  populi  tui  oblationes  benignus 
assume,  ot,  utnuliius  sitirritum  votum,  etnullius 
vacua  postiilatio,  prssta.  qu»sumus,utquodfideli- 
ter  petimus,efflcaciterconsequamur.PerDominum. 

Prxfatio.  —  Vere  digoumet  justumest,  ffiqunm 
et  saUitare  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere 
Domine  sancte.Pater  omnipotens,  ffiterne  Deus :  et 
tibi  voverecontriti  saorificium  oordis,649)  tibi  iitare 
humiliati  victimampectoris,aquoomnebonum  su- 
mimus,  omnem  jucunditatem  haurimus.  Preoamur 
itaque  ut  tibi  conscientianostra  famuletur,et,utia 
te  de  die  in  diem  meliorata  pmficiat,tuffi  grati»  in- 
temeratasubdatur.Nostrisno3,qu888umus,Domine| 
evacua  malis,  tuisque  reple  per  omnia  bonis,  ut, 
percopta  gratia,  quam  nostra  non  exigunt  merita, 
cunctis  adversitatibus  liborati,  et  in  bonisomnibus 


D 


1 

4 


£xBtat  in  Benedlct.  Post  Benedictionem  quotidianis  diebusi 


17» 


SANCTI  GREG(mn  MAGiNI 


180 


ooDflrmati  supernis  ciyibQ&  mereamar  coDJungi.  A  sentis  it6BnoscoaYer8aUoQe8aDctificent,etadgau- 


Per  Chpistum. 

•  Benediciio.  Inclinet  Domiaus  aurem  suam  ad 
preces  vestTfiB  humulitatis,  et det  vobis^ratiam  suse 
benedictioais,  et  prflemium  sempiterDSB  salutis. 
AmeD.Semper  etubiqueDomiaumpropitium  habea- 
tis,  et  iu  ejuslaudibus  exsultetis.  Amen.  Omnium 
peccatorum  vestrorum  vinculasolvat,et  ad  gioriam 
sempiteraamperveairevosfaciat.Amen.  Quod  ipse 
praestare. 

Ad  complendum,  —  Repleti,  Domiae,  muaeribus 
tuis,  qusesumus  ut  eorum  et  muademur  eSectu,  et 
muaiamur  auxilio.  Per  eumdem. 

Super  populum.—'  Da  aobis,quflesumus,Domine, 
Qt  ia  tua  gratia  veraciter  coafldeates,et  qufie  digaa 


dia  sempiteraa  perducaat.  Per  Dominum  aostrum, 
Praefatio,  —  Yeredigoum  et  justum  est,flBquumei 
salutare,  aos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domioe  saacte,  Pater  omaipoteas.aeterDe  Deus  ;  et 
tuam  misericordiam  exorare,ut  te  aaaueatevalea 
mus  quflB  malasuat  declioare  et  qufle  boua  sunt 
coosequenter  evplere ;  etquia  oos  fecistiadtua  sa- 
crameota  pertiaere,  tu  ctemeoter  ia  aobis  eo- 
rum  muous  operare.  Per  Cbristum. 

^  Benedictio,—  Mulliplicet  io  vobis  Domiaus  co- 
piamsuflebeoedictioais,etcoofirmetvosio8peregni 
ccelestis.  Ameo.  Actus  vestros  corrigat,vitamemen- 
det  17  5  mores  compoaat,et  vos  ad  coelestis  para- 
disibsereditatem  perducat.  Ameo.   Talique  iaten- 


8uatpostulemus,et  jugiter  postulata  sumamus.Per  £  tiooereplerivaleatis,quaeiia  perpetuum  placeatis. 


HEBDOMADA  IX  POST  PBNTECOSTBN. 

Deus,  cujus  provideotia  ia  sui  dispositiooe  ood 
fallitur,  te  supplices  exoramus,  ut  ooxia  cuocta 
8ubmovea8,etomoia  oobis  profuturacoacedas.Per. 

X^I^Super  oblata.  —  Deus,  qui  legalium  diffe- 
reotias  hostiarum  uoius  sacrificii  perfectioae  (620) 
s^axisti  accipe  sacrificium  adevotis  tibi  famulis,et 
pari  beaedictiooe  sicut  muoera  Abel,  saoctifica.  ut 
(62i)  qoodsiaguliobtuleruat,admajestatistufle  ho- 
norem,cunctis  proiicial  ad  salutem.  Per  Dominum 
Dostrum. 

Prxfaiio,  —  Vere  digoum  et  justum  esl.  aeqoum 
et  salutarenos  tibi  semperet  ubique  gratias  agere, 
Domine  saDcte,Pater  omnipotens,  fleteroe  Deus  ;  et 
tuam  misericordiam  totis  nisibus  exorare,  nepro^  optatflemisericordiflBprflBstatbenignuseffectum.P^r. 


Quodipse  proestare. 

Ad  comjilendom.  —  Sumptis,Domine,  tufle  insli- 
tutioDismuneribus,qu{esumusut  oos  eorum  et  mun- 
ditia  purges,  etpoteoti  virtute  defendas.  PerDomi- 
num. 

Super  populum,  —  Coocede,  qu8Bsumus,omaipo* 
teos  Dens,  ut,  viam  tuam  devota  meote  curreates, 
(624)  subripieotium  delictorum  laqueos  evadamus. 
Per  Domioum  oostrum. 

HBBDOMADA   XI    POST  PBNTBCOSTEM 

PraestaquflesumuSyOmoipoteasetmisericors  Deus, 
ut  iater  hujus  vit8BcaHgiaes,aecigaoraatiafalleDte 
mergamur,  aec  prflecipitistudeamusvoluQtatepeo- 
care,8edquibus  fiduciamsperaadflB  pietatisiadulges 


nostranos  ioiquitate  coodemnes,sed  pro  tua  pietate 
io  via  recta  semper  dispooas  ;  aec,  sicut  meremur, 
delioqueotibus  irascaris,  sed  fragilitati  aostrse  io- 
victa  booitate  subveoias.  PerChristum. 

Benedictio.  —  Saoctificet  vos  Domioigratia,  et  ab 
omoi  malo  custodiat.  Amea.  Arceat  a  vobis  omne 
quod  malum  est,  et  spiritus  vestros  corporaque 
purificet.  Amea.  Alliget  vos  sibi  vioculo  charitatis, 
et  pax  ejus  abuadetio  cordibus  vestris.Amea.Quod 
ipse  praestare. 

Ad  Comp^d^cim.— Tuaaos,Domiae,medicioalis 
operatio,  et  a  oostris  perversitatibus  clemeater  ex- 
pediat,  et  ad  ea  qu8e  euat  recta  perducat.  Per. 

Super  populum,—  PlebisiuBR,  quflesumusy  Domi 
ne,  ad  tesempercordacooverfcutquamtaatisfacis 


Super  ohlaia.  —  Coucede  aobisbaec,  quiesumus, 
Domioe,  digoe  freqoeatare  mjsteria,  qua  quoties 
hujus  hostiae  commemoratio  celebratur,  (625)  opus 
aostrflB  redemptioois  exercetur.  Per. 

Prxfatio,  —  Vere  diguum  et  justum  est,  flequum 
et  salutare  oos  tibi  semper  et  ubiquegratias  agere 
Domine  saacte,Pater  omnipotens,8eterne  Deus  :  et 
tibi  debitam  servitutem,  per  ministerii  hujus  inple- 
tionem  persolvere  quia  non  solum  peccantibus  ve- 
niam  tribuis.sed  etiam  prsemia  petentibus  imperti* 
ris.  Et  quod  perpeti  malis  operibus  promeremur, 
magnifica  pietate  depelLis,utnosadtU88reverenttflB 
cultum,  et  (626)  terrorecogaset  amore  perducas. 
Per  Christum. 

Benedictio,  —  Deu8,qui  estvitamortalium,salus- 


patrocioiis  adjuvari,  perpetuis  non  desinas  guber-  ^  que  peccatorum,  auferat  a  vobis  omnes  maculas 


nare  prffisidiis.  Per 

HBBDOMADA  IX  P08T  PBNTEC08TBN. 

Lagire  nobis,  Domine,  qu8esumus,8emper  (622) 
spiritum  cogitandi  qufle  recta  sunt,propitius  et  agend 
ut  quisine  teesse  non  possumus,  seoundum  te  vi- 
vere  valeamus.  Per. 

Super  oOlata*'-  Suscipe  munera,quflBsumu8,Do- 
miDe,qufle  de  tua  largitatedeferimus,uthflBc  sacro- 
sanctamysteria.gratifle tuae operanle  virtute,et  prfle- 


dehctorum.Amen.Induat  vos  decore  virtutum.sanc- 
tificet  mentes,  purificet  voluntates  et  donet  vobis 
sanclorumconsorliumangelorum.utprobabiles.fide 
et  opereimmaculati  perveniatis  ad  fletemam  gandio- 
rum  coelestium  hflereditatem.Amen.Quod  ipse  prss- 
stare. 

Ad  Complendum.  —  Tui  nobis,  Domine,  commu- 
nio  sacramenti,et  purifioationemconferat,  ettribuat 
unitatem.  Per. 


a  Habetur  in  benedictioaali  versus  Qnem. 

b  In  BeQedictionali  locum  habet,iDter  illas  quse  de 


communi  leguntur. 


181 


UBER  SAGRAHENTORUM 


161 


5«|?^po;tm^tim.~Goii8erya,qua&8umu8,Domiae,  A  inlendat,  et  culparum  omnium  vobig  Yeniam  ole- 

menter  attribuat.  Amen.  Quod  ipse  praBstare. 

Ad  Complendum,  —  Sentiamus,  Domine,qu»su« 
mus,  tui  perceptione  sacramenti  subsidium  mentis 
et  corporis,  ut  in  utroque  salvati,  coBlestis  remedii 
plenitiidine  gloriemur.  Per. 

Super  populum,  —  Tuepe,Domine,  populumtuum, 
et  sahitaribus  prsesidiis  semper  adjutum  beneficiis 
a  toUe  continuis  et  mentis  et  corporis.  Per. 

HBBDOMADA  X!V  POST  PBNTIG08T8N, 

Omnipotens  sempiterne  Deu8,perquemc(Bpit  es* 
se  qnod  non  erat,  et  (627)  factumest  visibilequod 
latebat,  stultitiam  nostri  cordis  emunda,  et  qu®  in 
nobis  sunt  vitiorum  secreta  purifioa,  ut  possimui 
tibi  Domino  pura  mente  servire.  Per  Dominum. 
etsalutare,nos  tibi  semperet  ubique  gratias  agere,  B     Super  oblata.  —  Offerimus  tibi,  Domine,  Hostiam 


tuorum  corda  fidelium,etgrati8e  tuae  virtute  oorro" 
hoTdi,  utetintua  sintsupplicationedevoti,etmutua 
dOeetione  sinceri.  Per  Dominum  nostrum. 

HEBDOMADA  ZU  POST  PBICTECOSTEN. 

Deus,  qui  omnipotentiam  tuam  parcendomaxime, 
176^  miserandomanife8tas,multiplicasuper  nos 
mtsericordiam  tuam,ut,  adtuapromissacurrentes, 
coelestium  bonorum  facias  esse  consortes.  PerDo* 
minum  nostrum. 

Super  oblata.  —  Tibi,  Domine,  sacrificia  dicata 
reddantur,  qu8B  sic  ad  honorem  nominis  tui  defe- 
renda  tribuisti,  uteadem  remedia  fieri  nostrapree- 
stares.  Per  Dominum. 

Praefalio,  —  Vere  dignum  el  justum  est,  aquum 


Domine  sancte,  Pater  omoipotens^aBterne  Deus:  cu- 
jnsprimum  tuae  pietatisindicium  est.si  tibinosfa- 
eias  toto  corde  subjectos,  et  spiritum  nobis  tantffi 
devotionis  infundas,  ut  propitius  largiaris  conse- 
quenter  auxilium.  Per  Cbristum. 

«  Benedietio, — Devotionem  vestram  Dominus  di- 
gaanter  inteodat,  et  suse  vobis  benedictionis  dona 
coDcedat.  Amen.  Talique  vos  in  preesenti  saeculo 
subsidio  muoiat,  ut  paradisi  vos  in  futurobabitato- 
res  eflSoiat.  Amen.  Sicque  corda  vestra  sacrifican- 
dobenedicat,  et  benedicendo  sanctificet,  ut  vobis- 
eam,  imo  tn  vobis  eum  habitare  delectet.  Amen. 
Qood  ipse  praestare. 

Ad(7dmp/^n^/t<m.— Qu«8umus,Domine  Deus  no- 


placationis  et  laudis,  humiliter  implorantes,  ut  et 
eam  placabili  pietate  respicias,  et  oflferentium  pre- 
ces  clementi  largitate  exaudias.  Per. 

Prwfatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  sequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  age- 
re,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,aeterne  Deus: 
quia  tu  in  nostra  semper  faciens  infirmitate  virtu- 
tem,  (628)  Ecclesiam  tuam  inter  adversa  creseere 
tribuisti,  ut  cum  putaretur  oppressa,  tunc  potius 
prffivaleret  exaltata,  dum  simul  et  experientiam  fi- 
dei  declarat  afflictio,  et  victoriosissima  semperper- 
severet,  te  adjuvante,  devotio.  Per  Ghristum. 

Berudictto,  —  Det  vobis  Dominus  munus  susb  be- 
nedictionis,  et  repleat  vos  spiritu  veritatis  et  pacis. 


ster,  ntquos  divinisreparare  non  desinis  sacramen-  Q  Amen.  Quatenus  sic  per  viam  salutis  devotamente 


tis,  tnis  noa  destituas  benignus  auxiliis.  Per. 

Superpopulum.  —  Fideles  tuos,  Domine,  quaesu- 
mus,  corpore  pariter  et  mente  purifica,  ut,  tua  in- 
spiratione  compuncti,  noxfas  delectationes  vitare 
prvvaleant,  atque,  ut  earum  non  capiantur  illece- 
bris,  tua  senaper  suavitate  pascantur.  Per. 

HBBDOMADA  XUl  POST  PBNTECOSTEN. 

OmnipotenssempiterneDeus,  qui  abundantiapie- 
tatis  tuffi  et  merita  supplicum  excedis  et  vota  ef- 
faode  super  nos  misericordiam  tuam,  ut  dimittas 
quae  conscientia  metuit,  et  adjicias  quod  oratio  non 
praesumit.  Per. 

Super  oblata,  —  Respice,  Domine,  qusssumus, 
nostram  propitius  servitutem,  utquod  offerimus  sit 


curratis  ut  subrepentium  delictorum  laqueos  salubri- 
ter  evadatis.  Amen.  Sicque  efflciamini  in ejus  suppli- 
catione  devoti,  et  in  mutua  dilectione  sinceri,  ut  ad 
coeleste  regnum  pervenire  possitis  securi.  Amen. 
Quod  ipse  prsestare. 

Ad  Complendum. —  yivificetno8,queesumus,Do- 
mine,  hujus  participatio  sancta  mysterii,  etpariter 
nobis  expiationem  tribuat  et  munimen.  Per. 

Superpopulum.  —  Omnipotenset  misericors  Deus, 
de  cujus  munere  venit  ut  tibi  a  fidelibustuisdigne 
et  laudabiliter  serviatur,  tribue,  queBsumus,  nobis 
ut  ad  promissiones  tuas  sine  ofTensione  curramus. 
Per. 

HBBDOMADA  XV  POST  PENTBCOSTEM. 


ibi  munus  acceptum,  sit  nostraB  fragilitatis  subsi-  y      Omnipotens  sempiterneDeus,danobisfidei,178 


dium.  Per. 

Prsefalio.  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  satutare,  nos  tibi  semper  et  ubiqne  gratias  agere^ 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  seterne  Deus  : 
qui  nos  castigando  sanas,  et  refovendo  benignus 
eriidis,  dum  magis  vis  salvos  esse  correctos  quam 
perire  dejectos.  Per  Christum  Dominum  nostrum* 

Benedictio.  —  Gratia  suavos  Dominuslocupletet, 
et  ccBlesti  benedictione  multiplicet.  Amen.  Ab  omni 
▼05  adversitate  177  defendat,  et  pia  sempermise- 
ratiooecustodiat.  Amen.  Petitiones  vestras  placatus 


spei  et  charitatis  augmentum,  et  utmereamurasse- 
qui  quod  promittis,  fac  nos  amare  quod  praecipis. 
Per. 

Super  oblata.  —  Propitiare,  Domine,  populo  tuo, 
propitiare  muneribus,  ut  hac  oblatione  placatus  et 
indulgentiam  nobis  tribuas  etpostulata  concedas. 
Per. 

Prafatio.  —  Vere  dignnm  et  justum  est,  eequum 
et  salutare,  nos  tibisemper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens^  aeteme  Deus  : 
qui  nos  de  donis  bonorum  temporaliumadpercep- 


*  Exiubetur  in  Benedictionali  inter  communes^  seu  nulU  diei  addictas. 


i 


m 


SANCT!  GREGOWI  MAGNl 


)d4 


tionem  provehis  ffilernoifwm,  et  haec  tribuis  et  illa  A  consistere,tuosemper(630)muneregubemetur.Per 
largiris,utetmansurisjamincipiamusinseri,etpr6e-    *  Dominum. 


tereuntibus  nonteneri.  Tuumestenimquod?ivimus 
quia  licet  peccati  Yulnere  natura  nostra  sit  Titiata^ 
tui  tamenest  operis  ut  terreni  generati  ad  coelestia 
renascamur.  Per  Christnm. 

Benedictio,  —  Benedictio  vos  Domini  comitetur 
ubique,  sibique  semper  faciatadhaerere.Amen.Ipse 
vos  suabenedictione  salvificet,  qui  difrnatus  estplas- 
mare  potenter  Amen.  Atqueitavospreestetfeliciter 
vivere,  ul  coelestis  beatitudinis  efficiat  cohseredes. 
Amen.  Quod  ipse  praestare. 

Ad  Comp/mdum.  —  Coelestibus,Domine,donissa- 
tiatos,  qussumus  ut  et  volun  tate  pie  recteque  vi  vendi 
et  virtute  atque  efficacia  perficiendi  nos  jugiterdo- 
nare  digneris.  Per  Dominum. 

Super  populum.  —  Conserva,  qu8e8umus,DomiQe 
populum  tuum;  etquem  salutaribus  prsesidiisnon 
desinisadjuyare,perpetuis  tribuegaudere  beneficiis 
et  mentis  et  corporis.  Per  Dominum  nostrum. 

HEBDOMADA  XVI  POST  PENTBCOSTEN. 

Custodi,  Domine,  quaesumusEcclesiam  tuam  pro- 
pitiatione  perpetua,  et  quia  sine  te  lubiturhumana 
mortalitas,  tuis  semper  auxiliisetabstrahaturano- 
xiis  etad  salutaria  dirigatur.  Per  Dominum. 

Super  oblata.  — Hostiam  sacrificii  singularistibi 
Domine,  deferentes  petimus,  ut  ejusvirtutenoset 
a  peccatis  emacules,  et  tua  sanctificatione  dignos 
efficias.  PerDominum. 

Praefaiio,  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nos  tibisemper  etubiquegratiasagere,  C 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterneDeus,per 
ChnstumDominumnostrum  :  qui  aeternitate  sacer- 
dotii  sui  omnestibiservientes  sanctificat  sacerdotes 
quoniam  mortali  carne  circumdati,  ita  quotidianis 
peccatorum  remissionibusindigemus.utnon  solum 
pro  populo,  sedetiam  pro  nobis  ejusdem  tePonti- 
ficis  sanguis  exoret.  Per  quem. 

17S*  Benedictio. —  Concedat  vobis  omnipotens 
Deus  munus  suae  benedictionis,quivestr{B  estcon- 
scius  infirmitatis.  Amen.  Et  (629)  qui  vobis  tribuit 
8upplicaDdiaffectum,tribuatconsolationisauxilinm. 
Amen.  Ut  ab  eo  et  prsesentis  et  futurae  vitffi  subsi- 
dium  capiatis,  cujus  vos  bonitate  creatos  esse  cre- 
ditis.  Amen.  Quod  ipse  praestare. 


Superoblata,  —  Tua  nos,  Domine,  sacramenta 
custodiant  et  contra  diabolicos  tueantur  semper 
incursus  Per  Dominum  nostrum. 

Prsefatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nostibisemperet  ubique  gi-atias  agere^ 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  seterneDeus:et 
teincessanter  precari^ut  qui  teauctore  subsistimus, 
te  dispensante  dirigamur.  Non  (63 1 )  nostrissensibus 
rehnquamur,  sed  ad  tuae  reducti  sempertramitem 
veritatis,  haec  studeamus  exercerequ6eprflecipi.s,ut 
possimus  dona  precipere  quae  promittis.  Per  Chri- 
stum. 

Benedictio.  —  OmnipotensDeuspeccatorum  ve- 
g  strorum  maculaspurget,etsuavosbenedictioneilIu- 
stret.  Amen.  Bepleatvosspiritaliumdonis  virtutum, 
e)  perseverare  faciat  in  bonis  propositum  vestrum. 
Amen.  Sicquehuntilitatemvestram benit;nusaccep- 
tet,  ut  sufie  vos  pietatis  remuneratione  locuplelet. 
Amen.  Quod  ipse  prsestare  dignetur. 

Arf  Complendum.  —  Mentes  nostras  et  corpora 
possideat,  Domine,  quaesumas,  doniccelestisopera- 
tio  C632)  ut  non  noster  sensus  in  nobis,  sed  jugiter 
ejus  preeveniat  effectus.  Per  Dominum. 

Super populum.  —  Adesto,  Domine,  supplicatio- 
nibus  nostris,  etnihildesuaconscientiaprsesumenr 
tibus  ineffabili  miseratione  succurre,  ut  quod  noa 
habet  fiducia  meritorum,  tua  conferatlargitas  invicta 
donorum.  Per. 

\S0  HF.BDOMADA  XVlil  POST  PENTECOSTBN. 

Absolve,  qusesumus.  Domine,tuorum  delictapo* 
pulorum,  et  a  peccatorum  nostrorum  nexibus,quflB 
pro  nostra  fragilitate  contraximus,  tua  benignitate 
liberemur.  Per. 

Super  oblata,  ^  Pro  nostrae  servitutis  augmento 
sacrincium  tibi  laudis  offerentes,  qu8esumus,Domioe 
(633)utquodimmeritisconlulisti,propitiusexsequa- 
ris.  Per  Dominum. 

Prafalio.  —  Vere  dignum  etjustum  est,  aequum 
et  salutare,  nostibisemper  et  ubiquegratias  agere, 
Domine  sancte,Pateromnipotens,aeterne  Deus:quia, 
cum  laude  nostra  non  egeas,  grata  tibi  tamen  est 
tuorum  devolio  famulorum  ;  oec  te  augent  nostra 
prsBconia,  sed  nobisproficiuntadsalutem.Quoniam 


v4£fComp/en£fe<m.  ^Preestanobis.misericorsDeus  j^  sicut  fontem  vitae  praeterire  causamoriendiest,  sic 


utplacationem  tuam  promptis mentibus  exoremus, 
et,  per  sacramenta  quaesumpsimuspeccatorumve- 
niam  consequentes,  a  noxiis  liberemur  incursibus, 
PerDominum  nostrum. 

Super  populum.  —  Propiliare,  Domine,  populo 
tue,  et  abomoibus  illum  absolve  peccatis,  utquod 
nostrisoffensionibus  promeremur,  tua  indulgentia 
repellatur.  Per. 

HEBDOMADA  XVH  POST  PBNTEOOSTBN. 

Ecclesiam  tuam,  Domine,  miseratio  continuata 
mundetet  muniat,  et  qnia  sine  te  non  poteslsalva 


eodem  jugiter  reduodare,  effeclus  esl  sine  fine  vi- 
vendi.  Per  Christum. 

Benediclio.  —  Omnipotens  Deus  coelesti  vos  pro- 
tectione  circumdet,  el  suaebenedictionisdonolocu- 
pletet.  Amen.  Concedatquevobis,  utquiiu  solaspe 
graliae  ccelestis  innitimini,  coelesti  etiam  protectione 
muniamini.  Amen.  Quatenus  etin  praesentisaeculo 
mortalis  vita?  sol.itiacapiatis,  et  sempiternae  gaudia 
comprehendere  valeatis.  Quod  ipse  prsestare. 

AdComplendum. — Salutaris  Hostiae  participatione 
recreati,  quffisumus,  omnipotens  Deus^  ut  ejuspo- 


a  Exstat  in  Benedictionali,  scilicet  in  serie  benedictionum  de  communi  seu  quotidiananim. 


m 


UBER  SACRAMENTORUM. 


18« 


tentia  siDguIari  nos  ipsos  tibi  holocaustum  f&oias 
secipiterQum.  Per. 

Super  populum.  —  Da,  qusesumus,  Domine,  po- 
pnlo  tiio  et  mentem  qua  tibi  devotus  existat,  et  in- 
teIlectnmquojustadeposcat,etpropitiationemtuam, 
qua  pie  desiderantibus  profutura  perficias.  Per. 

HCBDOMADA   XIX   POST   PENTECOSTEN. 

OmQipotensspmpiterneDeus,misericordiamtuara 
ostenr^e  $upplicibus,utqui  de  (634)meritorumqiia. 
litate  dtffidimus,nonjudiciumtuum,  sed  indulgen- 
tjam  sentiamus.  Per  Dominum. 

Super  oblaia.  —  Hujus  te,  Domine,  muneris  obla- 
tione  placemus,  et  perpetuae  vitfie  partioipes  hujus 
operatione  reddamur.  Per. 

Praefatio,  —  Vere  dignum  el  justura  est,8equum  et 
salutare,  nos  tibi  semp^ret  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  «lerne  Deus,  per 
ChristMm  Dominum  nostrura  :  qni  vicit  diaholum 
181  ^^  mundum,  hominemqueparadiso  restituit,  et 
Tit«e  januas  credentibus  patefecit.  Per  quem. 

^  BenedicHo. — Omnipotens  Deus  dexter»  suee 
perpetuo  vos  circumdet  auxiiio,  et  benedictionum 
saarum  repleat  dono.  Amen.  Ab  omni  vos  pravitate 
defendat,  et  donis  ccelestibus  exuberare  concedat. 
Amen.  Quo  corpore  mundati  ac  mente,  talem  et 
exhibeatis  servitutero,  per  quam  suam  consequi  va- 
leatis  propitiationem.  Amen.  Quod  ipse. 

Ad  Complendum.  —  Coelestis  mensse,  qufesumus, 
Domine,  sacrosancta  libatio  corda  nostra  purget  sem- 
per  et  pascat.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  populum.  —  Adesto,  Domine,  populis  tuis 
intua  protectione  fidentibus,  ettuae  se  dftxterse  sup- 
piiciter  inclinantes  perpetua  defensioue  conserva. 
Per. 

HEBDOM ADA  XX  POST  PENTBCOSTEN. 

Fac  nos,  Domine,  quaesumns,tibipromplavolun- 
tate  subjectos,  etad  snpplicandum  tibi  nostrassem- 
per  excita  Toluntates.  Per. 

Super  oblata.  —  Mundanos,  Domine.sacrificii  prss- 
seotis  efirectu,6t  perfice  miseratus  in  nobis  ut  ejus 
raereamur  esse  participes.  Per. 

Prxfatio. —  Vere  dignum  et  justum  est,  eequum 
etsalutare,  nos  tibi  semper  etubiquegratias  agere, 
DomiDe  sancte,  Pater  omnipotens,  eeterne  Deus  :et 
tuam  Majestatem  humiliter  implorare,  ut  Jesus 
Christus  Fiiius  tuus  Dominusnostersua  nos  gratia 
prolegat  et  conservet ;  et,  quia  sine  ipso  nihil  recle 
Talemus  efficere,  ipsius  munere  capiamus  ut  tibi 
semper  placere  pos^imus.  Per  quem  Majestatem. 

^  Benedictio.  —  Purificet  omnipolens  Deus  veslro- 
rum  cordiudjarcana,  et  benedictionissiieevobistri- 
bnat  incrementa.  Amen.  Ab  omnibus  vitae  prwsentis 
periculis  exuamini,  et  virtutum  spiritalium  orna- 
meatis  iDduamini.  Amen.Quo  illius  adjutorio  fulti 
sicei  serviatis  in  terris,  ut  ei  conjungi  valeatis  in 
effilis.  Amen.  Quod  ipse. 

*  Esl  io  Benedict.  loco  jam  designato. 
^  Hsc  Benedictio  praecedenti    subjicitur  in  Bene- 
dietioaali. 


A  .  Ad  Cimplendwn.  -~  Pnrifica,  Domine,  quflBsnmnsi 
mentes  nostras  benignus,  et  renova  coelestihus  sa- 
cramentis,  ut  consequenter  et  corporum  praesens 
pariter  et  futurum  capiamus  auxilium.  Per. 

Super  populum.  —  Respioe  propitius,  Domine,  ad 
debitam  tibi  populi  servitulem,  utinter  humanes  fra- 
gilitatisincerta  nullis  adversitatibusopprimatur,qui 
de  tua  protectione  confidit.  PerDominumnostrum. 

182  HEBDOMAD\  XXI  POST  PENTECOSTEN. 

Da,  qucesumus,  Domine,popuIo  luo  diabolica  vi- 
tare  contagia  et  te  solum  Dominum  puro  cordese- 
cfari.  Per. 

Super  oblata.  —  Majestatem  tuam,  Domine,  sup- 
pliciterdeprecamur,  uthwc  sancta,qu?e(635)  geri- 
mus,  et  preeteritis  nos  delictis  exuant  et  futuris. 
B  Per. 

Praefatio.  —  Veredignumetjustumest,  aequumet 
salutare,  nostibi  semperet  ubiqiie  gratias  agere, 
DomiMe  sancte,  Pater  omnipotens,  fleterne  Deus  :et 
suppliciter  te  exorare,  ut  sic  nos  bonis  tuis  instruas 
sempiternis,  uttemporalibns  quoque  consolari  di- 
gneris ;  sic  praesentibus  refovere,  ut  ad  gaudianos 
mansura  perducas.  PerChristum. 

Benedictio.  —  Omnipotens  Deus  c  universa  a  vo- 
bis  ad  versa  eicludat,  et  suae  snper  vos  benedictionis 
dona  propitiatus  infundat.  Amen.  Corda  vestra  effl- 
ciat  sacris  intentadoctrinis,  quo  possint  repleri  be- 
neficiis  sempiternis.  Amen.  Qiiatenus  et  exsequenda 
intelligentes  et  intellecta  exsequentes,  et  inter  ad- 
versa  mundi  inveniamini(636)  indemnes,  et  beato* 
Q  rum  spiritnum  efflciaminicohBeredes.  Amen.  Quod 
ipse  praestare  dignetur. 

i4(i  Comp/enrffiw.  —  Sacrificium,  quod  tuae,  Do- 
mine  Deus,  obtulimus  pietati,  nobis  ad  veniam 
nostrorum  proficiatpeccatorum.ettnsemiserationis 
semper  tribuat  soIatium,PerDominum  nostrum  Je- 
snm  Christum. 

Superpopulum.  —  Benedictionem  tuam,  Domine, 
populus  fidelis  accipiat  ;  qua,  corpore  salvatus  ac 
n^ente,  et  gratam  tibi  semper  exhibeat  servitutem, 
et  propitiationis  tuae  beneficiasemper  inveniat.Per 
Dominum  nostrum. 

HEBDOMADA  XXll   POST   PENTBCOSTBN. 

Dirigat  corda nostra,  Domine,  queesumus,  tuae mi- 
serationis  operatio,  quia  tibi  sine  te  placere  non 
possumus.  Per  Dominum. 

Super  oblata.  —  Dens,  qui  nos  per  hujus  (637j  sa- 
crificii  veneranda  commercia  unius  summseque  di- 
vinitatis  participes  efficis,  prmsta,  quiesumus,  utet 
tuamcognoscamus  veritatem,  eteamdignis  meUtibus 
ac  moribus  assequamur.  Per  Doininum  nostrum. 

Prxfafio.  —  Vere  dignum  el  justum  est,  eequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omuipotens,  fieterne  Deus  : 
qiii  propterea  jure  punis  errantes,  et  clementer  re- 
foves  183  castigatos,  utnos  a  malis  operibus  abs- 

c  Id  Ed.  deest  universa,  quod  addidimus  ex  Ms. 
et  ex  BenedictioDali, 


187 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


188 


trahas,  et  ad  bona  facieoda  oonvertas,  gui  non  yis 
ln  venire  quod  daranes,  sed  esse  potias  quod  corones. 
Qui  cum  pro  nostris  meritis  jufpter  mereamur  affiigi, 
tu  tamen  judioium  ad  correctionero  temperas,  non 
perpetuam  exeroes  ad  poenam.  Justeenim  corri^s, 
et  clementer  ignof^cis  in  utroque  verax,  in  utroque 
misericors.  Qui  nos  ea  lege  disporfis,  ut  coercendo 
in  seternum  perire  non  sinas,  et  parcendo  spatium 
tribuas  corri^endi.  Qui  ideo  maiisprfiesentibus  nos 
flagellas,  ut  ad  bona  fiitura  perducas  ;  ideo  bonis 
temporalibus  consolaris,  ut  de  sempiternis  facias 
certiores.  Quo  te  et  in  prosperis  et  in  adversis  pia 
semper  confessione  laudemus.  Per  Ghristum  Domi- 
num  nostrum. 

«  Benedietio.  —  Omnipotens  Deus  dies  vestros  in 
sua  pace  disponat,  et  suse  vobisbenedictionisdona 
concedat.  Amen.  Ab  omnibus  vos  perturbationibus 
Jiberet,  et  mentes  vestras  suae  pacis  tranquillitate 
consolidet.  Amen.  Quatenns  spei,  fldei  et  charitatis 
gemmis  ornati,  et  prdesentem  vitam  transi^atis 
illaesi,  et  ad  fleternam  perveniatis  securi.  Amen. 
Quod  ipse  prasstare  dignetur. 

Ad  Complendum.  —  Gratias  tibi  referimus,  Do- 
mine,  sacro  munere  vpgetati,  tuam  misericordiam 
deprecantes,  ut  dignos  nosejus  participatione  per- 
ficias.  Per  Dominum. 

Super  populum.  —  PamilisB  tuae,  quaesumus,  Do- 
mine,  esto  protector,  et  misericordiam  tuam  con- 
cede  poscenti,  qua  tibi  semperfiat  obediens,  ettua 
donapercipiat.  Per. 

HBBDOMADA  XXIH  POST  PENTECOSTBN. 

Omnipotens  et  misericors  Deu«,  universa  nobis 
adversantia  propitiatus  exclude,  ut,  mente  et  cor- 
pore  pariter  expediti,  quaetuasunt  liberis  mentibus 
exsequamur.  Per  Dominum  nostrum. 

Superoblata.  —  Da,  qn®sumus,  omnipotensDeus, 
sic  nos  sacris  muneribus  tuam  veniam  promereri, 
nt  nostros  corrigamus  excessus ;  sic  fatentibus  re- 
laxare  delictum,  utcoerceamusinsuisparvitatibus 
obstinatos.  Per  Dominum. 

Prsefalio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  sequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Dpus  :  et 
clementiam  tuam  suppliciter  exorare,  ut  Filius  tuus 
Jesus  Christus  Dominus  noster,  qui  se  usque  in  finem 
saeculi  suis  promisit  fidelibus  adfuturum,  (638)  et 
praesentiae  corporalis  mysteriis  non  deseratquos  re- 
demit,  et  Majestatis  suae  beneficiis  non  relinquat. 
Per  quemMajestatem. 

Benedictio.  ~  Benedictionis  Domini  gratia  vos 
semper  protegat,  etabomni  malo  defendat.  Amen. 
Mundet  vos  185  ^b  omni  crimine  peccatorum,  et 
sibimet  placere  faciat  in  ffiternum.  Amen.  Ubique 
vobis  Dominus  placatus  occurrat,  et  suae  benedictio- 
nis  opem  dignanter  attribuat.  Amen.  Quod  ipse 
preestare  dignetur. 

AdComplendum,  — Tua  nos,  Domine,  medicina* 


A  lis  operatio,  et  a  nostris  perversitatibus  olementer 
expediat,  et  tuis  faciat  semper  inhaerere  mandatis. 
Per. 

Superpopulum.  —  Familiam  tuam,  quaesumus^ 
Domine,  dextera  tua  perpetuo  circumdet  auxilio,  ut, 
ab  omni  pravitate  defensa,  donis  coBlestibus  prose« 
quatur.  Per  Dominum  nostrum. 

HEBDOIIADA   XXIV  P08T  PBNTEC08TKN. 

Largire,  qumsumus,  Domine,  Gdelibus  tuis  indul- 
gentiam  placatus  et  pacem,  ut  pariter  ab  omnibos 
mundentur  offensis,  etsecuratibimentedeserviant. 
Per. 

Super  oblaia,  —  Goelestem  nobis  praebeant  haec 
mysteria,  quaesumus,  Domine,  medicinam,  et  vitia 
nostri  cordis  expurgent.  Per  Dominum  nostrum. 
3  Prsefatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus  : 
Majesiatem  tuam  suppliciter  deprecantes,  ut,  ex- 
pulsisazymisvetustatis,  illiusAgnicibo  satieinuret 
poculo  qui  et  nostramimaginemreparavit,  et  suam 
nobis  gratiam  repromisit,  Jesus  Christus  Fiiius 
tuus. 

B^edte/to.  —  Omnipotens  Dominusadaperiatcor 
vestrum  in  lege  sua,  et  humiliet  animas  vestras  ad 
capienda  mandata  coelestia*  Amen.  Quidquid  vobis 
pro  sahite  animarum  vestrarumos  mortalitatis  no- 
strffi  enarret,  acceptum  vobis  pietas  divina  efficiat. 
Amen.  Ut,  divinis  sermonibus  animati  cumeis  qui 
provobis  invigilant,  ad  aeternam  beatitudinem  me« 
reamini  pervenire  illaesi,  Amen.  Quod  ipse  prfflstare 
dignetur. 

^e^Com;t;/en^U777.— Sacrificiumsalutfsnoslraetibi 
offerentes,  quaesumus,  Domine  Deusnoster,  utcon- 
cedas  nobis  purificatismentibussempertuaBpietatis 
celebrare  mysterium.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  populum.  —  Da  salulem,  Domine,  quaesu- 
mus,  populo  tuo  mentis  et  corporis,  et  perpetuis 
consolationibus  tuorum  replecordafidelium,  ut,  tua 
protectione  relevati,  et  pia  tibi  devotione  compla- 
ceant,  et  tua  semper  beneficia  consequantur.  Per 
Dominum  nostrum. 

185  ^  HEBDOMADA  XXV   POST    PINTECOSTEN. 

Deus,  qui  nos  regendo  conservas,  parcendojusti- 
ficas,  eta  temporaiitributationenoseripe,  elgaudia 
nobis  aeterna  largire.  Per  Dominum  nostrum. 
D  Super  oblata,  —  Suscipe,  Domine,  propiliatusho- 
Btias,  quibus  et  te  placari  voluisti,  et  nobis  salutem 
potenti  pietate  restitui.  Per. 

Praefaiio.  — Vere  dignum  el  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  age- 
re,  Domine  sancte,  Pateromnipotens,  aeterneDeus, 
per  Christum  Dominum  nostrum  :  per  quem  sanctum 
et  benedictum  nomen  Majestatis  tuae  ubique  vene- 
ratur,  adoratur,  praedicatur  et  colitur,  qui  est  origo 
salutis,  via  virtutis,  et  tuce  propitiatio  pietatis.  Per 
quem. 


*  In  Benedictionali  est  ultima.  Pentecost, ;  inGemet.  zxv  post  octavas Pentecoit,  ;in 

>>  Iq  Galensi  assignaDtur  tantum Dominic»  XXIV  posi      priori  Theod.  xxv  post  Penteeost,,   io  altero  xxvi. 


18» 


UBER  SACRAHENTORUM. 


190 


(mSeq.Ben, 

AdCmpUndum, —  ImroortalitalisalimoQiain  con- 
8ecuti,qiiaesumus,Domine,  utqiiocl  ore  percepimus, 
meote  sectemur.  PerDooiinum  nostrum. 

Super  populum,  —  Familiam  tuam,  queesumus, 
Domine,eoQtinua  pietatecustodi,  ut  a  cunctisadver- 
sitatibus  te  protf^gente  sitlibera,et  in  bonis  actibus 
toooomini  sit  devota.  Per  Dominum. 

HEBDOMADA  XXVI   POST  PSNTECOSTEN. 

Deus,  refugium  nostrum  et  virtus^  adesto  piis 
Eedesiffi  tus  precibusauctoripse  pietatis,et  praesta 
otquod  fideliter  petimus  efficaciter  consequamur. 
Pcr. 

Super  oblata,  —  Da,  misericors  Deus,  ut  heBC  sa- 
lolaris  oblatio  et  a  propriis  nos  reatibus  indesi- 
neoter  expediat,  et  ab  omnibus  tueatur  adversis.  B 
Per  Dominum  nostrum . 

Prxfatio» —  Vere  dignum  et  justum  esttsequum  et 
ialQtare,DOs  tibi  semper  et  ubique  gratiasagere,Do- 
mii)esaDcte,Pateromnipotens,flBterne  Deus  :  et  tibi 
debitas  iaudes  pio  honore  deferre,  et  mirabilium 
taorumineoarrabiliapraeconiadevotae  mentis  venera- 
tioDecelebrare.  Teque  inetrabilem,alqueinvisibilem 
Deum  laudare,  benedicere,  adorare.  Per  Christum 
DomiDum  noBirum. 

Req,  Ben, 

Ad  Compkndum,  —  Ccelesti  lumine,  quaesumus, 
Domiae,  semper  et  ubique  nos  prseveni,  ut  myste- 
riam,  cujus  nos  186  participes  esse  voluisti,  et 
poro  eernamus  Inluitu,  et  digno  percipiamus  af- 
fectu.  Per. 

Svper  populum.  —  Protector  in  te  sperantium, 
Deus,  salya  populumtuum,  ut  apeccatis  liber,etab 
hoste  securus,  ut  tua  semper  gratia  perseveret.Per 
DoffliDum  nostrum  Jesum  Christum. 

HIBDOllADA  XJLYll  POST  PENTBGOSTEN. 

Exeita,  Domine,  qussumus,  tuorum  fidelium  vo- 
lootates,  ut  divini  operis  fructum  propensius  exse- 
quaites,pietatis  tu»  remedia  majora  percipiant.Per 
Domiaam. 

Super  oblata,  —  Propitius  eato,  Domine,  suppli- 
cttionibus  nostris,  et,populi  tui  oblationibus  preci- 
bu8quesasceptis,omnium  nostrum  adtecordacon- 
Terte«ut,a  terrenis  cupidilatibus  liberi,  adccelestia 
desideriatraQseamus.  Per. 


A  sacramenti  quod  sumpsimus  medicatione  curetur. 
Per. 

Supe^"  populum.  —  Excita,Domine,  tuorum  corda 
fidelium,  ut  sacris  intenla  doctrinis,  et  intelligant 
quodsequantur,etsequeodofideliterapprehendant. 
Per  Dominum  nostrum. 

(640)    *  RBBDOIIADA  V  ANTE  NATALBM  DOIIUU. 

(6it)  Cxcita,  Douiine,  potentiam  tuam,  et  veni,et 
quod  Ecclesiee  tuae  promisisti,  usque  in  finem  see- 
culi  cleioenteroperare.  Quivivis  etregnascumDeo 
Patre  in  unitate  Spiritus  sancti  Deus.  Per  omnia. 

Super  oblata.  —  Sacrificium  tibi,  Domine  cele- 
brandum  placatusiDtende,quod  et  nos  a  vitiis  nostrsB 
conditionisemundetettuo  nomini  reddat  acceptos. 
Per. 

Prxfatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aeguum 
et  salulare,nos  tibi semper et  ubique  gratias  aRcre, 
Domine  sancte,  Pater  omnipoteus,  aeterne  Deus, 
187  P^i*  Christum  Dominum  nostrum  :  cujus  (642) 
primiadventus  mysteriuraitanos  facias  dignis  lau- 
dibus  et  officiis  celebrare,  praesentemque  vitam  in- 
culpabilem  ducere,  utsecnndum  valeamus  interriti 
eispectare.  Per  quem  Majestatem. 

Benedictio.  —  Concedat  vobis  Dominus  praemium 
sincerae  charitalis,  ut  cumomnibussemperinpace 
vivatis.  Amen.Inimicorumomnium  insidiassupere- 
tis,  et  priesentem  vilam  sincerissime  peragatis. 
Amen.  Sitis  etiam  a  reatu  conscientise  liberi,  utni- 
hil  metuatis  in  die  judicii  postfuturi.  Quod  ipse. 

Ad  Complendum,  —  AnimsB  nostra),  quaesumus, 

n  omnipotens  Deus,hocpotianturdesiderio,  ut  atuo 

Spiritu  inflammentur,  ut,  sicut  lampades,  divino 

muneiesatiati,ante  conspectuum  venientisCbristi 

Filii  tuivelut  claraluminafulgeamus.  Pereumdem. 

Super  poputum.  —  Preces  pspuli  tui,  quaBsumus, 
Domine,  clemeoterexaudi,utquideadventu  Unige- 
nitiFiliituisecundum  carnemlaetanlur^in  secundo, 
cum  veneritinMajestatesua,pr8emium6eternffi  vitae 
percipiant.  Per. 

BEBOOMADA  IV     ANTB  NATALBIf   DOMINI. 

Bxcita,  quflBsumus,  Domine,  potentiam  tuam  et 
Yeni,  ut  ab  imminentibus  peccatorum  nostrorum 
poriculis  te  mereamurprotegente  eripi,  teliberante 
salvari.  Qui  vivis  et  regnas. 

Super  oblata,  ~  lntende,qu8Bsumus,Domine,sa- 


Prcefaiio.  —  Vere  dignum  et  justum  esl,  eequum  >>  crificium singulare^  ut,  hujus  participatione  myste- 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  sBterne  Deus  : 
CQJQs  estoperis  quod  conditi  sumus,  muneris  quod 
Tivimus,  pietatis  quod  tua  erga  nos  donacognos- 
cimus.  Quamvia  enim  natura  nostra  peccati  vitiata 
sitvaloere,a  terrenis  tamen  adcoelestia  provehitur 
tQo  inenarrabili  munere.  Per  Christum. 

Beq.  Ben. 

AdComplendum.^  Concede  nobis,  Domine,quse- 
samos,  nt  quidquid  in  nostra  mente  vitiosum  est, 


rii,  qusB  speranda  credimus  exspectata  sumanus. 
Per  Dominum. 

Prmfatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  age- 
re,  Domine  sancte.  Pateromnipotens,  eeterneDeus. 
(643) cui  proprium.est  etsingulare  quod  bonus  es, 
et  nulla  unquam  a  te  es  commutatione  diversus. 
Propitiare,  queesumus,  supplioationibusnostris,  et 
EcclesieBtuse  misericordiamtuamquam  deprecatur 
ostende,  manifestans  plebi   tuae,  Unigeniti  tui   et 


'In   Kalendario    Rom.    quatuor    tantum   hebdo-      inMs.   Cajeosi  nec  plures    invenio  in    Gemet.    ac 
B^  a«&gnantur  ante   Nataie  Pomiui,    et  totidem      Theod, 


SANCTl  GREGORII  MAGNI  iOt 

Ad  Complendum,  —  Repleti  cibo  spiritalis  alimo- 
niee,  supplices  te,  Domine,  deprecamur,  ut  hujus 
participatione  mysterii  doceas  nos  terrena  diespi- 
cere,  et  amare  cti^lestia.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  populum.  —  Da,  quaesumus,  omnipotens 
Deus,  cuncteBfamiliae  tuae  hanc  voluntatem,Christo 
Filio  tuoDominonostro  venienti,  in  operibusjustis 
aptos  occurrere,  ut  ejus  dexterffi  sociati,  regnum 
mereantur  possidere  cceleste.  Per  eumdem  Dominum 
Dostrum. 

189     BEBDOMADA  U   ANTE    NATALEM  DOMINI. 

Aurem  tuam,qu8esumus,Domine,precibus  nostris 
accommodd,et  mentis  nostrae  tenebras  gratia  tu« 
visitationis  illustra.  Per  Dominum  nostrum. 

5wptfro6^a/a.— Devotionisnostraetibi,quaBsumus, 
188  ^^  Complendum,—  Snscipiamus,  Domine  3  Domine,  Ho8tiajugiterimmoletur,quaB  et  sacri  per- 


191 

iDcarnationis  mysterium,  et  adventus  admirabile  A 
Bacramentum  ;  ut  in  universitate  nationum  (644) 
constet  esse  perfectum,  (645)  quod  vatum  ora- 
culis  fuit  ante  promissum,  (646)  percipiantque  di- 
gnitatem  adoptionis  quos  exornat  confessio  veritatis 
Per  quem. 

Benedictio,—  Omnipotens  Deus,  cujus  Unigeniti 
adventum,  etpraetcritum  creditis,  et  futurum  ex- 
gpectatis,  ejusdem  advi^ntus  vos  illustratione  san- 
ctificet,  et  sua  benedictione  locupletet.  Amen.  In 
praesentisvitae  stadiovos  abomniadversitate  defen- 
dat,  etse  vobisinjudicio  placabilemostendat.Amen. 
Quo,  a  cunctiscontagiis  peccatorum  iiberati,  illius 
tremendi  examinis  diem  exspectetis  interriti. Amen. 
Quod  ipse. 


misericordiam  tuam  inmedio  templi  tui,etrepara- 
tionis  nostrae  ventura  solemniacongruishonoribus 
praecedamus.  Per. 

Super  populum ,  — Da,qu8esumus,  Domine,  po- 
pulotuo  Spiritum  veritalis  et  pacis,  ut  et  te  per 
adventum  Unigeniti  tui  tota  mente  cognoscat,  et 
quaetibi  sunt  placita^toto  corde  sectetur.  Per  eum- 
dem  Dominum  nostrum. 

HBBDOHADA   IIL  ANTB  NATALEU    DOMlNl. 

£xcita,  Domine,  corda  nostra  ad  praeparandas 
Unigeniti  tui  vias,  ut  per  ejusadventum  purificatis 
tibi  mentibus  servire  mereamur.  Qui  tecum  vivitet 
regnat  Deus. 

Super  oftia^a.— Placare,  Domine,qufiesumus,hu- 


agatinslitutamysterii,et  salutare  tuum  nobis  mira- 
biliter  operetur.  Per  eumdem  Dominum  noslrum. 

Prxfatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
etsalulare,  nos  tibi  semperet  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,Pateromnipotens,aeterneDeus,  per 
Christum  Dom  numnostrum  rcujus  incarnationcsa- 
lus  facta  estmundi,etpassione  redemptio  procurata 
est  hominis  procreati.  Ipse  nos,quaesumus,ad  aeter- 
num  perducat  praamium.qui  redemitdetenebrisin- 
fernorum,juslificetquein  adventu  secundo,qui  nos 
redemitinprimo;  quatenusilliusnos  amalisomni- 
bus  defendat  sublimitas,  cujus  nos  ad  vitam  erexit 
humilitas.  Per  quem  Majestatem  tuam. 

Benedictio.  —  Omnipotens  Deus  vos  placato  vultu 


militatis  nostrae  precibus  et  hostiis,et  iibi  nullasup-  p  respiciat,  etin  vos  donum  suaebenedictionis  infun- 


petunt  suffragia  meritorumyluae  nobis  indulgentiae 
succurre  praesidiis.Per. 

Proefatio.—  Vere  dignum  et  justum  est  aequum 
et  salutare,  nos  tibisemperet  ubiquegratiasagere, 
Dominesancte,Pateromnipotens,8Bterne  Deus  :  qui 
(647)  tuoinenarrabili  munere  praestitisti  ut  natura 
humanaadsimilitudinemtuicondita,  dissimilis  per 
peccatum  etmortem  efifecta,nequaquam  in  aeterna 
damnatione  periret  ;  sed  unde  peccatum  mortem 
contrax^^rat^inde  vitam  tua  pietas  immensarepararet, 
et  (648)  antiquae  virginis  facinus  nova  et  inteme- 
ratavirgo  Maria  piaret.  Queeabangelo  salutata,  a 
Spiritu  sancto  obumbrata,  illum  gignere  meruit, 
quicuncta  nasci  suonutu  concessit:  quae  miraha- 
tur  et  corporis  inLegritatem,  et  conceplus  fecun- 
ditatem,gaudebatque  suum  paritura  parentem,Je-  D 
sum  Christum  Dominum  nostrura.  Per  quem. 

Benedictio.—  (649)  Deus,  cujus  adventus  incar- 
nationis  praeteritus  credilur,  et  judicii  venturus 
exspectatur,  vos,  antequam  veniat,  expiet  ab  omni 
contagione  delicti.Amen.Prius  invobis  diluatomne 
quod  illa  futnraexaminatione  puniturus  est,utcum 
justum  advenerit  judex,  non  in  vobis  invenial  quod 
condemnet.Amen.Quo  venientenon  incurratis  sup- 
plicium  «eternum,  sed  remuneremini  donariissem- 
piternis.  Amen.  Quod  ipse  praestare  dignetur. 


dat.  Amen.  Et  qui  vos  incarnalione  Unigeniti 
sui  fecit  solemnes,a  cunctis  praesentis  etfuturae  vitae 
adversitdtibusreddatindemnes.  Amen.  Utquidead- 
ventu  Redemptoris  nostrisecundumcarnem  devota 
mente  laetamini.in  secundo,  cum  io  majestate  vene- 
rit,  praemiissBternsevitffi  ditemini.Amen.  Quodipse 
praestare  dignetur. 

Ad  Comp/enrftim.— Imploramu8,Domine,clemea- 
tiam  tuam,  uthaecdivina  subsidia  avitiis  expiatos 
ad  festa  ventura  nos  praeparent.  Per. 

MENSIS    X  •  FERU   IV. 

PrsBsta,  qucesumuSjOmnipotens  Deus,  utredena- 
ptioni5nostraeventura8olemnita8,etpr»sentisnobi8 
vitae  subsidiaconferat,etaeternae  beatiludinisprawnia 
largiatur.  Per  Dominum. 

Alia.  —  Festina  quflBsumus,Domine,ne  tardave- 
ris.et  auxiiium  nobis  supernae  virtutis  iropende,  «t 
adventus  tui  consolationibussubleventur  qui  in  tua 
pietate  conftdunt.  Qui  vivis  et  regnas. 

Super  oblata.  —  Grata  tibi  sint,  Domine,  maaera 
quibus  mysteriaceiebrantur  nostreelibertatisetvitiB 
Per  Dominum  noslrum  Jesum  Christum. 

13QPrflp/a<M).— Veredignumetjustume8t,8equum 

etsalutare.nostibisemper  et  ubique  gratias  agere, 
Dominesancte,Pateromnipotens,  8eterneDed«,  por 
Christum  Dominum  nostrum  :  qui  abantiquis  pa- 


«JnKalend.   Rom.  statio    ad  sanctam  Mariam     dem  est  statio  in  Calens. 
Evangelium  Missus  est,  ut  etiam  hodie  legitur.  Ea- 


M 


LtBER  SACRAMENTORtnt 


194 


tribns  expectatas,  ab  angelo  nuntlatus,  a  Virgine  A 
coDceptus^iufine  s6eculorumhomiDibus  estprseseD- 
tatus.Qui.appropiaquante  iNativitatissusefesto,  ita, 
qiuBiumus,sitDobis  placatus,  qua]iterlecum,et  cum 
Spiritu  saocto  ad  nos  veniat  nobiscum  perpetim  per- 
maosurus.  Per  quem. 

Ad  compLendum.  —  Conservent  nos,  quffisumus, 
Domioe,  munera  tua,etper  adventum  Unigeniti  tU| 
tribuant  nobis  vitam  aBternam.  Qui  tecum. 

Super  populum.  —  Gratiie  tuae,  qusesumus,  Do- 
mioe,  supplicibus  tuis  tribuelargitaiem,ut  mandata 
tua,teopitulaote,sectanles,consoiationempr(eseQtis 
Titffi  percipiant  et  futurae.  Per  Domiaum. 

•  FERIA   VI. 

Eicita,  quaesumus,    Domine,  potentiam  tuam  et 
Teni,  ut  bi  qui  in  tua  pietate  coDfidunt,abomni  ci-  n 
tius  adversitate  liberentur.  Qui  vivis  et  regnas. 

Super  oblata.  —  Praesta,  Domine,  quaesumus,  ut 
dicatomuneri  eongruentera  Dostrse  devotionis  offtira. 
mDseCTectum.  Per. 

Prxfatio.—  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum  et 
ialutare,nostibisemperei  ubique  gratiasagere,Do- 
miae  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus  :  qui 
saDCtificatoretiustitutoresabstineDtiee,cujusnu)lu8 
fiois,  ouUusque  est  numerus,  effunde,  quaesumus, 
superD03,indiebus  jejuniorum  nostrorum,Spiritum 
gratisi(aiutaris,et  abomnibusnos  perturbationibus 
scculi  bujus  tua  defensione  conserva,utquiUnige- 
Bititui  celebramus  adventum,  continuumejussen 
tiamus  auxiiium.  Per  quem  majestatem   tuam. 

Ad  complendum. — Prosint  nobis,Domine,8umpta 
mjrsteria.  pariterque  nos  et  a  peccatis   exuant,  et  ^ 
presidiis  tuae  propitiationis  attollant.Per  DoD:iinum 
sostrum. 

b  SABBATO   IN  XU    LICT.    MENSIS 

Deus,  qui  conspicis  quia  ex  nostraprivitateaffli- 
gimQr,concedepropitiu8  otex  tua  visitatione  conso- 
lemur.  Per. 

AHa,  ^Coacedeyqueesumu8,omnipotensDeus,  ut 
quiasub  peccatijugoex  vetustatesepvitutedeprimi- 
mur,  expectata  Unigeuiti  Filii  tui  nova  nativitate 
iiberemur.  Qui  tecum  vivitetregnat  Deus. 

191  ^bSL. —  Iodignosno8,qusesumu8Dominefa- 
muiostuos^  quos  actioDis  proprisBculpa  contristat, 
loigeDiti  Filii  tui  adventu  leetitica.  Qui  tecum. 

AUa.  —  Prcesta,  qusesuuius,  omoipoteusDeus,ut 
Fibi  tui  ventura  solemnitas^etprsesentis  nobis  vilee  D 
reme<Jia  cooferat,  et  praemia  aeterDa  coDcedat  Per 
eumdem. 

AUa.  —  Precespopulitui,qu888umu8,Domiae,cle. 
meater  exaudi,ut  qui  juste  propeccatis  nostris  affU. 
gimar,  pietatis  iase  visitatione  consoiemur.  Per  Do- 
i&ioum. 

(<{50)  Aiia  ad  Mmam,  —  Deus,  qui  tribuspueris 
miUgasti  flammas  ignium,  coocecie  propitiusut  nos 

*  Ejc  eodem  Kalendario  et  God.  Cal,  statio.  Gt  ad 
yoitoktt,  Hujus  ferise  Emngei,  d^si^naiiir  E.csurgens 
Moria  abiit  in  mont 

b  lo  Kaiend,  ftom.  etatio  indicitur^i^  sanctum  Pe- 


famulos  tuosnonexuratflamma  vitiorani.Per  Domi- 
num  nostrum. 

Super  obiata.  —  Ecclesiae  tuae,  Domine^  munera 
sanctifica,etconcedeutperhaec  veneranda  mysteria 
paneccelesti  refici  mereamur.Per  Dominum  nostrum. 

Prsefatw.—  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum  et 
salutare,nos tibi  semper  et  ubique  gralias  agere,Do- 
mine  sancte,  Pater  omnipoteus,  eeterne  Deus  :  qui 
non  solumpeccata  dimittis,sed  ipsos  etiam  justificas 
peccatores,  et  reis  non  tantumpeccalarelaxas,8ed 
dona  largiris  et  prseinia  :  cujus  nos  pielatem  sup- 
plicesexoramus,ut  quijejuniiset  votissolemnibus 
nativitatem  Unigeuiti  tui  prevenimus,  illius  dono 
et  preeseutis  vilse  perturbationious  careamus,  et 
SBterDa  muuera  capiamus.  Per  quem  majestatem 
tuam. 

Ad  complendum.  —  Quaesumus,  Domine  Deus 
noster,  ut  sacrosancta  mysteria,qu«e  pro  reparalio- 
nis  nostreemunimine  contulisti,etpi»sensnobisrc- 
medium  esse  facias  et  futurum.  Per. 

(651)  OOMINICA  1  AISTENATALEMDdMINI. 

Excita,  Domine,  poteotiam  tuam  etveni,et  magna 
nobis  virtute  seccurre,  utper  auxilium  gratiae  tuse 
quod  nostra  peccata  prsepeoiunt,  indulgentia  tues 
propitiationis  acceleres.Qui  viviii  etregnas,cumDeo 
Patre  inuuitaie  Spiritus  sancti,  Deus.  Per  omnia. 

Superoblaia. —  Haec  tibi,Oomine,oblata  beuignus 
8anctiticanciaassumelibamitia,uteorumperceptione 
expiemur  a  crimine,etadventusFiiii  tuigloriauime- 
reamur  interriii  prssstolari.  Per  eumdem  Domiuum  ' 
Dostrum. 

Prxfatio.  — Vere  dignumetjustumest,iequum  et 
salutare,  192  ^^^  ^i^^i  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancle,Pater  oiiinipotens,6eterne  Deus,  per 
Cliristuiu  Dominum  nostrum  :  quem  Joannes  pree- 
cessitnascendo,  etin  desertis  eremi  pra$dicando,et 
influentis  Jordanisbaptizando,et  ad  inferna  descen- 
dendo :  cuj us  venerandse  nativita  \U  proxime  ventura 
solemnitate  ita  nos,  qu«Bsumu8,tibiplacitosreddat, 
ut  cum  fructubouorum  operum  ad  regoa  coelestia 
introducat  ut  parandoin  cordibusnostris  viam  Do- 
mino,  fructusque  dignos  poenitentice  faciendo,  per 
proBdicationemJoannisobemperemusLuonilisnostri 
balvatoris.Sicqueperveuiamus  perfiliumsterdisad 
Fiiium  Virgiuis,per  Joannem  bominem magnum  ad 
eumdem  Domiuum  nostrum  bominem  Deum,qui  sic- 
ut  venit  ad  nos  redimendum  occultus,ita  justificet 
cumaujudicandumveneiitman:festus.Perquem. 

Benedictio.  —  Deus^  qui  vos  et  prioris  adventus 
gratia  reparavit,  et  in  secundo  daturum  se  vobis 
regnum  cum  sanctis  angelis  repromisit,  adventus 
smvosillustrationesanctificet.Amen.Vinculavestra 
dissolvat,  antequam  veniat,  ut,  liberati  a  vinculis 
peccatorum,  interrili  tremendum  ejus  exspectetis 
adventum.  Amen.  Etquem  veuisseinterris  pro  ve- 

trum,  Praescribitur  legendum Evang.  Anno\^imp€rii 
Tiberi.  Uom.  20  sancti  Gregorii  in  Hanc  Evangelii 
leciiouem  dicilur  babita  iu  basiiica  saucli  Joan,  Bapt, 
in  Cai.  posthoc  Sabb.  ie^itur;  Domin*  vacat. 


195 


SANCtl  GREdObll  rtAGNl 


m 


strasalute  creditis,  yenturumquAadjudhciumsusti- 
netis,  ejusadventus  gloriam  impayidi  mereamini 
contueri,  Amen.  Quod  ipse  prsestare  dignetur 

Ad  coplendum,  —  Tribue  nobis,  Domine,  ccele- 
stis  mensae  virtute  satiatis,  et  desidere  quae  recta 
sunt,  et  desiderata  percipere.  Per. 

Super  populurn,  —  Adjuva,  Domine,  fragilitatem 
plebis  tuae,  ut  ad  votivum  magnae  festivitatis  eiie- 
c(um,etcorporalitergubernatarecurrat,  etad  perpe- 
tuam  gloriam  devota  mente  perveniat.  Per. 
(652)  &  Orationes  de  adveniu  Domtni    quoUdianii 

diebus. 

Concede,qu6Dsumus^omnipotensDeu3,  ut  magnaB 
festivitatis  ventura  soJemnia  prospero  celebremus 
efiectu  ;  pariterque  reddamur  et  intenti  coelestibus 
disciphnis,  et  de  nostris  temporibusleetiores.Per. 

Alia,  —  Conscientiasnostras,quaesumus,Domine, 
visitando  purifica^  ut  veniens  Jesus  Ghristus  Fiiius 
tuus  Dominus  noster,  paratam  sibiin  nobis  inveniat 
mansionem.  Qui  tecum. 

Alia.  —  Prope  esto,Domine,  omnibusexspectan, 
tibus  te  in  veritate,  ut  in  adventu  Fiiii  tui  Domini 
nostripiacitis  tibi  actibus  presentemur.Pereumdero. 
Dominum  nostrum. 

Alia,  —  Concede,  qussumns,  omnipotens  Deus 
hancgratiara  plebi  tufle,adventum  Unigeniti  tuicum 
193  summa  vigilantia  exspectare,  ut,  sicut  ipse 
auctor  nostrse  sal  utis  docuit,  velut  fulgentes  lampadas 
in  ejus  occursum  nostras  animas  praeparemus.Per. 

Alia, —  Menles  nostras,  queesumus,  Domine,  lu- 
mine  tu(B  visitationis  illustra,  ut  esse,  te  largiente- 
mereamuret  inter  prosperahumilesetinteradversa 
seouri.  Per  Dominum. 

Alia.  —  PrsBsta,  quaesumus,  omnipotens  Deus, 
Fihi  tui  ventura  solemui  taset  prassentis  vitae  nobis 
remedia  conferat,  et  praemia  ceterna  coucedat.  Qui 
tecum  vivit  etregnat  Deus. 

Alia,  —  Concede,  qufiesumus,  omnipotens  Deus, 
ut  quia  sub  peccati  jugo  ex  vetusta.servilute  depri- 
mimur^  exspectata  Unigenili  Filiituinovanalivitate 
iiberemur.  Qui  tecum. 

Alia,  -r  Qusesumus,  omnipotens  Deus  preces  no- 
stras  respice,  et  tuae  super  nos  viscerapietatis  im- 
pende,  ut  qui  ex  nostraculpa  affligimur,Salvatore 
nostro  advenieute,respiremus.  Qui  tecum  vivit. 

Alia.  —  Voci  nostree,  qaaesumus,  Domine,  aures 
tuae  pietatis  accommoda,  et  cordis  nostri  tcnebras 
lumine  tuse  visitationis  iilustra.  Qui  vivis. 

Alia, —  Porrige  nobis,  Domine  dexteram  tuse  ve- 
nerationis,  et  veni,  et  peccata  nostra  propitiatus 
solve.  Qui  vivis  et  regnas. 

Alia.^  Porrige  nobis,  Domine,  dexteram  tu® 
venerationis,  et  veni,  et  peccata  nostra  propitiatus 
absolve.  qui  vivis  et  regnas. 

AUa,  —  Festinantes,  omnipotensDeus^  in  occur- 

«  In  Edit.  Yatic,  et  Gussanvil.,  Oratio. 

b  In  Edit  Pamei.  sunt  etiam  Orationes  mult® 
pro  peccatis,  sed  a  oostris  prorsus  discrepanteSi 
pauois  exceptis.   £tai  vero  Godes  Reg,  S|  Piame, 


A  sum  Filii  tui  Domini  no^^tri  tua  impediant  opera 
actus  terreni,  sed  coelestis  Sapientisa  eruditio  faciat 
oos  ejusesse  consortes.  Qui  tecum. 

Alia.  —  Praesta,  quaesumus  omnipotens  Deus,ut 
quiapropeccatis  nostris  meremuraffligi.peradveii- 
tum  Filii  tui  a  cunctis  adversitatibus  liberemur.Per. 

Alia,  —  Deus,  qui  nostra  nosconspicis  semper 
infirmitate  destitui,  adventusFiliitui  nosvisitatione 
custodi.  Qui  tecum  vivit  etregnat. 

Alia,  —  Adesto,  qusesumus  omnipoteosDeus  at- 
que  in  cunctis  actionibus  nostris  et  aspirando  nos 
praeveoi,  et  adjuvando  custodi.  Qui  vivis. 

Aiia.  —  Pi*aeveniat  nos,  quaesumus,  omnipo- 
tensDeus,tua  gratia  semper  et  subsequatur,ut  per 
adventum  Unigeniti  tui,  quem  summocordis  desi- 
n  derio  194  sustinemus,  et  prsesentis  vitse  subsidia 
et  futurse  etiam  consequamur.  Qui  tecum  vivit  et 
regnat  Deus. 

Alia.  —  Deus,  qui  conspicis  quia  in  tua  pietate 
confidimus,concede  propitiusutper  adventuraUni- 
geniti  tuideccelesti  semper  protectionegaudeamus. 
Qui  tecum  vi vit  et  regnat  De  us. 

Alia.  —  Subveniat  nobis  Domine,  misericordia 
tua,  ut  abimmioentibuspeccatorumnostrorum  pe- 
riculis,  te  mereamur  veniente  salvari.  Qui  viyis  et 
regnas. 

Alia.  —  Bxcita,Domine,potentiamtuam,  etyeni, 
ut  tua  propitiatione  salvemur.  Qui  vivis. 

Alia.  —  Festina,  ne  tardaveris,  DomineDeusno- 
ster,  et  a  diabolico  furore  nos  potenter  libera.  Qui 
yivis. 
C  Alia,  —  Exsultemus,  quaesumus,  Domine,  Deus, 
noster.omnes  recticordein  unitatefideioongregati, 
ut  veniente  Salvatore  nostro  Filio  tuo,  immaculati 
occurramos  illi  in  ejus  sanctorum  comitatu.  Qui 
tecum. 

Alia. —  Fac  nos,  qusesumus,  Domine,  mala  oo- 
stra  toto  corde  respuere,  ut  veniente  Filio  tuo  Do- 
mino  nostro,bona  ejuscaperevaleamus.Qui  tecum 
vivit. 

Alia.  —  Praecinge,  quaesumus,  Domine  Deus  no- 
ster,  lumbos  mentis  nostrae  divina  tua  virtute  po- 
tenter.ut,  veniente  DominonostroJesuChristoFilio 
tuo,  digniinveniamur  aeterneevitaeconvivio^et  yota 
co^lestium  dignitatumabipso  pbrciperemereamur. 
Qui  tecum  yivit  et  regnat. 
D  AUa,—  Facnos,qu8esumu8,  DomineDeusnosteri 
pervigiles  atque  soUicitos  adventum  exspectare  Chri- 
sti  Filii  lui  Domini  nostri,  ut  dum  venerit  pulsans, 
non  dormientes  peccatis,sed  yigilantes,et  in  suis  in- 
veniat  laudibus  exsultantes.  Qui  tecum  yivit  et  re- 
gnat  Deus. 

b  /ndptanf  (653)  Orationei  pro  peccatis. 

Succurre,qusBsumus,Domine,populo8uppiicanti, 
et  opem  tuam  tribue  benignus  iniirmis,  utsinoera 

Editis  pierumque  aflsentiatur,  non  pausa  tamen  sunt 
in  quibuB  variae  sunt  diversaeque  lectiones.  Sic  in 
Orat.  6,  pag.  373,  ubi  legitur  :  liberis  tibi  mentUma 
sertmmui^  legendum  ex  Cod.  ms.  de  tuis  9mp$r  ftf« 


id7 


LIBER  SAGRAUENTOROM* 


i08 


tibi  mente  devoti,  et  prtesentis  yitffi  remediis  gau-  A  mus,  tuse  consolationisgratiamsentiamus.  PerDo- 


deaot,  et  futurae.  PerChristum. 
i<{ta.— Deus,  qui  juste  irasceris,  et  clementer 

ignoscis  afflicti  populi  lacrymas  respice  ;  et  iram 
tu»  indignationis,  quamjustemeremur,propitiatus 
averte.  Per  Dominum. 

XS^Alia.  —  Qu£esumus,omnipotensDeus,utqui 
Dostris  fatigamur  ofiensis  et  merito  nostraBiniquita- 
tis  affligimur,  pietatis  tu»  gratiam  consequimere- 
amor.  Per. 

i//a.  —  Deus,  cui  proprium  est  misererisemper, 
et  parcere,  suscipe  deprecationem  nostram,etquos 
delictorum  catena  constringit,  miseratio  tuae  pietatis 
absolrat.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia.  —  Da  nobis,  quaesumus,  Domine,de  tribu- 
latioae  laetitiam.ut,  qui  diu  pro  nostris  peccatisaf-  n 
fligimury  intercedente  beato///.  raartyre  tuo,iDtua 
misericordia  respiremus.  Per  Dominum  nostrum  Je- 
sum  Christum. 

Alia.  —  Giamantium  ad  te,  qu8esumus,Domine, 
preces  dignaoter  exaudi,  ut  sicut  iNinivitis  in  affli- 
etione  positis  pepercisti,  ita  et  nobis  in  praBsenti 
thbuiatione  succurras.  Per. 

AUa. — Tribulationem  nostram,  qu8esumus,Domi- 
De,propitiusrespice,  etiram  tu6eindignationis,quam 
Qste  meremur,  propitiatus  averte.  Per  Dominum. 

Alia,  — Deus,  quipeccantiumanimasnonvispe- 
rire,  sed  culpas,  contine,  quam  meremur,  iram,  et 
quam  precam  ur  super  nos  effunde  clementiam,ut 
de  mcerore  gaudium  tuaemisericordiaeconsequime- 
reamur.  Per. 


mmum  no^itrum. 

Alia,  —  Nedespicias,  omnipotens  Deus,  populum 
tuum  in  afflictioneclamantem,  sedpropter  gloriam 
nominis  tui  tribulatis  succurre  placatus.  Per. 

Alia,  —  Cxaudi,Domine,gemitumpopuiitui;nec 
pius  apud  te  valeat  offensio  deiinquentium,  quam 
misericordiatuaindultafletibus  supplicantium.  Per 
Dominum  nostrum. 

Alia.  —  Omnipotens  Deus,  misericordiam  tuam 
nobis  placatus  impende,  utqui  te  contemnendocul- 
pam  incurrimus,  conHtendo  veniam  consequamur.  Per. 

Alia.  —  Moveatpietatem  tuam, queesumus,  Do- 
mine,  subjectstibipietHsaffectus ;  et  misericordiam 
tuam  suppiicatio  iideiis  obtineat.  Per. 

AUa.  —  Avertti,  quaesumus,  Domine,  iram  tuam 
propitiatus  a  nobis,  et  facinoranoslra,  quibusindi- 
gnationem  tusm  provocamus,  expeile.  Per  Domi- 
num. 

Aiia.  ■—  Memor  esto,  qusesumus,  Domine,  fragi- 
litatis  bumanae,  et  qui  juste  verberas  peccatores, 
parce  propitiatus  afflictis.  Per. 

Alia.  —  Aures  tU8B  pietatis,  qusesumus,  Domine, 
precibus  nostrisinciina,  ut  qui  peccatorumnostro- 
rum  ffageiiis  percutimur,  miserationis  tuae  gratiaii- 
beremur.  Per. 

(654)  «  Incipiunt  Orationes  quotidianx. 

Vox  ciamatis  Ecclesiae  ad  aures.Domine,  qusesu* 
mus,  tuae  pietatis  ascendat,  ut,  percepta  venia  pec- 
catorum,  te  fiat  operante  devota,  te  protegente  se- 
cura.  Per  Dominum  nostrum. 


Alia.  —  Quaesumus,  omnipotensDeus,afflicli  po-  ^     Alia.  —  Propitiare,  Domine,  supplicationibus no- 


pali  lacrjmas  respice,  et  iram  tuae  indignationis 
aTerte,  ut  qui  reatum  nostrae  infirmitatis  agnosci- 
mos,  lua  consolatione  liberemur.  Per. 

Alia.  —  Deus,  qui  culpa  ofienderis,  poenitentia 
placaris,  preces  populi  supplicantis  propitiusres- 
pice,  et  flageiia  tuae  iracundise,  quae  pro  peccatis 
Dostris  meremur,  averte.  Per  Dominum. 

AIm,  Parce,  Domine,  parce  populo  tuo,  ut  di- 
gois  flageilationibus  castigatus,  in  tua  miseratione 
respiret.  Per  Dominum  nostrum  Jesum  Ghristum. 

Aiia,  ~  Deus,  refugium,  pauperum,  speshumi- 
lium,  salusque  miserorum  suppiicationes  popuii  tui 
dementer  exaudi,  ut  quos  justitia  verberum  fecit 
tfflictos^  abundantia  remediorum  faciat  consolatos 
Per. 

Alia.  —Praesta,  qusesumus,  omnipotensDeus,ut 
qoi  19Q  offensam  nostram  per  flageiia  cognosci- 

^^eii$  gloriemur  Orat.  8,  eadem  pag.  ubi  Ed.  habet 
^wms  calamit.,  melius  legitur  in  Ms.  diuturnis  caL 
(^.  174,  1.  18,  ut  de  meriio  gaudium  tucB  misencor* 
^,  etc.,  ubi  ex  Cod.  iaudato  reslituendum  ut  de 
n(m)re^ati£if/ttm,  etCf  tltec  pauca  observavimus,  ut 
p«ltiDfieret  in  Edit.  Pamel.  exGodice  Reg.  S.  cu- 
ju<  peues  no8  variaotes  lectiones  habemus»  mulla 
pc«!4  oorrigi.  In  .Vls.  Cal.  hoc  quoque  loco  exhiben- 
Uff  Uniiones  pro  peccatiSy  matutinaleSf  quotidianm 
^M  oecDon  in  aiiis  Mss.  oostris. 

« bfc4«  Pamely»  onUion^a  quotidtanU  diebmMia 


stris,  et  exorabiiis  tuis  esto  supplicibus,  utconcessa 
venia,  quam  precamur,  perpetuo  misericordiffi  tufle 
munere  gioriemur.  Per  Dominum  nostrum. 

AUa.  ^  Nostris,  Domine,  qumsumus,  propitiare 
temporibus,  ut  tuo  muneredirigatur,etRomanase- 
curitas,  et  devotio  Giiristiana.  Per  Domiuum  no- 
strum. 

il/»a«  —  Diesnostros,  qu6Bsumus,Domine,placatu8 
intende  ;  pariterque  nos  etapeccatis  absolve  propi* 
tius,  et  a  cunclis  eripe  benignus  adversis.  Per. 

197  ^^^^'  — QueBdumus,omnipotens  Deus,ne  nos 
tuamisericordia  dereiinquat,qu»  eterroresnostros 
semper  amoveat,  et  noxia  ouncta  depeiiat.  Per. 

Atia.  —  PriiBSta,  quffisumus,  omnipotens  Deus,ot 

D  inter  innumeros  vitm  praBseniis  errores  tuo  sem- 

per  moderamine  dirigamur.  Per  Dominum  nostrum. 

Atia*  —  Perpetua,  qu«esumus  Domine,  pace  cu- 

Cod.  Reg.  S.  litulus  esl  idem  ac  in  l£d.  Menard.,  li-> 
cet  in  cfleteris  fere  cum  £d.  Pamel.  conseutiat.  £x 
eo  tameu  muliaquas  hac  in  fidit.  deficiunt  restilui 
possunt.  Sic  pag.  37o,  iin.  antepenuit.,  legitur  :  et 
cui  sperandx pietatis  indulges.  M  suppleodum  ex  Ms. 
cui  fiduciam  sp.  piet.  ia  Edii.  Angeli  Rocc»,  qua 
Vaiicauis  lypis  eicusa  est,  ac  8»pe  aiibi  recusa,  no- 
vissime  vero  cura  Petri  uussanv.  h«ec  looga  Uratio- 
num  quotidianarum,  vesperunalium,  matuUoalium. 
etc.y  series  reperitur,  paucis  duntaxai  excepUs, 


idd 


SANGTI  GREGdRU  MA^NI 


io6 


stodi,  quos  iD  le  speraredoQastl.  Per  Dominumno  A  toto  corde  respuere>ut  bona  tna  capere  valeamus. 
strum. 

Alia.  —  Adesto  nobis,  misericors  Deus,  et  tuae 
pietalis  nobis  propitius  dona  coocede.  Per. 

Alia.  —  Hege  nostras,Domine,  propitiusvoiunta- 
tes,  ut  nec  propriis  iniquilatibus  implicentur,  nec 
Bubdautur  aiieuis.  PerDomiDumnostrum. 

Alid.  —  Comprime,  Domine,  quessumus,  noxios 
semper  incursus,  et  salutarem  temporibus  nostris 
propitius  da  quietem.  Per. 

Alia.  —  Ab  omnibus  nosdefende,  qucesumus,  Do- 
mine^  semper  adversis,etcontinuistuerepr8esidiis. 
Per  DomiDuoi. 

Alia.  —  Da,  queesumus,  omnipotens  Deus,utqui 
iniirmitatis  nostrsBconsciidetuavirtuteconfidimus, 


Per. 

Alia.  —  Esto  nobis  propitius,  Deus,  ut  tuanos 
misericordia  subsequatur.  Per  Dominumnostrum* 

Alia.  —  Prseveniat  nos,  quaesumus^  Domine,  mi- 
sericordia  tua.etvocesnostras  clementiatuaepropi- 
tiationis  anticipet.  Per. 

Alta.  Celeri  nobis,  queesumus,  Domine,  pietate 
succurre,  ut  devotio  supplicantium  ad  gratiarum 
transeat  actionem.  Per. 

Alia.  ~  Delicta  nostra,  Domine,  quibus  adversa 
dominantur,  199  absterge  et  tua  nos  ubiquemise 
ratione  custodl.  Per. 

Alia.  —  Absolve,  Domine,  quaBsumus,nostrorum 


.  ,  .  ,  .  j  r^     r.      •  vincula  peccatorum,  et  quidquid  pro  eis  meremur 

sub  tua  semper  pietate  gaudeamus.  Per  Dommum  n«ntP  -iir 

Aiia'  —  Ascendant  ad  te,  Domine,  preces  nostne. 


nostrum. 

ALia.  —  Facnos,qu£esumus,DomineDeusnoster, 
in  tua  devotione  gaudere,quia  perpetuaest,et  piena 
felicitas,  si  bouorum  omnium  serviamus  Auctori.  Per. 

Alia.  —  OmnipotenssempiteraeDeuSffacnostibi 
semper  et  devotam  gerere  voluutatem  et  Majestati 
tusB  sincero  corde  servire.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia.  —  Deus,  a  quo  cuncta  bona  procedunt,iar- 
gire  supplicibus  ut  cogitemus,  te  iuspiranle,  quae 
recta  suut,et,  te  guberuaute,  eadem  faciamus.  Per. 

AUa.  —  Vox  noslra  le,  Domine,  semperdeprece- 
tur,etaddurestU8epietatisascendat.  Per  Dommum. 

Alia.  —  Praesta,  qu8esunius,omnipotensDeus,ut 
liberis  tibi  mentibus  serviamus.  Per  Dominum  uo- 
strum. 


et  ab  Ecclesia  tua  cunctamrepelle  neqoitram.  Per. 
Alia.  —  Clamautes  ad  te,  Deus,  dignanter  exaudi : 
ut  nos  deprofundo  iniquitatiseripias,  etad  gaudia 
»terna  perducas.  Per. 

Alia.  —  Concede  nobis,  quaesumus,  Domine,  ve- 
niam  delictorum,  et  eos  qui  te  impugnare  moliun- 
tur  expugna.  Per. 

Alia.  —  Tuanos,  Domine,qu8Psumus,gratiasem- 

per  et  praeveniat,  et  sequatur^ac  bonis  operibusju- 

giter  praestet  esse  intenlos.  Per. 
Alia.  Respice  nos,  misericors  Deus,  et  nomini 

tuo  perfice  veraciter  obsequentes.  Per. 

Alia,  —  Tuere  nos,  superne  moderator,  et  fragi- 


Alta.  -  m  tuam,  Domine, misericordiam  conse-  G  litatem  nostram  tuis  defende  praesidiis.  Per. 


quamur,  fac  nos  tibi  toto  corde  esse  devotos.Per. 

198  Alia.  —  Suscipe,  Uomiue,  preces  nostras, 
etclamantiumad  tepiacorda  propitiusintende.Per. 

Alia,  —  Cunctas,  Domine,  semper  a  nobis  iniqui- 
tates  repeUe,utad  viamsalutisaeternsssecuramente 
curramus.  Per  Domiuum  nostrum. 

Alia.  —  Redemptor  noster,  aspice,  Deus,  et  tibi 
nos  jugilerservire  concede.  PerDominumnostrum. 

Alia.  —  Deus,coeli  terrcequedominator,auxilium 
nobis  tusB  defensiouis  L>eniguus  impende.  Per. 

AUa.  —  Prffisla,  qusesumus,  misericorsDeus,  ut 
tibiplacitamenteserviamus.Per  Dominum  nostrum. 

AUa.  —  Puriticet  nos  iudulgentiatua,Deus,etab 
omni  semper  iniquitate  custodiat.  Per. 

Alia.  -  Adestonobi8.ini8ericor8Deus,etluaoir-  D  «"«'"»''"  "o»»'*  supern»  virtutis^Per 
ca  nos  propitiatus  doua  custodi.  Per. 

Alia.  —  AcunCtis  iniquitatibus  nostris  exuenos, 
Domine,  et  in  tua  fac  pace  gaudere.  Per. 

Alta.  —  Vincula^  Domine,  quaesumus,  humante 
pravitatisabrumpe,utad  coutttendum  nomen  tuum 
libera  meute  curramus.  Per. 

AUa.  —  Tua  nos,  Domiue,  quaesumus,  gratia  be- 
nedicat,  et  ad  vitam  perducat  aeternam.PerDomi* 
Dum  nostrum. 

ALia.  —  Vide,  Domine,  inlirmitatesnostras,etce- 
leri  nobis  pietate  succurre.  Per  Dominum  nostrum. 

4iia.— Facnosy  Domine,  quae8umu8,malanostra 


AUa.  —  Ut  anostris  excessibus^Domine,  tempe- 
remus,tua  nosprseceptaconcede  jugiteroperari.Per 

AUa.  —  Aufer  a  uobis,  qu8esumus,nostras,I>omi- 
ne,  pravitates,  ut  non  indignationem  tuam,  sed  in- 
dulgentiam  sentiamus.  Per. 

AUa,  —  Utcunctis  nos,Domine,  foveasadjumen- 
tis,  tuis  apta  propitius  disciplinis.  Per. 

AUa.  —  Oculi  iiostri  ad  te,  Domine,  semper  in- 
tendant,  ut  auxiliuni  tuumet  misericordiam  sentia- 
mus.  Per. 

AUa.  —  Peccatanostra,qu8esumus,Domine,  dqo- 
mor  bumanae  conditionis  absolve,  etquidquid  eo- 
rura  retributione  meremur  averte.  Per. 

AUa.  —  Porrige  nobis,  Deus,  dexteram  taam,  et 


AUa.  —  Exaudi  nos,  Domine  Deus  noster,  etEc- 
clesiam  tuam  intermunditurbines  fluctuantem  cle- 
menti  gubernatione  moderare.  Per. 

200  ^'^*  —  Intende,  Domine,  quaesumus,  sup- 
plices  tuos,  et  pariter  nobisindulgentiamtribuebe- 
nignus  et  gaudium.  Per. 

AJia.  —  Respice  nos,  omnipotens  et  miserlcors 
Deus,  et  ab  omnibus  tribulationibus  propitiatus  ab- 
Boive.  Per. 

AUa.  — Iniquitates  nostrasnere8picias,Deus,8ed 
Bola  nobis  misericordia  tua  prosit  indignis.  Per. 
A/ia«— Facnos,  DomineDeusnQster^lulBob^dire 


m 


LIBER  SACRAMENTORUM. 


203 


mandatis,  quia  tunc  nobis  prospera  cuncta  prove-  A 
oient,  si  te  totius  vitae  sequamur  auctorem.  Per. 

«  Orationes  (655)  alix  vespef^iinales. 

Omnipotens  sempiterne  Deu8,vespere,etmane,et 
meridie,  Majestatem  tuam  suppliciter  deprecamur, 
ul,expulsisde  cordibus  nostrispeccatorumtenebris, 
ad  veram  lucem,  quae  Christus  est,  nos  facias  per- 
venire.  Per. 

AUa.—  VespertinaB  laudis  officia  persolventes» 
clementian  tuam,Domine,humili  prece  deposcimus, 
alnoclurni  insidiatoris  fraude9,teprolegente,vinca- 

mu8.  Per. 

Alia.  —  Propitiare,Domine,  vespertinissupplica- 
tionibus  nostris,  etfacnos  sine  uUoreatu  matutinis 
tibilaudibus  praesentari.  Per.  ^ 

Xfca.—  Exaudi,Domine,famuIostuos  vespertina 
Domini  tuo  volareddeotes,  et  quos  persinguladiei 
momenta  servasti,  per  noclis  quietem  custodire  di- 
gnare.  Per. 

(656)  Oraliones  ad  crucem. 

Qu»sumus,DomineDeu8  noster,  ut  per  vexillum 
sanclaB  crucis  Filii  tui,  ad  conterendas  adversario- 
rum  insidias,  nos  in  tuae  proteotionis  securitate  con- 
stituas.  Per  eumdem. 

Alia.--  Supplicesclementiamtuam,  quaesumus, 
omnipotens  Deus,ut  abbostemalignodefendas  quos 
per  hgnum  sanctae  crucisFiliituiarmajusliliaepro 
salula  mundi  triumphaiejussisti.Per  eumdemDo- 

mioum. 

Alia.  —  Deus,  qui  pronobisFilium  tuumcrucis  q 
patibulum  subire  voluisti,  ut  inimici  a  nobisexpel- 
leres  potestatem,coDcede  nobis  famulis  tuis  ut,an- 
tiqui  hostis  insidias  tanti  virtute  mysterii  superan- 
les,  sincerissima  tibi  perpetuo  menle  famulemur. 
Pereumdem  Dominum. 

201  ii/ta.— Deus,cujus  Filius  per  IrophaBum 
CTucismundumredimeredignatus  est,  concedepro- 
pitius  ut  qui  de  redemptione  IflBtamur  aBternis  gau- 
diisperfrui  mereamur.  Per  eumdem   Dominum. 

Atia,—  Deus,  qui  per  sanguinem  crucis  Domini 
noslri  Jesu  Cbristi  Filii  tui  dedisti  pacem  homini- 
bus,  et  ccelestium  collegium  angelorum,  da  nobis 
el  lu®  pacis  uberlate  repleri,  etangelicae  societatis 
uuitate  IsBtari .  Per  eumdem  Dominum. 

»  (Q51)  OratioHesadCompleiortum*  ^ 

Oriatur  in  nobis,  Domine,  nascentibus  tenebris, 
aaroraiustitiaB,ul,peractodie,  tibi  supplicitergra- 
tias  agentes,  etiam  mane  dignanter  respicias  vota 

solventes.  Per. 

AUa.  —  Gratias  tibi  agimus,  Domine,  custodili 
perdiem,  grates  tibi  exolvimus  custodiendi  per 
noclem  :  repraBsenta  no8,quaBsumus,  Domine,ma- 
tatinis  horis  incolumes,  ut  nos  omni  teinpore  ha- 
beas  laudatores.  Per  Dominum  nostrum. 

AUa.-^  mumina,  quaesumus,  Domine,  tenebras 

«InEdit.  Pamel.  pr«Bcedunt  Orat.  Matutinales,  et 
quidein  longe  plures  quam  hic,  peneqnediversae.  In 
lel.  bacram.  Gall,  leflruntuptantnmduae  ex  his  Ora- 

Patrol,  LXXVlll. 


nostras,  et  totiusnoctis  insidiastu  repelle  propitius. 
Per. 

Alia. — QuaBsumus,  Domine  Deus  noster,  diei 
molestias,noctis  quiete  sustenta,  ut,  necessariatem* 
porum  vicissitudine  succedente.nostra  reficiatur  in- 
firmitas.  Per. 

AUa.  —  Adesta,  Domine,  precibus  nostris,  etdie 
noctuque  nos  protege,utquibuslibetaIternationibus 
temporumtuasemperincommutabilitatefirmemur. 
Per  Dominum  nostrum. 

AUa.—  Deus,  qui  illuminas  noctem,  et  lucem 
post  tenebras  facis,  concede  nobis  ut  banc  noctem 
sine  impedimento  Satanae  transeamus,  atquematu- 
tinis  horis  ad  altare  tuum  recurrentes,  tibiDeo  gra- 
tias  referamus.  Per, 

Alia.  —  Tuus  est  dies,  Domine,  et  tua  est  nox, 
concede  nobis  ut  hancnoctem,etc.,  ut  msuperiori. 

Alia.  —  Tuus  estdies,  Domine,  et  tua  est  nox  : 
concede  solem  justitise  permanere  in  cordibus  nostris, 
ad  repellendas  tenebras  cogitationum  iniquarum . 
Per. 

(658)  Incipiunt  Orationes  mcUuHnales. 

Illumina,  Domine,  qu6Bsumus,in  tecordacreden- 
tium,  ut  tuo  semper  munimine,et  tuo  auzilio  prote- 
gamur.  Per. 

Alia.  —  Tua  nos,  Domine,  veritas  semper  illumi- 
net,  et  ab  omni  pravitate  defendat.  Per  Dominum. 

202  ^lici- — SaIvanos,omnipoten8Deu8,etIucem 
nobis  concedeperpetuam.  Per  Dorainumnostrum. 

Alia,  —  Cxaudi  nos,misericorsDeus,et  mentibus 
nostris  gratiaB  tuae  lumen  ostende.  Per. 

Alia»  —  Matutinasupplicam  vota,Domine,propi- 
tius  intuere,  et  occulta  cordis  nostri  remedio  tuae 
clarifica  pietatis,  ut  desideria  tenebrosa  non  teneant, 
quos  lux  coeh^stis  gratisB  reparavit.  Per. 

Alia.  ~  Emitte,  qu8esumus,Domine,Iucem  tuam 
cordibus  nostris,  utmandatorum  tuorum  lege  per- 
cepta,in  via  tua  ambulantes,  nihil  patiamur  erroris. 
Per. 

Alia.—  Omnipoteossempiterne  Deu8,apud quem 
nihil  obsciu^um  est,  nihil  tenebrosum,  emitteiucem 
tuam  cordibus  nostris,  etc,  ut  in  superiori. 

Alia.  ^  Deus,qui  vigilantes  inlaudibus  tuiscoe- 
lesti  mercede  remuneras,  tenebras  de  cordibus  no- 
stris  auferre  digneris,utiplendoreIumimstuisem- 
per  gaudeamus.  Per. 

Alia.  —  Exsurgentes  de  cubilibus  nostris,  auxi- 
lium  gratiaBtuae  matutinis,  Domine^precibus  implo- 
ramus,  ut,  discusfsis  tenebris  vitiorum,  ambulare 
mereamur  in  luce  virtutum.  Per. 

AUa.  —  Te  lucem  veram,  et  lucis  auctorem,  Do- 
mine,  deprecamur,  ut  dignerisa  nobis  tenebrasde- 
pellere  vitiorum,  et  clarificare  nos  luce  virtutum. 
Per. 

Alia.—  Auge  innobis,  Domine,qu8esumus,  fidem 

tionibus,  sc.  prima,  Omnipotens,   etc,  et  3,  Propi- 
tiare  etc. 


m 


BANCtl  CREGORIl  MAGNI 


204 


tuam,  et  Spiritus  sancti  lucem  in  nobis  ^emper  ac- 
cende.  Per. 

Alia,  —  Deus,  qui  tenebras  ignorantiaB  verbi  tui 
luce  depellis,angein  cordibusnostrisvirlutemtidei, 
quam  dedisti,ui  ignis,qnem  gratiatna  fecitaccendi, 
nullis  tentationibus  possit  exstingni.  Per. 

Alia.  —  Auritius  percipe,  Domine,  quaesnmus, 
verba  oris  nostri,  clamoremque  matulinum  pius 
scrutatoi*  inlellige,  ut  orandi  ad  te  nobis  sit  fida  de- 
votio,  tuaque  donetur  nobis  diluculo  contemplatio, 
et  peccatorum  omnium  exoptata  remissio.  Per. 

Alia.  —  Veritas  tua,  quflesumus,  Domine,  luceat 
in  cordibusnostris,  etomnis  falsitas  inimicidestrua- 
tur.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia»  —  Sensibus  nostris,  quapsumus,  Domine, 
lumen  sanctum  tuum  benignus  infunde,uttibi  sem- 
per  203  simus  deyoti,cujus  sapientia  creati  sumus, 
et  providentia  gubernamur,  Per. 

Item  (659)  ad  Matutinas  lucescente  die, 

Deus,  qui  diem  discernis  a  nocte,aclusnostrosa 
tenebrarum  distingue  caligine,  ut  super  quse  san- 
cta  sunt  meditantes,in  tuajugiterlucevivamus.Per 
Dominum  nostrum* 

Alia. —  Gratias  tibi  agimus,  Domine  sancte, 
Pater  omnipolens,  aeterne  Deus,  qui  nos  de  trans- 
aclo  noclis  spatio  admatutinas  horasperduceredi- 
gnalus  es  :qu£esumusutdonesnobisdiem  hunc  slne 
peccato  transire,  quatenus  ad  vesperumetsemper 
tibi  Deo  gratias  referamus.  Per. 

Atia.  —  Gratias  agiii  us  inenarrabili  pietati  tuae, 
omnipotens  Deus,  qui  nos  depulsa  noctis  caligine 
addieihujusprincipiumperduxistj,et,abjecta  igno- 
rantiffi  caecilate,  ad  cultumtui  nominisatque  scien- 
liam  revocasli :  illabere  sensibus  nostris,  omnipo- 
tens  Pater,  ut  in  prfficeptorum  tiorum  lumine  gra- 
dientes,  te  ducem  sequamur  etprincipem.  Per. 

Alia.  —  Deus,  qui  nos  ad  principiumhujus  diei 
pervenire  fecisti,  da  nobis  huncdiem  sine  peccato 
transire,  ut,in  nuUo  a  tuis  semitis  declinemus  ;  sed 
ad  luam  justitiam  faciendam  nostra  semper  proce- 
dant  eloquia.  Per. 

Ad  pnmam.  —  Dirigeredis?nare,  Dominesancte, 
Pater  omnipotens,  ©terne  Deus,  hodie  corda  et 
corpora  nostra  in  opera  mandatorumtuorum,utia 
hac  d  ie  ad  nullum  declinemus  peccatum^sed  semper 
quffi  sancta  sunt  medilemur,  atqueoperecomplea- 
mus,ettuoubiqueauxiliomuniamur.PerDominum 
Dostrum  Jesum  Christum  Filium  tuum,  qui  tecum 
Tivit  et  regnatDeus  in  unitate  ejusdem  Spiritus. 

Missa  pro  peccatis. 

Exaudi,  quffisumus,Domine,suppHcum  preces,et 
contitenliumtibiparce  peccatis,  ut  pariternobis  in- 
dulgeotiam  tribuas  benignus  et  pacem.Per  Domi- 
num  nostrum. 

Super  ohlata.—  Adesto,  nobis  qnaBsnmus,  Domi- 
ne,  et  preces  nostras  benignus  exaudi,  ul  quod  fi 
ducia  non  habet  meritorum,  placati6  obtineat  Hos- 
tiarum.  Per. 

Pnv/a/tb.  ^  Vere  dignumetjustum  est,ffiquum  et 


A  santare,'  nos  tibi  semper  et  nbiqne  gratias  agere ; 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  ffiterne  Deus, 
suppliciterimplorantesjUt  nosab  omnibnspeccatis 
ciementer  eripias,  et  a  cunctis  protegas  benignus 
inimicis.  Per  Christum. 

Intra  actionem.  -  Ilanc  igitur  oblationem,  Domi- 
ne,  quam  tibi  offerimus  pro  peccatis  atque  ofTensioni- 
busnostris,utomnium  dclictorum  noslrorum  remis- 
^  sionem  conscqui  mereamur,  quffisumus,  Domine, 
ut  placatus  accipias,  dicsque  nostros  in  tua  pace 
disponas. 

204  ^^  Complendum.  —  Prffista  nobis,  ffiterne 
Salvator,  ut  percipienteshoc  munereveniam  pecca- 
torum,  deinceps  peccata  vitemus.  Per  Dominum. 

Alia,  —  Sancta  tua  nos,  Domine,  quffisumus,  a 
p^ccatis  exuant,  etcoelestisvitffi  vigoreconfirment. 
gPer. 

Oratimes  tempore  belli. 

Omnipotens  et  misericors  Deus,  a  bellorum  do9, 
quaBsumus,  turbine  fac  quietos,  quia  bona  nobis 
cuncta  prffistabis,si  pacemdederisetmentis  etcor- 
poris.  Per. 

Alia,  —  Omnipotens  Deus,  Christianinominisini- 
micos  virtute,quffisumus,  tufficomprime  Majestatis, 
ut  populustuus  etfidei  integritate  laetetur,  et  tem- 
porum  tranquillitate  semper  exsultet.l^er. 

Missa  in  tempore  belli. 

Deus   regnorum  omnium  regumque  dominator, 

qui  nos  etpcrcntiendosanas,et  ignoscendo  conser- 

vas,prffilende  nobis  misericordiam    tuam,  ut  tran- 

^>  quilitate  pacis,  tua  potestate  firmata,   ad  remedia 

'  correctionis  utamur.  Per. 

AUa.  —  Deus,  cujus  regnum  est  omnium 
saBCulorum,supplicatione8no>trasclementerexaudi, 
et  Christianorum  regnum  tibi  subditumprotege^ut 
in  tua  virtute  fidentes,  ct  libiplaceant,et  superom- 
nia  regna  prfficellant*  Ver. 

Item  alia.  —  Deus,  qui  conteris  bella,  et  impu- 
gnatores  inte  sperantium  potenlia  tuae  defensionis 
expugnas,  auxiliare  implorantibus  misericordiam 
tuam,ut,omni(im  gentium  feritate  compressa,inde- 
fessa  te  gratiarum  actione  laudemus.  Per 

Super  o5/a^a.— Sacrificium,Domine,quod  immola- 
musintende,  utjab  omninosexuatbellorumnequi- 
tia,et  in  tuae  protectiouis  securitate  constitual.  Per 
Dominum. 

Prxfatio.  —  Vere  dignum  et  justum  estDasquum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique gratias  agere, 
Dominesancte,  Pater  omnipotens,  ffiterne  Deu8;td 
totocordeprostrati  suppHciter  exorantes,ut  et  pne* 
teritorum  nobis  concedas  veniam  delictorum,etab 
omni  mortalitatis  incursu  continua  nos  miseratione 
protegas.  Quia  tunc  defensionem  tuam  non  diffidi- 

mus  adfuturam,cumanobiseaquibusteoffendimns 
dignanter  expuleris.  Per  Christum . 

Ad  Complendum,  —  Sacrosancti  corporis  et  san- 
guinis  Domini  nostriJesuChiisti  refectionevegetati, 
suppliceste  rogamus,  omnipotens  Deus,  ut  hoc  re- 
medio  singulariabomniumpeccatorumnos  conta- 


D 


m 


LIBER  SACRAMENTORUM. 


gione  parifices.etapericuloram  muoiasincursioQe  A 
cuQCtorum.  Per  euTndem. 

205  ^^*^-  — Proteclor  ooster  aspice,  Deus,  et 
ab  hostium  nos  defende  periculis,  ut,  omni  pertur- 
batjooe  submota,  liberis  tibi  mentibus  serviamus. 
PerDominum. 

Iteni  alia  Missa, 

flostium  nostrorum,  qu»sumus,  Domine,  eUde 
superbiam,  et  dextereetuae  virtuteprosterne,  Per. 

Super  oblata.  —  Hujus,  Domine,  quaesumus,  vir- 
lute  mysterii,  et  a  nostris  mundemuroccultis,etab 
inimicorum  liberemur  insidiis.  Per. 

ProBfatio,  —  Vere  dignum  est  justum  est.sequum 
el  salutare  nos  tibi  scmper  et  ubique  gratias  agere 
Domine  sancte^Pater  omnipotens  «eterne  Deus ;  qui 
subjectas  libi  glorificas  potestates,  suscipe,quaesu-  B 
mui,  propitiuspreces  nostras^etvires  adde  princi- 
pibus  no8tris,utqnisedexteratua  expetunt  protegi, 
Dolla  possinladversilatesuperari;  fidelem  quoque 
popnium  tuum  potentiae  tuae  rauniat  invicta  defensio 
utpiosemper  tibi  devotusafFectu.etabinfestislibe- 
relur  inimicis,  et  in  tua  jujiter  gratia  perseveret. 
Per  Christuai. 

Ad  complendum.  —  Vivificet  nos,qu8esumus,Do- 
mine,  participatio  tui  sanctamyslerii,etpariterno- 
bis  expiatioois  tribuat  et  munimeu.  Per  Dominum 
Dostrum. 

Item  alia  Missa. 

Deus,  qui  providentia  tua  coelestia  simuletterrena 
iD0derari8,propitiare,  Christianorum  rebus  et  regi- 


S06 

Alia,  —  Deus  conditor  mundi,9ub  cujusarbitrio 
saeculorum  ordo  decurritur,  adesto  invocationibus 

nosiris,ettranquillitatempacispraBsentibu8concede 
temporibus,  ut  in  laudibus  misericordiatufieinces- 
sabiii  exultalione  laetemur.  Per. 

Super  oblata,  —  Deus,  qui  credentes  in  te  popu- 
los  nullis  sinis  concuU  terroribus,dignarepreces  et 
Hostias  dicatae  tibi  plebis  suscipere,utpax  tua  pie- 
tate  concessaChristianorum  finesab  omnihostefa- 
ciat  esse  securos.  Per  Dominum. 

Ad  Compiendum.  —  Deus  auctor  pacis  et  amator, 
quemnossevivere,  cui  servire  regnare  est,  protege 
ab  omnibusimpugnationibus  supplices  tuos,utqui 
in  defensione  tua  fidimus,  nuilius  hostilitaUs  arma 
timeamus.  Per. 

Alia.  —  Deus,  qui  misericordiae  tuae  potentis  a^- 
xilio,  et  prospera  tribuis,  et  adversa  depelhs,  uni- 

versaobstaculaquaeservistuisadversanturexpugna 
ut,remoto  terrore  bellorum,  et  iibertas  secura,  et 
religio  sit  quieta.  Per. 

Missa  pro  quacunquetribulatione. 
Deus  infinitflB  misericordiae,  et  bonitatis  immens» 
propitiare  iniquitatibus  nostris,  et  omnibusanima- 
rum  nostrarum  mederelanguoribus,ut,peccatorum 
nostrorum  remissionepercepta^semperintua  bene- 
dictione  laetemur.  Per. 

Superoblata.  —  Tuere  no8,Domine,  divinis  pro- 
pitius  sacramentis,  ot,  ut  his  congrue  famulemur, 
eorum  praesta  potenter  eftectu.  Per  eumdem. 

Benedictio.  —  Deus,  moestorum  solatium,  tribula- 


bos,  m  omnis  hostium  forlitudo,  te  pro  nobis  pro-  c  torum  refugium,  suo  vos  brachio  foveat  et  ab  im- 


pagnante,  frangatur.  Per  Dominum. 

AHa,  —  Deus,  servientium  fortitudo  regnorum. 
propitius  Christianorum  adestosemperprincipibus 
ut  quorumtibi  subjectaesthumi)itas,eorumubique 
excellentior  sit  potestas.  Per. 

Super  oblata.  —  Propitiare,  Domine,  precibus  et 
Bostiis  famulorum  tuorum,  etpropter  nomen  tuum 
Cbristiani  nominis  defende  rectores,ut  saius  servien- 
tium  tibi  principum  pax  tuorum  possit  esse  populo- 
rom. 

Proefatio. —  Vere  dignum  est  justum  est,  aequum 
et  salutare,nos  tibisemper  et  ubique  gratias  agere^ 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus, 
subcujuspotestatis  arbitrio  omnium  regnorumconti- 


minentibuspericulisillaBS08nDiseratU8eflaciat.Amen. 
Dexterae  sufo  vos  omnipotentis  clypeo  muniat,  et 
muro  suae  inexpugnabili  fortitudinisabinstantitri- 
bulatione  circumtegat.Amen.bamsuae  animadver- 
sionisavobis  propiliatusavertat,et,portum  vobis 
salutis  indulgens,  in  suae  vos  protectionis  interrilos 
securitate  constituat .  Amen.Quod  ipse  praestare. 

Ad  Complendum.  —  Muniat,  qu8Bsumus,Domine 
fideles  luos  sumpti  vivificatio  sacramenti,et  a  vitiis 
omnibus  expeditos  in  sancta  faciat  esse  devotione 
currentes.  Per. 

Item  alia  missa. 
Deus,  sub  cujus  oculisomne  oor  trepidat,etom- 


Delur  polestas  te  humiliter deprecamur  ut  principi-      °^^  <5<>^scienti8epavescunt,propitiareomniumdolo- 
bus  nostris   propitius   adesse  digneris   ut  tua  ex-  ^  "^".*  gementium.etcunctorum  medere  vulneribus, 


petuDt  protectione  defendi,  omnibus  sint  hostibus 
fortiores.  Per  Christum. 

Ad  Complendum.  —  Protege,  Domine,  famulos, 
tDOssubsidiis  paciset  corporis,etspiritualibus  enu- 
trieas  eos  alimentis  a  cunctishostibus  redde  securos . 
Per. 

Missapro  pace. 

Deas,  o  quo  sancta  desideria  recta  consilia  et 
iosta  sunt  opera,  206  da  servis  tuis  iUam  quam 
moQdos  non  potest  dare  pacem^utet  cordanostra 
Baadatis  tois  dedita,et  hostium  sublata  formidine 

Mipm  siat  tua  protectione  tranquilia.  Per. 


ut  sicut  nemo  nostrum  liber  a  culpa  est,itamn€mo' 
sit  alienus  a  venia.  Per. 

207  Aita.—  Omnipotens  sempiteme  Deus,  qui 
timore  senliris,dilectione  coleris,confes8ioneplaca- 
ris,misericordiam  tuam  effunde  supplicibus,  ut  qui 
de  meritorumqualitatediffidimus,non  judicium  tuum 
sed  indulgentiamsentiamus.  Per. 

Super  oblata.  —  Suscipe,  Domine,  propitiatus 
Hostias  quibus  et  placari  voluisti,  et  nobis  salutem 
patientia  pietatis  tuae  restitui.  Per. 

Ad  Complendum.  —  Quosmunerecoelestisreficis 
Domine,  Divino  luerepr8Biidio,ut,luis  mysteriis  per- 
fruentes,  nullis  subdamur  adversis.  Per. 


i07 


SANCTl  GREGORII  MACNI 


m 


Itemalia  musa. 

Deus  humilium  consolator,  et  fidelium  fortitudo 
propitiusetosupplicibus,etdauthumaDarragilitas, 
quflB  per  se  proclivisest  ad  labem,per  te  semperre- 
paretur  ad  veniam.  Per. 

Alia.  —  Suscipe,  misericors  Domine,supplicum 
preceset  secundum  multitudinem  indulgentiarum 
tuarum  ab  omnibusnos  absolvepeccatiSjUtadom- 
nia  pietatis  opera,  te  parcente,  reparemur  ;  et  quos 
veniafeceris  innocenles,  auxilio  facias  efticaces. 

Superoblata.  —  HaBcHo8tia,Domine,quflesumus, 
et  aboccullis  Ecclesiamtuamreatibusseroperexpe- 
diat,  et  manifeslis  convenienter  expurget.  Per. 

Ad  Complendum,  —  Purificent  nos,  Domine,  sa- 
cramenta  qum  sumpsimus,eta  cunctis  efficiant  vi- 
tiis  absolutos.  Per. 

Item  alia  Missa. 

Qu8Bsumusclementiamtuam,omnipotensDeus,ut 
ubi  nulla  fiducia  suppetit  actionum,  gratiatua  co- 
piosa  resplendeat,etcum  delictareraitlitindignis,et 
cum  beneficid  prsBstat  immeritis.  Per  Dominum. 

Alia.  —  Misericors  et  miserator  Domine,  qui 
nos  parcendo  sustentas,  et  ignoscendo  sanctificas» 
dona  veniam  peccatis  nostris,  et  sacramentis  coele- 
stibus  servien  tes  ab  omni  culpa  liberos  esse  concede. 
Per  Dominum. 

Super  oblata,  —  Hostia8tibi,Domine,pIacationi8 
ofierimuB,  ut  etdehctauo8tramiseratusabsolvas,et 
nutantia  corda  tn  dirigas.  Per  Dominum. 

Ad  Com;  lendum.  —  Suppllcesterogamus,  omni- 
potens  Deus,  ut  quos  tuis  reficis  sacramentis,  tibi 
placitis  moribusdignanterinformes.  PerDominum  G 

Oratio  lempore  (quod  absit)  mortalitatis 

Ecclesiee  tuaB,qu«».sumus,omnipotens  Deus,placa- 
tus  intende  conventum :  et  misericordia  tua  nos  po- 
tius  quam  ira  prfleveniat,  quia  si  iniquitates  208 
nostras  observare  volueris,  nulla  poterit  creatura 
subsistere  ;  sed  admirabili  pietate,quanos  fecisti, 
ignosce  peccantibus,utoperamanuumtuarum  non 
facias  interire.  Per. 

Alia.  —  Exaudi,  Domine,  preces  nostras,  et  ne 
veliscum  servis  tuis  adire  judicium,  quia  sicut  in 
nobis  nulla  juslitia  reperitur,  dequa  prs^sumere  va- 
leamus,  ita  te  fontem  pietatis  agooscimus,  a  quoet 
a  peccatis  nostris  nos  absolvi,  et  a   necessitatibus 


A  tia  fkciat  veniampromereri.PerDomiDum  nostrum. 

Alia.  —  Deus,  cujus  tantaest  excellentia  pietatis, 
ut,unopeccatoreconverso,maximumgaudiumfacia8 
in  coelishaberi,re8piceinexiguampopuli  portionem 
ut,  omni  depulsa  vexatione^haereditastua  et  nume- 
ro  augeatur,  et  devotione  proficiat.  Per  Dominum 
nostrum. 

Super  oblata.  —  Protegatno8,Domine,qu8Bsumu8, 
Hostia  salutaris,et  quaB  ad  honoreranoministuiim 
molatur,  nobis  prosit  ad  veniam.  Per. 

Ad  Complendum.  —  Sancta  tua,  nos,  Domine, 
sumpta  vivificent,  et  misericordiflssempiternflBprfle- 
parent  expiatos.  PerDominum. 

Item  alia  Missa. 

Exaudi,Domine,quflBsumus,populumtuumdetaa 

B  misericordia  malorum  suorum  veniam  supplicantem, 

et  quia  potens  es  dimittere  peccata,  supplicia  quse 

nostris  meremur  operibus  potentia  tusB  pietais  averte. 

Per. 

Alia.-~  Iramtuam,quflBsumus,Domine,a  populo 
tuo  miseratus  averte,quam  nostris  quidem  meremur 
operibus,  jed  humanafragilitatesustinerenonpos- 
sumus,  ilia  nos  itaque  contine  pietate,  quam  prsB- 
stare  soles  indignis.  Per. 

Superoblata.  —  Concede  nobis,  Domine,qaflesu- 
mus,  ut  hflBC  Hostia  salutaris,et  nostrorum  fiat  pur- 
gatio  peccatorum,ettuflepropitiatio  potestatis.  Per. 

209  ^^  Complendum.^  Plebemnomini  tuo  sub 
ditam,  Domine^  propitius  intuere,  et  ei  tuas  con- 
soiationes  jugiter  per  coelestem  gratiam  dignanter 
operare.  Per  Dominum. 

Item  alia  Missa. 

Deus,  qui  nonmortem^sedpoBnitentiamdesideras 
peccatorum,  populum  tuum,  qu8Bsumu8,ad  te  con- 
verte  propitius,  ut  dumtibi  devotus  exstiterit,  ira- 
cundiflB  tuffi  ab  eo  flagella  amoveas.  Per. 

Alia.  —  Populum  tuum,quflBsumus,omnipotens 
Deus,  ab  ira  ad  te  confugientem  paterna  recipe 
pietate,  ut  qui  tusB  Majestatisflageilaformidaot,de 
tua  mereantur  venia  gratulari.  Per. 

Super  oblata.  —  Subveniat  nobis,  Domine,  quae* 
sumus,  sacrificii  praesentis  operatio,qu8B  nos  et  ab 
erroribus  universis  potenter  absolvat,  et  a  totius 
eripiat  perditionis  incursu.  Per  Dominum. 

Ad  Complendum.—  Tuerere  nos,Domine,quaBsu- 


liberari  confidimus.  Per  Dommum.  mus,tua  sancta  8umentes,et  abomni  propiUus  ini- 

Superoblata.  —  Per  Hffic,  quaesumus,  veniat,Do.  ^  ^^.^^^^  Uefende.  Per. 
mine,  sacramenta  nostrfleredempUonis  eff^ectus^qui         j^i^  Exaudi  nos,  Domine  Deus  noster,  et,  inter- 
nos  et  ab  humanis  retrahat  semper  excessibus,  et      cedente  beato  martyre  tuo/«.,populumtuuni  et  ab 


ad  salutaria  cunctaperducat.PerDominumnostrum. 

Ad  Complendum.  —  Uujus  operatio  nos^Domine, 

sacramenti,  quaBsumus,  purificetsemperetmuniat. 

Per. 

Item  alia  Missa 

Deu8,cuju8  misericordiacoBlestiumquoquevirtu- 
tumindigentpotestates,etiQ  cujus  conspectunullus 
est  hominum  absque  sorde,  et  poenapeccati,  delicti 
popuH,  quflB8umus,avertepropitiatu8,  utquospro- 
prisBcouscientisereatusaccusaboQitatis  tufle  patien- 


iracundifletuseterroribuslibera,  et  misericordisB  tuae 
fac  largitatesecurum.Per  Dominum  nostrum. 
Orationes  ad  ptuviam  postulandam. 

Terram  tuaro,  Domine,  quam  videmus  nostris 
ioiquitatibus  tabescentem,  coelestibus  aquis  iu. 
funde  ;  atque  irriga  beneficiis  gratin  sempiternse. 
Per  Dominum. 

Alia.  —  Da  nobi8,Domine,  qu8e8umus,pluviaAi, 
salutarem,  et  aridam  terrae  faoiem  fluentis  cceiasti- 
bus  dignanter  infunde,  Per  Dominuai  nostnmi* 


t09 


LIBER  SACRAMENTORnM. 


MO 


omnes 

gnitatis 

digaanter  infunde.  Per. 

AUa.  —  Delicta  nostra,  Domine,  nos  ipsi  cogno- 
scimus,  utipsius  terrse  foeditas  moostrat  transgres- 
sioiii^excessus ;  tu  autem,  piissime  Pater,  quiccslam 
dausisticontumacibuset  ingratis,  reseratumhumili- 
buset  coDtritis  concede  deprecantibus  subsidiapiu- 
fiarum,  et  largire  moerentibus  abundanliam .  Per 
Dominum. 

AHa.  — Id  afflictione  maximaconstitutisconsola- 
tionem  tribue,  fons  largissims  pietatis :  descendat, 
qaaesumus,  pluviasalutaris,utomniaqu8B  subcoelo 
santirrigentur  ab  aquis ;  paceservos  tuos  imbribus 


exspectata 

largiaris,  quibus  et  salus  nobis,   et  alimenta  prse- 
stenlur.  PerDominum  nostrum. 

Ad  Complendum,— Pvecibus  populi  tui,  quaesu- 
mus,  Domine,  placatus  aspira,  ut  veniam  tribuas 
humanisexcessibus,  et  opem  miseris  benignus  im- 
pendas.  Per  Dominum  nostrum. 

Oraliones  ad  poscendam  serenitalem» 

Domine  Deus,  qui  in  ministerio  aquarum  salutis 
tuae  nobissacramentasanxisti,exaudiorationempo- 
puli  tui,  et  jube  terrores  inundantium  cessare  plu- 
viarum,  flagellumquehujus  elementi  ad  21 1  ^^^- 
ctum  tuiconverte  mjsteriiyUtquiseregenerantibus 


eonsuetis,  quos  ad  laudem  tuae  creare  dignatus  es  g  aquis  gaudent  renatos,  gaudeDt  his  castigantibus 


Majestatis.  Per. 

SIO  Alia.  —  Omnipotens  Deus,  qui  solus  aquas 
emittis  e  coelis,  dona  servis  tuis  beneficium  pluvi» 
salutaris,  ut  quod  facinore  nostro  suspenditur,  tuo 
jamgratuitomunere  prorogetur.  Per. 

Missa  adplvviam  poitulandam. 

DeQs,inquovivimus,movemuret8umus,pluviam 
Dobistribuecongruentem,ut,  prsesentibus  subsidiis 
snfficienteradjutiisempiternafiducialiusappetamus. 
Per. 

Alia.—  Delicta  fragilitatis  noslrse,  Domine,quffi- 
8umus,miseratusabsolve,etaquarumsubsidiaprae- 
be  eoe)estiua],quibusterrenaconditio  vegetatasub- 
listat.  Per. 


esse  correctos.  Per. 

Alia.  —  Qu6Bsumus.omnipotensDeus,clem6ntiam 
tuam,  ut  inundantiam  corrceasimbrium,  et  hilari- 
tatem  tui  vultusnobis  impertiri  digneris.  Per  Domi* 
num. 

Afissa  ad  poseendam  serenitatem, 

Ad  te  nos,  Domine,  clamantes  exaudi,etaerisse- 
renitatem  nobis  tribue  supplicantibus,  ut  qui  pro 
peccatis  nostrisjuste  afflgimur,  misericordia  tua 
prseveniente,  olementiamsentiamns.  PerDominum 
nostrum. 

Super  oblala.  —  Praeveniat  nos,  queesumus,  Do- 
mine,tuagratia  8emper,etsubsequatur,ethasob]a- 
tiones,  quas  pro  peccatis  nostris  nomini  tuo  conse- 


«  ..  ^,^,    .    ^      .         ,  ^  crandasdeferimus,  benignusassume,  ut  perinter- 

Super  oblata,  -  Oblatis,  Domine,  placare  mune-  G  eessionem  sanctorum  tuorum  cunctis  nobis  profi- 

ciant  ad  salutem .  Per. 


nbos,  et  opportunum  nobis  tribue  pluviae  sutficien- 
tis  auxilium.  Per  Deminum  nostrum. 

Ad  Complendum,  —  Tuere  nos,  queesumus,  Do- 
mine,tua  sanctasumentes,  et  abomnibus  propitius 
absoke  peccatis.  Per  Dominnm. 

Item  alia  Missa. 

Omoipotens  sempiterne  Deus,  cujus  munere  ele- 
meotaomnia  recreantur,reminiscere  miserationum 
taarum,  et  salutiferos  imbres  humano  generi  con- 
eede  propitius,  quatenus  fecunditatis  tuae  alimoniis 
omnis  terra  Iffitetur.  Per. 

Super  oblaia.  —  Placare,  Domine,  muneribus 
semper  acceptis,  et  diuturnam  tempera  dififusis  im- 
bribus  siccitatem.  Per  Dominum  nostrum. 


Ad  Complendum  —  Plebs  tua,  Domine,  capiat 
sacrm  benedictionisaugmentum,  etcopiosisbenefi- 
ciorumtuorumsubleveturauxiliis,  quaetantis  inter- 
cessionem  deprecationibus  adjuvatur.  Per. 

Oratio  ad  repellendam  tempestatem. 

Deus,  qui  omnium  rerura  tibi  servientium  natu- 
ram  per  ipsos  motus  aerisadcultumtuaeMajestatis 
instituis,  tranquillitatemnobismisericordiae  tusere- 
motis  largire  terroribus,  ut  cujus  iram  expavimus 
clementiam  sentiamus.  Per. 

Oratio  contra  fulgura» 

Omnipotenssempiterne  Deus,parce  metuentibua, 


Prxlatio.  —  Vere  digaum  et  justum  est,  eequum  *^  etpropitiaresupplicibus.utpostnoxiosignesnubium 

_  .  ..  .         -•       .  ••1« 


et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens^&eterne  Deus  :  ob- 
secraDtesmisericordiam  tuam.ut  squalentes  agrife- 
euQdis  imbribus  irrigentur  quibus  pariter  aestivi 
mitigentur  ardores.  et  seevientium  morborum 
resUnguatur  accensio,  ac  salus  hominibus,  ju- 
meiiUsqueproveniat;atque  ut  hsec,   te  largiente, 

^Com  nullae  hic  aut  alibi  habeantur  Orationes 
coDtrt  terr»  motum,  visum  est  nobis  appendicis  io- 
co  attexere  collectara  a  sanctissimo  D.  N.  Glemente 
papa  XI,  elegaDtissirne  compositam,  cum,  ineunte 
^1703,  Itaiise  pars  maxiina  Romaque  ipsa  terrae 
oiolibas  quateretur  ac  ruinia  faedaretur. 


et  vimprocellarum,in  matbriaratranseatlaudiscom- 
minatio  potestatis.  Per 

j^lia,  —  Deus,cujus  imperio  nihil  non  verbo  re- 
gitur,  nihil  non  oratione  mutatur,  parce  metuenti- 
bus,propitiare  supplicibus,  utpostuoxiosignesnu- 
bium,et  turbines procellariim,in  materiam  transeat 
laudis comminalio  poteslatis. Per  Dominum  Dostrum  •. 

Collecta  tempore  terras  motus. 

Oratio.  —  OranipoteDS  sempiterDe  Deus,  qui  re- 
spicis  terram  et  facis  eam  tremere,  parce  metuenti- 
buB,  propitiare  supplicibus,  ut  cujus  iram  terr®  fun- 
dameuta  conculientem  expavimus,  clementiam  con- 


»11 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


212 


OraHo  pro  fralribus  in  viadirigendis. 


A  213  Benedictio.  —  Dirigat  iler  veslrum  DomiDus 
iDbeDeplacitosuovobisqueinseparabiliterbeDigDis* 
simuscustosiDhaereat.AmeD.DucemvobisarchaDge- 
lUDi  Raphaelera  adhibeat,  eloaiDeai  avobisiDcom- 
Dioditatem  coDtrarietatemque  propitiatus  amoveat. 
AmeD.  Desideriorum  vestrorumpia  vota  clemeoter 
impleat,  ut  et  hic  boua  coDsequi,  et  ad  fleternam 
beatitudinem  perveDire  feliciter  mereamioi.  Amen. 
Quodipse  prsestare. 

AdComplendum.  —  Deus  iDfiDilaB  misericordiaeet 
Majestatis  immeusae,  quem  Dec  spatiaiocorum/aec 
intervalla  temporum  ab  his  quostueris  disjuDgunt, 
adesto  famulo  tuo  IIL  iD  te  ubique  fideuti,  et  per 
omDem  quam  iturus  est  viam  dux  ei  etcomes  esse 
diguare;  oihil  illiadversitatis  Doceat,  nihil  difficuU 


Deus,  quidiligeDtibus  temisericordiam  tuam  sem- 
per  impendis,  et  a  servientibustibiDulla  esregione 
loDginquus,  dirige  viam  famuli  tui//^in  voluntate 
tua,  utte  protectore,  et  te  praeduce,  212  perjusti- 
tiaBsemitassineoffensione  gradiatur.Per  Dominum. 

Alia,  —  Exaudi,  Domine,  preces  nostras,  et  iter 
famuli  tui  IIL  propitius  comitare,  eique  misericor- 
diam  tuam,  sicutubiquees,ita  ubiquelargire.qua- 
tenus,  ab  omnibus  adversitatibus  tua  opituiatione 
defensus,justorumdesideriorumpotiatureffectibus 
et  tibi  gratiarum  referat  actionem.  Per. 

Alia,  —  Deus,  qui  ad  vitam  ducis,  etconfidentes 
in  te  paterna  protectioue  custodis,  qusesumus  ut 
prffisenti  famulo  tuo  a  nobis  egredienti  angelicum 
tribuas  comitatum,  ut,  ejus  auxilio  protectus,  nul-  g  tatis  obsistat;cuncla  ei  salubria,cuncta  sintprospe- 


liusmali  concutiatur  formidine,  nullo  comprimatur 
adversitatis  angore,  nullisirruentis  inimici  moieste- 
tur  insidiis ;  sed,  spatiisnecessarii  itineris  prospero 
gressu  peractis,propriisque  locis  feliciter  restitutus 
universos  reperiat  sospites,  ac  debitas  exsolvat  tuo 
Domini  gratias.  Per  Domiuum. 

Missa  pro  iter  agentibtis. 

Adesto,  Domine,  supphcationibus  nostris^etviam 
famuli  tui  IIL  insalutistuaeprosperitatedispone,ut 
inter  omnes  vim  etvitaehujus  varietates  tuo  semper 
protegatur  auxilio.  PerDominum. 

Stiper  obUUa,  — Propitiare,  quaBsumus^  Domine, 
supplicationibus  nostris,  et  oblationes  hasquas  tibi 
ofiferimus  profamulo  ino  IIL  benignus  assume,  ut 
viam  iUins  et  precedente  gratia  tua  dirigas,et  subse- 
quente  comitaridigneri8,ut  deactu  atqueincolumi- 
tate  ejus  secundummisericordiaetuaB  praesidia  gau- 
deamus.  Per. 

Prxfatio.  —  Yere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,nos  tibi  semper  et  ubiquegratiasagere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus :  a 
quo  deviare  mori,coram  quo  ambulare  vivere  est. 
Qui  fideles  tuos  in  tua  via  deducis,  et  miseratione 
gratissima  in  veritatem  inducis ;  qui  Abrahae,  Isaac 
et  Jacob  in  praesentis  viae  et  vitae  curriculo,  custos, 
dux  et  comes  esse  voluisti,  et  famulo  tuoTobiaean- 
gelumprsevium  praeparasti ;  cujus  immensam  mise- 
ricordiam  humilhmis  precibus  imploramus,  ut  iter 
famuli  tui  ///.cumsuisinprosperitatedirigere^eum- 
que  interviae  et  vitae  hujus  varietates  digneriscusto- 


ra ;  et,  sub  ope  dexterse  tuse,  quidquid  justoexpe- 
tierit  desiderio,  deleri  consequatur  efTectu.  Per. 

Orationes  ad  (660)  clericum  faciendum. 

Oremus,  dilectissimi  fratres,  Dominum  nostruoi 
Jesum  Christum  pro  hocfamulosuo  J//.,qui  ad  de- 
ponendam  comam  capitis  sui  proejus  amorefesti- 
nat,ut  donet  ei  Spiritum  sanctum,qui  habitumreli- 
gioois  in  eo  perpetuum  conservet,  et  amumli  impe- 
dimento,  vel  saeculari  desiderio  cor  ejus  defendat. 
ut  sicut  immutatur  in  vultu,  itaraanusdexteraejus 
ei  virtutis  tribuat  incrementa,  et  ab  omni  caecitate 
spiritah  oculos  ejusaperiat,  etlumen  eiaetemaeglo- 
riae  concedat,  Qui  vivit  cum  Deo  Patre  in  unitate 
ejusdem  Spiritus  sancti  Deus.  Per  omnia  saecula 
saeculorum . 

ftem  alia.  —  Adesto,  Domine,  supphcationibus 
nostris,  ethuncfamulum  tuumbenediceredignare, 
cui  in  tuo  sanctonomine  habitumsacrae  religionis 
imponimus,  ut,  te  largiente,  et  devotus  in  Ecclesia 
persistere,  et  vitam  persipere  mereatur  aeternaai. 
Per  DomiDum. 

Dum  tondeseum  dicis  y4n/t>Aonam  Tues,DomiDe 
quirestitues  mihiheereditatem  meam.  Vers.  Domi- 
Dus  parshaereditatis  meae,  f/Gloria.  Item  aliaAnti- 
phona,  H8ec  est  geueratio,  et  Gloria  Item  alia  An* 
tiphona,  Hicaccipiet  benedictionem. 

Ora/topos/<onsionem. — Pnesta,omnipotens  Deus, 
huicfamulo  tuo  ///.  cujushodie  capitis  comampro 
divino  amore  deposuimus^  ut  in  tuadilectione  per- 


4UC  m.o*  Ti«  ci  Y,i«  uujus  Yortciaic»  u.gucr«cuatu-         ^^^  maDcat  ct  eumsiue  maculain  sempiternum 
dire,  quatenus,  angelorum  tuorum  prassidio  fultus  D  ^^^^^^j^^  p^^  Dominum. 
intercessione  quoque  sanctorum  tuornm  munitus. 


a  cunctis  adversitatibus  tua  miseratione  defensus, 
profectionis  et  reversionis  suae  fehcitate  potitus,  et 
compos  reddatur  justorum  votorum,  et  de  suornm 
laetetur  remissione  peccatorum.  Per  Christum. 

tritiones  ejus  Banantem  jugiter  sentianus.  Per  Domi- 
minum. 

Secrita.  — Deus,  qui  fundasti  terram  super  stabili- 
tatem  suam,  suscipe  oblationes  et  preces  populi  tui  ac 
trementis  terrae  periculis  penitus  amotis,  aivinaetuae 
iracundiae  terrores  in  humanae  salutis  remedia  con- 
verte,  ut  qui  de  terra  sunt.  et  in  terram  revertcDtur, 
gaudeant  se  fieri  sancta  conversione  coelestes.  Per 
Domioum. 


Orationes  et  nreces  super  (66  i  ^poenitentem  »  confiten' 
tempeccata  sua  moresolito, 

(662)  Exaudi,  Domine,  preces  nostras,  et  tibi 
confitentiumparcepeccatis,utquo8conscienti83rea- 

Postcommunio.  —  Tuere  nos,  Domine,  quaBSumus, 
tuasancta  sumentes,  et  terram,  quam  vidimus  no- 
strisiiii  ,iii.aliLub  Irementem,  superno  munere  firma, 
ut  mortalium  corda  cognoscant  a  te  indignante  talia 
flagella  prodire  et  te  miserante  cessare.  Per  Do- 
minum. 

a  Multae  confessionis  formulae  a  nobis  olim  col- 
lectae  legi  possunt  in  tract.  Gallico  de  Confess.  ii 
parte,  cap.  12, 14, 19.  .Magnam   vero  fuisse   olim  ii* 


Si3 


LIBER  SACRAMENTORUM. 


214 


tnsaccusat,  induIgeDtla  luae  miserationisabsolVat.  A 
PerDomiDum. 

S14  Alia.  —  (665)  PraBveniat  hunc  famulum 
tuum,  quaesumus,  Domine,  misericordia  tua,  utom- 
nesiniquitatfts  ejus  celeri  indulgenliadeleanlur.Per. 
Alia.  —  (664)  Adesto,  Domine,  supplicalionibus 
nostris,  nec  sil  ab  hoc  famulo  luo  clementiae  tnte 
longinqua  miseratio.Sana  vulnera,ejusque  remitte 
peccata,  ut,  uuliis  a  te  iniquitatibus  separatus,  tibi 
Domino  «emper  valeat  adhaerere.  Per. 

Alia.  —  (665)  Domine  Deus  nosler,  (666)  qui  of- 
fensione  nostra  non  vinceris,  (667)  sed  satisfaclione 
pidcaris, respice,  quaesumus,  ad  hunc  famulumqui 
se  Ubi  peccasse  graviter  confitetur.  Tuum  est  abhi- 
tioneracriminum  dare,  et  veniam  prwslarepeccan- 
tibas,  qui  dixisti  poenitentiam  te  malle  peccatorum  ^ 
qnam  mortem.  Concede  ergo,  Domine,  hoc  (668) 
ut  tibi  poenitentiee  excubias  ceiebrel,  et  correctis 
actibus  suis,  conferri  sibi  a  te  sempiterna  gaudia 
gratuletur.  Per. 

i/ia.  — (669)  Precor,  Domine,  (670)  clementiam 
tas  Majestatis  ac  nominis.  uthuis  famulo  tuo  pec- 
eataetfacinora  suaconfitenti  veniam  dare,  etprse- 
tentorum  criminum  debita  relaxare  digneris,  qui 
humeris  filii  tui  ovem  perdilam  reduxisti  (671)  ad 
cauJas;  (672)  quipublicani  precibusvel  confessione 
placatus  es.  Tu  etiam,  Domine,  et  huic  famulo  tuo 
placare,  tu  ejus  praecibus  benignus  (673)  assiste,ut, 
incoDfessione  flebili  (674)  permanens,  clemeutiam 
loam  celeriter  exoret,  et,  (675)  senclis  altaribusre- 
slitutus,  spei  rursus  jeternae  et  coelesti  gloriae  (676) 
reformetur.  Per  eumdem  Dominum  nostrum.         ^ 

(677)  Oraiiones  ad  reconciliandum  pceutientem, 

(678)  Adesto,  Domine,  supplicationibus  nostris, 
etme,  qui  etiam  misericordia  tuaprimus  indigeo, 
elemenler  exaudi  :  et  quem  non  electione  meriti, 
sed  dono  gratifle  tuae  consdtuisti  operis  hiijus  mini- 
s^nf,  da  fiduciam  tui  muneris  exsequendi,  etipse 
in  nostro  miaisterio  quee  tuee  pietatis  est  operare, 
Per  Dominam. 

Aiia.  —  (679)  PrdBsta,  qussumus,  Domine,  huic 
famulo  tuodignum  poenitentiae  fructum,  ut  Ecciesiae 
tos  sanctae  a  cujus  integritate  deviarat  peccando, 
admissorumreddatur  innoxius  veniam  cousequen- 
do.  Per  Dominum  nostrum. 

lUmAUa.  —  Deu8,humani  generisbenignissime  q 
conditor.et  misericordissime  reformalor,qui  homi- 
nem  invidia  diaboli  ab  aeternilate  dejectum  unici 
Filti  tui  nanguine  redemisti,viviGcahuncfamuIum, 
quem  tibinullatenusmori  desideras,  etqtii  non  de- 
relioquis  devium,  assume  correctum.  Moveaut  pie- 

brorum  poenitentialium  copiam,  quibus  el  confessio- 
nis  el  absolutionis  sacerdolalis  ritus  docerentur, 
prob&vimus  praesertim  cap.  21.  (}uamplurimos  au- 
tem  Ordines  ad  dandam  poenitenliam  reconcilian- 
dosqae  pcenitenles,  a  noslro  D.  Edmundo  Marlene 
collectos  libro  de  Antiquis  Ecclesiae  rilibus,  secunda 
parte,  cap.  6,  arliculo  7,  consulere  licet  si  libeal. 

» Eadem    Missa   legiiur  in   Ed.    Pamel.,    consen- 
tiaoteCod.  Reg.  S.,  ubi  mendoaanon  est  £dit.  lec> 


tatem  tuam,  queesumus,  Domine,  hujusfamuli  tui 

lacrymosa  suspiria.Tu  ejus  medere  vulneribu8,2 1 5 
tu  jacentimanumporri<?esalutarem,neEcclesiatua 

aJiqua  sui  corporis  porlione  vastetur,  ne  grex  tuus 

detrimentum  sustineat,  ne  de  familiee  tuee  damno 

inimicusexsultet,  ne  renatumlavacrosalutarimors 

secunda  possideat.  Tibi  er^o,   Doraine,  supplices 

preces,libi  flelumcordis  effundimus,tuparceconfi- 

tenti,  nl  sicin  hac  raortalitate  peccatasua,  leadju- 

vante,  defleat.qiialiter  in  tremendi  judicii  die  sen- 

tentiam  damnalionisffiternae  evadat ;  et  nescialquod 

terret  in  tenebris,  quod  stridet  in  flamrais,  atque, 

ab  erroris  via  ad  iterreversus  justilice,  nequaquam 

ultra  vulneribus  saucietur,  sed  integrumsiteiatque 

perpetuum,  etquodgratia  tuacontulit,  etquod  mi- 

sericordia  reformavit.  Ptsreuradem  Dominum  nos- 

trum  Jesum. 

Missa  (680)  •  pro  episcopo  defuncto, 

Da  nobis,  Domine,  utanimam  famuli  tui  /W.epis- 
copi,  quam  de  snculi  educis  laborioso  certamine, 
sanctorum  tuorum  coetui  tribuas  esse  consortem. 
Per. 

Superoblata.  —  Annne  nobis,  Domine.ut  animaa 
famuli  lui  lll.  episcopiheecprositoblatio,  quamim- 
roolando,totius  mundi  tribuisti  relaxari  delicta.Per 
Dominum  nostrum. 

Infra  actionem.  —  Hanc  igituroblationem,quam 
tibi  oflerimus  pro  commemoraliooe  depositionis  ani- 
mae  famuli  tui  III.  episcopi,  quaesumus,  Domine, 
ut  placatus  accipias  :  et  quem  in  corpore  consti- 
tutum  sedis  apostolicce  gubernacnlo  praeesse  vo- 
luisti,  inelectorumtuorura  numeroconstituesacer- 
dotum  ;  diesque  nostros. 

Super  dipiycha.—Memenio  etiam,Domine,  famu- 
iorum  luorum.  lU.,  qui  nos  praecesserunt,  et  dor- 
miunt  in  somno  pacis. 

(681)  Item  post  lectionem.  —  lstis,Domine,et  om- 
nibus  in  Christo  quiescentibus,locumrefrigerii,  lu- 
cisetpacisindulgentiamdcprecamur.PerChristum 

ilrfC7om;)^^nd;/m.  — Hissacrificiis,qu8B8umu8,om- 
nipotens  Deus,  purgalaanima  famuli  tui  !U.  epis- 
copi  ad  indulgentiam  et  refrigerium  sempiternum 
pervenire  mereatur. 

Item  Missa  pro  episcopo  defuncto. 

Deus,  qui  inter  apostolicos  sacerdotes  famulum 
tnum  IU.  episcopum  censeri  fecisti,  prwsla,  qufle- 
sumus,  ut  quorum  vicem  gerebal  adhoram  inter- 
ri*?,  eorum  perpeluo  consortiolfPtetur  in  coelis.Per. 

Super  oblata.^  Hflecoblatio,Domine,qua»sumus, 
animam  famuH  tui  lU.  episcopi  omnibus  vitiis  hu- 

tio,  quod  saoe  saepe  contingit.  Sic  in  Orat.  quae  se- 
quilur,  legiturapud  Pamel.  educens,  pro  aducis,  vel 
eduxiali,  ut  habet  Cod.  Re^.  S.  Supra,  in  Orat.  ulti- 
ma  admor,  animali  m^  ubi  Xe^iMV, ul  nne  quibus non 
habetur  kum.  condilio,  defiriente  sensu,  scriplum  eat 
optime  quidem  :  uinnequihus  nonaUtur  hum.f  etc. 
In  veten  Sa^^ram.  Gal.  exstat  una  Missa  in  deposi- 
tione  sacerdotis,  et  aitera  pro  defunclis  quibushbet. 


liS 


SANCTI  GREGORU  MAGNI 


216 


maoflB  condilionis  absolvat,  quaBtolius  munditulit  A  stias,  ut  pontificale  cui  donasti  meritum,  dones  et 


etiam  immolata  peccatum.  Per. 

216  Praefatio.—  Ver  dignum  et  justum  est,  m- 
quum  et  salutare,nos  tibi  semper  et  ubique  gratias 
agere,  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  aBterne 
Deus  :  dcvotis  clementiam  tuam  mentibus  obsecran- 
tes,  ut  animam  III.  episcopi  in  electorum  tibimet 
pontificum  numero  jubeas  consistere  gaudentem,ut 
qui  hic  pro  tuo  eis  supplex  deserviebat  altari^  glo- 
riosa  illic  cum  eis  tua  gratuletur  etlaude.  Per  Chri- 
stum  Dominum  nostrum. 

Infraactionem.  —  Hancigituroblationem  servitu- 
tisnostrsB^quam  tibiofferimus  procommemoratione 
animsB  famuli  tui  lU.  episcopi,  qusesumus,  Domine 
placatusaccipias^  et  cum  praesulibus  apostolicae  di- 

gnitatis,  quorum  est  secutus  oflBcium,  habere  tri-  b  ^^^f^A^^^A''^'!.^^^  T'f  ^°^'"'  '"''"'^'  ^""^^'^  eUamim- 
buassempiternse  beatitudinisportionem,atque  inter 


praemium.  Per  Dominum. 
Ad  Complendum.  —  Preces  nostras,  quesumus, 
Domine,  quas  in  famuli  tui  IU.  episcopi  depositio- 

nedeferimus,propitiatus  exaudi,  utqui  nomioiluo 

ministerium  fidele  dependit,perpetua  sanctorum  so- 

cietate  laBtetur.  Per  Dominum. 

Missa  pro  episcopo  defuncto. 

Deus,  qui  inter  apostolicos  sacerdotes.famulum 
tuum  ///.  pontificiuli  fecisti  dignitatevigere,pr8esta, 
quaesumus,uteorumetperpetuoaggregeturconsor- 
tio.  Per  Dominum  nostrum. 

Super  oblata.  —  Haec  oblatio,  Domioe  Deus,  ani- 
mamfamuli  tui  lll.  ab  omDibusviliishumanaBcoa- 


Bummi  pastoris  efficias  prsecipuamembra  censeri; 
diesque  nostros. 

Ad  Complendum.  —  Da  veniam,  Domine,  quaesu- 
mus,  per haec  sancta,  mysteria,  animae  famuli  tui  III. 
episcopi,  ut  occursu  non  terreatur  malo,  sed  tuo 
protegatur  auxilio.  Per. 

Alia.  Praesta^  quaesumus,  omnipotens  Deus,  ut 
anima  famuli  tui  III.  episcopi,  quam  in  hoc  ssbcuIo 
commorantem  sacris  muneribus  decorasti,coelesti 
sede  gloriosa  exultet.  Per  Dominum. 

Item  alia  pro  episcopo  defuncto. 

Suscipe,  Domine,  qusesumus^  preces  nostras  pro 
anima  famuli  tui//^episcopi,utinpontificum  tibi- 
met  placitorum  perpetuasede  IsBtetur.  Per.  G 

5t<per  o6(a/a.~Offerimus,Domine,  hostias  placa- 
tionis,  etlaudis,  ut  perpetuae  misericordisB  largitate, 
animam  famulitui  III.  episcopiin  lucis  aeternae  fa- 
cias  regione  gaudere. 

PrcBfatxo.—  Vere  dignumetjustum  est^aequumet 
salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens^  fieterne  Dens  : 
ineflfabilem  tuae  clementiaepotentiam  suppliciterexo- 
rantes,  ulfamulustuus///.,beatorum  tabernaculis 
constitutus,  evasisse  carnales  glorietur  angustias, 
diemque  judicii  cum  voto  gratulationis  exspectet. 
Per  Ghristum  Dominum  nostrum. 

Infra  actionem.—  Hanc  igitur  oblationem,  quam 
tibi  ofiferimus  pro  anima  famuli  tui  ///.  episcopi, 
qu8BSumus,Domine,ut  placatus  accipias ;  et  quem  n 

tuisaItaribu88erviretribuisti,adb3atorumpertinere 
jubeas  consortia  sacerdotum  ;  diesque  nostros. 

Ad  Complendum,—  QuaBsumus,  omnipotens  Deus, 
utanimam  famuli  217  lui///.  episcopi  in  congre- 
gatione  justorum  8BternaBbeatitudinisjubeas  esse 
consortem.  Per  Dominum  nostrum. 

Alia  Missa  pro  episcopo  defuncto. 

Deus,  qui  inter  apostolicos  sacerdotes  famulum 
tuum  III.  sacerdotal)  fecisti  dignitate  vigere,  prce- 
sla,  quaesumus,  ut  eorum  quoque  perpeluo  aggre- 
getur  consortio.  Per. 

Superoblata. —  Suscipe,  Domine,  quaesumus,  pro 
anima  famuli  iuilll. sacerdotis, quas  efferimus ho- 


molata  peccatum.  Per. 

Praefatio.  —  Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,nostibi  semperet  ubique  gratiasagere, 
Domine  sancte,  Pateroranipolens,  aeterne  Deus :  de- 
votis  clementiam  tuam  mentibus  obsecrantes,  ut 
animam  farauli  tui  Ul.  in  electorumtibimetponti- 
ficum  numero  gaudeas  consistere  gaudendo,  utqui 
tuo  pro  eis  supplex  deserviebat  aUari,gloriosa  illic 
cum  eis  gratuletur  laude.  Per  Christum  Dominum 
nostrum. 

Ad  Complendum.—  Deus^cujufmisericordiaenon 
est  numerus^  suscipe  pro  animd  famuU  tui  III.  sa- 
cerdotis  preces  nostras,etlucisei  laetitiaeque  regio- 
nem  in  sanctorum  tuorum  societate  concede.  Per 
Dominum  nostrum. 

Missa  pro  sacerdote  defuncto. 

Praesta,  quassumus,  Domine,  ut  anima  famuliet 
sacerdotis  tui  ///.quamin  hoc  sflBCulocommorantem 
sacris  muneribus  decorasti^  cnelesti  sede  gloriosa 
semperexultet.  PerDominum. 

Super  oblata.  — Suscipe,Domine,qu6esumu8,  ho- 
stias  pro  anima  famuli  et  sacerdotis  tui  ///.,  ut  cui 
pontificaledonastiprdpmium,done8  et  meritum.;Per 
Dominum. 

2 18  -^^  Complendum . — Pr8Bsta,quaBsumu8,om- 
nipotens  Deus,  ut  animam  famuli  et  sacerdotistui 
///.  in  congregatione  j  ustorum  aeternaB  beatitudinis 
jubeas  esse  consortem.  Per  Dominum. 

Missa  unius  defuncti. 

Omnipotens  sempiterne  Deus^  cui  nunquam  sine 
spe  misericordiae  supplicatur,  propitiare  animae  fa- 
muli  tui  ///.,  ut  qui  de  hac  vita  in  tui  nominis  con- 
fessione  discessit,  sanctorum  tuorum  numero  eum 
facias  aggregari .  Per  Dominum  nostrum. 

Super  oblata.  —  Propitiare,  quaesumus,  Domine, 
animsB  famuli  tui  //Z.,pro  qua  tibi  jhostias  placa- 
tionis  ofiferimus  ;  et  quiain  hac;iuce  infidemansit 
catholin.  '^  'i:  a  vitaejus  retributio  condonetur. 
Per  Dominum  nostrum. 

Ad  CompLendum.—  PraBsta,  quaesumus,  omnipo- 
tens  Deus,  utanimam  famulitui///.  ab  angelis  lucis 
susceptam  in  prseparata  habitacula  deduci  facias 
beatorum.  Per  Dominum. 


!17  UBER  SACRAMENTORUM.  «i^ 

MiUsa^in  die  depositionis  defuncti,  (682)  sive  tertio,  A  sempilerQa,  ut,   mortalibus  nexibus  expeditas  lox 


septimo  h^igesimoque, 

Adesto,  DomiDB,  quaBsumus,  pro  anima  famuli 
tui//!.,  cujusia  depositioae  sua  officiiim  comme- 
moralioais  impendimus,  ut  si  aliqua  ei  ssecularis 
Doaeula  iDhaesit,  aut  vitium  muudiale  infecit,  dono 
tDK^  pietaiis  iodulgeas,  et  extergas.  Per  Dominum 
Dostrum. 

AUa.  —  Qufiesumus,  Domine,  famulo  luo /2/.,  cu- 
jus  tertium,  v^/septimum  sive  trigesimum  obitussui 
diem  commemoramus.  sanctorum  tuorum  atque 
eleetorum  largire  consortium,  et  rorem  ei  miseri- 
eordis  tuae  perennem  infunde.  Per. 

Super  oblata,  —  Adesto,  Domine,  supplicationibus 
Dostris ;  et  hanc  oblationem,  quam  tibi  offerimus 
ob  diem  depositionis  tertium,  ve/seplimum,sip^tri-  g  quidem  Dominicis  diebuSf  si  necesse  est,  (687)  tna- 


eas  8Bterna  possideat.  Per. 

Super  oblata,—  Hostias  tibi,  Domine,  humili  pla- 
catione  deferimus,  ut  animae  famulorum  famula- 
rumque  tuariim  per  haec  placalionis  officia  tuam 
misericordiam  consequautur.  Per. 

Ad  Complendam.  —  Invcnrant,  qu8Bsumus,Domi- 
ne,  animae  famulorum  famularumque  tiiarum  III. 
et  UL,  omniumque  in  Christo  quiescf  n  iura,  lucis 
«ternaeconsorlium,  qui  inhacluce  poMlituumcon- 
secuti  sunt  sacramentum.  Per. 
685)  ^  iNciPir  ORDO  (684)  ad  sacros  ordin      bsnbdi- 

OENDOS. 

(685)  Mojores  gradus  ante  Evangelium,  minores 
vero  post  Communionem  dantur ;  et  (686)  minores 


gesimum,  pro  anima  famuli  111.,  placatus  acbeni- 
gous  assume. 

Prxfatio.  —  Veredignumetjustum  est,  eequum 
elsaJulare,  nos  tibisemperet  ubiquegratiasagere, 
Domioe  sancte,  Pateromnipotens,aeterne  Deus,per 
CbristumDominumnostrum.Perquemsalusmundi, 
per  quemTita  hominum,  perquem  resurrectiomor- 
tuorum.  Per  ipsum  te,  Domine,  suppliciter  depre- 
camur,  ut  animsefamuli  tui///.,cujus  diem  deposi- 
tioois  tertiuoi  vel  septimum,  sive  trigesimum  ccle- 
bramus,  indulgentiam  largiri  digneris  perpetuam, 
atque  contagiis  mortahtatis  exutam  in  aeternee  sal- 
Tationis  partem  restituas.  Per  quem  Majestatem. 

S 19  ^^  Complendum, — Omnipotens  sempiterne 


jores  vero  in  Sabbatis  duodedm  lectionum  per  qua- 
tuor  tempora  tantummodo. 

Ordinatio  ®  ostiarii. 

(688)  Ostiarius  cum  ordinatur,  postquam  (689)  ab 
archidiacono  instructus  fuerit  qualiter  in  domo  Dei 
220  debeatconversari,  adsuggestionem  nrchidiaconi 
(690)  tradat  eiepiscopus  claves  ecclesix,  dicens :  Sic 
age,  quasi  redditurus  Deo  rationem  pro  his  rebus 
qu8B  istis  clavibus  recluduntur.  (691)  Et  tradat  ei 
diaconus  ostium  ecclesix. 

Prxfatio  ostiarii.  —(692)  Deum  Patrem  omnipo- 
tentem  suppliciter  deprecemur,  ut  hunc  famulum 
suum  Itl.  benedicere  dignetur,  quem  in  offlcium 
ostiarii  eligere  dignatus  est,  utsiteifidelissimacu- 


Deoscollocare  dignarecorpusetanimamfamulitui  p  ra  in  diebus  ac  noctibus,  (693)  addistinctiouemho- 


n/.,cujusdieai  depositionis  tertium, ati/  septimum, 
hI  trigesimum,  celebramus,  in  sinibus  Abrahee, 
isaacet  Jacob,  ut  cum  dies  agnitionis  tueevenerit, 
iater  sanctos  et  electos  tuos  eum  resuscitari  preeci- 
pias.  Per  Dominum  nostrum. 

Missa  in  anniversario  unius  defuncti. 

Praesta,  Domine,  queesumus,  ut  anima  famuli  tni 
///.«cajusanniTersariumdepositionisdiemcelebra- 
mos,  his  purgata  sacriBciis,  indulgentiam  pariter 
etrequiem  capiat  sempiternam.  PerDominum. 

Super  oblata.  —  Propitiare^Domine,  supplicatio- 
nibus  nostris  proanimaetspiritufamuli  iuillt.,  cu- 
jus  hodie  annua  dies  agitur,  pro  quatibi  offerimus 
sacrificium  laudis,  uteam  sanctorum  tuorumcon- 
sortio  sociare  digneris.  Per  Dominum. 

Ad  Complendum.  —  Susoipe,  Domioe,  preces  no- 
stras.  pro  animafamuli  tui  III.,  nt  si  qu8e  ei  maculsB 
deterrenis  cootagiis  adheeserunt,  remissionis  tuee 
remedio  deleantur. 

Missa  plurimorum  defunctorum. 

Propitiare,queesamus,  Domine,  animabus  famulo- 
nim  famularumque  tuarum  ///.  et  IIL  misericordia 

^  Hiec  fere  habent  duo  Theod.  quoad  titulum,  at 
difergjB  omuino  sunt  Oratiooes  et  rraefatio. 

^  Eadem  legontur  deinceps  in  Edit.  Vatic.  et  Gus- 
•aoTil.  Qai  pJura  de  hoc  argumento  voluerit,  consu- 
latDostrum  Edm.  Martene  de  Autiquis  Eccl.  Ritibus. 
cap.  8,  de  Ritibus  ad  saeramentum  ordinis  spectao- 
tibus,  ait.  11,  ubi  exhibet  23  ordines  ex  libris   mss. 


rarum  certarumadinvocandum  nomen  Domini,ad- 
juvante  Domino  nostroJesuChristo,  qui  cum  eovi- 
vit  elregnat  Deus  inunitaleSpiritussancti,  perom- 
nia  sfiecula  saeculorum.  Amen. 

(69*)  Benedictioejusdem.  —  Domine  sancte,Pater 
omnipotens,8eterne  Deus,  benedicere  digneris  hunc 
famulum  tuum,  lU.  ostiarium,  ut  inter  janitores 
Ecclesiae  (695)  paret  obsequia,  ct  inter  electos  luos 
partem  tuae  mereatur  habere  mercedis.  Per  Domi- 
num  nostrum. 

Ordinatio  lectoris. 

(696)  Lector  cum  ordinatur,  faciat  (697)  de  illo 

verbumepiscopus  adplebem,  indicans  ejus  fidem  ac 

vitam,  atque  ingentum ;  post  hxc,  spectante   plebe, 

D  (698)  tradat  ei  Codicem,  de  (699)  quo  lecturus  sit,  di- 

cens  : 

(700)  Accipe,  et  esto  verbi  Dei  relator,  habiturus, 
si  fideliter  et  utiliter  impleveris  officium,  partem 
cum  his  qui  verbum  D^iministraverunt;  eliguntte 
fratres  tui  ut  sis  lector  indomo  Deitui,etagno8cas 
officium  tuum,  et  impleas  illud  ;  potens  est  enim 
Deus  ut  augeat  tibi  gratiam. 

potissimum  exerceptos,  quibus  docetur  quomodo 
Ecclesise  ministri  ordinentur  apud  Latinos,  Graecos, 
Maronitas,  Syros  Nestorianos,  Sjros  Jacobitas,  et 
Eutvchianos,  ac  Cophlas. 

clPeiie  haec  omnia  exstant  in  primo  Theod.,  ubi 
muiiius  non  est  ;  Icgitur  tamen  in  plurali  ;  Ordo 
lectorum,  exorcistarum,  etc. 


219 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


»0 


Benedictiolectoris»  —  (701)  Dominesancte,  Pater  A 
ODinipotens,  aBterne  Deus,  benedicere  digneris  fa- 
mulum  tuum  hunc  in  officium  lectoris,  ut  assidui- 
tate  lectionum,  (702)  dislinctus  atque  (703)  ordina- 
tus,  et  agenda  dicat,  etdictaoperecompleat,  et  in 
utroque  sanctffi  Ecclesiae  consulat.  PerDominum. 

Ovdmatio  exorcistse, 

(704)  Exorcista,  cum  (705)  ordinatur,  accipiatde 
manu  episcopi  libellumy  in  quo  scripti  sunt  exorcis- 
mi,  dicente  sibi  episcopo  : 

(706)  Accipe,  el  commenda  memoriae,  et  (707) 
habeto  potestatemimponendimanum  superenergu- 
menum,  sive  baptizatum,  sive  catechumenum. 

(lOH)  Praefatioexorcistw.  —  (709)  Deum  Palrem 
omnipotenlemsuppJicesdeprecemnr,  ulhuncfamu- 
lum  suum  lll.  benediceredigneturinofficiumexor-  B 
cistfiB  :  ul  sit  spiritalisimperatorad  abjiciendosdae- 
mones  de  corporibus  obsessis,  cum  omni  nequitia 
eorum  multiformi,  adjuvante  Domiuo  nostro  Jesu 
Ghristo.  Qui  cum  eo  vivit  et  regnat  Deus  in  unitate 
Spiritus  sancti. 

22 1  Benedictioexorcistae,—  (710)DominesaDCte, 
Pater  omnipotens,  aeterne  Deus,  beoedicere  digneris 
hunc  famulumtuum  ///.  in  officium  exorcistae^etad 
impo^itionem  manuum  et  oris  officiumeum  eligere 
digneris,  utimperium  habeat  (711)  spirituum  im- 
mundorum  coercendorum,  et(712)  probabilis  sit 
medicus  Ecclesiae,  (713)  grati»  curationum  virlate 
confirmatus.  Per  Domiuum. 

Ordinatio  acolythi, 

(714)  Acolythus,  cum  ordinatnr,  (715)  primum  ab 
episcopo  doceaturqualiler  in  officto  suo  ageredebeat: 
sed  (716)  ab archidiacono  accipiat  ceroferarium  cum 
cereo,  ulsciat  se  ad  (717)  accendenda  ecclesix  lumi- 
naria  mancipan,  (718)  ita  sibidicente  : 

(719)  Accipite  hocgestatoriumluminis,  ut  per  11- 
lud  valeatis  adversariorum  tenebraseffugare^etve- 
rissimum  lumen,  quod  illuminat  omnem  hominem 
venientem  in  mundum.  fideliterinvenire. 

(720)  Accipiat  et  urceolum  vacuum  (721)  ad  fun- 
dendum  (722)  vinum  in  Eucharislia  corporis* 

Benedictio  acolythi.  —  (723)  Omnipotens  sempi- 
terne  Deus,  fons  lucis,  et  origo  bonitatis,  qui  per 
Jesum  Ghristum  Filium  tuum,  lumeo  verum,mun- 
dum  illuminasti,  ejusque  passionis  mysterio  rede- 
misti,  benedicere  dignare  hunc  famulum  tuum,  ^ 
quem  in  acolythi  officiiim  consecramus,  poscenles 
tuam  clementiam,  ut  ejus  mentemetlumine  scien- 
tis  illustres,  et  pietatis  tuee  rore  irriges,  ut  itaper- 
ceptum  ministerium  peragit,  qualiter  ad  (eternam 
remuneratioaem  pervenire  mereatur.  Per  eumdem 
Dominum  nostrum. 

(724j    Ordinatio  subdiaconi. 

Capitulum  sanctiGregorii.  —  (725)  Sicutqniinvi- 


tatus  renuit,  qujrsitus  refugit,  sacris  est  altaribus 
(726)  •  removendus,  sic  qui  ultro  ambit,  vel  im- 
portunum  seingerit.est  procul  dubio  repeilendus; 
nam  qui  nititur  ad  altiora  conscendere,  quid  agiti 
nisi  ut  crescendo  decrescil  ?  Cur  non  perpendit 
quia  benedictio  illi  in  rnaledictum  converiitur,  qui 
ad  hoc  ut  fiat  hcerelicus  promovelur  ? 

(727)  ^iuhdiaconus  cum  ordinatur,  guia  manus 
impo$itionem  nonaccipitfil^iS)  patenam  demanuepis- 
copi  acvipiat  vacuam^et  calicem  vacuum  :  de  manu 
archidiaconi  accipiat  (729)  urceolum  cum  (730)a^wa- 
maniliy  ac  (731)  manutergium,  Exhibeatur  in  con- 
spectu  episcopi  patena  et  calix  vacuus^  et  dicat  epi- 
scopus  : 

(732)  Vide,  cnjus  ministerium  tibi  traditur;et 
ideo  si  usqiie  nunc  fuisti  tardus  ad  Ecclesiam, 
amodo  debes  esse  assiduus  ;  si  usquenunc  somno- 
Ieatus,amodo  vigil  ;  si  usquenuncebriosus,amodo 
sobrius  ;  si  usque  nunc  inhonestus,amodo  castus. 
Oblationesqua'  veniunt  inaltarepanespropositionis 
appellantur.  De  ipsis  oblationibus  tantum  debetia 
altari  poniquantum  populo  possit  sufficere,  222 
ne  aliquid  putridum  in  sacrario  remaneat.  Pallas 
vero  (T33)  quAB  sunt  in  substratorio,  in  alio  vase 
debent  lavari,  in  (734)  aKo  corporales  pallae.  Ubi 
pallflB  corporales  lavatae  fuerunt,  nullum  linteamen 
ibidem  aliud  debet  lavari  ;  ipsa  aqua  inbaptisterio 
debet  vergi.  Ideo,  te  admoneo,  ul  talem  teexhibe, 
ut  Deo  placere  possis. 

Et  tradat  ei  calicem  et  pateaam. 

Ordinatio  subdiaconi.  —  (735)  Oremus  Deum  ac 
Domioum  aostrum,  ut  super  servum  suum  III., 
quem  ad  subdiacoaatus  officium  vocare  digaatus 
est,  iofuadat  benedictionem  etgratiam  suam,utin 
conspectu  suo  lideliter  serviens,  prsedestinata  san- 
ctis  prfiemiaconsequatur.Huxiliante  Dominonostro 
Jesu  Ghristo,  qui  cum  eo  vivit  et  regnatDeus. 

Benedictio  subdiaconi,  —  (736)  Domiae  sancte, 
Pater  omaipotea8,8eterae  Deus,beaediceredigneris 
famulum  tuum  huac,quemad  subdiacoaatus  offi- 
cium  eligereditfuatus  es,  utieum  sacrario  tuo  sao- 
cto  streauum  soUicitumque  coelesti  militiffi  iastituas, 
et  saactusaltaribusiideliter  submiaistret,et  requie- 
8cat  super  eum  Spiritus  sapienti»  et  iatellectus, 
Spiritus  coasilii  et  fortitudiais,  Spiritus  soieatiae  et 
pietatis.  Repleas  eum  Spiritu  timoris  tui,  et  euai 
ministerio  divino  coufirmes,  utobediens  facto,  at- 
que  dicto  parens,  tuam  gratiam  consequatur.  Per 
Dominum  nostrum,  etc.i  in  uaitate  ejusdem. 

(737)  07'do  *>  qualiter  in  Romnna  Ecclesiadiaconi 
et  presbyteri  ordinandi  sunt, 

Mensis  primi,  quarti,  septimi  et  decimi,  Sabbato- 
rum  diein  duodecim  lect.,  ad  sanctum  PetrumyUhi 
MisssB  eelebrantur,  postquam  A  ntiphonam  ad  Introitum 


•  Ita  legit  Hugo  Menardus,  ut  ex  ejus  nota  liquet 
fn  Editis  tamen  Vatic.  et  Gussanv.  legitur  admoven- 
du$  ;  quam  lectionem  confirmant  epistolaB  sancti 
Gregorii  sive  excusw,  sive  manu  descnplse.  Adde 
quod    Menardi    Editionis  lectioni  viz    ullus    aptari 


possit  sensus. 

b  Id  primo  Theod.  haec  omnia  omittuntur,  usque 
ad  :  Oremus  dilectissimiy  etc,  col.  seq.,  cui  prm- 
roittit ur  Ora/tonesad  ordmandos  diaconos.  Eodein 
ritu  cstera  pro  ordin.  presbjrteri  et  episcopi  babeatur 


m 


LIBER  SAGRAHENTORUM 


22} 


dixermtj.data  Oralione^venit  archidiaconus,et  offert 
eum  qui  ordinandus  estpont>fici,ita  dicens  : 

Poslulat  sancta  tnaterCcclesia  catholica,  ut  hnnc 
prsseotem  subdiaconem  aJonus  diacoDii,  veidia- 
cooum  ad  oaus  presbyterii  ordinetis. 

InterrogatepiscoptAs:Scisi\\\im  dignum^esse  tRe- 
spondet  offerens  : 

Quantum  humana  fragilitas  nossesinit,  etsoio,et 
testificoripsumdignumesseadhiijusonusofticii. 

Et  tunc  nnnuntiatpontifexpopulo.dicens : 
Auxiliante  Domino  Deo  et  Salvatore  nostro  Jesu 
Christo. 

Iterumdicit: — Auxiliante  Domino  Deo  et  Sal- 
Tatore  nostro  JesuChri!^to,eligimus  inordinem  dia- 
conii,  sire  presbyterii  HL  subdiaconum,  sive  dia- 
conum  de  (738)  tilulo  ///.  ///.,  presbytorum  (739) 
d^  titulo  III,  Si  (740)  quis  autem  habet  aUquid 
contra  hos  viros,  proDeo  et  propter  Deum  cum  fi- 
ducia  exeat,  et  dicat.  Verumtamen  memor  sit  con- 
ditioDis  suae. 

Et  post  modicum  intervallum  mox  (741)  incipiunt 
omnes  Kyrie  eleison,  cum  lilanii.  Hac  expleta  ascen- 
dunt  ipsielecii  ad  sedem  pontificiSy  et  benedicit  eos 
ad  qnod  vocati  sunt,  et  decendentes  stant  in  ordine 
stto,  henedictione  percepta.  ^^^  Diaconuscum  or- 
Hnatur,  (742)  solus  episcopus,  qui  eum  benedtcit, 
manumsuper  caput  iHiusponatyquianonad  sacerdo- 
tium,$edadministerium  consecratur.Ad  ordinandum 
(Haeonum  et  presbyterum,  prima  Oratio  dicitur  legen- 
do.  Etsequitur  Oratio.  Et  nondicitur^yeve  dignum, 
Mi  consecratione. 

Oratio.  —  Oremus  (743),  dilectissimi,  Deum  Pa- 
trem  omnipot^ntem,  ut  super  huncfamulum  suum 
quem  in  sacrum  ordinem  dignatur  assumere,bene- 
dictionis  suae  gratiam  ciementer  efPundat,  eique 
donum  consecrationis  indulgeat,  per  quod  eum  ad 
praemia  sterna  perducat,  auxiliante  Domino  nostro 
JesuGhristo.  Qoi  cum  eo  vivit  et  regnat. 

Oremus,  —  (744)  Exaudi,  Domine.  preces  no- 
stras,  et  super  hunc  famulum  tuum  Spiritum  tuae 
beoedictioois  emitte,  ut  ccelesti  munere  ditatus,  et 
tuae  gratiam  possit  Majestatisacquirere,et  bene  vi- 
Tendi  aliis  exempium  prsebere.  PerDominum,  etc, 
inooitateejusdem. 

Consecratio,  —  (745)  Adesto,  quaesumus,  omni- 
polens  Deus,  (746)  honorum  dator,ordinumdistri- 
bntor,  officiorumque  dispositor.  Qui  in  te  manens 
innovas  omnia,  et  cuncta  disponens  per  verbum, 
Virtutem,  Sapientiamque  tuam  JesumChristum  Fi- 
Hum  tuum  Dominum  nostrum,  sempiterna  provi- 
deotia  prseparas,  etsingulisquibusquetemporibns 
aptanda  dispensas.  Cujus  corpus,  Ecclesiam  tuam 
«Blcstium  gratiarum  varietate  distinctam,  suorum- 
qneconnexam  dtscretione  membrorum,  per  legem 
mirabilem  totius  compagis  unitam  in  augmentum 
templi  tui,  crescere,  diiatarique  largiris,  sacri  mu- 
wbservitutemtrinisgradibus  ministrorum  nomini 
tao  militare  constituens.  Electis  ab  initioLevifiiiis, 
qui,  io  mysticis  operationibus  domnstusfideiibus 


A  excubiis  permanentes,  hsereditatem  benedictionis 
aeternfle  sorle  perpetua  possiderent.  Superhuncquo- 
quefaraulumtuum,qua)sumus,Domine,placatus  in- 
tende,quem  tuis  sacrariis  serviturum  in  officium  dia- 
coni  suppliciter  dedicamus.Et  nosquidem,tanqum 
homines  divini  sensus  et  summae  rationis  ignari, 
huju3  vilam,  quantum  possumus,  aestimamus.  Te 
autem,  Domine,eaqu8enobissuntignotanontrans- 
eunt,  te  occulta  non  fallunt.  Tu  coi^uitor  secreto- 
rum,  tu  scrutatores  cordiura,  tuejus  vitamcoelesti 
poteris  examiuare  judicio,  quo  semperprflevales^et 
admissa  purgare,  et  (747)  eaquflBsunta«?^n  la  con- 
cedere.  EmiUe  in  eum,  Domine,  qiidesumus,  Spi- 
ritum  sanctum,  quo  in  opus  minislerii  fideliter  ex- 
sequendi  septiformis  gratise  tufle  raunereroboretur. 

n  Abundet  in  eo  totius  Ibiraa  virtutis,auctoritas  mo- 
desta,  pudor  constans,  innocentiee  purilas,  et  spi- 
ritalis  observaiio  disciplinee  ;  in  moribus  ejus  prfle- 
cepta  tua  fulgeant,  ut  sufie  castitatisexemploimita- 
tionem  sancta  plebs  acquirat ;  et  bonum  conscientiae 
testimonium  proferens,  in  Christofirraus,  et  stabi- 
lis  pcrseveret  ;  dignisque  successibus  de  inferior* 
gradu  per  gratiam  tuam  capere  potiora  mereatur. 
Per  eumdem  Dominum  nostrura  Jesum  Christum, 
(748)  Quando  stolam  eum  induis,  sic  dices. 
Per  hoc  signum  vobis  diaconatus  officium  humi- 
Iiter224  imponimus,ut  firraaraentura  mensaedi- 
vinfle  tanquam  sustentaculacolumnarumessepossi- 
tis,  et  praecones  regis  coelestis  irreprehensibifiter 
existere  mereamini. 

Q  (749)  Presbyler  cum  ordinatur.episcopo  eum  hene- 
dicente,  et  manum  super  caput  ejus  tenente,  etiam 
omnes  presbyteri:  quiprxsentes  sunt,  manus  suas 
juxta  manum  episcopi  super  caput  illius  teneant. 

Orratio  adpresbyteros  ordinandos. 

(750)  0remus,dilecti8simi,Deum  Patrem  omnipo- 
tentem,  ut  super  hunc  famulum  suum,  quem  ad 
presbyterii  munus  elegit,  cflelestia  dona  multiplicet 
etquee  ejus  dignatione  suscipit,  ipsius  exsequatur 
auxilio,  auxiliante  Domino  nostro  Jesu  Christo. 

Oremus.  —  (751)  Exaudi  nos,qu8esnmus,  Oomine 
Deus  noster,  et  super  hunc  famulum  tuumbenedi- 
ctionem  sancti  Spiritus,  et  gratifle  sacerdotalis  ef-  ' 
funde  virtutem,utquem  tuaepietatisaspectibusofTe- 
rimusconsecrandum,perpetuamuneristuiIargitate 
^  consequaris.  Per  Dominum. 

(752)  Consecraiio.  —  (753)  Domine  sancle,  Pater' 
omnipotens,  seterne  Deus,  (754)  honorum  aoctor, 
et  distributor  omnium  dignitatnm,per  quem  profi- 
ciunt  universa,  per  quemcunctafirmantur,amplifi- 
catissemperinmelius  naturflerationalis  incrementis 
perordinem  congrua  ratione  dispositura.  Unde  et 
sacerdotales  pradus  atqueofficia  Levitarum,sacra- 
nientis  mysticis  instituta  creverunt,  ul  cum  (755) 
pontifices  summos  regendis  populisprsefecisses^ad 
earum  societalis  et  operis  adjumentura,  sequentis 
ordinis  viros  et  secundee  dignilatis  eligeres.  Sic  in 
eremoper  septuagintavirorum  prudentium  rnentes 
Moysi  spiritum  propagasti,  quibus  ilie  adjutoribus 


223 


SANCTI  GBEGORII  MAGNI 


2S4 


ususin  popuIoinnumcrasmuUitudinesfacileguber-  A  «ensum  dc  exemplis  priorum  capcrct  secutura  po- 

_.-_--  -  *    _•• »•.•        j  _  .A_.' t :ii:  >J^«.<..r>*m»M*:  • 


navit.SioinEleazaroetlthamarfiliis  Aaron  paternae 
plenitudioisabundantiamtraDsfudistiyUt  ad  hostias 
salutaresetfrequentiorisofficiisaoramentaministe- 
riura  sufficeret  sacerdotum.  Hac  providentia,  Do- 
mine,  apostolis  Filii  tui,  doclores  fidei,  comites 
addidisti,guibus  illi  orbem  totum  secundis  praedi- 
catoribus  inr.pleverunt.  Quapropter  infirmitati  quo- 
que  nostrae,  Domine,  hflec  adjumenta  largire,  quia 
quanto  magis  fragiliores  sumus,  tantohispluribus 
indiaemus.  Da,  quaesumus,  omnipotens  Pater,  in 
hunc  famulum  tuumpresbyteriidignitatem,innova 
in  visceribusejusSpiritum  sanctitatis  ;etacceptum 
ate,  Deus,  secundi  meriti,  munns  obtineat,  censu- 
ramque  raorum  exempio  suab  conversationis  insinuet 


steritas,  neceruditio  doctriufle  tuaBillideessetaBtati: 
cum  et  apud  veteres  reverentiam  ipsa  signiftcatio- 
num  species  obtineret,  et  apud  nos  certiora  essent 
experimenta  rerum  quam  eenigmata  figurarum  ;il- 
lius  namque  sacerdotii  anterioris  habitus  nostrflB 
mentis  ornatus  est,  et  (769)  pontificalem  gloriam 
non  jam  nobis  honor  coramendat  vestium,  sed 
splendor  animarum,(770)  quia  et  illa  quaa  tunccar- 
nalibus  blandiebantur  obtulibus,  ea  potius  qu»  in 
ipsis  erant  intelligenda  poscebanl ;  et  idcirco  huic 
famulo  tuo,  quem  (771)  ad  summi  sacerdotii  mini- 
sterium  elegisti^hanc,  quaBsumu8,Domine,  gratiam 
largiaris,  ut(772)  quidquidillavelaminain  fuigore 
auri,  in  nitore  gemmarum,in  multimodooperisva- 


Sitprobuscooperator  ordinis  nbstri,  etluceatin  eo  B  ^*®**'®  signabant,  hocin  ejus  moribus  actibusque 


totius  forma  justitiflB,  ut  bonamrationem  dispensa 
tionis  sibi  creditfiB  redditurus,  aeternaB  beatitudinis 
praemia  consequatur.  Per  eumdem  Dominum. 

(756)  Hic  vestU  ei  casulam,  —  Benedictio  Patris, 
et  Filii,et  Spiritus  sancti  descendat  super  te,ut  sis 
benedictus  in  ordine  sacerdotali,  etofferas  placa- 
biles  Hostias  pro  peccatis  atque  ofifensionibus  populi 
omnipotenti  Deo.  Gui  est  honor  et  gloria  in  ssBcula 
sflBCulorum. 

225  Consecratiomanus,  —  (757)  Consecrentur 
manus  istflB  quflBsumus,  Domine,  et  sanctificentur 
per  istam  unctionem  et  nostram  benedictionem,ut 
qufiBCunque  benedixerint,  benedicta  sint,  et  qusB- 
cunque  sanctificaverint  sonctificentur.  Per. 


clarescat.  (773)  Hic  accipis  chrisma,  Comple,  Do- 
mine,  in  sacerdote  tuo  mysierii  tuisummam.elor- 
namentis  lotius  glorificationis  instructum  (774)  ccB- 
lestis  unguenti  flore  sanclitfica.  (llti)Hicfundisin 
caput  ejus,  Hoc^Domine,  copiosein  ejus  caput  f  ii^- 
fluat,  hoc,  in  oris  subjecta  f  decurrat.hoc  in  totius 
corporis  exirema  descendat,ut  tui  Spiritus  virtus, 
et  interioraejus  repleat.  et  exteriora  circumtegat. 
Abundetin  eo  constantia  fidei,  puritas  dilectionis 
(776)  sinceritas  pacis  ;  (777)  tribuas  ei,  226  ^^ 
mine,  cathedram  episcopalem  ad  regendflun  Eccle- 
siamtuam,  et  plebemuniversam.  Sis  eiauctoritas, 
sis  ei  firmitas,  sis  ei  potestas.  Multipliessupereum 
benedictionem  et  gratiam  tuam,  ut  ad  exorandam 


(:im)Episcopuscum  ordinaturJuoHm  episcopi  c  TJ^^^.."^'^!^^^^^^^  ^TI.T.I^^d!,'''™^'' 

ponant  et  teneant  Evangeliorum  codicem  super  caput 
ejus  ;etuno  super  eumfundenlebenedictionem,(169) 


reliqui  omnesepiscopi^  qui  adsunt,{16i)  manibussuis 
caput  ejus  tangant. 

(762)  Oratio  ad  ordinandos  episcopos, 

Oremus,  dilectissimi  nobis,  ut  his  viris  (764) 
ad  utilitatem  EcclesiflBprovidendam  electisbenigni- 
tas  omnipotens  Dei  gratiflB  suab  tribuat  largitatem. 
Per  Dominum  nostrum. 

Benedictio  episcopomm,  —  (765)  Adesto  supplica- 
tionihus  nostris,  omnipotens  Deus,  etquod  humili- 
tatis  nostrflB  gerendumest  ministerio,  tufle  virtutis 
implealur  eflfectu.  Per. 

Atia.^  (766)  Propitiare,Domine,  supplicationibus 
nostris,etinclinatosuperhuncfamulumtuum  cornu  D 
gratifle  sacerdotalis,  benedictionistuae  in  eo  effunde 
virtutem.  Per. 

^  Consecratio,  —  (767)  Dens  honorum  omnium, 
(768)  Deus  omnium  dignitatum  qufle  glorisetuse  sa- 
cratis  famulanturordinibus,  Deusqui,Moysenfamu- 
lum  tuum  secreti  familiaris  affatu  inter  cfletera  cob- 
lestis  documenta  culturaB  de  habitu  quoque  indu- 
menti  sacerdotalis  instituens,clectum  Aaron  mystico 
amictu  vestiri  inter  sacra  jussisti,  ut  intelligentiflB 

•  In  Ed.  Valic.  el  aliis,  hic  ante  Orat.ad  ord.  episc. 
ponitiir;  Examinatio  in  ordinationeepescopi  anie  lita- 
niam  facienda.  Nimirum  qui  ordinandus  est  episco- 
pus  de  fidei  articulis  interrogatur. 


idoneus,tua  gratia  possit  esse  devolus.  Per. 

(778)  Si  papa  c  ordinatus  est,    hcec  addi  debent  in 


loco  ubi  scriptum  esi  : 

Et  idcircohuic  famulo  tuo,quem  apostolicaBsedis 
prflBsulem  (779)  et  primatem  omnium  qui  in  orbe 
terrarum  sunl  sacerdotum  ac  universalis  Ecclesi» 
tuae  doctorern  dedisti.et  adsummisacerdotii  mini- 
sterium  elegisti,  hanc,qu8Bsumus,Domine,  gratiani 
largiaris. 

Super  oblata.  —  Habc  hostia,Domine,quie8umuB, 
emundet  nostra  delicta.  et  (780)  sacrificium  cele- 
brandura  subditorum  tibicorpora  mentesquesflmcti- 
ficet.  Per  Dominum  nostrum. 

Infra  aetionem.  —  (781)  Hanc  igitur  oblationem 
servitutis  nostrflB,  sed  et  cunclae  familiae  tuae,  quam 
tibi  offerimus,  etiam  pro  famulo  tuo  /W.,  quem  ad 
episcopatus  ordinem  promovere  diguatus  es^quse- 
sumus,  Domine,  ut  placatus  accipias.elpropitiusin 
eo  tua  dona  custodias,  ul  quod  divinomunerecon 
secutus  est,  diviniseffectibusexsequatur;  diesque 
nostros,  etc, 

Ad  Complendum,  —  (782)  HflBC  nos  communio 
Domine,  purgeta  crimine,  etcoelesti  remedii  faciat 

b  Ante  consecrationem  istam  referuntur  in  lau- 
datis  Edil.  orationes.  ad  annulum  dandum,  et  ad 
baculum  (sc.  jpasloralem)  dandum. 

c  Ipsa  Ed.  Rom.,  seu  Vaticana,  mantiBsaista  carei. 


M 


LIBER  SACRAHENTORUM 


»6 


essecoQSortes.  Per  DomiQum  QOstrumJesum  Chri-  A  cerdotem,  obsecro»  Domine,  placatus  suscipiat,Ma 

l^.t^l^ A 1 .      »    ?     .  1< 


stum. 

Oratio  in  (783)na/a/t  papx 

Deus,  qui  licet  sis  magous  io  magnis,  mirabilia 
tameu  gloriosus  operaris  in  minimis,  concede  mihi 
indigno  famulo  tuo,  sacris  convenienter  servire  my- 
sleriis,  atquein  omnibustua  misericordia  prolegat 
quem  conscienliae  reatus  accusat.  Per. 

j^Ha,  —  Deus,qui  populistuisindulgentiaconsu- 
lis,  et  amore  dominaris,  daSpirilum  sapientieBqui- 
bus  dedistiregimen  disciplin»,  ut  de  profectusan- 
clarum  ovium  fiant  gaudia  ceterna  pastorum.  Per 
Dominum  nostrum. 

Super  oblata.  — Hosliam  tibi,Domine,  laudisex- 
solvo,  suppliciter  implorans,   ut   quod   immerilo      ^^Q^yj,^  Pastore  Chrislo  Domino    praemia    sancUs 
mihi  conlulisti,  intercedente  beato  Petro  apostolo      promissa  una  cum  subditis  percipere  et  in  electo. 


jestatemtuam  supplexexorans  utinmequodlargiri 
dignatus  es,  propitius  custodire  digneris.  Per. 

•  Benedictio,  —  Omnipotens  Deus,  qui  in  populo 
suo  ministerioutitur  sacerdotum.conferat  vobis  suas 
propiliationis  et  benedictionis  donum.  Amen.  Qui- 
que  me  indignum  nullis  existentibus  meritis,  sed 
graluita  sua  pietate  huic  Ecclesiee  praeesse  voluit, 
sufifragiis  sanctorum  suorum  me ab  omnibus  vincu- 
lis  peccatorum  absolvat,  sanctisque  suis  altaribus 
strenuum  dignumque  ministrum  efBciat.  Amen. 
Quatenus,  perexempla  sauctorum  sacerdotum  qui 
in  hac  sede  et  in  hoc  ministerio  eiplacuerunt  gra- 
dientes,gregemquecommissumsecundumsuam  vo- 
luntatem,  eo  opitulante,  regentes,  ab  omnium  pa- 


luo,  propitius  exscfiuaris.  Per, 

Prxfatio.  — Vere  dignum  et  justum  est,  aequum 
et  salutare,  nos  tibi  semper  et  ubique  gratias  agere, 
Domine  sancte,  Pater  omnipotens,flBterne  Deus,  ut 
quia  in  manu  tua  dies  nostri  vitaque  consislit,sicut 
honorem  nobis  indignis  largiris  ministerii.sic  quo- 
que  tribuas  ralionabilis  obsequii  propitius  incre- 
mentum.  Et  tua  doua  in  nobis  custodias,  ut  227 
ejus  sufEragiis  apud  te  semperreddar  acceptu8,cu- 
jus  me  vice  hodie  Ecclesiae  tuae  prseesse  voluisti. 

Per  Christum. 

Ad  Qomplendum,  —  Corporis  sacri  el  pretiosi 
sanguinis  repleti  iibamine,  quaesumus,  Domine  Deus 
ooster,  ul  gratiae  tuae  munus,  quod  nobis  immeritis 


rum  numero  mereamur  adjungi.  Amen.  Quod  ipse 
prsestare  dignetur. 

228  ^^^^'^P^^>*'^' — Repleantur  consolatio- 
nibus  tuis,Domine,  qn89sumu3,tuorumcordafide* 
lium,  pariterque  etiam  etde  Ecclesifle  praesule,  etde 
suorum  votorum  pienitudine  gratiarum  referant 
actionem.  Per. 

Orationes  pro  adepta  dignitate, 

Deus,  cuiomnis  pote8tasetdignitasfamultaur,da 
famulo  tuo  ///.  prosperum  sutedignitatisefifectum, 
in  qua  te  semper  timeat,  tibique  jugiter  placere 
contendat.  Per  Dominum. 

Alia.  — Omnium,  Domine,  fons  bonorum  justo- 


contulisU,  intercedente  beato  Pelro    apostolo  tuo,  C  ^^^<l^^  provectum,  tribue,  qu«sumu8,  ///.  famulo 


propitius  muniendo    custodias.  Per  Dominum  no> 
strum. 

Missa  propria  (784)  in  die  ordinationis  suse. 

Deus,  qui  non  propriissufifragantibusmeritis^sed 
sola  inefifabihs  grati»  largitate,  me  familiae  tuae 
pneessejussisti,  tribuetibi  digne  persoivere  mini- 
sterium  sacerdotalis  ofiQcii,  et  ecclesiasticis  conve- 
nientcr  servire  ministeriis,  plebemque  commissam 
te  in  omnibus  protegente,  gubernare  concede.  Per. 

j^lia,  —  Deu8,mundi  Creatoret  rector,  ad  humi- 
iitatismeie  preces  placatus  intende,etmefamuium 
tuum,  quem  nullis  sufiTragantibus  meritis,  sed  im- 
mensa  largitateciementise  tuaecGelestibus  mysteriis 


tuo  adeptam  beoe  gerere  dignilatem,  et  a  te  sibi 
prsestitam  bonis  operibus  comprobare.  Per  Domi- 
num  nostrum. 

(785)  »>  Oratio  ad  ahbatetK  faciendum. 

Qucesumus,  omnipotens  Deus,  famulum  tuum  lll.^ 
quem  ad  regimen  animarum  elegimus,  gratise  tum 
dono  prosequere,  ut  te  largiente  cum  ipsatibi  no- 
stra  electione  placeamus.  Per. 

(786)  c  INCIPIUNT  APOLOGliB. 

(787)  Impellit  ministrandi  oificium  (788)  Hostia 
saiutaris  popuU  pro  delicto,  terretconscientia  inde- 
biti  sacerdotii  pro  reatu.  Si  a  me  omnium  sacerdo- 
tum  (789)  peripsema  sacrificium  ofiEeratur,  poUutse 


servire  tribuisti,  dignumsacris  aitaribus  fac  mini-  {)  conscienti»  crimen  augetur.  Si  tantae  Majestati  uni- 


6trum,nt  quod  meacelebrandumvocedepromitur, 
toa  sanctificatione  firmetur.  Per  Dominum  nostrum. 

$up€r  oblata.  —  Ad  gloriam,  Domine,  tui  nomi- 
nis,  annua  festa  repetentes  sacerdotalis  exordii, 
Hostiam  tibi  laudisofiferimus,supp]iciterexorantes, 
ntcujus  ministerii  vieetibiservimus  immeriti,  suf- 
fragiis  ejus  reddamur  accepti.  Per. 

Infra  actionem.  —  Hanc  igitur  oblationem,  quam 
tibi  ofifero  ego  tuus  famuluset  sacerdosob  diem,in 
quome  dignatuses  ministeriosacrocoostituere  sa- 

a  Iq  Benedictionali  legitur   alla  pro    anniversario 
consecrationis  episcopi. 
k  Abesi  ab  aliis  Editis. 


versee  carnis  judicinon  ofifertur,  negiigentiaereatus 
ascribitur.  Inter  haec  tuae,  omnipotens,  Ubramen 
pietatisimploro,  cujusultionisdiem  accusante  con- 
scientia  pertimesco.  (790)  Ne  indignum,  quseso, 
misericordia  tuajijdices,quema  tempore  poeniten- 
tiaenon  excludis.  (791)  Suspende  securim,  donec 
cultor  vineee  admoveat  cophinum  stercoris  infru- 
otuosse,  arborisadradicem.  Parce  mihi,  Domine  cle- 
mentissime»  poenitenti,  qui  David  post  lapsum  de- 
menter  ad  veniam  revocasti ;  qui  Petri  miserlcors 

e  H8BC  apolo^ia  cum  sequenti  in  Ed.  Vatic.  et 
Gussanvil.  contmetur.  Iq  vet.  Miss.  Galiic.  alia  re« 
peritur  apologia,  iicet  quoad  sensum  vix  discrepet, 


m 


SANCTl  GREGORII  MAGNI 


M8 


amare  flentis  lacrymas  respexisti,  qui  latronem  in 
crucis  patibulo  tanti  facinoris  reum  divina  gratia 
illustrasli,  cui  mox  obtinuit  confessio  (792)  per- 
spicueDei  Filium,  fides  prmmium,  pGenaveniam, 
lamenta  gaudiasempiterna,)(793)  dumconfessorin 
cruce,  possessor  exstitit  paradisi  post  crucem.  Sed 
quia  verba  venia  tuaepietatisindigent,  quae  indigni 
sacerdotisoperanoncommendant^saltimastantium 
vota  suscipe,  ut  et  mihi  suis  apud  te  precibus  ve. 
niam,  et  eorum  meritissacrificianostrorum  vulne- 
rum  salubriter  nobis  conferant  mediciaam,  (794)ut 
quia  omnipotens  proomnibus  factus  es  hostia  pro 
peccatis,  adsis  nobis  sanctificatio  in  sacrificio  pro 
delictis,  Christe,  Salvator  mundi,  qtii  cum  seterno 
Patre  una  cum  Spiritu  8ancto,viviset  regoasDeus. 
Per  omnia  sa^cula  saeculorum. 

Itemapologia,  —  (795)  Ante  oculos  tuos,Domine, 
reusconscienliae  te»tis  assisto  :  rogare  vix,796)  au- 
deo  quod  impetrare  229  ^^^  mereor.  Tu  (797) 
enim  scis,  Domine,  omnia  quae  aguntur  in  nobis. 
(798)  Erubescimus  confiteriquod  (799)  per  nos  non 
timemus  (800)  admittere.  Verbis  tibi  tantum  obse- 
quimur,corde  mentimur,  etquod  vellenosdicimus, 
nolle  noslris  actibus  approbamus.  (801)  Parce,  Do- 
mme,  confitentibus  ignosce.  Peccavimus,  miserere, 
te  rogamus.  Etquiaiusacramentistuismeussensus 
(802)  infirmus  est,  praesta,  quaesumus,  (803)  ut  qui 
ex  nobis  duricordis  verba  nonsuscipis,(804)  per  te 
nobis  veniam  largiaris.  (805)  Per  Dominum. 

Item  apoLogia.  —  (806)  Conscientiaquidemtrepidi, 
omnipotens  Deus,  adaitare  tuum  accedimus,sedfi- 
duciam  de  tuae  pietatis  misericordia  retinemus.Ctli- 
cet  ad  celebranda  sacrificia  semper  in  ven  iam  ur  indi- 
gai,  (807)  sedsi  recedimus,veremur  de  inobedien- 
tia  condemnari.  Pro  (808)  qua  tedignarenospietate 
paterna  placitovultu  respicere,  et  cordisnostriinte- 
riora  purgare.  (809)  Et  si  nos  pondere  peccatorum 
nostrorum  ac  reatu  constringimur,  nostrarum  ta- 
men  precum  obtentu  tibi  sint,  quflesumu8,Domine# 
in  omnibus  piacita  mjsteria  consecranda.  Per. 

Item  apo/o^ta.  — (810)  lgnosce,Domine,ignosce, 
(8ii)  quod  dum  rogarecompellor,  dum  perimmun- 
dalabia  nomen  8anctumtuumassumo,et  (812)  cum 
pudendorum  actuum  secreta  confiteor,  (813)  non 
habeo  apud  te  necverbasinecrimine.  Tuenimcon- 
scieotiae  me8evulneraet(814)cogitationum  mearum 
ooculta  nosti,  et  immunditias  meas  tu  solus  agno- 
scis.  Miserere  mihi,  Domine,  miserere  mihi,  igno- 
8ce  mjsterii  tui  secreta  tractanti,  nec  indignum  mL 
sericordia  tua  judices  quem  proaliis  rogare  permit- 
tis,  et  inquo  testimonium  boni  operis  nonagnoscis 
officium  saltem  dispensationis  creditaenoDrecuses. 
Per  (815)Dominum  nostrum. 

Item  a/ta.— (816)  Rogo  te.DeusSabaothallissime, 
pater  sancte,  (817)  uti  me  tunica  castitatis  digneris 

a  Legitur  in  laudatis  Edit.  cum  duabus  sequenti- 
bus  morrfacw,  etc.  ei,  indignum  me,  etn.  Prior 
Ttieod.  exbibel  etiam  hujusmodi  apoio^ias  partim 
similes,  partim  diversas.  ia  his  notanda  veQit  quae 
adhuc  Qobis  familiaris  est,  paucis  immulatis  :  Aperi^ 


A  accingere,  lumbosquemeosbalteotui  amorisambi- 
re,  ac  renes  cordis  mei  ignetua;cbaritatis  urere,ut 
pro  peccatismeis  pos8imiDtercedere,etastantispo- 
puli  peccatorum  vcDiam  promereri,ac  pacificas  singu- 
lorumhostiasimmolare,  me  quoque  tibi  audaciter 
accedentem  non  sinas  perire,sed  dignare  lavare  orna- 
reetlenitersuscipere.  PerDominumnostrumJesum. 

Itemalia.—  (818)  AnteaeterniregisChristi  preesen- 
tiamnostraindigDaacceduntprsecooia  qufiB  valentpo- 
puh  impetraredelicta.  (819)Livoretorqueturconscien- 
tia,quiasacrismysteriisofrerendisseiDgeritcrimino- 
sam ;  etdumrespicitadmissa,  terretur  tuisconspecti- 
bus  astare  confusa.  SedqusesohumiUs  reus,quiaad 
te  post  lapsumredeodevius,jaceosaucius,intevilis 
respiro,  bone  medice,  vulneratus,  ut  qui  sacrificia 
n  altaribus  tuismunda  offerri  prsecipis,  cum  offeren- 
liummeritis  sacerdotis  iQdignilabiapollutasaDCtiQces, 
qui  indigere  me  miserum  tua,  Christe  Salvator  in- 
ciyte,  misericordia  recognoscis.Quivivisetregoas. 

230  ^^^"^  ^^^  t^  festivitate  sanciorum.  —  ^820) 
Eripiat  nos,quaesumus.  Domine,  tuorumdeprecatio 
sanctorum,  etsicutperMoysenfamulum  tuumpec- 
cata  populi  dimisisti,itaperintercessionem8ancto- 
rum  tuorum  nostraomnium  jubeasrelaxaridelicta. 
Per  Dominum. 

Item  apologice  quotidianae  sacerdotis  proprix,  — 
(821)  >  Mordacis  conscientiee  stimuliset  dehctorum 
nostrorum  recordatione  commoniti  (822),  te  Deum 
induigentiae  deprecamur,  ut  quidquid  dicto,  facto, 
cogitatione  (823)  peccatum  est^  sivelubricaeaetatis 
impulsu,  sive  ignorautiae  errore  (824)  commissum, 
pietas  Domini  nostri  Jesu  Christi  (825)  resolvere  ac 
indulgere  dignetur.  Per. 

Itemalia. — (826) Indignum me,  Domine,sacris tuis 
essefateor,  qui  innumeris  quotidie  peccatis  fuscor. 
(827)  Quid  ego  te  blandis  verbis  rogare  prassumo, 
quem  improbis  ssepissime  factis  offendo  ?  tu  enim 
mihi  medicinam(82S)ingeris,  ego  (829)  sanitati  meae 
coQtraria  ago.  Legem  tuam  sacrisinditampaginis  le- 
go,  sanam  verodisciplinam  infelixnegiigo.Adtuum 
quidem  altare  q  uasi  devotus  accedo,  sed  a  praeceptis 
tuis  contumaci  corde  (830)  recedo.  Da  ergo  mihi, 
Domine,  cor  compunctum,  quo  veraciter  odio  ha- 
beam  peccatum.  Meum  est,  si  donaveris,  delicta 
deffere  ;  tuum  est  etiam(831)nul>em  eamcitodele- 
re,  ut  (832)quihancpalmamami8erim  inimicofrau- 
D  dante,  (833)  adveniam  saltemperiineam^te  Domino 
miserante.  (834)  Tibi  enim  deoesthonor  regum  Regi 
cunctorum  percuncta  regnanti  saeculasaeculorum. 

Item  aiia.  —  (835)  Projectis  nobis,  Domine,  in 
condemnatioDemoperumnostrorum,decapiLinostro 
aquam,  etoculisnostrisfonteminfunde  lacrymarum 
Ut  peccati  maculas  abluendo  ultrices  pcenarum  flam- 
mas  fletuum  ubertate  vincamus,  (836)  quiatibinon 
8unt  occuita  quse  (837)  gerimus.  Sit  (838)  in  nobis, 

Domine,  os  meum  ad  benedicendum  nomen  tuum  ; 
mundaque  cor  meum  ab  omnibus  variis  et  neguissimis 
cogitationibus,  ut  exaudiri  merear  cteprecans  ie  pro 
poputo  quem  elegisti. 


tt9 


LIBER  SACRAMENTORUM 


230 


Domine^oon  ons  tanlum  confessio,  sed  et  doloris  : 
noo  excusatio  criminum,  sed  lamentatio  peccato- 
rum.  (839)  Castos  enimnostri  corporisocuioslasci- 
Tiff  (840)  mundi  violavitaspectus.  (84i)  Mores  cor- 
rupti,  disciplina  vitiata,  simulatio  in  vullu,fallacia 
ioverbisydotus  in  corde,volubilitasinlingua,opera- 
tiostulta  mens  dubia,concupiscentia  carnalisX842) 
soUicitudo  carDis,oblivioanim8e,negligentia  sancti- 
latis,  super  ha^c  autem  mortis  timor  increvit.Mise- 
rerc  nobis,  Domine^miseierenobis.  Da  (8^3)  preete- 
ritisveniam,prffisentibusemendationem,futurislar- 
gire  custodiam.Per. 

lietn  alia.  —  (844)  Ua,Domine,imm6nsi  criminis 
rei  conscientia  teste,  confundimur,  ut  ad  officium 
tuum  nec  securi  possimus  venire.  nec  liberi.  Quis 


A  cisti  (863)  ex  nihilo  (86i)qnirogarant.Clamantibus, 
nobis  ad  te  ;  Domine,  misere  ;  moveat  misericor- 
diam  tuam  vox  fidelis  et  flebilis  ;  atqueilla,de  qua 
totum  speramus,  pielas  non  reputet  quod  oflfendi- 
mus,  dum  respicitquod  rogamus,etcum  grandis  sit 
miseria  esse  nos  reos,  majortibisitclementiaesse 
nos  miseros.  Tuo  (865)  supplices  auxilio  anle  et  et 
crimiuis  nostri  malaponimus  etdolores  ;a  te  pre- 
cando  misericordiaui,  quam  peccando  repulimus, 
expectamus.  Prflestelur  his  de  indulgenlia  (866) 
quodrogaris  accipere,  quos  aguoscis  liduciam  de 
(867)  lua  justitia  nou  habere.  Erige  nos,  Domine 
Deus  noster,  et  alleva  in  misericordia  tua,  ut 
communionesalutis,  et  gaudio  charitalis,dum  ipsi 
salvari  ex  munere  tuo  cupimus.  etiaui  fide  et  pace 

enimpensans  peccatumsuum,  (845)  nec  se  a  Z\.  B  ^^t^r.°/ y.'^ ''^«L^.T  ^'^"^^r""^''  ^^'"^^""'^- 

^^^^  «'«a-  —  (869)  Ignosce,  Domine,    (870)  com- 


tua  vellel  abscoodere,  si  liceret  tantae  Majestatig 
oeulos  declinare,  si  aut  evasurus  lateret,  aut  oc- 
cuitatus  evaderet?  Aut  quis  non  magis  videre  te 
cuperet,si  noDjam  hinc  (836)quodcunquepeccan- 
temprospicis  plus  timcret?Ergo  quiatuubiquenos 
inTeDis,a(I  te  confugimus,  quem  fugere  non  vale- 
mus.Restat  miseris  non  latebras  intervenire,  sed  la- 
crjmas.FoTeatJSl  indulgenlia,quos  terret  oflfen- 
$a.  Minatur  potentia,  sed  misericordia  consoletur, 
Ex  te  est  qui  liberet,  per  te  est  qui  excuset.  Parce, 
Pdler  omnipotens  ;  et  quos  aspicis  humilesper  rea- 
tnm.erectos  muneraredignerisin  praemio.  Et  quos 
inlelligis  per  conressionem  miseros,  non  facias  iu 
examiuatione  confusos.  Per  Dominum. 


maculataeviaeconscientiaesordido^etcriminum  con- 
fusione  captivo  (871)  qiiipro  meobtinere  nihilme- 
reor  pro  aliis  roga^urus  assisto.  Profero  ad  te,  si 
digneris,  Domine,  gemitus  captivorum,  tribulatio- 
nes  plebium,  pericula  popiilorum,  (872)  angustias 

pauperum,necessitate8peregrinorum,inopiasdebi- 
lium,  desperationeslanguentium,  defectus  senum, 
suspiria  juvenum,  vota  virginum,(873)iamenla  vL- 
duarum.  Et(874)  quoniammeeadem,qu8e  populum 
tuum  caienacon8tringit,(875)  comm  unes  lugeo  pas- 
8iones,non  obsitpopulo  tuooraliosubjugatapecca- 
tis.  Per  me  tibi  offertur  (876)  votum,  per  te  meum 
compleatur  officium.  Per. 


/jw,,  r, ,.       .    .    L  ,  ..  /,.,  232-4^'a.  —  (877)Deus,adquemaccederemun- 


oculos  tuos,  Domine,  culpas  quas  fecimus,  et  (849) 
pUgas  quas  excipimusconferamus,minu8estquod 
patJmur,majus  est  (850)  quod  mereamur.l^eccati  poe- 
Dam8entimus,etpeccandi  perlinaciam  nonvilamus 
In  flagellis  tuis  fragililasnostra  (85i)  frangitur,  et 
iniquiia8nonmutatur.Mens8Bgrotatorquetur,etcer- 
Tixdura  nonflectitur.  Vilaindoloresuspiral,et  (852) 
ia  opere  non  (853)  emendat.  Si  exspectas  (854)  non 
corngimur;  si  vindicas,  noo  duramus.Contitemur 
('So5)  la  correpUone  quodfecimus,obhviscimurin- 
viwidUone  quod  flevimus.  Si  (856)  impresseris 
miaum,  facienda  promiliimus  ;  si  suspenderis 
gladiiun,  promissa  non  facimus  ;  si  ferias,  clama- 
mu8  ul  parcas,  si  (857)  parcas  iterum  te  (858) 
provocamus  ut  ferias  ;  si  (859)    augustiae  veniunt 


rum  martyrum  expiari  deposcimus,  in  vivam  nos 
tibi  praepara  hostiam  ;  cordium  quoquenostrorum 
abdita  omni  crimine  lava,  et  spiritali  reple  laetitia. 
Quique  coram  le,  et  pro  nostris,  et  pro  fratrum  de 
lictis  ingemiscimus,exaudiriatequantociusmerea- 
mur,  ut  nec  nostro  puniamur,necalienopeccato,ut 
justitia  et  sanctitateve8titi,pr8Bsentemurtibiindem- 
nes  in  diejudicii. 

Alia.  —  (878)  Dimitte,Deus,(879)quidquid  perin- 
temperantiam  mordacis  hugu«  incaula  oris  nostri 

increpatiomemordilinsubditos.Quidquidminusde 
boni  perfeclione  diximus,  parce ;  quidquid   incon 
gruum  velminustemperat*3protulimus,  tu  ignosce. 
Non  incatuumpraesumptiopuniat,sed  agnoscentem 

r^rpTmrrai.Lndr'1  ""'"".*  '""r'  D  ■neioiquitatesmeaspietas.ise..at(onislLabsolvaL 
lempu,  peumus  paaitendi;  s,  m.sencordia  subve-  ^  ei  qua  non  mihi  alibi  est  Qducia.nisi  in  misericordia 

tua,  tu  et  osmeumpraBcooioveritatis(880)  perarma 


wai,abutimurpatienlia  quaepepercit.  Adhuc  plaga 
illaiavapraBlerit,  etiam  non  recolit  mens  ingrata 
quod  pertuiit.  Si  citius  nos  audias,  ex  misericordia 
insolescimus  ;  sitardius,  eximpatientiamurmura- 
mus.Tc,  Domme,  volumus  servare  quod  feceris, 
(860)  oen  timemus  observare  quod  jusseris.  Habes 
Oomine  coulitente  reos,  parce,  quia  pius  es.  (861) 
Novimus  quod  nisi  dimittas,recie  nos  (862)  punias 
Sed  apud  te  est  multa  miseratio,etpropitiatio  pera- 
onndans.  Praesta  sine  meritoquod  rogamus,  quife- 


{In  Ms.  per  arma],  et  opus  pleniori  ubertale  sancti- 
fica,  ut  et  indignum  me  salves,etcommissummihi 
gregem  pro  tua  pietale  (881)  justitices.  Quidquidin 
illis  vitiatum  (882)  respicis,  sana  ;  quidquid  in  me- 
vitiosum  inspicis,  cura.  Si  (8S3)quam  viliotepidita- 
tis  mea?,  vel  inouria  contraxerunt,  vel  contrahunt 
labem  omitte.Si  quo  etiam,  me  ignorante,veI(884) 
cognito,  decideruntin  crimine,atquesiexemplimei 
offendiculo  proruerunt,(885)ignDsce  ;  et  proculpis 


•  H«c  apologia  nonnuUis  unmutatis  legiturin  vet.  Sacrament.  Gat. 


231 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


232 


talibus  misero  mihiultionisnoa  reslituasvrcem.His  A  in  nomine  DeiPatrisomnipotentis,etiauomiDe  Jesu 


tamen,  quibus  increpationis  visussumadhibereju- 
dicium,  et(886)  increpalio  ipsaeisproficiat  ad  sa- 
lutem,et  oratio  haec  interpellan-^  commisso  eos  re- 
vocetaberrore,  utnonperferanttartareos  cruciatus, 
quibus,  ut  pote  (887)  mortales,  poenitentiflB  indixi- 
musleges;  quo  (888)  utrorumqueincommodis  par- 
cens,illorum  iniquitatibus  tribuasveniam,et  meam 
abluas  contractam  degerendiincommoditateoflFen- 
sam.  Prflebe,  Deus,  aurem  sacrificiis  nostris,  etmc- 
mihique  commissostuis  ascribeinpagiois,quocum 
grege  mihi  credilo,  et  a  cuncto  eluar  crimine,etad 
te  merear  pervenire  in  pace.  Pacatum  redde  Deus 
nostrorum  cordium  habitaculumexpulsione  carna 
vitiorum.  Et(889)quiin  subdilisconorsumraaexer- 


Christi  Filii  ejus  Domini  Dostri,  ut  fias  aqua  exor- 
cizata^adeffugandamomnem  potestatem  inimici,  et 
ipsuminimicumeradicareetexplantare  valeas  cum 
angelis  suis  apostaticis,per  virtutem  Domini  nostri 
Jesu  Christi,  qui  venturusest  judicarevivosetmor- 
tuos,  et  sfleculum  per  ignem. 

Benedictio  aquae,  — Deus,  qui,  ad  salutem  hu- 
mani  generis,maxima  quaequesacrameataiaaqua- 
rum  substantiam  condidisti,  adestoinvocatioDibus 
nostris^etelementohuicmultimodispurificatiooibus 
prffiparato  virtutem  tuae  benedictionis  effunde,  ut 
creatura  mysterii  tui,  tibi  serviens  ad  abjiciendos 
deemones  morbosque  pellendo8,di  vinfle  gratiso  sumat 
effectum  ;  ut  quidquidindomibus  vel  in  locis  fide- 


cerevirtutum,peccatismentiumcorporumqueincom  g  lium  haoc  unda  resperserilcareat  immunditia,libe- 


modis  paciticus  merear,te  judicante,  coronaricum 
angelis.  Fac  ergo,  queesumus,  nos,  pieDeus,  aspi- 
cientes  inconspectu  tuo,  (890)  flammescentes  tuee 
gratiflB  dono  ut  zelus  tufle  domus  nos  comedat.  At- 
que  itapervigorem  sancti  Spiritusregentes  subditos 
temperemus  ;  (891)  ut  etdisciplinisnostri  regiminis 
obtineant  lucrum,  et  illorum  duritia  frangatur,  ac 
vita  sanctiticetur.Suscipe,Domine,no8trorum  voto- 
rum  hbamina,  et  per  haecquidquidinsubditos  cor- 
rectionis  verbo  vel  merilo  impertimu8,nonad  dis- 
cordiam  nostri,  sed  ad  perpetuum  dulcedinis  gau- 
diam,  et  nobis,  et  illis  profecisse  (892)  leetemur. 
Ai)lue  (893)  nos,  Deus,  et  alieno  et  nostro  delicto, 
ut,  in  utroque  spiritalis  gratifle  efficientiam  capien- 
tes,  fiducialius  tuo  aominisupplicemus.  Per  Domi- 
Dum. 

(894)  Orationes  ad  visitandum  tnfirmum, 
In  primis  faciant  sacerdotes  asperso  sale  aquam 
benedictam,  et  (895)  aspergant  eam  (S96)cumAnti' 
phona  ^33  etOrationibussup€ripsuminfirmum,et 

super  domum  ejus. 

(897)  Exorcismus  salis.  —  Exorcisizo  te,  creatura 
sahs,  per  Deum  vivum,perDeum  verum,perDeum 
qui  te  perElisfleumprophelamiaaquammittijussit, 
ut  saaaretur  sterihtas  aqu® ;  ut  efficiarissalexorci- 
zatum  iasadutem  credentium,et  sis  omnibus  te  su- 
mentibus  sanitas  animfe  et  corporis;  et  effugiat  at- 
que  discedatab  eoloco  quo  aspersus  fuerisomnis 
phantasiaetnequitia,  vel  versutiadiabolicaefraudis 
omnisque  spiritus  immundus  adjuratus  per  eum 


retur  a  noxa.  Non  illic  resideat  spiritus  pestilens 
Don  aura  corrumpens  ;  disccdant  omnes  insidiae 
latentis  inimici;et  siquid  est  quod  aut  incolumitati 
habitantium  invidet,  aut  quieti,  aspersione  hujus 
aquse  effugiat,  ut  salubritas  per  iavocatioDem  tui 
uomiais  expetita,  ab  omnibus  sit  impugnatioaibus 
defensa.  Per. 

Benedicio  saUs  et  aquas  pariter*^  Hic  mittitur  sal 
in  aquam» 

Deus,  iovicte  virtutis  auctor,  et  >  iaseparcbilis 
imperii  Rex,  ac  sempermagnificustriumphator,qui 
adversae  dominationis  vires  reprimis,  qui  inimici 
rugientis  ssevitiam  superas,  qui  hostiies  aequitias 
potens  expugnas,  te,  Domine,  tremeotesac  suppli- 
cesdepr8ecamur,acpetimus,uthaDccreaturamsalis 
etaquflediguaateraccipias,benignusillustres,pieta- 
tis  tufle  moresanctiflces,utubicunquefuerit  aspersa, 
per invocationem sancti  tui  nomiaisomnis  infestatio 
immundi  spiritus  abjiciatur,  ^^i^iervovqne  vene- 
Dosi  serpeotis  procul  pellatur,  et  pr^esentia  sancti 
Spiritus  nobis  misericordiam  poscentibus  ubique 
adesse  diguetur.  Per  Dorainum. 

Oratio  quando  aquaspargitur  in  domo, 
Exaudi  aos,  Domiae  saacte,  Pater  omaipotens, 
sempiterue  Deus,  et  mitteredigaareaagelum  tuum 
saoctum  de  coelis,  qui  custodiat,  foveat,  protegat, 
visitet,  et  defeodat  omoeshabitaatesinhoc  habita- 
culo.  Per. 

Benedictio  domus.  —  Adesto,  Domiae,  supplica- 
tioois  oostris,  et  haoc   domum  sereois  oculis  taae 


qui  veoturus  est  judicarevivos  etmortuos,et  saecu-      pietatis  illustra.  Descendat  super  habitaotes   in  ea 

gratiae  tufle  larga  beoedictio,  ut  in  his  manufactis 
habitaculis  cum  salubritate  maaeotibus  ipsi  tuum 
semper  siothabitaculum.Per  Domiaum. 


lumperigoem. 

Benedictio  sa/i5.— Immeasamclemeatiam  tuam, 
omnipotens  fleterae  Deus,  humiliterimploramus,ut 
hanc  creaturam  saUs ,  quam  i  n  usum  generis  humani 
tribuisti,  benedicere  et  sanctiticare  tua  pietate  di- 
gneris,  utsitomnibus  salus  meutis  et  corporis  ;  ut 
quidquid  eo  tactum  vel  respersum  fuerit,  careat 
omni  immunditia  omnique  impugnatione  spiritalis 

DequitiflB.  Per. 
Exorcismus  aqu3e .  —  Exorcizote,  creaturaaqufle, 


Alia. —  Exaudi  aos,  Domine  sancte,  Pater  omai- 
potens,  aeterne  Deus^  ut  siquasuntadversa,  si  qua 
contraria  in  hac  domo  famuli  tui  IIL,  auctoritate 
Majestatis  tuse  pellantur.  Per. 

(898)  Benedictio  uvoe  vel  (899)  favce.  —  Benedic, 
Domine,  hos  fructus  novos  uveBySive  favae,  quos  tu, 
Domine,  perrorem  coeli,  et  inuodaatiam  pluviarum 


a  Ila  in    Codicft,  ubi  tamen    Pamelius  autumat  le-      Cod  Grimoldi  more,  non  rore,  ut  in  vulgatis  Missa- 
gendum  insuperabilii.   Paulo  post  legitur  etiam  ia      libus. 


133 


LtBER  SACRAMENlrORUM. 


134 


et  tempora  Berena  atque  tranquillaad  maturitatem  A  corporis  laborantem  placafus  respice^  et  yisita  in 


perducere  digoatus  es,  ad  percipieudum  nobiscum 
gratiaram  actioae  io  nomine  Domini  nostri  Jesu 
Christi.  Qui  tecum. 

Benidictio  ad  fructus  novo$.  —  Domine  sancte, 
P.  ter  omnipoteDSy  flBterne  Deus,  qui  coeiumet  ter- 
ram  et  omnia  creasti,  te  suppiices  quaesumus  ut 
btmc  fructum  noTum  t^enedicere  et  sanctificare  di- 
gaeris,et  muUiplicare  abundanterofferentibustibi, 
ut  repleas  eorum  tellaria  cum  fortitudinefrumenti 
et?ioi,  utlstantes  iueis  referaut  tibi  Deo  omni- 
potenti  laudes  et  gratias.  Per. 

Benedietio  ad  omnia  qux  volueris,  —  Benedic, 
Oomioe,  creaturam  istam,  ut  sit  remediumsalutare 
geoeri  bumano ;  et  prsBsta  per  invocationem  nomi- 


salutari  tuo,  ac  coelestis  grati»  preesta  medictnam. 
Per. 

Alia,  —  Deus,  qui  bumano  generi,  et  salutis  re- 
medium,  et  yiteB  ffitern®  munera  contulisti,  con-^ 
servafamulo  tuo//{.tuarumdonaYirtutam,et  con-' 
cede  ut  medelam  tuam  non  solum  in  corpore,  sed 
etiam  inanima  sentiat.  Per. 

Alia,  Virtutum  coslestium,  Deus,  qui  abhamanis 
corporibus  omnem  languoremetomnemiafirmita- 
tem  preecepti tui  potestate  depelli8,adesto  propitias 
buic  famulo  tuo  IIL,  ut,  fugatis  infirmitatibus,  et 
viribusreceptis,  nomen  sanctum  tuum  instaorata 
protinus  sanitate  benedicat.Per  Dominumnostram. 

klia,  — Domine  sancte,)Pater  omnipotens,  aeter- 


oistuiutquieumqueexea  sumpseritcorporissani-  o  neDeus,  qui  fragilitatem  conditionis  nostne  infusa 


tatem  et  animaB  tutelam  percipiat.  Per. 

Benedictio  (900)  panis.  —  Benedic^Domine,crea- 
toram  istam  panis.sicutbenediiistiquinquepanes 
in  deserto,  ut  omnes  gustantes  ei  eoaccipianttam 
corporis  quaiBanimssanitatem.Quivivis  cum  Deo 
Patre  in  unitate. 

A  Oratio  ad  (901)  capillaturam. 

(902)  Omnipotenssempiteme  Deus,  respicepro- 
pitius  super  buncfamulum^tuum///.,quemb  adno- 
tam  tondendi  gratiam  evocare  dignatus  es,  tri- 
boens  ei  remissionem  onanium  peccatorum,  (903) 
atqae  coelestium  donorum  consortium  esse  prflece- 
ptorum.  Per. 

835  OrcUio  ad  (904)  harbah  tondendas, 

Deus,cujus  spiritucreaturaomnisadulta  congau- 


virtutis  tuffl  dignatione  confirma8,utsalataribusre- 
mediis  pietatis  tuse  corpora  nostra  et  membra  vege- 
tentur,  super  bunc  famulum  tuom  lU.  propiUatai 
intende,  ut,  omni  necessitate  corporea»  infirmitatis 
ezclusaygratia  ineopristinaB  sanitatisperfectarepa* 
retur.  Per  Dominura. 
Deinde  a  sacerdote  dicatur  hwc  Oratio  : 
DomineDeus,  (907)qui  perapostolamtaumloott* 
tus  es  :  Infirmatur  quis  in  voBis?mDUCAT  prbsbtti* 

ROS  BCCLESiiS,  236  ^*^  ORENT  8UPBR  BUM,  CffOnmrS 
EOU  OLEO  SANCTO  IN  NOMINB  DOM INI ',  BT  ORATIO  PtDBi 
SALVABIT INFIRMUM,  ET  ALLBVABIT  EUM    DOMUfOS  ;  BT-  il 

iN  PBccATis  E8T,  DiMiTTKNTUR  Ei  ;  cura  qaffisumuS) 
Redemptor  noster,  gratia  Spiritussancti  languores 
istius  infirmi^  et  suasana  vulnera,  ejusque  dimitto 


(iet,  exaudi  preces  noslras  super  hunc  famulum  ^  peccata,  atque  dolores  cunctos  cordis  et  oorporis 


tuum/ii.juvenili  state  decore  Iffitantem,  et  primis 
auspiciis,  ad  tondendum,  exaudi,  Domine,  ut  in 
omDibus  protectionis  tu»  munitus  auxilio,coslestem 
beoedictioneuiaccipiat,etpr8esentis  vitcB  preesidiis 
gaudeat  et  ffiternfle.  Per. 

Oratio  ad  (905)  in/irmum  ungendum, 
Inungote  de  oleo  sancto,  sicutunxit  Samuel  Da- 
ndin  regemet  prophetam.Operare,creaturaolei,iii 
noouae  Patris  omnipotentis,  utnon  lateat  illic  spiri- 
tusimmundus,  neque  in  membris  illius,  neque  in 
medullis,neque  io  uUa  compagine  membrorum;sed 
in  te  habitet  virtus  Ghristi  altissimi,  et  Spiritussan- 
eti.  Per  eumdem. 

Oratio  ad  visitandum  tnfirmum. 


expelle,plenamqueei  interius  exteriusquesanitatem 
misericorditer  redde,  ut,  ope  misericordiffi  tnsB  re* 
8titutusetsanatus,adpri8tinapietati8  tuae  reparetur 
ofticia.  Per. 

Et  sic  (908)  flectat  genuvel  genua  qui  est  langui* 
dusy  et  stet  addexteramsacerdotiSf  et  stc  deeantetur 
hac  kntiphona  : 

Dominus  (909)  locutus  est  discipulis  suis  :  In  no* 

MINB  MBO  DiBtfONlA  BJ1G1TB  :  BT   SUPBR  INFlRMOS    HANU8 
VESTRAS    IMPONITE,  BT     BBNB    HABBRUNT.    Psot,    Dcitt 

Deorum  Dominuslocutusest.  Bt  repetttiln  nomine 
meo^  ete. 

'  Sequitur  Oratio,  —  Oremus  Dominam  noBtrum 
Jesum  Christum,  et  cum  omni  supplicationeroge* 


(906)  Deu8,qui  famidotuo  Ezechiae  ter  quinosan-  D  mus,uthunc  famulumsuum  Ul.  per  angelum  san< 


Dosad  vitam  donasti,  ita  et  famulum  tuum  illum  a 
lectoegritudinis  tuapotentia  erigatad  salutem.Per 

AUa,  —  Respice,  Domine,  famulum  tuum  in  in- 
firmitatesui  corporislaborantem^etanimam refove 
quam  creasti,  ut  castigationibus  emundata,  conti- 
ouose  sentiat  tua  medicina  salvatum.  Per. 

Alia.  —  Deas,  quifacturae  tusepiosemperdomi- 
Dvisaffectu,  iaclinaauremtuam  supphcationibus 
Dostris,  elfamulum  tuum///.exadversavaletudine 


ctum suum  visitare,l8Btiticareetoonfortaredigfietar« 
Sequitur  Antiphona,  —  Suecurre,  Domine,  in* 
tirmo  isto  /// .  etmedica  eumspiritali  medicamma, 
ut,  in  pristina  sanitate  restitutus,graiianim  tibi  sa- 
nus  referat  actiones.  Ptal.  (910)  AdDominumcum 
tribularer  Sequitur  alia  Ant,  Sana,  Domino,  infir- 
mura  i8tum,cujusossaturb8ta  sunt,etcajus  anima 
turbata  est  valde  ;  sed  tu,  Domine,  convertere,  et 
saoa  eum,  et  eripe  animam  ejus.  Psal,  Domine,  ne 


*  Eadem  legitur  in  Edit.  Pamel.^  sed  longe  alio         «  Cxstalin  vet.  Sacr.  Gall.  Benedictio  super  ium 
ordiQe.  qui  in  Ecclesta  ptimitus  tondetur,  cujus  sensus  idem 

^  Iq  Cod.  Reg.  Suec^  adcomam  tondendigratiam.      lere  est  ac  hujus  Orationis. 


patrol.  Lxiyin. 


9 


ass 


SANCn  GREGOHn  HAGNI 


m 


in  furore  tuo  arguas  me,  cum  Gloria ;  Et  repeient :  A     (^19)  Multi  emmsacerdotum  infirmos  (920)  perun- 


Sana,  Domine. 

Et  (9il)  sicperungat  infirmum  de  oleo  sanetificatOf 
cruces  faciendo  in  collo  et  gutture,  et  inlerscapulas, 
et  inpectore,  seu  in  loco  ubt  plus  dolor  imminet  am- 
plius  perungatur ;  etsupfdicando,  dum  ungitur  infir- 
mus,  dicat  unusex  saeerdotibus  hanc  Orationem : 

SequiturOratio.  —  (912)  InuDgo  te  de  oleo  san- 
oto  in  nomioe  Patris  et  Fiiii  et  Spiritus  sancti,  ut 
nonlateatia  tespiritus  immundus,  neque  in  mem- 
bris,  neque  in  medullis,  neque  in  uila  compagine 
membrorum,  sed  in  te  habitet  virtus  Christi  aitii- 
simi,  et  spiritus  sancti,  quatenus  perhujus  opera- 
tionem  mjsterii,et  per  hancsacrati  olei  unctionem, 
atque  oostram  deprecationem,virtuts  sanct»  Trini- 


guent  insuperin  quinque  sensuscorpjriSs  idest  in  su- 
perciliis  oculorum,  et  in  (921)  nanbus  deintus,  et  in 
narium  summilatesiveexteiius.etin  tabiis  eaterius. 
et  in  manibus  exterius,id  est  deforis,  In  omnibus  ergo 
his  membris  C7*ucem  faciant  de  oleo  sacrato  (922)  di- 
centes  :  In  nomine  Paf tris,  et  Fiflii,  et  Spirif  tug 
saDcti. 

Hoc  enim  fadant,  ut  si  in  quinque  sensus  mentis  et 
corports  aiiqua  macula  inhoesit,  hac  medicina  Dn 
sanetur. 

Oratio  inconsummatione  hujtu  officii.^  (923)  Om- 
nipotens  sempiteroe  Deus,qui  subvenis  in  periculis 
et  necessitate  laborantibus,Majestatem  tuam  suppli- 
cesexoramusyUtmitteredignerissanctumangelum 


tatis  medicatus,  sive  fotus,pristinam  et  immeliora-  g  tuum,qui  famulumtuumi//.  inangustiis  etneces- 


tam  recipere  merearis  saoitatem.  Per  eumdem. 

Sequiturhcec  Oratio,  —  Domine  (913)  Deus,  Sal- 
vator  noster,  qui  es  vera  salus  etmedicina,  et  a  quo 
onmissanitas  et  medicamentum  venit,  quique  nos 
apostoii  documento  instruis,  ut  languentes  olei  li- 
quore  orantes  tangeremus,  respice  propitius  super 
hunc  famuium  tuum///.yetquemianguorcurvatad 
exitum,  etvirium  defectus  trahit  ad  occadum,me- 
dela  tu8B  gratiffi  restituat  in  salutem.  Sana  quoque, 
qu6B8umus,omniummedicator,ejusfebrium  et  cun- 

ctorumlanguorumcruciatus^aBgritudinemque,237 
etdok>rumomuiumdi8solvetormenta,visceruiiique 

ac  cordium  interna  medica,meduliarum  quoque  et 

cogitationum ;  sanadiscriminaulcerum,  vanitatum- 

que  putredines  evacua,  conscientiarumque  atque 

plagarum  obducito  cicatrices  veteres,  immensasque 

remove  passiones;carnis  ac  sanguinis  materiam 

reforma,  delictorumque  cunctorum  veniam  tribue ; 

sicque  illumtua  pietas  jugiter  custodiat,  ut  nec  ad 

correptionem  aiiquando  saDitas,necad  perditionem 

nunc,  te  auxiliante,  perducat  inhrmitas ;  sed  fiat  illi 

hsBC  olei  saoraperunctiomorbi  et  laoguoris  prflesen- 

tis  expulsio,  atque  peccatorum  omniumoptatare- 

missio.  Per  Dominum  nostrum. 

Aiia.  *-  (915)  Propitietur  DomiDus  cuncLis   ini- 

quitatibus  tuis,  etsanet  omueslanguorestuo8,redi- 

matque  de  interitu  vitam  tuam,  et  satiet  in  bouis 

desiderium  tuum,  qui  solusin  Trinitate  unus  Deus 

vivit  et  regnat  per  immortaiia  saecuia  saeculorum. 

Amen. 


G 


sitatibuslaborantem  consolationibus  tuis  attollat, 
quibuset  depraesenti  cousequatur  auxilio,et8Bterna 
remeiJiacomprehendat.  PerDominum  nostrum. 
Missa  pro  episcopo  vel  congregatione, 

Omnipotenssenipiterne  Deus,quifacis  mirabilia 
magna  solus,  proetende  super  famulum  tuum  ill.ei 
supercunctos  illicommissosspiritumgf^atia^  saluta* 
ris,  et,  ut  in  veritate  tibi  complaceant,  perpe- 
tuum  eis  rorem  tuae  benedictionis  infunde.  Per  Do- 
minum. 

Super  oblata.  —  Hostias,  Domine,  famuli  tui  lU, 
et  omnium  sibi  commissorum  placatus  intende,et 
quas  iD  honorem  nominis  tui  devota  mente  pro  eis 
celebramus  238  proficere  sibi  sentiantad  mede- 
lam.  Per  Deminum. 

Arf  Complendum,  —  Famulum  tuum  lU.ei  omnes 
sibi  commissos  perhaec  coelestia  munera  perpatuo, 
Domine,comilare  prsesidio,  eosque  fovere  non  desi- 
nens,  dignos  Qeri  sempiternaredemptionecoDcede 
Per. 

Alia  Missa, 

Omnipotens  sempiterne  Deus,miserere  famulo  tuo, 
etdirige  eum  secundum  tuam  clementiam  in  viam 
salutls  8etern8e,ut,  te  donanle,  tibi  placita  cupiatet 
tota  virtute  perficiat.  Per. 

Superoblata.  —  Proficiat,  quresumus,  Domine, 

heecobiatioquamtufiesupplicesofferimusMajeistatiy 
ad  saiutem  famuli  tui  lli.,  ut  tua  providentia  ejus 
vita  interadversa  et  prospera  ubiquedirigatur.Per. 
Ad  Complendum,  —  Sumentes,Domine,perpetufle 


(915)  Deinde  communicet  eum  corpore  etsanguine  D  sacramenta  salutis,  tuam  deprecamurclementiam, 


Dommi.  Et  (946)  sic  faciant  illi  per  septem  dies,  si 
necesiitas  fuerit,  tam  eommunione  quam  et  de  alio 
offieio;  et  sutcitabit  eum  Dominus,  et  si  in  peccatis 
fuerU,  dimittenturei, 

(917)  Debent  etiam  sacerdotes  et  ministri  sanctae 
Eceiesim  cum  summa  reverentia  infirmis  decantareper 
iingulos  dies  Vesperas  et  Matulinos  cum  hymmo  : 
(918  Christe  coelestis  medicina  Patris,  et  reliq.,  et 
cum  Antiphonis.  et  Responsoriis,  sive  lectionibus  et 
Orationibus  ad  hoc  pertinentibus, 

•  Id  Cod.  Gal.  multae  suut  Missse  votivee,  sc.  de 
Sanctissima  Thnitate  de  sapientia  ;  ad  postulandam 


ut  per  ea  famulum  tuum  ab  omni  adversitate  pro- 
tegas.  Per. 

A^  ad  Complendum.  —  Famulum  tuum^quaesu- 
mus,  Domine,  tua  semper  protectione  custodi,  ut 
libera  tibi  meute  deserviat,et  te  protegente  a  malis 
omnibus  sit  securus.  Per. 

•  Missa  t)otiva. 

Deus,qui  justificasimpium,etnonTi8  mortenCi  pec* 
catorum,  Majestatem  tuam  suppliciter  deprecamur, 
ut  famulum  tuumill.  de  tua  misericordia  confideQ- 

gratiam  Spirit.  ;  in  bonore  sanct»  Mariae ;  ad  potlQ- 
tandaangeiioa  suffragia  ;  de  sancto  Joanne  Bapt.  ;  d^ 


137 


UBER  SACR\HBNTORUM. 


S38 


tem  coelesti  protegas  beoigaus  auzilio,  et  assidua  A  ^^^  tuffi  ofiferimus  Majestati,  ut  per  hac  sancta  sa- 


protectione  coDserves,  ut  tibi  jugiter  fainuleiur,  ei 
Quliis  teDtationibus  a  te  separelur.  Per. 

Suf>er  oblata.  —  Hujus,  Domine,  quessumus,  vir- 
tute  mjsterii  et  a  propriis  nos  munda  delictis,  et 
famulum  tuum  lU.  ab  omnibus  absolve  pecca- 
tis,  Per. 

Ad  Complendum, — Purificent  nos,  Domine.qu»- 
sumufi,  sacramenta  quo  sumpsimus,  et  famulum 
taom  m.  ab  omDi  culpa  liberum  esse  <)oncede,  ut 
quia  conscienti»reatuconstringitur,  coslestis  reme- 
dii  pleoitudine  glorietur.  Per. 

Miisa  specialis  saeerdotis, 

Facme»  qusBso»omnipotens  Deus,  ita  justitiain- 
dui,  ut  in  sanctorum  tuorum  merear  exsultatione 
ktari,  quatenus,  emundatus  ab  omnibus  sordibus  3 
paocatorum,  consortium  adipiscar  placentium  sacer- 
dolom,  meque  tua  misericordia  a  vitiis  omnibus 
exuat  qnem  reatuspropriaB  conscientisgravat.Per. 

S^ipsr  oblata,  —  Deu8,qui  te  preecipisapeccato- 
ribas  eiorari,  tibique  sacrificium  contrili  cordisof- 
ferri,  hoc  sacnficitim,  quodindignis  manibus  meis 
(^ero,  acceptare  dignare,  ut  el  ipse  tibi  hostia,  et 
ucrificium  esse  merear,  miseralus  concede,  quo  per 
mioisterii  hujtis  239  exhibitiouem,  peccatorum 
omDiom  percipiam  remissionem.  Per. 

Ad  Camplendum.  —  Uujus  mihi,  Domine,  sacra- 
meoti  perceptiosii  peccatorumremissio,et  iuaepie- 
tatis  optata  propitiatio,  ut  per  heec,  ie  opitulante 
efficiarsacris  mysieriis  dignus,  quae  detuapietaie 
coofisas  frequeatare  preesumo  indignus.  Per. 
ififsa  pro  satute  vivorum. 

Prsteode,  Domioe,  misericordiam  tuam  famuiis 
etfamulabus  tuis  ///.  dexteram  coelesiis  auxilii, 
ut  te  toto  corde  perquirant,  ei  quae  digaa  postu* 
laot  assequantur,  ui  medelam  tuam  non  solum  in 
corpore,  sed  etiam  in  anima  sentiant.  Per. 

Superobtata. — Propitiare»  Domine  supplicationi- 
bus  oostris,  et  has  oblationes  famulorum  famula- 
nimque  tuarum,  quas  tibi  pro  incolumitatA  eorum 
ollerimus,  benignusassume ;  et  ul  nullius  sii  irritum 
fotom^  nullius  Yaoua  postuiatio,praBsta,quaB8umus, 
utqnodfideiiterpetimusefficacitercoosequamur.Per. 

AdCcmptendum.  — Dafamuiis  etfamuiabusiuis, 
qussamus,  Domine,  in  tua  fide  et  sioceriiaie  con- 
ttaotiam,  ut,  in  charitate  divina  firmati,  nullis  ten- 
UtioQibus  ab  ejus  integritate  veliantur.  Per.  D 

Missa  pro  famitiaribus. 

Deos,  qui  charitatis  dona  per  graiiam  sancti  Spi- 
niuB  tuorum  cordibusfidelium  infudisU.dafamulis 
tuis,  pro  quibus  tuam  deprecamurclementiam,sa- 
lutem  mentis  etcorporis,  ut  te  toia  virtutediiigant, 
et  qoa  tibi  placita  sunt  tota  dilectione  perficiant, 

Per. 

SMperobtaia.  —  Miserere,  queesumus,  Domine, 
I^QSyfamuiis  tuis,  pro  quibus  hocsacrificiumlau- 

<>Qcio  Pdtro  ;  de  saocio  Stepbaoo  ;  de  saocia  cru* 
^  eic. ;  Missa  spec.  sacerdotis  ;  pro  saluie  vivo- 
^  pro  fiuoiliaribus,  pro  rege,  etc« 


pernsB  iienedictionis  gratiam  obtineant^  et  gloriam 
eeternfle  beatitudinis  acquirani.  Per. 

Ad  Complendum.  —  Divina  lil^aniesmjsteria^qu»- 
sumus,  Domine,  ut  haec  saiutaria  saoramenta  iiiis 
proficiaoi  ad  prosperitatem  et  pacem,  proquorum 
dilectiooe  haec  tuae  obiuiimus  Majesiaii.  Per  Do- 
minum. 

Missa^  quotidianapro  rege. 

(9S4)  Queesumus,  omnipoiens  Deus,  ut  famulus 
tuus  ///.,  quitua  miseratiooesuscepit  regniguber- 
nacula,  virtutum  eiiam  (925)  omnium  percipiai  in- 
crementa,  quibus  decenter  omatus,  et  vitiorum 
monstra  devitare,  ei  ad  te,  qui  via^  veritas  et  vita 
es,  gratiosus  valeat  pervenire.  Per. 

^cipei*  obtata.  —  Munera,  Domine,  queesumus, 
oblata  sanctifica,  ut  et  nobis  Unigeniti  iuicorpusei 
sanguis  fiant,  et  (926)  lU.  regi  ab  obtinendam  aoims 
corporisque  salutem,  et  (927)  peragendum  injun- 
ctum  officium,  %^OielsLTg\etkief  usquequaque  pro* 
ficianl.  Per  Dominum. 

Ad  Coniplendum.  —  Heec,  Domine,  (928)  oratio 
salutaris  famulum  tuum  ///.  abomoibus  tueaturad- 
versis,  quatenusetecclesiasiicee  pacisobtineaitran- 
quillitatem,  et  posi  istius  iemporis  decursum  ad 
eiernam  perveniat  hfiereditatem.  Per. 

Missa  pro  pace. 

Deus,  a  quo  sancta  desideria,  recta  consilia,  et 
justa  suniopera,  da  servis  iuisillamquam  mundus 
dare  noo  potest  pacem,  utet  cordanostramandatis 
tuisdedita,  etyhostium  sublata  formidine,  tempora 
siot  tua  proiectione  tranquilia.  Per. 

Super  obtata.  —  Deus,  qui  credentes  in  ie  popu- 
los  nuUis  sinis  concuii  terroribus,  dignare  et  preces 
et  Hosiias  dicatee  tibi  piebis  suscipere,  ut  pax,  tua 
pietate  concessa,  Ghrisiianorum  fines  ab  omni 
hoste  faciat  esse  securos. 

Ad  Complendum. — Deus,  auctorpaciseiamator, 
quem  nosse  vivere,  cui  servire  regnare  est,proiege 
ab  omnibus  impugnaiionibus  supplices  tuos^utqui 
in  defensione  tua  confidimus^  nuiiius  hostiiitatis 
arma  timeamus.  Per. 

Missaque  pro  quacunque  tributatione. 

Inefifabilem  misericordiam  tuam,  Domine,  nobis 
clementer  ostende,  ut  simulnos  etapeccaiisexuaSf 
et  a  poenis  quas  pro  his  meremur  eripias.  Per. 

Super  oblata.  —  Purificet  nos,  Domine,  quiesu- 
mus,  muneris  preeseniis  oblatio,  et  dignos  sacra 
pariicipatione  perficiat.  Per. 

Ad  Comptendum.  —  Prsesta,  Domine,  queesumusi 
ut,  terrenis  afifectibus  expiati,  ad  superni  ple- 
nitudinem  sacramenti,cujus  iibavimus  8ancta,ten« 
damus.  Per. 

Missapro  infirmis. 

Omnipotens  sempiteroe  Deus,  salus  eeterna  cre- 
deniium,  exaudi  nos  pro  famuiis  tuis  //!.,   quibus 

•  lo  vei.  Sacram  Gallic.  hat>etur  Missa  pro  prin* 
cip$. 


1 


239 


APPENOIX  AD  S.  OREGOIin  «ACNI  UB.  SAGRAMfiNTOtlUM. 


no 


misericardi»  tua  itDploramus  aQziiium»  utreddita  A  periculis  metuimus,  de  eorum  salutelaetemur,  Per 
sii>i  sauitate,  gratiarum  tibi  in  Ecclesia  tua  referant      Dominum. 


actionem.  Per  DjQminum. 

Super  oblata.  — Deus,8ubcuju8nutibu8vit8B  no- 
8tr8B  momenta  deourrunt,  suscipe  preces  et  Hostias 
famuiorum  tuorum,  pro  quibusaegrotantibusmise- 
rioordisB  tu»  imploramus  auziiium,  ut  de  quorum 


Ad  Complendum.  —  Deus,  inGrmitatis  humansB 
singulare  prfiBsidium,  auzilii  tui  super  infirmos 
nostrosfostende  virtutem,  ut,  ope  misericordiaBtu» 
adjuti,  EcclesiaB  tuae  sanctse  repraBsentari  merean- 
tur.  Per  Dominum  |nostrum  Jesum  ChristumFilium 
tuum. 


APPENDIX 

AD    LIBRUM    SACRAMEISTORUM   S.  GREGORII    MAGiNI. 


VETUS  MISSA. 

Ez  Godice  Ratoldi  abbatis  Gorbeiensis, 

Dominica  in  die  sancto  PasehaB. 

241  P^^o  antequam  episcopus  Missam  celehret^ 
ingredietur  quoddam  oratortumt  et  secundum  cordis 
compunctionem  seipsum  libamine  orationis  Deo  offe- 
rat.  Dicat  hanc  orationem  : 

Yia  (929)  sanctorumomnium  JesuGhriste,  quiad 
te  venientibus  claritatisgaudiumcontuiisti,iDtroitum 
templi  istius,  Spiritus  sancti  luce  perfunde,  qui  lo- 
cum  istum  sanctorum  tuorum  martyrum  oomine  vel 
sanguine  consecrasti :  prsBsta,  qu8Bsumus,omnipo- 
tensDeus,utomues  (930)  isti  intercedentesobtineant 
veniam  pro  delictis,  ab  omnibus  liberentur  angus- 
tiis,  impetrentquidquidpetierint  pronecessitatibus 
suis,  placere  semper  prsevaleant  coram  oculis  tuis, 
quatenus,  per  te  et  per  sanctum  Petrum  militem 
tuummuniti,mereamuraulamparadisiiniroire.Per. 

Bora  vero  diei  iertia  (931)  arma  sibi  deferantur 
sacerdotalia,  quae  induet  extra  chorum  sinistree  partis 
in  loco  (932)  secretarii,  Dum  introierit  in  secretarium, 
dicat  hanc  Orationem  : 

Omnipotens  et  misericors  Deus,  qui  sacerdotum 
ministerio,  ad  tibiserviendumet  supplicandum  uti 
dignaris,qufiBsumusimmensamclementiaiu  macu  lii 
quidquid  modo  visitamus  visites,  quidquidhenedi' 
cimus  benedicas,  sitque  ad  nostrfle  humilitatis  in- 
troitum,  sanctorumtuorum  meritis»  fugadfiBmonum, 
angeli  pacis  ingressus.  Per. 

Primo  quidem  (933)  minister  deferat  caligas,  us- 
que  ad  genu  tendentes,  et  dicdt :  Tu  Domiue,  opta- 
mus,jubeas  benedicier  omnes.  Respondet  episcopus: 

Totius  honestatis  auctor  omnipotens  Deus,  ad 
reprimendas  antiqui  hostis  versutias,  per  nostraa 
servitutis  mysterium  [fortCj  ministerium]  jubesan- 
ctificari  has  caligas,  ut  et  in  gressu  resplendeat 
Evangelii  veritas,  etmente  fidei  exercealur  integri- 
tas.  Per  omnia. 

Deinde  minister  det  (936)  smdalia,  et  dicat,  ut  5tt- 
pra.  Respondet  episcopus  : 

"Indae  me,  Domine,  calceamentis  justitifie,  242 
quem  Joannes  vidit  vestitum  podere^utpossimtibi 
omni  tempore  oum  timore  servire,  Per  omnia. 


B  Post  hsec  vero  omet  se  cmteris  inukmentis,  H  mi- 
nister  administret  (935)  super  humsrale,  et  dicai  : 
Jube,  Domine,  benedicere.  Respondet  episcopus  : 

Virtus  summa  Deus,  cunctorum  reotor  opimus, 

Tu  beneJic  nostrum,  quo  nuno  omamur,   ami- 

[ctum  : 

Ut  servire  tibi  valeamus  corde  pudico. 

Per  omnia. 

Postea  mtnistret  ei  albam  (936)  et  dicat,ut  supra. 

Yestibus  angelicis  induti,  Rex  pietatis ; 

Possimus  libare  pii  Hbamen  odoris, 

Clemens  et  pravfie  purges  contagia  mentis. 

Ac  citius  delenda  (937)  malsB  cantagia  mentis. 

Per  omnia. 

Postea  ministret  ei  (938)  eingulum,  et  dieat,  ut 
Q  supra, 

Scrutator  cordis,  et  castas  mentis  amator, 

Tu  lumbos  praecinge  meos,  Deusintimejudex, 

Mortificans  pravos  in  casto  corpore  gestus. 

Per  bmnia. 

Postea  detur  ei  balteum  (939)  pudUntiae  et  dicai 
minister,  ut  supra.  Respondet  episcopus : 

Rogo  te,altissime  DeusSabaoth.Pater  sancte,  ut 
me  castigare  digneris  accingero,  et  meos  lumbos 
balteo  tui  timoris  ambire,  ac  renes  cordis  mei  tuae 
charitatis  igne  urere,  ut  pro  peccatis  meis  possim 
intereedere,  etastantis  populi  peccatorum  veniam 
promereri,  ac  pacificas  singuloruin  hostias  immo- 
lare.  Per. 

Tum  minister  efferat  ei  stotam  jucunditatis,  gere 
vitam  geminas  contemptationis.  Et  dicat,ut  supr^ 
^  Respondet  episcopus : 

Golla  jugo  subdenda  tuo,  Deus  alme,8acrato, 

Adcujus  dignum  pretiosa  morte  sepulcnim, 

Virtusangelica  consederatordine  mundo. 

Per  omnia. 

243 •^<<P^'*  ^^^  itaqueministreturei{9^)tumea 
gyris  (941)    in  tintinabulis  (942)  mirice  [Leg.  mt* 
rifice]  refecta,  et  dicat  minister,  ut  supra.  Respan^ 
det  episcopus . 
Sanctifica  tunicam  qua  nunc  superinduor,  istam 
Omnipotens  seterne  Deus,sine  numine  cujus 
Nil  humana  valet  devoti  condere  virtus, 
£t  qui  me  sacris  voluisti  vestibus  uti| 


^T- 


til 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  UB.  SACRAMENTOttUM. 


Ul 


Da  servire  tibi,  judex  pie,  mente  fideli. 
Per  omnia. 

Deinde  ministrelur  ei  aqua  ad  manus,  et  pecten 
adcaput,  et  dicat  minister,  ut  aqua  Bespondet  epi- 
seopus : 

OmDipoteas  et  misericors  Deus,precor  clemeDtiam 
tQam,utme  audaciteraccedeotemaon  siuas  perire, 
sed  digoare  lavare,  oroare  et  leoiter  suscipere.  Per 
omnia. 
Tuncmmistrentur  ei  (943)  manicae,\ut  supra. 
Digoa  maaus  nostras  Cbristi  custodia  servet, 
Ut  tractare  queaut  oostrflB  mooumeota  salutis. 
Peromoia. 

Postea  (944)  detur  ei  annulus  in  dextra  manu  de- 
super  manica,  Dicat  minisler,  ut  supra,  Respondet 
episcopus  : 
PigQore  me  tidei  sigoatum  pacis  et  arrba, 

Custodi  dezlra,  rex  l^eoedicte,  tua. 
Per  omaia. 

Postea  ndnistretur  ei  (945)  casuUi,  tandem  vero 
(946)  rationale  cohwrens  vinctim  [¥  orie  junctim^su- 
perhumerali,  Et  cUcat  minister,  ut  supra.  Respondet 
ipiscopus: 
Spes  aeterna,  Deus,  cuactorum  certa,  salusque, 
Tu  memor  esto  mei  toto  te  corde  petentiy 
Exsequar  ut  dignus  ccelestis  muaia  vitie, 
Dumque  ineis  maoibustractatur  mystica  virtus, 
Dispereat  quidqaid  cootraxerat  ordo  veterous. 
Per  omaia. 

Deturque  manvi  Iwvoe  (947)  manipulus  eastiiatis, 
Hdicat  minister:  JubeDomine,  beoedicere.  Respon- 
det  episcopus  : 
Qui  super  astra  sedes,  qui  regoi  sceptra  tueris» 
Summus  adesto,I>eus,mibimet  tua  jussasequeati, 
Ac  levem  capiti  complexibus  abhibe  dextram, 
Auxiiiumque  mibi  tribuas  per  cuocta  beniguus, 
Ut  valeaoi  casta  tibi  sistere  perpeti  vita. 
Per  omaia. 

Cum  omniqujquediligentiaepiscopus  veneretur  a 
ms.  Eo  autem  rationabiliter  (948)  flamineato^aecedat 
srdinctim  omnis  (949)  processio,  vn,  aut  v,  aut  ili, 
(950)  etsi  non  presbyter^  et  diaconus.  Presbyter  quo- 
quead  dextram  etdiaconus  ad  sinistram.Subdiaconus 
wo  ante  oculos  ejus  teneat  Evangelium  :  qui  etiam 
dipatus  sit  duobus  jcolythis,  aut  piunbus  cum  can- 
dsialnisetthuribulis.Interim  sane  prceparet  se  sekola- 
et  cantor  eorum  medius  (951 )  annuenie  episcopo  in- 
ckoat  Antiphonam^Resurrexi.Psal,  Domioe  probasti 
me.  Properante  episcopo  ad  tempU  vestibulum,et  ad 
ostium  secretariiyosculetur  Evangelium.et  postea  cwm 
omiit  diligentia  incedant.  Finitoque  Introiiu  ingi^e- 
diatur  mediuspontifex,  cum  colkgio  processionis.Eo 
M/em  astante  ei  orcmte  dicat  hanc  Orationem  : 

(952)  Suscipe  confessionem  meam,uni(»  spes  sar 
iotis  meiB,  Dojnine  Deus  meus,  qui  guia,  ebrietate, 
fomicatioae,libidiae,  acedia,tristitiai  somnoleotia, 
244Q6S^S^Dtia,  ira,  ciipiditate,  iuvidia^  malitia» 
odlo,  detractioae,perjurio,falsitate,  meadacio,vaaa 
Sioha,  levilate  ac  suberbia  perditus  8UD9,etoamiao 


A  cogitatioae,  locutlooe,  aot]oae,atqueomnibus8em- 
sibus  exstinctus ;  qui  justificas  impios  et  vivificai 
mortuos,  vivifica  me,  et  resusoita  me,  et  miserere 
mei,  Deus  meus. 

Annuente  episcopo  (953)  incipiatur  Psalmus  a  cath 
tore,  cumlntroUu  reciprocante.  {9oS)Interim  quoque 
osculttur  omnes  sibi  circumdatos,  incipiens  (955)  9i' 
nistrCy  aUematimque  veniens  (656)  dextre. 

Hocautem  expleto^  (757)  episcopus  signo  digiti  sui, 
inchoet  cantor  Gloria  Patri.  Et  properet  episcopus  ad 
altare  stipantibusministris;dicathanc  Orationem  : 

Indignum  (957)  me,  Domine,  sacris  tuis  esse  fa« 
teor,  qui  oumeris  quotidie  pe^catis  fuscor.  Quid 
ego  blaadis  te,  Domioe^  verbis  rogare  prmsunio^ 
quem  improbis  sffipissime  factis  offeodo?  Ta  eoim, 
Q  Domioe»  mibimediciaamiageris8Bgro,eg0  8aDitati 
meffi  contraria  ago  ;  legem  tuam,  Domioe,  sacrts 
pagioisioditam  lego,saaam  vero  discipliaam  iofeiix 
oegligo.  Ad  tuum  quidem  altare  quasi  devotus  ac- 
cedo,  sed  a  prsceptis  tuis  cootomaci  corderecedo. 
Da  ergo  mibi,  Domioe,  quffiso,  cor  componotum, 
quod  veraciter  odto  babeat  peccatum.  Meum  est,  si 
doaaveris,  delictadeflere;taamest  eautoivem  oito 
delere.Et  licetpaimam  amiserimiaimicofraudaale, 
ad  veoiam  saltemperveaiam  te  miserante.  Tibi  Deo 
est  booor,  regDum  Regicuoctoramounctaregnanti 
in  sfficula  smeulorum.  Amen. 

Mora  quidem  orationis  facta,  sicut  ordinati  sunt, 
alter  allerutrum  presbyteriet  diaeoni  oscuientur  alta- 
riscomua.  Etultimus  episcopus^ministrantibusillis, 
G  osculetur  Evangelium  ab  ipsis  elevaium  et  apertum,  a 
subdiacono  seiiicet  in  altaris  medio  positum.Et  tunc 
canatur  Kyrie  eleison.  Etipsisducentibus,  perveniat 
episcopus  ad soUum.  (959)  Et  tunc  mcipiatGXone^  \n 
excelsis  Heo.Post  hceeautemcanaturMissa  seeundum 
sui  visum  [forte tijtim].  Et  annuntiat  episcopus  :  Pax 
vobis  Resp.  Et  cum  spiritu  tuo. 

Oratio,  —  Deus  qui  bodieroadie  per  unigenitum 
tuum  etc. 

Exindeprocedatsubdiaconusinambonem^  e<(960) 
legat  Epistolam,  Expurgate.  (961)  Resp.  Hflec  dies. 
Alleluia,  Pascha  nostrum. 

Incedat  siquidem  diaconus  cum  thuributo,aliusque 
minister  cum  thure  genuftectentes  ad  genua  sedentis 
episcopi,et  mittat  incensum,fumum  suavis  odoriStCi 
0  dicat: 

Mitto  inoensum  in  odorem  suavitatis  et  in  nomine 
sanct»  et  inviduee  lYinitatis. 

Et  diaconus  postulans  inelinato  capite  benedictio- 
nem  et  dicat  :(9tt2)  Jube,  Domine,  benedicere.  Re- 
spondet  episcopus :  Dominus  sit  in  corde  tuo,etin  ore 
ad  proferendam  Evangelii  lectionem. 

Accipiens  ipse  Evangelium  et  deoseuletur  eum  et 
altare.Et  ascendat  in  ambonem  (963)  adnuntianti  [for- 
te  ad  nunciandum]  verba  aeternx  felicitatis.  Legatur 
Evangelium(9tii)  MariaMagdalensB.  Finito  Evangetio 
portetur  Evangelium  a  subdiacono  ut  osculetur  epi- 
scopus,  et  (865)  omnes  post  illum.  Et  dicat  episcopus 
Dominus  vobiscum.  Resp.  Et  cum  Spiritutuo.  (966) 


t43 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  HAGNI  LIB.  SACRAMENTORUM. 


S44 


Oramus.  7Wiu:tndpia/ Oyfer/oftum  (967)  Terratre- A     Per  quem  haec  omaia»  Domine,  semper  bona 

creas,  ssDctiffieas,  vivitttcas. 

%J^AcolythM  verocumpatena  stet  retrodiaco- 
nos  inclinans  se  cum  diaconibns,usqui  dicat  episcopus 
Nobis  quoq  ue  peccatoribus.  Diacontif  f^tVtir  giit  ^fofi- 
gelium  leqit^  (978)  indeprtecavens  quodsuper  caticem 
episcopus  faciat  signum  crucis,  et  (979)  prxoeniai 
sitfi  <980)  sublevans  calicem  in  conspeetu  Domifd,  et 
reverlatur  ad  locum  suum  cito.Siqttidem  subdiaconi  a 
retroaltarif  ubimemoriam  (981 )  vel  nomina  vivorum 
etmortuorumnominaveruntfVel  recitaverunt^  proce- 
duntpost  diaconumincHnanies  capita,Dominica  OrcL- 
tionefinita,accipiat  subdiaconuspatenam  de  manu  aco- 
lythi,  et  det  diacono,  et  ille  deferat  episcopo  ;  et  post 
hsec  stabilientur  in  loco  quoerant.antequam  legere- 


muit. 

245  Eo  autem  finito,  et  (968)  ablatione  recepta 
(969)^191  omniprocessionerevertaturad  solium.et 
eamat  (970)  manicas,  (971 )  latetque  manus,  et  sie  in- 
grediaturpropitiatorium,et  (972)  omnw  processtoof- 
feratsibi  oblationem,et(V13)ad  ultimumincensum, 
et  dicat  has  Orationes  dum  incensatur : 

.  Domine  Deus  noster,  supplici  devolioDe  deposci- 
mas  ut  sicut  suscepisti^muaera  Abel,  Noe,  Aaron^ 
Zacharifie  et  Samuel,  et  omnium  sanctorum  tuorum, 
sic  manu  nostra  peccatrice  suscipere  digneris  in- 
censum  istud  inodorem  suavitatis,  et  remissionem 
omnium  peccatorum  nostrorum.  Per  Dominum. 
Alia.  —  Placetur,  Domine,  hoc  thymiamate  vel 


incenso  furor  tuuscontrame,etcontralocumistum,  ^  tur Evangelium.quousque Benediclioelpacisosculum 


et  contra  populum  istum^et  prsesta  propitius  ut  fu 
mus  boni  odoris  tibi  simul  ad  capiendam  vitam  ae- 
ternam.  Per. 

Postea  vero  ordinent  se  more  ecetesiastieo.Hoe  est, 
diaeoni  ante  aitare.subdiaconi  retro,episeopusinme' 
diOyquia  in  ore  duorumvel  trium  stat  omneverbum» 
inctmanteseapiiaquousquedieaturpeT  omulsL  sansula 
Bteculorum.  Resp.  Amen.  Et  dieat  hanc  Orationem 
super  oblata :  (974)  Suscipe,  DomiDe,  quasumus, 
preoes  populi  tui  cum  oblationibus  Hostiarum .  Re- 
quire  retro  in  sabbato  saneto.  Tunc  vero  post  hanc 
eriguntse,  et  acolythiministrentaquam  admanus  (97o) 
diaconum,etmanulergium;et  dicat  pontifexalta  voce: 
Peromnia  sfleculasaBCulorum.itesp.  Amen.Sursum 
cordeL,Resp.  Habemus  adDomioum.Gratiasagamus 
Domino  Deo  nostro.  Besp,  Dignum  et  justum  est. 

Prxfatio,  —  Yere  dignum  et  justum  est,flequum 
et  salutare :  Te  quidemomni  tempore,  ut  supra, 

Dum  dicaturSaiUcias,inclinantse  omnes,et  epis" 
copus  dicat  hanc  Orationem  tnterim  : 

(976)Deus,  qui  nonmortem^sedpoenitentiam  de- 
sideras  p^coatorumyme  miserum  fragilemque  pecca- 
torum  a  tua  nonrepeilas  pietate ;  nequc  aspicias  ad 
peccata,  etad  scelera  mea,  etimmundas  turpesque 
cogitationes  meas,quibus  flebiliter  a  tua  disjungor 
voluntate,  sed  ad  misericordiam  tuam,  et  ad  fidem 
devotionemqueeorum,qui  per  mepeccatoremtuam 
expetunt  misericordiam.  £t  quia  me  indignum  me- 
dium  inter  te  populum  tuum  fieri  voluisti,  fac  me 
dignum  talem,ut  possim  tuam  ezorare  misericordiam 


C 


fuerint  finita.  Deinde  dum  dicat  eptscopus  Per  om- 
nios8eculas6BcuJorum,  Aes;>.  Amen,post  Domini- 
cam  Orationem,  dum  finierit  Libera  dos  a  malo  an- 
nuentc  episeopo  (982 )  dicai  diaconus :  (983)  Humiliate 
vos  ad  BeDedictioDem ;  et  poputusresp.  Deo  gratias. 
Et  episcopus  dicat  hanc  Benedietionem  ; 

(984)  Beoedicat  vos  omoipoteas  Deus  hodierna 
interveaieDte  fiaschari  solemnitate,  etc. 

Et  inde  aecipiens  partem  corporis  Dominietdicat: 
Pax  DomiDi(985)  sit  sempervobiscuro.i?esp.Etcum 
spiritu  tuo.  Ef  annuente  episcopo  dicatcantor; Xgnus 
Deiquitollit  peccata  muDdi.(986)  Interim  oscutetur 
archidiaconum  et  cceteros.  Inde  vertehs  sead  altare 
dieathunc  Orationem :  Dominus  vobiscum.  Resp. 
Et  cum  splritu  tuo. 

(987)  Haec  sacrosanctacommistiocorporis  etsan- 
guiuis  Domini  aostri  Jesu  Christifiat  (988)omnibu8 
sumentibus  salus  meatis  etcorporis,  etad  vitam 
capiendam8Rteraampr»paratiosalutaris.  Per  Do- 
mioum. 

Dum  frangiturcorpus,  —  Emitteredigoeris,  Do- 
miDe,sanctumangeIum  tuum  adsacrum  etimmor- 
tale  mjsterium,  scilicetcorpus  etsaagumemtuum ; 
nosenim  franglmus,Domine,i]lud;  tu  digaare  l^ene- 
dicere,et  prtesta  ut  immaculatis  seasihusetmanibus 
illud  tractare  valeamus,  et  digne  sumere.  Per  Do- 
minumiaostrum.Emitte  augelum  tuum,Domine,  ut 
digaetur.^ 

Post  hmeitaquei%%%)  communieent se  omnessingil' 
kUim,epi8Copus  quoquc  ;  (990)  eoque  eommunicaio 


pro  me,  et  pro  eodem  populo  tuo.Etadjungevoces  D  dicat  Orationes  has 


nostras  vocibus  sanctorum  angelorum  tuorum,  ut 
sicut  illi  te  laudant  incessanter  et  iufatigabiliter  in 
aBterna  beatitudine.ita  nosquoqueeoruminterventu 
mereamur  laudare  te  incuipabihter  in  hac  peregri- 
natione.  Per  Dominum. 

Te  igitur,  dementissime  Pater. 

Communicantes,  et  memoriam  veneranles,  tU 
supra. 

Hanc  igitur  oblationem  servitutis  nostrse^tif  supra. 

Antequam  dicatur  Per  quem  h8Bcomnia,(977)  ^e- 
nedictio  camis : 

Deus  uniyersflB  camis,  qui  Noe  et  filiis  ejus. 


Pcrceptio  corporis  et  soDguiois  tui,  Domine  Jesu 
Christe,  qnam  ego  iudigous  praRsumo  sumere,non 
mihi  veaiat  ad  judiciumet  coademoatioaem,  sed 
pro  tua  pietatc  prosit  mihi  ad  tutameatum  mentis 
et  corporis,  qui  cum  Patre  in  unitate, 

Alia. —  Domine  JesuChriste,  Fiii  Dei  viri,  qui 
ex  voluntate  Patris,  cooperante  Spiritu  sancto,  per 
mortem  tuammuadum  vivificasti,liberameperhoc 
sacrum  corpuset  sanguinemtuuma  cunctisiniqui- 
tatibus  et  universis  malis  meis.  etfac  me  tuisobe- 
dire  praBceptis,  et  a  te  nunquam  in  perpetuum  se- 
parari.  Qui  cum  Patre. 


^:r 


S45 


APPENDIX  AD  S.  GREGORll  MAGNI  LIB.  SACRAMENTORDM. 


M6 


Alia,  —  Doaiinesaocte,PateroiDDipotens,8DterDe 
Deus,  da  naihi  hoc  corpusetsanguinemDominino- 
stri  Jesu  Christi  247  i^  sumere,  ut  merear  per 
hoc  remissionem  omnium  peccatorum  meorum  acci- 
pere,  et  tuo  sancto  Spiritu  repleri,  quia  tu  es  bene- 
dictus,  et  prieter  te  non  est  aliusycujusregnumglo- 
riosnm  permanet  in  saecula  saBCulorum.  Amen. 

£((99)  episeopus  communicet  preshyteros  et  diaco- 
ftof  cum  oseulo  pacis,  (99t!)  sicco  tamen  sacrificio,et 
subdiaconos  sme  osculo,misto{^3)sacriflcio.  etdia- 
eoni  et  presbyteri  summatim  gustent  cum  ealice,  te~ 
nentesubdiacono^de  ipso  sanguine.  Intertm  cantor  m- 
ciptat,annuenteepiscopo,{99i)  Com. Pascha  nostrum; 
Piaim.  Domine  probasti  me,ct(mG)oria.Hoc  autem 
expleto,  sedeat  episcopi  in  solio,  et,  lotis  manibus 
terHn^  r^vertaturad  allare,  et  dicat  Collectam, 

%i%  Ad  complendnm, — Spiritum^  nobis,  Do- 
mine.  Pastea  dicatepiscopusconvertensadpopulum 
Dominus  vobiscum.  Besp,  Et  cum  spiritu  tuo.  ^fi- 
nuente  episcopo,  dicat  diaconus :  Ite  (995)  Missa  est 
Besp.  Deo  gratias  Ipse  autem  episcopus  deosculatur 
altare^  eum  silentio  dicit  hanc  Orationem  : 

Oremus,  —  (996)  Placeat  tibi  sancta  Trinitas,  ad 
sanctum  Joan.ad  Vesp,  Concede,qu6esumus,omni- 
potens  Deus  ;  adfontes  :  Pree8ta,qufesumus,omni- 
potens  lit\i9,  ad  sanctum  Andream  :Pne8ta,qu{esu- 
mus,  omnipotens  Deus,  ut  qui  gratiam.  Hactenus 
Missce  PaschaUs. 

ALIA  MISSA  VETUS 

Ez  Godice  Tiliano 

J47  {^^)  Incipit  Oratiopontificis,quandopraeparat 

u  ad  missam  (998)  Qnando  lavat  manus,  dicathanc 

orationem : 

Largire  sensibus  nostris,  omnipotens  Pater,  ut 
sicotexteriusabluunturioquinamentamanuum,sio 
a  te  mundentur  interioH  pollutiones  mentium,  et 
erescain  nobissanctarum  augmentumTirtutum.Per. 

Postea  (999)  se incipit  sandalia  episcopuscatciare 
ei  dicit  Orationem  hanc  : 

Calcia,  Domine,  pedes  meos  in  prieparatione 
Erangelii  pacis,  et  protege  in  velamento  alarum 
toaram. 

(iOOO)  Deinde  cantet  eum  circumstantibus  hos 
Psalmos : 

Quam  dilecta  ;  Benedixisti,  Domlne  ;  IncHna  Do- 
mioe,  cum  pr^ei^tis  :Exsurge,Domine  ;  fiat  miseri- 
eordia  taa,  Domine  ;  Deus  tu  conversus  ;  Ostende 
Dobis,  Domine  ;  Ne  intres  in  judicium  ;  Propitius 
esto  peccatis  oostris  ;  Domine,exaudi  oralionem. 

Aores  tuae  pietatis,mitissime  Deus,inclina  preci- 
bus  meis,  et  gratia  sancti  Spiritus  illumina  cor 
meom,  ut  tuis  ministeriis  digne  miuistrare  valeam 
ac  te  stema  cbaritate  diiigere  merear.  Per. 

Oraiio  sacerdotisadMissam  prmparandi.  —  Obum- 
hn,  Domine,  capot  meum  umbraculo  saocta  fidei, 
etexpetle  a  me  nubila  ignorantiae.  Amen. 

Adaltfam.  —  Indue  me,Domine,  vestimento  salu- 
tb,  et  circumda  me  lorica  fortitudinis.  Amen. 

Ad  wnam,  —  Domine,  aocinge  in  me  custodiam 


A  mentis  meae,  nec  ipsa  n^iens  inflectatur  spirito  ela- 
tionis.  Amen. 

ilc/<to/am.  —  StolajustitiaB  circumda,  Domine, 
cervicem  meam,et  abomnicorroptione  peeoatipu- 
rifica  mentem  meam.  Amen. 

Ad  cusulam.  —  Indoe  me,  Domine,  omamento 
charitatis  etpacis,  248  ^^  nndique  munitos  vir- 
tutibus,  possim  resistere  vitiis,  et  hostibus  mentis 
et  corporis. 

Postquam  ad  manipulum,  —  Da  mihi,  Domine, 
sensum  rectum,  et  vocempuram,utimplorepossim 
laudem  tuam. 

Postquam  intratin  ecclesiam,{i(H>i)oscuUtur  duos 
presbyteros,  et  duos diaeonos, {iOOl)  incipiens  perse 
Introibo  ad  altare  be\,cum  Psalmo  Judica  me^Deus. 
g  fnterim  dumcantetur  Versusad  lntroitum,dicit  has 
Orationes.  (i003)  Aufer  a  nobis  iniquitates  nostras, 
ut  ad  sancta  sanctorumpurimentibus[Le^emerea- 
mur]  introire. 

Aiia  oratio.  —  (1004)  Omnipotens  Deus  qui  me 
peccatorem  sacrisaltaribusastare  voIuisti,et  sancti 
nomiDistuiIaudarepoteDtiam,coDcede,qufBsumu8y 
per  hujus  sacramenti  mysterium  meorum  veuiam 
peccatorum,  ut  tu8B  Majestati  digue  ministrare  me* 
rear.  Per. 

(1005)  Deinde  cum  osculabitur  Bvangelium  dicat 
Pax  Christi  quam  nobis  per  evangelium   suum 

tradidit,  eonfirmet,et  conservetcordanostraetcor- 
pora  in  vitam  fieteraam.  Amen. 

(1006)  Confesiio  sacerdotis  ante  altare. 
Suscipe  confessionem  meam,  unica  spes  salutis 

mecB,  Domine  Deus  meus.  Gula,  ebrietate,  fornica- 
tione,  libidine,tristitia,acedia,solomnentia,ira,  cu- 
piditate,  invidia,  malitia,  odio,  detractione,  perjo- 
rio,  falsitate,  mendacio,yana  gloria,  loTitate  acsu- 
perbia  perditus  sum  ;  et  omni  cogitatione,  locu- 
tione,actione,atque  omnibusmalisexstinctussum  ; 
sed  tu,  qui  justificas  impios,  et  vivificas  mortuos, 
vivifica  me  et  resuscita  me,  Deus  meus. 

OratiosacerdotisantealtarepriusquamMissamin-' 
cipiat,  ■—  Deus,  propitius  esto  mibi  peccatori,  quia 
tu  es  Deus  immortalis,  et  sine  peccato  solus.  Do- 
mine  Deus  meus,  indigno  mihi  famulo  tuo  iodnlge, 
quia  peccator  sum  et  indignus,  qni  prsesumo  ad 
sanctum  altare  tuum  accedere,  et  invocare  te,  qui 
peccavi  coram  te,etcoram  angelis  tuis ;  sed  tribue, 

me  in  sancta  Ecclesia  tua,  in  fide  orthodoxoruro,et 
doce  me  facere  voluntatem  tuam  omnibus  diebus 
vit6B  meie.  Qui  vivis, 

(t007)  Item  Oratio  interim  dum  Cloria  in  excel- 
Bis  Deo  cantatur,  —  Domine  Jesu  Christe,  Redem- 
ptor  mundi,  propitius  esto  mihi  peccatori,omnibu8 
modis  in  peccatojacenti,quiatusolusDomineDeus, 
noster  immortalis  es  et  sine  peccato  :  indulge  mihi 
miserrimo  prtesumenti  accedere  ad  sanctum  altare 
tuura  et  iovocare  te,  quia  peccavi  ab  infantia  mea 
usquenunccoramte,etcorain  omnibus  sanctis  tuis; 
sed  perillorum  intercessionem  tribile  mihi  diviiia 


147 


APPBNDK  AD  S.  GREGORfl  If  AGNI  UB*  SAGRAMENTOAUir. 


S4fi 


olemeDtia  Yeniam  peccatorum  iceoruin,  et  doceme  A 
facere  voluntatem  tuamomaibus  diebus  yitee  mee 
Qui  vins  et  regnas. 

(1008)  Poii  colleciam  usque  ad  evangelium  prout 
iibi  videatur,  dicit  has  Oratines : 

Deus^qui  de  indignisdignosfaci8,depeccatoribus 
jnstos,  de  immundis  mundos.mundacorpusmeum, 
et  oor  meumab  omnicontagioneetsordepeccati,et 
fac  me  dignum  sanctis  altaribus  tuis  ministrum,  et 
concede  propitius,ut  in  hoc  altari,ad  quodindignus 
accedo.Hostias  placabiles  offeram  pietati  tuse  pro 
peccatisetoffensionibusmeis.etinnumerisquotidia- 
ni9queexce8sibu8,etgrege  mihi  commisso.etfamuio 
tuoN.conjugeque,ac  populosibi  subjecto,etomni- 
bu8  circumstantibus,omnibu8que  mihi  familiaritate 
oonjunctis,atque  omnibus  me  odio  exsecrabili  ios  n 
ctantibus,etEcclesi8B  tuae  commissae  adversantibus,* 
ounotis  fidelibus  simul  Christianis.  Et  per  eum  sjt 
tibimeum  votum.  atquesacrificiumaceep(abile,qui 
setibiDeoPatriobtuUt  insacrificium  Jesus  Ghristus 
Dominus  noster. 

Ignosoe,  Domine,  quod  te  rogare  compellor,  dum 
per  immundalabia  meanomen  sanctum  tuumassu- 
mo,  ut  cura  pudendorum  actuum  meorum  secreta 
oonfiteor,  non  habeo  apud  te  verba  sine  crimine.Tu 
enimoonsoientisemea^vulnera^tucogitalionummea- 
roffl  ooonlta  nosti,  et  immunditiammeam  tu  solus 
agnosois.  Miserere  mihi,  Domine  miserere  mihi ; 
ignosce  mysterii  tui  secreta  tractanti,DecindigQum 
misericordia  tua  judices  quem  pro  aliis  rogareper- 
mittis  ;  et  in  quotestimoniumbonioperisnonagno-  ^ 
8ois  ,officium  saltem  dispensationis  oredit»  non  recu* 
808,  Salvator  mundi.  Qui  vivis. 

Cuiii(1009)  incenmm^  antequam  legcUur  Evange* 
lium  mtttit  in  thur:bulum,  dicat ; 

Odore  coelestis  inspirationis  8Uffiaooendat,etim- 
pleat  Dofflinus  oorda  nostf  a  ad  audienda  etimplenda 
Evangelii  sul  praecepta.  Qui  vivit. 

(101 0)  Deindeinclinanii  diaconodicat  $acerdos: 

Domittusin  corde  tuo.  et  in  lal>iis  tuis,  ut  annun- 
ties  competenter  £«;angehum  pacis. 

(lOii)  Perlecto  autem  Evangelto  offeraturadsalu- 
tandum  episcopo.  et  dicat : 

Per  istos  sermones  sancti  Evangelii  Filii  tui  Do- 
fflini  nostri  JesuGhristiindulgeat  Dominus  peccata 
nostra. 

Ctim  (1012)  autem  omatumfuerit  attare  ant&quam  D 
suscipiat  prmul  oblationes.presbyterorum  et  diacono 
rum,  dum  eanuntur  0/lertoria  ascendat  ad  atlare 
humitlime  dicat  hanc  orationem, 

250  Ante  oculos  tuos,  Domine,reu8oonsoientiiB 
testis  assisto.Rogarenonaudeoquod  inpetrarenon 
mereor.  Tu  eniffl  8ois,Domine,quffi  aguntur  in  no- 
bis.Erubesoifflus  confiteri  quod  non  timemus  admi- 
tere.  Verbis  tibi  tantum  obsequimur  corde  menti- 
mur ;  et  quod  vellenos  dicimus,nolle  nostrisactibus 
approbamus.Sed  parce^Domine  cofitentibus,igno- 
800  peccantibusy  miserere  te  rogantibus.  Et  quia 
ffleus  sensus  insaeramentistuis  inflrmus  est,  apud 


te  peccatores  non  habent  verba  sine  crimine^priesta, 
Domioe,ut  siez  nobis  indignis  et peccatoribus  duri 
cordis  verba  non  suscipis,perteinetipsum  nobisve- 
niam  largiaris.  Qui  vivis  et  regnas  Deus  et  semper 
etin  aeterna  saecula  saeculorum. 

Tunc  {i0i3)convertat  $e  adsuscipiendas  oblationes 
offerentiumpresbyterorumvel  diaconot^m,  (10l4)e^ 
dicat  unusquisque  hanc  orationem  : 

Tibi  Domino  Deo  oreatorimeobostiamoffero  pro 
remissione  omnium  peccatorum,  et  cunctorum 
fideiium  tuorum. 

Cum  diaconus  libamen  calicisaccipit,dicat : 

Acceptum  sitomnipotenti  Deo  sacrificium  istud. 

lunc  redeat  sacerdos  ad  altare  ;  et  coram  altari, 
antequam  Secretam  dicat  ( 1 015)  accusetse  prius  ftebi- 
liler,  et  dicat  hanc  Orationem  : 

(1016)  Aateconspectumdivine  Majestatistu«ereus 
assisto,qui  invocare  nomen  sanctum  tuum  praesumo. 
lliserere  mihi  Domine  homini,  peccatori ;  ignosce 
indignosacerdoti,percuju8manush(Bcoblaliovide- 
turofferri,  parcelabe  peccatorumpraecseteris  capi- 
tahum  poUuto.  Et  ne  intres  in  judicium  cum  servo 
tuo  scilicet  vitiis  ac  voluptalibus  carnisaggravato. 
Recordare,  Domine,  quodcaro  sum.  In  tuo  conspe- 
otuetiamcoehnonsuntmundi^quanto  magisnos  ho- 
mines  mortales  Indigoussum  utsim  vivens.  Tuqui 
nonvismortempeccatori8,damibi  veniamin  carne 
constiluto,  ut  per  poenilenti»  labores  vita  SBteroa 
perfruar  incoelis  per  te,  Jesu  Christe. 

(1017)  Tunc  purocordeofferatDominoobtatasal' 
tari  superpositas,  dicens : 

(1018)  Suscipe,  sauota  Trinita8,hanc  oblationem, 
quam  tibi  offeropro  me  peccatore,etnostrfficongre- 
gationis  salute,  et  pro  omni  populo  Ghristiano,  et 
proomnibus  eleemosjrnas  nobis  facientibus,  etpro 
his  etiam  qui  se  commendaveruntinnostrasoratio- 
nes  ;  etqui  nostrimemoriaminsuis  orationibus  ha- 
bent,  ut  hic  vcniam  recipiamus  peccatorum,  ut  in 
futuroprfiemia  consequi  mereamur  aeterna.  Ameo. 

(1019)  Suscipe,  sancta  Trinitas,  hano  oblationem 
quam  offero  inprimis,  ut  justum  est,in  memoriam 
Incarnationis^Nativitatis,  Passionis,  Resurectionis, 
AncensionisqueDomininostriJesuGhristi,  et  io  ho- 
norem  omniumsanotorum  tuorum,qui  tibiplaoue* 
runt  ab  initio  mundi,et  quorumnominaet  reiiquiae 
hiccontinentur,eteorumquorumfe8tivitacelebratur 
interris,ut  illis  proficiatad  honorem,  nobisautem 
ad  salutem,  ut  illi  omnes  intercedere  dignentur  io 
ooelis,  quorum  memoriam  facimus  in  terris. 

(1020)  Suscipe,  sancta  Trinitas,  hano  oblatio- 
nem,  quam  tibioffero  pro  (1021)  anima  famulitui, 
quatenus  tedonante,perceptavenia  peccatorum,Ti- 
tae  quoque  sempiternflB  immensa  gaudia  percipere 
mereatur. 

251  <^^^^  Suscipe,  saDCtaTrinitas,  hanc  obla- 
tionem  quam  tibi  offero  pro  animabus  famuiorum 
tuorum,  et  famularum,ut,per  hoo  salutare  sacrifi- 
oium  purgatae,  sanctorum  tuorum  consortio  me- 
reantur  (1023)  a^yungi. 


149 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MA6NI  LIB.  SAGRAMENTORUM. 


m 


(10f4)  Tunc  diaconus  caiicemofferat  sacerdotisu-  A 
per  altare^  et  dicat ; 

Immola  Deo  sacriflcium  laudis,  et  redde  Aliis- 
simo  ▼ota  tua.  Sit  DomiDUs  adjutor  tuus,  muodum 
te  faciat  ;  dum  oraveris  ad  eum,  ezaudiat  te. 

Et  ( lO^)  episcopus  caHcem  offerens  Domino  dicat : 

(10^6)  Domine  Jesa  Christe^qui  ia  cruce  passioois 
tasdeiatere  tuo  saDguinem  et  aqiiam,  uode  tibi 
Eccksiaa)  consecrares,  maoare  voiuisti,suscipehoc 
tacrificium  allari  tuo  8uperpositum,et  coocede,cle- 
meatissime,  utproredemptioae,aostraetetiam  pro 
totiusmuodiin  coaspeotu  divioffiMajestatistuns  cum 
odore  suavitatis  tuie  asceadat^  Jesu  Christe. 

Ad(\OYI)  miscmdum  vinum  cum  aqua, 

Deus,  qui  humaas  substantiaB  digaitatem  mirabi- 
iiter  ooadidisti,  et  mirabilius  reformasti,  da  aobis,  d 
quesumusy  per  hujus  aqu»  etvioimysterium^ejus 
divioitatis  esse  coasortes,  qui  humaoitatis  oostrad 
(1028)  dignatus  es  fieri  particeps,  Jesu  Christe. 

(1039)  Tunc  elivata  manu  benedicat  utrumque. 

lo  oomioe  Domioi  aostri  Jesu  Christi  sit  sacri- 
ficium  istud  immaculatum,  et  a  te  Deo  vivo  et  vero 
tduaatum  et  beaedictum. 

(1030)  PosteatncensumacdpiensponaiinthuribU' 
lum  dieens : 

Per  iotereessioaem  saacti  Gabriells  arcbaogeli 
itantis  a  deztris  altaris  ioceasi,  et  omoium  electo- 
ram  suorum,iacea8um  istudDoaiiaus  digoeturbe- 
Dedicere,  et  in  odorem  suavitatis  accipere. 

(1031)  Tunc  ponat  incensum  super  sacrificium,  et 
m  circuiiu  aliaris  dicat : 

Inceosumistud  a  te  benedictum  asceodat  ad  te,  ^ 
Domiae,et  asceodat  super  nos  misericordia  tua. 
Dirigator  oratio  mea  sicut  inceasum  ia  conspectu 
tuo. 

(1032)  Quando  odor  ejusdem  incensi  episcopo  vel 
emteris  porrigitur,  unusquisque  dicai : 

Accendatin  nobisDomious  igoem  sui  amori8,et 
fl&mmam  ceternm  charitatis. 

(1033)  Tunc  sacerdos humiUime  convertaiseadcir- 
eumstantes,  ei  dicat  : 

Oratepro  me  misero  peccatore  ad  Domiaam  no- 
itrumJesum  Christum,ut  meum  sacrificium  acve- 
strumsit  acceptabile  ia  coospectu  divio»  pietatis. 

(1034)  Tuncdicatur  a  singutis  : 

Oreotpro  te  omoes  saocti  Dei.  Memor  sit  Domi- 
nos  omoissacrificii  tui,etho)ocaustum  tuum  piogue  D 
fiat.  £xaudiatteDomiaus  pro  oobis  oraotem.Mise- 
reatur  tui  omoipotens  Deus,  dimittat  tibi  omnia 
peccata  tua. 

(1035)  Posiquam  sacerdos  Te  igitur  incipit,  dia- 
cemi  et  suhdiaconi  cantent  istos  Psaimos  : 

Exaodiat  te  Dominus  ;  Ad  te,  Domine,  levavi ; 
Miserere  mei,  Deus  ;  Qui  habitat,  cum  precibus : 
Salvumfac  servum  tuum ;  Desideriumcordis;  Vitam 
petiit  a  te ;  Oculi  Domini  super  justos ;  Fiat  miseri- 
eordia ;  Domine»  exaudi  orationem. 

SSS  Orcuiopro  sacerdote.  —  Gautieat,  Oomine 
Deos,  famoiits  tuus  beDeficU^  impetratis ;  et  ciufi- 


duciam  sperandae  pietatis  tribuisti,  optateB  miseri- 
cordise  prassta  benigiHis  effectum. 

Itempro  omnibus  Oratio,  —  Precibus  nostris, 
qu8esumus,Domine,aures  Xvm  pietatis  acoommoda, 
et  orationes  supplicum,  occultorum  cognitor,beni- 
gousexaudi,  uttelargieate  ad  veoiam  perveaiamus 
flBternam. 

(1036)  Expleta  Secreta,et{mi)  Oratione  Domi- 
niea,  cum  dixerit  Pax  Domioi  sitsempervobiscum. 
misceatur  corpus  Dominicum  sanguine, 

Haec  sancta  commistio  corporis  et  saoguiais  Do- 
mioi  aostri  Jesu  Christi  fiat  omnibus  uobis  meotis 
et  corporis  adaBteraamvitamcapessendampr8Bpa- 
ratiosalutaris.  Per. 

( 1038)  Postquam  autem  benedictio  episcopaHs  ex- 
pletaest,  accipiensparteni  quam  aniea  effregU,tenenS' 
que  super  caiicem,  frangat  et  dicat : 

Sancti  sanguinis  commistio  cum  sancto  corpore 
Domini  nostri  JesuChristi,prositomnibus  sumenti- 
bus  ad  vitam  sternam. 

(iG^^)  Quando  corpus  Domini  in  manus  aceipit 
dicat:P&iiem  coelestemaccipiam^etnomen  Domini 
invocabo. 

Adsumendum  co.pus  domimcum, 

(1040)  Perceptio  corporis  tui,  Domine  Jesu  Chri- 
ste,  quod  indignus  sumerepraesumo,  non  mihi  pro- 
yeniat  in  judicium  et  condemnationem,  sed  per 
tuam  pietatem  prosit  mihi  ad  tutamentum  mentis 
et  corporis.  Qui  vivis. 

(1041)  Quando  calicem  acetpit,  dicat : 

Quid  retribuam  Domino  etc,  ut   in  Miss,  Rom, 

Posi  sumptum,  seerete, 

Gommimicatioet  confirroatio  sancti  sanguinistui, 
Domine  Jesu  Christe,  prosit  mihi  in  remissionem 
omDiumpeccatorum^etoonservetmeinvitama&ternam. 

(104ii)  Domine  JesuChrisle,  FiH  Dei  vivi,quiex 
Toluntate  Patris(lO43)cooperante[L6^0Spiritu!saD- 
cto]  sanctorumpermortemtuammundum  vivifica- 
sti,  Uberameper  hoo  sacrum  corpuset  sanguinem 
tuum,quatenus  non  sitmihi  adjudicium,'nequead 
condemnationem,sedad  remedium  proficiat  anims 
mesB ;  eta  cunctis  iniquitatibus  oieis  libera  me, 
Deus,etfao  me  tuis  obedire  mandatis,  et  a  te,  et  a 
sanctis  tuis  nunquam  in  perpetuumseparari.Qui  vivis. 

(1044)  Domine  sancte,  Pater  omnipoten8,aBteme 
Deus,  da  mihi  hoc  corpus  et  sanguinem  Filii  tui  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi  ita  sumere,  ut  merear  per 
hoc  remissionem  peccatorum  accipere,et  tuo  san- 
cto  Sriritu  repleri,  quia  tu  es,  te  praeter  te  uon  est 
alius,  cujus  gloriosum  nomen  permanet  in  sascula 
sseculorum.  Amen. 

(1045)  Deinde  cumempent  communicareclerum  sive 
populum,  dieat  singulis : 

(1046)  Perceptio  corporis  iKMnlni  nostri  sit  tibi 
vitaet  salus,  ei  redemptio  omnium  tuorum  peoca- 
torum. 

Oralio  sancH  Gregorii  papx,  —  Corpus  Domini 
nostri  Jesu  Christi  prosit  mihi  in  remissionem  om- 
nium  peocaiorum  ad  vitam  aBteraam. 


isi 


APPENDIX  AD.  S.  GREGORII  HAGNI  LIB.  SACRAMENTORUM. 


Mi 


iV 


(1047)  Finiia  Missa,  postqHum  diacmm  dicii  :  A 
253  '^^  Missa  est,  veniat  sacerdos  antealtare,  et 
osculato  dicat  : 

Placeat  tibi,9anctaTrinita3,  obsequium  sprvitutis 
meae,  etprsesta  ut  boc  sacrificium,  quodoculis  tusB 
Majestis  mdignusobtuli,  sit  tibi  placens,  mibique 
et  omnibuspro  quibusillud  obtulisit,  te  miserante, 
propitiabile.  Qui  vivis. 

(1048)  AliaOratio,  —  Meritiset  intercessionibus 
omnium  sanctorum  suorum  misereatur  nobis  omni- 
potens  Dominus. 

(1049)  Expletis  omnibuSf  episcoptis  rediens  adsa- 
erarium  254  cumdiaconibus  et  caeleris  cantet  hym- 
num  trium  puerorum.ei  Laudate  Dominum  in  sanctis 
ejus.  (iOoO)  Posteapreces :  Confiteantur  tibi,  Do- 
mine,  omnia  opera  tua,  et  sanoli  tui  :  Exultabunt  g 
justi;  Exsultant  justi ;  Non  nobis,  Domine,  non 
nobi:^;  Sacerdotes  induam;  Ne  intres  in^Domine  Deus 
virtutum  ;  Benedicat  nos  Deus,  Deus  ;  Domine 
exaudi  ;(i051)  Detnde  Oratio.  Deus^qui  tribuspue- 
rismitigasdftammas  ignium,  concede  propitius  per 
interventum  eorum,  et  omnium  sanctorum,  ut  nos 
famulos  tuos  non  exurat  flamma  vitiorum.Per. 

RITUS    ANTIQUUS  CELEBRANDiE  MISSiE. 

Ex  antiquo  Godice  manuscripto  prioratus Salicosani  ( Vul- 
go  S'iutente)  apud  Velocasses,ordinissanctiAugustini 
Canonicorum^  non  longe  a  Yernone.  Gujus  Godicis  ini- 
tium  est  : 

253  Dominovere sancioet meritis honorando (i0^2) 
Maurilio,  venerabili  sanctce  Rothnmagensii  Eccle- 
sicB  archiepfscopo,  (iOfi^)  Joannes  Abrincacensis, 
omnium  episcnporxan  meritxs  infimus,  corpore  et 
spiritu  totius  obedientiae  munus,  ete.  C 

Missa  diei  hocordine  celebretur,  In  primis  inferia- 
libus  diebus  duoe  campanm  pulsenturM  festis  omnes. 
Ad  Oloria  Patri,  choro  Introitum  a  beato  Castestino 
institutumcanente,sacei*dos  (1054)  m  vestiario  cmteri' 
queministrisanctis  vestibusjuxta  ordinem  induantur, 
scilicetalba, stola,  et  dalmaticadiaconus ;  atbaM  tu- 
niDa,etmaniputo  subdiaconus  ;  reliquitantumatbis, 
scilicet  duo  acolythi  unusqui  cantet  Graduate,etde' 
ferat  candelabrum,alterquiW\e]ma,elferat  thuribu' 
lum.  Psalmo  dictOjincipiente  ehoro  GloriaPatri,  sa- 
cerdos  cxteriqueministrisicad altareprocedent.Dia- 
eonus  prxcedat presbyterum,  subdiaconus  prsBcedens 
diaconum  ferat  Evangetium,  eeroferarius cum  eereo 
precedat  subdlaeonum,portitor  Ihuribu  li  cerofera  rium . 
Dum  ergOanteattarevenerwt.subdiaconuiEvangetium  D 
ponatsuperdextrumcomualtaris,  ubiusque  adEoan- 
gelium  manebit.  Per  allare  Jerusalem  designatur,in 
quaabinitioadoentus  Dominievangelica  doctrinareto- 
nuit,  etinde  usqueadpubticumexivit,utsci*iptumest: 
DeSion  exibitlex^et  VerbumDomini  deJerusalem. 
Postea  subdiaconusad  sinistram  sarerdotis  transeaty 
diaconusad  dextram  ;  uhi,  confessione  invicem  facta, 
(1055)  diaconum  et  subdiaconum  osculetur  sacerdos. 
Primum  enim  Christus  pacem  apostotis  dedit,  per 
eos  orbi  trans7nisit.  Post  qux  sacerdos  aeterique 
ministri  retro  coram  atlari  breviter  orent,  stantes 
ordinesuo;  deinde  primum   ab   oratione  (1056) 


surgens  inrlinanti  sibi  inclinet  diarono,  diaconvF 
inctinanti  subdiacono,  subdiaconus  inclimanti  sibi 
choro,  Diaconus  vero  post  inclimationem  utraqueal- 
taris  eornua  deoscutans  {iOol)  sacerdoti  254  ^^' 
dium  altaris  oscu  lanti  Evangelium  osculand^m  o/ferat. 
Evangelioenim  C  hristu^proevaricationischirographum 
delens,  pacem  mundodedit.cujuspraeconibusutrum- 
quepopulum,Judaicum  quippe  et  gentilemysibi  recon- 
eitiavit .  Quod  attare  sacerdos  osculatur,signifieat  gen  - 
tem  Judseamin  Jerusatem  morantem,quam Christus 
sibireconciliavit;perEvangelium,gentHempajpulum, 
Dehinc  pergit  sacerdos  ad  dextrum  comu  altaris  ; 
dexteram  enim  Christus  semper  egit  vitam,liextera 
enim  vita  acqniritnrcceleslisgtoria.  Diaconusposteum 
eamdem  imitando  vitam  consistat,  quousque  eisedere 
innunt.  (1058)  Sessio  episeopi  juxta  derreta  Urbani 
papse  et  Carthaginense  concilium  cceteris  eelsior  debet 
fieri,inqua  cathedra  pontificalishonorificeeonsiittia- 
tur,etc-  (4059)  Ceroferariivero  usque  adKYneeleison 
ab  Austro  ad  Aquilonem  candelabra  teneant,    quo 
incepto ibidem  dimittant.  Per  Austrum,quiestvintu» 
calidus,Spiritussancti  fervordesignatur,  qui  veriSolis 
ortuabOrienteadOccidentem  mundum  itluminando 
diffunditur .Vnus  vero  tertiusin  medio  ponatur,per 
quem  ubi  duovettrescongregatifuerintin  nomineDo- 
mini,Dominumadesse  designatur.  Perhoc  quod,  in- 
eepto  Kyrie,  cerei  deponuntur,  nos  dum  Dominum 
exoramus,  contritocordehumiliarioportere  demons- 
tratur.  Salutantepresbyteropopulum,  iterumibidem 
teneant.Orationefinita  ab  Oriente  ad  Oceidentem  eol- 
tocent .  Duobusenim  Testamentisitluminaniurquatmor 
partesmundi.  Septem candelabra  in festis significant 
septem  dona  Spiritus  sancti.  Incipiente  subdiaeono 
Epistotam,  sacerdos  juxfa  dttare  sedeat,et  diaeono  in 
loeo  suo  sedere  innuat ;  subdiaeonus  vef*o,  excepto 
temporeministrationis  su3e,in  choro  maneat.Propin' 
quante  Evangetiitermino  sacerdos  thymiama  m  thw^i- 
b'jlo  pbnat,  quoincensatoaltariante  Evangelium  de- 
feratur.  Per  thuribulum.  quod  fragrantiamodoris 
emittit,  fama  bonorum  operum  quce  Christt  doctrinam 
praecessit.  Diaconus,  benedictioneasacerdoteaccepta^ 
abaltari  Evangelium  aceipienssupersinistrum  armum 
imponat.  255  Persinisti*um  enim  armum  vita  tempo-' 
ratis  designatur,in  qua  oportet  Evangelium  prsedicari, 
Et  subdiaconus  anteeum  putvinardeferat.Perputvinar 
qvodprcecedit  lexfiguraturqux  Evangetiumprcecessit; 
perplumas  quae  intus  occuttantur,  mysteria  qucein 
lege continebantur ;  per  tevitatem plumce prseceptave- 
tefis  tegis  leviaadcomparationem  novx ;  in  iUa  enim 
dicitur  :  Non  occides  ;  in  nova  vero  :  Qut  trascititr 
fratrisuo,  reus  entjudicio,  {\060) Sicqueprceceden- 
tibus  ceroferario  thuribulique  tatore,cum  processione 
ad  putpitum  pergcU.et  suppositioEvangelioaeinceu' 
sato,  versus  ad  Aquilonem,  Evangetium  legat  ;  per 
Aquilonem  enim  infidelitas  gentiumdesignaturquibus 
Evangelium  ab  dpostotis  igneSpiritus  sancti  accensis 
pra»dieatur,  Quo  lecto  candelabra  exstinguantur,  Im- 
motatione  enim  veri  Agni  typici  eessavit  immolatio,et 
ccBiera  mysteriaquceintegeconiinebanturetprophelis 


153 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LIB.  SACRAMENTORUM. 


254 


percandelabradesignaiis.Incensumsacercbtiin  thu-  A 
ribdo  olferalur,et  evangelium  prtmumasubdiacono 
iibii^orrectum  osculetur.quod  post  a  diacono  osculetw 
Etmfestivisdiebus  a  subdiacono  omni  clero,  incenso 
prge&1enie,prmsentetur.Evangelio  lecio  pt>pulus  a 
saeerdotesalutetun  (1061 )  O/ferendaincipiaturquam 
finUttmVersus {i06f)  sequatur.lnterim  vero  paniset 
mi  obiatio  asubdiacono  diacono  a  diaconoo/feratur 
presbytero,  Canior  aquam  Unteocoopertam  in  festis 
diaeono  deferai,  quam  diaconus  vino  misceat  Dulci 
emm  cantoris  modulatione  populus  pia  devotione  et 
Hmo  amore  occenditurM  sic  adDominumcunnt^et 
unumcorpusin  Chrisioefficitur.Pervtnum  Christus, 
per  aquam  populus,  per  linteam  cooperturam  aquae 
labor  modulationn  cantoris^quo  liberatur  populusa 
cogilationumpraviiateylinoenimlaborexprimitur.    B 

(1063)  AquamistavinOfPOpulusadunatur  Christo. 
AUisdiebusmimstret  eam  aco/yMt«.(i064/  Sacerdos 
obbtiouem  ita  componat,ut  indexteraparte  ffostiae 
CttUeem  constituat;a  dextro  enim  latere  Domini  sanguis 
defuxit  et aqua.  Sicque  corporaii  eooperia incensum 
desuperofl^erat.etsicdiaconoprsebeat.  Diaconus  vero 
M  eircuUu  aliaris  deferat^postea  sacerdoii,deinde  mi- 
mstroreddatyUiclero  populoque  deferat.  Prseierea 
udpiens  pcUenam  de  aliari,  subdiacono  porriyai, 
tubdiaconus  veroy  si  fuerit  acolyio.  Non  ticet  enim 
fmdquam  sae^  ab  altariauferre  alicui  nisidiacono  vel 
$9cerdoti,  (1065)  Tunc  coram  altari  oret  inclinatus 
utetrdos  solus,posiulando  ut  dignus  possit  accedere 
ad  aUare  ei  insistere  euitibusdivinis.Cseteri  vero  mi- 
nisiri_steni  t»  oratione  in  ordine  suo.Post  quee  versus  p 
odpoptAlum  orare  moneai  conversusque  ad  altare  Secre 
Uan  Orationem  dieai  qua  completa,  Vere  dign\im,eie.^ 
ievoia  menie  duidque  voce  proferai,  in  cuius  fine 
Bymnum  Sanotus,  Sanctus,  Sanctus,  a  beaio  ^ixto 
instiiuiumehorusrespondeai,  Diaconus  eiministriad 
Teigitur,tffe.  ^persevereniretrosacerdoiem  usqueStd 
liben  nos  inciinaii.  Domino  emmpatientimceroreet 
timore  sui  compa  tiebaniur  aposioii.Per  inclinaiionem 
iiaeonorum  significai*jr  maesiitia  apostolorum  ;  per 
sMiaconorum,sanciarum  mulierum.subdiaconi  vero 
iimiUter  inclinaiisintin  aspectusacerdotis,perquos 
uprimuntur  sanetse  mulieres,  quae,  patienie  Domino 
fugieniibusdiscipulis,licettimoreetmoerorepercussts, 
in  Ids  qusB  de  eo  ftebani  erani  in  iendentes,  sed  Domino 
decruee  deposiio  ac  sepulto,inde  receuerunt,ei  aro- 
maia  sepuiiurss  256  paraveruni ;  ita  subdiaconi  abeo^ 
loco  Hscedani,  ei  corpon  ac  sanguini  Christi  mint- 
itraresatagantfO/ferenies  patenam  permanum  diaconi 
saeerdotiadfrangendum  ineacorpus  Domini,etc.  Ubi 
ergoadhaec  verbavenerit.sciiicei  ,f  erquemhflBc  om- 
oia,  Oomine,  %omptThoTLBL,iuncdiaconusaccedai,et 
iextera  manu  dextrum  comu  corporalis  aceipiat,cum 
idcerdoiediscooperiat.Sacerdos  Per  ipsum,e<c.;di- 
«•*),  (1066)  obiata  quatuor  paries  calicis  tangai. 
Immoiaiione enim  corporis  Christi  redempta  sunt  qua- 
Inor  eUmala  mundi.  (1067)  Item  Oratione  finita 
(1068)  uterquecaHcem  leveni,  ei  simulponani,  et  coo- 
pcrimu,  Indeaiiare  diaconus  osculetur,deinde  dexlram 


sacerdoiis  scapulam.  Perscapulamsacerdoti  lapis  de- 
sigmtur,inquaangelusad  sepulcrum  resedii.  Semper 
enim  angeluscredendusestadesse  immolationi  corporis 
Christi.  Pe^'  (1069)  diaconum  Joseph  exprimiiur^per 
sacerdotem  Nicodemus,  per  elevationem  de  aliari  Ho- 
stimdeposiiio  Christi  de  eruce^  per  depositionem  iterum 
in  altarisepultura  Christi.  Posi  qux  sacerdos  Oratio- 
nem  Dominicam  aita  voce  proferai.  Per  exaitaiionem 
DominicsB  Oraiionis  demonstratur  nostrss  unitas  fra- 
ierniiatis.  Deus  entm  Paier  noster,  pacis  ef  concordias 
Magister,  sic  nosunumproomnibus  oraredocuU,  quo- 
modo  in  uno  omnes  poriavit.  Clero  Sed  libera  nos  a 
raalo  respondente, (iOlO)  offieium  consecralionis  per- 
ficiat.  Sed  libera  dicto^  diaconus  et  subdiaconus  se 
srigani,  ei  oculos  in  Dominiei  corporis  conseerationem 
intendant.  Ait  enim  evangelista  quianoti  ejusa  longe 
stabant,  sua  peciora  percuticntes.  Ubi  ergo  ad  locum 
Da  propitius  pacem  venefii, (i07i)  qui  mantiii  indu" 
tus  ienuerat  [Forte  leg.  patenam]  subdicono,  subdior 
conus  diacono,  diaconus  sacerdoti  offerat,  in  qua  sa- 
cerdos  corpus  Domini  iripliciierdioidai:quarumpar' 
iium  unam  sacerdoscaliciimmittens,  Pax  Domini  alta 
voce  dicendo,  protintis  subdat  secreio  :  (t072)  Fiat 
commistio simul corporis et saoguinis  Domini  nobis 
aocipientibus  iu  vitam  aeternam.  Aiia  se,  diaconum 
subdiaconumquecommunicet,  Tertiam  (1073)  viajiicum, 
si  opus  fuerit.  m  patena  usquead  finem  Missse  reser- 
vdi,  Per  paricuiam  ohlataeimmissaein  calicem  osten- 
diturcorpus  Christiquodresurrexitamortuis  ;perco^ 
meslam  a  saccrdote  vel  popuio  vivi/icaniem  eos  in  Deo, 
Christicum  disctpuiis  suis  posi  Resurreciionem  conver- 
satio,  Tertiam,  qum  remanet  in  altari  vocat  sancia 
Ecclenaviaiicum  mot^'entis,uiosiendattir  non  eos  de- 
beredepuiarimorientes,  sed  dormientes  quiinChrisio 
moriuniur,dtm  ialitantoqtufducioreadxiemam  vilam 
perducuntur.  Siautem  opus  nonfuerii,  tertiam  sacer- 
dosautunusminisirorumaccipiai.  Nonauiem  intincto 
pane,  sed,  (i01h)jtsxia  de/initionem  Toieianiconcilii, 
seorsum  eorpore,seorsumsanguine,  sacerdos  commu- 
nicei,  (1075)  excepio  populo,quemintincto  pane,non 
attctoriiatey  sed  summa  necessitaie  ttmoris  sanguinis 
Christi  efftmonis  permitiiturcommunicare.  Dumergo 
sacerdos  ministriscommunionem  porrigil,unumquem- 
quepnmittu  osculetur,  et  post  qui  communicandtis  esl 
manu  sacerdotis  oscuUUa,  communionem  ab  eo  acdpiai, 
(1076)  Postremo  veroparticulam  qurn  in  caliee  reman- 
sii  sacerdos  sumat,  ei  post  diacono  calicem  ad  mun- 
dandum  et  sumendum  quod  remansit  porrigat,  qui  in 
sinisimim  cornu  altatHs  caticem  c%m  paiena  deferai, 
ubipartemsibiaccipiat,  etpariem  subdiacono  tribuat, 
Post mundato  uiroque  uirique  2  57  pariicipeni.AcO' 
lyius  vero  alierum  calicem  sacerdoti  ad  mundatuios 
digi/os  deferai.  Subdiacontu  auiem  ad  mundaruium 
calieemeipatenamdiaconoserviat.  Posi  mundationem 
patenaeeicalicis  acolytusiUrumque  maniiliinvoiuitm 
ieneat  usqtneadcompleiionempfimse  Postcommunionis 
suaque  casleri  ministri  officia.  Sacerdos,  ui  supra  dixi- 
mus,  partito  eorpore  Dumini,  Pax  Domini  alia  voce 
proferai,a  qtso  untu  cationicorumpacem  accipiat,  qttam 


t55 


APPENDIX  AD  S.  GREGORIl  MAGNI  LIB.  SABRAMENTORUM. 


S56 


m  utroquechoromajoribusdistribuat,  IpsiatUem  CCB- 
teris  ila  porrigant,  ut  nullus  de  ioco  moveatur,  sed  a 
superiori  %^^acctpiat,etinferioritribuai,  Unusmi- 
norum  utriusgue  chori  a  majoribus  accipiaty  et  juxta 
praescriplum  ordinem  cxteris  distribuat,  Hoc  aulem 
firmiterteneantjuxtaapostolum,  honore  invicem  prm- 
venienteSfUt  dantes  pacem  etrecipieniessemper  incli- 
nent,  Per  osculum  pacis  destgnatur  nostrae  utilitas 
fidei.  Chorus  vero  psatlat  Agnus  Dei,  quod  Sergius 
papa  tempore  conff  actionis  corporis  Domini  cantare 
praecepit ,  cujus  A  gni  immolatio mundum redemit.  Quo 
inceptocandelabraitluminentur :  Agaipassione  iUa- 
minatus  est  muDdus,  etc, 

RITUSGLIM   OBSERVATUS   •  IN    UNCTIONE 
REGUM  FRANCORUM. 

ExCodice  Ratoldi  abbatis 

257  Incipit  percunctatio  sive  electio  episcoporum 
ac  ctericorumy  necnon  populorum  (<077)  ad  regem 
consecrandum  sive  ad  benedicendum. 

Anmonitio  episcoporum  vel  ctericorum  seu  populo- 
rum  ad  regem  dicenda  ita  legatur  ab  uno  episcopo 
coram  omnibus : 

(1078) A  vobis  perdonari  petimus  utunicuique  de 
nobis  et  Eoclesiis  nobis  commissis  canonicum  pri- 
vilegium  acdebitam  legem  atque  j  ustitiam  conserre- 
tis,  et  defensionem  exbibeatis,sicut  rez  in  suo  re- 
gno  unicuique  episcopo  et  EcclesiaB  sibi  commissaB 
(1079)  per  rectum  exhiberedebet. 

(1080)  Responsio  regis.  —  Promitto  vobis  et  per- 
dono  quia  unicuiquedevobisetEcclesiisvobiscom- 
missis  canonicum  privilegium  et  debitam  legem 
atque  justitiam  servabo,  et  defensionera,  quantum 
potuero,  adjuvante  Domino,  exhibebo,  sicut  rex  in 
suo  regno  unicuique  episcopo  etEcdesiflB  sibi  com- 
miss8B  per  rectum  exhibere  debet. 

(1081)  Deindealloguanturduo  episeopi  populum  in 
ecclesia  inguirentes  eorum  voluntatem,etsi  concordes 
fuerint,  (1082)  agant  Deo  gratias  omnipotenti  (4083) 
decantantes'l%  Deuni  laudamus.  et  duo  episcopi  ac» 
cipiant  eum  per  manus^  et  deducarU  ante  attare  ei, 
proslernel  sc  usque  ad  finemTe  Deum  laudamus. 

(1084)  Invocatio  super  regem  —  Te  invocamus, 
Domine  sancte,Pater  omnipotens,  aeterne  Deus,  ul 
huncfamulum  tuum  N.,quemtuaBdivineBdispensa- 
tionis  providentiainprimordioplamastum  usquead 
hunc  prflBsentem  diem  juvenili  flore  Isetantem  cre- 
scere  conccssisti,  eum  tufle  pietatis  dono  ditatum 
plenumquegratiaveritatisdedieia  diem  coram  Deo 
et  hominibus  ad  meliora  semper  proficere  facias, 
(1085)  ut  summi  regiminissoliumgratiffi  supernae 
largitatc  gaudens  suscipiat,  et^  misericordisB  tuo 
muro  ab  hostium  adversitate  undique  munitus^ple 
bem  sibicommissamcumpace  propitiationisetvir- 
tute  victoriflB  feliciter  regere  mereatur.  Per  Domi- 
num. 

•  In  primo  Theod.  sunt  Orationes  ad  benedicen- 
dum  regem.  At  cum  nostris  nullo  pacto  conveniunt. 
In  his  hflBcnotatu  digna  ausB  iDScribitur  lOratio  gua 
benedixU  domnta  apostolicus  Joannes  (octavus)  Lth 


A  258  ^^^f^  oratio,  —  (1086)  Deus,  qui  populis 
tuis  virtute  consulis^  et  amore  dominaris,  da  huic 
famulo  tuo  spiritum  sapientiflB  cum  regiminedis<u* 
plinsB,  ut  tibi  toto  corde  devotns  in  regni  regi- 
minemaneatsemperidoneu<^,tuoque  munere  (1087) 
ipsiustemporibussecuritasEcclesiflBdirigatur,  et  in 
tranquillitate  devotio  Christiana  permaneat^  ut  in 
bonis  operibusperseveransadflBternumregnum  te 
duce  valeat  pervenire.  Per. 

Alia,  — In  diebusejusoriaturomnibusflequita^et 
justitia,amicisadjutorium,in  imicisobstaculum.hu- 
milibus  sotatium,  elatis  correctie,  divitibus  dociri- 
na,  pauperibus  pietas,  peregrinis  pacificatio,  pro- 
priis  in  patria  pax  et  securitas,  unicuique  secun- 
dum  suam  mensuram  moderategubemans,(1088) 

g  seipsumsedulu8di8cat,ut,tuairrigatuscompuactio- 
ne,  toti  populo  tibi  placita  prsbere  vitse  possit 
exempla,et,  per  viamveritatiscum  grege  gradiens 
sibi  subdito,  opes  frugales  abundanteracquirat  si- 
mul  ad  salutem  non  solum  corporum,  sed  etlam 
cordium  a  te  concessam  cuncta  accipiat.  Sicque,  in 
tecogitatumanimiconsiliumqueomnecomponens, 
plebis  gubernacula  cum  pace  sim  ul  et  sapientia  sem- 
per  invenire  videatur  ;  teque  auxiliante  prfesentis 
vitae  prolixitatem  percipiat  et,  per  tempora  bona 
usquead  summam  senectutemperveniat,huju8que 
fragiiitatis  finem  perfectum  ab  omnibus  vitioruoi 
vinculis  tufle  pietatis  largitate  liberatus  et  iniinitfle 
prosperitatis  prsBmia  perpetua  angeiorumque  leteraa 
commercia  consequatur.  Per. 

p  (1089)  Consecratio  regis,  —  Omnipotens  sempi- 
terne,  Deus,  Creator  et  gubernator  cceU  et  terrae, 
conditor  et  dispositor  angelorum  et  hominum,  Rex 
regumetDominusdominorum,quiAbrahamfideIom 
famulumtuumdehostibustriumpharefecisti,Mo78i 
et  Josue  populo  tuo  prflBlatis  multiplicem  victoriam 
tribuisti^humilem  quoque  David  puerum  tuum  re- 
gnifastigio259^u^l'Q^^sli>^timquedeoreleoni8,et 
demanubestieeatqueGol  ae,8edetdegladiomaiigno 
Saul  et  omnium  inimicorum  ejus  Jibera8ti,et  Salo- 
monem  sapientiae  pacisqueineffabili  munereditasti, 
respice  propitius  ad  preces  nostrae  humilitatis,  el 
.  8uperhuncfamulum  tuum,quemsupphci  devotione 
in  (1090)  regnumN.  Albionis  totius  videlicet  Fran- 

*  corumpariterehgimus,benedictionumtuarumdona 
muitiplica,eumque  dextera  tuae  potentise  semper  ubi- 

I)  quecircumda ;  quatenus,prflBdicti  Abrahflefldeiitate 
firmatus,  Mojsi  mansuetudine  fretus,  Josue  fortitu- 
dine  munitus,David  humilitate  exaltatus,Salomonis 
sapientia  decoratus,  tibi  in  omnibus  complaceat, 
etpertramitemjustitifleinoffenso  gressu  semper  in- 
cedat,  et  totius  Albionis  Ecclesiam  deinceps  cum 
plebibus  sibiannexisitaenutriatac  doceat,  muniat, 
et  instruat,  contraque  omnes  visibilesetinvisibiles 
hostesidem  potenter  regaliterque  tufle  virtutis  regi- 
mine  administret,  (1091)  ut  regale  solium  videlicet 

dovicum  (cognomento  Balbum)  Jmioris  Caroti  im- 
peratoris  filivm,  Trecas  civitatis.  Spritum  Sanctifica- 
tionis.  Qusesumus,  Domine,  Lud.  regi  nostro  prop. 
infunde,  e<c. 


IS7 


APPENDIO  AD  S.  GREGORII  HAGNI.  LIB.  SACRAMENTORUM. 


25d 


Francorom  seeptra  dod  deserat,  sed  ad  pristinae  A  traclahili  dono  invisibilia  percipere,  et  temporalia 


fidei  pacisqae  coacordiam  eorum  aoimos  te  opitu- 
laote  reformet,  ut,  utrorumquehorum  populorum 
debitasubjecUoQe  fultus,  condigoo  amore  gloritica- 
tis,  perloQgum  ▼itaeBpatium  patemffi  apicem  gio- 
hotua  miseratiooe  anatim  stabilire  et  gubernare 
nereatur;  tu»  quoqueprotectioQisgaleamuQitus,et 
scato  iusuperabiii  jugiter  protectus,  armisque  cop- 
lestibus  circumdatus,  obtabiiis  victorlfle  triumphum 
de  hostibus  feiiciter  capiat,  terroremque  suffi  po- 
teodaB  iQfidelil>us  inferat,  et  pacem  tibi  miiitaatibus 
leUnterreportet ;  virtutibus  aecQon  quibuspriefa- 
tosfideles  tuos  decorasti  multiplici  hoaoris  beoe- 
dictioaecoQdecora,  etio  regimine  regni  sublimiter 
colloca,  etoleogratiffi  Spiritus  saacti  peruage.  Hic 


regna  [Leg.  temp.  regno,  ut  in  coronatione  Henr. 
/F]  justisraoderaminibusexseculo,  wternalilercum 
eo  regnare  merearis.  Per, 

ffic  (1098)  detur  annulus.  —  (1099)  Accipe  annu- 
lum,signaculiimvidehcet  sanctffi  tidei,  soliditatem 
regoi,  augmentum  polentiaeperquffi[/^^.  quem,  ut 
in  coronaaone  Henr.  IV]  scias  triumphaii  potentia 
hostes  repellere,hffiresesdestruere,  subditos  coadu* 
nare,  et  catholicffifidei(liOO)  perseverabiiitati  coq- 
necU.  Per. 

(ItOi)  Oratio  postannulumdatum.  —  Deus,cujus 
estomuis  potestasetdignitas,  da  famuio  tuo  pro 
Spiritu  suae  dignitatiseffectum,  in  qua,  te  remune- 
raQte,permaneatsemperquetimeat,  tibique  jugiter 


(i09i)  ungatur  oleo.Ant.  Unxerunt  Salomoaem  Sa-  j^  placere  contendat.  Per. 


doc  sacerdos»  et  Nathanprophetaregem  in  Sion,  et 
aecedeates  leBti  dixerunt :  Vivat  rez  ia  .eteroum  I 
Uode  uazisti  sacerdotes,  reges  et  prophetas,  ac 
martjrea,  qui  perfidem  viceruntregoayOperati  sunt 
JQ8titiam,atque  9^empii[Leg .  adepti]  sunt  promis- 
liones.  (1093)  Cujussacratissiroa  unctio  supercaput 
ejusdefluat,  atque  ad  interiora  descendat,  et  cordis 
iiMus  intima  peBetret,et  promissionibus,  quas  adepti 
sontvictoriosissimi  rege8,gratiatua,dignus  efficia- 
tuf ;  quatenas.etinprffisenti  sfficulofeliciterregnet, 
etad  eorum<x>nsortium  incoelesti  regoo  pervenlat 
perDominum  nostrum  Jesum  ChristumFiliumtuum, 
qoianctusesl  oleo  Iffititiffi  prffi  consortibus  suis,  et 
firtiite  crucis  potestales  aereas  debellavit,  tartara 
destruiit,regoumque  diat>oli  superavit,et  ad  coilos 
fietorasceQdit;  incujusmanu  victoria,omuis  gioria 
etpotesta&consistunt,  ettecum  vivitet  regnat  Deus 
inooitate  ejusdem  Spiritus.  Per. 

AHa.  — (1094)  Deus  electorum  fortitudo  et  humi- 
liamceUitQdo,quiin  primordio  per  effusionemdi- 
luTiicrimina  muQdicastigarevoluisti,etper  colum- 
btmramumolivfflportaQtem  pacemterris  redditam 
demoQstrasti^  iterumque  Aarou  famulumtuum  per 
noctionemolei  sauxisti,  etposteaperhujusuoguenti 
iofusioaem  ad  regeuduro  populum  Israeliticum  sa- 
cerdotes,  reges  et  prophetas  perfecisti,  vultumque 
Ecciesiffi  iu  oleo  exhdaraudum  per  f>ropheticam  fa- 
oMjii  tui  vocem  Davidesse  prffidixisti,ita,quffisumus, 
omojpotens  Pater,  per  hujus  creaturae  pinguedi- 
nem,  hunc  servum  tuum  sanctificare  260  1^^  ^6- 


nedictione  digneris,  (1095)  eumque  in  similitudine  ^  Per  Dominum  nostrum. 


ffic (iiOi) cingatur  eigladius  ab  archiepiscopo.  — 
(1103)  Accipe  hunc  giadium  cum  Dei  benedictione 
tibi  collatum,  in  quo  per  virtutem  Spiritus  sancti 
resistere  et  ejicere  omnes  inimicos  tuos  valeas,  et 
cunctos  sanctae  Dei  Ecclesi8eadversarios,regQumque 
tibi  commissum  tutari,  atque  protegere  caslra  Dei 
perauzilium  invictissimitriumphatoris  Domini  noslri 
Jesu  Christi,  qui  cum  Patre  in  unitate  Spiritus  sancti 
vivit  et  regnat  in  sfficula  sfficulorum. 

(1104)  Oratio  post  gladium.  —^  Deus,  qui  provi- 
deutia  tua  coelestia  siruu)  et  terrena  moderaris, 
propitiare  (1105)  ChrisiiaQissimo  regi  Qostro,  ut 
omnishostiumsuorum  fortitudo  viriute  gladiispiri- 
talisfrangatur,acte  pro  illo  pugnante  penitus  con- 
teratur.  Per. 

Hic  {ii06)  coronetur. --(iiOl)  Coronet  te  Deus 
coronagloriffi,  atquejustitise  honore,  etopere  forti- 
tudinis,  ut  per  officium.  nostrffi  benedictionis  cum 
fide  recta,et  multiplici  bonorumoperum  fructu,  ad 
coronam  pervenias  regui  perpetui,  ipso  iargiente, 
ciijus  regnuuiperiuanet  in  sfficula  saeculorum. 

Orahopos/coronaw.  — Deusperpetuilalisduxvirtu- 
tum,  cuQctorumhostiumvictor,benedichuucfamu- 
lum  tuum  tibi  caputsU(iminclinantcm,etproiixasaQi- 
tate,et  prospera  felicitateeumconserva^et  ubicuu- 
que  pro  quibus  auxilium  tuum iavocaverit,  cito  adsis, 
et  prolegas,  atquedefendas.  Tribue  ei,  quaisumus, 
Domine,(livitias  gratiffi  tuffi.  Compleiu  bonis  desi- 
derium  ejus  ;  coronaeum  in  miseratiooe,  et  mise- 
ricordia,  tibiqueDominopia  devotione  famulelur. 


coiambffi  pacem  simplicitatispopulo  sibi  commisso 
pnestare,  etexempla  AaroQ  io  Deiservitio  diligeQ- 
ter  imitari,  regnique  fastigiaiu  coQsiliis  scientiffi  et 
sqoitate  j  adicii  semper  assequi ,  vultu  mque  hilari  ta- 
tii  per  hancolei  unetionem,  (1096)  teadjuvante,  to- 
tiQs  plebis  paratum  faabere  facias. 

Alia.  —  Deas(1097)  Dei  Filius  Christus  Domious 
QOtler,  qui  a  Patre  oleo  exsultatioois  UQCtus  est  pr» 
partieipibus  suis,  ipse  perprffisentemsacriuQguinis 
iofosioQem  Sptritus  paraditi  super  caput  tuumin- 
toiKtat  beQedictioQem,eamdemque  usque  ad  interiora 
cordb  toi  penelrarefaciat  ;quateQU8  hoc  visibili  et 


261  Hicdetur$ceptrum.(i{OS)—Xcc\pesceiiir}im 
regite  majestatis  insigne,  virgam  sciiicet  rectam  regni, 
virgam  virtutis,  qua  te  ipsuiu  beue  geras,  sanctam 
Ecclesiampopulumque  Christiaoum  tibi  aDeo  com* 
missum  regia  virtute  ab  improbisdefendas,  piavos 
corrigas,  rectos  pacifices,et  ut  viara  rectam  tenere 
possinttuojuvaminedirigds;  quatenusde  temporali 
regnoad  ffiternum  regnum  pervenias,  ipso  udjuvante, 
cujus  regnum  et  imperium  sine  fine  permaoet  in 
sfficula  sfficulorum. 

Oratxo  posl  teeptrum.—  Omnium,  Domine,  fons 
boQorum>cunctorimique  Deusinstitutor  profectuumi 


•« 


259 


APPENDIi  AD.  S.  GRE(K)Rri  MAGNI  LIB.  SACRAHENTORUM. 


260 


tribue,qu8Bsumus,fainula  tuo  ///.  adeptam  bene  ge- 
rere  digaitatem,  et  a  te  sibi  praBt^itutum  boDorem 
dignare  corroborare.  Honorificaeumpraecunctisre- 
gibus  terrae,  uberi  eum  benedictiooe  locupleta,et  ia 
solio  regui  tirma  stabilitale  consolida  ;  visitaeumin 
sobole,  prsesta  ei  prolixitatem  vit®,  in  diebus  ejus 
semper  oriatur  justitia  ;  ut  cumjucunditate  etlselitia 
seterno  glorietur  in  regno.  Vev  Dominum  nostrum 
Jesum  Gbristum. 

Tuncdatur  ei  virga,  —  (1 109)  Accipe  virgam  vir- 
tutis  atque  8Bquilatis,qua  intelligas  mulcere  pios  et 
terrere  reprobos.  Crranti  viam  doce,  lapsisque  ma- 
num  porrige,disperdasquesuperbos,  et  releves  hu. 
milesretapperiattibiostiumJesusGhristusDominus 
noster,  qui  de  seipso  ait :  Egosum  oslium,  per  me  si 
quis  inlroierit,  saloabitur.  Et  ipse,  qui  est  clavis  Da- 
yid,  et  sceptrum  domus  Israel,  qui  aperit  et  nemo- 
olaudit,  claudit  et  nemo  aperit,  sit  tibi  adjutor,  qui 
educitvinctum  dedomo  oarceris  sedentemin  tene 
bris  et  umbra  mortis,  ut  in  omnibus  sequi  mereaxis 
eum,de  quo  propbeta  David  cecinit :  Sedes  tua  Deus, 
s(Bculum  scBCuli,  virga  oBquitiUis  virga  regnt  tui;  etimi- 
tando  ipsum,qui  dicit  :  Diligas  justitiam,  etodio  ha- 
beas  inquitatem  :  Propterea  unxit  te  Deus^  Deus  tuut 
oleo  toetiticB ;  ad  exemplum  iliius  quem;  ante  saecula 
unxerat  pras  participibus  suis,  Jesum  Christum 
Dominum  noslrum. 

Tunc  dieatur  Benedictio,  —  (iilO)Extendatomni- 
potens  Deusdexteram  susebenediclionis,  et  efifundat 
super  te  donum  suse  protectionis,  et  circumdet  te 
muro  felicitatis,accustodiasu6B  propitiationi8,sanctaB 
Mariae,  (iiil)  ac  beati  Pelri  apostolorum  principis, 
( i  i  i  2)  sanctique  Gregorii  (i  i  13)  An  geiorum  aposlolici, 
atqueoinniumsanctorum  intercedentibusmeritis,  in- 
dulgeat  tibi  Domin  us  omnia  mala  q  uae  gessisti.  Amen. 

Et  (ili4)  tribuat  libi  gratiam  et  misericordiam 
quam  humiliter  ab  eo  deposcis,  et  liberet  te  ab  ad- 
versitatibuscuQcti3,et  ab  omnibus  visibiiium  et  in- 
visibilium  inimicorum  insidiis.  Amen. 

Angelos  suos  bonos  semper  et  ubique  qui  te  pree- 
cedant,  comiteniur  et  subsequantur,  ad  custodiam 
tui  ponat,  et  a  peccato  seugladio,etab  omnium  pe- 
rioulorum  discriminesua  poteutialiberet.  Amen. 

SGSl^I^^^Ii^^^^i^^^^  tuosad  pacis  cbaritatisque 
benignitatemcoavertat,  el  bouisomnibus  te  graiio- 
sum  et  amabilem  faciat ;  perlinaces  quoque  in  tui 
insectatioueetodio,confusionesalutariinduat;super 
te  autem  sanctihcatio  sempiterna  iloreat.  Amen. 

Yictoriosum  teatquetriumphatoremde  invisibili- 
bus  atque  visibilibus  hostibus  semper  efficiat,  et 
sancti  nominis  sui  timorem  et  amorem  continuo 
cordi  tuo  infundat,  etmtiderectaacbonisoperibus 
perseverabiiem  reddat,  et  pace  in  diebus  tuis  coq- 
cessa,  cum  paimavictoriee  te  ad  perpetuum  regnum 
perducat.  Amen. 

Etqui  te  voluitsuperpopulum  suum  constituere 
regem,  et  in  pradsenti  saeculo felicem,  fleteni»  feiici- 
tatis  tribuat  esse  consortem.  Amen. 

Quod  ipse  pr»stare  dignetur. 


A  ltematiaBenedictio»  —  (\\i6)  Benedic,  Domine, 
(1 117)  hunc  prassulem  principem,quircgna  omQium 
regum  a  saecuio  moderaris.  Amen. 

Et  tali  eum  benedictioDe  giorifica,  ut  Davitica[A/.Da- 
vidica]  teneat  sublimitate  sceptrum  8alutia,etsaQctificiB 
propitiationis  munere  reperiatur  locupletatus.  Amen. 

Da  ei  a  tuo  spiramine  regere  populum,8icut  Salo- 
monem  fecisti  regnum  oblinere  paciticum.  Amen. 

Quod  ipse  praestare  digoetur. 

Regis  status  d^^i^na^tir.  —  Sta  (11  i  8)  et  retine 
(1119)  amodoquem  hucusquepat6rna(ll20)  sugge- 
stione  teauisti  hfiereditario  jure  tibi  delegatum  per 
auctorilatem  Dei  omnipotentis,  et  per  prffisentem 
traditionem  nostram,  omnium  scilicet  episcoporum 
costerorumque  Dei  servorum;  etquantoclerumsa- 
n  cris  altaribuspropinquioremprospicis,  tantoeipo- 
tiorem  iniocis  congruis  honorem  impendere  memi- 
nerisquatenusMediator  Dei  ethominumte  mediato- 
rem  cleri  etpiebisinhoc  regni  solio  confirmet,et  ia 
regnum  aeternum  secum  regnare  faciat  JesusGhristus 
Dominusnoater  Rexregum,  et  Dominus  dominao- 
tium,  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto. 

(1121)  Hectitudo  regis  est  noviter  ordinati  et  in 
soiium  sublimaii  hffic  tria  populo  Christiano  sibi  sub- 
dito  prfficipere,  in  primis  ut  Ecclesia  Dei  et  omuis 
populusChristianus  veram  pacem  f  servans  inomoi 
tempore.Ahud  est  ut  rapacitates  et  omnesiniquitates 
omnibus  gradibusinterdicatTertiume8t,ut  in  om- 
nibus  judiciisxquitatem  et  misericordiam  prscipiat, 
ut  illi  et  uobis  indulgeat  sua  misericordia  demeas 
et  misericors  Deus,  qui  cum  Patre. 
n  Et{i\  22)  tunc  deosculetur  omnem  clerum  popuUim' 
que,  (1 123)  et  dicat  unusquique  :  vivat  rex  feliciter  in 
sempiternum  1  tribus  vicibus:  vi  vat  rex !  ut  supra,  Et 
postEoanyettum  (1124)  offert  rex  admanumarehk' 
piscopi  oblationem  et  vinum,et  sic  peragatur  Missa  suo 
ordine,  Deinde  communicetur  ub  archiepiscopo  corpo* 
reetsanguineChristi  ;{\i%'6)  ei  sic  referant  Deo 
gralias,  post  pergant  admensam, 

(1126)  ITEM  AD  REGLNAM  BENEDICENDAM. 

263  Debet  enim  adduci  in  ecclesiam,et  prostemi 
ante  altare.Etevataaboratione  ab  tpiscopis,et  incli" 
nato,  dicat  arclUespiscopus  hanc  Orationem : 

(11:27)  Adesto,  Domine  supphcationibus  nostris, 
et  quod  humihtatis  Qostr»  gerendum  estministerio 
tuae  virtutis  impleatur  ellectu.  Per. 

(1128)  Tunc  debet  caput  ejus  ungi  oteo.  —  In  no- 

^  mine  patrisetFihi  et  Spiritus  sancti  prosit  tibilUBC 

unctio  oieiinhonorem  et  contirmationem»  ternaoi. 

Sequitur  Oralio  post  unctionem.  —  Omnipoteni, 
sempiterue  Deus,affluentem  Spiritum  tuffi  beoedictio- 
nis  super  famulam  tuam  nobis  orantibus  propitiatus 
infunde,(il29)  ut  quse  per  manus  nostrs  impositio- 
nemhodie  regina  instituitur,  sanctiticatione  tuadir 
gna  et  eleclapermaneat,  ut  nunquam  postmodum  dt 
tua  gratia  separeturmdigna.  Per. 

(ii30)rMnc  debet  ei  annulu^mittidigito,'-Xcd^ 

fidei  signaouiumsanctffi  Triuitatis,quo  264  P^*^^ 
omnespravitateshffireticas  devitaroj  et  (1131)  ba^ 


161 


APPENDIX  AD  S.  GRfiGORIl  MAGNI  LtB.  SACRAMENTOROM. 


m 


baras  gentes  virtiite  tibi  prsBstita  ad  agni  tionem  veri- 
Utis  advocare. 

Sequitur  Oralio,  —  Deus,cujusest  omnis  poleslas 
etdigoitas,  da  famulsetuaB  ii/.signotufie  fid^ipros- 
peruaisaiBdignilati3efiectum,quatibi8emperfirma 
maoeat,  tibique  jugiter  placere  contendat. 

(i  132)  Tunc  debet  imponi  corona  in  capiie. —  ( l  i 32) 
Accipe  corooam  gloriae,  bonorem  jucunditatis,  ut 
spleodida  fulgeas,  et  seternaexuUatione  coroneris. 
Per  Dominum. 

UmOratio,  —  Omnium,Domine  fonsbonorum, 
etcuQctorum  datorprovectuum,tribue  famulse  tuse 
\U.  adeptam  beue  gerere  dignitatem,  et  a  te  sibi 
przestitam  in  ea  bonisoperibus  corroboragloriam. 
Per  Dominum. 

BENEDICTIO  NUPTIARUM. 
Ex  Codice   Rhemensi. 

S63  Incipitactio  (1134)  •  nuptialis,  —  Adesto, 
Domine,  supplicationibus  nostris,  et  institutis  tuis 
qmbuspropagationemhumanigeneris  ordinasti  be- 
nigQUs  assiste,  utquod,  te  auetore  jungitur,teauxi- 
liaote  servetur.  Per  Domioum  nostrum  Jesum 
Christum. 

Item  alia.  —  Qu8esumus,omQipotens  Deu8,insti- 
tota  providentiflB  tuae  pio  favore  comitare,etquosle- 
gitima  societate  connectis,  iongOBva  pace  custodi. 
Per  Domiaum. 

Super  o6to/a.  —  Adesto,Domine,supplicationibus 
Dostrts,et  (1133)  hancobialionem  h  famularum  tua- 
rum  illarum,quam  tibi  offerimusprofamulatua  illa 
quam  ad  statum  maturitatis  et  ad  diem  nuptiarum 
perdueeredigQatuses,placidusacbenignusa88ume, 
Qt  quod  tua  dispositione  expetitur,  tua  gratiacom- 
pleator.  Per  Dominum  nostrum. 

V.D.qaifcederanuptiarumbiandoconcordiflejugo 
etiasolobili  pacis  viQculonexuisti,ut  multipiicandis 
adopttonumfiiiis  sanctorum  connubiorum  fecunditas 
pQdicaserviret.Tuaenim,Domine,  providentiae  tuee 
gratiaiQefabilibus  modis  264  utrumque  dispensas, 
Qt  quod  geoeratio  ad  muudi  edet  orQatam,  (1136) 
«  geQeratio  ad  Ecclesiee  perducat  augmcQtum.  Per 
Christum. 

Infra  actionem,  —  HaQcigituroblationemfamula- 
mm  tuarum  illarum,qu8Bsumu8,Domine^  piacatus 
aecipias,  pro  qoa  majestatem  tuam  supplices  exora- 
mos,  Qt  sicut  eam  ad  aetatem  nuptiis  congrueDtem 
penreoire  tribuisti,  sic  eam  consortio  maritali  tuo 
maoereeopulatam  desideratasobole  gaudere  perfi- 
das,  (1137)  atque  ^  oblatam  seriem  cum  suo  coq- 

•  Observatione  digoum  videtur  in  vet.  Sacram. 
GaU.  occurrere  Oratiooem  seu  BeDedictiooem  super 
eos  qui  secundo  nubuot,  etsi  bujusmodi  nuptiee  in 
Eodesia  beoedici  non  solereot. 

^  No6ter  £dmundus  Martene  qui  h8ec  eadem  exbi- 
bet  ex  Gela-iaoo  Missali  et  mss.  Codicibus  Khemensi 
^  Geilooensi,  lib.  i  de  autiq.  Cccl.  Ritibus,  cap.  9, 
de  Sacram  m&trim.,  art.  5,  legit  famulorum,  Aiias 
cmeo^lationes  ab  ipso  lactas  att^xemus. 

c  Idem  legit  rayeneraiio, 

d  lege  optatam,  ex  eodem  Marteoe. 
ttnd.,  it^ra  rationem. 

f  Apiid  enmdfin  Marteneitf I  tie  erintas  BcnMeti^ 


A  jnge  provebas  bonignus  annorum.   Per    Christum 
Uominum  nostrum.  Quam  oblatiouem  tu  Deus. 

Infra  (i  138)  •  actio.  Ad  tricesimum  vel  annualem 
nuptiarum,  —  Hancigitaroblationem  Domine,famu- 
IorumtuorumiIlorum,etiIIarum,  quamtibiofferunt 
obdiem  tricesimumconjunctionis  suae,velannuaiem 
quodieeosjugali  vinculo  sociaredignatuses,placa- 
tussuscipiasjdeprecamur.Obhocigiturreddanttibi 
vota  sua  Deo  vero,  et  vivo,  pro  quibus  tremendae 
pietatisuaesupplices  fundimus  preces,ut  pariter  bene 
ac  pacificesenescant,  et  videantfilios  hliorum  suo- 
rum  usquead  tertiam  et  quartam  progeniem,et  te 
benedicant  omnibus  diebus  vitse  suae.  265  ^^^ 
Christum  Dominum  nostrum.  Quam  oblationem. 

Percomples  canonent  plenanum,  et  (1139)   dicis 
n  Orationem  Dominicam,  et  ^sic  (1140)  eam  benedicis 
his  verbis  : 

Oratio.—(iiii)  Deus,qui  muodi  crescentis  exor- 
dium  multiplicataprole  benediois,  propitiare  suppli- 
catioQibusnostris,et(il42)superbancfamulamtuam 
illam  opem  beQediclioQis  iofunde,  ut  in  conjugali 
consortio,affectu  compari,  mente,  consimili  (1143) 
saQctitatem  ut  r  tua  [Leg,  sanctitate  mutuaj  coput- 
lentur.  "" 

Item  Oratio, — Fater  mundi  conditor,  nascentium 
genltor,muitipIicaQdfle  originrs  (114i)  institutor,qui 
Adaecomitem  tuis  manibusaddidisti^cujusexossi* 
busossa  cresceQtia  parem  formam  admirabili  diversi- 
tate  sigQareQt,hinc  ad  totius  muititudinis  incremen- 
tum  conjugalis  tori  jussa  consortia,totum  inter(1145) 
seeculum  coUigarent,  humanigenerisfoedera  nexue- 
^  ruQt.  Sic  euim  tibi,  Domine,  placitum  fuit,  sic  enim 
necessariumfuit ;  (1146)  ut  quia  ionge  est  et  infir- 
mus,  b  quod  homini  silem,quam  quod  tibi  Deo  fece- 
ras,additur  fortiore  sexus  innrmior,ut  unum  effice- 
ras  ex  duobus,  et  pari  pignore  soboles  (1 147)  mista 
maneret :  tunc  per  ordinem  flueret  egesta  posteritas, 
ut  (1148)  in  prioris  ventura  sequerentur,  nec  uUum 
sibi  fiuem  ia  tam  brevi  termioo,  quamvis  esseat  ca- 
duca,  proponerent.  Ad  heec  i  igitur  (1149)  datse  sint 
legis  instituta  ventura.  Quapropterhujus  famiiiae 
tuee,  Pater,  rudimenta  sanctifica,  ut  bono  et  bene 
prospero  sociata  coasorlio  legis  «eternse  ^  j  ura  custo- 
diat ;  memiaeritque,Domine,  266  °^Q  tantum  ad 
licentiam  conjugalem,  sed  ad  observantiam  fidei 
(li50)sanctorum  pignorum  t  diligata  (Il51)fideli8 
D  et casta,aubat ia  Chrtsto  imitatrixque  sanctarum  per- 
maaeatfeminarum«Sit(1152)  amabilisut  Rachel 
Yiro  suo,  sapiens  ut  Bebecca,  loageeva  et  fidelis  ut 

nis  Orationem  his  verbis, 

g  Ita  etiam  restituit  laudatus  scriptor. 

h  Idem  ^ttod  homine  simtlemt  quam  quod  iibi  fece* 
ras,  additus  [ortiore  sexus  infirmior^ut  unum  effice* 
risexduobus>,„et  priores  veniura  sequerentur, Ubi  for- 
te  meudo  typograpbico  legitur,  simitem  pro  simile,  et 
efficeris,  pro  efliceres, 

i  Ibid.,  datcesmtlegis  instituta  venturce,  Potior  vi- 
detur  Meuardi  restituliu,  quam  babes  in  ootis. 

J  Melius  Marteiie,  hujus  famulcs  tuce, 

^ldeakyjussa,    • 

i  Ibid.|  dilMgatam,  /idelis  $t  casta,  ete. 


m 


IN  S.  GREGORll  LIBRUM  SACRAMENTORtlM  NOTA. 


ui 


Sara  (ii53)  Nihil  ex  hac  (i  1 54)  stib<ioIus  ille  auctor 
prfievaricatioois  usurpet,  nexa  tidei  (il55)  manda- 
tisquepertiiaDeat(ii56)  feminarum,  serviens(li57) 
Dee  vero  devota  (i  158)  muniat  inlirmitatem  suam 
robore  disciplinaB,  uni  toro j uncta  contactus  vitae  illi- 
citos fugiat. a  Sit(li59)  verecunda,  gravis  pudore, 
yenerabiiis,  doctrinis  coelestibus  erudita,  (il60)  sit 
fecunda  sobolem,  sit(li61)  probata,  etinnocens,  et 
ad  beatorum  requiem  usque  ad  coelestia  regna 
perveniat. 

Post  hcBc  dic  Pax  vobiscum  et  sic  eos  communica. 
Deinde  posteaquam  communicaverini,  dicis  super  eos 

Benedictionem  his  verbis  : 

Domine  sancte,  Pater  omnipotens,iteratis  ritibus 

«  Mart.,  sit  verecundia  gravis,  pudore  venerabilis,,, 
sit  fecundia  in  sobole. 

l>  Idem.  conjunctiones  fam. 

c  Ibid.,  et  filiorum  stAcessihus  fecundentur  ;  nuptias 
eorum  sicuti  primi  hominis  confirmare  dignare. 


A  te  supplices  exoramus,  pro  quibusapudtesuppli- 
calus  eslGbristus(li62^  conjunctionis  famulorum 
tuorum  foveredigneris  (li63)benedictionestuas  ex- 
cipere  mereantur,  c  ut  tiliorum  successibus  fecun- 
dentur,sicut  (li64)pIurimiomnescontirmaredigna- 
re.  Avertantur  ab  eis  inimici  insidiits  (ti65)  omai- 
poteos,  ut(il66)  sanctitatem  Patreni  etiam  in  ipso 
conjugioimitentur,  qui  providentia  tua,  Domioe» 
conjungi  meruerunt.  Per  Dominum  nostrum  Jesum 
Ghristum. 

Post  Communionem. —  Exaudi  nos,Domine  saoctBy 
Pater  omnipotens,  aeterne  Deus,  ut<i  quod  (il67) 
noo  ministrentur  officio.  tua  benedictione  potius 
impleantur.  Per  Dominum  oostrum  Jesum  Christum. 

Avertantur  ab  eis  inimiciomnes  insidiieut  sanctitaiem 
B  Patrumetiam. 

^  Idem,  ut  quod  nostro  ministratur  off.  tua  bened. 
potius  impleatur. 


m 


miJE  ET  OBSERVATIONES 

IN  S.  GREGORIl  MAGNI  LIBRUM  SACRAMENTORUM- 

AUCTORE  D.  HUGONE  MENARDO,  MONACHO  BENEDICTINO. 


273  *  ^-   ^'^-  >^  liber.  In  Excusis  legitur  Incipit 
liber, 

2,  Liber.  Sacramentcrum.  Ita  in   Codicibus  nostris 
mss.  Kodradi,  RhemeDsi,  et  Hatoldi  abbatis,  Ita  ap- 
pellatur  in  conciiio    Rhemensi  apud  Burctiardum, 
lib.    111,   cap.  97  :   Missa  calix     cum  patena,     et 
Sacramentorum  liber  cum  vestibus  sacerdotalibus^  in 
mundo  loco  sub  sera  recondantur .  Idem  videre  est  apud 
eumdem  Burchardum  libro  decimo  nono,  capite  oc- 
tavo  :  Nunc  er^o,  o  fratres  !  qut   voluerit  sacerdotis 
nomen  habere^  m  primis  propter  Deum  cogitety  ut  dis- 
caS  ei  qucB  necessaria  sunt   antequam  manus  episcopi 
caput  ejus  tangat,   id  est  Psalterium,   Lectionarium 
eum  Evangeliis,  Sacramentorum  librum ,  Baptisterium, 
et  Computum  cum  cyclo,  elc  Ubi  ro   Baplislerium  est 
conierendi  baptismi  ralio.  Apud  Flodoardum,iib.  Ili 
Hist.  Eccl.  Rhem.,  cap.  9  :  Librum  quoque  Sacramen- 
torum  sub  ebumeis  tabulis  argento  prwsignitis   sed 
Lectionarium  ad  Missas  librum  pari  decore  venustatum 
f 6{(/«m  co/Uu/i/.  Ita  appellat  Micrologus,   cap.   6,  de 
Observationibus  eccleslasticis    :    Fecit  autem  idem 
Albinus  in  sancta  Ecclesia  non  contemnendum  opus   ; 
ntim  Greg&rianas  Orationes  in   libris  Saoramentorum 
eollegisse  asseritur  paucis  aliis  adjectis,  etc.    Berno 
abbas  Augiensis,  cap.  1  libri  de  quibusdam  rebus  ad 
Missam  spectantibus  :   Quia  sicut  papa   Gregorius  li- 
brum  Sacramentorum  diUgentissime  adveritatis  limam 
eorrexit.  Joannes   Diaconus,   iu  Vita  sancti  Gregorii 
citata  ab  eodeiu  Bernone,  capite  eodem  :  Unde  et  in 
Vita  ipstus  legimw  :  Sed  et  Getasianum  Codicem  de 
Missarum  solemniis  multa  subtrahenSf  panca  conver- 
tenSf  uonnulla  superadjiciens,  inunius  bbelU  volumine 
coarctavitt  quod  votumen  Ubrum  Sucramentorum  prm- 
titulavit. \idi  apud  ioannem  Diaconum.^  Sedultimuin 
hujusce  ioci  menbrum  ei  ejus  textu   a  nescio  quo 
avuisumest.  Walfridus,  librodeRebusecclesiasticis, 


C  cap22.  :  Curavit  beatus  Gregorius  rationabilia  quwque 
coadunare,  et,  seclusis  iis  qiuB  vel  nimia  vei  inconcinna 
videbantur,  composuit  librum  qui  dicitur  SacramentO' 
rum,  sicut  ex  titulo  ejus  manifestissime  dectaratur.  lia 
etiam  appeilat  Genuadius,  quamvis  de  alio  libro  lo- 
quatur,  lib.  de  Viris  illustribus,  cap   de  Voconio  Ca- 
stellanensi  episcopo ;  Composuit  etiamSacramentorum 
volumen,  et  cap.   de  Musseo  Massiiiensi  presbjtero  : 
Composuit  Saoramentorum  egregium,  et  non  parvum 
volumen  per  membra  quidem  pro  opportunitate  officio- 
rum  et  temporum,  pro  lectionum  textu,  Psalmorumque 
serie,sed  supplicandi  Deo,  et  conte.^tandi  beneficiorum. 
ejus  soiiditate  sui  consentaneum.  Ita  etiam  Missa  274 
ab  Ulyrico  edna  :  Inciptto^do  Sacramentorum.iJuATe 
non  assentior  iis  qui  scribunt  Utulura  hujus  libri  esse 
t6  Sacramemtanum,  non  vero  liber  Sacramentorum. 
Cunieliam  conlrarium  pateatexhocSacramentorum 
libro,  in  quo  manifestc  Sacramentarium  a  libro   Sa 
cramentorum  distinguitur  Siquidem  ibi,  feria  6  ma- 
0  joris  hebdomadae  citaturSacramentarium  ;  Qui  dum 
veniens  de  sacrario  processit  ante  altare  ad  orandum, 
ordine  quo  in  Sacramentario  conttnetur,  Mox  ut  sur^ 
rexeritj  etc,  Nec  obest  quod  Albinus,  AraalariQs  et 
alii  noonulli,  hunc  librum  appellariot  SaerameDta« 
rium,  cum  salis  ex  supradictis  constet  t6  liber  Sacra* 
mentorum  esse  veruin  ac  germanum  hujus    operis 
tituium,  et  si  non  diffitear  hanc  vocem  Sacramenta' 
Hum  vel  Saa^amentarius,  esse  antiquara,  siquidem 
Gennadius  in  Paulino  ea  usus  est  :  Fecit,  inquit,  ei 
SacrameHtarium  et  Hymnarium.  Aptissimeautemfaoc 
opus  iiber  Sacramentorum  dicitur,  quia  in  eo  officia 
Missaruna  liturgica  recte  disposila  continentur,  quae 
sancti  Patres  oFim  sacramenta  appelarunt,  quemad- 
modum  Optatus  Milevitanus  lib.  ii  contra  Harmenia- 
num  :  Nam  qut  dubitet  vos  illud  tegtttmum  in  sacra- 
mentornm  mysterio  prceterire  non  posse  ?  offerrt  vos 


^  Hic  tituius  legitnr  in  vetustissimis   SacraoieQto-  >>  Iq  Mss.  Joannis  DiacoDi,  etiam  aatiquioribus  Ber- 

rumiibris,  prffisertimin  HajrlflBaaoaatiquiasimOfCujus  none,  qui  floruit  iaeunte  sasculoxi  mtm  htto  ooii 

Bcriptur»  Bpecimea  lege  apud  Mabill.,   de  Be  Diplo-  exBlBnt »  oequa  oiia  supersiiBt  abrasiooia  «ettigia* 
mat.,  pag.  365. 

*  Kum^ri  notifl  prefizi  nomens  respondent  qui  parenthesibus  inclusi  reperiuntur  in  textu  libri  Sa  cramentonim.BDir. 


ies 


tN  S.  GREGORH  LlfiRUH  8AGRAMENT0RUM  NOm 


i66 


dieitis  pro  Eccle$ia,qux  una  est,  Etlib.  vi :  fnlersa-  A 
cramenla  velamen  potuit  tangiy  non  lignum,  id  est  in 
Missarum  celebratioDe  potuit  tangi  velamen  altaris, 
noo  ipsum  altare,  quod  lignum  appellatur,  quia  li- 
gDeumerat,quadere  infradicetur.  Sanctus  Ambro- 
iiQs,  Jib.  ui  de  Virginibus  :An  quid  est  indignius 
quam  oracula  dioina  circumslrefji,  ne  audiantur^  ne 
ejtdantur,  ne  revelentur^  circumsonare  sacramenta 
confusis  vocibus,  ut  impediatur  oratio  pro  salute  de- 
prompta  omnium?  Sanctus  Augustinus,  epist.  59 
(iViinci49),  adPaulinum  :  Ut  precationes  aceifnamus 
dietas,  quas  facimus  in  cetebratione  sacramentorum^' 
anteguam  illud  quodest  in  Dominim*nsa  incipiat  bene- 
diei.  Ki  lib.  de  Dono  perseverantiae,  cap.  43:  Quod 
ergo  in  sacramentis  fidelium  dicitur,  ut  sursum  cor 
habeamusad  Dominum^munus  est  Domini, 

3.  Ex  authentico  libro  bibliothecx  Cubiculi  scriptus, 
—  In  aliis  Codicibus  nostris  mss.  haec  verba  deside- 
raotar,quaenonparum  faciuntadauctoritatem  hujus 
Codicis.  Habentur  in  Editis,  excepto  hoc  vocabulo,  3 
tibro.  Cubiculum  est  quoddam  secretarium,  cella^sea 
domusjuxta  ecclesiam  sancti  Fetri,  in  qua  excuba- 
baot  ii  qui  ad  custodiam  corporum  sanctorum  apo- 
stolorum  cubicularii  dicti  sunt,  in  qua  ctiam  erat 
bibiiotbeca  sacrorumlihrorum,  eorum  praesertim  qui 
adofficium  ecclesiaslicum  et  divina  mysteria  pera- 
geoda  spcctant.  Quod  videre  est  etiam  in  basilica 
Nolx  275  ^  sancto  Paulino  aedificata,  ubi  a  parte 
sinistra  apsidis  fecit  secretarium  libris  sacris  con- 
deodJs  aptom,  quod  ipsa  inscriptio  significat. 

Si  qa€m  sancta  tenet  meditandi  in  lef^e  Yoluntas, 
Hic  poterit  residens  sacris  intendere  libris. 

Ut  testatur  idem  sanctus  Paulinus,  epist.  12. 

4.  Missa.  —  Antiqui  Patres  fere  utuntur  hoc  voca- 
boloinnamcro  plurali  ;habeturtamenapudsanctum 
Arobrosium  singulare,  libro  quinto,  ^  epist.  35,  ad 
Marcellinam  sororem  :  Sequenti  dieierat  autem  Domi- 
nic9)post  lectiones  et  tractatum  dimissis  catechumenis,  q 
Stfmbotunt  aliquibus  competentibus  in  bapiisteriis  tra- 
debam  basHicse,  illic  nuntiatum  est  miki  comperto  quod 
ad  Portianam  basilieam  de  paiatio  decanos  misissent, 

it  vela  suspenderent,  populi  partem  eo  pergere.  Ego 
temen  mansi  in  munere,  Missam  facere  ccepi.  Dum 
offero,  ruptum  cognooi  a  poputo  Casfulum  quemdam, 
({wm  presbyterum  dicerent  Ariani.  Hunc  aulem  in 
platea  offenderunt  transeuntes.  Amanssime  ftere  et 
omrein  ipta  obtatione  Deum  ccspi,  ut  subveniret.  Ubi 
Terbam  offero  et  nomen  obtatio  aperteindicant  Mis- 
sam  hoc  loco  esse  de  sacrificio  corporis  et  sunguinis 
Cbristi  liturgico  intelligendam. 

5.  Ad  Introttnm  Antiphona,  qualis  fuerit.  —  Ita  in 
^  AoUphonarioGregoriano  ms.bibl.Corbeiensis  atque 
eliam  in  Editis.  Ita  loquuntur  Walfridus  Strabo,  de 
Rebus  eccles.,  cap.  22,  ct  Microlo^us,  cap.  i,  de 
Observationibus  ecclesiasticis :  Interim  cantatur  An- 
Itphona  ad  Introitum,  quv  ab  fntroitu  sacerdotis  ad 
altarehocnomen  meruit  habere.  Vulgo  /n/rot^u5  appel-  jx 
lalar,  et  habetar  in  Godicibus  mss.  Rodradi  presby- 
teri,  etRatoIdi  abbatis.  et  in  Editis;id  etiam  videre 
est  apud  Amalarium,  lib.  ui  de  Officiis,  cap.  5: 
Opieiumquod  vocatur  Int7'oitusML^sae',habetinitiuma 
prima  Antiphona,  qux  dicitur  Introitus,  et  finitur  tn 
Oratione  quae  dicttur  a  sacerdote  ante  lectionem. 
NoUa  hic  est  mentio  psalmi  ;  sed  satis  intelliKitur, 
cam  fit  mentio  AntiphonaB  qus  ei  prsemitti  solet  in 
iissa,  Hic  Psalmusolim  canebatur  integer ;  unde  in 
Aotiphonariis  Gregorianis,  etinMissalinomano  post 
Antiphonam  ponitur  Psalmi  principium.  Quod  si  pri- 
mus  PsalmiversiculusestAntiphona,  tum  illam  sub- 
•eqoitur  secandus  Psalmi   versiculus,  etsi  quidam 

*  Iq  novissima  Ed.  est  20  epist.  primse  classis. 

k  Saocti  Gregorii  Antiphonarium  mox  edituri  au- 
vm.  Mss.  Theoder.,  prseter  Collectam,  Orationem, 
Soper  Oblata,  Prasfationem,  etc.,  quae  exhibent  om- 
Ma  fibri  Sacram.,  assignant  singults  in  missis  Anti- 

Patrol.  LXJfVni. 


recentiores  novarum  Missamm  concinnatores  hoc 
prae  ignorantia  minus  obseryent.  Itaque  olim  a  psal- 
modia  Missa  ducebat  initium,  ut  modo  fit,  ut  planum 
est  ex  s^ncto  Dionysio,  cap.  3  HierarcbiiB  ecclesia- 
sticsB  Ubi  primum  pontifex,  ducto  ab  altari  suffitio- 
nis  inilio,  chori  ambitum  cum  suffitioneperlustravit, 

Peversus  ad  altare  an-ap^^irat  rfiq  '«Pot;  ^aA^uv  ^cXft»- 
^ia;,  etc,  id  est,  saciam  incipit  Psalmorum  melo- 
diam,  omni  ordine  ecclesiastico  sacram  ipsi  psalmo- 
diam  succinente.  Cui  videtur  suCfragari  sanctus 
Basilids,  lib.  de  Spiritu  Sancto,  ad  Amphilochium, 
cap.  27,  cum  ait  quaedam  prsBmitti  lectionl  Apostoli 
et  Evangelii  :  Oy  ydp  6i  toOtoi?  apxova«$a  wv  6  'Ajroo"- 
T0A05,  1}  TO  txioyysXtov  iKiuyii<TOii'  uXka.  npokiyo^sv  x.Ki 
iiTrXr/ojxcv  sTipa,  w?  piyaAijv  i^ovra  jrpo?  t6  ^uor^ptov 
Ti^v  tTxwv.  Id  est,  non  tantum  contentisumus  his  quo- 
rum  meminerunt  Apostolus  et  Evangelium  ;  sed  alia 
quaedam  praemittimus  et  subjungimus,  tanquammul- 
tum  momenti  ad  hoc  m^sterium  habentia.  Alcuious 
tamen  lib.  de  Offic.  divinis,  cap.  de  Vestimentis,  et 
Amalarius,  lib.  ni  de  eccl.  Offlciis,  cap.  5,  scribunt 
hoc  institutum  manasse  tantum  a  Coelestino  papa, 
qui  instituit  ut  Psalmi  cLante  sacrificiumcancrentur 

3uod  antea  non  fiebat,  cum  Missa  tantum  exordium 
uceret  a  lectiooe  Apostoli,  et  Evangelii.  Haec  illi  et 
recte.  Nam  tempore  sancti  Justini  martvris.  279 
qui  discipulis  apostolorum  coabvus  fuit,  Missa  inci- 
piebat  a  lectionibus,  ut  ipse  testatur  in  apologia  se- 
cunda  pro  ChristUniasunfinem  :  EtSolis  quiaicitur 
die,  omnium  qui  vei  in  oppidis,  vet  ruri  aegunt,  m 
eumdem  locum  conventus  fit,  xai  Ta  aTropjjaovtu/xaT» 
Twv  'Ao7roT6).flav,  ij  Ta  frjyypdiuuara  t<3v  Hiso^iqtuv  ova- 

ytvuo^xcTai  uexP*'^  ifx^P'^-  '^  ®*^»  ®^  commentaria 
apostoIorum,autscrlpta  prophetarumy(]uantum  hora 
permittit,  leguntur.  Deinde,  lectore  qui,escente,  etc. 
Apudsanctum  Cyrillum  quidem,  cateeh.  5  mystago- 
gica,  ubi  ordo  Missse  recensetur,  primo  fit  mentio 
lotionis  manum,  deinde  osculi  pacis,  quorum  ra- 
tionem  mysticam  reddit ;  sed  non  puto  tunc  Missam 
caruisse  lectione  sacra;nam  IdemCjrillus,  catechesi 
4,  hortatur  legendum  eas  Scripturas  duntaxat  guae  in 
Ecclesia  leguntur.  Si  vero  nuUam  fecit  mentionem 
IectionisScripturarumcatech.5  mjstag.,  in  promptu 
causa  est,  quia  faciliserat  ratio  cum  ScriptursB  lege- 
rentur  in  conventu  ;  aliorum  vero  mysteriorum  non 
item,  quam  enuclealius  explicat  in  hac  catechesi . 
Idem  initium  Missee  a  Scripturis  diu  perseveravit  in 
Ecclesia.  Nam  vigebat  adhuc  tempore  sancti  Ambro- 
sii  ut  planumestexepist.  35  lib.v:  {Nunc  20  primm 
classis) :  Sequenti  die,  erat  autem  Ihminica,  post  /e- 
etiones  atque  tractatum,  dimissis  catechumenis,  Sym- 
boium  aliquibus  competentibusin  baptisteriistradebam 
basdicse,  etc.  Et  Cartagine,  tempore  sancti  Augustini 
usus  Psalmorum  ante  oblationem  tantum  recejptus 
est,  ut  patet  ex  lib.  11  Relractationum,  cap.  li  :  fnter 
haec  Hdarius  quidam  vir  tribunitius  et  catholicus^ 
nescio  unde  adversus  Dei  ministros,  ut  fien  assotet, 
irrttatus,  moremy  qui  tunc  esse  apud  Carthaginem  cce^ 
perat,  uthymni  ad altare dicerentur de  Psaimorumti- 
bro  sive  ante  obiationem,  sive  cum  distribueretur  po- 
puto  quod  fuisset  obiatum,  maledica  reprehensione 
lacerabat,  asserens  fieri  non  oportere.  Unde  postea  vi- 
demus  Psalmorum  mentionem  fieri  in  ipsis  liturgiis, 
ut  clarum  est  ex  Gennadio  in  Musaeo  Massiliensi  qui 
librum  Sacramentorum  composuit  Psalmorum  serie 
et  decantatione  discretum.  Sed  hic  Psalmorum  usus 
tempore  Mussei  Massiliensis,  et  postea  ubique  inGal- 
lia  minimereceptus  erat.  Nam  tempore  Theodeberti 
regis  Treviris  Missse  exordium  adhuc  a  lectionibus 
ducebatur,  ut  patet  ex  sancto  Gregorio  Turonensi  in 
vitis  Patrum,  in  sancto  Nicetio  Trevirorum  pontifice : 

pbonam,  seu  Introitum,  Psalmum  huic  Antiphonse 
respondenlem,  ResponBorium  cum  Versu  quee  Gra- 
dualis  nomine  modo  intelliguntur,  Aileluia,  Ofiferto- 
rium  cnm  pluribus  Versibus,  et  Communionem  cum 
Psalmo,  quae  omoia  complectitur  Antipbonarius. 


M7 


m  8.  GRE(k)RIt  LtBRtlM  SACRAMENTORUM  NOTifi. 


m 


AdvenitdiesDomin{cus,eteccerex,cuinhisquiabhoc  \  non  sibi  coDstsre.  Sed  puto  in  priori  Joco  locutum 


sctt-erdoie  communione  abesse  jussi  fueranl,  ecclesiam 
est  tngressus;  lectis  igttur  iecttontbus,  quas  canon  san- 
xit  aniiquus,  oblatis  munertbus  superaitare  Dei^  ait 
sacerdos:  Non  hic  hodie  Missarum  solemnia  consum' 
matfuntur,  nisi  communione  privati  prius  abscedaut. 
Qu<fi  cumita  sint,  dicendum  estpriscisiJlis  tempori- 
bus  non  fuisse  unum  eumdemque  usum,  sed  aiios 
Missae  exordium  duiisse  a  psaimodia,  alios  vero  a 
lectionibus. 


esse  taotum  Aicuinum  de  verbis  hujus  hymni  qua 
exstant  in  Evangeiio.  Conciiium  Toietanum  iv  can. 
i2  :  Reitquia  quse  ibi  sequuntur  ecclesiasiicos  docto- 
res  composnisse  scribit.  In  liturgia  sancti  Jacobi  an- 
geiica  seu  evaogeiica  verba  ter  dicunlur,  qood  pne- 
buit  ansam  quibusdam  scribendi  hunc  hjmQuui  in 
Missa  dici  consuevisseex  traditione  apostolica,  quod 
tamen  non  potest  evidenter  coJJigi  ex  eadem  liturgia, 
quia  aiiud  est  Joqui   de  ipsis  verbis  angeiicis  seu 


6.  Detnde  Kyrie  eleison,  Antiqua  fuit  piane  consue-    .  evangeJicis  pr8Bcise,  aliud  de  toto  hjmno,  elsi  inte- 


tudo  Ecciesise  Romanae  canere  Kyrie  eieison  tam  in 
Missis,  quam  in  caiteris  divinis  ofQciis,  ut  planum 
est  ex  conciJio  Vasensi  quod  ceiebratum  fuit  Oecio 
juniore  viro  ciarissimo  consuie  anno  Christi5:^9,  can. 
6 :  Et  quia  tam  tn  sede  aposiolicaquam  ettam  pertotas 
Orientales  atque  Itaitm  provincias  dulcis  et  fiimium  sa- 
lutaris  consuetudo  esi  intromissa  ui  Kyrie  eieison  cum 
grandi  a/fevtu  et  compunctione  dicatur,placuit  eliam 


ger  exstet  m  Constitutionibus  apostoiicis,  lib.  ni, 
cap.  47,  nam  In  ejusmodi  Gonstitutionibus  multa 
postea  additafuisse  omnes  docti  norunt.  Olim  hic 
hjrmnus  angelicus  in  Laudibus  matutinis  canebatur, 
ut  notavimus  ad  Concordiam  reguiarum  sancti  Be- 
nedicti  abbatis  Anianensis. 

8.  Si  episcopus  luerit.  Itain  Editis,  etin  Codicibus 
Rodradi  et  Katoldi ;  in  quibusdam,  male»  Icgitur  af- 


nobisut  inomnibus  Ecclesiis  nostris  isia  tam  sancia  nfuerit^  ut  ex  sequentibus  constat. 

consuetudo,  et  ad  Malutinof,  et  ad  Missas,  et  ad  Ves-  ^      9.  A  presbyiens  autem  mimme  dicitur  nisi  in  solo 


peram,  Deo  propiiio,  intromUtatur,  Exquo  palet  im- 
merito  a  quibusdam  Gra^cis  notatum  fuisse  sanctum 
Gregorium  papam,  quasi  ut  Kcciesiam  Coostautino- 

Solilanam  opprimeret,  tum  primum  instituerit  utin 
lissa  Homana  Kyrte  eieison  c&nereliir,  ut  ipsetesta- 
tur  «  lib.  YU  Regesti,  epist.  (>4,  ubi  aftirmat  se  nun- 
quam  id  ab  licciesia  Constantinopoiitana  emendi- 
casse,  277  &iioque  rituhanc  suppJicationem  a  Ro- 
mana  Jb.cciesia  cautari :  Kyrie  eieison  autem  (inquit) 
nos  neque  diximtis,  neque  dicimus,  sicut  a  Grxcts  dici- 
tur,  quta  in  Graecu  simui  omnes  dicunt ;  apud  nos  au- 
tem  aciericis  diciiur,  apopulo  respondeiur  et  toiidem 
vicibus  etiamChrisieeteison  dicitur,quodapud  Gnecos 
nullo  modo  dicitur,  Rijdc  ille.  Uuod  spectat  ad  iJJa 
verba,  ^uia  in  Grxcis  simut  omnes  dicunt,  ritus  notus 
est  ex  iiturgiis  sancti  Marci,  sancti  Jacobi  et  simili- 
buSyin  quibus  popuius  dicii  Kyrieeleison,  In  Jiturgia 
vero  sancti  Joan.  Chrysostomi,  chorus,  quie  vox  hoc 


Pascha,  Idem  institulum  videre  est  apud  Bernonem 
Augiensem,  cap.  i2,  de  quibusdam  rebus  ad  Missam 
spectantibus,  etsi  adversari  videatur :  Lur  non  liceat 
omni  die  Dominico^  vel  natalitiis  sanctorum  presbyte- 
ris  iilum  hymnum  canere  qtiem  mto  tn  carne  Domm 
angeli  cecinere  dicentes  ;  Gtona  in  excelsis  Deo.  Quod 
si  concessum  est  itium  canere  in  Pascha  seeunduin 
prxiiiulationem  Missalis,  non  multo  tnintu  licitum 
puto  in  Nativiiate  Domini,  quando  primum  ccepit  au- 
diri  ab  hominibus  in  terris  qualuer  ab  angetis  cane- 
batur  in  ccstis.  Proferant  contradiciores  \n  med^um 
ubinam  sit  a  sanctis  Patribus,  uel  ab  ipso  sanciisiimo 
papa  Gregorio  inierdicium.  Sed  ei  sutticere  debebat 
suiMissalis  aucloritas  instituti  oJim  a  sanctis  Fatri- 
bus^  et  ab  ipso  278  sanctissimo  Gregorio  recogniti, 
quod  etiam  videre  est  in*Cod.  mss.  Kodradi,  etRa- 
toldi.  Sed  tandem  institutio  mutata. 
10.  Postmodum  dtciiur  oratto.  Id  hoc  sancti  Eligii 


loco  sumitur  pro    universo   ccetu  seu  ecciesiastico  r%  Codice,  ut  in  Codicibus  Rodradi  et  Hatoldi,  atqueui 
-^..  !..:_»   j — j * / :  j_i_.*      Editis,  et  in Ordine  Romano,  unica  habetur  Oratio, 

seu  Collecta  inprima  parte  Miss£  ante  Evangelium, 
raro  duaB.  In  Codice  Rhemensi  duas  reperire  est, 
raro  unicam.  Itaque  non  assentior  iisqui  asseruntin 
Ecclesia  Homana  a  temporibus  apostolicis  usitalam 
fuisse  trium  Urationum  iu  hac  priuia  Missae  parte  re- 
citalionem,  exceptts  festis  LSupJicibus,  totidemque 
Super  obJata.  et  i'ostcommunionem.  OJim  apud  Grs- 
cos  quiuque  Orationes  peragebanlur  ante  pacemda- 
tam,  quam  sequebatur  oblalio  mjsleriorum.  Id  vi- 
dere  est  in  conciJio  Laodiceno,  can.  19,  quam  quia 
mutiJe  admodum  a  quodam  viro  docto  citatus  est, 
inlegrum  Jere  producam,  ut  palam  sit  omnis  illius 
doctrina  :  Ilspt  Toii  6iiv  i^i,u  /xsra  tk;  o^iAta;  twv 
i7rioico;r&>v,  xat  twv  xaTi2;^ou|xsveov  su^^tqv  intTtAsifrQat, 
xat  jASTaTO  sSsAOstv  TOu;xaT}]^ov|xsvouc,  Ta>v  iv  ^CTOvo^a 
TiQv  su^^Tlvytvfo^Sat,  xat  toutwv  Troioo^sA&ovT&iy  Otto  ;i^st^oa, 
xat    uTTO^wjJijo^avTwv,     ovt(U{    twv    TrtoTciv     Taj    t^jj^u^ 


8eu  iaico,  ^uemadmodum  et  vox  populus  sumi  debet 
in  citatis  liturgiis.  Quod  attinet  ad  iiJa  verba  A7  toti- 
dem  vicibiu  ettam  Chnste  eleison  dicitur,  ritus  notandus 
est  quo  oiim  toties  dicebatur  Chrisle  eteisoti,  quolies 
Kyrie  eleison,  qui  nou  est  ampLius  in  usu,  quiamodo 
in  Missa  Chrisie  eteison  ter  duntaxat,  et  Kyrie  eleison 
sexies  repetitur.  Itaque  cum  in  trauslatione  Graeca 
Missae  Gregoriauai  circa  hanc  precatiouem  auctore 
Georgio  Codmo  servetur  moderuus  usus,  signum  est 
ei  au  suam  versionemantiquaetpuraexempJariade- 
fuisse.  In  tribus  vero  Codicibus  nostris  mss.  nihii  est 
^uod  huicioco  saucti  Gregorii  adversetur,  cum  semel 
in  eis  tantum  Kyrie  eteison  brevitatis,  ut  arbitror, 
causa  scriplum  sit.  Cum  autem  sanctus  Gregorius 
8Ci*ibit  Christe  eieison  a  CraBcis  non  cautari,  veritas 
hujus  sententiiB  patet  ex  antiquis  Gra^corum  iitur* 
giis,  in  quibusTo  Christe  eieieon  non  reperitur. 


1.  ItemGlorta  inExceiests,\ Migo  ieriurimiiiuiom 
esse  a  TeJesphoro  papa  ut  hic  hymnus  angeiicus  in  r>  7svco>6iat'T/>ft;,  ^tav  /asv  tyjv  TrpoiTijv  dtu  o-tGJi;;^;,  ti^v  ii 
Missa  caneretur.  Hanc  iiiiinstitutiouem  attribuunt      ^suTspav,  xat  TptTijv  ^ta  npofoiytiaioi^  TrAijpou o-Oac,  stf 
Anastasius  Bibiiothecarius  in  ejus  Vita;  Walfridus      oOtu;  tiqv  stpqvijv  (^t(^oodat.  Id   est,    quod  oporteat 

seorsum  primum,  post  episcoporum  sermoiies  cale- 
chumenorum  Oratiouem  peragi  ,et  post  catechu  meno- 
rum  excessum,  pcenitentium  tieriOrationem  ;  etcum 
hi  sub  manum  accesserint,  et  excesseriut,  tres  fide- 
Jium  preces  tieri,  unam  quidem  sciJicel  primam  si- 
lentio,  sccundam  autemet  tertiam  ciara  voce  imple- 


Strabo,  de  Hebus  eccesiasticis,  cap.  ^±  ;  Amaiarius 
Fortunatus^  Uh.  m  de  Otf.,  eccie$.,cap. 8;  et  Aicui- 
Dus.  dedivm,  OtT.,  cap.  Quid  signtliceni  veslimenta; 
qui  tameu,  eodem  Jibro,  cap.  seq.,  ait  hunchymnum 
postea  auclum  fuibse  et  cousummatum  a  sanctcLUi- 
fario  Pictaviensi.  Quod  si  ita  est,  videtur  Aicuinus 

«  Nunc  i.  IX,  iud.  2,  epist.  12.  Caiterum  hujus  epi- 
stojcB  verutt  uuii  recie  ab8ecutu&  mibi  videlur  Aleimr- 
dus.  iNemo  emm  UQquam  cou^uesius  est  Grpgurium 
Consianuuup.  Ecciebiam  voiuisse  oppnmere,  duus 
riius  emeuuicando,  et  m  Homauam  hcciesiam  iuve- 
hendO)  cum  id  polius  Constaut.  sedi  foret  perhono- 
riticum.  Sed  nonuuiii  mirati  sunt  Gregonum  eo  ipso 
tempore  quo  CP.  patriarch»  profanum  CBcumenici 
tituium  usurnaati  oWstebaty  et|  ut  immerito  ciami* 


tabant  ejus  patroni,  ConstantinopoJitanam  Ecciesiam 
oppiiniere  et  spoJiare  saiajJieljal,  volui^se  Idmen 
ipbius  niibus  Huraanam  Ecclesam  subcJere.  Sic  igilur 
accipienda  sunt  verba  bsec  JaudaieB  episiuite  :  <^40- 
niam  Ecclesiam  Const.  disponit  comprimere^  qai  ejus 
consuetiAdines  per  omnia  sequilur.  U^^asi  dioeretur : 
Ecce  qui  Ecctesise  CP.  infensisstmus  est,  eam  tamen 
Aot^re  summo  afficit,  ^us  ritibus  Romanam  EccU^iam 
subjiciendo, 


m  8.  GREGOWI  LTBRUM  SACRAMENTORDM  NOTiE. 


17« 


ri,  dciDde  sic  pacera  dari.  Quae  sane  tres   Orationes  iV  institationis,  siquidem  habentur  in  liturgiis  sancto 


dabantar  post  Evangelium,  nain  catecliumeni  et  poB- 
niteDtcs  non  dimittobantur  nisi  illo  cantato.  Sanctus 
JoanDCsChrysostomushomiiiaseptuagesimasecunda 
in  Mallhaeum  trium  Oralionum  duntaxatmentionem 
facit,  quse  ante  pacem  videlicet  dicebantur,  Kai 
jrjBwm  ii  ^hjfft^  (Acouj;  7«]xsi,  ot«v  v;rgp  twv  tvgpyow- 
ctmav  ffffoaxgcAca|x£v,  xal  X)  dixjripu  itaku  (^mp  erspuv 
Uv  iv  usTflr-ota  TTo^u  t6  tA«o?  i^rtsTJTOuo-a,  x«£  ii  Totrij 
^ir;ra>n»  vTtirp  ijawv  avTwv.  Id  est,  et  prima  (Missae) 
Oratio  plena  est  misericordiee  qua  pro  arreptitiis  pre- 
camur ;  secunda,  qua  pro  poenitentibus  oratur,mul- 
Uffl  quaerit  misericordiam  ;  tertia  rursus  pro  nobis 
ipsis  recitatur,  hoc  est,  fidelibus.  Idem,  homii.  18 
in  II  epist.  ad  Corinthios,  mentionem  facit  Oratio- 
naoa  qu»in  sacro  sancto  opere  liturgico  pro  ener- 
giiiDenisetpoeDitentit)usefrunduntur.  Bx  quibus  lo- 
dssatis  colligitur  Grtecos  in  ejusmodi  ritu  quodam- 
modoase  invicem   discrepasse,  et  muito  magis  a 


Latims;  nec  mihi  probaturiilaexplicatioquadicitur  g  dicendo  :  Sursum  corda. 


rum  Jacobi,  Basilii  et  Cbrysostorai,  quorum  et  men- 
tionem  facitsanctus  Caesarius  Areiaten8is,homil.42: 
Pene  omnes  recUatU  iectionibus  ecseunt  de  eeclesia,eui 
dicturus  e$t  saeerdos  :  Sursum  cof*da  f  Divus  Auffusti- 
nus,  lib.  de  Dono  perseverantiaB,  cap.  43  :  Quod  ergo 
in  sacramentis  fidelium  dicitur,  ut  sursum  co>'  habea- 
mus  ad  Diminum,  munus  est  Domini  ;et  de  Bono  vi- 
duitatis,  cap.  i6  :  Quia  et  illud  quod  irUer  saa^a 
mysleria  cor  habere  sursum  jubemw\  tpso  adjuvante 
id  valebis,  Et  multis  aliis  locis.  Sanctus  Anastasius 
Sinaita,  in  sermone  de  Sjnaxi :  Tavra  ^taaaprxfptrai 
6  ieptxtq  Xiywv:  *Av6*  (T^fapisv  ru^  xap^ta?,  ia  est,  hffiC 
testatur  sacerdos  dicens :  Sursum  habeamus  corda. 
Sanctus  Cyrillus  Alexandrinus,  catechesi5  mystago- 
gica  :  MfTa  Touro  8oa  6  £«pff'j?.  *Avci>  Ta?  xapdta;,  id 
est,  postea  saceraos  clamat  ;  Sursum  corda.  Et 
sanctus  Cyprianus,  iib.  de  Oratione  Dominica :  Ei 
ideo  sacerdos  ante  Orationem  parai  fratrum  mentes 


prapfatissancti  Joannis  Chrjsostomi  locis  energume- 
nossumi  procatechumenis.Caeteraquse  adrationem 
Collectarum  spectant  require  in  observationibus  nos- 
irn  ad  Concordiam  regularum,  cap.  15,  §  8. 

11.  Deinde  sequilur  Apostolus.  Id  est,  lectio  ex 
a  Apostolo,  vulgo  Epistola.  Optima  lectio,  quseetiam 
habetor  in  Codicibus  editis,  et  in  Mss.  Rodradi,  et 
Ratoldi.  Ita  loquitur  conciliura  Toletanum  primum, 
cao.  2 :  ita  ut  Evangelia  aut  Apostolum  non  legant  ; 
et  ean.  4  :  ita  ut  Eoangelinm  et  Apostolum  non  legat. 
Itaetiam  Codinus,  de  Ofliciis  palatii  Constantinopo- 
Wis^l :  Kot  a«T«  Tov   Tptder/tov    uavov   avayivcooxrrat  6 

'AroffToAo?,  id  est,  et  post  trisagium  hvmnum  legitur 
Apostolus.  Et  paulo  ante :  Ka£  r^  |x«v  Xv.roxipyiT.  >pa>- 
)^«  iiT^X!^^^  liiy^m  xtK.i  t:5?  ovayvvxrsotK  toO  Attoo^toXou, 
id est,  liturgia  psallitur  submisse,usqueadlectionem 
Apostoli.  Ita  passim  in  Euchologio  GraBcorum;quare 
noQ  opus  est  ut  Codices  nostri  purioresemendentur 


16.  Habemus  ad  Dominum.  Prseter  antiquas  litur- 
gias,  etiam  preefati  Fatres  horum  verborum  memi- 
nerunt.  SanctusCsesarius,  homil.  16:  Et  sacerdote 
dicente  sursum  eorda,  cum  secura  consdentia  res- 
fHmdeamus  nos  kabere  ad  Dominum.  Sanctus  Cjrillus, 
eadem  catechesi,  xai  anot.plvtfTBt,  *Exo/x«v  trpo?  t^u 
xvptov,  id  est,  deinde  respondetis :  Habemus  ad  Do  - 
mmum.  Sanctus  Cyprianus,  libro  citato  :  Ut  dum 
respondet  pCebs  Habemus  ad  Dominum.  Et  sanctus 
Anastasius  Sinaita,  serm.  citato  EtTa  rl  np6q  TauT« 
iipLetq  aTTOxpivoacOa,  "E^^opisv  trpd;  t^  xOptov,  id  est, 
deiode  quicl  ad  heec  nos  respondemus  Habemus  ad 
Dominum  ?  Bt  infra  :  *IdoO  np6<;  j3pa;^«wc  ox>v«9«o"9f 
'E^ousv  7rp65  xupiov  Ta?xapdta?,  id  est,  ecce  et  paulo 
ante  consensistis  :  Habemus  ad  Dominum  corda. 

17.  Gratias  agamus  Domino  Deonosiro.  Hucspec- 
ctantilla  sanotiAugustini,  lib.  de  Bono  perseveran- 
tiae,  cap.  13  :  Dequo  munere  ipsi  Domino  Deo  nostro 


quibasdam  Codicibus  mss.  in  quibus   habetur  t6  (^  gratias  agere  a  sacerdote  post  hanc  vocem,  quibus  di- 


Epistola. Aniiqua.  autem  consuetudo  estlegendi  Epis- 
tolas  Apostolomm.  Sed  maxime  sancti  Pauli  in  Mis- 
saram  celebritate,  ut  constat  ex  sancto  Basilio,  cap. 
27libri  de  Spirilu  sancto  ad  Amphilochium :  OO  yap 

TovTOf?  aoxoOusda  <wv  'Atto^ttoXo^  tj  t6  «vayyi^tov  U7r«- 
pr.7^T,,  \'d  est,  non  sumus  contcnti  his  quae  279 
Apostolus  aut  Evangelium  commemorant ;  et  ex 
saocto  Justino  martyre,  cum  agit  de  sacra  liturgia, 
Apologia  2  pro  Chnstianis,  Ka(  Ta  uTrouvYj^ovjuuoTa 
"'iv  'ATroTToA<ii>v,    ri    ru    fTuyypuauoiTa    twv     npo^v)T&>v 

««r/tViiffxiTat  p^x?*-^  *7X*^P*'»  ^^  ®^*«  ®^  commentaria 
apostolorum  vel  scriptum  prophetarum  le^untur 
quoad  tempus  fert.  Qui  tamen  locus  potest  etiam  de 
ETangelio  intelligi. 

\t^Gradalt.  Ita  in  Codd.  Rodradi  et  Ratoldl.  In 
E^Htis,  et  in  vulgatis  Missalibus,  Graduale, 

13.  Legitur  EvangeUum,  Ex  aotiquo  ritu  Bcclesiae 
ot  manifestum  est  ex  sancti  Basilii  loco  paulo   ante 


citur^  admonemur,  et  lib.  de  Bono  viduitatis,  cap.  16. 
Et  ideo  sequitur  ut  de  tanto  bono  sursum  levati  cordis 
non  nobis  gloriam  quasi  nostrarum  virium  tribuamus; 
sed  Domino  Deo  nostro  gratias  agamus,  et  serm.  21 ; 
de  diversis :  Norunt  fideies  ubi  ct  quando  dicatur : 
graXias  agamus  Domino  Deo  nostro.  Quis  autem  gru" 
tias  agit  Deo,  nisi  qui  sursum  cor  habet  ad  Dominumf 
Et  epist.  ad  Honoratnm  mox  citanda.  Bt  illa  sancti 
Cyrilli,  catechesi  citata :  EtTa  i«p«u$>s7«t*  Ey;^apt<TTTlJ- 
(7(k>|A«v  t4>  Kvptb),  id  est,  deinde  sacerdos  dicti ;  Gra- 
tias  agamus  Domino.  Quapropter  sanctus  Joan. 
Chrysostomus  280.  i^ifra  mox  citandus  hanc  Ora- 
tionem  «ux**?""'*^»  *^  ®*^»  gratiarum  actionem  ap- 
pellat. 

18.  Dignum  et  justum  est,  Haec  verba  tangunt 
sanctus  Cyrillus  Hierosolymitanus,  catechesi  5  mys- 
tagogica :  EiTa  \syt7f  "Ajtov  xai  t^txatov,  id  est,  deinde 
dicilis  :  Dignum  et  justum  est.  Sanctus  Joan.  Chry- 


citalo,  quo  etiara  referri  potest  locus  sancti  Justini  j^  sost.  serm.  18,  in  II  Epist.  ad  Cor.  :  Ta  rfjq  sux«- 
paolo  ante  prodoctus.  Id  etiam  suadetur  ex  epistola  pto-T^a^  TraAtv  xotva,  ou<i'«  yUp  «xstvo?  (t;p«u?)  eu;^apt<rTst 
sancti  r.ypriani  24  :  Et  ptebi  universx projionoris  sui      povo?,  cdla  xa£  6  >a65  aTra?*  TrpoTspov  yap  avt«6v    XaSwv 


tiaritale  eonspicuus,  legat  prwcepta  et  Eoangelium 
Domini.  Et  paulo  post,  nihil  est  in  quo  magis  confes- 
Krfratribusprosit,  quam  dum  evangelica  teclio  de  ore 
ejus  auditur,  Porro  nulla  hic  Symboli  post  Evange- 
hnm  mentiOy  de  quo  tamen  comraodius  infra  ad 
Miasam  pasehalero  dicetur. 

14.  Deinde  Offertorium.  Itain  Codd.  nostris  rass. 
Rodradi  et  Ratoldi,  qusB  taraen  desiderantur  in  Edi- 
tis,  Ofifertorium  Antiphona  est,  quae  dum  caneretur, 
popalus  saa  dona  in  altari  offerebat  juxta  antiquum 
morem,  de  quo  infra  ad  Missam  paschalem  dicetur. 

15.  Sursum  corda.  Hic  incipit  Praefatio,  de  quo 
voeabulo  infra.  Haec  autem  verba  non  sunt  novellae 

*  Aatiquum  Lectionarium  Epistolas,  ut  modo  so- 
iBimis  app^tti^re,  ac  Emngelia  per  annum  continen- 
t«D  vide  apud  Pamel.»  tom.  II   Liturgic.  Antiquissi- 


froviiTf^  ttroL  <ruvTt6s|x«v(k>v,  oTt  a|£a){  xat  09xat(k>^  ^tv«Tat, 
t6t«  ap;^«T«t  Ti}?  «u^^apioria?.  Id  est,  rursus  quae  ad 
gratiarum  actionem  spectant,  communia  sunt,  non 
enim  ille  (sacerdos)  solus  gratias  agit,sed  etiam  ora- 
nis  populus  :  anticipata  eorum  voce,  deinde  illis  con- 
sentientibus,  guia  noc  digne  et  juste  fit,  tuncincipit 
gratiarura  actionem.  Et  sanctus  Augustinus,Iibro  de 
Dono  perseverantiae,  cap.  [3:  Et  dignum  et  justum 
esse  respondent;  et  libro  de  bono  viduitatis,  cap.  16: 
Boc  entm  continuo  commonemur,  quia  hoc  dignum 
est,  hocjustum  est  recordari,  His  autem  probat  san- 
ctus  Augustinus  adversus  Pelagianos,  quod  omnia 
Deo  referre  debeamus  accepta.  Nara  cum  plebs  re- 

mum  Lectionarium,  ad  vet.  Missam  Gallic.  pertinen* 
tem  edidit  quoque  noster  D.  J.  Mabil.  ex  Ms.  LuXQ^ 
viensi  ante  annos  milie  exarato, 


171 


m  &  GREGORn  UBRUM  8ACRAMENT0RUH  NOTiG. 


i7i 


spondet  habere  se  cor  gursuin  ad  Domioum,  tum  A  differendo   baptismo :  Me  tui  pudet,  quod  cm  se- 
monita  a  sacerdote  ut  de  tanto  munere  ac  beneficio      nuerisadhuc  ejidaris  cum  caterhumenis.eic.unirepo' 


8ursum  le?ati  cordis  Deo  gratias  agat,  statim  in  gra- 
tiam  tanti  beneficii  respondet,  dignum  et juslum  est. 
i9.  No8  tibi  semperet  ubique  graiiag  agere.  Hujus 
gratiarum  actionis  meminit  sanctus  Irenaeus,  lib.  iv, 
cap.  34  :  Et  hancoblationem  Ecclesia  sola  puram  of- 
fert  fabricatori,  offerens  eicum  gratiarum  aclione  ex 
ereatura  ejus.  Etsanctus  Joan.  Ghrjsost.  pauloante 
citatus ;  Tori  ap;^rrat  t^?  rJ^^apiortec,  id  est,  tunc 
incipit  grattarum  actionem.  Hsec  autem  gratiarum 
actio  non  tantum  fiebat  quod  sursum  haberemus 
corda,  sed  et  [-ro  beneficiis  omnibus  a  Deo  receptis 
ut  docet  sanctus  Augustinus  epist.  120,  ad  Honora- 
tum  :  Omnia  largitur  etprmscit^sedpeccataprxdieit, 
supplieia  minatur,  beneficia  pollicetur.  Filiiergo  pro- 
mtssionis,  filii  beneficii.  Hxc  est  gratia,  quae  gratis 
datur,  nonmeritis  operantis,sed miseratione donantis, 
Hinc  graitas  agimus  Domino  Deo   nostro  ;  quod  est 


pulo  mtjstico,  et  arcanos  dvxe  sermones,  *$txyiai  ^' 
^Q^cav  (xscva  a  xal  ra  i^anTipvya  (Ttptif  tyi  fara  rw 
^KTTtocvw  vfivoifTOL  >r/si.  Id  est;  Dic  nobiscum  ea 
quaesex  atashabentia  seraphimcum  Chrihtianitdicunt. 
Catechesi  (juinta  mvstagoffica  sancti  Gyrilli  Jerosoly- 
mitani :  *  Ayco;,  ayto^,  ayio;  Kvpio;  o-aCaoJO.  Ac« 
TOUToyap  rijvnapa^oBtiaocvijpLlvixTiiiv  Itpafifi  dcoXoyky 
TauTiQv  Xfyo/isv,  6n<uq  xoivoivol  t;^^  y|xva>6{a(  rat; 
uTrcpxoo-^^ot^  yevaa^eda  orpaT^aic.  Id  est  :  Sanctui, 
Saoctus,  Sanctus  Dominus  exercitnum.  Propterea 
enini  traditam  nobis  hanc  seraphicam  theologiam 
dicimus,  ut  cum  coelesti  militia  in  h;^mnodia  com- 
municemus,  Hic  hymnus  in  liturgiis  appellatar 
cTrtvixio^.  id  est,  victorialis.  Quapropter  hunc  hym- 
num  quidam  male  confundunt  cum  Trisagio,  auod 
est  hujusmodi,  ayio^  6  Btoq,  ayio^  ivx^poi,  ocfto\ 
dQdvaroq.    Id  est :  Sanctus   Deus,    Sanctus   fortis, 


magnum  sacramentum  in  saeriftcio  novi   testamenti,  3  Sanctus  immortalis.   Si^uidem  in  liturgiis  distin- 


auod  ubi,  et  quando,  et  quomodo  olferaiur,cumfueHs 
haptixatusyinvenies.  GelebraturetiHm  haec  gratiarum 
actio  ratione  tanti  mjsterii  ac  beneficii,  ut  paiet  ez 
tancto  Justino  martyre,  apol.  S  pro  christianis  : 
Deindeei  quifratribus  prceest,  offertur  panis  etpoculum 
aqux  et  vini  ;  quibus^  ille  €icceptis,  alvov  xat  doSov  t& 
naTpl  T<uv  QiXwv  Stcf  Tou  hvopiaroq  tou  Ytou  xat  tou  Uvmx»- 
liOTOi  Tov  ayiov  ocvaKipiitii,  xai  su^^aptaTJov  uTrsp  rou 
xoTv^teaadat  toutwv  rap'  aurou,  S7r£  TroXu  TrotstTat.  Id 
est;  Laudem  et  gloriam  rerum  universarum  Patri  per 
nomen  Filii  et  Spiritus  sancti  offert,  el  gratiarum 
actionem  pro  eo  quod  nos  hisce  donis  suis  dignatus  stt 

grolixe  exsequitur.  Eadem  repetit  infra,  et  expresse 
abetur  in  liturgia  sancti  Joan.  Ghrysostomi :  Eu;^a- 
ptOTOVfAffv  ffoi  xal  uTrsp  Tfjq  XstToupy^ac  TauTij?,  ijv  sx 
r&v  x"/^^^  i^poiv  ^sSao-dat  xarTn^iaio^aq.  Id  est :  gratias 
agimus  tibi  pro  hac  liturgia,  quam  de  manibus  no- 
stris  suscipere  dignatus  es. 


guuntur ;  caniturque  Trisagium  ut  primum  accedit 
sacerdos  ad  altare,  ut  testatur  Jobius,  lib.  xv,  cap.  6 
afiudPhotium  (tnBiblioth  ),  num.  222  :  Aia  rotrouTo 
xal  aua  t6  Trpo;  ro  Qvtria^ripiov  sto^tstvat  tou(  tcpst^,  6 
tcpo^a>Ti}(  acv&>dcv  ava6oa'  "Ayto;  6  Bc6(,  oyto ;  to^vpo;, 
aytoc  a9avaT0(.  Id  est  :  Quapropter  simul  atque  sa- 
cerdotee  ingrediuntur  ad  altare,  sacer  cantor  de 
superiore  loco  clamat :  Sanctus  Deus,  Sanctus  fortis, 
Sanctus  immortalis,  hoc  est  enim  Trisagium.  Id 
etiam  videre  est  apud  Godinum,  de  Officiis  oalatii 
Gonstantinop.  Kat  aurtxa  ovotyouat  Ta^  rijq  ixxAqota^ 
Oupa^,  xa£  ptrra  t6v  rptffoytov  uftvo>,  avaytvwonsTat  6 
'AttootoXo;,  xal  x^Bt^iq  sxTcXstrat  ii  $Ua  Xstroupyta. 
Id  est :  Statim  aperiunt  portas  ecclesiee,  et  postcan- 
tatum  trisagium  hymnum,  legitnr  Apostolus,  perfici- 
turque  ordine  liturgia.  At  hymnus  Victoriaiis  canitur 
post  Preelationem,  qum  omnia  videre  est  in  liturgiis. 
Horum  hymnorum  differentiainternc^itur  exsaDCto 


20-  Laudant  Anaeliy  etc.  Mos  est  antiquus  Eccle-  r  Csesario  fratresancUGregoriiNflzianzeni(Dialogot) 
siflB  in  Missae  Praefatione  mentionem  facere  coeles-      interrog,    29  :   Ojti    ra    oyta    xtpouSttt    oytao-ttow 

a:..^.^  :ii^-..^^  c.'-:4....»v  »»:  n^..^^^:»^  :^4« :— : ^-rl 2      .» — -  _,  «-i^  ™»_   ->*     _i  *- .s 


tium  illorum  Spirituum  qni  Deum^sine  intermissione 
laudant  in  cobIis,  ut  clarum  ex  liturgiis  sanctorum 
Jacobi  et  Cbrysostomi,  et  sancto  Csesario,  quaest.  44 
dialogi  primi :  "  A  sTroptcvot  o^  ti^^  ^tiat;  tsXst;^^  ispstc 
ava^&ivouo^t  ^coiy  o^  Ujttvouvtv  oyys^ot,  ap^^ayysAot, 
dpovot,  xuptOTijTs;,  «pj(«i>  s^ouo^tat,  ^uvattst^.    id  est  : 

Quem  divini  sacrificu  sequentes  saceraotes  Deo  cla- 
roant,  te  laudant  angeli.  archan^eIi,throni,domina- 
tiones,  principatus,  potestates,  jirtutes.Et  exsancto 
Cyrillo,  catechesi  saepius  citata,  xat  pisTa  raura 
piviQpiovsuojyisv,  etc.  otyyiyoiv^  ao^ocyyskotv,  ^vvafjLSfBiv, 
XuptoTigTfljv,    apy&iv,    sSovo^twv,    Gpovfljv,    Tfi!>v  ;^spou6lu, 

etc.  Id  est :  Facimus  deinde  mentionem,  etc,  ange- 
lorum,  archangelorum,  virtutum^  dominationum, 
principatuum,  potestatum,  thronorum,  cheruhim, 
etc.  Idem  apparet  ex  sancto  Isidoro  mox  citando. 
Sed  Prsefatio  videtur  contracta.  Nam  in  liturgia 
sancti  Jacobi  fit  mentiosolis  et  lunae,  siderum  et  uni- 
versae  creaturfle,  quod  etiam  videre  estcatech.  citata 
sancti  Cvrilii,  et  testatur  sanctus  Isidorus.  lib.  i  de 
Off.  eccles.,  cap.  i^ :  In  qua  etiam  281  ^  ^^ 
laudem  terrestrium  crecUurae  tnrtutumque  ccelestium 
universitas  provocatur. 

21.  Sanctus,  SanctusfSanctus  Antiquus  est  hujus 
hymni  usus  in  sacrosanctis  mjsteriis,  ut  videre  est 
can.  3  concilii  u  Yasensis  provincise  Yiennensis,  ce- 
\  lebrato  anno  Domini  529.  Homil.  12  sancti  Caesarii 
Arelatensis :  Cum  enim  maximapars  populi,  imo,  quod 
pejus  estypeneomnes  reeifaiis  lertionibus  exeuntde  ec- 
cUsia^  cui  dirturus  est  sacerdos  Sursum  corda,  nun  - 
quid  respondere  possunt,quando  denrsum  in  plateis  et 
corpore  simul  et  corde  discedunt  f  et  qualiter  cum 
timore  simul  et  gaudio  clamabunt,  Sanctus,  Sanctus, 
Sanetus  ?  Oratione  sancti  Gregorii  Nysseni,  de  non 


7rpo<T^t6ovTa(  cv  oupavfil)  Tij  Btia  Tpta^t.  t6  0710^,  ovto;, 

^yto;  OToev  ova^uvouat,  ou^c  iroe^tv quaiv cv TpKTOyutt  ayto^ 

6    9c6(,    oyto;    to^yupo;,   a^o;    aOavaro^     ex€oc(nrr«»#, 

aytavpLOv  ii  to^^^uv,  jj  aOovafftor»  0  dctov  oyicrat.  Id  est: 

Neque  sancta  cherubim  aliquid  sanctitatis  addunt 

sanctae  Trinitati,   cum  in  coelo  sine  intermtssione 

clamant,  Sanctus,  Ssnctus,  Sanctus  ;sic  rursus  nobit 

clamantibus  in  Trisagio  Sanctus  Deus,  Sanctus  fortis, 

Sanctus  immortalis,  nihil  sanctitatis,  fortitudinis  et 

immortalitatis  Deo  adj  icitur.  Necobest  quod  a  saocto 

Joan.  t)amasceno  et  aliis  quibusdam  hymnus  Victo- 

rialis    appelletur  Trisagios,  guia  loquuntur  de  ipso 

extra  sacrificium  Missae,  qui  etsi  possit  dici  Trisa- 

gios,  vulgo  tamen  in  sacris  hanc  denominatiooem 

nonsorlitur.  Nec  refert  quod  in  liturgia  Ambrosiaoa 

dicatur  Trisagium  quia  cum  haec  litur^a  non  sit  pura 

Ambrosiana,  propter  nonnula  detracta  atque  addita, 

^  non  constat  an   nsec  appellatio  a  sancto  Ambrosio 

manaverit.  Sed,  ut  aliquid  amplius  de  Trisagio  di- 

camus,  non  mibi  arridet  eorum  opinio  aui  scribunt 

tum  primum  institutum  aProcIoPatriarcoaConstan- 

tinopolitano,  ut  hic  hymnus  in  sacra  liturgia  cane- 

retur,  com  regnante  Theodosio  juniore,  oiuTtis  a  Deo 

plagiscastigata  282  Gonstantmopoli.atqueintaper 

gravi  terrae  motu  conquassata,  ac  propterea  populo 

urbe  secedere  coacto,   atque  in  campum  recepto, 

exoranteque  divinam   clementiam,  ut  tantis  malis 

eriperetur,  puer  quidam  sub  omnium  coospectn  in 

coelum  raptus  est,et  angelico  miDisterio  hunc  hjm*> 

num  edoctus  in  terras  deraissus  est.  ac  omnimulti- 

tudine  hunc  hjmnum  concineote  Deus  placatus  est, 

quemadmodum  refertur  a  sancto  Joan.   Damasceno, 

lib.  lii,  de   Fide  orthodoxa,  cap.  iO ;  Georgio  Ce- 

dreno,  in  Gompendiohistoriarnm,anno  30  Theodosii 


a  Ex  GTaecis  desumptum  videtur  quod  iegitur  in  vet.  Sacramentario  Gallicano  :  Aios  (Uciiur  posi  oiot :  TU| 
Bumme  Deus,  aios,  ipse  sanctuB,  etc, 


i 


m 


IN  S.  GREGORU  LIBROM  SACRAMENTOROH  VOTM. 


174 


iimiorisj  Theodoro  Balsamone,  in  can.  82  eonc. 

TraDeosis  ;  et  Jobio,  qoi  refert  hunc  hmnum  tum 

ab  aogelis  caiilatum  fuisse.  Sed  institutio  est  anti- 

qoior,  Dam  illius  mentionem  facit  sanctus  Gflesarius 

supra  cilalus,  et  concilia  Nicaenum  i  et  Constanti- 

nopoJiiaoum  i,  ut  scribit  Asclepiades  Trallium  epis- 

copQs  in  epist.  ad  Petrum  Knapheum.  Neque  in  ea 

Qoquam  fuitopinione  sanctus  Joan.  Damascenus,  ut 

quidam  objidunt;  non  enim  scribit  instituium  fuisse 

a  ProcJi)  ut  Trisagium   in  lilurgia  caneretur  ;  sed 

taDtam  probat  aucioritate  hujoshistorifieet  Concilii 

Cbalcedonensis    non  debuisse  Petrum    Knapheum 

huie  bymno  haec  verba  addere,  (Jui  crucifixia  ei  pro 

nobis,  Bic  enim  Petnis  Knaphens,  id  est  fullo   pon- 

tifex  Aotiochenus  adjecit  huic  hjmno,  6  oTavjswdsic 

iik  ijudit  id  est,  qui  crucifizus  es  pro  nobis,  ut  re- 

feruot  Theodorus  Lector,    Jib.  i  Collectaneorum  ; 

Moctus  Joan.  Damasc,  cap.  citato ;  AsclepiadesTral- 

liam  episcopus,  epist.  citata  ;  Pelix  papa,  epist.  ad 

eumdem  Petrum;  et  Theodorus  Bsilsamon»  in  ca- 

Dooem  citatum  :  atque  hoc  additamento  Trinitatem 

pro  Qobis  crucifixam  esse  volebat,  ut  satis  clarum 

estex  Ephraemio  Theopolitano  antistite,  in  epist.  ad 

Zeoobiom  scholasticum  Kmissenum,  in  Biblioteca 

Photii,  Dum.  228;  et  in  sacro  Triadis  mjsterio  in- 

dueebat quartam  personam,   ut  ?ult  sanctus  Joan. 

l»amasc.,  cap.  citato.  At  Acacius  episcopus  Constan- 

tioopolitanus,  in  epist.  ad  eumdem  Petrum,  dicebat 

eum  iaducere  duos  Olios,  cum  post  ro  Ivx^p^i*  ad- 

deret  vrocv/»«a9st^  ^ia  vfiaq.eumqne  asserere  Spiritum 

taodam    fuisse    crufixum,  juxta  haeresim  Mani- 

chcorum^   cutn   ad  ro    adoevoero^   adiiceret   eadem 

verba.  Porro  Ephrsemius  supra  lauaatus  ait  hunc 

hramum  Cliristo  ab  Orientalibus  attribui ;  ac  proinde 

oihil  eos  peccare  si   addant   Qui  Ci*ufixus  es;dX 

CoDstantinopolitanos  et  Occidentales  hunc  hjrmnum 

saocts  Trinitati  accommodantes  haec  Terbaomnino 

repodiare  ;   et   in   multis  Europeae  provinciis  haee 

quidem  f erba  respui,  sedadjici  ayta  Tpia^,  s^iuo-ov 

v/ii(,  id  est :  Sancta  Trinitas,   miserere  nobis.  Sed 

Calaadio  episcopus  Antiochenus  addidit  Trisaffio 

IpcffTf  Pql(tCUQ^   propter    eos  qui  addiderant  Qui 

cru/Uus  etpronobiiy  ut  refertTheodorus  Lector  Col- 

lectaneomm  lib.  u, 

2t.  Benedtcius.  Non  habetur  in  Editis.  Reperitur 
tamen  in  liturgiis  Grsecis,  et  mentio  fit  a  sancto  Cae- 
Xwio  Arelatensi,  homil.  citata :  Et  quali  cum  tre- 
ti^m  rimul  et  gaudio  clamabunt  Sanctus,  Sanctus, 
S(mctus^  Benedictus  qni  venit  in  nomine  Domini.  In 
Editis  sequitur  haec  oratio  :  Faeturus  memonam  sa- 
iutaris  BostisB  totius  mundi,  etc.,  quse  non  exstat  in 
DostrisCod,  mss  >^- 

33.  Osanna  in  exeelsis.  Meminit  sanctus  Isidorus, 
Jib.  I,  de  OfT.  eccles.,  cap.  15  :  Et  Osanna  in  excelsis 
fontatur,  quod  Satvatore  de  genere  David  nateente 
soiiti  mundo  usgue  ad  excelsa  pervenerit. 

24.  Te  igitur,  Clementissime  Pater,  etc.  Hujus 
Orationis  meminit  Hajmo  in  I  ad  Tim,  ii.  Hsec 
Oratio  Tulgo  appellatur  Canon,  quse  denomina- 
^  babetnr  apud  sanctum  Gregorium,  lib.  vu  Re- 
geili,  epist.  64  (iVanc  /,  ix,  epist.  12)  ;  Quia  Ora- 
tionem  Dnminicam  post  Canonem  dici  statuistis. 
Qoi  et  ibidem  appellat  precem,  aitque  compositam 
^  a  quodam  scholastico.  Quiscam  autem  fuerit 
ille  scholasticus  incertum  est  Quidam  293  ^^^^^' 
bouQt  Yocooio,  Castellani  Mauritaniae  oppidi  epis- 
^po,  nonnulii  Musaeo  Massiliensi  presbytero  qui 
hbros  Sacramentorum  composuerunt,  cle  quibus 
Gennadius,  in  Catalogo  de  viris  illustribus  ;  se4 
oeiitri  ascribenda,  quia  illis  antiquior  est,  siquidem 
uillamulta  refert  sanctus  Ambrosius,  et  nonnulla 

•  Abestquoque  a  Ms.  Reg.  Sueciae^  a  Gemet.,  etc. 
lo  primo  Theodore,  tamen  loco  hojus  Orationis  le- 
gitar:Ora/»o  ante  Missam.Petens  ante  atiafre  veniark 
f^fdieatOratimem  kanc:?\wmJ^  tibi,  sancta  Tri- 
BitaB  Dens,  hoc  obsaquium  servitutis  me»,  et  prassta 


A  Optatus  Mileyitanus,  ut  infra  yidebitur,  qui  anie  prs&^ 
fatos  auctores  rixerunt  Appellatur  h»c  Oratio,  ut 
diximus,  Canon,  atque  etiam  actio.  Utriusque  no- 
minis  rationem  profert  Walfridus  Strabo,  cap.  22  de 
Rebus  ecclesiasticis :  Actio  dicitur  ipse  Canon,  quia 
in  eo  sacramenta  dominiea  eonfieiuntur  ;  Canon  vero 
eadem  Aciio  nominatur,  quia  in  ea  est  legitima  et  re- 
gularis  sacramentorum  eonfertio. 

^.  Supplices  rogamus,  etc.  Haec  vocabula  desunt 
apud  Hajmonem,  inl  ad  Timoth.  2  :  Ubi  incipit  sa* 
cerdos  conseerare  mysteria  eorpnris  et  sanguinis  DO' 
mint,inquiens:Texgitur,clementissime  pater  petimus. 
26.  Hmcdona.  hsBcmunera,haeSanctaSaerificia. 
Potest  esse  hinc  svnonjrmia.  Vetus  expositio  Canonis 
Missae  ms.  bibl.  Corb.  ita  hsec  nomina  distinguit : 
Dona  sunt  quw  voluntarie  donantur;  munera  sunt  qum 
pro  aliquo  munere  vet  mereede  offeruntur,  sieut  nos 
offerimus  Deo,ut  psccata  nostra  dimittantur-saerificia 
sunt  quas  eum  orationibus  eonsecrantur.  Vetus  trac- 

3  tatus  super  Missam  ms.  ejnsdem  bibliothecae  ita  dis- 
tinguit :  Donum  dantis  est,  munw  accipientis ;  quia 
itlud a  dando,hoc a  muniendo  dxcitur:  tamenproprie 
dona  dicuntur  quae  Deo  dantur;  munera  vero  omnium 
sunt,  quia  manibuf  dantur  vel  accipiuntur ;  in  hpe 
tamen  loco  et  dona  et  munera  Deo  offeruntur.  Sacri- 
fkia,  id  est  saera  facta,  quia  prece  mystica  conse- 
crantur.  Quae  fere  sumpta  sunt  ex  sancto  Isidoro, 
lib.  VI  Orig.,  cap.  40,  ubi  addit  munera  dici  obsequia 
qu8B  pauperes  aivitibus  loco  munerum  offerunt.  Ad 
hsec  alludere  videtur  Fortunatus,  lib.  iv  de  Vita 
sancti  Martini. 

IiDmacuIata  Deo  cum  dona  imponeret  aroB, 
Et  Fater  attonitus  CQBremonia  aiva  sacraret, 
Munera  vel  Giiristi  benediceret  ore  sacerdos, 

Ubi  caeremonia  sunt    sacrificia.  Glossse  veteres 
mss.,  eceremonia,  saera  deorum  vel  templa.lhi  ergo 
vides  dona,  munera  et  sacrificia. 
Q     27.  llihata.  Id  est,  integra,  non  eontaminata. 

28.  Qu3B  tibi  offerimus,  etc.  Horum  Canonis  ver- 
borum  mentionem  facit  Agobardus  in  epistola  ad 
Ludovicum  Pium  imperatorem  :  Denique  heatus  Pe- 
lagius  papaeum  quosdam  redargueret  episcopos,eo 
quod  nomen  ejus  retieerent  inActionesacrimvsterii,in 
solemnis  Missarum,  in  prineipio  scilieet,  ubi  direre 
solemus :  1n  primis  quas  (id  est,  qvm)  tibi  offbrimus 

PRO  ECCLESU  TUA  SANCTA  GATHOUCA,  QUAM  PACI- 
FICAHB,  CUSTODIRE,  ADUNARB  BT  REGBRE  DIGNERIS  TOTO 
ORBB  TBRRARUM,   UNA  CUM   FAMULO  TUO  PAPA  NOSTRO  ; 

ait  ad  eosdem  episcopos  :  Divisionem  vestram  a  gs' 
nerali  Ecclesia,  quam  tolerubiiiter  ferre  non  pos- 
sum  vehementer  stupeo. 

29.  Pro  Eeclesia  tua  Sancta  Catholica.  Afri  in  suo 
Canone  addebant  ^tia;  est  una,  utplanumestex  Op 
tato  Milevitano,  lib.  n  :  Nam  quis  dubitet  vos  itlutt 
Ifgitimum  insacramentorum  mysterioprxterirenon 
posse  ?  Offerre  vos  dicitts  pro  Ecclesia,  qu»  esi  una  ; 

D  hoc  ipsum  mendacii  est  pars,  unam  te  voeare,  de  qua 
fereris  duas. 

30.  Pacificare.  Ita  in  litnrgia  sancti  Basilii !  Me^ 
menfo,Domine  cathotiex  e(  apostoticm  Krc/^5ta?,etc., 
xocl  fiioqvct^irov  avriQv.  Huc  spectant  illa  sancti  Cyrilli, 
catecnesi  supra  citata  :  na|>onta>6i>^iv  rdv  ^iov  virip 
xoiv;^^  ra>y  sixxXi^o^iAv  dpiivn^,  id  cst :  DeprecamuT 
Deum  pro  communi  Ecclesiarum  pace. 

31.  Adunare.  Ut  omnium  cfedentinm  sit  cor 
unum,  284  ^^  anima  una 

32.  Toto  orbe  terrarum.  Htic  spectant  iila  Optati 
Milovitani,  lib.  ii :  Et  offefrevota  dieitis  vro  ma  Ee* 
ciesia,  qux  sitin  tototerrarum  orbe  diffusa. 

33.  Pro  rege  nostro.  Oratio  pro  regibas,  impcra* 

ut  hoc  sacrificium  laudis  quod  oculis  tu8B  Majestatis 
indignus  ofTeram,  tlbi  sit  acoeptabile,  mlbique  etom- 
nibus  pro  guibus  illud  offeram  sit  te  miaerante  ^ropi- 
tiabile,  qui  vivis  et  regnas,  Deus,  peromoia  fiSBCula 
MBCidorum.  Amen. 


I7B 


IN  a.  CltfGORM  LffiRDM' «ACRAMENTORUM  mTA. 


27* 


tonbiis  et  prioci}>ibil8  exst^t  in  ombibud  liturftlis  A  compage  eorp&ris  Christi,  28S  ^^  ^^^^  '^^^  sacr» 
juxtaaDtiquuinmoreni,querataDgitsaD€tus  Gjrilins,  -**  -*  ''^~' 

catcchesi  supra  citala»  Troepaxoe^ov^Ev^  etc.,  ynif  tgju 
fia<rAca>v,  id  est,  precamur,  etc,  pro  regibus.  Ter- 


iullianus,  lib.  ad  Scapulam  :  Itaque  sacrifcamus  pro 
salute  imperatoris,  sed  Deo  nosiro,  et  ipstus.  Et  sanc- 
tus  Ambrosius,  lib.  iv  de  Sacrameotis,  cap.  4 :  Con- 
secraiio  foitur  qnibus  verlns  est,et  quihus  sermonihus  f 
Jesu  Christi.  Nam  reliqua  omnia  qux  dicuntur,  laus 
Deo  defertur.  Oratiane  petilur  pro  popvlo,  pro  regi- 
bus,  pro  exteris.  Idque  juita  doctriDam  saucti  Pauli, 
I  Tim.  11. 

34.  Et  omnibus  Orthodoxis.eic.  Hsec  verba  desunt 
in  Ms.  Pontificali  RothomagcDsi,  iD  feria  5  io  Coena 
Domini  ;  et  Microlo^us,  in  Observationibus  eccle- 
aiasticis,  cap.  13,  scribit  haec  verba  in  Canone  esse 
tuperflua :  Item  post  noinen  domini  papae,  sive  pro- 
prii  episcopi  adjicitmi,  etomnibusotuhodo.visatque 
cathoUcx  ei  apostolicx  fidei  cultoribus;  sed  superfiuo. 
Nam  ordo  statim  in  sequentt  versut  ubi  dicitur.  Mc'  g 
mento,  Domine,  famulorum  famularumque  tuarum, 
nobis  concedit  ut  omnium  vivorum  cornmemorernus 
quoscunque  voluerimus,  Et  cap.  23,  describens  Ca- 
nonem,  hsec  verba  missa  facit»  sed  immcrito,  nam 
habenturin  nostris  Codd.  mss.  Rhem.  Rodradi,  at- 
que  hujussancli  Eligii,  atque  etiam  versionc  Grasca 
Georgii  Codini.  Nec  ratio  IVlicrologi  valet.  Uis  enim 
verbis,  et  omnibus  orthodoxis,  etc,  flt  commemo- 
ratio  ^eneralis  omnium  fidelium  viventium  ;  at  in  se- 
quentibus,  MementOf  etc.  specialis  est  commemo- 
ratio  offerentium  etquorumdam  particiilarium  quo- 
rum  nomina  olim  de  diptychis  legebantur. 

35.  Circumastantium,  Ita  in  Editis,  in  Cod.  Ti 
llano  in  Missa  nijrici,  et  in  omnibus  Codicibus  nos- 
tris  mss.  Ita  in  expositione  vetustissima  ms.  Cano- 
Dis  MiasfiB  bibliothecae  Corbeiensis,  et  in  tractatu 
etiam  ms.  vetustissimo  ejusdem  bibliothecee  super 
Missam.  Ita  apud  Burchardum,  lib.  ni,  cap.  68,  ex 
concilio  Nannetensi :  Cui  enim  dicit  Dominus  vobis-  q 
cum,  aul  Sursum  corda,  Gratias  -agamus  Dommo  Deo 
nosirOf  cum  nuUussitqui  respondeat?  et  in  Canone^ 
Et  omnium  circumastantium,  cum  nemosit  flia.  in 
expositione  Miss»  Magistri  Flori :  Deinde  subfungi- 
tur^  etomnium  circtmiastantium.  Et  in  glossis  mss. 
de  Ordine  Romano  ex  bibliotheca  Thuana,  adjun' 
aens  et  omnium  circum^istantium.  In  vulgatis  Missa- 
ubus  legitur  circumstantium. 

26.  Qui  tibi  offerunt.  Ita  in  omnibus  Godicibus  nos- 
tris  mss.,  ita  in  Editis,  et  in  utroque   tractatu  ms. 

Saulo  ante  citato  ex  bibliotheca  Corbeiensi.  Itaapud 
[icrologum,  cap  23  de  Observationibus  ecclesiasti- 
cis :  El  nota  devotio^  qui  tibi  offerunthoc  sacrificium 
laudis^  qui  hanc  lectionem  confirmat  cap.  13,  repu* 
dians  id  quod  vulgo  habetur :  Pro  qmbus  tibi  offeri- 
mus.  Sic  enim  ait :  Item  post  pauca  addunt.  Pro 
quibus  tibi  offerimus,  cum  in  antiquioribus  et  vera- 
cio7nhus  Sacramentarits,  non  nisi  sub  tertia  persona 
offerentes  ibi  reperiantur,  Usus  tamen  obtinuit  ut  in  o 
Missalibus  Romanis  et  aliis  vulgatis  legatur  :  Pro 
quibus  tibi  offerimuSf  vel  qui tihiofferuntt  ubiparti- 
cula  disjunctiva  vel  usurpatur  pro  copulativa  e/, 
quod  saepe  contingit,  ut  non  semel  observavimus  in 
Dostris  notis  ad  Concordiam  reguhirum. 

37.  Vota  sua.  Quid  votum  hoc  loco  significet  do- 
cet  sanctus  Augustinus  epist.  59,  adPauIinumfiVu^c 
49)  :  Porro  si  usitatius,  ut  dixi  in  Scriptu7vs  vo- 
tum  apvellatur  «v;^;c,  excepto  nomine  Orationis,  ea 
proprte  intelligenaa  est  OraHo,  quam  facimus  ad 
votum,  id  esiitpoq  eu^^ijv.  Voventur autem omnia  quae 
offeruntur  Deo,maximesancti  altaris  oblatiOyqua  sa- 
crameniopraedicaturnostrumaliud  volum  maximum, 
quo  nos  vovimusin  Christo  esse  mansuros,  ulique  in 

•  In  Gemet.,  Cosmw  et  Dam.,  Georgii,  Benedicti, 
Martini,  Gregorii  et  omnium  sanctorum.  In  primo 
Theod.,  Cosmxet  Dam.,  etillorum  quorum  hodie 
solemnitatisinconspectu  glorixtuse  cekbraturtrium 


preces  etiam  apud  ethnicos : 

cessas  in  vota  prec^^sque. 

38.  Communicantes.  Memoriae  sanctorum  videli- 
cet,  guia  mililans  Ecclesia  cum  Iriumphante  com- 
municat. 

38.  Et  memorim  venerantes.  In  liturgiis  omnibus 
habeturcommemoratio  sanctorum  juxta  antiquuna 
morem.  Hoc  enim  sacrificium  non  potest  offerri,  nisi 
in  commnnione  sanclorum,  quorum  memoriae  com 
municamustanquam  filii  patrum,  sectatores  praece- 
dentium,  ut  docet  Alcuinus  cap.  1  de  Officiis  eccle 
siasticis.  Hunc  morem  videre  est  catechesi  5  mysta- 
gogica  sancti  Cyrilli   Jerosolymitani  :  K.at  ray-njv 

TTjaOT^ifpOaSV     (Tdl  duffiotV,     tva    pVYJUOVSUUpSV    Tfiiv  Ttpoxc- 

noiariliiv(t)v  TrpwTOvHaTOtap^^wv,  HpoyijTcav,  'A7roo'T6).<wv, 
MajSTupwv' oTTw?  6 Bjo;  ev/at;  avrfiiv  xai  itptir^tiatz  Trpoo'- 
^j?>:Tat;fepiwv  ^sYjo-tv.  Idest:  Ethocsacrinciumtibioffe- 
rimus,  ut meminerimus etiam  eorum qui  ante nos  dor- 
mierunt.in  primis  patriarcharum,  prophetarum,Apo- 
stolorum et  martyrum,ut Dciis orationibus illorum et 
deprecationibus suscipiat  preces  nostras.  Hinc  capien- 
dasuntillaOptatiJib.ni.deMarculoctDonato  interfe- 
ctis a Macario,quos Donatisla^ in  iiiarlyrum  suorum  al- 
bum ceferebant :  Invitus  cogorhoc  loco  etiam  itlorum 
quorum  nolo  hominum  mentinnemfcere,  quosvos  inter 
martyresponitis.per  quostanquam  perunicam  reiiaio- 
nem  vestrae  communionis  hominesjurani,  quos quidem 
vellem  silentio  prsetei-ire;  sed  ratio  veritafis  se  sileri 
non  patiiur,et exipsisnomimbus  contra  veriiatem  tn- 
considerate  latrat  invidia.  Sensus  est  :  vellem  ipsos 
pseudomartyres  missos  facere  ;  sed  invidia  vestra  in- 
considerate  latrat  adversus  Ecclesiam  catholicam  ex 
ipsis  nominibus,recitando  videlicet  in  vestris  sacri- 
ficiis  horum  pseudomartyrum  nomina. 

40.  Taddaet  ita  in  Cod.  Ratoldi.  et  Rotradi.  In 
Cod.  Rhem.  Taidsei.  In  Editis,  Tatthaei^  male. 

41.  Sixti.  De  hoc  vocabulo  infra  dicetur. 

42.  Hiiarii,  Mariini^  etc  In  Cod.  Rhem.haec  no- 
minaadduntur:  Dionysii^  Rusticiet Eteutherii,Bila' 
riiyMartmi.Hemigii^A  ugustinijGregorii,  Bieronymi 
Benedicti.  Id  Codice  Ratoldi  .  Nicasii,  HUarii,  Mar^ 
tinijBenedicti,  Gregorii,  Amandiy'Remigii.^  In  litur- 
giis  sancti  Basilii,et  sancti  Joannis  Chrysostomi  ad- 
ditur  noraen  sancti  illius  cujuseo  die  memoria  seu 
festus  dies  celebratur :  ayto^»  tou(5c,  ouxat  t^^v  uvwuijv 
c7rtTc>oOur>,  id  est  et  sancti  illius  cujus  etiam  me- 
moriam  agimus.  Ila  olim  fuit  aliquando  in  Ecclesia 
Lalinausitalum  (Vide  notam  a  infra  po^Uam)  ut  vi- 
dei'e  est  in  tractatu  qualiter  qua^dam  Orationes  et 
cruces  in  Teigiiur  Bgendm  sunt,  in  Cod.  Tilianoet 
apud  Ilittorpium:5i/*//ert7  natalis sanriorum,hic  di- 
cat.  Sedet  dient  naialitu beatornm  iilbrum.aui  Beati 
iliius.  At  Gregorius  III  papa  hsec  adjicienda  praece- 
pit:  Quorum  solemnitas  hodip  in  conspertu  Majestatts 
tucBcelehraturyDomine  Dominus  noster,  in  toto  orbe 
terrarum,  ut  refert  Oedericus  Vitalis,  librosecundo 
Hist.  eccl. 

43.  Quoi*um  meriiis.  Ita  in  versione  Codini;  in  li 
lurgia  quae  sancto  Petro  tribuitur  :  wvTtv«MVT^  Trpco-- 
6cia,  id  est,  quorum  intercessione. 

44.  Diesque  nostros  in  tuapace  disponas.  l>  Hbbc 
verba  ferunt  fuisse  a  sancto  Gregorio  Canoni  inserta. 
Id  Cod.  Rhemensi  legitur  dispone. 

45.  Erif»  i,\\t\  vulgoliabelur.  Alcuinus  legit  Toerf- 
ptos.  Codex  Hhemensis,  eripe.  PorroinMissa  ab  II- 
hTicoeditaCanon  inmultis  a  Canonecommuni286 
multum  discrepat,  hoc  modo  : 

Infra  Actionem, 

In  primis  una  cumformulo  tuo  papa  nosiro  N,et  pro,, 

phus,  In  secundo  Theod..  Cosmm  et  Dam..Hil.mart, 
Bened.y  Gregojm,  Amandi,  Medardi,  ELigii, 
b  Id  prflBserlim  docet  Bedalib.  u  Hist.,  cap.  1. 


177 


W  S.  GREGORH  LIBRtTN  SAGRAMENTORUM  NOTifi. 


m 


mrn^  orthodaxii  tUque  apastoUc»  fidei  cmUar^mSt  k  bemdiekimper  qmmnosbefiedu!anutr;a$eriptam,fev 


ponfificibus.abbatihtu^gubematorihuset  rectoHhus  Ec' 
elesise  sanctse  Dei^  et  pro  omni  populo  saneto  Dei. 

Memento,  Dominf,  famulortim  famularum  que  tua- 
mor.  ri^nrtorum  scilieet  consanguinitate  mihimet^  vel 
familinntafe  etamiritia  conjunctorum,  cunetorumque 
iua  mihi  vecrata  con/itentium,  meque  in  tuo  nomine 
bonis  reficentium^  et  omnium  eirrumastantium. 

Eancetiam  ohlationem  humilifatis  mese  et  devotio- 
nis,  quam  tibi  offero  pro  peecafis  meis,  et  erimtnosis 
aetumibus  meis  castigandis  et  dimittendis,  vro  reera,  et 
tapidea  eordtsmeidirutia  dissolvenda,  e'.  iHuminanda, 
qussso,  Domine,  ut  placatus  aeeipias,  et  sinum  pietatis 
super  me  exvandas,  meque  illumines,  sensum  aperias, 
Spmtumcorrigenditribuas,  et  ad  te  misero  mihi  re- 
ieundi  aditum  per  lamenta  pcenitentiae  eoncedas.  Per 
Ckristum  Dominum  nostrum. 

Quam  oblationem,  tu  Deus,  in  omnibus  qusesumus. 

HacteoQS  Missa  Illyrici,  ubi  tameD  ro  infra  Actio^ 


quam  nns  omnes  in  ceelo  eonserihamur  ;  ratam,  per 
quam  in  visrerihus  Christi  censeamur:  raiionabilem, 
per  quam  a  hestiali  sennu  ea^iomur ;  accerttabHemque 
faeerediqnetnr,  quntenus  et  no$  perquod  in  nobis  di- 
plicuimitsdcreptnbilpsin  ejusunico  filio  simus.  Porrt 
in  hoc  God.  sancti  Eligii,  in  his  verbis  etaliis  bajus 
Ganonis  nullie  sunt  cruces  depingi  solitsB.  Nonnul- 
las  tamen  reposui  prout  reperiin  Editis.  Exstantta* 
men  in  Codicibus  Rhemensi,  et  Rodradi,^  atque 
etiam  in  aliisGanonibushujusCodicis  sancti  Eligii, 
qui  in  quibusdam  festisreperiuntur,  in  eisdem  lods 
▼idelicet  quibus  in  Missali  Romano  depictae  sunt  et 
assi^nantur  apud  Micrologum,et  nonnuUos  aliosaa- 
ctores,  qui  de  Missa  scripserunt ;  et  recte  quidem, 
nam  vetus  est  Ecclesise  consuetudo  ut  oblata  per  si' 
gnum  crucit  benedicantur,  quemadmodum  yidere 
est  apud  sanctum  Augustinum,  serm.  19,  de  San- 
ctis  :  Crueis  charactere  hasilicee  dedicanfur^  altaria 


um  deberet  preefi^  his  verbis  .  Hanc  etiam  ohlatio-  B  consecrantur,  altaris  sacramenta  cum  interpositione 
nem,  elc.  Ut  in  alhs  Ganonibus  habetur.  ^^.^.•-.- 1. ^i^- — *..-  m jq  -i- 

46.  Benedictam.  Id  est,  consecratam.  Benedicere 
c«t  consecrare,  juxta  illud  Pauli  I  Cor.  x :  Calix  6e- 
udidionis,  cu*  Senedicimus,  etc. 

47.  Aseriptam.  Id  est,  in  numerum  beneplacitorum 
taomoi  receptam,  ut  exponit  Mag.  Florus,  quem  se- 
qnitar  supra  citata  ezpositio  Praefationis  et  Canonis 
Missse  biblioth.  Corb.  :  Hoc  est,  assignatam,  ut  tibi 

Slaeeat.  Tractatus  supra  citatus  ms.  ita  explicat : 
UnssBcxlestiassignatam.  Hoc  autem  70cabulumha- 
betor  in  Excusis,  et  in  omnibas  Cod.  nostris  mss., 
licQtin  Missalibus  Romanis,  atque  etiam  inversione 
Grsca  Georgii  Codini,  quemadmodum  et  apud  san- 
etQm  Ambrosium,  lib.  IV  de  Sacramentis,  cap.  5.  In 
litorgia  que  sancti  Petri  esse  creditur  non  ita  recte 
fegilur,  «ir$o£7^a7rTov,  id  est  incircumscriptam,  in- 
eomprehensibilem.  Hesychius,«;rspiypa7rroy,a7rfpti>6i}- 
T9y,  id  est,  incomprehensibilem. 


dominicorum  verborum  conficiuntur.  Etserm.  I8,de 
Tempore  :  Uoc  enim  signo  crncis  cotisecratur  corpus 
dominicnm.TTBiCidXM  118,  in  Joannem  :  Quodsignum 
nisi  adhiheatur,  sive  frnntibus  credenlium,  et  paulo 
post.  swe  sacrifinio  quoafuntur.nihil  eorum  riteper- 
firitur.  ninc  capiendum  illud  Portunati,  lib.  ui,  de 
vita  sancti  Martini : 

Gum  holocausta  sacrse  manibus  benediceret  aras. 

Id  videre  est  in  epist.  episcoporum  e  sjnodo  apnd 
Carisiacum,  missa  ad  Ludovicum  GermanisB  regem, 
cap.  t5:  Manus  enim  chrismate  saero  peruncta,  qum 
de  paneei  vino  aqua  misto  per  Orationem  et  crucis  si» 
gnum  con/icit  corpus.et  Christi  sangmni^  sacramen- 
tum.ahominabileest  (qiddguid  ante  ordtnationem  /e- 
cerit)  ut  post  ordinationem  pjriscopntus  sfeculare  tan" 
gatullomodosacramenium.  Etlvo  Carnotensis,  epist. 
233,  meminit  cruciom  post  consecrationem :  Cum 


48.  Ratam.  Id  est,  immobili  firmitate  perpetuam-  C  verorum  Hostiafam  consecrata  intra  vel  supracali 


itaFlorus.  In  tractatu  cilato  ms.  super  missam,/tr 
miter  soUdatam.  et  in  citata  expositione  ms..  Prflefa- 
tioois  et  Canonis :  ffoc  est,  fudicatam,  ut  illam  di- 
gnamjudicet  in  eonspectu  suo  ofjferri.  Ita  legitur  in 
Editis,  et  in  Dostris  mss.  Codicibus,  ut  in  Missali 
Romano,  et  apud  Micrologum.  •  Non  exstat  apud 
uoctum  Ambrosium.  Sic  munera  altaris  appellavit 
rata  FortuDatas  iib.  iv  de  Yita  sancti  Martini: 

Munera  vel  Christi  benediceret  ore  sacerdos, 
Imposita  alteri  rata  corporis  atque  cruoris. 

In  versione  Codini  habetur  ^e^afov,  id  est,  firmam, 
ratam.  In  liturgia  qns  vulgo  dicitur  sancti  Petri  est 
ijwfftuw,  id  est,  gratam,  amahilem.  Exquo  patethu- 
jusmodi  liturgise  interpretem  vel  auctorem  nsum 
faisse  Codice  mendoso,  in  quo  legeretur  gratam, 
pro  ratam. 

49.  Rattonabilem.  Ita  in  Editis,  Missali  Rom.  et  in 
omoibos  Codieibus  nostris.  Ita  apud  sanctum  Am-  D 
brosium,  cap.  citato.  In  versione  Codini  ^oyixijv,  id 
est,  rationalem.  In  liturgia  quae  sancti  Petri  nomine 
drcumfertur,  rionroXoyijTov,  id  est,  excusabilem.  Ita 
nplicatur  hoc  vocabulum  in  Clossis  veteribus  Grse- 
colatinis,  evairoXoyvToc,  excusahilis.  Sed  quid  sibi  ve- 
lit  in  hac  liturgia  hoc  vocabulum,  non  satis  capio. 
Qnodspectat  ad  to  rationalem,  tractafus  supra  cila- 
tos  exponit  cum  rattone  actam.  ExpositioPrmfationis 
et  Canonis  supra  citata  expHcat  in  hunc  modum:  fd 
eujttxta  ratione  ptenam  287  f^^^^^  dignetur,  Qui- 
dam  interpretantur,  cum  ratinne  et  discretione  ohla- 
tem.  Floros  exponit  plenam  videlicet  rationis,  ple- 
nam  mrsterii.  Hjec  autem  orania  vocabula  ita  inter- 
Pf«tator  Paschasius,  libro  de  Corpore  et  Sanguine 
Christi,  cap.  12 .  Rogamus  hanc  oblationem  (inquit) 

^  •  Ifunc  exstat  baec  vox,  restituta  videlicet  a  nostris 
IQ  Bova  Edii.  ex  phir.  Mss.  Ad  canonis  verba  lege 
Mluinlib.  rr  de  SacnMneDlie,  apiid  Ambrosiaaii 


cem  signum  crucis  imprimitura  lateretdlicisorientati 
usquead  orcidentalem,  et  septentrionali  usque  ad  au' 
stralem^hocsignifirariintelligimus  qttodante  passio- 
nem  Dominus  discipulis  suis  prsedixit  in  commenda- 
tionem  suse  passionis  :  Cum  exalatus  fuero  a  ferra, 
omniatraham  admeipsum.  ffostia  quoquequcejuxta 
calicem  consignatursic dehetesse  posita,  ut  stta  et  ca- 
licis  poxitione  dextrum  Christi  latvs  reprsesentet.QuB. 
ratione  fiant  ejusmodi  cruces,  docetur  in  antiqua  sy- 
nodo  qu«  vulgo  tribuitur  sancto  Uldarico  Angustano 
episcopo,  inventa  in  Godice  ms.  monasterii  Nere- 
sheimensis  exarato,  anno  Christi  4009,  can.  19:  Ca- 
Hrem  et  ohlatam  recta  cruce  signate.  td  est,  non  in 
circulo  et  variatione  dtqitorttm.  ut  plurimi  vestri  for 
ciunt :  sed  stricfU  dnnhtts  diqitis,  et  pollice  intus  re» 
cluso,  per  qttos  Trinitas  innuxtur.-  ffoc  signum  recte 
fncerestudete.non  enim  aliter  quidquampotestis  hene' 
dicere. 

50.  0"»  pridiequam  pateretur,  Ita  sanctus  Ambro- 
sius.  cap.  citato. 

5 1 .  A  ccepit  pamen  in  sanctas  ac  venerabiles  manus 
suas.  Sanctus  Ambrosius,  cap.  citato  :  Insanctis  ma* 
nihus  suis  aecepit  panem. 

52.  Etevatis  oculis,  etc.  Sanctus  Ambrosius,  cap. 
citato :  Respexit  m  cwlum  ad  tp^  Pater  omnipotens, 
setertie  Deus.  fn  Missali  Rom.,  in  interpretatione  Co- 
dini,  et  in  Codice  Rotradi  prapmittitur  conjunctio 
Copulativa,  sed  in  Missa  quac  sancti  Petri  nomine 
circumferlnr,  et  in  aliis  Godicibus  nostris  mss.,  mi- 
nime.  Hic  autem  ritus  a  Christo  observatus  habetur 
in  liturgiis  sanctorum  Petri,  288  Jacobi  et  Marci. 
recte  quidem.  Nam  Christus  gratias  acturus  Patri 
oculos  in  coelum  tollere  solebat,  ut  videre  est  Matth. 
XI V,  Luc.  IX,  Marc.  vi,  et   Joan.  xi.  Quare  non  est 

tom.  II.  col.  3^5  et  seq. 

b  Arlde  et  in  Gemet.  duobusque  Theoderic.  Desunt 
in  Godioe  Hegine  Sued». 


I7d 


m  S.  GREGORH  LlBftUM  SACRAMEMrORUM  NOT^ 


SBO 


dabium  quin  idem  in  bac  sacratissima  fecerit  actio-  A     289..^-  Bo$tiam  puram,  etc.   In  citato  sancti 


ne,  etsi  in  No?o  Testamento  id  hon  reperiatur  scn- 
ptum. 

53.  Dedit.  Ita  in  Editis  et  in  aliis  Codicibus  no- 
stris  mss.  et  in  Missa  sancti  Petri.  At  in  Missali 
Rom.et  Matth.  xxti  le^itur,  deditque.  Et  in  versione 
Godini  interseritur  con)unctio  copulativa. 

54.  Ex  hoc  omnes.  Ita  apud  sanctum  Ambrosium. 
Non  exstant  in  litur^ia  sancti  Petri,  neque  in  ver- 
sione  Codini,  nequein  Novo  Testamento. 

55.  •  Hoc  est  enim  corpus  meum  Haec  particula 
enim  exstat  apud  sanctum  Ambrosium,  cap.  citato, 
et  in  liturgia  sancti  Marci.  Abest  tamen  ab  aliis  li- 
turgiis,  sacra  Scriptura  et  versioneCodini. 

56.  Hunc,  Hoc  vocabulum  non  exstat  in  sacra 
Scriptura,  nec  apud  sanctum  Ambrosium,  neaue  in 
liturgiis:  sed  exstat  in  yersione  Codini.  Additur 
Yero  ad  signiOcandum  sacerdotem  idem  sacrificium 
facerequod  fecitChristus,  juxtailludPaulil  Cor.  X  : 
Deunopane.etde  uno  calice  pariicipamus,  Est  nam-  B     ^*  ^^  sublime  dltare  tuum.  Sanctus  Ambrosius, 


Ambrosii  capite  sic  habetur :  Hanc  immaculatamhO' 
stiamyrationabilem  hostiam.incruentam  hostiam,hunc 
panem  sanetum^  et  caltcem  oitce  aBternae.  —  Hostiam 
puram,  Sanctus  IrenaBus,  lib.  iv  adversus  hsereses, 
cap.  34,  et  hanc  oblalionem  Ecclesiasolapuramoffert. 

64.  Hostiam  immaculatnm.  Fortunatus,  lib.  iv  de 
Vita  sancti  Martini,  huc  respicere  videtur  : 

Immaculata  Dei  cura  dona  imponeret  ar&e. 

65.  Sicuti  accepta  habere-dignatusest.  Sanctus  Am- 
brosius,  cap.  citato :  Sicut  suscipere  dignatus  es, 

66.  Summns  sacerdostuus.  Apudsanctum  Ambro- 
sium,  cap.  citato,  deest  pronomen  tuus. 

67.  Jube  hfBC  preferri.  Non  ipsum  Christi  corpus, 
sed  memoriam  passionis.  fidem,  preces,  etvotafide- 
lium.  Aliter  Paschasius,  lib.  de  Corporeet  Sanguine 
Christi,  cap.  12  :  Utquid  perferenda  illuc  ea  deposcit, 
nisi  ut  inteiiigatur  quod  m  ejus  sacerdotio  itla  fiant  f 


que  in  Ecclesia  unum  altare  et  unum  sacrificium. 

57.  Prceclarum.  In  versione  Codini,  \auivp6Taroif, 
Non  exstat  apud  sanctiim  Ambrosium,  nec  m  litur- 
giis,  nec  in  novo  Testamento.  Sumptum  tamen  epi- 
theton  est  ex  Psalm.  xvii:Ca^ta;  meus  inebrians,quam 
prseclarus  est. 

58.  Dedit.  Ita  in  Editis  et  in  aliis  Codicibus  no- 
stris  mas.,  et  in  Missa  sancti  Petri.  In  Missali  Rom. 
hdibeiuT  diditque.  Matth.  xxvi,e<  dedit,  ut  in  versione 
Codini. 

59.  Hic  est  enim  calix  sanguinis  mei,  etc.  Particula 
entm  exstatMatth.  XXVI.  Hsc  autem  verborum  for- 
mula  qua  calix  benedicitur  noo  est  in  sacra  Scriptu- 
ra,  nec  in  liturgiis.  Exstat  in  versione  Codini.estque 
optima,  quia  continet  sensum  aliarum  formularum 
qu8B  suntapud  evangelistas  et  sanctum  Paulum. 
Apud  sanctum  Ambrosium,  cap.  citato,  hsec  habe- 
tur  forma  consecrationis  calicis  :  Hic  est  enim  san- 
guis  meus,  ex  Matth.  xxvi  et  Marci  xiv. 

60.  Mysterium  fidei.  Hsec  verba  non  exstant  in 
Ordine  Romano.   Habentur  in  versione  Codini,  ro 

61.  Unde  et  memores  sumus.  Apud  sanctum  Am- 
brosium,  lib.  iv  de  Sacramentis,  cap.  6,  deest  par- 
tjcula  etf  cum  "verho  sumus.  Quod  tamen  verbumex- 
stat  in  Codicibus  Rhemensi  et  Tiliano,  et  in  tractatu 
super  Missam  biblioth.  Corb.,  et  in  expositione  Ma- 
gistri  Flori,  et  illa  YethsL^gloriosaf  Ascensionis^  pun- 
cto  circumscribenda  sunt.  Haacautem  commemora- 
tio  Passionis,  Resurrectionis  Christi,  etc,  habetur 
in  omnibusiiturgiis,  eamque  tangit  sonctus  Ambro- 
sius,  cap.  citato  :  Et  sacerdos  dtcit :  Ergo  memores 
gloriosisissimae  ejus  Passionis,  et  ab  inferis  Resurrec- 
tionis  et  in  ccelos  Ascensionts^ 

62.  De  tuisdonis  cu:  datis.  In  liturgiis  sanctorum 
Basilii  et  Chrjsost.,  ra  o-de  ex  r(uv  ^&iv  aoc  TtpofTfioO' 
fAcv,  id  est,  tua  ex  tuis  tibi  offerimus.  Ad  quod  allu- 


cap.  citato,  sic  habet:  Suscipias  in  sublimi altari  tuo. 

Altare  hoc  loco  sumitur  metaphorice. 

69.  Super  diptycha.  Hiec  vocabula,  *>  qu»  hic  de- 
siderabantur,  reposui  ex  Editis.  Diptycha  glosss  ve- 
teres  mss.  bibliotnecaB  Corbeiensistabulas  explicant: 
Diplicae  (leg.  dypticha)  tabulae,  proprie  sunt  tabulas 
duas  plicas  habentes,  Ausonio,  epigr.  137,  bipatens 
puyillar.  Diptjcha  sacratabellsesuntinquibusscripta 
erant  nomina  vivorum  et  defunctorum  fidelium, 
quorum  commemoratio  in  Missa  fiebat.  Vide  obser- 
vationes  nostras  ad  Concordiam  regularum^  cap.  4, 


70.  Memento.  Nequehaec  defunctorum  commemo- 
ratio  exstat  in  hoc  Cod.  sancti  Eligii  sed  reposui 
ex  Editis  :  exstat  tamen  in  hoc  CoHice  ms.  sancti 
Eligii,  in  alio  Canone,  qui  habetur  feria  quinta  de 
Coena  Domini.  Ha?c  autem  defunctorum  commemo- 
ratio  habetur  in  omnibus  liturgiis,  juxta  antiquum 
Q  morem  Ecclesise,  cui  semper  Oratio  pro  fidelibus 
defunctis  in  hoc  liturgico  sacrificio  cur»  fuit,  ut  vi- 
dere  est  catechesi  sancti  Cyrilli  toties  citata :  Elr« 
xal  uTTcp  rd>v  TrjDoxsxecjbiii/Atfvwv  ayitov  Trartfpojv  xocl  CTrto'- 
xoTTGiiv  xat  7r«vr6av  a7rA6;>^  rrhv  iifi&v  7r|ioxcxoe^i:/xcveiiv 
^cyt<Trijv  dvijo-cv  Trtorcuovrc?  coiaOat  rat?  ^«x*'?»  ^^'P 
«V  h  iitia^ii  ova^fpcrat  Trji  ayta?,  xai  •ptx&xJcorano? 
7r|9oxct,ucvi](  Ouo-ta;.  Id  est,  deinde  pro  aefunctis  san- 
ctis  Patribus  et  episcopis,  deinde  pro  omnibus  ora- 
mus,  qui  inter  nos  vita  functi  sunt,  maximum  esse 
credentes  animarum  juvamen,  pro  quibus  ofifertur 
precatio  sancti  illius  ac  tremendi  quod  in  altari  pro- 

r^ositum  est  sacrificii.  Et  apud  sanctum  Augustinum, 
ibro  de  Curapro  mortuis  gerenda,  cap.  (  :  /n  ma- 
chabxorum  iibris  legimus  oblatum  pro  mortuis  sacri- 
ficium.  Sed  et  si  nusqtiam  m  Scripiuris  veteribus 
otnnino  legeretur,  non  parva  est  unit>ers3e  EccUsiXt 
quae  in  hac  consuetudine  claret,  audoritas.ubi  in  pre- 
cibus  sacerdotis,  quse  ad  aliare  Domino  Deo  funiunr 


dere  videtnr  Justinianus  imperator  in  inscriptione  n  '^^»  locum  suum  habet  et  commendatio  mortuorum ; 


mensae  quam  fecit  ex  omnibus  pretiosis  quee  in  terra 
mariquesunt;  Ta  o^fttv  cx  r6iv  9&>v  o^ot  Trpoo^^fpoucv  ot 
^oOXof  o^ou,  XptoTc,  'louoTtvtavd^  xal  Oco^eapa,  id  est, 
tua  ex  tuis  tibi  offerimus  servi  tui,  Christe,  Justi- 
nianus  et  Theodora,  ut  scribit  Cedrenus. 

•  Abs  re  forte  non  erit  observare  auctorem  libri  de 
Sacramentis  qui  hic  laudatur  Eucharistise  oonsecra- 
tionAQQ  et  panis  ac  vini  conversionem  in  corpus  et 
sanguinemChristi  clare  ascribere  his  verbis:  Boc  est 
enim  corpus  meum;  et  istis  :  Hic  est  enim  sanguis 
meus.  Praeiverat  TertuII.,  qui  lib.  iv  adversus  Mar- 
cionem,  cap.  Mf&ii:  acceptum  panem  et  distributum 
discipuUs^  corpus  illum  suum  fecit,  hoc  est  corpus 
meum.  dicendo. 

^  Hffic  desiderantur  quoque  in  duobus  Theod.  In 
utroque,et  inGemet.,ante  Memementoetiam^eie.\e^\- 
tur  heeo  oratio :  Memento  meij  qnceso,  Domine,  ct 
miierere,  licet,  hwc  sancta  indi^ne  (ibif  sancU  Pc^ter 


et  lib.  IX  Confess.,  cap.  11,  sancta  Monica  dicit : 
Tantum  iilud  rogo,  ut  ad  altare  Domini  memineritis 
mei,  ubi  fuerttis  c- 

71 .  Et  dormiunt  in  somno  pacts.  Dicuntur  aninue 
pro  quibus  hic  oratur  dormire  in  somno  pads,  non 

omnipotenSf  aeteme  Deus,meis  manibus  offerantur  sa- 
crificia,qui  nec  tntjocare  sanctum  ac  venerabile  nomBU 
tuum  diifnus  sum;  sed  quoniam  in  hotwre  laudis  et  me- 
moria  gloriosissimi  aHectique  Filii  tui  Domini  Dei 
nostriJesu  Christi  offeruntur^  sicut  incensumincon- 
speciu  divinae  Majestatix  tuae  cutn  odore  suavitatis  ac- 
cendantur.  Per  Christum  Dominum  nostrum, 

c  Addere  liceat  insignem  hunc  Cypriani  locum, 
eprst.  1,  in  Edit.  nova,  olim  66  :  Episcofd  atUecesso- 
res  nosiri.,..  censuerunt  ne  quis  frater  excedens  ad 
tutelam  vel  curam  ctericum  nominaret,  ac  siquis  koe 
fecisset,  non  offerretur  pro  eo,  tkec  sacrifitium  pro 
dfirmUioneeju9  ceUbfaretwr.  NequeenimMpud  alUsre 


»1 


IN  S.  GtlEGORIl  LIBROM  SACRAHENMORDM  NOTiC 


S8S 


1 


(MqQMexempUesiDtcrociatopargatoriusedqma  A  gorio,  c  lib.  viT  Regesti,   epist.  63  ;  sancto   Hiero- 


ouTJajamaniini  peKorbatioDe  vexantur,  nullis  vi- 
tiorom  stimulis  laDcinantur,  Titani  seterDain  omDi 
com  secnritate  exspectaDtes. 

72.  EtomnibusinChtistoquiescentibus,  Superior 
memoria  est  eorom  quorum  Domioa  de  diptychis 
reeitata  SQot ;  hsec  aotem  eorum  est  quorum  Dulla 
est  apud  homioes  recordatio,  pareDtom,  aut  amico- 
rnm  defectu.  de  qua  saoctus  Augustious  lib.  de  Cura 
pro  mortais  habeoda,  cap.  4  :  Non  stmi  prsBtermit- 
teMix  supplieationes  pro  spiritus  mortuorum,  quas 
fatiendasproomnibux  in  Christiana  catholiea  societate 
difunctis,  etiam  iacitis  nominibus  quorumcungue, 
mb  gmeraK  commemoratione  snscepit  Ecclesia,  ut 
quibus  ad  ista  desunt  parentes  aut  litii,  aut  quicun" 
que  eognati,  vel  amiciy  ab  una  eis  exhibeantur  ma- 
tfi  eommuni, 

73.  Joanne.  Hic  videtur  iDtelligeodus  saoctos 
Joannes  BapUsta,  cojus  etiaro  meotio  fit   io  litur- 


Djmopaulo  aote  citato.  Usus  etiam  illius  apparetex 
saocto  Ambrosio,  lib.  v  de  Sacramentis,  cap.  4.  Ex 
sancto  Anastasio  Sinaita,  serm.  de  syoaxi :  Iloia  yoip 
lore  Tovno;  xotroXuo^Cda;  (feevon}^,  ro  fiii  jiiovoy  ^ritfk- 
v$at  Tw  ^ptoTw  xar*  «xcfvijv  ri^v  »o€cpav  wpav  rij?  6eia? 
ovvaScAK,  aX)a  xal  roe;  savTflav  a^c^^oi;  |uiv>j7ixaxccv  ; 
xacTTCo  "kiyovrat  cv  npovtuy^'^  ro.  Ral  a^c;  iiiitv  o^ci^i^- 
liaraiiuo^v,  etc.  Id  est :  quaota  est  hflBc  destructio 
DOD  solum  Gbristo  meotiri  tremeoda  illa  divioae  sj- 
oaxeoshora,  sed  adversus  fratres  suos  iram  teoere? 
etsi  dicaot  io  Oratiooe  :  Dimitte  nobis  debifa  nostra^ 
etc.  Ex  sancto  Augustino,  epist.  59,  ad  Pauh^num  : 
Ut  preeationes  aceipiamus  aictas,  quas  faeimus  in 
celebratione  sacramentorum,  antequam  illud  quod 
est  in  Dominimensainciptat  benedicti,  Orationes^cum 
benedicitur  et  sanctificatur  et  ad  distribuendum  com" 
minuitur,  quam  totam  petitionem  fere  omnis  Eccle' 
sia  Oratione  Dominicatoncludit.  Ex  Optato  Milevita- 


giis  saDctomin  Basiliiet  Ghrysostomi  post  coosecra-  B  oo,  1.  u  cootra  ParmeDiaDum :  Etenim  inier  vicina 
tioDem.  momenta,  dum  manus  imponitis,  et  delicta  dona- 

tis,  mox  ad  altare  conversi  Dominicam  Orationem 
prxtermittere  non  potestis.etutique  dicitis:  Paterqui 
es  in  ccelis,  dimitte  nobis  debita  et  peccata  noster.  Ex 
saDctoGjpriaDO,lib.deOratioDe,cum  aitilli  Oratiooi 
Domioicae  ob  revereotiam  prflemitti  prsefatioDem, 
qufie  saoe  taotum  io  Missie  sacrificio  dicebatur.  Et 
ex  Tertulliaoo,  lib.  deOratiooe,  io  quo  postOratio- 
nis  DomiDicai  expositiooem  caetera  ad  missae  sacrifi- 
ciumspectaot  ;et  exsaocto  Caesario  Arelateosi,  ho- 
mi).  i2,  ubi  ageos  de  sacrificio  Missae  hsec  ait  :Aut 
quando  Oratio  Dominica  dieitur,  quis  est  qui  humili' 
teraut  veraciter  clamet:  Dimitienobisdebita  nosira  f 
Recte  autem  commemoratiooi  defuoctorum  io  his 
SacrameDtariis  hsec  Oratio  postpooitur,  quia  id  vctos 
postulat  coDsuetudo,  qoam  videre  est  apod  saoctom 
Cyrillom  Catechesi  v  mystagogica  :  Mcra  raura  riftv 
cuyi^v  ^cyojuicv  ixctvKjv,  ^v  6  Vfariip  7raoc^a>xc  rotc  0(xc£occ 


74.  Stephano,  Saoctos  Stephaoos  prsepooitor  hic 
sancto  Matthiae:  qoia  aote  illom  passos,  qoi  etiam 
repatalor  par  apostoHs. 

75.  Alexandro,  Hic  est  Alexaoder  primos,papa  et 
martjr. 

76.  Aqathe,  Lucia.  Hoc  spectat  illud  saocti  AI- 
delroi  SchirbaraeDsis  episc,  cap.  25  lib.  de  Yirgioi- 
tate :  JftAt  quoque  operae  pretium  videtur  ut  sanctm 
Agathae  rumores,  castisstmxvirginis  Lucise  prxeo- 
nia  subsequantur,  quas  prceceptor  et  padagogus  nos- 
lerGngorius  in  Canonequotidiano^quandoMissarum 
Klemnia  celebrantur,pari(ercopulasse  coqnoscitur^hoc 
Moieineatalogomartyrum  ponens.FeUdtate,  Ancuta- 
M.Agatha,  Lucia,  etc.  Noster  autem  Codex,  di- 
cendo  *  Agathse,  sequitor  flexiooem  Grfiecam. 

77.  Agne.  Ita  io  Codice  Rhemeosi,  de  quo  voca- 
buio  iufra  dicetor. 

78.  Anastasia.  Id  Cod.  TiliaDO  additor  Euphemia.  Q  «urou  aaOijra;^.  Idest :  Post  hsec  (hempe  commemo- 


Id  litargia  qoam  saocti  Petri  esse  feroDt  addootur 
Barbara,  Juliana  >>• 

79.  Meriti.  Id  est,  demeriti,  peccati.  Nam  statim 
sequitur,  Sed  veniae  largitor,  Huic  ioterpretatioDi 
astipalator  vetas  expositio  ms.  Praefatioois  et  CaooDis 
Missarbibl.  Corb. :  Non  retributionem  peccatorum 
e$timet.  sedipse  sit  venise  tor^t^or.Et  qoaoduqoe  me- 
ritum  sumitor  pro  peccato.  SaDctos  AogostiDos,  lib. 
de  Cura  pro  mortuis  gereoda,  cap.  4  :  Quot  um  tam 
fnala  sunt  mertia. 

80.  Hxc  omnia  bona.  Qo»  altaribos  coosecrao- 
tor,  ait  Ploros. 

^i.  Sanctificas.  Ex  terreDasobstaotiasaDctam  fa- 
ds.  Sic  Firmiliaoos  Episcopos,  io  epist.  ad  Cypria- 
num  dixit  sanctificare  panem  ;  et  ipse  saoctos  Cy- 
prianus,  epist.  63,  dixit  sanctifieare  calicem. 

82.  Vivificas,  Id  est,  paoem  iDaoimatom  coDvertis 


ratiooem  fideliom  defooctorom)  dicimnsOratiooem 
illam  qoam  Salvator  sois  tradidit  discipolis,  ac 
proiode  io  omnibus  litorgiis  CaDooisobjoDgritor ; 
qoia,  ot  optime  ootat  saoctos  Aoffustioos  loco  citato, 
ioiam  petitionem  fere  omnis  Ecclesia  Oratione  Domi- 
nicaconcludit.  Hoic  Oratiooi  sacerdos  olim  sobjoo- 
gehat  hsc  qoae  dod  habeotor  io  hoc  CaooDe,  sed 
referootor  a  saocto  Ambrosio  lih.  vi  de  sacrameotis, 
cap.  5  :  Quae  sequuntur,  audi  quid  dicai  sacerdos: 
Per  Dominum  nostrum  Jesum  Christum.in  quotibi 
esitCumquo  tibiesthonor,  laus^  gloria.magnificenHa 
potestas  cum  Spiritu  sanctoasxculis,  et  nunc.etsem- 
peryCi  inscBCula  sseculorum\  Ubi  oota  haoc  formolam 
etnunc  ei  semper  esse  joxta  ritom  Grsecorom,  qoi 
DOD  praemittebaDt  haec  verba  :  sicut  erai  inprincipto 
ot  Dotavimos  ad  Coocordiam  regolarum.lo  liturgiis 
saoctorum  Jacohi.  Basilii  et  Chrysostomi,  haec  verba 
hoic  Oratiooi  sobjiciootor  :  *Oti*>ov  cotIv  ij  jSaffActe, 


mcorposChristi  vivom,  ioqoit  Odo  Cameraceosis  io  j)  xal  ^  (Tvvaat?,  xal  ij  ^65«  ruv  narpA?,  xat  roO  riou,  xal 

tou  aytov  nvcvuaro^,   vuv  xae  aici,  xal   ct;  rov^   ata>vac 


CaDooem  MissaB. 

83.  Prseceptis  salutaribus  moniti,  etc.  Haoc  formo- 
lam  ad  Oratiooem  Domioicam  preambolam  taoffit 
UQctos  HieroDjmos  lib.  lo  cootra  Pelagiaoos  :  Sic 
^oeuit  apostotos  suos  ut  quotidie  in  corporis  illius  sa- 
erifieio  291  eredentes  audeant  toqui,  Pater  no- 
tter,  etc-  Ex  qoo  aDtiqoitas  hojus  formolae  coostat. 

84.  Pater  noster,  etc.  Vetos  et  apostolica  est  coosoe- 
tndo  nt  Oratio  Domioica  soper  Ghristi  corpos  recite- 
tnr,  ut  ootom  est  ex  omDibos  litorgiis,  saocto  Gre- 

M  meretur  nominari,in  sacerdotum  preee^qui  abal- 
tori  sacerdoles  et  ministros  voluit  at'0(rare, etc.  Vides 
^oorm  Cvpriano  loogo  aotiqoiorem.  Et  sane  illios 
Oflninit  Tertnll.  lib.  de  Coroo.  mih,  cap.  3,  lib  de 
Exbortat.  castit.,  cap.  2,  lib.  de  Monogania,  cap.  iO. 
•  lo  vet.  Sacrament.  Gallic.  legitor  qooqoe  Aga- 
the,  Agne,  ordine  tameo  inverso  ;  nam  Agoes  Aga* 
»am  preoedit  hoc  io  God.  In  aotiquo  Kaleocla* 


r&iv  atcjvcav.  Id  est :  qooniam  toom  est  regoom  et 
potestas  et  gloria  Patris,  et  Filii,  et  Spiritos  saocti, 
DODc  et  semper,  et  io  saecola  sfficulorom.  Hioc  ca- 
pieodos  est  saoctos  Caesarios,  dial.  4 .  q.  29  :  Tw  ^tf 
ayyskta  CTro^cvot,  xal  iifjLBU  otov  cvt7;^voucv,  crtvtxtoj^ 
t6v  XptOTOv  iv  Tw  xalpoi  rliq  Btia^  rcliv  ^uoTtx&>v  Ts\trfiq, 
j3o<uvTC^  drt  o^^v  rd  xoocTo;,  xal^  jSao^t^c^a,  xai  ^uvapt^, 
xat  ii  ^o^a.  Id  est,  nuDc  angelum  imitaotes,  et  oos, 
quaotum  possumus,  victoriose  Christom,iD  tempore 

rio  Carthag.  edito  ad  calcem  Act.  Mart.  a  nostro 
Theod.  Ruinart  legitur.  Nonas  Febr,  sancim  Mart. 
Agathm. 

t>  lo  Cod.  Gemet . ,  post  Anastasio  leguntur  nomioa 
sanetorum  ^theldryihm  ei  Gertrudis .  Vet.  Sacram. 
Gailic,  post  sanctam  Luciam,  memiait  solios  £u- 
geDisB. 

e  Nimo.  lib*  IX,  epist.  12« 


\> 


m 


m  S.  GREGORII  LTBRUM'  SACIlAMENTORUM  NOTJB. 


m 


mysiici  saerificii  c1an)antes.gtiia  tua  est  fortltudo,  et 
regnum,  f»t  potesfas,  et  glona. 

292  8-^-  Etbeaiis.  Ita  in  Codicibus  Rodr.  etRat. 
In  Miss.  Roni..  cffm  bfiafis, 

86.  Atque  AndrmAn  Cod.  Tiliano  additur  necnon 
et  beatis  martyrihm  tuiR  Gervaaio  et  Protasio.  Qui 
sunt  Patroni  illiusEcclefiiap,  cujusolim  erat  hic  Co- 
dex  Tilianus  nempe  Salariensis,ut  in  prffifatione  dixi- 
mus  «. 

87.  Necnon  beato  Stephano.  Haec  non  exstant  in 
Editis.  Sed  olim  post  h®c  verba  ntque  Andrea  lice- 
bat  addere  quoslibet  sanctos.  ut  clarum  est  ex  Co- 
dice  Tiliano.  Lihpra  ??os.  usgue  Petro  et  Paulo,  hic 
nominatim  qualesvoluprit^  vel  quantos  rommemorat, 
Ubi  t6  quantos  est  quot  ;  et  Micrologo  cap.  25  : 
Atque  Andrea .  Hic  noniinat  quotquot  sanctos  volue- 
rit, 

88.  Agnus  Dei,  Hanc  Orationem  Sergius  papa  I  in 
Missa  caotari  jussit,  ut  refert  Anastasius  in  ejus 
Vita:  ffic  statuitut  tempore  conlractionis  dominici 
corporis  A  gnus  Deiquiiollis  peccata  mundi.mxserere 
nohis^  arlero  et  populo  decantaretur,  Idem  scribit 
Walfridas  Strabo,  lib.  de  Rebus  Eccl.,  cap.  22.  Hic 
autem  desinit  ordo  MissaB  tam  in  nostro  Cod.  sancti 
Eb>ii  quam  in  Cod.  Rodradi.  et  in  excusis  b- 

His  ita  expositis  non  abs  re  erit  quaedam  subne- 
ctere  ex  Codlcc  Tiliano,  quae  ad  ceremonias  anti- 
quas  in  hujus  Canonis  recitatione  pertinenty  in  hunc 
modum  : 

«  Te  igitur^  clementissime  Pater.  usque  habeas  et 
benedicas  haec  dona  :  Hic  signat  obtaiam  ei  calirem 
tribus  vicibus.non  tamen  sub  una  cruee.sedseparatim 
singulis,  singulas  facienseruces.  Haec  dona,  haRC  mu- 
nera,  haec  sancta  sacrificia  ilJibata,  usque  Memento 
Domine.  Hic  nomina  vtvorum  memorentur  si  volueris, 
sednon  Dominica  die.nisi  raeferis  diehus.Ei  omnium 
circumstantium,  nsque  CosmsF»  et  Damiani.  Si  fue- 
rit  natalis  snnctnrum^hicdimi  .•Sedet  diem  natalitii 
beatorum  illorum,  aut  beati  illius :  et  omnium  san- 
ctorum.  usque  per  Christum  Dominum.  Hirinrlinat 
se  usqueadaltare^  dicens:  Hanc  Igitur  oblationem, 
usque  iubeas  grege  nuraerari,  per  Christum  Domi- 
nura.  Hic  eriqit  sursum.  Oblatam  so/am  hic  henedi- 
cit :  Quam  ot)lationem,tu  Deus,  in  omnibus,  quaesu- 
mus,  benedictam,  ascriptam.  ratam,  rationabilem 
acceptabilemque  facere  digneris.  Hic  ambo  signat.id 
est,  oblatam  et  cnlicem  ;  ut  nobis  corpus  et  sanguis, 
usqne  omnipotentem,  tibi  gratias  agens  benedixit, 
fregit,deditdiscipulissnis  dicens,  usqne  item  tibigra- 
tias  agens  bonedixit.  Hic  quatuor  virihussolam  obla- 
tamsanetificet  [Lege,  signet].ln  quinta  vire super  ca" 
licemsolum  crurem  faeiens:  Hostiam  puram,Hostiam 
sanctam,  Hostiara  immaculatam,  panem  sanclum 
vitffi  afiternae.  et  calicem  salutis  pprpetuae,  usgueitn- 
maculatam  Hosliam.fftr  inclinat  se  iterum  juxfa  al* 
iare  dicens :  supplices  te  rogamus  omnipot^ns  Deus. 
Hic  orat  attud  se  qnod  voluerii.  Deinde  dicit :  Jube 
haec  perferri  per  manus,  usque  in  conspectum.  Hic 
seeriqit  haec  verbadicens :  Ut  quotquot  ex  hac  altaris 
participatione,  usque  per  Christum.  HaB  Orationes 
duas  dicuntur,  una  super  diptychos,  altsra  vost  lectio- 
nemnominum; et  hocquotidianis,  lyelinagendut  tantum- 
modo  diehus.  Memento.  Domine,  et  eorum  nomina 
qui  nos  prascesserunt  cum  signo  fidei,  et  dormiunt 
in  somno  pacis.  Et  recitantur  nomina,  Deinde  posi- 
quam  recitata  fuerunty  dicat :   Ipsis,    Doraine,    3t 

«  In  secundoTheod.,  \iOsiatque  Andrea,  subjun^i- 
tur  ;  necnon  et  sanciis  martyr.  tuis  Stephano,  Qutn- 
iino,  aique  Nicasio,  sed  et  beatis  confessor.  iuis  Gre- 
goriOt  Medardo,  atque  Etiqio,  rum  omnibus,  etc. 

^  In  Cod.  Resr.  ?uec.  cieest  Agnus  Dei,  ptc.In  Cod. 
GenDet.,post  Agnus  Dei,  explicH  Canon  Missae,  In 
priori  vero  Theod.  aHditup  lAgnus  Dei  qui  iotlis 
pecc.  mundi,  dona  nobis  pacem..»  Hxc  sticro  sancta 
eommisiio  corporis  ei  sanguinis  Domini  nostri  Jesu 
Christi^i  mihi  et  mnibuf  sutfmiUfUi  loltfs  meHiii.ei 


^  omnibus  in  Christo  qoieBcentibns  locott  refrig^ffi, 
lucis  et  pacts,  ut  indulgeas  deprecamur.  Per  eum- 
dem.  Nobis  quoque  peccatoribus.  usque  sed  veni®, 
quaesumus,  largitor,  admitle.  Hic  erigens  se  arehi- 
diaconnsveniet.etinvoivenscalicem  mappula,  levat  il- 
lum  rontra  domnum  panam,  Per  quem  haec  omnia. 
Domine,  semperbona  creas.  Hic  amho  signat,id  est^ 
oblatam  etcalicem  293  tribus  vieibussingulissingulas 
faciens  cruees  :  sanctificas,  vivificas,  benedicis,  et 
praestas  nobis.  Hic  levat  domnus  papa  obtatas  duai 
usque  ad  oram  catiris,  ei  tangens  eum  de  obUUionibuM 
iinenie  illum  arrhidiacono  dieit  :  Per  ipsura,  et  com 
ipso.  et  in  ipso  tibi  Deo  Patn  omnipotenti,in  unitate 
Soiritus  sancti,  omnis  honor  et  gloria.  Ttmr  dicit  in 
attum:  Per  omniasaecula  saeculorum.  TuncrenomH 
in  aliari,  ei  dicit  in  alium :  Oremus.  Deinde  aicii  : 
Prseceptis  salutaribus  moniti,  et  usque  sed  libera  nos. 
Tunc  dicit  domnus  papa,  interveniente  nullo  sonOf 
hanc  Oraiionem,  libera  nos,  w«^ePetro  etPaulo.Hie 

i^  nominaiimquales  volueril  sanctosnvelquantos.comme' 
morat.  DeindeinfeH:  Cum  omnibusSanctis,dapro- 
pitius  pacem,  vsque  per  omnia  saecula  sseculorom. 
Amen.  Deinde  dicit:  PaxDomini.  Deinde  datpacem 
altari  vel  patense,  et  sic  sibi  dai  pacem,  Cum  vero 
domnus  papa  dicit  Pax  Domini  sit  sempervobiscum, 
non  mitiii  partem  de  Sanria  in  calicem.sicut  opteris 
sacerdotibus  mos  est.  Dum  confringii,  Agnos  Dei  <ft- 
cit  Etexpletaconfractione  quando  communieai  A)j»- 
nusapostolicf/s.partem  sibi  mordet.ei  reliquam  in  cali- 
cem  mittit^  fariens  crucem  de  ea  iribus  vicibus  super 
calicem  nihil  dicens,  ei  sic  confiimaiur  de  calieeM' 
nente  calicem  archidiacono.  Qnando  vero  domnuj 
apostolicus  desrendii  ab  altaritincipit  communicare 
populus,  ei  dicitur  Antiphona  ad  communionem. 
ExptetacommunioneetAntiphona,tunc  surgitdomnus 
papay  et  veniensadaltaresalAdai,  altius  dicens :  Do- 
minus  vobiscura.  et  cum  Spiritu  tuo.  Deinde  Orcdio- 
nem  dicit :  Quod  ore  sumpsiraus,  Domine,  mente 
capiamus.  et  dc  munere  temporali  fiat,  nobis  reme- 

C  diura  seropiternura.  »  Hactenus  Codex  Tilianos^qu® 
tamen  habentur  etiara  apud  Hittorpium. 

89.  Ad  nonam,  Ita  in  Editis  et  in  God.  Rhem.  In 
Cod.  Ratoldi  legitur  Horanona.  Olimin  semijejuniis 
Missae  tencbanturhoranona.  Consule  observationes 
nostras  adConcordiam  regularum. 

90.  Deus.  Pater  videlicet,  ad  quem  dirigenda  e«»t 
Oratio  in  Missae  sacrificio,  juxta  decrctum  concilii 
Carthag.  ui.  cap.  23  :  Et  cum  altari  assistiiur,8em- 
per  adpatrem  ditigatur  oratio, Inierdnm  tamen  diri- 
gitur  ad  Filium. 

91.  Prassia  ut  Unigenitum  tuum,  etc.  Haec  citantor 
ab  Alcuino.  lib.  vii  contra  Felicem  Urgelitanum  epi- 
scopura  :  In  Missa  namque  humanse  Ifatmiatis  ejus- 
dem  Domini  nostri^ita  cantare  solemnus  :  Prsesta  ut 
Unigenitum  tuum,  quem  Redemptorem  lastisuscipimus, 
etc. 

92.  Qui  tecum  viint  ei  regnai  Deus.  Nota  olim  in 
conclusione  Orationura  seu  Gollectarura  vocabuluoft 

D  Deuspro\\me  seculum  fuisseverbum  re^na^quemad' 
modum  videre  est  in  Missa  Ambrosiana,  in  Cod.  Ti- 
liano,  et  in  aliis  Codicibus  nostris  mss.  et  in  exposi- 
tione  ms.  Praefationis  et  Canonis.  bibl.  Corbeienais: 
Cum  dicit  Qui  tecum  vini  et  regnai  Deus  in  umiaie 
Spinius  sancti»  vuit  nopulum  credet*e  etintelHgere^ 
etc.  Quod  confirmat  Micrologus,  cap  6  de  Obserya- 
tionibus  ecclesiasticis :  Sciendum  autemin  iilaunta" 

corporis,  et  ad  capescendam  vitam  xternam  prxpar- 
raiio  salutai^is.  Amen.  .  .  Post  pacem  dicat  incorde: 
Pax   Dei   qux  exsuperai  omnem  sensum^  cusiodiat 

corda  nostra  et  inteUigentias  nostras  Amen Ad 

dandam   pacem Pax  tecum Post  paceni : 

Pax  ei  cliariias  Dei  maneat  semper  t»  cordibus  nost*  i*. 
Amen. 

Oratio,  —  Domine  Jesu  Christe,  qui  dixt^i  aposiO' 
lis  tuis,  elc.  Ut  io  Missali.  Sequuotur  qualuor  Ora* 
tiones*  .     . 


188 


IM  S.  GREG0R1I  LIBRUM  SACRAMENT(mnM  tiOtM. 


m 


tatonclmtoifMPerlkwinumnoitruin.qttodBomanus  A 
Ordoet  antioua  exemplaria  nomen  Deiinterponuntf 
ubi  dicilur.Qui  tecum  vwitetregnat  Deus.Qni  tamen 
modemi  posl  nomen  Spiritus  sancti  suhjunqcre  ?o- 
lent.  Et  hxcuti^ue  consuetado  etiam  apud  Roma- 
not  adeo  invalutt,  ut  aniiqude  traditionis  294  ^^' 
sirutio  non  sine  scandalo  locum  kabere  pmtsit.  Ubi 
Tides  seriem  illain  ▼crboram  quse  est  ia  nostris  Co- 
dicibus  mss.  fuisse  antiquura  usum. 

93.  Per  omnia  scecuta  soeculofum.  Antiqua  haec 
Oratioois  formula  apud  Cbristianos,  ut  videre  est 
apad  sanctum  Irenaeum,  Jib.  i  adversus  hsreses, 
cap.  V'k}laxai  iiua^  t^^KOKrciK  Xryovra;  ti^  tov? 
lECteMc;  Twv  ceeoavwv.  id  est ;  Atque  adeo  nos,  cum  in 
grttiarura  actione  dicimus  In  sfiecula  siBculorum ; 
eoi  ftimile  et  itlud  quod  refert  Tertullianus  lib.  de 
Spectaculis,  li?  «iwva?  air'  ai&>vo;,  alU  omnino  dicire 
nisi  Dpo  et  Christo, 

94.  Super  obtata.  Ita  in  Codicibus  Rhem.  i^dradi 

et  Ratoldi.  In  Cod.  Tiliano   habetur  Secreta,  ut  in  B 
Editis  ;  ssepissime  Super  oblata.  In  appendice  Ro- 
dradi,  •  Secreta.  Uicitur  Super  oblata  hsec  Oratio, 
quia,  superpanem  etvinumoblatainMissarecitatur. 

95.  Prmfatio.  Est  »>  Oralio  seu  gratiarum  actio, 
qu»  Ganoni  preemittitur,  qua  disponitur  sacerdos  et 
populusad  tremendorum  mysteriorum  confectionem, 
cujas  meotionem  facit  sanctus  Cypriamus,  lib.  de 
Oratione:/^o  et  sacerdos  ante  Orationem ,  Praifatione 
prsemissa,  parat  fratrum  mentes,  dicendo  :  Sursum 
eorda  ;et  in  concilio  Milevitano  n,  can.  9:  Placuit 
eiiam  iltud  ut  preces^velOrationes.seu  Missas,  quae 
probatxfueriniinconcitioM^Praefationes.sioecom'' 
mendationes,  sive  manuum  impositiones,  ab  omnibus 
eeUbreniur.  A  sancto  Joan.  Chrysostom.,  homil.  3 
iB  Cpit.  ad  Coloss.,  eicusa  tempore  Clementis  sep- 
tifoi  papse,  dicitur  TzpoppnvK;,  \n  Cod.  Rhem.  dicitur 
tontestadaj  multisin  locis  ;  unde  io  expositione  Mis- 
s«  mss.biblioth  ThneLnBeiWere dignum  etjustumest, 
eic^Contestatur  vero  sacerdos  fixam  ac  veram  profes-  C 
nonemnopulijid  est,gratiasreferre  Deo  esse dignum. 

Slultse  autem  hic  ponuntur  Praefationes,  ut  in  Edi- 
tis,  et  in  Codicibus  Rhcmensi,  Ratoldi,etin  secun- 
da  parte  Codicis  Rodradi :  noTcm  tamen  ferunt  dun- 
taxat  receptas  a  Pelagio  papa  11,  quibus  nunc  utitur 
Ecclesia  Romana,  ut  videre  est  in  ejus  epistola  apud 
Borchardam,  lib.  iii,  cap.  60.  Seddecretum  non  te- 
nuisse  satis  notum  est  ei  nostris  Codicibus,  et  ex 
Editis;  atque  etiam  ei  his  verbis  Guitmundi,  lib.  ii 
de  corpore  et  Sanguine  Christi  :  Pi*sefationem  istam 
qusBpertotumpeneorhem  Latinum  interEpiphaniam 
et  Sepluagesimam  in  quadam  dieDominica  habetnr, 
hic  supposui  haec  continentem:  jEterne  Deus.et  tibiy 
hanc  immolationis  Hostiam  o/ferre,qu3e  eslsalulifera 
etintffabile  dv^inaegratise  $acramentum,quae  offertnr 
aplurimis,etunum  corpus  Chnsti  sanctt  Spiritus  in 


fusioneperficitur.SmguliaecipiurttChristum  Domi" 
num,  et  in  singtUis  portionibus  totus  est.  Et  Algeri; 
lib.  1  de  Veritatecorporisctsanguinis  dominici,cap. 
45.  Item  Ambrosius.  Domimcavpost  Epiphaniam  : 
Singuli  nccipiunt  Christum  Dominum,  et  in  singulis 
portionibus  totus  est ;  necper  singulas  minuitur^sed 
integrum  se  praebet  in  singuUx.  Quae  verba  exstant 
in  FraBfaiione  ejusdem  dominicse  qnintae  post  Epi- 
phaniam  in  ediiis  Sacramentariis.  ei  in  nostris  Cod. 
mss.  nec  est  inter  illas  quae  excipiuntur  a  Pelagio 
papa.  FjTl  quo  lltvixantequadrimgentosannos  Eccle- 
siam  Romanam  ab  ejusmodi  Praefationibus  absti- 
nuisse.  Novem  Pelagii  Praefationibus  addiise  duas. 

96.  Ad  Gomplendum.  Ita  in  Codicibus  Rod.  et 
Ratol.  Siqnidem  olim  iiaappellabatur  ultima  Oratio 
Missae,  ut  testatur  Walfridus,  295  ^^P*  ^^  ^^  Be*^ 
bus  eccl.  :  Est  autem  legitimum  tempus  communi^ 
candi  ante  ultimam  Orctionem,  quaeaicitur  adCom' 
plendum.  lisi  appellaiur  quod  sit  complementum  et 
conclusio  totiusMissffi.  Sanctus  Augusiinus,epi8t.59, 
ad  Paulinum,  appellat  Gratiarum  Actionem;  quibus 
peractis,  inquit.  et  participato  tanto  sacramentOf 
gratiarum  Actio  cuncta  concludit.  In  Cod.  Rhemensi 
appellatur  Post  commumonem.  In  Missali  Romano» 
unico  vocabulo,  Postcnmmunio, 

97.  Per  eumdem  Dnminumy  etc.  Concluditur  Ora- 
tio  per  Filium,  quia  Mediator  est  Dei  et  hominum, 
per  quem  accessum  habemus  ad  Patrem,  inquit 
Apostolus;  idoue  juxta  antiquum  ritum,  cujus  me- 
minit  Optatusiib.  iii:  Paganumvociseum  quiDeum 
Patrem  per  Fiiium  anteejusaramrogaverit.UsiymOy 
in  cap.  vii  Epist^  ad  Hebr. :  Unde  et  sacerdotes  Ec» 
clesicB  altari  assistentes  dicunt  :  Susripe,  Domine 
sancte  Pater,  preces  poputi  tui,  per  Dominum  nos- 
trum  Jesum  Christum  Htinm  tuum, 

98.  In  Vigilia  Domim  in  nocte.  Ita  in  Editis,  et  in 
Codice  Rheraensi :  in  vigilianatalisDominiinnoete, 
quod  perinde  est.  Ra  dicitur  propter  vigiliam  no- 
ctumam.  Nam  superior  vigilia  ad  nonam  est,  quod 
vulgo  pcrvigilium  dicitur,  pridie  videlicet  ipsius  fe- 
sti.  In  Cod.  Rotradi  :  Natalis  Domini  ad  sanctam 
Mariam  Majorem  lo  Cod. HHioldi:  Nocte  ad  sanctam 
Mariam.  Apud  Pamelium:^e</ta  nocte  ad  sanctam 
Mariam  Majorefn ;  c  sed  illud  t6  media  videtur  ad- 
ditum  a  quodara  correctore. 

99.  In  trinovocahulo.  lia  in  Editis  et  in  Codicibus 
Rodradi  et  Rhemensi,  non  eiclusis  taraen  personis. 
Ita  aliqnando  locuii  sunt  antiqui  Patres.  Sanctus 
Cyprianus,  epist.  75  :  Quod  qui  baptizatus  sit  gra^ 
tiamconseoui  potueritjnvocata  Trinitatenominum, 
Palris  et  Filii,  et  spiritus  sancti.  PrudentiuSt  in 
Psyehomachia. 

Unum  namque  Deum  colimus  d%  nomine  trino. 

100.  Benedictio.  ^  Antiqua  ohm  fuit  consuetudo 


A  Secreta  dici  a  secretiooe  donorum  et  oblationum, 
qaorumdam  eruditorum  est  sententia :  hinc  eadem 
Oratio  qme  in  nonnuliis  Codd.  libri  sacramentorum 
dicilur  Super  oblata,  in  aliis  esi  Secreta,  quod  videre 
est  hic  in  Cod.  Pamei.  et  Vatic.  Huic  seoientiaB  ob- 
itare  yidetur  quod  legimus  in  Cod.  veiustissimo  lib. 
Sacr.  Ecciesiffi  Turon.,  ubi,  pro  Secreta,  habetur 
Artana.  El  in  appendice  Ord.  Rom..  ex  Amalarii 
ecloga  ineumdem  Rom.  Ordinem,  n.  24,  de  Secreta, 
sic  babetur  :  Secreta.  dicitur,  eo  quod  secretam  Ora- 
Uonem  dat  episcopus  super  oblationem^  etc.  Vide 
etiam  n.  27,  apud  Mabil.,  tom.  II  Museei  liai.,  pag. 
558  et  559. 

^  In  veL  Sacramentario  Gaiiic*  vocatur  Contestatto, 
uUio  Missali  Galiic.  et  in  Goihioo  adoctissimis  Tbo- 
nasio  et  Mabillonio  vuJgatis.In  Gothico  diciiureiiam 
aJiquando  /mmotatio.  Nomine  PraBfntionis  in  veleri- 
bosillis  Missaiibus  inielligitur  prima  iiiurgise  pars, 
qus  i^t  qua^am  adhortaiio  ad  populum,  ut  Deo 
txofando  attentius  incumbat,  ut  observat  Mabill.  lib. 
ideLitai^.  Galiic,  cap.  3,  n.  17.  In  Mia^ali  Fran- 


corum  exstat  integra  PraBfatio  communis  Missalis  Ro- 
v\  mani.  De  Prfiefatione  celehris  et  Canoo.  9  conciiii  u 
Milevii.  :  Placuiletiam  iltud  ut  preces  vel  Orationes 
seu  Missae  quae  probaiae  [uerint  in  concilxo,  sive  Prae 
fationes....  ab  omnibus  celebrentur. 

c  Non  iegitur  in  Cod.  Reg.  Succ,  necin  Gemet. 
EtinEd.  Vaiic.  ei  Gussanv.,  quibus  conseotiuni 
duo  Theod.  In  iisdem  legitur  ui  in  Ed.  Pamel.  :  Ad 
sanctam  Mariam  Majorem.  lo  Kalendario  Rom.  a 
Joanne  Fronlone  illustrato  tanium  habetur  ad  san- 
ctam  Manam. 

<^  De  BeDeHiciionibus  ouae  passim  occurrunt  in  san- 
ctiEligii  Codice  quem  JVlenardus  edidit,  consule  mo- 
nitum  quod  Benedictionali  inira  edendo  prflemitte- 
mus.  In  Missali  Gothico,  lib.  ni  de  Liturg.  Gallic, 
Mabillonii  cura  edilo,  nullae  fere  occurunt  Misste  io 
quibus  non  leganiur  Benedictiooes,  verum  a  noslria 
plane  diversae.  In  Missali  Gallicaoo  vet.  ibidem  vul- 
gato  aliquae  sunt  etiam  Benedictiones,  at  aiie  prorsus 
et  breviores. 


187 


m  S.  GREGORH  LIBRUM  SACRAMENTOROM  NOTiB. 


188 


ut  episcopus,  aDtequam  Eocharistiani  perciperet, 
popuIumbeDedieeret  quibusdam  coDceptis  precaiio- 
DJbus,  ut  io  toto  hoc  Sacramentorum  libro  videre  est. 
Decooo  iii  Codicibus  Bodradi.  Rhem.,  Ratoldi  et 
TiliaDo,  atgue  etiam  io  Ordioe  RomaDo,  sicut  et  iu 
▼eteri  PoDtificali  KomaDO  dedicato  Leooi  X  poot. 
MaximOy  io  quibus  plurimas  Beoedicliooes  reperire 
est ;  coDstalque  ex  saucto  Augustiuo  mox  citaDdo, 
et  ex  Haymooe,  in  cap.  ii  Epist.  I  ad  Tirootheum  : 
Postulatvtne^  sunt  Benedictiones  episcopales.quatdi' 
citepiscopus  superpopulum,  invocansnomen  D^mini 
superillum.  Idque  juxta  meotem  saocti  Augustini 
moxcitaudi.  Prsecise  autem  dabatur  illa  BeDcdictio 
dicta  clausula  Oratiouis  Libera  nos,  quxsumus.  Per 
omnia  sxcuta  sxculorum,  ut  liquido  coDstat  ex  Or- 
dioe  RomaDO  (in  seeundoordine  Procesiionis) :  Cum- 
qtieepiscoptuPaternoster  /interit,  accipiens  archisub- 
aiaconus  patenam  ab  Acolyto^  ojferat  eam  archidia' 
cono.  Hteaulem.ut  episcopus  dicit  Dapropitius  pacem, 
patenam  illi  accommodanSthumerum  ejus  osculetuTySta- 
timque  episcopo  dicente  Per  omnia  saecuta  sxcutorum^ 
accipiat  Benedictionalem  librum,  et  conversus  ad  po- 
pulum  dicat  :  Humiliate  vos  ad  Benedictionem,  et 
clero  respnndente  Deo  gratins,  porrigat  episcopo  li 
brum.  E.xpleta  autem  Benedictione,  veniens  presbyter 
accipiat  Benedictionem  ab  episcopo.  Idem  videre  est 
ID  Missa  Paschali  Codicis  Ratoldi :  Post  Domintcam 
Orationem  dum  finierint  Ltbera  nosa  malo,  annuente 
episcopo,  dicat  diaconus  :  Humiliate  vos  ad  Benedi- 
ctionem^  et  populus  resp.  Deo  gratias.  Et  episcopus 
dicat  hanc  Benediclionem  :  Benedicat  vos,  etc.  Et  tn- 
de  accipiens  partem  corporis  Domini,  dicat :  Pax  Do- 
mini  sit  semper  oobiscum.  29G  U*>>  **«c  verba,  dum 
finierint  Ltbera  nos  a  malo,  doo  ita  sumeoda  suot 
quasi  praecise  his  dictis  beoedicat  episcopus,  sed 
quse  sequuotur  subaudieoda  suot,  usque  ad  Pax  Do- 
mini  sitsemper  vobiscum.  Ita  etiam  in  Pontificali  ms. 
Eccl.  Rothomageosis  feriae  5  io  Coeoa  Domioi  :  Li- 
bera  nos,  etc.  Per  omnia  saecula  sxculorxm.  Amen, 
Tunc  dicat  diaconus :  Humdiate  vosad  Benedictionem. 
Et  episcopus  verstis  populum  dicaVBenedicat  vos  om- 
nipotens  DominuSy  etc.  Idem  clarum  est  ex  Missa  ab 
Illyrico  edita :  iVon  mittat  episcopus  in  calicem  par- 
tem  obtatXyUt  presbyteri  solent :  sed  exspectet,  do- 
nec  finita  Beneaictioneepiscopuscommunicaredebeat; 
et  tunc  accipiens  partemquamanteafregerat,  tenens- 
quesuper  calicemt  immtttens  dicens :  Sacrisanguinis 
commxstioy  etc. 

At  io  Hispaaia  dabatur  hfiec  Beoedictio  taotum 
post  conimistioDem  corporiset  saDguiois^ut  plaoum 
est  ex  Missa  Mozaraba :  Libera  nos,  qucesumus,  Do- 
mine  Ei  tundendo  pectus  dicit:Pone,  Domine,  finem 
peccatis.  Qua  finita.acceptamparticulam,qtuBdicitur 
regnum,pviemissa  Oratione,ponit  suver  caUcem;mox 
addita  atia  immittit  in  ittum.  Post  hcec  dicit :  Humt- 
liate  vos  Benedictioni  ;  et  certisquibwfdam  formulis 
benedictipopulo.  Quod  statuitur  in  coDcilio  Toletaoo 
IV,  cao.  i7.  Sed  post  Orationem  Dominicam  et  con- 
junctionem  panis  et  calicis,  Benedictio  in  populum 
seauatur» 

Fiebatautem  haec  Benedictio  per  maouum  imposi- 
tiooem,  ut  ootum  estex  saocto  Angustino,  e/nst.  59, 
ad  Paulinum,  q.  5:  [nterpetlattones  autem,  sive,  ut 
nostri  Codices  habent,  postulationes,  fiunt  cum  populus 
benedicitur.  Tune  onmantistilesvelut  adoocati  susce- 
ptos  suos  permanuum  impositionem  misericordissimae 
offerunt  potestati ;  quibus  peractis  et  participato  tanto 
sacramento,gratiarum  Actio  cuncta  concluait. Ei  sane 
olim  Benedictio  dabaturper  manuum  impositionem, 
Saoctus  Ambrosius,  lib.  i  de  Poenitentia,  cap.  7  : 
Cur  ego  manus  imponitis,  et  Benedietionis  opus  credi- 
tis.  Rmc  capiendus  est  saoctus  HieroDyraus,  epist. 
ad  Eiistochium  :  Extenta  manu,  ut  benedicere  eospu- 
tes,  si  nescias,  pretia  accipiunt  satutandi.  ktsi  non  in- 
flcier  olim  usitatum  fuisse  sigoum  crucis  ad  beoedi- 
ceodum.  Hioc  fit  ut  io  codc.  MUevitaoo  ii,  cao.  12, 
memorataram  Benedictionumformul»  manuum  im- 


A  positiones  appelleDtur :  PlaeuU  etiam  itlud,  ut  ^preces, 
vel  Orationes,  vel  Missm.  qux  probatx  fuerintin  ron- 
dlio,  sive  PrxfationesMve  commendationes,  sive  mor 
nuum  imposiliones  ab  omnibus  celebrentur.  Nec  ist» 
impositiones  ad  poenitentes  spectaot,  auibus  etiam 
impooebantur  manus  ioter  Missarum  solemDia.  Cum 
vero  hic  agatur  de  precatiooibus  quae  ad  Missam  per- 
tinent,  de  quarum  numero  suot  BeDedictioDes,ejus- 
modi  iropositiones  manuum  potius  explicandae  suot 
de  ejusmodi  BeDedictionibusquam  de  impositionibus 
quae  fiuot  super  poboiteDtes  quae  dod  suot  Missae 
partes,  sed  fiuot  taatum  poeniteDtium  gratia ;  qui  si 
Don  essent,  ejusmodi  impositioDibus  maoum  mini- 
meopus  esset.  Ejusmodi  autem  beoedictioDes  tribut 
capitulis  coDstaot  et  coDcIusiooe,  ut  docet  HoDorius 
Au^ustoduoeDsis  io  Gemma.  Quodetiam  clarumest 
ex  ipsismet  beDedictioDibos,  quas  videre  est  in  hoc 
saocti  Eligii  Codice,  et  io  Codicibus  Rhem.,  Rodr. 
et  Ratol.,  atque  etiam  apud  Pamelium.  Nihilomiaus 

B  tameo  io  cod.  Ratoldi  quaedam  pauc®  quatuor  capi- 
tulorum  reperiuDtur. 

Estctiam  alia  Benedictio,quae  datur  in  fioe  Missas, 
de  qua  coocilium  Agatheose,  cao.  47  :  Missas  dieDo- 
minico  n  saecutatibtis  toias  teneri  speciaU  ordiruttione 
prxcipimus,ita  ut  ante  BenedintionemsacerdotispopU" 
lus  egredi  non  praesumat.  Nam  si  haecBeDedictio  dod 
dareturinfiDeMiss8e,8edaDteCoiDmuDionem,iHadata, 
populus  egredieos  non  interesset  iutegrse  Miss»,  quia 
ante  CommuDiooem  discederet ;  et  ita  capieoda  sunt 
verba  saocti  Caesarii  Arelateosis,  ^97  qui  dicto 
coDcilio  praefuit,  homil.  12  :  Ideo  qut  vult  Missasad 
integrum  cum  tucro  animx  s  lae  celebrare,  usquequo 
Oratio  Dominica  dicatur,  et  Benedirtio  poptUo  detur, 
humiliato  corpore  et  compuncto  corde  debet  se  in  Ee^ 
c/«5ta  con/iner^.  Walfridus  Strabo.  cap.  22  lib.  de 
Rebufl  ecclesiasticis,  locum  coDcilii,  quod  Aurelia- 
oeose  Domioat  pro  Agatheosi,  explicat  de  ullima  sa- 
cerdotis  Oratiooe,   quam  supra  diximus  appellari 

Q  Oratiooem  ad  Compleodum  :  Statutum  est  AureliO' 
nensi  concilin  ut  popultis  ante  benedictionem  saeerdatis 
non  egrediatur  de  Missa.  Qux  benedtctio  intelligitur 
ilta  ultima  sacerdotis  Oratio,  de  quanimirum  supra 
locutus  est,  eodem  cap.  Amalarius.  lib  lu  de  OfO- 
ciis  eccl.,  cap.  36  agit  de  hac  ultima  Benedictione, 
sed  quibus  verbis  fiat  non  declarat  :  Hunr  morem  te- 
net  sacerdos,  ut  post  omnia  sacramenta  consumfnata 
benedicat  populo,  atque  salulet.  Deinde  revertitur  ad 
Orientem  ut  se  commendet  DominiAscensioni,dicitqtie 
diaconus  :  Ite  Missa  est,  Rabaous,  lib.  i  de  lostitu- 
tiooe  clericorum,  cap.  33 :  Post  Communionem  eryo, 
etpostejusdem  nominiscanticum,  data  Benedictione  a 
sacerdoie  ad  piehem,  diaconus  prxdicat  Missx  offi- 
cium  esse  peractum,  dans  ticentiam  abeundi.  Exqui- 
bus  verbis^siatteDtiusexpeodaotur,  liquido  consta- 
bit  Rabaoum  esse  io  eadem  meote  cum  Walfrido. 
Nam  canticum  ejusdem  nominis  cum  CommuDiooe 
oihil  aliud  est  quam  illa  AotiphoDa  seu   RespoDso- 

D  rium  quod  dicitur  Communio.  Cum  autem  Rabaous 
proxime  subjiciat  Benedictiooem  huic  ADtiphooae, 
DOD  est  dubmm  quio  per  BeoedictioDem  iotelligat 
ultimam  Oratiooem  ad  Compleodum  vocitatam,(}u« 
et  tempore  illius  io  usu  erat,  et  sequitur  proxime 
ADtiphooam  seu  Responsorium  quod  Communio  di- 
citur.  Nihilominus  tameo,  etsi  io  aotiquis  oostris 
Missis  et  Codicibus  Dostris  mss.  oulla  reperiatur  in 
fine  Missae  Renedictio,  existimo  tamen  caoooem 
coDcilii  AgatheosisiDtelli^eodumessede  Beoedictio- 
oe  quae  daretor  io  fioe  Miss8B,distiDcta  ab  Oratione 
ad  CfompIeDdum  Nam  cum  io  eodem  coocilio  prohi- 
beatur  presbjtero  BeoedictioDem  impertire,  oon  est 
raliooi  coDseDtaoeum  cum  arcere  ab  ultimae  Colle- 
ctae  recitatiooe,  quae  juxta  saQctuni  Augustioum  est 
gratiarum  Actio,  quae  saoe  dod  est  prsetermitteoda, 
sive  a  presbytero,  sive  ab  episcopo.  Sed  cxistimo 
fuisse  diversum  Ecclesiae  usum  circa  haoc  Beoedi- 
ctionem  in  fioe  Missae,  quae,  ut  dixi,  doq  habetur  in 
antiqois  Missis  a  nobis  productis,  nec  in  nostrit  Co- 


m 


IN  S.  CREGOftll  LIBIlUM  SAGRAMENTORUM  NOTiE. 


S90 


dicibas  mss.  neqae  ia  Ordinibas  MissiP  a  Melcbiore 
Hittorpio  editis'  Sed  inillis  omnibus,  post  GrHtionom 
ad  Goniplendum,  diaconus  dimittit  poputum  dicendo 
Ite  Missa  est,  quemadmodum  est  in  Ordine  Proces- 
sionis,  quando  episcopus  Missam  celebrare  voluerit 
festivis  diebus,quae  exstat  in  Codice  1  iliano,  ubi  sic 
babetur:  Cumque  episcoous  Coileclam  finierit,  el  dia- 
conus  Ite  Missa  e$t,  el  cierus  Deo  graHns  dixerit.duo 
diaeoni  accipientes  manum  episcopi,  etc.  cum  omni 
frocessionead  sacrarium  reaucant,  At  apud  Amala- 
rium  supradtatum  videtur  bsDc  Benedictio  ultima  in 
fine  Missae,  et  in  ordine  Missae  a  sancto  Petro  insti- 
tuto  cam  sua  expositione,  in  Codice  Tiliano :  De 
maneorantes  cantant  Postcommunionem  cantore$,ut 
Qstendan  t  Christum  inpopu  lo  corpore  elsang  uine  eor- 
roboratomanere.  Et  hinc a pi^esbytero  pottutatur  xter' 
m  Benedictio,quiaChristus  coramdisdpulis  mandU' 
canset  bibens  cum  surrexisset  a  mortuis,  reliquiareis 
dedUyelevaiisquemanibusipsisbenedixit.HiecciiAiiiB 
ordo  Cod.  Tiliani,  in  quonon  babetur  prior  Benedi- 
ctio,qu«e  datur  anteCominunionem.  Illaautem  Bene- 
dictio  in  fineMiss»  dabalur,antequam  diaconus  dice- 
ret  Ite  Missa  est,\ii  clarum  est  ei  tractatu  ms.  super 
Missam  bibliotbecae  Corbeiensis  :  Deinde  Orationes  a 
sac&^ote  sacrae  Commuwnis  pej^aguntur^et  Bene- 
^iio  super  populum,ut  anobisdtgne  praecepta  stabi- 
les  in  fiaeet  mundo  cordemaneamus^et  nossaiutem 
animarum  et  corporum  kabei^e  credamus,  Per  Domi- 
num  no^trum  Jesum  Cfii^stum,  qui  cum  Patre  vivit 
et  regnat  Deus  unacum  Spiritusancto  in  sxcutasx- 
euiarum.A  men  yDeinde  a  diacono  populopronuntiatury 
dicendoilte  %^%Mi^aest.\^em  patetexglossis  mss. 
inOrdinem  Romanum  bibliotbecaeTbuanie:  Episcopus 
data  Benedictione  revertiturad  propria.pjstea  onnun- 
tiatdtcu:onus  IteMissa  est.SMprhdiciad  autem  Bene- 
dietiones  episcopales  quae  ante  Communionem  da- 
bantur  sunt  aJbuc  in  usu  in  quibusdam  Ecclesiis,et 
eistant  ex  eis  nonnuUae  ad  calcem  Pontificalis  Ro- 
mani  excusi  tempore  LeonisXl,quae  ex  recentiori- 
Ikis  PontificalibusexpuDctae  sunt. 

iOl.  Miasa  in  mane  primn,  In  Cod.,  Ratoldi  et  in 
Editis  legitur :  Missa  primo  mane  ad  sanctam  Ana- 
stasiam,  quemadmodum  apud  Pamelium.In  Cod.Ro- 
dradi :  Noctead  sanctamAnastasiam .  In  Codice  Kbe- 
mensi,  post  iMissam  de  nocte  sequitur  altera  Missa 
sub  hoc  lilulo :  /n  nalali  sanctx  Anasiasiae, 

102.  Da,  qumumus,Deus,eic.  In  Cod.  Rodradi  t 
Orationes  de  sancta  Anastasia  prsecedunt  Orationes 
de  Natali  Domini,  quemadmodum  et  Prsefatio  de 
sancta  Anastasia. 

103.  Sicut  homogenitus  idem  refutsit  Deus,  Ita 
Corippas,  lib.  iv,  de  Laudibus  Justmi  minoris  : 

Natus  bomo  est,  venisque  Deus  non  destitit  esse. 

tOi.  Prxlatio  Natalis  Domini.  In  Codicibus  Rodr. 
et  Rat.  et  in  Excusis  additur :  Prxfatiosanctx  Ana- 
sUmx,  qux  est  de  communi  oirgmum, 

405.  Bjus.  Ita  in  Cdilis,  et  in  Godice  Rodradi. 
Apud  Pamelium,  ct  in  Codicibus  Rbemensi  et  Ra- 
toidi  legitur  hujus.  Sed  existimo  xbejus  rectiusesse 
Qt  referatur  ad  Cbristum,  quia  sequitur  cujus  na- 
tivitas. 

106«  5a<;ramen/t.Sacramentum  hoc  loco  est  solem- 
oe  festum  quo  aliquod  Christi  mysterium,  seu  iNalivi- 
tatis^seu  passioniSjSive  Ascensionis  repraesentatur,  ut 
docet  sanctus  Augustinus,  epist.  118,  ad  Januarium^ 
igens  de  sacramentis  non  scriptis :  Illa  autem  qu3B 
non  scripta^  sed  tradita  custodxmus,  (fuxquiiiem  toto 
terrarum  orbe  obaeroanfur,  dantur  inteiiigi,  vel  ab 
ijpsi-i  apostolis,  -vel  plenanis  concitiis,  quorum  est 
in  EccUsia*snluberrima  auctoritas^commendala  at- 
quesiatuta,retineri,sicutiquodDominipassio  et  Re- 

*  In  God.  Reg.  Suec.  Oratio  super  oblata  pro 
•aaeta  Anastasia  precedit  quoque  Orationeoi  de  Na- 
taii  Domioi.  Gemet,  coovenit  cum  Cod.  Rodradi* 

^  A  Gpd.  H^.  S.  abest  quoque  fecit.  Et  quidem 


A  surrectio,  et  Ascensus  in  coelum^  et  adventus  de  ccelo 
Spi/itus  sancti,anniversaria  srfLnnnitaie  celebrantur, 
et  si  quH  tale  ocrurrerit,  quod  tervatur  a6  unioersa, 
quwrunaue  se  diffundit,  Erclesit^.  Hinc  capiendus  est 
sancti  Hieronymi  locus,  cpist.  48,  ad  Sabinianum 
diaconum:  fosi  apostoli  1'etri  basiiicam,  in  qua 
Cknjt/i/lammeo  conseerata  est,post  crucis^et  Reaur' 
rectionis,et  Ascensionis  sacramenta,in  qidbus  rursum 
se  in  monisterio  victuram  spoponderat. 

107  Natalis.  Ita  in  Codicibus  Rbemensi  et  Ro- 
dradi.  In  Editis,  et  in  Cod.  Ratol.,  etapud  Pamelium, 
legitur  Novitas  na<a/ts,aptiusad  sensum,tumpropter 
paronomasiam  inter  baec  vocabula,  Novitas  et  Nati- 
vitas.  Sed  arbitror  t6  natalis  redundare. 

108.  Nativitas.  In  Codicibus  Rodradi  et  Rhemensi 
legitur  no6z7t7a5,non  ita  recte. 

109.  Concede,  quxsumus,  on^nipotens  Deus,  ut  nos, 
HujusOrationis  mentionem  facit  Alcuinus  iib.  iii, 
contra  Felicem  Urgelitanum  episcopum :  Et  in  die 

Q  Naialis  Dondni :  Concede,  quxsumus,  omnipotens 
Deus,  ut  nos  Unigeniii  tuinova  pet*  catmem  nativitcu 
Itberet, 

1 10.  Invisibilium amore  rapiamur.  Ita  in Codicibus 
Rodradi  et  Hatoldi,  atque  apud  Pamelium,  quam 
lectionem  se  in  uno  Cod.  ms.  reperisse   scribit  An- 

?[elus  Kocca.  In  Missali  Romano  legiturui  inviMbi- 
iumamoremrapiamur,  quametiam  lectionem  se  in 
tribus  Cod.  mss.  vidisse  auctor  citatus  ait. 

111.  Quiquc  ejus  infantiam,  etc.  EstPraecIara  an- 
titbesis. 

1 12.  299  Prxsta,  qumumus,  omnipotens  Deus, 
Hanc  Orationem  inCod.  Ratoldisequitur  altera  Be- 
nedictio,boc  modo:  Deus,qui  genushumanum  vulne^ 
ratuminprotoplasto  novo  recuperasli  nnliduto,  etc. 
Sed  non  est  proprius  illius  locus ;  debet  enim  proxi- 
me  sequi  priorem  eiusdem  Codicis. 

113.  Quiin  menttJux,  etc.Estelegansparonomasia. 

114.  Fidei  et  securitatis  augmentum.  Ita  in  Cod. 
Q  Rbemensi  et  Rodradi,  banc  lectionem  testatur  An* 

gelus  Rocca  se  in  uno  Codice  reperissr^  In  Cod.  ms. 
Hatoldi  abbatis,  et  apud  Pamelium  legitur:  Fidei^ 
spei  et  chaHtatis  augmentum,  Qaae  lectio  videtur 
plausibilior ;  nec  tamen  prior  est  contemnenda,cam 
sit  antiquorum  Codicum,  nec  suo  sensu  careat. 

115.  Paternis,  Id  est,  patris  Ad». 

116.  Hujus  creaturae  noviiate  suscepta.  Id  est,  in 
novam  creaturam  transformati,  juxta  illud  Pauli, 
Gal.  vi :  /n  Chinsto  Jesu,  neque  circumcisio  atiquid 
valet,  neque  praeputium,  sednova  creatura, 

i\i.  Deusquthumanm,eic.  bac  oratione  atitur 
modo  Ecclesia  Romana  in  commistione  vini  et  aqufe, 
bis  vocabulis  interpositis :  Per  hujus  aqux  et  vini 
mysterium, 

118.  /n  veritate  corporis,  Haecponuntur  adversus 
Manichaeum,  qui  Cbristo  corpus  pbantasticum  ;  et 
adversus  Valentinum,  qui  coeieste  tribuebant;  alios- 
que  ejusdem  farinae  baereticos,  qui   Cbristo  corpus 

|.  numanum  et  carneum  minime  tribuebant. 

119.  Ut  secut  ittospassio  Gtofiosos.sic,  etc.  In  Cod. 
Rodreidi:  Utquiaitlospassiogioriosos,nosdevotio,e\jc. 
InCodRatoId.:  utquod  itlospassiogloriosos,nosdevo» 
tio,  etc.  In  Editts  et  apud  Pamelium  :  Ut  quoditlos 
passio  ^  fecit  gtof^sos,  nos  devotioy  etc.  Sed  lectio 
Codicis  sancti  Eligii  videtur  orsestabilior.  In  Codice 
Rbemensi  non  haec  Oratio,  sed  alia  :  Grata  tibi  sintt 
Domine,  munera,quxsumus,devotionis  hodierna!,eiQ. 

120.  Cujus  gtoHx  sempiiemae  primus  martyr  oc^ 
currit,  Praeclare  Ennodius,  bymno  4,  de  scuicto  Ste- 
phano : 

Hic  primus  intravit  viam. 
Nullis  subdctam  gressibus. 

121.  Perquem,  Deest  in  Editis^  et  apud  Pamelium 

Aogelus  Rocca,  in  scholiis  fatetur  se  addidisse  ver* 
bum  fecit,  quod  in  Cod.  ms.  desiderabatur.  Gemetio. 
convenit  cum  God.  Rodradi ;  duo  two  Theod,  noi« 
tram  lectionem  exhibeot« 


i9l 


tN  S.  GREGOAII  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTJ^. 


M 


fit  io  prima  Oratione  apparet  erasa  in  Cod.  sancti 
Eligii. 

i^i^i.  Ecclesiam  tuam,  etc.  Ita  in  Hlditis,  et  tn  Co* 
dicibus  Haloldi,  Hodradi  et  Hhem.Sed  in  hoc  ultimo 
ponitur  secunda.  ISaiii  prior  est,  :  Deus  qui  per  os 
beatiapostoli  lui  •  JoanniSyVerbi  tui  nobis  arcana  re- 
terasti^  etc.  Porroin  Cod.  Hatoldi  suntduaeMissaede 
sancto  Joanne  evangehsta,  quemadmodum  apud  Pa- 
mehum.  Seounda  inscribitur :  Itein  in  die ;  ita  ut 
pnma  dicerelur,  Primo  mane,  juxta  titulum  qui  ei 
praefigitur  apud  eumdem  Pameimm^secunda  vero  in 
die. 

1:23.  Nos  confidimus.  In  Editis  ro  nos  desideratur. 
In  Cod.  Hhemensi  legiturnos  scimus, 

424.  Carnalia.  Leg.  cama/is,utreferatur  ad  rdge- 
nitoris . 

1^5.  yicanum  suae  matri.  Simile  est  ilJud  sancti 
Ambrosii  in  Missa  sancti  Joannis,  etsi  non  sit  eadem 
Preefatio  :  Vicarium  pro  se  matri  filium  300  ^^^" 
menter  attribuit . 

±t6.  Ad  Vesperos,  Ita  in  Editis,  apud  Pamelium, 
et  in  Cod.  Hatoldi.  In  Cod.  Hodradi  additur  ubi 
supra . 

127.  Alia.  In  Cod.  Uodradi  et  apud  Pamelium  le- 
gitur  Ad  tontes  *>• 

128.  Alia.  in  eodem  Cod.  et  apud  Pamelium  le- 
gitur  Ad  sanctum  Andream. 

129.  Et  in  pretiosis,  etc.  Haec  Preefatio  eistat  in 
Missa  Ambrosiana,  sed  in  quibusdam  Tariat. 

130.  Et  clava  est  prius  confessio,  etc.,Sanctus  Au- 
gustinus,  serm.  9,  de  Sanctis :  Beata  seias^qux  nec- 
dum  Chvistum  putest  loqui,  et  jam  pro  Chnsto  me- 
returoccidi. 

131.  Ante  Passio,  etc.  Ita  sanctus  Augustiuus 
(Tom.  I).  serm.  ciiato :  iVonde^m  opportuna  vuluerij 
et  idonta  passioni, 

132.  Votivadona.  Votiya  dona  dicuntur  sacra- 
menta  corporis  et  sanguinis  Cbristi,  quia  voventur 
omnia  qux  Deo  offeruntur^  ut  supra  ei  sancto  Au- 
guslino  docuimus. 

133.  Eodem  die  sancti  Fulgentii  episcopiMmc  in 
aliis  nostris  Cod.  mss.  non  eistantc»neque  in  Edi- 
tis,  neque  apud  Pamehum.  Hic  sanctus  Fuigentius 
fuit  ex  monacho  Huspensis  episcopus  in  Africa,  cu- 
jus  Acta  vide  apud  Sur.,  Kal.  Januarii.  Nuila  autem 
hicestpeculiarisMissadesancto  Futgentio,quiaMissa 
de  sancto  S^lvestro  ei  est  appticauda,  cum  utrique 
couveniat. 

134.  In  Octavis  Domini.  Sic  Corippus,  lib.  iv. 

Lux  octava  novo  nascentis  lumine  Christi. 

Dies  octavus  solemnitatis  a  Graecis  dicitur  aTro^ua-i;, 
ut  videre  est  apud  sanctum  Basilium  Seieuciensem, 
lib.  u,  de  Miraculis  sanct^e  Tliecl<e,  cap.  18  :  ''Hv  ri 
rfjq  iM.upT\jpoi  our^?  ioprrj,  xai  ii  rtktvTala  ro?  iopTfiq 
ijuLipa^  Qv  Sii  xai  aTroAuTiv  xaXtcv  i)txiif  i^oq^  o>(  ov  xai 
Ttfpa^  i'/^o<)7rii  Tij^  iopTiiq.  Id  est :  Festum  erat  martj- 
ris  et  posti^enms  festivitatis  dies,  quam  nobis  appel- 
lare  aTroXuTcv.  id  est,  discessionem,  mos  est,  quod 
festum  deinceps  fineai  accipiat. 

Hic  autem  uno  eodemque  die  octava  celebratur 
Natalis  Domini  ejusdemque  Circumcisio.  Nativitatis 
octava  apparet  ex  tituto  iestiin  omnibus  Codicibus 
nostris  mss.et  in  editis;  ^  Circumcisionis  dies  exPrae- 
fatione  et  Benedictione,cujuscelebritas,estanliqua, 
nam  iltius  mentio  fitinconcilioTuroneD8iii,cap.  17: 
Etkoraoctaoatnipsis  Kalendis  CircumcisionisMissa 
DeapropitioceieOrelur.  Porro  in  Cod.  Hhemensi  eo- 
dem  diesequiturMissa  sic  inscripta  :  Missa  pi-ohiben- 
dum  ab  tdotts.  Sed  deest  particuia  ad,  et  tegendum 

a  In  Missali  Gothico  hac  die  ceiebratur  festum 
apostolorum  Jacobi  et  Joaunis  simui.  Vide  notam 
Mabiiionii  ad  hunc  locum. 

b  iia  iegitur  in  Cod.  Reg.  Suec. 

«  Eadem  de  nostris  Mss,  suot-diaead*. 


A  Missa  ad  prokibendum  ab  idoliSf  ad  quod  speclant 
ejusdem  Missab  Collectfle. 

Hatio  Missic  hujus  instituendaB  est,  qnia  olim  Ka» 
lendis  Januariis  hominesmuttispaganorum  supersti- 
tionibus  erantobnoxii,  dequibus  consule  observatio- 
nesnostrasadConcordiam  regutarum,  cap.50,  S  13. 
In  has  in  vehitur  sanctus  Petrus  Chrysologusserm.  1  o5. 
135.  Qmtenusin  octavo,  etc.  Fer  octavum  diem, 
seu  octavam,  designatur  supremus  Resurrectionis 
dies,  et  sempilernaB  felicitatis  aevum  ultimum,  evo- 
luta  hujusce  saeculi  hebdomadae.S.AnastasiusSinaita, 
expositione  in  Psalm.  vi.:  Ya>^6?  ry  ^a^i^Trsptoy^or}^. 
'OycJoijv  o^se').et  i)  rpafli  ovo|X2<l^ctv  ti^v  pnra.  Trj"»  tS^opLrjv 
TOu  TrapovTO?  tiiwo^  ^cai^vo,  xat  (^iayiayijv,  ijv  ;rpo jui^yv- 
ajv  i]  oxTarjuipoq  ij  TrsotTo^ij.  Id  est:  Psalmus  David  pro 
octava.  Octavam  solet  appellare  Scriptura  vitam  il- 
lam  quae  post  septimam  hujuss«culisequitur,quam 
octavo  die  facta  301  Circumcisio  praesignavit.Sanc- 
tusGrcgorius  Njrssenus,  expositione  in  Psalmum  vi  : 
AiOTt  Tov  sScTouaTtxou  7rau<Tausvou  ^pivoii  evoTiio^STaf 
iiULspa.  6*/S6ri  ^rra  ttjv  s^tJou^vij.  oy^oij  asv  Xr/ottsvij,  oTt 

^  /xsTa  T^v  sC^ojXJjv  yivrraf  ovxsvt  (JsToOaptOpiov  ota^o^iQi» 
if  iauTiji,  iz'/oii.r>tT,,  etc  Id  est :  Proplerea  quod  sep- 
tenario  tempore  finito,  post  septimum  instabit  dies 
octavus  ;  qui  octavus  quidem  dicitur,  ouia  post  sep- 
timum  existi^.,  numeri  vero  vicissitudinem  in  sese 
non  amplius  admittit.Unus  enim  in  perpetuum  nulla 
unquam  caligine  diremptus  permanet.  Aliusenim 
eum  efficit  sol,  qui  veram  suo  fulgore  lucem  edit ; 
qui  postquam  nooissemel  illuxerit,ut  inquit  Aposto- 
lus,  deinceps  occasu  non  occultatur.  Sanctus  Basi- 
lius,  cap.  i7,  libri  de  Spiritu  sancto  ad  Amphilo- 
Qb\xin\:Sedquodisdies  videatur  aliquo  modo  imagd 
ventun  sxculi.eoque  cum  sit  principium  di  emm^non 
pnmus  a  Mose.  sed  unus  appellatus  est :  Etfactum 
est  vespere,  etmanedies  unus,  tanquam  quisxpere- 

CUrrat,  Kat /xta  toivuv  ij  a^vh,  xat  oy^JoTQ,  i^xai  o  ipa^- 
fAfso^b^  fv  Ttctv  «TTtypa^ati;  Tciv  ^a).|xciv  imuvri  trBri ,  eTc' 
«auTJ??  ipLfovi^oifTa  tt^v  ^stoc  tov  ^povov  tovtov  xoToe- 
oraTtv  TiQv  aTrauo^Tov  iiuioav^  tt^v  avloTrspov,  ti^v  a^td- 
C  do;^ov,  Tov  a^ijxTOv  sxsivov  xal  ay>5poj  at'«>va.  Id  esl:  Ut 
unus  sitidemetoctavus,unum  iltum  singularem  etve- 
rum  octavum,  cujus  Psalinista  alicubi  in  qidbusdam 
Psalmorum  titulis  memintt,  per  se  significans  diem, 
inquam,  post  horum  temporum  statum  nunquam  fi- 
niendumfacvesperaenesrinm.necsucressoricedentem, 
hoc  est  sternitatem.quse  nec  finem  habet^  nne  senium 
novit . 

Hujus  rei  notitiam  aliqnam  habuisse  videturPIato 
rerum  Ilebraicarum  haud  plane  ignarus,  qui  scripsit 
sanctos  viros,  emenso  hujus  vittp  curriculo,  ubi  se- 
ptem  dies  in  prato  amoenissimo  constiterint,  inde 
octavo  die  migraturos  ad  coetum  per  septem  plane- 
tarum  orbes.  'II  ^e  asra  to*j?  ?rXav&>/xs'vou;  nopiia  sTrl  to» 

OvpOVOV  «7Sl,  TOUTS^TTtV,  TflV  ©'/«JoTJV  XtVlJO-lV  TS  Xa{  l^USpOV. 

Id'  est :  Quod  aulem  post  errantes  iltos  orbes  iter 
suscipitur,recta  perducitad  coelum  ;  isenim  octavus 
est  motus  et  dies,  apud  Clementem  Alexandrinum, 
Hb.  V  Slromatum.  Iloc  autem  in  hac  Prapfatione  di- 
D  citur  ratione  Circnmcisionis,  quae  die  octavo  Nativi- 
tatis  cujusque  Hebrasis  fieri  lege  Mosaica  pra»cipitnr, 
quae  juxta  rationem  aliegoricam  Hesurrectionisdiem 
significat,  in  quo  perfecta  erit  omnium  viliornm  et 
animi  motuum  ac  pertubationum  mortificatio,  ut 
testatur  sanctus  Athanasius.  sermone  de  Sabbato  et 
Circumcisione.  Ata  tovto  xai  oy^oip  iipLipa  TnptTipLvto'' 
$at  sxs^svffsv  6  vouo;,  xat  aTraocroaTo;  iv  svtoX;^,  <muai' 
vorjvaTiiv  pLtra  riiv  sS^opiTjv  avoysvvijo^tv  ttovtwv.  Id  est: 
Ideo  oclavo  die  circumcidi  imperatum  fuit  a  lege, 
neque  id  unquam  violabatur  mandatum.significans 
post  septimum  diem  omnium   regenerationem.    Ita 

d  Circumcisionis  festum  notatur  in  veteri  Leclio- 
narioapud  Mabill.,  de  Liturgia  Gallic,  lib.  n,  pa^. 
112  et  seq.  Ibid.  leghnr  Dominicapost  Circumcisuh 
nem.  Libro  ui,  habes  in  MissaH  Gothioo  MiBsam  In 
Xiircumciiione  Ihmini  uQHri  Jem  CkritH^ 


193 


iN  8.  dREGOBII  UmjfA  dACRAMGNTOtinM  NOTifi. 


104 


fiACtiu  Anastasios  Sinaita  suprkcitalus.Notandani 
Uiueo  banc  i'nefatiooem  dissidere  quodammodo  a 
Palribus  citalis,  qui  septiiuain  diein  universuia  iiu- 
juscessculi  curriculuni  appellant,  illa  vero  sena- 
rium  oumeruni  iioc  omne  sa^culuni  nominat,  septe- 
narium  requiem  beatarum  mentium,  quae  positis 
corpohs  exuviis,  resurrectionem  exspectant. 

136.  Ad  gaudia  sine  fine  itiansura  pervenialis,  Cum 
videiicet  beati  perfecta  tum  animi  tum  corporis  bea- 
liludioe  perfrueDtur,  quia  ante  resurrectionem  sola 
toimi  felicitate  potiebantur. 

137. /n  iliiMsinveniamurforma.  Nempe  glorificata. 

438.  DominicQ  primapost  Nataie  Domini.  In  Go- 
dicibus  Hatoldi  et  Rhem.  officium  bujus  Uominica;  * 
disseolita  Cod.  nostro  boc  sancti  hlligii  ;  sed  Domi- 
Dice  prime  post  octavas  natalis  olficium  in  Cod. 
Ritoldi  convenit  lum  quoad  Prsefationem  et  lienedi- 
ctiooem,  tum  quoad  Orationes,  cum  hac  Dominica, 
pneter  ultimam  :Propi^/are,  misericors  Ueus,  etc, 
qoa?  QOD  exstat  in  eodem  Cod.  Hatoldi. 

139.  /n  Vigilia  Theopkanix.  Tbeophania,  17  toO 
%m  fompbiVii,  id  est  Dei  apparitio,  iuquit  Suidas. 
DJcitur  et  6co^«vtoE  in  pluraii  neuti*aliter,  et  Tbeoptia- 
Diorum  sacri,  q^uod  cclebre  erat  paganis,  meuiiuit 
302  i^^aesius  m  Calvitii  encomio.  Vulgo  Epipba- 
nia.  da^  autem  vigilia  jejiiuio  carel,  quia  ob  Mataiis 
Cbristi  lietitiam  duodecim  illi  dies  qui  a  natali  Ciu*i- 
sti  osquead  Bpiphaniam  intercidunt  olim  jejuuio 
racabant,  illudquedierumspatiumGra^ci  ^«^(^ixeoj^i- 

£n.  idest,  duodecim  dies,  appeilaut,  exccpto  triduo 
aJeod.  Januarii,  quo  tn  multis  locis,  et  in  Gallia 
maxime,  ad  calcandam  gentiiium  consuetudinem 
litaniie  fiebant,  ut  statuitnr  conctl.  Turenensis  u. 
cao.  17.  UfiBC  vlgilia  non  exstai  in  (^od  Hodradi, 
neque  in  vetustissimo  Codice  Coloniensi,  ^  ul  uotat 
Pamelius. 

liO.  In  Epiphania  Domini.  Hoc  festum  celebra- 
tur  mense  Januario  ex  anti^uo  ritu,  qui  patet  ex 
Ammiano  AlarcelJino,  lib.  xxi,  cum  loquitur  de  Ju- 
liaoo  imperatore,  tum  in  Galliis  ageute  :  Et  ut  hxc 
mtirim  celarenlur  feriarum  die,  quem  celebrantes 
mme  Januario  Epiphaniam  disctitant,  progressus  in 
ectlemm  soiemniier  numine  adorato  dicessU.  Kpi- 
pbaoiam  autem,  19  tou  atarfipo^  iiikwi  Iqo^ov  X^iorou 
c«f«pxo^  oixovo^ia,  id  est,  Servatoris  nostri  Jesu 
Cbristi  lucamatio,  inquit  Suidas.  Uoc  die  a  Grtecis 
realatur  sequentia  magnte  banctificationis,  omnibus 
ad  fontesconvenientibus  cum  iainpadibus,  etthure; 
ibique  mullis  precibus  aqua  k>enedicitur  tum  ad  ba* 
ptismum,  tum  ad  varios  usus  Chnstianorum.  bacer- 
dos  aauctam  crucem  rectam  in  aquam  mergil,  et  ex 
eAdem  aqua  templum  et  populum  aspergit,  ut  fuse 
babeturin  Euchologio.  Uujus  ritus  memiuit  Theo- 
dorus  lector  iu  sccunda  ecioga  :  K.ai  rijv  tnl  toiv  u^a- 
r«y  iv  ro((  929^«vcoic  k^rtxAvjo-iv  fv  zf  lairipa  yivtv^ 
6m.  id  est  :  £t  invocationem  super  aquam  iu  die 
Tbeopfaaniorum  vespere  fiei*i  jussit.  Agit  ibi  de  Pe- 
tro  Uuapheo  episcopo  Autiocheuo,  quem  ait  hanc 
Ucoediciionem  vesperi  fieri  jussisse. 

141 .  Stelta  duce.  Diodorus  Tharsensis  episcopus, 
lib.  ?  coBtra  fatum,  cap.  5H,  scribit  stellam  iliam 
qa«  oato  DomiBO  magis  visa  est,  non  unum  e  mul- 

tiS  io  coelo  fuisse,  sed  O^Ova^cv  rcva  Occorioav  ti^  aorpov 
{u>  9yrr,uaTc^o/Asvi3it,  id  est,  potestalem  quamdam 
divioiorem  io  steilas  simiiitudincm  efTormalauj.  6'an- 
ctus  isidorus  Pelusiota,  epislolis  377  et3781ib.  i, 
scribit  fuisse  quidem  eam  veram  slellam,  sed  cur- 
Bum  prdeter  ca^terarum  consuetudiuem  tenuisse,  et 

>  De  Dostris  Mss.  idem  inteliige. 

^  iNe  .joe  etiam  in  Co«i.  Ht*^.  Suec. 

« lia  iu  Kttleudar.  Kom.  el  in  Cod.  Calensi.  At  in 
Wi«i.  ac  m  utroque  Iheod.  fesium  hoc  notatur.  in 
iisdem  Codd.  seorsim  habetur  festum  sanoti  Hiiarii 
eom  orationtbtjui  et  Pra^fatione  hic  assigoatis.  In 
pnno  Tiieod.   aiia  plurima  festa  praecedunti  soilicet 


^  eo  perculsos  sapientes  illos  magos  Dominum  quHisi- 
visse. 

U2.  In  novam  nos  immorlali  atia  sux  lucem  repa- 
raml.  Ita  in  Domioica  pnma  post  Epiphaniam,  et 
iuEditis.  Seusus  buuus  ebt.  in  Codicibus  mss.  Ho- 
toldi,  liominica  1  post  Epiptianiam,  Khemensi  et 
Rodradi,  et  apud  Famelium,  iegitur  :  In  nova  nos 
imfWTtalitaiis  sux  iuce  reparavit  ;ex  quo  taudem, 
sublata  prsBpositione,  exiil  iliud,  quoa  est  in  Mis- 
sali  Komano  :  ISovaHosimmfortalilatissifdsiucei^epa» . 
ravii. 

148.  Magorum.  Magos  Suidas  scripsit  apud  Per- 
sas  esse  homines  ^cXoco^ov;,  xac  ^cAodcov;,  id  est, 
sapientite  studiosos,  et  Uei  amatores.  Uesycbius 
magum  inierpretatur  theoiogum.tios  aulemuiagos 
quiCUinstum  lufautemadoraverunt  sanctus  Epipha- 
nius,  in  Expositione  fidei  catholic®,  refert  ortos 
fuisseex  tiliis  Cettur»,  quibus  pater  dedit  munera, 
aurum,  thus,etmyrrham,  quse  ad  Sodomorum  et  Go- 

n  morrhie  regibus  accepcrat,  ac  propteieacum  habita- 
rent  in  Magodia  Arabite  regione,  eadem  munera 
Christo  inlauli  obtulisso,  Dioaorus  Tiiai*sensi8,  cap. 
citato,  scribit  eos  Persas  fuisse,  et  a  Ghaida>is  de 
stella  Servatorem  omuium  in  carneuatuiii,  juxla  ve- 
tus  lialaam  vaticinium,  nuntiatura  edoclos  iuisse. 
144'  Priiniiiis.  In  Editis  legitur  |>nmt7«<,  mule. 

145.  Qui  eum  sapienlia, eic.  Ita  InCodice  Katoldi. 
Commuuis  est  theologorum  sententia  Christostatim 
ab  ipso  conceptionis  suae  momento  datam  fuisse  om- 
nem  sapientiam,  accieteras  aniini  dotes,  virtutesque 
sibi  ratione  uuiouis  hypostatica)  debitas,  cum  in  ipso 
eonceptiouis  puncto  compretiensor  fuerit,  et  uun- 
qoam  viator,  utvocant,  hoc  estintuitivam  Dei  visio- 
nem303  habuerit.  Cum  eigo  in  hac  Benedictione 
precatur  ponti  tt  X  ut  fidelibus  spirituaiium  incrementa 
virtutumlargiator  Deus,  quemadmoUum  Chribtus  sa- 
pieutia,  eelate  et  gratia  proiecit,  htec  capienda  sunt 
juxta  modulumetrationem  personarum  inter  se  coi- 
lalaiHim,  ut  quemadmodum  Christuscrevitsapientia 

C  et  graiia  experimentali,  sic  iili  crescant  novaacqui- 
sitione  virtutum. 

146.  Inoctavis  Theopfinniae.  In  Cod.  Rodradi,  et 
apud  Pamelium,  htec  soiemuitas  vacat.  «lu  Cod.  Ka- 
toldi  \egil\ir :  Octavas  Epipkanigg,  ei  Uej.osilio  sancti 
Hiiani.  Ubi  secunda  Uratio  est  de  sancto  Hilatio  : 
DeuSfCujus  miseraiionedeiinquetttcs  tnuiuniur  adve- 
niam,  etc.  Super  obiata  Oratio  prima  est  de  sauclo 
Hiiario:  Universitalis  conditur,  et  humani  generiire- 
formator,  etc.  Frtefatio  de  saucto  Hilario,  uuila  de 
octava,  hoc  modo :  Qui  Oeattm  /Jiiarium  conjesso- 
remtuumprxeieijisiiiibisacraiaeconleasionistuaean' 
tisiiiem,  etc.  tieuedictio  vero  de  octava,  nuiia  de 
sancto  iliiario :  Deus,  qut  prxsentem  diem  dianatus 
es  eHgerCf  ut  et  eum  eligeres,  tot  miracuiis  demon' 
strare,  etc.  Secuuda  Oratio  ad  Compiendum  est  de 
sancto  Hilario  :  Deus  /idelium  remunerator  anima- 
rum,  etc. 

147.  Sancti  Feiicis.  Hic  est  sanctus  Felix  Nolae 
D  presbyter,  cujus  acta  eieganti  versu  scripsit  sanctus 

Paulinus  Noice  episcopus.  in  Codicibus  Kodradi, 
Rhem.  et  Rat.,  alque  apud  Pameiium,  additur  in 
Pincis.  Locus  est  Koma^  <*  in  quo  sancti  Feiicis  eccle- 
sia  ffiditicala  est. 

14b.  Confessoris.  Ita  appeilatur  sanctus  Felix  in 
omnibus  Codicibus  nostris,  nou  martjr.  Ita  appeila- 
tur  in  Martjrologio  ms.  bibliothecae  Corbeiensis  : 
XIX  Kaiend.  Februar.,  apud  JSoiam  Campanias,  san- 
cliFeiicis  presbyleri  et  confessotis.  Et  a  sancto  Au- 
guslino,  lib.  de  Curapro  morluis  geieuda,  cap.    1, 

sancti  Basilii  episcopi  et  conlessuns  ac  doctoris  u 
Kaleud.  Janudni,  eodemi^ue  uie  saficice  Coiumb» 
vir^nnis,  Sdnciee  CeuoveftF  111  nonus  J.tnuarii,  saucti 
Kemigii  epidCopi  et  conlessoris  Mibus  Januar.,  quo 
die  ouoque  annuntiatur  fesium  sancti  Hilarh. 

^  Id  optime  probat  Joao.  Frouio  iu  notis  ad  ]i\'* 
iand,  Rom,  hoo  loco  adversus  Rosweydum, 


195 


IN  S.  GREGORn  UBRDM  SACRAMENtORtJtt  NOTi& 


HM 


ut  scilicet  in  beatiisimi  Felicis  oontessoris  basHica  ph- 
neretur,  qaemadmodaixi  apud  ipsam  Usuardumex- 
cusum.  Hecte.  Nam  olim  coafessores  appeliabaoiur 
ii  qui,  multis  pro  Ctirisli  lide  tormentis  superatis, 
taudem,  divina  voluntate  liberati,  tot  agonibus  su- 
perstites  tranquillam  mortem  obierunt,  ut  clarum 
est  epist.  46  sancti  Cjpriani,  et  aiibi  passim  ;  inter 
quos  iiic  sanctus  Feiix  enituit.  In  conciJio  Toletano 
|V.  sancta  Leocadia,  quas  non  ferro,  aut  tormenlis, 
sed  carceris  squalore  et  fame  obiit,  confessor  appel- 
latur. 

149.  Hxreticis.  Ita  in  Editis,  et  in  Codicibus  no- 
stris  mss.  UtHC  vox  improprie  sumitur  «  proro  ethni- 
cis,  Et  sanctus  Fructuosus,  c .  1  suse  reguljB  quos- 
dam  pseudomonacbos  proprio  viventes  arbitrio  ap- 
pellavit  bffireticos  :  Hos  taies,  ubi  repererilis,  non 
monachoSjSedkypocritas  et  hasreiicos  esse  credatis. 

150.  Celebramus.  in  Editis  legitur  colimus,  Porro 
ziv  Kalend.  Februar.  in  Cod.  Rodradisequitur :  Na- 
taleMarice  etMarthos;  in  Cod.  Hbem.  :  Nataie  san- 
ctm  Marias  etMarthw ;  in  Cod.  Katoldi :  Natalesan- 
ctorum  Mariat  et  Martk3B,\ibi  t6  sanctorum  sumitur 
substautive  in  plurali,  et  suepe  occurril  in  nostris 
Mss.  et  m  Miss.  Hom.  In  nostris  Codicibus  citatis  si- 
miles  exstaut  Orationes  de  eisdem  sanclis  in  bunc 
moduuj :  Exaudi,  iiomine,  popuium  tuum  cum  san- 
ctorum  tuorum  tibi  patrocmio  supplicantem,  ut  tem- 
poralis  vitae  nos  tribuas  pace  gaudere,  et  ceternse  re- 
perire  subsidium.  Per  Dominum.Sa|)er  obtata  :Pre- 
ces,  Domine,  tuorum  respiceoblatiouesquetidelium, 
ut  et  tibi  graUe  sint  pro  tuorum  festivitate  sancto- 
rum,  et  nobis  conferant  tuffi  propitiationis  304 
auxiiium.  Fer  Uominum.  Post  Communionem,  San- 
ctorum  tuorum,  Domine,  intercessione  placatus  praB- 
sta,  quaesumus,  utquaetemporaliceiebramns  actione, 
perpetua  salvatione  capiamus.  Inquibus  Orationibus 
To  sanctoru/n  sumendum  est  etiam  substantive,  ut 
supra  dictum  est.  in  Martyroiogiis  Homano  et  Ado- 
nis,  eodem  die,  annotaturnataiesanctorumMariiet 
MartbaB,  conjugum,  ete.  Sed  bsec  nosti*orum  Sacra- 
meutariorum  Missa  inteiiigenda  est  de  sanctis  soro- 
ribus  Lazari,  Maria  et  Aiartbayprimoquia  ineamar- 
tyres  aon  appeiianlur.  Secundo  id  suadet  Martjrrolo- 
gium  ms.  sancti  Uieronymi,  ubieodemdiebaecvidere 
est  :  UierosoLyma,  Marthx  et  Marix  sororumLazari. 

Idem  habetur  in  Martjrroi.  ms,  bibiiotb.  Corb.  : 
Hierosolyma,  Marthx  et  Marias.  Ceetera  scalpta  sunt 
a  quodam  (ut  credere  par  est)  nugatore,  sed  quo- 
dammodo  apparet  scriptum  fuisse  sororum  Lazari: 
in  parvulo  Martyroiogio  ms.,  quod  assutum  est  Sa- 
cramentario  Hbem.,  ubi  eodem  die  iegitur  :  Hiero- 
sotyma,  Martha  et  Maria  sorores  Lazari :  in  Kaien- 
dario  Codicis  Hatoidi,  in  quo  eodem  die  iegitur  :  Hie- 
rosoiymis,  Marthas  el  Martw ;  in  altero  parvulo  Mar- 
tyrologio  ms.  bibliotb.  Corb. :  xiv  Kalend.  Febr.  in 
Africa,  (Juinti  Pauli,  Geronti,  Marias  ei  MarthcB  ;  in 
Martyrologio  Rabani,  eodem  die  :  HierosoLyma,  na- 
tale  Marthas  et  MariassororumLazari;  et  inMartyro- 
logio  Notlieri :  xiv  Kaiend.  Febr.,  Hierosotymis  na- 
tiviias  Marihas  et  Mai-ias  sororum  Lazari,  Postridie 
vero  in  eisdem  Martyroiogiis  sancti  Uieronymi,  ma- 
joris  Corbeiensis»  Habani  et  Notkeri,  quemadmodum 
et  in  Martyroiogio  Usuardi,  annotatur  dies  sancto- 

<^  Ueec  imterpretatio  minime  placet  doctissimo  Til- 
lemontio,  rejiciluique  nota  3  in  sancti  Feiicis  bisto- 
riam,  quem  consule.  Lege  quoque  nostrum  Tbeod. 
Ruinart,  in  Actis  martyrum,  pag.  256.  CsBterum  non 
video  quid  adeo  tarqueat  in  explicandis  bis  Prasfatio- 
nis  veruis  :  Qui  nec  hasreticis  pravUalibus,  nec  soscuii 
blandimentts  asui  si€Uusreeiitud%nepotuiiimmuiari. 
Numsaucti  Feiicis  tempore  uulii  exstiteruut  bsere- 
tici?imo  vero  plurimos  fuisse  constat.  Sed,  inquies, 
quis  sibi  faciie persuadeat  Feticem  presbytetum  Nota- 
num,  iam  egregte  adversus  hasrelicos  decertasse,idquea 
sancto  PauUno  aut  ignoratum,  aut  saUem  omissum 
fuissefyeriim  de  sancti  Felicis  certamioibus  adver- 


A  rum  Martyram  Marii  et  Marihfle  coDJngam,  etc.  Bx 
quibus  apparet  quam  recte  in  dictis  Sacramentariis 
assignetur  Missa  Mariae  et  Marthse  xiv  Kalend.  Febr. 
et  quod  hiec  nomina  sint  intelligenda  de  sororibus 
Lazari  b. 

451.  Fabiani.  In  God.  Ratoldi  est  unica  Missa  de 
sanctis  Fabiano  et  Sebastiano  cum  diversis  tamen 
Orationibus,  prdecedente  ubiqae  sancti  Sebastiani 
Oratione,  cujus  est  sola  Praefatio,  non  discrepans  a 
Prsefatione  Codicum  Rod.  et  Hhem.  Benedictio  est 
utriusque  sancti :  Deus,  tjui  iriumphanlihus  pro  te 
martyribusregiam  cmlestuaulas  potentiasdextrapan' 
dis.  Ubi  t6  rema  januam  significat,  ut  in  Hegula  Ma- 
gistri,  cap.  83  :  Et  exuli  rebus  monasteni  duntaxat 
sinegraoi  injuria  clausa  regia  exciudantur.  Consule 
observationes  nostras  ad  Concordiam  reg.,  cap.  67, 
8  2. 

153.  Et  quos  pondus.  Optima  lectio.  In  God.  Ro- 
dradi :  Et  quia  nos  pondus ;  et  in  fine  reperitur  ro 

B  nos  in  bunc  modum,  nos  protegat,  In  Cod.  Ratoldi  et 
apud  Pameiium  legitur  :  Et  quia  pondus,  ut  in  Mis- 
sali  Romano. 

153.  Sanctas  Agnetis.  In  Cod.  Rodradi,  sanctae 
Agnes.  Juxta  formam  Grfleeorum,  ut  videre  est 
ecioga  2  Tbeodori  Lectoris,  sub  finem :  oattziBiKrac» 
ru  XitTf>oeva  T&tv  oy^cav  Zrc^oevou,  xat  AaupcvTiou  x«ti 
'Ayvi^;,  id  est :  Depositae  sunt  reliauiae  sanctorum 
Stephani  et  Laurentii  et  Agnes.  Ita  loquitur  sanctos 
Ambrosius  iibro  primo  de  Off.,  cap.  41.  ItaPrudea- 
tiuS;  in  Peristepbano  : 

Agnes  sepulcrum  est  Romulea  ia  domo. 
Fortis  puelise  martyris  inclytffi. 

Infra  tamen  ponit  ro  Agnes  in  nominandi  casu. 

Haud,  inquit  Agnes,  immemor  est  ita. 
Gbristus  suonim. 

Et  ssdpe  infra  c- 

305  ^^^'  ^^  ^^  beatas  Agnetis  martytio  conse- 
Q  cratum  solemniter  recensere.  Godex  Rhem.  habet  : 
Recensentesenimdiem  beatas  Agnetismartyrio  conse- 
cratum. 

455.  Simul  est  facta  conformiSy  etc.  In  Missa  Am> 
brosiana  legitur  :  Simul  est  ejus  facta  conformis,  ut 
sempitemiiati  ejus  sociaretur  et  gtorias, 

156.  Ut  vinceret.  In  Cod.  Hodradi,  etapod  Pame- 
lium,  quo  vincerett  cui  debet  affligi  accentus  gravis, 
utsit  quo  et  idem  erit  sensus.  In  Editis  et  in  Cod. 
Ratoldi  quod  vinceret,  et  bonus  etiam  sensus  erit,  si 
particulsB  quod  apponatur  accentus.  In  Cod .  Ratoldi 
reperitur  haec  beneuictio :  Benedicat  vobis  Dommus 
cietorum  rector  et  conditor,  etc. 

Porro  habetur  in  Cod.  Hhem.  x  Kalend.  Febr,, 
natale  sanctorum  Merentiani  et  Maearii  martyrum . 
Sed  lege  Emerenilanas.  quaB  est  virgo  et  martjr  cd- 
lactanea  sancUe  Agnetis.  ^  In  parvo  Martjrologio  as- 
suto  Rhemensi  Sacramentario,  eodem  die  fit  horum 
mentio  martyrum  :x^a/0m/.«an(;/orum  Emerentiame, 
0  {ie^.Emerentianas)  et  Machari,et  passio  sanctas  Ascla 
In  Kaiendario  quod  prsemittitur  Sacramentario  Ra- 
toldi:x  Katend,,natale  sanctae  Emerentianae  virginis 
et  sancti  Machani,et  passio  Parmenas  diaconi.litva  in 
Martyrojogio  ms.  sanpti  Uieronymi,  eodem  die  :  Bt 
atio  ioco,  passio  sanctorum  Eugenii^  EmerentianaBet 

8US  haereticos  ne  verbum  quidem  in  hac  de  qua  dis- 
putatur  Pruofatione . 

b  la  Gem<3t.,ad  diem  xiv  Kalend.  Februar.  legl- 
tur  tantum  :  Sanctarum  Marias  et  Marthos.  Prius  au- 
tem  notatur  naiat.  sancti  Mauri  abb.  xviii  Kalend. 
Febr.,  et  Deposiiio  Antonii  xvi  Kaiend.  ejusdem 
meosis. 

c  In  Gemet.  legitur  :  sanctas  Agncs.  In  utroque 
Theod.,  sanctae  Agnetis. 

<i  In  priori  1  heud.  legitur  x  Kalend.  Febr.,  lait- 
ctorum  Emerentianas  ei  MaearU.  la  Gemet.  scribitur 
per  abbreviationem  sanctonm  Eemerentianas  et  Ma* 
carii. 


M7 


IN  S.  GREGORIl  LIBaUM  SACRAMENTORtlM  mtJR. 


m 


Mafharii,  Ptilvii,  Mariyrum.  Forsan  leg.  PM6Wt  fta-  A  ter  suavitatem,  hmc  sequnnixir :  Quod  nobis,  Domine 


que  Macharius,  de  quo  est  ppH^sens  Missa,  cum  eo- 
dem  dieconjungajurin  dicto  Martvrologio  cuna  san- 
elo  Eugenio  martyre,  is  est  Macarius  qui  a  Juliano 
Apostata  in  Oasim  Arabiae  oppidum  relegatus,ibidem 
cum  sancto  Eugenio  securi  percussus  est,  ut  scribit 
Melaphrastes  in  sanclo  Artemio.  Eodem  die  Macarii 
et  Eugenijmeminlt  Rabanus  in  Martyrolo^io.  Eme- 
rentianje  et  Macarii  missa  est  ejusmodi  in  (lod. 
Rhem.:  Majestati  luxnos,Domine,martyrum  suppli- 
eatio  ffeata  condliet,  etc.  Martyrum  tuoimm  nos,  Do- 
mine,  semper  lesta  laetificeni,  etc.  Super  oblata  :  AC' 
cepia  tibi  sO ,  Domine,  sacratas  plehifi  oblafio,  eic. 
Postcomm.:  Jugtternos,  Domine,sanclorum  tuorum 
vota  Is^tificent,  etc.  »• 

157.  Deus.quiuniversummundum  beatiPauliprae- 
dicatione  docuisti,  etc.  Sanctus  Paulus  universum 
muDdumsuapraBdicatione  docuit  ut  testatursanctus 
Clemens  in  epist.  i  ad  Corinlhios:  Ari  ^vjaov  6  riaO/o; 


petimus  benignus  imperlias;  ui  amemusejus  meritum 
passionis,  et  induiqeniiam  nobis  semper  fidelis  patro- 
»*ux  mariyr  tuus  Projectus  obiineai.  Per  Christum 
Dominum  nostrum. 

16-2.  De  Nativitate  Ita  Codex  Rhemensis,  quod 
deest  in  Cod.  Rotradi ;  pro  quo  in  God.  Ratoldi  et 
apud  Pamelium  habetur  secundp. 

163.  Purificatio  sanctx  Mariae  virginis.  In  Codici- 
bus  Rodradi  et  Ratoldi,  YnATlANTI,  d  apud  Pame- 
lium,  YriANTI  ;  quod  perinde  est,  id  est  occursus. 
Causam  reddit  sanctus  Iliidephonsus.  serm.  de  Pu- 
rificatione:  Quia  cum  Dominus  hodiei-na  die  in  tem- 
ptum  a  pareniibus  fuis^et  delatus^  a  sanctis.quos  piu- 
rimos  Jerosolymis  fuisse  non  dubium  est,  eis  obviaH 
credmus.  Denominatio  a  Grsecis  est  derivata,quihoc 
fesluin  sic  indigitarunt.  Ita  appellatur  a  Codino  Cu- 
ropalate,  lib.  de  Officiis  Constantinopolis,  xara  n^v 


T^;  YTraTTovTn;  iopzp^  id  est,  in  festo  Occursus  ;Ce- 
\^7tou,vj^q  SoaSstov  ccKi7'/^vj,  nTT'/xt;  (?£Taa  ^opsTa;,  g  dreno  in  Justino,etin  novella  Emmanuelis  Comneni 
K-sect^rjOjt^,  i.t^ao-Ost^,  x:^P'jf  yevourvo;  fv  Ts  Tvj  avaTOAfl,       imperatoris,   quam   profert   Theodorus  Bals 


7K.au    ev  r^  ^vo^st,  t6  ysvvatov  r^q  nitrrmi;   x)io?   D^a^sv, 

^cxatoo^ivnv  ii^Jd^v.;  oXov  tov  xoTaov,  xal  CTrt  riouot  t/j? 

^v«<vi{  eAOwv.  M  est :  Paulus  propter  zelum   in  vin- 

cala  septies  conjectus,  verberibus  caesus,   lapidatus, 

patientice  praimium  reportavit.in  Oriente  et  in  Occi- 

denteverbi  pr^co  factus,  illustrem  fidei  gloriam  sor- 

titus  esljustitiam  per  mundum  universum   docens, 

ad  Occidentis  terminosveniens.Kt  sanctus  Gresrorius, 

Nyssenus,Orat.  deoccursu  Domini:'II  oLnoUpo-jToCk-iiu., 

x«t  A*jx.\<ut  czi/otTovlA^uotxov,  aiWoy^i  uiyoL  Twvrsoa- 

zrdTj  T^;  75q;  fxvava  umpairii,  r,  rrji  Otia:q  ppovT>5;  sv  t^ 

a.vTTtx&i  TOOy^w  Tov  Evo^yeAiouTwxaTa  TraoTrj ;  xu).tTOjvTt 

Tfl;  otxovaivK!?,  i}    ^tetdSTTaTTj   xai   ptsyaXoOpov?   yruvij, 

Id  est :  ('ulgur  illud  a  Jerusalem,   et    circumjacen- 

tibus  regionibus  usque  ad  lllyricum,  imo  usque  ad 

termiaos  ternp  luxit;  illa  divini  tonitrui  in  raystica 

EvaDgelii  rota,  quae  perorbem  lerrflevoIvebatur,cla- 


.  .  samo  m 

cap.  1,  tit.  6,  Nomocanonis  Photii  :  ^  j3'  tou  ^iSpou- 
aptou  (?ta  Tr/V  tov  l^>>7-npo<;  vTraTravTflv,  id  est,  secun- 
da  Februarii  ob  Salvatoris  occursum.  Hoc  festum  a 
Theophylacto  Simocatta,  lib.  vni  Hist.,  cap.  4,  dici- 
tur  TSTTapaxoffT;^  lopispa  Tij;  yevsSXtaxij;  Travijyvpgw? 
Tov  ixsya^ou  06ou  TvjTov,  id  est,  quadcagcsima  dies 
celebritatis  Natalium  magni  Dei  Jesu.  In  Cod.  Rbem. 
hoc  festum  appellatur  sancii  Simeonis. 

In  eo  festo  dunt  cum  cereis  ardentibus  rogationes 
seu  processiones,  ex  satis  antiquo  more,  supersti- 
tione  veteri,  qua  Romani  hoc  mense  in  honorem 
Februi  Dei,  id  est  Piutonis,  cum  cereis  ardentibus 
lustrabant  urbem,  in  piam  ac  sanctam  mutata  reli- 
gionem  ;  siquidem  harum  mentionem  facit  sanctus 
Hildephonsusqui  floruit  anno  644,  serm.  supra  ci- 
tato:  Agitur  haec  festiviias  mense  Febf*uario,  quem  Ro- 
mani  adhuc  pagani  a  Februo,  id  est  Plutone^  sic  vo- 


rissima  maximeque  sonora  vox.  Agit  enim  hoc  loco  q  caverunt,  etc.  Quam  lustrandi  consuetudinem  congrue 


de  sancloPaulo  Apostolo.  Et  sanctus  Joan.  Chrysost., 
hom.  13,  in  Epist.  I  adCor..  agens  de  sancto  Paulo: 
Contemplareergostatuamaurenmj  etc/AXV  arro  Ispou- 
aauH8!x  ti^X9^  '®^  'UXvptxov  Tpi;^ovTa,  xal  st;  ^Travtav 
sbrtovTa,  xat  7ravTa;^ov  rn^  oixouusvij;  xaOarrsp  vTrojrTS- 

pv»  fipou^jov.  Id  est  :  a  Jerusalem  usque  ad  Illyri- 
cura  currentem,  in  Hispaniam  306  abeuntem,  et 
tanquam  alatam  totum  orbem  pervagantem. 

158.  Qund  non  ejus  condierit  discipima.  In  Cod. 
Rhem  legitur :  (?Morf  ^jm*  non  convenerit  di^cipUnis 
b  Post  qufE  hsec  sequuntur  in  eodem  Codice  :  Quem 
hodie  vas  farium  electtonis^  magistrum  et  doctorem 
genfium  vocandarum  mutato  nomine  collocasti  per 
Christum  Dominum^  his  prcetermissis  (juae  sunt  in 
hoc  co'lice  sancti  Eligii,  et  aliis  codicibus  nostris. 
Ubi  nota  quod  dicitur  mutalum  fuisse  nomen  sancto 
Paulo  die  conversionis  suae. 

459.  Eodem  die  sancii  Projecti  ^.  In  Cod.  Rhem. 


et  religiose  Christiana  mutavit  consuetudo.cum  eodem 
mense,  hoc  est  hodiema  die,  in  honore  sanctae  Dei  ge- 
nitricis,  et  perpetuse  virginis  Mariae  non  solum  cierus, 
sed  omnis  307  ^^^^^  Ecclesiarum  loca  cum  cereis 
el  diversis  hmnnis  iusirantes  circumeunt.  Idem  scri- 
bit  sanctus  Eligius,  homil.2:  Nunc  igitur  vanae  super- 
stitioniserrorempulchre  Chrisiiana  devotio  adveram 
convertit  reiigionem,  cumjam  non  post  quinquennium, 
neCy  ut  olimy  circa  finem  mensis  Februarii  una  tustra'' 
tur  civiias  Romana  ob  honorem  Februiquifalsolusirar 
iionnm,  idestpurgationum,  poiens  putabatur.et  Deus 
infernorum,  et  ob  dignitatem  ejus,  quse  quam  cessavit, 
terreni  Romanorum  imperii,  sed per  singuios  annos, 
circa  initium  ejusdem  mensis  universa  Dei  civiias, 
sancla  videlicet  Ecclesia  illustratur.fidei  iumen,  quod 
filiornm  suorum  fuiget  in  cordibus,  designans  cereo- 
runi  lumine,  quod  eorumdem  gestatur  manibus,  etc. 
Apud  Alcuinum,  Amalarium  et  Walfridum,    nulla 


legituretiam  sancli  Projeclt.  Vulgo,   Praejecli,  ut  in  r^  exslat  cereorum  Benedictio  ;   sed  Alcuinus  tantum 
Cod.    Rotradi   nempe  in  colleclione  Pra^fationum,      ait  cereos  dari  a  pontifice.  At  in  Cod.  Ratoldi  exstat 


GaHice,  saint  Prix.  Fuit  episcopUs  Arvernfi^,trucida- 
lus  cum  abbate  Amarino  a  loci  proceribus,  anno 
670,  juxta  Sigebertum.  De  eo  agit  Usuardus  in  Mar- 
tyrologio,  hac  die  et  ms.  Marlyrologium  biblioth. 
Corb  supra  citatum.  Ejus  Acta  vide  apud  Surium 
eodem  aie. 

160.  Repetila.  Ita  in  Cod.  Rodradi  In  Cod.  Rhem. 
prseponitur  prgepositio  m,  Haecautem  yevbR,  repeiita 
solemniiate.  arguunt  duplicem  festum  sancli  Projec- 
ti,  qui  adhuc  in  Gallia  perseverat. 

iol.  Qtncedasque  nobis,  etc.  Ita  in  Cod.   Rodradi, 
osque  ad    Pr.erationis  Hnem  qua»  desunt  in   Cod 
Rhem.  Sed  iJlorum  loco  post  illa  verba,  tribuas  jugi- 

A  Eadem  assignatur  Missa  in  jam  laudalis  Co'ld. 
^  Ila  quo.iu<^  in  prioriTheod. 
^  la  nis.  Galeosi  oulla  exslat  saucti  Projecti  me- 
iDoria. 

PATaoL-  LXXYUl. 


unica  Benedictio  sub  hoc  titulo  :  Beyiedictio  super 
candetas,  qufe  habetur  in  Ordine  et  Missali  Roma- 
no,  scd  in  quibusdam  variat,  sicque  incipit :  Domi- 
ne  Jesu  Christe,  Creator  coeli  et  terrae,  Rex  regum  et 
Dominus dominantium,  e eic.Puriricsiiloms  solemnita- 
tem  ortum  habuisse  Constantinopoli  anno  9  Justini 
magni,  quo  Antiochia  gravi  terrae  motu  corruit- 
refert  Cedrenus.  Theophanes,  lib.  xvi  Hist.  refert 
ad  annum  15  imperii  Justiniani  festi  hujus  institu- 
tionem:  Anno  decimo  quinio  impoHi  Justiniani.mense 
Octobri,  facta  est  morialttas  Byzantii,  et  eodemanno 
Hyvapante  Domini  suscepit  initnm,  ut  celebraretur 
apud  Byzantinm  secunda  die  Februa7ii  mensis,    Qui 

**  Kt  "n  Cod    necnon  in  duobu>  Theod. 
e  IlaecBeaeilictio  legitur   in  Gemet.,  si^d  Ires  aii» 
antecedunt. 


10 


m 


IN  S.  GREGORII  LIBKOM  SAGRAMENTORUM  NOT>E. 


300 


auctores  intelligendi  sunt  de  tempore  quo  primum 
ortum  estejusdem  festum  Bjzautii;  est  eniin  longe 
antiquior  hujus  in  Kcclesia  festi  institutio  ;  nam  ce- 
lebre  erattempore  sancti  Gregora  Njsseni,utplauum 
estexsermonequem  de  occursu  Domini  couiposuit. 
Kai  yxp  ori  x«ra  tov  up^irunov  xatpov,  w?  av  it;  itTrot, 
To$  napoxKTc^  iopTiif  etc.  Id  est :  Eienim  quando 
circa  ietnpus  quod  est  archelypum  (ut  $%c  dtxerim) 
prcesentis  festi,  is  qui  forma  dxvina  prxdUus  erat  et 
formamservi  sumpseral,  Mediator  inler  Deum  et  homi- 
nes  factut,  tegis  praeceptum  exsequensy  quadraginta 
dies  natus  inlanssempiternum  illud  verbumt  utm  cum 
genitrice  convenientem  atque  prasscriptam  hostiam  por- 
tanie  ad  templum  pergebat.  etc.  Ov  rtvo?  iiusii  ttqv 
avapvi^atv  eopTaCovTg;  (niiiitpoy,  etc.  Id  est :  cujus  nos 
hodie  mysterii  memoriam  celebranies,  etc»  Quare  hu- 
jus  solemnitatis  celebrandae  viam  non  aperuit  Ge- 
iasius  papa,  cum  Lupercalia  sustulit ;  tum  etiam 
quia  juxta  citatos  Patres  Uildephonsum  et  Eligium 
oon  ex  occasibne  Lupercalium  hoc  testum  natuui  est, 
sed  lustrationis  urbls  quse  Boniae  agcbatur,  in  hono- 
rcm  deorum  infernalium  maxime  vero  Februi,  id 
est  Plutonis,  superstitione  in  veram  mutata  religio- 
nem.  Etsi  enim  Lupercaiia  fierent  mense  Februa- 
rio,  inferiee  tamen  seu  iMutonis  sacra  eodem  mense 
celebrabantur,  et  hic  mensis  a  deis  inferis,  seu  PIu- 
tone  cst  denominatus.  non  vero  a  Lupercaiibus,  ut 
videre  est  apud  Yarronem,  iib.  v  de  Lingua  Latina: 
A  Deis  in/ereis  Februarxus  appellatus,  quod  his  pa- 
rentetur.  Ovidium:  iib.  n  Fastorum  : 

Aut  quia  placatis  sunt  tempora  pura  sepulcris, 
Tunc  cum  ferales  prseteriere  diea  ; 

Macrobium,  lib.  i  Saturn.  cap.  13  :  Secundum 
(mensem)  dicavit  deo  Februo,  qui  lustrattofium  po- 
tens  dtcilur,  Luslrari  enim  eo  mense  civttatem  necesse 
eralf  quo  sfatuil  ut  justa  diis  Manibus  soloercntur;ei 
sanctum  Isidorum,  lib.  v  Orig.,  c.  b!2  ;  Februarius 
nuncupatur  a  Februo,  id  est  Plutone,  cui  eo  mense 
sacri/icabatur ;  nam  januartum  diis  superis,  Februa- 
iium  diis  Manibus  consecrarunt-  £x  quibus  omnibus 
locis  lustratiouem  urbis,et  inferias  mense  celebratas 
Februario,  eumdemque  mensem  a  Februo,  id  est 
Plutone,  appellatum  fuisse  facile  cognoscitur.  Uis 
quadrant  quee  scribit  Cedrenus  ad  annum  mundi 
528i  :  'Avvcto?  ev  tw  Trsot  ^ijvwv,  ♦sSpouov  tov  xa- 
Ta;^S6vtov  rff  0oy<rxwv  f>&>vi^y  \iyti,  O  Si  Aa^gwv, 
aTTO  Tow  TrevGo?  liyst  x).Tfj$J5vat  tov  ytSpouxptov  y«- 
6povs  yap  Trapa  'Pfo|*afot?  to  TrsvOo?  TrpocayopsiifiTaf 
xaT*  avTov  ^t  rovq  xaTOt;^o^£vou?  iTtpwv,  xat  «fiSpowdpat 
t6  xaOdpai,  Id  est,  Anysius,  308  ^i^-  ^^  Mensibus, 
Etrusca  lingua  Februum  appeliari  ait  eum  aui  est 
apud  inferos.  Labeo  Februarium  a  dolore  dictum 
autumat,  quia  Februs  Homanis  dolor  dicatur  ;  eo 
mense  defunctos  honorabanL    Februare  porro   est 

Eurgare.  Nihilominus  tamen  sanctus  Augustinus, 
b.  xvuicontra  Faustum,  cap.  5,  scribit  Feuruarium 
nominari  a  sacris  Februis  Lupercorum;  a  qua  sen- 
tentia  non  multum  abestFestus,  qui  scribit  Februa- 
rium  a  Junone  Februata,  quam  alii  Februalem,  Ho- 
mani  Februlim  vocant  dici  ;  et  ejus  ferias  esse  Lu- 
percalia,  quo  die  mulieres  februabantur  a  Lupercis 
amiculo  Junonis,  id  est  pelle  caprina.  Sed  superior 
opinio  potior  videtur. 

164.  Ad  Collectam.  Per  »  CoIIectam  hoc  loco  qui- 
damarbitrantur  significai'i  collectionem  cleemosyna- 
rum,  et  hanc  Missam  inscribi  Ad  Collectamt  quia 
diebus  solemnioribus  tiebant  eleemosynw.  Quod  etsi 
admiserim,non  opinor  tamen  hocloco  per  Collectam 
significari  eieemosynam,  sedconventum  et  synaxim 
'  ad  divinum  ofticium  peragendum^et  communes  pre- 
ees  fundendas,  atque  etiam  ipsum  divmum  officium. 
Sanctus  Hieronymus,  in  bpitaphio  Paulffi :  Quo  sigiio 
vocaOantur  ad  Cotlectam.  Sanctus  Epiphanius  epist. 


A  ad  Joannera  episcopum  Hierosoljmitanum  :  Cum 
igitur  celebrareiur  Collecta  in  Ecclesia  vilLx,quxest 
juxta  monasierium  nostrum,  Sanctus  Pachomius,  in 
Hegula,  ex  mterpretatione  sancti  Hierooymi,  art. 
407  :  Sex  Oraiiones  facieni  vespertinas  juxta  exem- 
plum  majoris  Coliecix.  Art.  121  :  Si  quis  tuierit  rem 
fwn  smmf  ponetiir  super  humeros  ejus,  et  iget  pceni- 
tentiam  publice  in  Coltecta.  Hujus  lociexplicatiopatet 
ex  OrdineRomano.  Nam  ibi  narratur  utin  haccele- 
britate  clerus  et  populus  colligitur,  seu  congregatur, 
ad  sanclum  Adrianum  exspcctans  pontificem :  Pon- 
tifex,  ingressus  sacrarium,  induit  se  nigris  vestibus, 
et  schola  canlat  Exsurge;  tunc  sequitur  Oratio  ad 
Collectam  Exaudi,  seu  Erudi,  ut  in  quibusdam  ex 
nostris  Sacramentariis  legitur;  poslea  cerei  bene  • 
dicuntur.  Benedictione  expieta,  proceditur  ad  san- 
ctam  Mariam,ubi  Missa  ceiebratur.Id  confirmatur  ex 
Missa  nativitatissanctseMari»  in  lioc  Codice.  in '  qua 
Orationem  ipsius  alia  prisccdit,  cui  praefigitur  hic  U- 

Q  tulus,  Ad  ['rocessionem.  Ubi  processio  sumpta  saltem 
pro  suo  termino.  id  cst  procedentium,cum  ad  eecle- 
siam  pervenerint,  coetu,  nibil  aliud  est  quam  in  quod 
Collecta  in  hac  Purificationis  celebritato  appelJatur. 

165.  Erudi,  Ita  in  Editis»  et  in  Cod.  nostris  mss., 
et  apud  Pamelium.  in  Ordine  etMissali  Rom.legitur 
Exaadi.Ei  sane,  quamvisTo  exaudi  non-sit  rejicien- 
dum,  t6  eruJi  huic  orationi  optime  congruit,  quasi 
populus  per  exteriorem  cultum  eruditus  possit  gra- 
tiam  assequi  interiorem,qu8e  exteriori  illo  cultu  de- 
signatur. 

166.  Ministrum.  Servum,  subditum,  quia  Christus 
singulari  humilitalis  exempio  selegi  suojecit;  etqui 
infinito  sanguiuis  sui  pretio  muudum  venerat redem- 
pturuSy  pusiiJis  quiuque  siciis  redinii  voiuit. 

167.  Pcenarum.  lu  Cod.  Hhemensi,  peccatorum,  id 
est,  tortorum,  carnificum,  tyraunorum. 

168.  Agathen.  Ita  in  ahis  Codd.  nostris  mss.  juxta 
formam  Graicam,  uyaOii, 

Q      169,  Semper  exstttit.  in  Editis  deestTo  semper. 

470.  Baec  Hostia.  Non  simplex  panis  et  vinum, 
sed  Christus,  qui  sub  speciebus  panis  et  vini  est  im- 
moiandus.  Uaec  enim  vocabula  non  suntnudeconsi- 
deranda,  sed  prout  ad  Christum  referuntur. 

171.  Per  florem  virginalis  uteri.  Id  esi  Christum, 
florem  verum,  qui  fusus  est  ex  utero  Virginis.Juxla 
illudlsaiffi,  cap.  xi:  Egredieiur  virga  de  radice  Jesse, 
et  flos  de  radice  ejus  ascendet, 

309  ^^^-  Conservata  juslitia,  etc.  Justum  enim 
erat  ut  Adami  carne  victa  a  diabolo  caro  (  hristi  dia- 
boium  vinceret,ut  elatus  de  carne  prostrata  a  carnc 
sterneretur. 

173.  Quae  est  salutifera,  et  ineffabile  divinxgralix 
sacramentum.  ita  iu  Cod.  Ratoidi,  et  apud  Guitmun* 
duminfra  citandum.  in  SacramentisAmbrosianiset 
Cod.  Rodradi:  Quae  salutifero  eiineflabili  divinasgra^ 
ttw  sflcramento  offertur.  InCod.  Rhem.:  Quae  est  mira 
rursuset  ineffabilis  dtvina  graiiasavramentt,  Sed  le- 
..  gendum  puto  et  inc/fabi le  divinsegratiae sacramentum. 
"  174.  Et  unum  Christi  corpus  sancti  Spintus  infu- 
sione  perficitur,  Hecte.  Siquidem  Spiritui  sancto  ve- 
teresattribuunt  productionem  corporis  et  sanguinis 
Christi  in  Eucharistia,perquamdamappropriationem 
videUcet.  Sanctus  Cjrrillus  Uieros.,  Cathec.  5  mjsta- 

gogica  :  Hajoaxa).oOpsy  i'6v  fikuybponoy  Biov.  t6  oycov 
TTvcO^a  E^aTrocTcrAat  ini  Ta  Tr^oxctjiACva,  tvot  Troti^oio  rov 
|xcv  apTOv  o-fij/Aa  XjOto^TOu,  tov  ^c  otvov  aipt,a  Xptorov- 
riavTw?  yao  ou  av  ifd-^airo  t6  aytov  Trvcuoa,  touto 
iQytaaratxat  ^cTaScoAicTat.  Id  est:  Rogamus  Deum  be- 
nignum  ut  super  ipsa  proposita  sanctum  Spiritum 
emittat,  ut  paneni  quidem  faciat  corpus  Christi,  vi- 
num  vero  sanguinem  Christi.  Omnino  enim  quod  at* 
tigerit  Spiritus  sanctus,  hoc  sanctificatur  et  trans- 
mutatur.TheophyIactus,in  v  cap.Joan. :  MsTarrotctrat 
unoppiorot^  Xoyot^  o  dpro^  ovto(  ^ta  r^(   ^vortxioc  suXo- 

A  Varias  GoUec'8B  significationes  repete  ex  schoiiiB  Angeii  Rocc8B  ad  hunc  locum,  in  Edit,  Yalic.  et 
Gussanvii, 


301 


IN  S.  GREGORII  LiBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiG, 


308 


rgv  xuoiou.  Id  esl :  TraDsfonualur  arcanis  verbis  pa- 

DJsiste  per  mjrsticam  benediclioneiu  el  iofusionem 

saocti  5piritus  in  carnem  Domiui.  Idem  scribit  san- 

ctus  Joaones  Datnascenus,  lib.   iv  de  Fide  ortbo- 

doxa,cap.i4,  ubi  docel  panem  et  vinum  transfor- 

mariiD  corpus  et  sanguinem  Cbristi,  per  ilJapsum 

Spirilus  sancti,  quemadmodum  verbum  Dei  incar- 

naluu)  est  in  utero  Virginis  per   ejusdem  Spiritus 

saucti  iofusionem :  Quomodo  fiel  i$tud,  dicit  sancla 

VirgOy  quoniam  virum  non  cognosco  f  Hespondet  Ga- 

brielarchangelvi:  Spiritus  sanctus  superveniet  in  te, 

ei  virtusAUissimi  onumbrabit  tibi,Kai  vuv  f/>&>7(x^,7r<k»; 

c^To^  ycvirac  atk>tiot  Xpearou,  xai  oivo;  xai  t6  u(f(up  atjxa 

XoioToO ;  "Xiyto    <roi  xayca.    IlvsO^a  oyrov  ejrt^oiTd,  xal 

rrJroc   noui    i^mp  Xoyov  xai  evvoiav.    id  est  ;  et  nunc 

ihterrogas  quomodo  panis  fit  corpus  Christi,  et  aqua 

H  vinum  sanguis  Christi  f  Ego  quoque  dicotibi :  Spi- 

rilus  sanctus  supervenit,  et  hasc  operatur  supra  quam 

dia  et  intelligi  potest,  Ita  etiam  docet  sanctus  Ger-  n 

maoQS  patriarcna  Constantinopolitanus,  in  mystica 

Theona :  Unde  et  Sanctus  spirilus  beneplacito  Patris, 

H  voluntate  Fiiii  invisibiliter  prxsens  prxmonstrat 

dmnam  confectionemy  et  manu  sacerdotts  obsignat : 

K«  fa7a6aA)<e,  xai  TsAstoi  Ta  Trpoxcitxsva  ayta  $6ipot.  ct; 

ff^^sc  xat  atua  tov  Kvptov^Qaoav  Iiqo^ou  XjOtaTOU,  idest: 

El  convertUy  et  conficitproposita  sancta  dona  in  cor- 

fuset  sanguinem  Oomininostri  Jesu  Christi.  id  etiam 

apparet  ex  veteri  inscriptione  aJtaris  lignei  argento 

obducti,  quondam    eediticati   munificentia  Hogerii 

episcopi  Eiioronensis : 

fies  supehmpositas  commutat  Spirilus  aimus, 
Fit  de  pane  caro,  sanguis  substantia  vini, 

Qt  habetur  iib.  v  Hist.  Boarnensis,  cap.  i8,  auctore 
darissimo  ac  doctissimo  viro  i^etro  de  Marca. 

Ouare  olim  quibusdam  sanctissimis  viris  lieec  sa- 
crosaocta  mysteria  coniicientibus,  sanctis  Spiritus 
praesentia  sub  quodam  visibili  signo  apparere  sole- 
^i,  at  qaondam  sancto  Joanni  abbati,  cognomento 
Chozcbit<E,  qui  postca  fuit  CeBsareae  l^alaBstinaB  epi-  ^ 
scopus,  ut  referl  Joannes  Moschus,  in  Liiijonario, 
cap.  i5,  27.  Idem  scribit  de  quodam  presbjtero  cu- 
jusdam  in  CiJicia  pagi,  nomine  Mardardus,  qui  non 
prius  Missamincipiebatquam  videre  Spiritum  san- 
ctum  aitari  obmnbrantem  ;  et  cap.  i50  scribit  de 
qaodam  Humelii  prope  Homam  episcopo,  qui  ad 
OrdtioQem  obJationis  3 10  soJebat  videre  descensum 
Spiritus  sancti,  et  ceieorans  coram  papa  Agapeto, 
ameto  quodam  diacono,  qui  ei  erat  impedimento, 
ipse  cum  papa  vidit   adventum  Spiritus  sancti. 

il^. tn sin^ulu poitionibus  totus  est.  Huic  doctri« 
Dsqa&drat  iliud  sancti  Basilii,  epist.  ad  Gmsariam 
patriciam :  TavTov  Totvw  ccTi  r^  ^vvoeuet,  ctTC  jxtov 
ftfot^flt  <?i4cTat  Tt?,  ctTC  TTo^Xa?  ^SjOtc^a;  o^oti.  Id  est  : 
Idemigiiur  et  potestate^  sive  quis  unam  particuJam 
^ipiat,  sive  multas  simui.  Unde  preeciare  dicit 
sanctus  Caedarius,  diaJ.  3,  interr.  IGO ;  To  cTri  t;q? 
^a?  Tpa7ri2^jj5  upoujoyoO^evov,  xai  tw  dta^a)  jravTi 
«Ta^rw^  ^tatpou^svov  xai  aAiQXT&);  |xcTc;^o^evov.  Id  est  :  D 
Ouodin  sacra  mensa  consecratur,  et  universo  coctui 
sacro  iodivise  dividitur,  et  sine  defectu  participatur. 
Bujus  autem  Praefationis  meminit  Guitmundus  lib.  i 
d«corporis  et  sanguinis  Cliristi  in  Eucharistia  Vcri- 
tate :  Ne  auteni  me  quis  existimet  hanc sententiam  ex 
neo  sensu  commentatum,  Prxfationem  istam^  qux 
f^totumpene  o/bem  Latinum  inter  Epiphaniam  et 
Sepiuagestmam  tn  quadam  die  Dominica  habeturyhic 

*  Abest  martffris  in  Calensi.  Ante  hoc  festum  in 
Gtmet.  multa  aiia  assigtiaalur,  sciiicet  sancti  Ve- 
oasii  coQt.,  VIII  idus  Febr.  ;  sarjctffi  Schoiaslicae 
yrg.,  IV  id.  Febr.,et  sancieB  Sottieris  virg.  eo'iem 
oie.  Deoique sanctas  Eormenihildae  virg., Idibus  ejus- 
dem  meosis. 

^Omiltitur  in  God.  Cal.  lo  Sacramentario,  Gallic. 
quodedidil  D.  J.  MabilJ.  ex  Cod.  ante  miile  ann. 
«ttratoMoseiltaJ.,  tom,  I,  parte  ii,  exstat  qufledam 


supposui  hm  continentem:  ^lerne  Deus^et  tibi  hanc 
immotationis  Hostiam  offerre,  qux  est  salutifera,  et 
ineffabUe  divinae  gratise  sacramentum;qux  offertur  a 
plurimiSfet  unum  Christi  corpus  sancti  Spiritus  infu- 
sione  perficitur.Singuliacciptunt  Ghristum Dominum^ 
et  in  singulis  portionibus  totus  est,  nec  per  singulas 
minuitur^  sed  inteyrum  se  prxbet  in  singuiis,  etc.  Et 
Algerus  iib.  i,  dc  eodem  Sacramento,  cap.  15,  iisec 
ej  usdem  Prsefationis  quam  sancto  A  mbrosio  attribuit, 
verba  citat :  Item  Ambrosius,  Dominica  quinta  post 
Epiphamam  :  Singuliaccipiunt  Christum  Dominum,et 
in  singuLis  portiontbus  totus  est ;  nec  per  stngulas  mi- 
nuitur,sedintegrum  seprxbetinsinguiis,  Quaeverba 
etiam  habentur  in  iiturgia  Ambrosiana. 

476.  Persinpuios.  ita  in  Codicibus  Rodradi  et  Ha- 
toldi, apud  Guitmundum, et  in  liturgia  Ambrosiana. 
In  cap.  citato  AJgeri  legitur  Per  singutas,  Non  male. 
quia  ad  t6  portionibus,  potest  referri. 

177.  Unum  Christi  corpus  efficimur,  Juxta  doctri- 
nam  sancti  Augustini,  tractatu  27  in  Joannem  :  Hoc 
ergo  nos  docuit  et  admonuit  mysticis  verbis,  ut  simus 
in  ejus  corpore  sub  ipso  capite  in  membris  ejus  edentes 
carnem  ejus,  non  relinquentes  unitatem  ejus,  Porro  in 
Codice  HJiemensi  sequitur :  iv  Idus  Feb.,  natale  san- 
ctorum  Zotici,  Hiucynthi,  Herennii,  ut)i  iegendum 
Irencei,  ut  apud  Usuardum,  et  in  Martyr.  ms.  Bibi. 
Corb.  hac  die.  In  Martyrol.  sancti  Hieronymi  ms.  : 
Romx,  SotheriSt  Zotici,  Jacinthi,  Hirenei,  Dionysii, 
Proquo  uJtimo,  apud  Usuardum,  et  in  Martyrol.  ms. 
citato,  habetur  Amantii,  Missa  est  hujusmodi.  Ora- 
tio  :  Domine  Deus,  noster,  multiplica  super  nos  gror 
tiam  tuam,  etc.  Super  oblata  :  Suscipe,  Domine,  pO' 
puli  tui  pro  martyrum  festivitate  sanctorum,eic,,  Sed 
videtur  deesse  t6  Hostias,  vel  t6  sacrificium,  autquid 
simile.  Postcommun. :  Sacramenti  tui,  Domine,  qux- 
sumus,  sumpta  benedictio,  etc. 

178.  Natalesancti  Valentini^  martyris.  ItainEdi- 
tis,  apud  Pamelium   et  in  Codicibus  nostris  ms., 
exceplo  Hhem.,  in  quo  habetur  :   Natale  sanctorum 
Valentini,  Vitalis,  Filiculx  et  Zenonis,  Qui  sancti 
omnes  occurrunt  eodemdiein  Martyrolo^io  Usuardi. 
Romx  Natalis  beati  Valentini  prcesbyleri,  etc.  Item 
Romx,  sanctorum  Vitalis,  Fettculx  et  Zenonis.  idem 
habetur  in  Martjrol.  Notkeri  et  in  Martyrol.  ms. 
Corb.  Biblioth.,  in  quo  maJe  le^itur  Feniculx.  Ho- 
rum  Missa  est  hujusmodi.  Oratio.  Ttwrum  nos,  Do- 
mine,  auxsumtts,  prectbus  tuere  Sanctorum,  etc.  Su- 
pev  obiBiieL.  Ad  m  irtyrum  tuorum,  Valentini,  Vitalis 
Feliculx  et  Zenonis.   Domine,    plebem   tuam,  etc. 
Posteomm.  Protege,  Domine,plebem  tuam,eic.SW, 
In  eodem  Cod.  Hhem.  sequitur :  xiv  KcUend.  Mart,, 
nat,  sanctx  Julianx.  HaBC  est  Juliana  virgo  et  mar- 
tjrr,  quae  Nicomedise  passa  est,   de  qua  Martyrolo- 
giumsancti  Hieronymi  eodem  d[e:Nicomedix,passio 
sanclx  Julianx  oirginis  etmartyris.  ApudUsuardum, 
et  in  Martjrol.  ms.  toties  citato  :  Cumis,  sanctx  Ju- 
lianx  virginis,  qux  post  vana  tormenta,  etc.  Sed  lo- 
cum  nominant  translationis,  non  passionis,  ut  ex 
Martyrologiis  NotliLeri  et  Habani  notum  est  iiis  :  qux 
passa  est  quidem  in  Nicomedia,  sed  post  paucum  tem- 
puSf  Dio  disponente,  in  Campaniam  translata.  Missa 
autem  est  ejusmodi.  Oratio:  Omnipotens  sempiterne 
DetiS^  qui  eligis  infirma  mundi,  ut  fortia  quxque  con- 
fundas,  etc.  Super  oblata  :  /n  sanctx  martyris  tux 
Julianx  passione  pretiosa,  etc.  Postcomm.  Libantes, 
Domine,  etc. 

189.  b  Catliedrasancti  Petri,  Sine  adjuncto,ut  apud 

Missa,  Romensis  dicta,  cujus  prima  Oratio  eadem  est 
acfesti  Cathedrde  saQCtiPetri :  Deus,qui  b.Petr,  apost., 
coUatis  clavibus,  etc.,etsi  iu  tota  MissanuUa  ampiius 
sancti  Petri  mentio  iiat.  in  veteri  Le:;tionario  Luxov. 
prdBscribuntur  iegenda  hoc  in  festo,  et  in  Missaii 
Gothico  assignatur  Missa  in  Cathedra  sancli  Petri 
apostoii.  Festum  hujus  CathedrsB  in  Januario  apud 
Gailos  olim  ceiebratum  fuisse  optime  probat  MabiJ, 
lu).  u  de  Liturgia  Gailic,  pag.  1^0, 


303 


IN  S.  GREGORU  LIBRUM  SAGRAMENTORUM  NOTiE. 


304 


Pamelium,  io  Cod.  Rodradi,  in  11  parte,  et  in  Cod. 
Rhem.  et  in  parvulo  Martj^rol.  ras.,  qui  est  ad  cal- 
cem  ejusdem  libri.  In  Editis  additur,  m  Roma,  In 
Cod.  Katoldi  habetur  in  Antiochta,  Caihedra  sancti 
Peiri,  Apud  sanctum  Augustinum  inter  sermonesde 
Sanctis  exstat  serino  15,  de  Cathedra  sancti  Petri, 
in  quoin  pa^anorum  superstitionem  itainvehitur  : 
Cum  solemnttatem  fianc  EcclesHs  merito  religiosa  ob- 
servatio  introduxerit,  miror  curapud  quosdaminfidf' 
les  (lege,  fideles)  hodie  tam  perniciosus  error  inere- 
verii,ut  super  tumulosdefunctorum  cibos  et  vina con^- 
ferant^  quasi  egressx  de  corporibus  animx  carnales 
cibos  requirant,  Et  in  concil.  Turon.  ii,  can.  "li,  fit 
mentio  ejusdem  festivitatis  et  similium  superstitio- 
num  :  Sunt  eltam  qui  in  festivitate  Cathedrx  domni 
Petri  aposfoli  cibos  mortuis  offerunt.  Redeuntes  ad 
domos  proprias  ad  gentilium  revertuntur  erroreSy  et 
postcorpus  Domini  sacratas  daemoni  acdpiunt  escas, 
Contestatur  illam  soUicitudinem  tam  pastores  quam 
presbyieros  gerere,  ut  quemcunqut  in  fiac  fatuitate 
persistere  viderint,  vel  aa  neBcio  quas  petras,  aui  ar^ 
bores,  aui  ad  fontes,  designata  locu  gentilium  perpe^ 
trciret  quas  ad  Ecclesiae  rationemnon  pertinent,  eos  ab 
Ecclesia  sancta  auctoritaie  repellant.  In  his  locis  de 
die  festi  et  mense  tacetur ;  ex  verbis  tamen  citatis 
satis  conjicere  datur  agi  de  Cathedra  sancti  Petri, 
<^U8B  mense  Februario  celebratur.  Primo  enim  men- 
tio  fit  eorum  qui  paganorum  ritu  mortuis  parenta- 
bant,  eorumque  sepulcris  dapes  inferebant,  quod 
olim  fiebat  in  Feraiibus,  quae  m  prisco  Kaiendario 
Romano  incipiunt  die  20  Februarii,  et  durant  fere 
usque  ad  finem  ejusdem  mensis,  in  quibus  Manes 
placabantur,  eorum  tumulis,  cibo  quo  vescerentur 
apposito,  ut  constat  ex  Ovidio.  lib.  ii  Fast.,  qui  est 
de  mense  Februario. 

Nunc  anim&e  tenues,  et  corpora  functa  sepulcris 
Erraut,  nunc  posite  pascitururnbra  cibo. 

Nontamen  hoc  uitraquaniquotde  mense  supersunt 
Luciferi,  (^uot  habent  canuina  nostra  pedes, 

Hanc  quia  justaferunt  dizere  Feraltia  lucem. 

De  hac  superstitione  scribit  Varro,  lib.  v  de  lingua 
Latina  :  Feralia  ab  tnferiis  eiferendo,  quod  ferunt, 
tumepulas  ad  sepiilcrum,  quibus  jus  ibi  parentare, 
Secundo  in  citato  concilioarguuntur  ii  qui  ad  nescio 
quas  petras  agunt  ea  qua3  ad  Ecclesiatn  non  perli- 
nent :  quae  sane  petr.'»  niliil  aliud  sunt  quam  lermini 
agrorum  quos  olim  sub  Dei  Termini  nomine  colc- 
bant,  et  festum  appellabant  teritiiualia  Pagani,  quod, 
ut  Cathedra  sancti  Petri  Antiochi^B,  incidit  in  22 
Februarii,  ut  clarum  est  ex  antiquo  Kalendario  Ro- 
mano,  hoc  modo :  Tbr  n*.  de  quo  etiam  canit  Ovi- 
dius  hbro  supra  citato,  eodem  mense. 

312  ^<^x^i  transierit  solito  celebretur  honore, 
S^perat  iodicio  qui  deus  arva  suo  : 
Termine  sive  lapis,  sive  es  defossus  in  agro 
Stipes,  ab  antiquis  tu  quoque  nomen  habes. 

De  eo  etiam  agit  Varro,  libro  citato.  Quare  cum  in 
hoc  concilio,  et  in  Codicibus  mss.  supra  citatis  no- 
minetur  cathedra  sancti  Petri  sine  adjancto,  puto 
olim  hoc  22  die  Februarii  solemnitatem  utriusque 
Cathedrae  celebratam  fuisse,  et  decursu  temporis 
Cathedrae  soli  AntiochensB  devolutum  fuisse.  Praete- 
rea  notandum  in  nostris  Codicibus  mss.  nullum  esse 
festum  Cathedree  sancti  Petri  Romss,  ut  neque  in 
Editis,  neque  apud  Pamelium. 

180.  Pontificium.  Pontificium  hoc  loco   est  Pote- 

stas,  auctoritas.  Legis  Burgundionum  tit.    19,  §6: 

.    Quo  si  intra  tres  menses  soluio   debito  pignora  sua 

non  perceperit,  posi  modum  earegutrendi  ponnfictum 

nonnabeoit,  £t  tit.  40,  g  i,  hujus  vero  acttonis  pon-^ 

*  Neque  in  Mss.  Reg.  Suec.  et  Calensi.  Continetur 
in  Gemet.  ac  Theoderic. 

b  £adem  M''?sa  assi^natur  in  Gemet.  ac  Theod« 
boo  ipso  die,  scilicet  Noois  Murtii. 


A  tificium  circa  manumissores  tantufh  de  liberiis  suis 
prxcipimus  custodtri.  Ita  apud  Marculphum  formula 
23  :  Et  alicubi  ipsam  alienare  pontificium  non  habens; 
et  formula  27  :  Ea  scilicei  ratione.  ut  nihii  exinde 
penitus  de  qualtbet  realienandi  autminuendi  ponlifi' 
cium  non  habeamus ;  et  apud  Arnobium,  in  Psalm. 
Lviii :  Accipiunt  pmtifictum  judicandi  et  corripiendi. 

181.  /n  Patriarchts  fundasti.  Ita  in  omnibusCodi- 
cibus  nostris  mss.  et  in  Fditis  atque  apud  Pame- 
lium,  ac  proinde  haec  lectio  mundasti,  quam  (ju\dam 
astruere  volunt,  est  explodenda.  Recte  enim  dici 
potest  £cclesiam  fundatam  esse  in  patriarchis,  quia 
primis  iliis  Christus  revelatus  est,  et  fides  eorum  esl 
nostrae  pra^ambula.  Deinde  t6  mundasti  nullum  re- 
ctum  sensum  efficere  potest,  cum  dici  non  possit 
Ecclesiam,  qutie  nondum  erat^  in  patriarchis  luisse 
mundatam. 

182.  Ut  qux  siatuisset  in  tirris.  Explicat  id  quod 
olim  Christus  Petro  allegorice  dixerat :  Et  dabo  tibi 

B  claves  rejni  ccdlorum,  etc, 

183.  Sanctt  Matthiae,  Haec  festivitas  non  exstat  in 
aliis  Codicibus  nostris  mss.  «• 

184.  Numerus  sacraitis,  Duodenarius  videlicet 
apostolis  collegii  olim  significatus  per  duodecim  pa- 
triarchas,  perduodecim  fontes  aquarumet  duodecim 
portas  coelestis  Jerusalem.  Porro  in  Cod.  Rhem.  se- 
quitur  :  Non,  Martii,  nataie  sanctarum  Perpetuae  et 
Felicitatis  ;  de  quibus  eodem  die  agit  Martyrol.  ms. 
biblioth.  Corbeiensis  :  In  Mauritiana  civitate  Tubur- 
tanorum,  passio  sanctarum  marlyrum  Perpetuae  ct 
FelicitatiSy  et  cum  eis  Revocati,  Satumini  e/  Secun' 
doli.  In  Marljrologio  Usuardi :  In  Mauritama  civitate 
Tiiburbitanorum,  naialis sanclarum  martyrum  Perpe- 
luas  et  Felicitatis,  ei  cum  eis  Hevocati,  Saturnint  et 
Secundolif  quorum  uilimus  incarcere  quievit ,reliqtd 
omnes  ad  bestias  suni  draditi  sub  Severo  principe ;  et 
in  Martyrologio  ms.  sancti  Hieronymi :  In  Maurita- 
niacivitate  Turbitanorum,passiosanctarum Perpetuae 

C  et  Felicitalis ;  et  ibidem  supra  eodem  die  fit  mentio 
Saturniniy  Revocati,  Secundili  (leg.  Secundoti)  post 
alios  sanctos  qui  assignantur  Antiochife.  Sed  pato 
omissum  esse  t6  in  Africa,  sallem  ante  t6  Satut^iini, 
Plura  vide  apud  Baronium  hoc  die.Missaestejusmo 
di.  Oralio  :  Ua  nobts^  Domine  Deus  noster ,  sanctarttm 
mariyrum  palmas  inressabiti  veneratione  venerari.etc. 
Super  obiala: /w/^«rfe,  Domine,  mHnera,qupesumus, 
aitaribus  tnisy  etc.  Postcoramunio:  Prxsta  nobis, 
Domme,  quaesumus  intercedentibus  sanclis,  ut  quae 
ore  contigimus^  etc.  ^- 

185.  Praescent  nobis,  Domine,  etc.  313  ^*^  Rodr. 
et  Hat.  ediclis  Codicibus :  Deus^  qui  beuium  Grego- 
rium,  etc.  Porro  in  Cod.  Ratoldi  sequilur  festunti 
sancti  Cutberiiepiscopic  :  is  fuitepiscopusLindisfar- 
nensis,  cujus  vitam  scripsit  Beda^  prosa  metroque  : 
dequo  etiam  agitlib.  iv  Hist.  Anglorum.  Vitasancti 
Cutberti,  quae  a  Beda  versu  scripta  est,  exstat  apud 
HenricumCanisium,tomoVantiqua3leclionis.<iMissa 

[)  est  hujusmodi:Oratio:Sandt/5  et  gloriosus  Cutbertus 
martyr.  Super  oblata:  f/ocsocro  Christiopere,et  om- 
nium sanctorum  mariyrum^elc,  Pnefatio :  In  hacdie 
migraiionisckdChnstumsanctiSsimisacerdotis  Cutber- 
ii,  etc.  Benedictio:  Domine  Deus  omnium  gratiarum, 
respice  omnem  hunc  popuium  tuumtqm  in honoretuo 
divinis  famulatur officiis;  etquidquiisancto  mat^tyrt 
tuo  Cutberto  hodierna  die  profuit  ad  beatitudinem^ 
prasit  huic  Eccsesix  ad  eaBemplum,  Amen  eic,  Ad 
Coniplendum,  SatiaiU,  Domine,  munerum  tuorum 
doriiSy  etc.  In  hoc  Missa  cur  sanctusCutbertusmar- 
tyr  appelletur  raiionem  non  video,  cum  nihil  tale  de 
eo  scripserit  Beda,  nec  Usuardus  hoc  die.  Huic  Co- 
dici  Raioldi  favel  Marljrologium  ms.  bibliothecad 
Corbeiensis,  ubi  eodem  die  sic  habetur  :  In  tiritan- 

«  Consentit  Cod.  Gemet. 

i>  Missa  omnino  est  diversa  in  God.  Gemet.,  nec  in 
GratioDibus  aut  in  Prsfatione  Tocatur  unquam  m%r-^ 
tyr. 


305 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTOROM  NOTiB. 


mis  natale  sanefiCutberti  martyins  :In  •eodem  Co- 
dice  Ratoldi  sequitur,  x)i  Kalend.  April.,r?a/a/(>san- 
cti  Beiiedicti  abbatis.  Cujus  Missa  est  hujusmodi  : 
Omnipotens  sempiteme  DeuSt  qui  gloriosi  Benedicti 
exempla  (leg.  exemplar)  et  humilitatis  triumphale 
nobts  ostendisti.  etc.  Praefatio  :  Honorandi  Patris 
Benedictt  gloriosum  eelebranles  dtem,  etc.  Benedictio, 
nt  io  Missa,  sancti  Culberti.  Ad  coniplendum:  Ferce- 
piis,  Domine  noster  salutanbus  Sacramentis^  etc. 
Super  populum  :  Plebem  nominis  tui  subditaniy  etc. 

186.  Annuntiatio  Angeli  ad  sanctam  Maiiam.  Ita 
in  Excusis  ex  Vaticano ;  sed  in  aliis  Codicibus  no- 
ftris  mss.  legitur  :  b  Annunliaiio  sanctx  Var/a?. Hoc 
festam  in  concilio  Trullensi,  can.  52,  appellaturiQ 
«yta  T0'j  fvoyyg^tff/jiou  iiuipoL,  Id  esl,  sancta  Annun- 
tiationis  difs.  In  novella  Manuelis  Comneni  impera- 
toris,  apud  Tiieodorum  Balsamonem,  in  caput  pri- 
niuinlituIiseptimiNomocanonisPhotii:T^;0£oixi3Topo5 
rJor/7«At<rpiG;.  id  est,  Dei  matris  Annuntiatio.InChro- 
nico  Alexandrino,  olympiafle  351,  i)  riuifa  toO  luay- 
yiitTaoO  T^?  ^i^Tzoivr,^  ^cjfiv  Tij?  Oiotoxou,  id  est,  dies 
ADDuntiationis  Domin»  nostrae  Dei  genitricis.  A  Co- 
dino  «luropalate,  in  Hbro  de  Ofdciis  absolute  dicitur 
rvfir/7d^t<7uo;,  id  est,  Annuntiatio. 

187.  Inbeatx  ri><yiwisM/^'O.Itain  Codice  Rodradi 
presbjleri,  el  apdd  Pamelium.  Recle.  Nam  Matthffii 
I.  20,  legilur qtkodinennatum  est  !n  Missali  Romano 
legitur  de  beatx,  etc.  Haec  autem  Oralio  videturesse 
ad  Processionem  seu  Collectam,  elc.  ;  etenim  alia 
Dotatur  ad  Missam. 

188.  Inbealw  Vir^ims a/ro.  lla  inCodice  Rodradi. 
Recle.  In  Codice  Ratoldi,  in  Editis,  et  apud  Pame- 
Uam  deesi  praepositio  iit. 

189.  Incarnari.  Ita  in  Codice  Rodradi.  Optime.  In 
Codice  Ratoldi,  in  Editis,  et  apud  Pamelium,  legitur 
f  coadunare»  Quam  lectionem  si  quis  probare  velit, 
necesse  esi  praeposilionem  iw,  quae  excidit  ex  prepno- 
minatis  Codicibus,restitui,  legendo  <*  In  beatx  Vir- 
ginis  nivn  coadunare.ui  sensus  sii  :  Deus.qui  in  bea- 
lae  Vir^nis  alvo  Verbum  tuum  humanie  nostrae  faa- 
tunf!TideIicetcoadunare  voluisti ;  alioqui  sensus  hic 
sequeretur  Deum  voluisse  coadunare  Verbum  suum 
Beatae  Virginis  alvo,  qui  est  absurdissimus. 

190.  Prsesentem  sotemnitatem.  In  Codice  Rodradi 
legitur«  Praesentem  celebritatem.  In  Editis  etin  Co- 
dice  Ratoldi  legitur:  Fac  nos  ita  peragere.  Male. 

191 .  Pace  concessa,  Non  iam  externa  314  Quam 
ioterna. 

192.  Divinx  gratiae.  Quam  angelus,  Lucae  i,appel- 
lat  viKatem  Altissimi. 

193.  In  Septuagesima,  Oe  Septuagesima  consule 
Dotas  et  observationcs  nostras  ad  Concordiam  regu- 
laramsancti  Benedicii    abbatis  Anianfle,   cap.  06, 

194.  Ut  terrenis  sustentatiombus  expediti,  Quia 
toDc  olim  ecclesiasticorum  hominum  jejunia  incipie- 
baiit. 

195.  £/  pereum  cibum,  etc.  Quiajuxta  temporum 
diversitatemaDeocibusterrenus  et  spiritalis  datur, 
lerrenus  extra  iejunium,  spiritalis  in  jejuoio;  id  est, 
cum  jejunani  oomines,  spiritali  cibo  magis  abun- 
dant. 

196.  Perventione.  Ad  vitam  aeternam. 

107.  /n  Sexagesima,  Concilium  Aurelianense  iv, 
can.  2,  prohibet  presbyteris  indicere  Sexagesimam 
elQuinquagesimam:  Hocetiamdecermmu.  observan- 
dum,utQuadragesima  ab  omnibus  Ecclesiis  xqualiter 
teneatur;  neque  Qninquagesimam  aut  Sexmjesimayn 
(uitePascha  quilibet  sacerdos  prasumat  indicere.Sed 
coDcilium  non  interdicit  offlcio  ejusmodi  dierum,sed 

»  Ex  Gemet.  et  Theod.  hoc  festum  celebratur  cum 
vi^iha  solerani. 

^  Sie  habet  Codex  Calensis,  consentiuntque  Ge- 
mei,  ac  Theol. 

« Ita  quoque  legitur  inGemet. 

<*  Parljcuia  m  aeesi  in  Cod.  Gemet. 


2 

A  jejunio  dunlaxal,  quia  ii  qui  in  Sexagesfma  et  Qu 
quagesima  jejunabaDt  jejuaium  Sabbati  iu  Quad 
gesima  minime  servabant,  et  in  supplementum  d 
rum  sabbatinorum  et  dominicorum  in  Sexagesimc 
Quinquagesimajejunabant.  Unde  concilium  subji 
git :  Sed  neque  per  Sabbata  absque  infirmitate  qi 
auam  solvat  Quadragesimx  jejunium.nisi  tantum  i 
Dominieo  prandeat,  Quodquidem  sabbaii  jejunii 
in  Quadragcsima,  in  concilioAgathensi  olimprseci 
tura  fuerat  can.  12  :  Placuit  etiam  utomnes  Eccles 
filii,exceptis  Dominicis,  in  Quadragesima,etiam  < 
SabbatOy  sacerdotali  ordinatione,et  districtionis  co 
ntinatione  jejunent.  Sed  cum  hocdecretum  nullolc 
poneretur.  in  conc.  Aurelianensi  iv  renovatum  c 
propler  Gothos  maxime,  quicumfidem  ab  Orien 
libus  accepissent,  Sabbati  jejuniumex  eorummc 
minime  scrvabant,et  in  hanc  consuetudinem  coha 
tatores  Gallos  irahebant. 

198.  Ad  ejus  ptenitudinem,  Pleniiudo  sacri  m 
B  neris  est  gratia  quam  Eucharistia  plene  ei  abunds 

ter  confert. 

199.  Quatenus  triceni,  Juxta  Evangelii  vert 
Matth.  xni,  qusB  ita  exponit  sanctus  Hieronjmi 
lib.  icontraJovinianumcircaprincipium:  Trigintai 
ferunlur  ad  nuptias,Nam  etipsa  digitorumconjunct 
quasi  moUi  complexans  osculo  et  fcederans,  mariti 
pingit  et  conjugem.  Sexagesima  vero  ad  viduas^eo  qu 
inangustia  ettribulatione  sunt  positas;  unde  etsuperic 
digito  deprimuntur  ;  quantoaue  major  est  difficuli 
expertse  quondam  voluptatis  illecebris  abstinerey  tar 
majusestprcemium,Porro  centesimus  numerus(diiigi 
ter,  quaeso,  teclor,  attende)  de  sinistra  transfertur 
dexteram,  et  eisdem  quidem  digitis,  sed  non  eadt 
manu^quibus  in  laeva  nuptaesignificanturetviduaeyCy 
cutum  faciens,exprimit  virginitatis  coronam.  Et  sp 
cialius  a  Beda  libro  de  numerandi  ratione  exprimu 
iur.  Tricesimus  numerusde  digitorum  conjunctioi 
ita  expUcsiiur:  Cum  dicis  tinginta,  ungues  indicis 

C  voliicis  blando  conjunges  amptexu,  Sexagesimus 
Dunc  modum  :  Pollicem,  ut  supra  curvatum  ind\ 
circumflexo  diligenterafrontepraecinges.  Centesim 
ita:  centum  vero  indexfera,  quomodo  in  laeva  dece\ 
facies.  At  dccem  ita  fiunt  auctore  eodem  Bedasupr 
cum  dicis  decem,  unguem  indicis  in  medio  figes  ar 
pollicis.  Dicit  autem  sanctus  HieronymusceDtesimu 
de  siuistra  transferri  ad  dexieram,  quia  prima  coi 
putatio  6t  31$  ^^  IfiBvse  manus  digitis^  usque  \ 
centesimum  ;  quibus  decursis  fitiransitus  ad  dexl 
ram.in  qua  computatio  incipit  a  centesimo.  Un 
Juvenalis,  satyra  decima  denomine  longsBVO  dix 

Pelix  nimirum,  qui  per  tot  ssecula  mortem. 
Uistulit,  atque  suos  aextra  jam  compuiat  annos. 

Et  cum  ventum  est  ad  decem  millia,  ia  laeva  dea 
computaDtur,  cum  supiaaiD  medio  pectoris  appoi 
tur,  ait  Beda.  Uade  jocus  Nicarchi  poetse,  lib.  11 A 
ihologiae  ia  quamdam  anum  vivacem  admodum: 

'H  x^ipWoLii^ 
^  npoe^  aptOjxetQ^dat  ^iurspov  a^$a|xffvi]. 

Id  est,  quae  laeva  deuuo  maau  seDectutem  iDcij 
computare  ^ 

200.  Adsit  nobis,  Id  Codice  Rhemeasi  Legiiur 
nobis. 

201 .  Et  sacrificium  celebrandum,  ItaiD  Codicib 
Rodradi  et  Ratoldi,  et  apud  Pamclium.  Id  Edi 
et  iD  Missali  Romaao  legitur,  etad  sacrificium  ce^ 
brandu  n,  g  Id  Codice  RnemeDsi  esi  aliaoratio  :  S 
crificium,  Domine^  observantiae  paschalis  offerimx 
etc.  Ubi  observaatia  paschalis  et  jejuaium  auadi 
gesimale,quiaillude8tqua;damad  paschalis  resti< 

•  Ila  in  priori  Theod.  At  in  Gemet.  legitur:/(W  * 
ita  hunc  diem  peragere. 

t  Quse  collegit  hic  eruditissimus  Menardus  egre^ 
confirmaot  a  nobis  dicia  in  nota  d  ad  hom.  5.  lib. 
in  Ezech.,  num.  12. 

g  Ita  quoque  in  Cod.  Reg.  SaeoisB. 


307 


IN  S.  GREGORII  UBRUM  SACRAMENTORDM  NOTiG. 


308 


lebritatem  dispositio.  Hincmarus  Rhemensis  Archie- 

Siscopus,  in  epist.  ms.  monasterii  sancti  Remigii 
hemis  siti,  jejunium  quadragesimale  paschale  ap- 
pellat :  Et  guijejunia,  mquit,  paschalia  inchoastis, 
ante  oculos  hahete  quid  in  pascha^  id  est  transitu  suo 
exhocmundo  adpatrem  DominusJesusJradendo  cor- 
pus  et  sanguinem  suum  discipulis  suis  de  reprobo  dis- 
cipulo  dixit.  Sed  hac  de  re  infra. 

202.  Et Majestatem  tuam  cernuadevottoneexoi^are, 
HflBC  verba  desiderantur  in  Codice  Rhemensi. 

203.  Cernua,  Cernuus  dicitur  proprie  inch'natus, 
quasi  quod  terram  cernat,  inquit  Nonius  Marcellus, 
cap.  1. 

204.  Caput  jejunii.  Hanc  celebritatem  seu  missam 
adjectam  esse  post  obitum  sancti  Cregorii  certum 
est,  cum  illius  tempore  cj^uatuor  illos  ante  Quadra- 
gesimam  diesnulla  jejunii  lex  inyolveret,  utciarum 
est  ex  ipso  sancto  Gregorio,  homil.  46  in  Evangelia, 
tum  scribit :  A  prxsentienim  die  usque  adpaschalis 
solemnitatis  gaudia  sex  hebdomadae  veniuntjguarum 
videHcet  dies^uadraginta  duosuntiexguibusdumsex 
dies  Dominici  abstinentiae  subtrahuntur,  non  plus  in 
abstinentia  quam  triginta  et  sex  dies  remanent.Dum 
vero  pertrecintnset  sexaginta  guinguediesannusdu- 
citurnos  autemper  triginla  et  sexdies  affligimury 
quasi  anni  nostri  decimas  Deo  damus.Cum  igiturhoc 
loco  assignet  sanctus  Gregorius  numerum   dierum 
quibus  in  Quadragesima  jejunium  servandum  sit, 
nec  quatuorhi  dies  Quadragesimamprflecedenteshoc 
dierum  intervallo  circumscribantur,  certum  est  illos, 
nullis  tum  jejuniis  fuisse  obnoxios.  Necobestquod 
paulo  ante  exemplo  Christi,  Mosis,   Eliffi,   de   qua- 
draginta  diebus  a^at;  nam  etsi  olim  multi  quadra- 
ginta  completis  diebus  non  jejunarent,  sed  paucio- 
ribus,  tamen  dicebantur  quadraginta  dies,   et  qua- 
dragesimamjdunare,  ut  notat  Socrates  lib.  v   Hist. 
eccl.  cap.  24.  Eamdem  dierum  decimationem    ob- 
servabant  olim  OrientaIes,et  iEgyptii,  ut  docet  Cas- 
sianus,  collatione  24,  capitibus  25  et  27,  et  sanctus 
Dorotheus,  doctrina  45.Qui  praefat®  decimationi  ad- 
jungebant  dimidiam  noctem  Dominicae  sanctse  Pas- 
chatis;jejunantibus  enim  illis  Sabbato  sancto  ante 
ffallicinium   Dominicse  jejunium  solvere  nefas  erat. 
Quia   vero    diebus  Dommicis  et  sabbati.  excepto 
sancto,  non  jejunabant,  septem  hebdomadas  obser- 
Tabant.  Qui  vero  inter  Graecos  quadra^inta  dies  in- 
tegros  jejunabant,  per  octo  hebdomadas  Quadrnge- 
simam  3 16  P^^^'^^^!^^'  utdocet  sanctus  Dorotheus 
ibidem.  Non  enim  una  fuit  olim  jejunii  Quadragesi- 
malis  observandi  ratio,  sive  apud  catholicos,  sive 
apud  haereticos,  utpalam  est  ex  Socrate,  lib.  v  Hist. 
ecclesiastics,  cap.  21 ;  Sozomeno,  lib.  vii  Hist.  eccl. 
cap.  49  ;  Joanne  Chrjsostomo,  homil.  46,   ad  popu- 
lum  Antiochenum  ;  Bibliotheca  Photii,  n.  107,  et 
saneto  Leone  papa,  serm.  4  in  Quadra^esima,   So- 
crates,  capite  citato,  scribit  RomaejejuniumQuadra- 
gesimae  fuissm  duntaxat  trium  septimanarum  conti- 
nuarum  ante  Pascha,  Sabbatis  et  Dominicis  exccp- 
tis.  Sed  cum  excipit  Sabbata  a  jejunio  puto  textum 
ejus  fuise  corruptum,  et  legendum  esse  cv  via  'P^u/xip, 
id  est,  in  nova  Roma,  hocest,  Constantinopoli.  Si- 
quidem  olim  Constantinopoli  tempore  sancti  Joan- 
nis  Ghrysostomi,  ut  ipsescribit  homilia  supra  citata, 
ab  omnibus  integra  Quadragesima  non  jejunabatur, 
aliis  duas  hebdomadas,  aiiis  tres  duntaxat,aliisom- 
nes  jejunantibus,  ita  ut  post  obitum  sancti  Joannis 
Ghrysostomi,  jejunii  quadragesimalis  ratio  ad  tres 
hcbdomadas  redacta  fuerit,  alioqui  secum  pugnaret 
Socrates,  qui  in,ra  eodem  capite  scribit :  cv'P«jpii} 
TTov  ^a^Sarov  v?joTfuowo"c.  id  est,  Romfle   omni    Sab- 
bato  jejunant.  Etsane  Romani  omni  Sahbato  jejuna- 
bant,  Grseci  minime,  excepto  Sabbato  sancto. 

205.  Ad  (;o/^c/<im.NempeadsanctamAnastasiam, 
quo  procedebatur.   Hac   autem  feria  olim  cineres 

*  Minime  quoque  leguntur.  in  Mss.  nostris. 

b  Hsec   iectid   confirmatur  auotoritate  Godd.   Pa- 


A  poenitentibus  imponebantur  ;  sed  hac  de  re   infra. 

206.  Sacramenti.ld  e8t,observationis,celebrita!iis, 
quadragesimalis  videliret. 

207.  Subsidinm.  In  CodicibusRodradi  et  Ratoldi, 
legitur  prxsidium.  In  Codice  Rhemensi  neutrum 
eorum  exslat,  sed  utrumvis  reponendum  est. 

208.  De  peccati  pcena,  Id  est,  de  poenitenlia. 

209.  Sacramenti.  Idest,  graliae  sacramentalis.me- 
tonymia,  causa  pro  effectu. 

240.  Observantix  Paschalis.  Hoc  loco  observantia 
Paschalis  est  jejunium  Quadragesimae,  et  ab  Hinc- 
maro  in  epistola  nis.  supra  cilata  iejunium  Quadra- 
gesimae,  appellatur  jejunium  paschale,  et  ita  9ppel- 
latur  a  Timotheo  episcopo  Alexandrino  in  interroga- 
tionibus,  ut  recte  ibi  explicat  TheodorusBalsamo, 

interr.  7  :  vvv;fefavy5vvflO"ij,  t6  Oao-^^a  c^tiku  vijoTrwetv; 

id  est,  mulier.  si  pepererit,  debetne  jejunare  Pascha? 
et  interrog.  9 :  st  guis  gegrotus,  et  ex  vi  morbi  valde 
labefactust  xal  f^QTp  t6  a6tov  riac/a,  etc.,  id   est,  et 
B  veniat  sanctum  Pascha,  debetne  jejunare  f 

211.  Inutiliasentiunt.  Subaudi.  esse  agenda. 

2 12.  Censendum,  Subaudi,  ralionabiliter. 

213.  Cibus  ejus  est  totius  bonae  volunfatis,  etc.His 
verbis  qiiadratillud  Joan.  iv  :  Cibus  meus  est,  ut  fa- 
eiam  voluntatem  ejus  qui  misit  wc. 

214.  Sacramenti.  Id  est,  mysterii,  arcani,sub  cu- 
jus  involucroaliquidmysticum  latet.nempe  ratiocur 
voluerit  Christus  huncquadragintadierumnumerum 
8U0  jejunio  consecrare. 

245.  Per  toinm  Quadragesimamt  etc.  Hsec  verba 
desunt  in  Editis  et  in  aliis  Godicibus  nostris  mss.  et 
apud  Pamclium  •• 

246.  Stat  operto  capite.  Cum  fit  Oratio,  videlicet, 
juxtaantiauum  Christianorum  morem,  cujus  meaii- 
nit  Tertullianus  in  Apologetico  :  Hluc  suspicienies 
Christiani  manibns  expansis^  quia  innocuis  ;  capite 
nudo,quia  non  erubescimus ;  denigue  sine  monitore, 
guia  ae  pectore  oramus  pro  omnibus  imperatoribus, 

G  317  At  contra  pagani  operto  et  velato  captte 
orabant.  Sanctus  Cyprianus,  Oratione  de  lapsis : 
Ab  imino  sceieratoque  velamine.quo  iilic  velabantur 
sacrtficantiumcapita  captiva,  caput  vesirum  tibei^um 
mansit. 

217.  Remedio.  Pro,  ad  remedium ;  et  sensus  esi  : 
prsesta  ut  votiva  sacramenta  nobis  proveniant  ad  re- 
medium  vitfietemporalis,  recte  peragendse  videlicet, 
et  a^ternae,  adipiscendae  nimirum.  Yulgo  legitur  re- 
media. 

248.  Sabbato  induodecim  lectionibtu.  Hocprimum 
quatuor  teraporum  jejunium  olim  non  semper  oc- 
currebat  prima  hebdomade  Quadragesimae  ;  sed  de 
hac  re  infra. 

219.  Remedia  nobis  xtema,  Remedia  letema  sunl 
quae  conducunt  ad  vitam  seternam  consequendam ; 
est  metonymia,  ut  pallida  mors. 

220.  Quae  se  affligendo  came  *>  Optima  lectio, 
quam  agnoscit  Codex  Rodradi,id  estse  affligendoin 

Q  carne.  Vulgo  legitur  carnem. 

221.  Bedemptionis  aeternse.  Id  est,  gratise.  quae  no- 
bis  conciliat  rcdemptionem  seternam.  Est  metony- 
mia,  efTectus  pro  causa. 

222.  Externis.  Id  est,  alienis;  est  enim  antitheton, 
et  opponuntur  peccata  propria  alienis. 

223.  Ignorantes,  id  est  peccatores. 

224.  Et  dux terrena  delectatione.LocuscorruptuSy 
8icque,ut  arbitror,  casligandus :  Et  qui  terrenae  dele- 
ctalioni  camales  epulas  abnegofnusthumanae  volun- 
tatis  prarj^  rrdentiones  amputemus, 

225.  Nostrx  rcdemptionis  effecius.  Id  est,  gratia 
quam  Christus  nobis  acquisivil  suo  san^uine.  Infra, 
in  Prsef.,  continuo,  id  est,  statim,  protmus. 

226  Supemis  p7*omi$sionibus  reddal  acceptos,  Id 
est,  nos  libi  reddat  acceptos  et  gratos  ad  supernas 
promissiones  obtinendas. 

mel.,  Reg.  Suecioe,  Gemet.  et  utriusque  Theoder. 


389 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTORDM  NOTiE. 


310 


287.  i?yrfn*flm.  Quidsilhjdria,  explicat  auctor  vc- 

(cris  etjmologici,  i*^pia  xitpira^  To  tiq  xj^top  euQrrov 
iyytin,  id  cst,  Uydria  proprie  vas  est  ad  aquam  ap- 
tum.  Saoctus  Angustinus,  traclatu  <5  in  Joannenr) ; 
Vaserat  undeaqua  hauriebafur,  GraBco  nomine  appel' 
latur  kydria,quoniamGrsece\i^(apaquadirHHr,  tan- 
Quam  si  aquanumdiceret ur. Ss^ncius  lsidorus,lib.xx 
Orig  ,  cap.  6 :  Bydriavasis  genus  aquatilis  per  deri- 
cafionem  vocaiafo^Mo  enim  Grseciaquam  dicunt. ^on 
solom  erat  vas  aauarium,  sed  etinm  vinarium,  ut 
testalur  Julius  Pollux.  lib.  x  Onomasl.,  cap.  20; 
cioTc  ov^ovov  u^aro?,  aAAoc  xai  otvou  ayyeeov  i)  \j9pioL  Jv. 
Id  est :  Quare  non  soluin  aquee.  sed  etiam  vmi  vas 
hydria  erat ;  et  rectequidem,  quia  illae  hvdrice  qua- 
ram  usus  fuerat  m  nuptiis,  in  Cana  Galildes,  Joan. 
II,  plense  erant  vino,  quibus  exhaustis,  Christus  eas 
impleri  aqua  jussit,  ut  cam  in  vinum  converteret.  In 
hac  autem  Prsefatione  hydria  metaphorice  sumitur. 

2i8.  Indemnes.  Id  est,  nulli  rcatui  peccatorum  ob- 


noxii. 


229.  Qiuidrifida  peccatorum  mote.  Alludit  ad  qua- 
triduanam  Lazari  corruptionem.  QuadriGda  pecca- 
torum  moles  sunt  praecipua  peccata,  superbia,  ava- 
ritia,  luxuria  et  gula. 

230.  Et  ad  rcmedia  perducant  astema.  Id  est,  per- 
docant  ad  pascbale  sacramentum  corporis  et  sangui- 
oisChristi,  quod  recte  dicitur  {eternum  remedium, 
quia  iilius  beneOcio  vitain  wternam  consequimur. 

231.  Saci-amenti,  id  est,  gratiae  sacramentalis^  ut 
supra  notatuun  est. 

318  ^-^*  Cujus  noi  misericordia  prasvenitut  bene 
a^mus,  etc^  Ita  sanctus  Augustinus  in  Euchiridio, 
cap.  28 :  Nolentem  prxvenit.  ut  velit  ;  volentem  sub- 
tequHur^  ne  frustra  velit.  Circa  quod  notandum  est, 
etsi  non  raro  a  theologis  per  gratiam  pnevenientem 
idem  plane  intelligaturquod  per  excitantcm,  et  per 
sotisequentera  idein  prorsus  quod  per  adjuvantem, 
tamen  siepe  per  ^ratiam  praevenientem  intelligi  om- 
nesgratias;  excitantem,  adjuvantem.  habitualem, 
prout  per  eas  jasti  reddimur ;  per  subsequentum 
Tero  omnes  etiamintelligi,  sed  proutaccepla  justitia 
pereas  roboratur,  augetur,  elad  flnem  usque  con- 
lerrator.  Unde  sanctus  Augustinus,  lib.  de  Naturaet 
Gralia,  cap.  5t  :  Prxvemt  Deusutsanemusy  subsequi' 
iur  nt  sanali  vegctemur ;  prxvenit  ut  vocemur,  subse- 
piturut  gtorificemur;praevenit  utpie  vivamus.subse- 
quUurut  cum  illo  semper  vivamus.  Sanctus  Fulgen- 
tios,  lib.  I  ad  Monymum,  cap  i  I :  Prasvenit  imnium 
utfialjustus  subsequitur  fiat  impius;  prasoenit  coe- 
nm  ut  iumen  donei,  subse(fui(ur  viientem  ut  lumen 
quodeontultt  servet;praevenit  elisum  utsurgat.subse- 
quitur  etevalum  ne  cadat.  Cassiodorus,  in  Psalmum 
uir.  Subsequitur  uti^ue  ad  justitiam,  praeceHt  ad 
gratiam  eonferendam.Nam  si  solum  sequeretur^nemo 
dtmaia  perciperet ;  si  tantum  praecederei.  nemo  posset 
(oUata  servare,  Graviores  sunt  enim  insidiae  quas  a 
tergo  diabolu^  parat:  et  nisi  Domini  misericordia  sub- 
tequatur,  facitlime  humana  fragilHas  decipitur.  Tunc 
«iro  quando  se  atiquis  vitium  transissecredit,  incauta 
magisignorantia  decipitur.  Unde  nimis  ncceasarium 
f^ntsemper  nos  et  gratia  Dominipradc.edatyet  miseri- 
cordia  subsequatur.  EtsanctusGregorius,  lib.  ix  Mo- 
raliam,  cap.  29  :  Dominus  ea  qua  nos  misericordiaad 
6w  vivendum  praevenit,  et  suosequenter  custodit;  nisi 
oiw  misericordiam  subroget,  servari  non  vnlet  vita 
gumpraebet.  Ethaec  doctrina  fundaturin  Scripluray 
Psal.  Lvin  :  Misericordia  ejus  praeveniet  rne  ;  Psal. 
xiu  :  Misericordia  tua  subsequetur  me.  Cum  ergo  hic 
/dicitnr  praevenit  ut  bene  agamuSy  subsequitur  ne 
ijpntra  agamus,  intelligitur  gratiam  prsevenientem 

uiad  bene  agendum,  at  subsequentem  ad  conser 
UDdQm  bonum  concessum,  et  in  eo  perveraodum. 
^ita  iile  frustra  non  agit,  qui  in  bono  quodincepit 
P^rseverat,  et  sicgratia  subsequens  dalur  ne  frustra 
tgttur. 

233.  Dominica  in  ramispalmarum.  A  GodlnoGu- 


A  ropalate  in  libro  de  Officiis  dicitur  :  kprii  rdav  jSa^uv, 
in  est,  festum  Palmarum. 

234.  Utsicut  ei  cum  ramis  Palmarumy  etc.Nota 
antiquitatem  solemoitatis  Palmarum,in  quafitPro- 
cessio  cum  ramis  arborum  benedictis.  Quse  sane  an- 
tiquissima  est ;  illius  enim  meminit  sanctus  Cyrillus 
Hierosolymitanus,  catechesi  10 :  'O  ^oivt?  6  tTrlr^?  ^a- 

poyyoc,  |xapTi/OEtT«  jSaia  Trapao^jrciv  TraTi  TOt?  tots  **j^u- 

fjtou(7t.  II  est :  Palma  quse  est  in  valle  testatur,  ramos 
exhibcns his qui tunc benedicunt. Ej usdem  solemnita- 
tismcminitsanctus  Aldhelmus  orientalium  Saxonum 
episcopus,  lib.  de  Laudibus  virginitatis,  cap.  15,  agens 
de  S.  P.  N.  Benedicto  :  Haud  frustra  vocabuli  (Be- 
nedicli)  pnvileqium  participavit  cum  Advoeato  et 
Bedemptorennsiro  :  dequo  lactentes  eimngeliciconsO" 
na  vocis  karmonia  psallentes  concorditer  cecinerunt: 
Benedittus  gui  venii  in  nomine  Domini.Cujus  rei  regu- 
lam  nostra  guoque  mediocriias  (authentica  veterum 
auctoritate  subnixi)in  sacrosancta  Palmarum  solem' 
B  nitate,binis  classibu$,canora  voce  concrepanSyCt  ge^ 
minis  concentibus.Osanna  persuttans.cum  jucunaae 
jubilationis  melodia  concelebf*at.  In  Godice  Ratoldi 
exstat  BenedictioPalmarum.  Alcuinus,  lib.  de  divi- 
nis  Officiis,  cap.  14,  totam  Processionis  rationem 
describens  sub  finem  ait :  Bac  finita  inchoantur  a 
duobus  cantoribus  quidam  versus : 

Israel  es  tu  Rex. 

Bespondet  chorus  aspieiens,  seu  inetinans  $e  ad 
supi'a  scriptum  sanctum  Evangelium  : 
Gloria  laus  et  honor  tibi  sit. 
^JQ.Etordinesequunturaliiversus.S^uciiimEyeLn' 
gclTum,  cujus  hic  mentio  fit  illud  estquod  in  quo- 
dam  feretro  positum  gestabatur  in  illa  Processione, 
ut  scribitidem  Alcuinus,  supra,  eodem  capite.  In  lo- 
cocitato  notandi  sunt  ii  versus,  Isrnel  es  tu  Bex,  etc, 
Ginna  laust  etc,  quos  vulgo  dicunt  a  Theodulpho 
episcopo  Aurelianensi,  Andegavis  incarcere  compo- 
n  sitos.  Is  einm,  ut  ferunt,  cum  insimulatus  esset  con- 
jurationis.  advcrsus  Ludovicum  Pium  imperatorem 
cum  Bernardo,  Italifle  rege,  Andegavis  dicti  impera- 
toris  jussu  in  custodiam  datus  est,  ubi  hos  versus 
composuit,  quos  cum  in  die  Palmarum  in  ipsocarce- 
re  decanlaret,  illac  forte  transiens  imperator  carmi- 
nummelodia  captusTheodulphumcarcere  liberavit, 
et  ad  sedem  remisit.  Hoc  scripsere  quidam  auetorcs 
non  adeo  antiqui,  quos  erroris  locus  supra  citatus 
Alcuini,  in  quo  horum  versuum  fit  mentio,  convin- 
cit,  cum  Alcuin  us  obierit  anno  oclingentesimo  quar- 
to,  longeante  conjurationem  Bernardi,  ut  testatur 
Oderannus  monachus  sancti  Petri  Vivi  in  Chron.  : 
Anno804o^'i7  A  lcuinusphilosophus  ahhas  sanctiMdr^ 
tini.  Sed  apud  anticj^uos  scriptores,  qui  de  gestis  Lu- 
dovici  Pii  imperatoris  scripsere,  mirum  est  de  ejus- 
modi  historia,  seu  potius  fabella,  sileotium,  etquod 
ipsi  scribunt  de  Theodulpho,  et  alils  conjuratoribus 
huiccommento  prorsusadversatur.  Nam  imperator, 
rx  eodem  anno  8l8,  captis  conjuratoribus,  Aquisgra- 
^  num  reversusest,  transactoqueQuadragesimali  jeju- 
nio  paucis  post  Pascha  diebus  conjurationis  auctores 
et  B»»rnardum  regem  judicio  Francorumcapitali  sen- 
tentia  condemnatos  luminibus  tantum  jussit  orbari, 
episcopos  sjnodati  sentcntia  depositos  monasteriis 
mancipari ;  cseteros,  prout  quisque  vel  nocentior  vel 
innoccntior  apparebat,  vel  exsilio  proscribit  vel  de- 
tondepi,  atque  in  monasteriis  conversari,  ut  scribit 
Eginhardusad  eumdem  annum.  Idem  scribit  Thega- 
nus.  lib.  de  Gestis  Ludovici  Piiimperatoris,  num.  22, 
solius  deposilionis  episcoporum,  nulla  in  monaste- 
riis  drtrusionis  mentione  facta.  Idem  testatur  qui- 
dam  anonymus  antiquusscriptorin  VitaLudoviciPii, 
ubi  refert  Theodulphum  et  caeleros  episcopos  fuisse 
deposilos,  et  monasteriisobtrusos.nempe  in  exsilio. 
Siquidem  se  in  exsilium  actum  fuisse  testaturipse 
Theodulphus,  epistola  ad  Modoinum  episcopunti : 

Hoc  Modoine.  tibi  Theodulpbus  dirigit  exsul, 
Sunmio  pontificiun  cernuus  ecoe  melos. 


311 


IN  8.  GREGORIC  LIBRHM  SACRAMENTORUM  NOTiB. 


3(2 


Etin  epistola  ad  Aigulphum  episcopum  : 

Hoc,  Aigulphe,  tibi,  praesul  sanctissime,  mitto 
Toeodolphus  carmen  exsul,  ab  exsillo. 

Et  in  epistola  citata  ad  Modoinum  conqueritiirse  non 
fassum  injuste  fuisse  episcopatu  abdicatum,  idque 
sine  auctoritate  Romani  pontificis  : 

Non  ibi  testis  inest,  judex  nec  idoneus  ullus  ; 

Non  aliquod  crimen  ipse  ego  fassus  eram. 
Eslo  :  forem  fassus,  cujus  censura  valeret 

Dedere  judicii  congrua  frena  mihi? 
Solius  illud  opus  Romani  prsesulis  exstat, 

Cujus  ego  accepi  pallia  sancta  manu. 

Quae  videre  est  apud  Henricum  Canisium,  tomo  V 
antiquae  lectionis,  parie  ii.  Et  his  patet,  cum  jam 
esset  condemnatus  paulo  post  solemnitatem  PaschaB 
Theodulphus,  eum  non  fuisse  vinculis  solutum  in 
i?amis  Palmarum  ab  imperatore,  ejus  melodia  dele- 


A  utriusque  Testamentipaginis  sufficienfer  instructus, 
Ipsa  enim  ejusopera  testimonium  perhibentveritati. 
Nam  cum  ipse  teneret  comitatum  Toi'nodorensem,€l 
comitatum  Barri super Sequanam  prosuisnepottbus, 
qui  evant  adhucpat^uUjprofUer  discurdias  quasdam, 
sicut  dicttur,  rex  Francomm^qui  tunc  erat,ipsum  te- 
nuit  in  Noviomensi  civdate.in  lurrijuxta  portam^ubi 
nonfractusadversitate,sed{fnudens,quiaintettigebat 
quodfiliumquem  diligitflagellat  Deus.fecithynmum, 
et  modulatis  vocibus  decantavit  cum  pueris  in  ramis 
Palmarum,  scilicety  Gloria  laus.  Ipseetiam  Vitam 
beati  martyris  (MsimtinVm  transtnlit  de  Grweoin  La- 
tinum,  Ilac  ille,    quem  sequendum    putarem,   nisi 
mentio   iliorum  versuum  apud  Alcuiuum  obstaret. 
(/n  bibliotheca Floriacensi  Joannis  aBasco  ubbatis,) 
235.  Da,  qutesumus,  omnipotem  Deus,  ut  quiin  tot 
adversis,  etc.  Alcuinus,  lib.  contra  Elipandum  To- 
letanum  episcopiim  citat  banc  Orationem,  sed  eam 


regiam  potestatem  arrogaverat,  quo  ad  ordiem  re- 
dacto  rediens,  Andegavos  venit,  ubi  Irmingardis  re- 
gina  conjux  ejus,  quam  proficiscens  ibi  asgrotantem 
dimiseratyduobus  diebus.postqnamipseadeam  venit, 
morbo  invalescente,  v  Nonas  Octobris  discessit,  ut 
scribit  Eginhardusad  cumdem  annum  ;  id  etiam  te- 
stantur  Theganus  et  Anonymus  supra  citali.  Bis  eo 
anno  fuitAndegavisimperatoreundo  in  Armoricam, 
et  redeundo ;  nec  tamen  potuit  solvereTheodulphum, 
qui  tantum  post  Pascha  Andegavos  profectus  320 
est  et  reversus  est  mense  Octobri,etpaulopost  abiit. 
Tandem  pius  ille  imperator  et  misericors  anno  821 
in  conventu  generali  apud  Theodonis  Villam,  cum 
celebrarenturnuptiaB   Lothorii  filii  sui,  et  Irmingar- 
dis  Hugonis  comitis  filiaB,  accersitis  conjuratoribus, 
injuriam,  condonavit,  eisqueomnia  bona  facultates- 
que  restituit,  ut  testatur  JEginhardus  ad  prjBfatum 
annum  :  Emicuit  in  koc  palatio  piissimi  imperatoris 
misericordia  singularts,  quam  ostendit  super  eos  qui 
cum  Bernardo  nepote  suo  in    Italia  contra  caput  ac 
regnum  suum  conjuraverunt .  Quibus  sibi  ad  prmen- 
tiam  venirejussiSy  non  solum  vitam  etmembraconces- 
sitj  verum  ettam  possessiones  judicio  tegisin  fiscum  re- 
dactas  magna  liberalitate  restituit. Idem  iesisiixiT  snpra, 
scriptus  Anonymus  in  Vila  Ludovici  Pii.  Ex  quibus 
patet  non  donatum  fuisse  crimen  ipsi  Theodulpho 
Andegavis  in  carcere  existenti.   Et  certe  valde  crat 
infensus  ipsi  Theodulpho   Ludovicus,  nec   parcere 
volebat,  nisi  prius  crimen  fateretur,  ut  scribit  Mo- 
doinus  episcopus  ad  ipsum  Theodulphum  : 

Gommissum  scelus  omnetibi  dimittere  mavult, 
Si  peccasse  tamen  te  memorare  velis. 

Nam  prodessetibi  confessio  pura  valebit, 
Si  te  voce  probas  criminis  esse  reum. 

Et  paulo  post : 

NuUo  alio  superare  modo  puto  principis  iram 
Posse,  probes  nisi  te  criminis  esse  ruum. 

Haec  refert  Henricus  Canisius  libro  supra  citato.  Sed 
pius  imperator  postea  sententiam  mutavit,  utpaulo 
ante  diximus,  et  omnibus  coujuratoribuspro  suacle- 
mentia  singulari  pepercit. 

Quidam  Anonymus,  qui  vixit  tempore  Philippi  Au- 
gusti  Francorum  regis,  cap.  3  Jibri  de  Translatione 
reliquiarum  sancti  Mamantis  in  Gallias,  hos  versus 
tribuit  Reinaldo  episcopoLingenensi,  et  similia  fer- 
me  narratiis  quse  falso  de  Theodulpho|creiita  fuis- 
se  supra  scripsimus  :  Procedente  tempore  assumptus 
ad  regimen  urbis  Lingonicw  Reinaldus  cpiscopus  pice 
recoraationis,  qui  decimus  sedit  anle  venerabiLem 
Wilhelmum,qui  nunc  est  electus  noster,  Vir  ille  qui- 
dem  spectabilis  genere  fuit,sednobilitatem  genensho- 
nestas  morum  et  m  ultiplex  titterarum  scientia  illusira- 
bat.  Non  solum  tiberalibus  studiis  eruditus  fuit,  sed 


tra  defecimus.  etc. 

236.  Humilitas  erigit.  Prwclare  sanctus  Augusti- 
nus,  lib.  ]  de  Symboload  catechumenos:  Exattavit 
sehomo.  et  ceridit  :  huniiliaintse  Deus,  et  erexit,  ffu- 
militas  Christi  qutdest?  Manum  Dens  homini  jacentt 
porrecit,  Non  ceoidimus,  ilte  dpscendit  ;  nos  jace- 
bamuSf  ille  se  inclinavit.  Prendamus,  et  surgamus 
ut  non  in  poenam  cadamus. 

237.  Sacramenta,  id  esl,  festa. 

238.  Quop  medicinalibus  sunt  instituta  jejunixs. 
321  Id  est,  qiise  suul  instituta  in  medicinalibusje- 
juniis  celebranda. 

239.  Et  dicit  orationes  sotemnes.  Ex  raore  antiquo, 
quem  vidcre  est  apud  Alcuinum,  lib.  de  divinis  Of- 
uciis,  cap.  de  feria  quarta  majoris  hebdomadw:  Di- 
cit  oratwnes  solemnes,  sicut  in  sexta  feria.  Et  ra- 
lionem  subjungit,  quia  hac  feriaconsilium  inferunt 

Q  JuddBi  de  Jesu  capiendo ;  et  apud  Amalarium,  lib.  i, 
de  Offic.  eccl  cap.  11 :  Intimat  supra  dictus  tibeltus 
( Romanus  Ordo)  ex  Romana  consuetudine  debere  ea- 
deni  die  antt  publicumofficium  Orationes.quas  $ole- 
mus  in  sexta  feria  agere,  recitari.  Hoc  videre  est  in 
Ordine  Romano,  in  ordine  de  feria  4,  hebdomadae 
majoris  :  Et  dicit  Orationes  solemnes.  Oremus,  di- 
lectissirninobis,  in  primis  pro  Ecclesia  Dei^et  0816- 
ras  per  ordinem  :  tanlummodo  pro  se  intermittii, 
Postea  verodicit  Orationemprorege  Francorum,$ivt 
proimperatore.  AdulfimumproJudcPis  nonftectun^ 
tur  genua.  Is  mos  etiainvideturin  God.  Thiliano,  qui 
olim  fuit  Ecclesia;  Salariensis,  hoc  est  Sagiensis,  ut 
in  praefatione  notaviinus.  Ita  enim  in  hoc  Godice 
scriptum  est,  in  ordine  feriae  4  majoris  bebdomadaB : 
Exspectantes  ponlificem.qui  semper  {ipse)in  ecctesia 
majores  Orationes  sotemnes  ipsa  die,  sicut  in  Sacra' 
mentorum  libro  continetur,  hoc  continet  ordine.  Et 
paulo  post.  Post  Amen   dicit  Orationes  solemnes  : 

rx  oi^emus,  dileclissimi  nobis^  in  primis  proEcelesia  Itl. 
et  coeleros  per  ordinem;  tantummodo  pro  se  inter- 
miltit ;  post  imperatorem  vero  dicU  pro  rege  Fran- 
corum.  Ad  ultimum  pro  Judosis  non  flecfuniur  ge^ 
nua  Hujusmodi  Orationes  babcntur  etiamiu  Editis 
hnc  eadcm  feria  qiiarta,  sed  non  exstant  in  aliis  Go- 
dicibus  nostris  'mss.  «  neqi;e  apud  Pamelium.  Sed 
nec  inodo  dicuntur  hac  feria  4. 

240.  Oremus.  Graeci  dicunt  tou  Kvptov  ^iin^^^^xtv,  id 
est,  Oremus  Dominnm,  ut  planuin  est  ex  liturgia 
sancti  Jon')n's  Clirysostomi,  et  ex  Euchologio  Grae- 
corum  pabsim.  Oi*Mturque  a  diacono.  non  a  sacer- 
dole,  ut  clarum  est  ex  eadem  sancti  Joan.  Chrysost. 
Iiturgia  :  6  oikxovo;,  TovKu/>tou  ^sT,0(iitxev,  id  est,  dia- 
conus,  Oreraus  Dominum,  et  ex  eodem  Euchologio 
passim.  Notaquodin  hac  feria,  ut  in  sexta  sequenti 
in   his  Orationibus    non    solum  sacerdos    annun 


•  In  priori  Theod.,   io   officio   feriae  6,  hujusmodi  OralioDibus   titulus  hic   praBmittitur :  7nc?pmni    Ora 
tiones  qu(B  dicenda  sunt  quarta  et  sexta  feria. 


M3 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


314 


lial  orationem  dicendo  duntaxat  Oremus,  pro  more  A 
solilo,  sed  insuper  monet  pro  quibus  et  quid  oran- 
dum  slt,  quemadmodum  olim  usitatum  erat  in  omni- 
bus  aliarum  Missarum  Orationibus^  cum  sacerdos 
populum  de  Oratione  monerel.  ut  manifeslnm  est 
ex  sancti  Augustini  epist.  10/,  ad  Vitalem  :  Euerce 
eoiitra  Orationes  Ecclesix  disputationes  iuaSjetquan- 
do  audis  sacerfiotetH  Dei  ad  aliare  exkortantem  po- 
pulum  Dei  orare  proincredulis,  ut  eos  Deus  conver- 
tat  fid  fidem  ;  et  pro  catechumenisMi  eis  desiderium 
regeneratiofiis  inspiret  ;et  pro  fidelibus^  utin  eo  quod 
esseccpperunt  efusmunere  perseverent.Subsannapias 
voces,  ef  dic  te  non  facere  quod  hortatur. 

mi.  Flectamus  genua.  Vetus  est  consuetudo  ec- 
clesiastica  ut  diaconus  clamet.  Flectamus  genua  ; 
quam  videre  est  hom.  3isancli  Cwsar»!  Arelatensis: 
Nam  dum  frequenlerySicuf  Ofonet,  et  diligenter  at- 
tendo,  clamante diacono  Flectamus  genua.moximam 
partem  populi  sicut  eolumnasereciasstare  conspicio, 
quod  Chj'istiauis,  dum  in  erclesia  oratur,  non  lirety  B 
nec  expedit,  Et  in  fine  Homilite  :  Et  quoiiescumque 
diaconus  clamaverit  ut  in  Orationegenuaftectei^e^aut 
Benedirtioni  inclinare  capita  deheatis,  obedienter  et 
fdeliler  cum  vera  humilitate  faciafis, 

242.  Postquam  orayerew^.Olimpostquam  diaconus 
clamaverat  Ftectamus  qenua,  populus  orabat.  Jesse 
Ambianeiisis.in  cpistola  de  Baptismo  :  Postmodum 
admoneantur  a  diac0Tto,Oraie,  eiecti,  flectite genua; 
efpostquamoraverintydicil:  Levate.OrahaiQrquesub 
silentio.  Unde  in  Cod.  Hhem.  Et  nunfiat  diaconus  : 
322  f^lectamus  genua^  et  populus  silet, 

243.  Dicit  ievate,  Diaconus.  Oratione  completa, 

oJim  clamabat,  Levate ;  quod  videre  est  loco  citato 

Jesse  Ambianensis:  Postquamoraverintydicat  Levate. 

Et  in  Cod.  Rhem.,  feriao  majoris  hebdomadffi  :  FA 

nuntiat  diaconus  Flectamusgenua,  ef  populussilet. 

JHcU  Levafe.et  dat  Orationem.  0"aBuItimaverba,  et 

dat  Ora^ion^m,inteIliKenda  sunt  de  pontifice.Et  apud 

Alcuioum.   lib.    de  divinis   Officiis,   cap.   de  feria  (j 

sexta,  quae  et  parasceve  dicitur:  Dirit  Oremus ;  et 

diaconus  Flectamus  genua;item  diaconus  Levatey 

eipontifex  dat  Orattonem.  VX  in  Cod.  Tiliano,  ubi 

agitur  de  hac  feria  sexta  :  Et  dicat  Oremus,  et  dia- 

conus  Flectamus  genua ;  et  oret  diuttssime;  ef  diaco^ 

nus  dicat  Levate,  Hodie  vero  t6  Levate  dicitur  a  sub- 

diacono.  Pra^terea  notandum  est  in  Ordine  Homano, 

ioordine  de  feria  sexia.in  his  solcmnibus  Orationi- 

bus,  OremuSf  dilectissimi  nohis,  pro  Ecclesia  sancta 

Deiy  ctc,    tantum  dici  a  diacono  Levnte,  in  fine  cu- 

JQsqueOrationis,  quo  dicto  dicit  sacerdos  Per  Domi- 

num,in  buncmodum  :  Omnipotens  simpiterne Deus, 

qui  gloriam  tuam,  etc.  Levate,  Pei'  eumdem.  Omni' 

potens  sempiteme  Deus,  cujusjudicio,  etc.  Levate, 

Per  Dominum, 

244.  Tantummodo  pro  se  intermittit,  etc  Ua  Al- 
cuinus,  cap.  supra  citato  de  feria  4  majoris  hebdo- 
madse:  Hoc  scientes^  ut  quodpontifexprose  intermit- 
tit,  ibi  itium  commemorent ,  r^ 

145.  Pro  Judseis  non  genuflectant.  In  Cod.  Til. 
Ad  uttimum  pro  Judaeis  non  fleciantur  qenua.  Hanc 
oratiooem  profert  Alcuinus  lib.  de  divinis  Officiis, 
cap.  de  feria  sexta,  quae  et  parasceve  :  Et  per  omnes 
aitas  Orationes  genuflectimus,  ut  per  hunc  habitum 
corporis,  mentis  humilUatem  atlendamus^  excepto 
quando  pro  perfidis  Judxis  oramus.  Illi  enim  genu 
jUctebani  DominOf  opus  bonumtmale  operantes,quia 
iiiudendo  haec  faciebant. 

i46.  Confessoribus.  Confessorcs  hoc  loco  sunt 
caotorei»  et  psalmistae,  qui  sunt  in  inferiori  clerico- 
nim  gradu,  can.  il  concilii  iv  Charthag.  Id  satis 
palel  concilio  Toiet  i,  can.  9:  NvLLa  professa  vel  vi- 
dua^  Qb.seiite  episeopo,  vel  presbylero,  in  domn  sua 
A  fUiphonas  cum  confessore,oet  servosucfaciat.Ei  ita 

»  In  Gemet.  quoqus  \eg\iiir  pro  Christianissimo  im' 
peratore  nostro,  licet  infra  scriptum  sit  respice  ad 
Anglorum  benignus  regnum , 


capiendus  est  canon  sextus  ejusdem  coDcilii :  Item- 
qtie  pueLLa  Dei  nec  familiaritatem  habeat  cum  con- 
fessore.  Ita  dicti,quia  confiteri  passim  in  sacra  scrip- 
tura  est  Dei  laudes  decantare.  (^um  igitur  in  hoc 
Sacramentarii  loco  mentio  fiat  omnium  personarum 
Dei  cultui  mancipatarum,  par  est  credere  in  eo  per 
confessoresintelligi  cantores  seu  psalmistas. 

247.  Virginibus.  Intelliguntur  virgines  devot8B,seu 
professa»,  hoc  est  qua?  Deo  virginitatem  devoverint, 
de  quibusinfra. 

248.  Viduxs.  Similiter  intelligunturi  la)  vidusegufle 
viduilatem  solemni  ritu  professae  fuerint,  de  quibus 
etiam  infra. 

249.  Pro  Chiistiano  rege  nostro,  II a  in  Editis 
In  a  Codice  Rhemensi  legitur  Pro  Chrislianissimo 
imperatore.vel  rege  nostro.  In  Codicibus  Hodradi,et 
Ratoldi,  et  apud  Painelium  :  El  pro  Christianissimo 
imperatore  mstro.  In  Ordine  Homanohflechabentur: 
Postea  vero  dicit  pro  regc  Francorum,  sive  pro  impe- 
ratore.  In  Codice  Tiliano,  feria  4,  sic  habet :  Post 
imperatorem  vero  dicit pro  rege  Francomm.Sed nullae 
assignantur  particulares  Orationes,  nec  in  feria  6. 

2o0.  Respire  ad  Romanorum  alque  Francorum 
benignus  imperium.  Ita  in  Excusis,  in  Codice  Rhe- 
mensi  legilur:  Respice  propitius  323  ^^  Romano- 
rum,  sive  Francorum  benignus  vnf^enum.Xvk  Codice 
Rodradi,  et  apud  Pamelium:  Respice  adRomanorum 
benignus  imperium.  *>  In  Codice  Ratoldi :  Respice  ad 
Romanorum.sive  Francorum,  benignus  imperium. 

251 .  Quibus  exptetiSt  etc.  Nota  hac  die  has  Oratio- 
nes  dici  quidem  olim  solitas  proxime  ante  Missam, 
sed  aliquo  intervallo. 

252  Hora  octava.  Id  est.  secunda  post  meridiem 
juxta  antiquam  incipiendidiei  ethorarum  numeran- 
darum  rationem. 

253.  Schola.  Schola  in  Ordine  Romano.et  in  libris 
Sacramentorum  est  collegium  cantorum.  Si  quidem 
olim  cierici  omnes  in  ecclesia  non  cantabant ;  sed 
erant  quidam  cantores  a  caeteris  clericorumgradibus 
distincti,  huic  muneri  obeundo  deputati,  ut  videre 
est  in  concilioCarthag.  iv,  can.  10,  quos  tamen  theo- 
logi  nostri  inter  eos  qui  proprie  ordinibus  initiantur 
non  solent  recensere  ;  etin  concil.  Laodiceno,  can. 
15  '  Trept  jii^  (Jgtv  7r).iivT&iv  xavovixfuv^oe^TCdv  S7ri  tov  aa- 
Swva  ava§atv6vTwv,  etc.  Id  est  :  Quod  non  oportet 
praeter  canonicoscantores,qui  suggestum  ascenduut, 
et  qui  exmembrana  psaIIunt,aliquos  alios  canerein 
ecclesia.  Ubi  canonicicantores  sunt  ii  qui  canonice 
et  legitime  ad  hoc  munus  obeundum  sunt  instituti. 
Apud  sanctum  Ignatium.  epist.  ad  Antiochenos,  in 
qua  recensens  gradus  ciericales,  inter  eos  Psaltes 
seu  cantores  commemorat ;  et  in  Constitutionibus 
apostolicis,  lib.  vin,  in  Missa  sancti  Clementis,  inqua 
oraturprolectoribus,  cantoribus,virginibus  etviduis. 
Nec  dicendum  est  hunc  gradum  priscis  illis  tempo- 
ribus  non  fuisse  a  ca^teris  gradibus  minoribus  dis- 
tinctum,sedex  eis,  maximeex  Iectoribus,assuraptos 
fuisse  cantores.  Contrarium  enim  apparet  ex  locai 
supra  citatis,  et  maxime  ex  concilio  Cartha^rinenis 
IV,  ubi  psaltae,  seu  cantori,  assignatur  post  alios  sus 
peculiaris  Benedictio,  qu^sane  est  alicujus  persons 
distinctae,  quae  nondumsitalicui  ordini  initiata;cum 
hic  gradus  sit  postremus  omnium,necvideamus  lege 
ordinaria  eum  qui  adsuperiorem  aliquem  promotus 
sitgradum  ad  inferiorem  ordinari.Prsetereacanones 
apostolorum  distinguunt  lectores  a cantoribus ;  igitur 
ut  plurimum  cantores  non  assumebantur  ex  lectori- 
bus.  Btenim  can.  26  datur  libertas  ducendi.  uxorem 
lectoribus  et  cantoribus.Canone  45prohibetur  hypo- 
diacono,  lectoriet cantorialeisetehrietati  vacare;et 
can.  69  statuitur  ut  episcopus,  vei  presbyter.  vel 
diaconus,  vol  hypodiaconus,  vel  lector,  vel  cantor, 
qui  sanctain  Quadragesimam,  aut  feriam  4,  vel  pa- 

fe  Hain  secundo  Theoder.  In  altero,  ad  Christia- 
nissimum  benignus  imperium. 


315 


IN  S.  GREGORII  LIBRDM  SAGRAMENTORUM  NOTiB. 


316 


rasceven,nonjejunaverit,  deponatar.  Postea  tamen 
psalt»  seu  ranlores  ex  subdiaconis  et  aliisminoribus 
ordinibus  assumpti  sunt,  qui  cantorum  scholam, 
cujusest  hic  mentio.  componerent.  Nam  in  concilio 
Bracarensi  1,  can.  29.  videmns  lectores  psaitarum 
ofticio  fungi  ;  et  in  concilio  Bomano,  sub  sancto 
Gregorio  primo  statuitur  ut  deinceps  cantores 
assamantur  ex  subdiaconis,  vel  aliis  minoribus 
ordinibus,  ut  videre  est  epist.  44lib.  iv  Regesti  «  : 
Qua  de  re  (inquit  papa)  decveto  consttUio  ut 
xn  sede  hac  sacri  altaris  ministri  cantare  non  de- 
beanty  solumqne  lectionis  evangehcae  officium  inter 
Missarum  solemniaexsolvant :  Psalmos  vero  ei  reliquas 
lectiones  censeo  per  subdiaconos,  vel  (si  necessitas 
fuerit)  per  minores  ordines  exhiberi.  His  ita  consti- 
tutis,  dicendum  tamen  quaedam  olim  ab  aliis  clericis, 
atqueetiam  a  laicis,  cantari  solita,  ui  Kytieeleison, 
Haoemmad  Dominum,  Ei  cumSp^rilu  luo,  Amen, 
ct  similia  : 

.  254.  Prsesla,  quwsumus,  etc.  Alcuinus,  lib.  ii  ad- 
versus  Elipantum  Toletanum  episcopum  citat  hanc 
Orationem  :  Hem  feria  4  ejusdem  hebdomadis  : 
Praesta.  quaesumus,  omnipotens  Deus,  ut  qui  nostjns 
excessiOus  mcessanteraffLigimur,  ctc.  Et  lib. vn  contra 
Felicem  Urgelitanum  episcopum  :  Item  feriaA  ante 
Pascha  :  Quaesumus,  omnipotens  Deus,  ut  per  Unige- 
niti  lui  passionem  liberemury  iis  quae  in  medio  Ora- 
tionis  interjacent  prsetermissis. 

S^24  ^^-  Sequitur  altera  leclio,  etc.  Haec  rubrica 
desideratur  in  Editis,  in  aliis  Codicibus  nostris 
mss.  et  apud  Pamelium. 

256.  Passio  Domini.  Ita  in  Codicc  Tiliano,  ut  in 
ordine  librorum,  elc  ,  qui  leguntur,  et  de  feriis  4-7 
ante  Pascha  Codicis  mss.bibliothecseCorbeiensis.Et 
infra,  feria  6  in  parasceve  sancta,   praBscribitur  Je- 

?;enda  Passio  secundum  Joannem,  nulla  mcntione 
actapassionumsecundum  Matthaeum,  qu8B  Dominica 
in  Palmis,  et  secundumMarcum,  qute  feria  3  legun- 
tur.  quas  pnetermissas  fuisse  arbitror,  quia  in  illis 
diebus  scriptor  hujus  libri  secutus  est  tantum  com- 
munem  rationem  aliarum  Missarum  l.egendae  Pas- 
sionis  in  ecclesia  usus  antiquusest,  nam  illius  me- 
minit  sanctus  Auguslinus.  serm.  444  de  Tempore  : 
Passio  autem  quia  uno  die  legitur,  non  solet,  legi, 
nisisecundumMatthaeum.  Volueram  aliquando  utper 
singulos  annos  secundum  omnes  evangelistas  eltam 
Passio  legeretur  ;fartum  est,  non  hodierunt  homines 
quod  consueverunt,et  perturbatisunt.  []b\noiei  primo 
olim  Passionemunodietantum  legi  solitam,etquan- 
quam  diem  non  cxprimat,  credibile  est  eam  fuisse  san- 
ctamparasceven;deindeasanctoAugustinoinstitutum 
fuisse  ut  quatuor  evangelistarum  Passiones  quotan- 
nis  in  ecciesia  legerentur  ;  idque  diversis  diebus,  et 
si  hoc  non  exprimat,  nam  quataor  Passionum  lec- 
tio  tsediosa  fuisset ;  et  credere  par  est  idabeofuisse 
ordinatum  juxta  rationem  hebdomades  in  octavis 
Paschae,  in  quajuxta  eumdem,  sermone  citato,  legi- 
turper  septem  dies  resurrectio  Dominica  secundum 
omnes  evan^elistas. 

257.  Largtre  sensihus,  ctc.  Hac  oratio  citatur  ab 
Alcuino  lib.  vii,  contra  Felicem  Urgelitanum  episco- 
pum  :  Et  alia  oratione :  Largire,  omnipotens  Deus, 
ut  per  temporalem  Filii  tui  mortem,  quam  mysteria 
veneranda  testaniur^  prsetermisso  line,  et  his  voca- 
bulis,  sensibus  nostris. 

258.  Horatertiaingressisacrarium.  Agebanturolim 
Missarum  solemniahora  tertia,  hoc  est  nona  matu- 
tina,  feruntque  ita  institutum  esse  a  sancto  Teles- 
phoropapa  Sed  hanc  institutionemnonitaantiquam 
esse  puto.  Illis  enim  primitivse  Ecclesi»  temporibus 
Missarum  solemnia  de  nocte  celebrantur,  ut  liquet 
ex  Tertuliano,  lib.deCoronamilitis  :Eurharistiaesa' 
cramentum  et  in  lempore  vtctus,  et  omnibus  manda- 
tum  a  Dominoetiam  anteculanis  cceiibus,  nec  de  aliO' 


A  rum  manu,  quam  praesidentium  sumimus:  Quod  sane 
soium  Oebat  inter  Missarum  solemnia.  Noti  santilli 
coetus  antelucaniex  Plinio  oratoread  Trajanum(Lt6. 
X.  epist.  dOI)apud  eumdem  Tertullianum  in  Apo- 
logetico.  Inde  calumniiP  paganorum,  infnoticidia,  et 
eversoresluminumcanos,  lenonesscilicellenebrarum 
et  libidinum  impiarum  inverecundiam  procurantea 
apud  eumdem  Tertullianum  eodem  lib.  infra.  Hflec 
sacra  mysleria  Clirisliani  de  nocte  peragebant, 
ut  sfbi  eorum  majestati  ac  dignitati  consulerent 
adversus  invidiain  et  furorem  paganorum,  idque 
etiam  post  tempora  Telesphori  papae,  qui  floruit 
Antonino  Pio  imperatore.Itaque  haBc Missarum  cele- 
brandarum  hora  tertia  institutio  longe  posterior 
fuit :  qtiaetamencelebrabanturhoraoctava.seu  nona, 
aut  vespere  tempore  jejuniorum,  ut  ad  Concordiam 
regularum  documius.  Hoc  vero  die  CoBnae  DomiQl 
anticipatur  hora  propter  benedictionem  olei  et 
Chrismatis,  poenitentium  reconciliationem,   et  iotio- 

B  nem  pedum  ;  non  vero  propter  jejuniirelaxationena, 
ne  desitvel  numerus  sex  et  trigmta  dierum  juxta 
sanctum  Gregorium,  vel  quadraginta,  juxta  poste- 
riorem  institutionem  ;  quamvis  olim  multi  non  jeju- 
narent  in  Ccena  Domini  secundum  Ecclesiae  suoe  ri- 
tum,  ut  videre  est  apudsanctum  Augustinum,  epist. 
118.  Eadem  hora  tertia  hoc  die  incipiendum  statui- 
tarofficium  in  veteri  Pontificali  ms.  quod  servatur 
in  sacrislia  EccIesia^Rothomagensis.  videturqueolim 
fuisse  Hlcclesise  Rhemensis.  In  concilio  Rothomaeen- 
si  celcbrato,  395  ^^^^  Domini  1072,  apud  Orderi- 
cum  Vitalem,  iib.  iv  Hist.  eccl.,  statuilur,  can.  1,  ui 
chrismatis,  et  olei  baptismatis,  etunctioniscomecratio 
compelenli  hora,  id  estpost  nonam,  secundumstatuta 
Patrum  fiat.  Quae  consecratio  inter  Missarum  so- 
lemnia  celebralur,  ut  ex  nostris  Sacramentariis 
planum  est. 

250.  Dalmaiicas.  Quid  sit  dalmatica  docetsanctus 
Isidorus,  lib.  xixOrigin..  cap.  22  :  Dalmfitiray  vestis 

Q  primum  in  Dalmatia  provinria  Grseciae  texta,  est  tU" 
nicasacerdotaliscumrlavisexpurpura.EiG\ossddveie' 

.  res :  Dnlmata  (lege  dalmatica)  vest^s  sarerdoialis  randi- 
dacum  claveis  purpureis.  Quid  fiutem  sit  clavas,expli- 
cant  Glossse  Cyrilli  :  nopfxtpa  u^sco-ufvio,  clavus  plu- 
rale  nonhabet,  id  est,  purpura  vesti  assuta,  seu  in- 
texta.  Sed  quoddicitnon  habere  plurale,  adservatur 
locis  citatis.  Suntigitur  clavi  notae,pIaguIaequ8edam 
ex  purpura  togis  olim  senatorum  assutae,  Grfeci 
oTjpita,  et  ab  ejusmodi  latis  clavis  vestis  senatoria 
dicitur  laticlavium,  seu  latus  clavus,  7r>arvai}|xo;  et 
TrVarvo-txov.  Glossie  Cjrilli  :  TrXaruo-ijaov,  laticLavium. 
Onomasticon  vetus,  latus  claous,  TrXarvffuaov.  I^exi- 
con  vetus,  iatus  clavus,  nlurxKTriuoq.  Et  ab  angustis 
clavis  angusticlavia.  Idem  Lexicon,  angusticlaviaj 
^tr^raTnfioL.  Plura  vide  in  commentariis  doctiss  mi 
viri  Joannis  Savaronis  ad  epist.  9  lib.  i  ApoUinaris 
{Cap.  quid  .significenl  veslimenta).  Dalmaticam  aliter 
describit  Alcuinus,  lib.  de  Orfic.  divinis,anti(juoritu 

yv  niutato.  Est  inconsutilis,  formam  habet  crucis.in  si- 

^  nistra  parte  fimbriae  sunt,  iargas  habet  manicas.seu 
brachia,  ut  illeloquilur.  Amalarius,  lib.  iide  Qfficiis 
eccl.  cap  21,  addit  duas  lineas  coccineas  retro,  si- 
militerque  in  anterioriparte,  atqueetiamin  utroque 
humero.  Id  videre  est  in  Orationesacerdotis  dalma- 
ticam  induentis  in  Missa  antiqua  a  Matthia  Illjrico 
edita  :  Indwnento  hoc  typico  priscorum  Patrum  ritu 
in  modum  crucis^  iramiiibHS  purpureis  contexto,f>esti- 
tus  postuiOy  etc.  Ita  hunc  locum  interpunxi ;  ut  vo- 
stis  sit  inmodum  crucisjuxta  praefatos  auctores,  et 
tramitibuspurpurciscontexta,socundumAmalarium. 
Fuit  indumentum  episooporum  ct  diaconorum,  ut 
scribit  auctor  Quaestionum  utdusque  Testamenti, 
inter  opera  sancti  Augustini,  quajst.  46  :  Quasi  non 
hndie diaconi dalmaticastnduantur,  sicut  ei  iscopi.  At 
subdiaconi  tunicis  induebantur  iisque  lineis,  ut  con- 


NuDc  ad  calcem  Registri  leguntur  gesta   et  canones  hujusRoio.^  synodi. 


317 


IN  S,  GREGORII  LIBRDM  SACRAMENMORUM  NOTiB 


318 


stalex  lib.  Tii  Degesli  «  sancti  Gregorii,  epist.  63  : 
VmUhabmt  ergn  kodie  ui  iubdiaconi  lincis  tunieis 
procedant,nisi  g^da  hoc  n  matre  sua  Romana  Ecctesia 
pereeperunt  ?  Ubi  nota  distinctos  olim  habitus  dia- 
coni  et  subdiaconi.  Siquidem  diaconus  iuduebalur 
daJinatica,  subdiaconus  tunica.  Quod  ctiam  videre 
eslin  anti(]^uo  ritu  celebrandae  Missae  Joannis.\brin- 
catensis  episcopi,  in  appendice  hujus  libri  Sacra- 
mentorum. 

360.  AmpulUe,  Quid  sit  ampulladocet  sanctus  Isi- 

dorus,  lib.  xv  Orig..  cap.  5:  AmpuUa  quasi  ampla 

butta  Similis  est  enim  rotunditate  bullis  quae  oxspu- 

misaquarum  fiunt,  atque  ita  inflantur  vento.Glossfb 

\eiere$:Ampulla,  Aijxu^o;.  Aijxu&o?  autem  est  ayystov 

i5icuo^6/6v,  inquit  auctor  veteris  etyraologici,  id  est 

vasin  quo  oieiim   reconditur.  Unde   lecythus  oiei^ 

IlIReg.  xvu.   Bene  igitur  in   ampullis   reconditur 

oleuQ).  seu  chrisma,  juxta  morcm  anticjuum,  quem 

fidcre  est  apud  Optatnm  Milcvitanum,  hb.  ii  adver* 

susParmenianMm  :  AmpuUam  quoque chrisntatis  per 

fene$tram,utfrangerunlJactaverunt.?OTTOo\\m\ibe' 

ruai  fuit  episcopis  sacnim  chrisma  omni  die  confl- 

ccrc,  ut  patet  ex  concilio  Toletano  i,  can.  20:  Epi 

jcopo  sanecertum  est.quod  omni  tempore  licetchrima 

conficere.  Postea  tamen  mos  invaluit  ut  dunlaxat  in 

Coena  Domini  conficeretur,  ut  planumestex  omnibus 

noslris  Sacramentariis.    et  Euchologio  Graecorum. 

Idem  videre  est  in  homilia  8  sancti    Eiigii  de  Coena 

Domini:  Eiquia  in  hac  diesacrcUisstma  fiunt  plurma 

in  mncia  Ecclesia  quae  necessario  debet  scire  veslra 

industriay  sicut  pcenitentium  reconciliatio,  sacri  olei 

benedictio,  sanrti  chrismatisconfeclio,  fraiema  pedum 

ablutio.  Et  in  sermone  de  unctione  chrismatis  inter 

opera  sancti  Cjpriaui  :  Dies  ista  multipticibus  myste- 

riis  honoratur.Hac  die  primum  326  commendaig,  est 

nobis  fractio  panis.  Hodie  in  Etctesiacum  cxteris  un- 

(lionibus  ad  popuium  acquisitionis  sanctifi.candum,  in 

participalionem  dignilalis  et  nominis,sacrum  chrisma 

mficttur.  Ct  statuiturin  concilio  Meldensi,  can.  4&, 

tt(  nemo  sacrum  chrisma,  nisi  in  quinta  feria  majoris 

hebdomadoe,  id  est  in  Ccena,  quae  sjpecialiler  appellatur 

Dominica,  conficere  prcesumat. 

261.  Vt  cu^cepto  balsamOj  etc.  Chrtsma  noo  est 
sjmplex  oleura  ;  srd  ei  balsamum  admiscetur,  ut  li* 
quet  ex  supra  citato  sermone  de  unctione  chrisma- 
tis:  Sacrum  chrtsma  conficitur,  in  quo  misiutn  oleo 
balsamum  regicB  et  sacerdotaiis  gtorice  expnmit  unita' 
tm.Gregorio  magno.  expositione  in  cap.  li  Cantici 
canticorum  :  In  Engaddi  batsamum  gignitur,  quod 
ewnoleopontificali  benedictione  chrismaefficitur,  quo 
dona  Spiritussancii  e.Tprimtt7;(wr.EtconciIioCabiIio- 
nensi,  cap.  9,  apud  Burchardum,  lib.  iv,  cap.  93: 
(fuidam  fratre$  dixerunt  antiquce  consuetndinis  fuisse, 
tt  pro  batsamo  emendo  adchrismafaciendum.sire pro 
iuminaribus  ecdesix  concinnandis,  binos  vel  quater» 
wisdenarios  presbyteri  darent.  Grmci  in  chrismatis 
confectione  diversas  fragrantis  odoris  materias  ad- 
niisceDl,  ut  testatur  sanctus  Dionysius,  cap.  A  eccl. 
Hierarchiae  :  r,  tov  txuoou  ffvvOccrt?  o^vaywynj  riq  eortv 
t^-*6«>  JAfljy.  Id  est,  unguenti  seu  chrismatis  corapo- 
sitio  quffidam  colieclioest  fragrantium  materiarum. 
Admiscent  autem  pr»ter  vinum  et  oleum  sufflciens 
sex  el  triginta  gcneraseu  aromatum,  seuherbarum, 
ut  babetur  in  eorum  Euchologio. 

262.  Cereostatis.  Cereostata  sunt  candelabra  quo- 
rum  osus  est  in  altaribus.  Hanc  vocem  saepius  videre 
licetapud  Anastasium  Bibliothecarium  in  Vitispon- 
tificam  Romaoorum. 

363.  Pax  vobis.  Formula  est  salutationis  qua  uti- 
^r  pontifex  in  sacris  maxime.  Pontifex  enim  in  ec- 
''Jesia  inter  ipsa  sacra  s^ppius  populo  dabat  pacera, 
W'e  diceret  Pax  wbis,  seu  Pax  vobiscum,  seu  Pax 
^nibui.  Optatus  Miievilamus,  lib.  iii  adversus  Par- 
nwnianum  :  Non  enim  unamquamque  domum  semel 
(Ugeodum  stmui)  seducere  potuistis ;   sed  aui  ivit 

*  Nunc  lib.  n. 


A  uxor  (Nempe  ad  ecclesiam  vestram),  aut  resedit  rwa- 
ritus ;  auipqrentes  seductisuntyetfiliisequivoluerunt; 
autsietit  fraterstrore  migrante;persuasionibusvesins 
divisa  sunt  corpora,  et  nomina  pietatis  .  Et  non  potui- 
stis  praetermittere  quod  iegitimum  esty  utique  dixisiis 
Pax  vobiscumy  nempe  in  conventibus  et  sacriflciis 
ecclesiasticis.  Dicit  autem  legitimum  id  quod  in  ipsis 
sacris  sancitum  est  faciendum  ;  in  lib.  ii  adversus 
Parmenianum  :  Namquisdubitatnosilludlegitimum 
in  sa^ramentorum  mysterioprosionre  nonposseTofferre 
vos  dicitis  pro  Ecclesia.  Quod  frustra  quidam  inter- 
pretanturCanonem  Missse.  Quod  si  ita  esset,  dicen- 
dum  erat  illud  /e^i/imi.  Sanctus  Joannes  Chrvsosto- 
mus,  homil.  3  in  Epistolam  ad  Colo^^seuses  :  'Ev 
raiq  sxx^ij^iat^  6ij9)3vi}v  ev  rat?  Atrat;,  bv  7zpo6pYi7ZTtv\ 
xat  dcTTaS,  xat  ^i^,  xai  rpt?,  xat  7ro).X5cxt5  outi^v  ^i^uviv 
OTij^  'Exx).TQTia5  npoiTTM^,  EtjaiQvyj  O^xtv,  km\£k(i>-v.  Id 
est :  In  Ecclesiis  pacem  in  precibus,  in  PrsBfationi- 
bus,  etscmel,  et  bis,    ct  ter,  et  saepe    dat  EccIesieB 

g  prassui  dicens  Pax  vobis.  Ubi  tamen  non  legendum 
est  yfxtv,  sed  7ra<Ttv.  Nam  paulo  post  dicit :  K«t  ou 
Xivst  6  rfj^  'Exx).>j<Tia?  Trooeor»;,  Kiprivr)  uutv,  aTr).w{, 
a).Aa,  Etpvjv/j  Trao-tv.  Id  est  ;  Et  non  dicit  Ecclesiae 
pra^positus  Pax  xobis,  simpliciter,  sed  Pax  omnibus. 
Causamque  subjungit,  quia  non  cum  uno  aut 
altero  pax  habenda  cst.  scd  cum  omnibus,  ita  ut 
eliam  in  mente  nostra  dmnia  tranquilla  et  peccata 
sint.  Quod  conflrmatur  ex  homilia  46,  in  Epist.  pri- 
mam  ad  Corinth.  :  EtjoijvTQv,  xat  vwv  Tractv  ot^?  'Ex- 
x).i}<Tta5  TrpojfTTw?  cTrruyfTat  Id  est  :  Et  nunc  paccm 
omnibus  deprecatur  Ecclesim  praesul.  Et  in  litur^iis 
sanctorum  Basilii  et  Chrysostomi  sacerdos  tic:t  : 
Eipi^viQ  Trautv,  id  est  :  Pax  omnibus,  ut  in  liturgiis 
sanctorum  Jacobi  et  Marci,  et  in  liturgia  PrflBsancti- 
ficatorum.Quodconflrmaturex  Theoria  mysticasanp- 
cti  Germani  patriarchae  Constantinopolitani,  in  qua 
hwc  verba  enarrans  dicit  :  ElpinvTi  TraTiv  ouoyvwpio- 

(TxtvnVy  xat  ayaTTYjv  xat  TawTOTTQTa  flruv  ajrTOVTf?.  etc.   Id 

Q  cst  :  Pax  omntbus.conrordiamSVJ  ^^^^^^^^^^^^^' 
et  eumdem  sensum  inier  nos invicem  coaplantes  Domini 

imiiationem  arcipiamus,  pacem  suam  relinquentis  et 

dantis.  Sed  illud  Pclv  omnibus  Gi-aecorum  est,  utci- 

tati  loci  testantur ;  at  t6  Pax  vobis.,  seu  Pax  vobis- 

cumy  cst  Latinorum,  ut  ex  OptatoMilevitanosupra 

citato,  libro   nostro  Sacramentorum  et  Codice  Ra- 

toldi  mox  citaudo  manifestum  est.  Aliquando  olim, 

in    Occidente,  maxime  in  Hispania,  dictum    fuit 

Domxnus  sit  vobiscum,  ut  videre  est  in  concilio  Bra- 

carensi  i^  can.  2i  secundsa  constitutionis  :  \tem  pla- 

cmi  ut  non  aliter  episcopiy  aliier  pt^esbgiert,  sed  uno 

modo  satutent,  direntes  :  Dominus  sii  vobiseum.    Ubi 

cum  postea  scribit  omnis  reiinet  Oriens,  legendum 

puto  Ocd^en«,c[uiainEccIesia  Orientali  alium  fuisse 

usum  testimonia  producta  satis  manifestant.  Circa 

hanc  salutionem,  Pax  vobiscumy  haec   notanda  ve- 

oiunt  ex  Codice  Ratoldi  abbatis  :  Postea,  vax  vobis- 

cum ;  etiamsinonsoleatdicere  episcopu^ynisi  tantum 

jv  diebus  festis, 

Porro  ante  Missam,  in  Codice  Rhemensi  habetur 

reconciliatio  poenitentium,  de  qua  infra  commodius 

dicetur.  Post  Missam   sequitur  :  Ittm  feria  5  Missa 

chrismaiis.OTdXio :  Domint  Deus.qui  in  regenerandis 

piebibus  iuis.,  elc.  Secunda  :  Da  nobis,  omnipoiens 

Deus,  remedia  conditionis  humanx,  eic.  Superoblata 

Hujus  sacrificii  potenlia,  Domine,quaesumus,eic.PTde' 

fAiio  :Clementiam  tuamsuppliciier  exorare,  utsnirita' 

lU  lavacyH  baptismorenovandis  crealuram  chrismatis 

in  sacramentum,eicAviiTei  Actionem:  Commtm/mn- 

tes^  etc,  ut  in  Codice  sancti  Eligii.  Item  alia  :  Hanc 

igitur  oblationem  famuiorum  famuiarumque  tuarum, 

quam  ifbi  offerunt  ob    diem    in  oua  Dominus  no- 

ster  Jesus  Chnstustradidit  discipulissuis  corporiset 

sangidnissuimgsieriacelebranda  quaesumvSyDomine 

piacatus  accipias,  et  pietate  concedas,  vt  per  muita 

curricuia  annorum  saivi^et^incolumes  munerasuatibi 


319 


IN  S.  GREGORII  LIRRUM  SACRAMENTOROM  NOTiB. 


320 


Domino  mereantur  o/ferre.  Quam  oblationem,  elc. 
Tandeui  sequilur  :  Item  in  ultimo,  anfequam  dicalur 
Per  quem  kasc  omniay  Domine,  beneficis  oleum 
pro  infirmis,  sive  pro  poiuio^  his  verbis,  elc.  Benedi- 
ctione  completa  olei,  et  chrismatis,  diciisque  in 
Missaqu8esequuntur,PoslCommunionem  :  Concedcj 
Domine,  ui  per  coeptum(Legeperceptum)  novt  sacra- 
menti  mysterium,  etc.  Super  populura  :  Prdesta  quae- 
sumus,  Uomine.  ut  sicut  de  p7UTteriliii,  elc.  Sequitur: 
Item  in  oleo  exorcizato  confertio  :  Exorcizo  te  crea- 
tura  olei.  etc.  Deinde  sequitur  hapc  PreBfatio  :  Qui 
mysteriorum  secreta  revelans,  etc.  Tandem  :  AdMis- 
sam  sero  :  Deus,  a^uo  et  Judasy  etc,  ut  in  lioc 
Codice  sancti  Eligii.  Hactenus  Godex  Rhemensis  ; 
in  quo  tres  Missa^  nolandai  sunt  hac  feria  quinta. 
Prima  popnitentium,  secundachrismatis,  terttasero- 
lina.  Oiim  in  qnibusdam  Ecclesiis  hac  eadem  feria 
duae  Missae  celebrabantur,  allera  mane  propter  eos 
qui  hac  feria  non  jejunabant,  sed  lavabanlet  relaxa- 
bant ;  alteraseroproptereosqui  iejunabant,  ut  no- 
tat  sanctus  Augustinus  epist.  H8,  ad  Januarium, 
agens  de  hacsolemnitate  :  Etquia,  inquit,  nonnulli 
etiamjejnnium  cnsfodiunt  ,mane  "fferiurpropter  pran- 
denteSy  quia  jejunia  stmuL  et  lavacra  tolerarenonpos- 
sunt^ad  vesperam  vero propter jejunantes, 

264.  Hodierna  traditionc.  Corporis  et  sanguinis 
sui  videlicet. 

265.  Distraxit.  Id  est,  vendidit.  Distrahere  enim 
interdum  vendere  significat  :NoniusMarceIlus,  cap. 
4:  Dfslrahere  estvendere.  Lucilius,  lib.  xxix,  dtvt- 
dantMfferant,  dissipant,distrahant.,HegM]sL  Magistri, 
cap.  85 :  Cum  unnguaeque  ars  aliquid  perfectum  su- 
pervacammm  usibus  monasterii  habuerit.vel  milten' 
darum  euLogiarum  abundaverit^nterrogata  quabtate 
pretii,  guantuma  stpcularibus  distrahi  potest  Jantum 
infra  nummorum  minorisemper  distrakatur  pretio.ln 
Concordia  regularum,cap.  64,  J  4. 

266.  Quem  nec  sacratf  sibi  collatio.  Cxxm  cmteris 
apostolis  in  ultima  coena  corpus  et  sanguinemsuum 

Dominus  noster  Jesus  ChristusJiidae  traditori  328 
porrexit.  *  Hoc  multi  Patres  asserunt  :  sanctus  Au- 
gustinus,  lib.  nadversus  litteras  Petiliani  cap.  106: 
Aut  communicarunt  furto  et  sceleri  Judae  praedeceS' 
sores  ejus  apostoli,  guia  cum  eo  jam  Domini  vcnditore 
sacrosanrtam  casnam communicarunt. \uciov  qua3stio- 
num  mistim  ex  utroque  lestamentointer  GperasaD* 
cti  Augustini,  qua3st.  102.  Judas  ergo  cum  esset  m- 
ter  discipulos,  contagione  sua  non  eosmacuLavit,  dis- 
sentientes  utique  afurtis  ejus  ;  et  Eucharistiam  inter 
eos  accipiens  non  polluit  innocentes,  nec  Dominus  ei 
ouemLatronemsciebatcorpussuum  denegavit.  Sanctus 
Leo,  serm.  3  de  Passione  Domini :  Exspectasses  con- 
summationem  criministui^  etdonecsanguisChristipro 
omnibus  funderetur  prccatonbus,informis  lethi  suspen  - 
dium  distulisses ;  cumque  coy/srientiam  tuamtot  Do- 
mini  miracuLa,  tot  dona  torquerent,  illa  snltem  te  a 
praecipitio  tuo sacramenta  reoocassent  gux  in  paschali 
coenajam  de  perfidia  tua  si^no  divinsB  scienttae  dete- 
cLus  acceperas.  Sanctus  Eligius,  homil.  8  :  Quam 
multi  dealtari  accipiunt,  et  moriuntur!  Undeet  dicit 
Apostolus  :  judicium  sibi  manducat.  et  bibit  An  non 
bucella  Domini  venenum  fuit  Judae  ?  Sanclus  Joannes 
Chrysostomus,  homil.  27,  in  epistolam  i  ad  Cor.  : 
Kai  0-3(^5  Tourov  gJeSalcv,  xat  aXwv  aOr&i  fiSTit^oaxs,  xal 
Twv  au(TT>3ptwv  xoivb)v6v  sTTotijo-cv.  Id  est  :  Non  illum 
(Judani)  exegit,  sed  eum  fecit  mensae  participem  ac 
mysteriorum.Sanctus  Anaslasius  Sinaita,sermonede 

Synaxi  :  Ovxop^?  ttw;  'loiic^a;  avaStw;,  xal  Solifo^,  tou 
^dijiaroq  usTaXa^Mv  tou  ^e7nozixo'j  tuOs'c<);  xaTsxpt^Tj  ; 
id  est  :  Nonne  videsquomodoJudas,cum  indigneac 
fraiidulenter  corpus  Christi  sumpsisset,  statimcon- 
demnatus  est  ?  Hinnmarus  archiepiscopus  Rhemen- 
sis,  in  epist.  ms.  biblioth.  monasterii  sancti  Remigii 
Rhemensis  :  Ac  deinde  dictumest  :  post  bucelLam  in- 

»  Paulo  infra,  ubi  legitur  :  Patitur  mitis  Dominus,  etc.  In  Ms.    Fiscanensi  habes  :  Pascit  igitur    mitLs 
Dominus. 


A  troii'it  in  eum  Satanas,  guia  cum  intravit sanctus  pa- 
nismpLenumdeiniguiialeventremfintravithostisanti- 
quus,  qui  dicitur  diabolus  et  Satanas,  in  crudelem  et 
impiam  mentem. 

267.  Quo  Dominus  noster  JesusChristus  pro  nobis 
tradilusest.  Ita  In  editis  ct  iiialiis  Codicibus  nostris 
ms. .  utapud  Pamelium. 

268.  /n  qua  Dominus  noster  JesusChristus  tradidit 
discipulis  suis,  etc.  Ila  in  Codicibuscitatis. 

269.  Tunr  offertur  pontifici  oLeum.  Incipit  coDse- 
cratio  olei  inflrmorum,  quaj  proxime  6t  ante  illa 
verba  :  Per  guem  haec  omnia  semper  bona  Ci'eas. 
ut  videre  est  in  hoc  Codice  sancti  Eligii.  Nec  cre- 
detidum  est  proxime  post  illa  verba,  Accepit  panem 
in  sanrtas  ac  venerabiles  manus,  suas,  consecrari, 
quamvis  hyecverba,  tuncoffertur pontifiri  oleum.etc, 
sequantur.  Quod  ideo  scri|tor  fecit,  quia  totum  no- 
lebat  sci  ibere  (^anonem. 

270.  Chrisma.  lioc  vocabulum  non  ita  stricte  et 
B  proprie  hoc  loco  usurpatur. 

271.  Etresfnciens  ad  Orientem.  Antiquus  et  lau- 
dabilis  mos  Ecclesi«  fuit,  at<]ue  a  temporibus  apo- 
slolicis  ad  nos  usque  deduclus,ut  orantes  Christiani 
obversam  Orienti  faciem  habeant.  Sanctus  Basilios. 
lib.  de  Spiritu  sanrio,  ab  Amphilochium.  cap  27. 
agcns  (ie  traditiooibus  apostolicis  :  T6  ttoo;  ovaTOAa; 
TST|5a6at  xaTa  T5QV  TTOoiTSVy^ijv  TTOiov  so  to  aqsv  /laasypapt- 
/xa ;  Id  est :  Converti  ad  orienlem  in  Oralione  quae 
Scriptura  nos  docuit  ?  .VuctorQuaestionimiPd  ortho- 
doxos,  inter  opera  sancti  Justini  martyris,  quaest 
lt8,in  responsione  hac  de  re  agens  ita  scribit  : 
TojTO  St  naprx  twv  aytwv  'ATrooT6)/.)v,  id  est,  hoc  vero 
manatasanctisapostolis.  SanclusGermanuspatriar- 
cha  Constantinopolitanus,  in  Theoria  mystica,  to 
xa^'  avaroAy?  ej^^saOai  naooL^eioixtjoit  sjtIv,  &15  x«i 
Ta  >ot7T«,  ex  Twv  A-TTOTTOAwv.  Id  est  :  Orientem  ver- 
sus  orare  traditum  est,  ut  pI  roliqua,  ab  apostolis. 
Hujusconsuetudinis  meminit  Tertullianusin  Aposto- 

P  \ogei\co.Denigue  indesuspirio  guod  vmotueritnosab 
Onentis  regionem  precaH  :  et  lib.  1  de  Nationes  .-  alit 
planehumanius  soLem  Christianorum  Deum  existimant 
guod  innotuerit  ad  Orientis  pariem  facere nos  preca 
tionem.  sanctus  Au^ustinus  329  ^i^*  ^^  ^^  ^^i** 
mone  Dominiin  monte,  cap.  9  :  Cujus  reisiffnifiran- 
dae  g.^atia,  cum  ad  Orationes  stamus^  ad  Orientem 
convertimur.  DehdiC  re  pluribus  aguntsanctus  Joan- 
nes  Damascenus,  lib.  iv  de  Fide  orthodoxa,  cap, 
13,  et  auctor  Quaestionum  ad Xni\ochum (Inter  opera 
suncti  \tkanasii).  Meminit  etiam  Gregorius  archi- 
episcopus  in  disputatione  cum  Herbano  Juda^o  ; 
xar'  ovaToXa?  k^iSd-/fiyi^t^  ;rpo^su;^S(T6at.  Id  est  : 
Orientem  versus  orare  didicimus.  Duas  subjungit 
causas,  quia  invenimus  Dcum  illic  Homioem  creasse, 
et  paradisum  fecisse.  Sanctus  Basilius,  cap.  citato, 
aliam  profert,  quae  tamen  a  secunda  non  multum 
discrepat,  quia  veterem  qua^rimus  patriam  paradi- 
sum,  quem  Deus  plantavit  in    Eden  ad    Orienteni. 

|v  Cui  sutfragantursanctus  Joannes  Damascenus.  cap. 

^  citato.  auctor  Qujpstionum  ad  Antiochum  quaistiooe 
citata  :  et  sanctus  Gormanus  patriarcha  Constantino- 
politanus,  libro  citato  ;  qui  aliam   eliam  profert  ra- 
tionem  :  propterea  quod  spiritalis  Sol  justitias  Cbri 
stus  Deus  noster  in  terra  apparuit,  in  Oriontalissolis 
sensibilis  partibus.  Aliam  profert  auctor    Quaestio- 
Dum  ad  orthodoxos,  cjuaest.   citata,   quia   TtatwTsoa 
eo"Tlv  ii  avaTo).7j  twv   o^kKrav  uspoiu  Tij;  xTtTSw;,  id    est, 
nobilior   est  Oriens    aliis    mundi   partibus.    Alias 
producit  auctor  Quaestionum  ad  Anliochum,  qusest. 
citata  :  quia  steterunt  pedes  Christi  in  monte  oliva- 
rum,  et  quia  Deus  lumen  verum  cst.  Alias  profert 
sanctus  Joannes  Damascenus,  cap.  citato  :  quia  Deus 
esl  lux  intelli^ibilis.  Sol  justitiae,  et  Oriens  in  Scri- 

Eturisnominatur  Christus,  quia  antiquum  Moysi  ta.- 
ernaculum  ad  Orientem  habebat  velum,  et  propi- 


m 


IN  S.  GREGORIl  LIBRUM  SAGRAMENTORDM  NOT>E. 


3tS 


liatoriura :  et  tribus  Juda,  ut  honorabilissima,  ad 
Orientemcastra  ponebat;etinfainigeralo  Saloinonis 
lemplo  porla  Domini  Orienti  erat  obversa.  Quia 
Cbristus  crucifixus  est  respiciens  Occidenlein,  et  sic 
illum  adoramus  ad  eum  aspirantes.  Tandem,  quia 
Christus  assumptus  inccelumad  Orientem  ferebatur, 
ut  liabelur  Psal.  Lxyti  :  Psallite  Deo,  qui  ascendit 
iuprr  ceelum  opli  ad  Orientem,  et  sic  eum  apostuli 
adoraverunt.  Hinc  factum  esl  ut  sacraB  »des  Orien- 
tem  spectarent  ut  phirimum,  juxta  sanctum  Pauli- 
num,  epist.  1!^.  Id  videre  est  apud  •  ApoIIinarem, 
lib.  n,  epist.  10  : 

Jldes  celsa  nitet,  nec  in  sinistrum 
Aut  dextnim  trahitur  ;  sed  ara  frontis 
Ortum  prospicit  eequinoctialem. 

S;c  olim  Chalcedone  sacrarium  in  quo  sepulchruai 
sanctse  Euphemiae  reconditum  erat  orientalem  pla- 
gam  respiciebat,  ut  testalur  hivagrius,  iib.  ii,  hist., 
cap.  III  ;  EtTw  ^t  ToO  6o).oi«  ttoo*;  tv.  «'»»«  svTrpenQ;  sori 
7^x6;,  h^oi  rd  izccjuyta.  TQ^aaprwpo;  aTroxftTae^sti^avat* 
Idest :  Intra  testudinem  ab  Orientem  estsacrariuin, 
iu  qiio  sunt  sanctissima3  Marljrris  reliquite. 

Idpatet  etiam  ex  Socrale,  lib.  v,  Hist.  Eccl.,  cap. 
21,  ubi  scribit  AntiochitB  basilicam  contrarium  allia 
babere  situm,  cura  cjus  altare  non  ad  Orientem,  sed 
adOccidenleni  respiciat,  etex  Stephano  Tornacen- 
si,  episL  i05.  ubi  agens  de  basilica  Sancti  Benedicti 
Parisiis  sita  :  Erclestse  illius  (inquit)  forma  dmimilis 
est,  et  dissiiefis  ab  uliis  ecclesiis  ,*  a  parte  sanctuarii 
mincit  Orcidenfem,  ab  xntri*itu  Orientem.  Si  igitur 
ecclfsia  Antiochise,  et  basilica  Sancti  Benedicti  Pa- 
risiissita,  oliin  ortum  solis  non  respiciebant,  contra- 
rioaiiis  sacris  sedibus  situ,  sed  occasum,  signum  est 
alias  ecciesias,  aut  saltom  maximam  j^artem  earum 
OrieDti  obversas  fuisse.  1'ostea  tamen  ita  composita 
estprsefata  Sancti  Benedicti  basilica,  utmodo  a  par- 
lesanctuarii  respiciat  Or  entem  ab  introitu  occiden- 
tem,  ut  ai>  aliis  situ  non  discreparet.  Nunc  vero  muta- 
turanliquus  usus,  maxime  Farisiis.  Siquidem  in  tanta 
mulliludine  aedium  sacrarum,  quse  in  illa  civitatexL, 
ab  binc  annis  aedificata  sunt,  vix  unam  aut  alteram 
que  Orienti  sit  observa  repereris,  cum  etiam  ibidem 
nonnollas  veteresolim  regionein  spectantesOrienlis, 
jam  mulata  facie,  Occideolem  respicere  videamus. 
Quod  spectatad  paganorum  templa  \ut  de  illis  ali^ 
quid  dicamus)  ilfa  etiam  ut  plurimum  erant  Oricnti 
obversa.  Ita  enini  lempla  construenda  docet  Vitru- 
vius,  lib.  IV,  de  Architectura,  cap.5  :  Begiones  au- 
fem,  ifiquit,  quas  debent  spectare  wdes  sacrce  deorum 
i^mortatium  sic  erunt  constitnendce,  uti,sinulla  ratio 
impedierit,  liberaque  fuerit  330  potestascedis,  signum 
ijol  erft  in  cella  colbcatum  spectet  ad  vespertinam 
ca/i  regionem,  ut  hi  qui  adierint  aram  immolantes 
«rf  sacri/icia  facientes  spectent  ad  partem  cceli  Orien- 
^,  et  simulacrum  quod  erit  in  cede ;  et  ita  vota  conci- 
fmtes  contueantur  (Bdem,  et  Oriens  ccelum  ;  ipsaque 
nmulacra  videantur  exorientiacontueri  supplicantes  et 
focrificanles,  quod  aras  omnes  Deorum  necesse  esse 
videatur  ad  Orientem  spectare.  Cui  susbcribit  sanctus 
kidorus,  lib.  xv,  Orig.,  cap.  4 :  Sed  et  tocus  designa- 
tusadOrientem  a  contemplatione  templumdicebatur: 
^jut  partes  t^uatuor  erant,  antica  ad  Ortum,  postica 
ad  Occasum^  sinistra  ad  Septentrionem,  dextra  ad  Mcri- 
dtem  spectans.  Unde  et  quando,  templumconstruebant, 
Orimtem  spectabant  ceguinoctiatem  ;  ita  ut  lineoB  ab 
Ortu  ad  Occidentem  missx  fierent  partes  ccelidextra 
nniitra  oeguates,  ut  qui  consuleret  acdeprecaretur  re- 
<^um  aspif^eret  Orietitem.  Sed  haBC  potissimum  de  sa- 
cris  Konianorum  eedibus  sunt  intelligenda  ;  nam 
priscorum,  Grsecorum  templa  ut  plurimum  altaria 
*<i  Occidenlera,  januas  ad  Onentera  habebant  con- 
^«wa.  ot  scribil  Porptiyrius  in  libro  de  antro  Nym- 
pltarQm.  Quodspectat  adJudsBos^tempIum  Salomo- 
^  ad  Occidenlis  regionem  respiciebati  ut  clarum 

*  Nimimm  Sidonium  Apollin« 


A  est  ex  cap.  viii,  Ezechielis  :  Et  introdu^cit  me  m 
atrium  domus  Domini  inttrius  ;et  ecce  in  ostio  tem- 
pli  Domtni  inter  vcstibulum  et  altare  guasi  viginti 
quirique  virt  dorsa  hadenles  contra  lemplum  Domtni, 
et  facies  ad  Orienlem,  et  adorabant  adortum  solis,  Et 
sane  Judsei  ad  solis  occideotalem  conversi  regioneoa 
Deumorabant;uttestaturGregentiusarcliiepiscopusin 
disputatione  supracitata^italoquens  Herbano  Judeeo, 
'EttI  tt^v  (Jutrtv  yap  uaet?  TTjSOTxuvfiTi.  IdestTvos  enim 
versus  Occidentem  adoratis ;  quod  ideo  faciebant  ne 
viderentur,  quemadmodum  gentiles,  Solem  adorare. 
27i.  In  consecratione  chris^natis.  Antiquus  est 
Ecclesiae  mossanctiim  chrisma  benedicere  et  conse- 
crare.  Sanctus  Cyprianus,  epist.  70  :  Porro  Eucharis- 
tia  et  uude  baptizati  unguntur  oleumin  atlari  sancti- 
ficaiur.  Optatus  Milevitanus,  lib.  vii,  adversus  Par- 
menianum  ;  olmm  nominant,  illum  sctlicet  liquorem 
qui  ex  nnmine  Christi  conditur,  quod  chrisma  post- 
quam  conditumestno}ninatur*^tis\\\yx%,\ih,  deSpiri- 

3  tu  sancto  ad  Amphilochium,  cap.  27,  qui  ritura  ad 
tempora  apostolorum  refert  :  EvXoyouoirv  t6  u<?wp  tou 
^oi7t7i<TpLOL7o^j  xal  sXajov  ziii  /^pi^Kki^,  Id  est  :  benedi- 
cimus  aquam  baptismatis  ctoleumunctionis  :  Quod 
etconfirmaturauctoritateDionysiimagni,quidechris- 
matis  consecratione  pluribus  agit  cap.  4,  lib.  de  Hie* 
rarchia  ecclesiastica. 

273.  Per  olivce  ramum  pacem  tenis  redditamnuntiavit, 
ItaTertuIlianus,  Iib.de  Baptisino  :  Quemadmodumpost 
aguam  diluvii,  guibus  intquitas  aliquapurgata  est  post 
baptismum  (ut  itadixenm)  mundi,pacemcoetestisirx 
prceco  columba  terris  annunltavii  demissa  exarca,  et 
cum  olea  reversa^  quod  signum  etiam  apud  nationes 
paci  prcetenditur ;  eadem  dtspositione  spiritatis  effectus 
terrcB,  id  est  cami  nostrx  emergenti  de  tavacro  post 
vetera  deticta  columba  sancti  Spiritus  advolat,  pacem 
Dei  affey^ens  emissa  de  ccelis,  ubi  Ecctesia  est  arca  fi- 
gurata.  Cassiodorus,  in  Psalmum  xxu  :  Sed  quid  est 
auod  species  ipsa  Benedictwnis  sanclce  frequenteradhi- 

r  oetur:unxitprophetas,consecravit  reges.  Nonimme' 
rito,  quia  arborivsa  pacis  etiam  prcestabat  indtcium ; 

?mod  ejus  specialiter  munus  noscitur  esse  divinum, 
iguorarboreus,  pinquedo  lcetificans,  magnamm  gratia 
dignitatum,  cujusfolia  in  niriditatis  suae  pulchritudine 
perseverant  tt/pc  etiam  Noe  per  columbam  nuntiavit 
terrisiedditamsospitaiem,  ut  meritotnntae  Benedictio- 
nis  rapaxesse  videatur,  guae  fructussuimagno  decore 
simuL  etutilitate  perfuitur.  SanclusJoannes  Damas- 
cenus,  lib.  iv  de  Fide  orthodoxa,  cap.  t3  :  Et  mise^ 
ricordiamDeinobisannuntiansperSpiritumsanctum, 
'ETTSt  xat  x«|D^o;  ekaiaq  Tot?  sxtou  xoTaxXwffpiov  TrepKjt»- 
dsto-tv  ii  TrspioTspa  xsxoutxsv.  Id  est  :  Postguam  et 
ramvm  olivce  servatis  ex  diluviocoiumbaobtulit.  33 1 
Quare  in  GraRcorum  Euchologio  hic  ramus  recte 
appellatur  xaTaXXay^?  <ru^6o>ov,  (TuiiQo^a;  dno  toO 
xaToxXvffuou,  xal  ;^«ptT05  jutvaTjjptov.  la  est,  recon- 
ciliationissymbolum,  salutis  etgratise  postdiluviura 
mysterium. 
|v  274.  Unde  unxisti  sacerdotts.  Levitici  viii,  ubi 
^  Aaron  a  Moseunctus  est  in  sacerdotem.  Ritus  hujus 
mentio  fitExodi^cap.  XXIX  :  Vestem  autem  sanctam 
gua  utetur  Aaron  habebunt  filii  ejus  post  eum,  ut  un- 
ganturin  ea,  et  consecrentur  manus  eorum. 

275.  Reges.  Unctionis  regum  mentio  fit  lib.  I  Reg. 
cap.  IX  :  £t  unges  eum  dncem  super  populum  meum 
Israel.  Et  cap.  x  :  Tulit  autem  Samuel  lenticulam 
olei,  et  effudit  super  caput  ejus,  et  deosculatus  est  eum, 
et  ait :  Ecceunxit  te  Dominussuper  haereditatem  suam 
in  piincipem.  Et  alibi  passim  in  libris  Regum. 

276.  Prophetas.  Unctionis  prophetarum  mentio  fit 
lib  III  Reg.  cap.  xix  :  Eliseum  autem  filium  Saphat^ 
gui  est  de  Abetmeula,  unges  prophetam  pro  te. 

277.  Et  martyres.  Percipiendo  Confirmationis  sa* 
cramentum,  cujus  beneticio  divinitus  robur  ad  re- 
sistendum  diabolo  ejusque  satellitibus  perceperuut. 

278.  Qua  expteta  benedicii  amputiam  otei,  Uoc  oleum 


323 


m  S.  GREGORU  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTift. 


324 


benedicitur  ad  ungendum  calechumenum  acceden-  A 
tem  ad  sanctum  regenerationis  lavacrum,  ut  constat 
ex  subjecla  Orationc,  et  Godice  Ratoldi  r  Demde  re- 
cipiat  subdiaconus  ab  acolyto  oleum  adbapiizandum. 
Hocautcmoleumbenediciturjuxtaantiquummorem, 
cujus  meminit  sanctus  Cyrillus  Hierosolymitanus 
cathec.  2  mystag. :  OOtw  xat  f^ropxtorov  g^aiov  srtxX^- 
fTti  0fov  xat  ev;^5p  fJuva^tv  Tu).txauT»)v  Xau^cevet.  Id  est : 
Sic  et  exorcizaturn  oleum  per  invocationem  Dei  et 
Orationem  tantam  virtutem  accipit.  De  hac  unctione 
agitur  in  Questionibus  ad  orthodoxos,  qu8e  exslant 
inter  opera  sancti  Justiui  martyris,  quaest,  437.  Me- 
minit  Fortunatus,  carmine  iv,  Hb.  y,  de  Judaiis  a 
sancto  Avito  Arvernae  episcopo  baptizati»  : 

Hinc  olcari  oviura  perfunditur  unguine  vellus  : 
As{iersuque  sacro  fit  gregis  alter  odor. 

Apud  Latinos  ungitur  baptizandus  in  pectore,  scapu- 
lis,  etinter  scapulas.  Jesse  Ambianensis,  in  epistola 
de  Bapiismo  :  Tangitur  etiam  deoleo  sanclo  pectus,  B 
ut  immundo  Spiiitui  prnhibeatur  introitus.  SvapuioB 
enim  siynanluroleo,ut  undique  muntt;one  crucisfir' 
metur.  EtPaulo  post :  Inter  scapntas  tungttur,  ut 
consecratus  humerus  cum  scapulis lotum se mbjiciat 
potestali  Dd.  Tlieodulphus  Aurelianeiisis  episcopus, 
lib.  ms.  biblioth.  Corbciensis  de  Ordine  baptismi, 
cap  lO,  meminit  tantum  unctionis  scapularum  et 
pectoris:  Unde  etiam  his  qui  baptizandi  sunt  pectus 
de  oleo  et  scapulae  tanguntur.  Rationem  subjicit,  ut 
homo  sit  retro  et  ante  munitus.  Ita  etiam  in  Codici- 
busRhemensi,  et  Ratoldi  abbatis.  At  Graeci  totum 
eorpus  ungunt,  ut  videre  est  in  eorum  Euchoiogio, 
et  apud  Severum  patriarcham  Alexandrinunri,  Hbro 
de  Rrtibusbaptismi :  Etponit  sacerdosoleumolivarum 
in  volamanus  suWf  totum  corpus ejus qui  baptizatur 
ungit.  Apud  sanctum  Cyrillum  Hiero^olym.,  cathec. 

2  mystag.  :  EtTaa7ro'lu§gvTi;  skaitarilgifStrQi  tTtopXKrzdi 
ocTro  axpwv  Tptywv  xopitfni  gw?  T&iv  xarw.  Id  est :  Dein- 
de  exuii  vestibusoleo  exorcizato  uncti  estis  a  sum-  q 
mis  verticis  capillis  usque  ad  inGmos  pedes.  Id  etiam 
planum  est  ex  sancto  Dionysio,  lib.  de  Hierarchia 
ecci.,  cap.  2 :  Dum  vero  ministrieum  penilus  exuutit, 
sacrum  oleum  offerunt  sacerdotes.  *0  ^s  t^^  ;ppto"iw$ 
^ta  Toy  o-ypavto-at  Tpt?  UTzup^dusvoq,  to  Xot;r6v  TOt? 
iipiOat  Tov  di'JOp(x.  xplaoLi  7ravo"wawc  iz(Kpa^(Tiji.  Id  est  : 
Pontifex  vero  ut  trino  siynaculo  inchoavit  unctionem 
sacerdolibus  homtnem  tradit  toio  corporeungendum, 
Id  etiam  lestatur  sanctus  Joannes  Chrjsostomus, 
hom.  6,  in  epist.  ad  Golossenses  :  Ungxtur,  sicut 
athtetae  stadium  ingressus  ;  simul  enim  nascitur,  et 
non  sicul  primus,  ille  qui  pauiatim,  sed  statim ;  non 
sicul  olim  sacerdotes  solo  capite  imo  vero  amplius  ; 
namiiliquidem  capite,  aure.dextramanUt  ut  ab  obe- 
dientiam,  332  ^^  ^^^^^  opera  excitaret  eum :  Outo? 
ii  t6  Trav.  Ou  yao  ^i^a/fiTitTOjizvoq  to;^gTat,  aA>.a  a$\ri- 
9o>v,  xsi  yvuvafTBitifToaivoij  id  est,  hic  autem  totus 
ungilur.  Non  enira  solum  venit  ut  doceatur,  sed 
etiam  ut  certet  et  exerceatur.  Eamdem  rationem  £. 
profert  sanctus  Dionysius,  capite  citato.  De  eadem 
unctioneexplicandasunt  verba  JohannisMoschi,  cap, 

3  Prati  spiritalis,  aJT6;  «xptsv  xat  sSaTrTtCsv,  id  est, 
ille  ungebat  et  baptizabal.  Et  infra  :  T:p  «Travptov 
;^p£o"a;  «SaTrTto-sv  riiv  nipo"tav,  id  est,  in  crastina 
cum  unxisset  Persiam  puellam,  eam  baptizavit.  Et 
haec  puella  nuda  inungenda  erat,  ut  videmus  in  in- 
terpretatione  Latina  :  Quadam  vero  die  venit  puella 
ex  Perside,  quaeita  speciosaerat,  ac  lantae  nulchritu- 
dinis,  utnon  posset  presbyter  nudam  eam  oleoungere. 
In  qua  sane  interpres  agnovit  vocabulum  yv^AviQv,  id 
est,  nudam,  quod  ex  Graeca  Edilione  excidit.  Ibi 
enimagiturdequodam  Conone  monacho  presbytero, 
cui  archiepiscopus  baptizandi  provinciam  demanda- 
verat ;  qui  cuin  gravcni  tentalionem  patcretur  in  fe- 
miuarum  unctione,  stepius  de  monasterio  desercndo 
co^'itaverat,  ex  quo  tandem  cum  abiissct,  rediit  a 
sancloJoanne  Baptistanon  sine  miraculohac  tenta- 
tione  c&rnis  sanatus.  At  si  ejusmodi  femioeB  eranl 


duntaxat  ungendae  in  vertice,  nulla  subesse  poterat 
tantse  occasio  tentationis,  quas  potius  excitanda 
fuisset  in  ipsa  mersione,  quam  in  unctione  verticis. 
Pr«terea  in  verbis  citatis  videmus  unctionem  prae- 
mitti  baptismo  ;  igitur  dehactotiuscorporisunctione 
Orientalium  more  intelligenda  sunt  potius  quam  de 
verticis  unctione,  quee  baptismo  postponitur.  Si  au- 
tem  baptizaret  episcopus,  prius  ab  eo  catechumcnus 
ungebatur  trino  signaculo,  postea  toto  corpore  a 
sacerdotibus  ugendus,  ut  notat  sanctus  Dionvsius 
loco  supra  citato.  Tandem  notandum  tria  in  Coena 
Domini  sanctiticari  ab  episcopo,  oleum  inCrmorum, 
sanctum  chrisma,  et  oleum  baptizandorum.  seu  ca- 
techumenorum,  ut  planum  estex  nostris  sacramen- 
tariis.  Unde  in  concilio  Meldensi,  apud  Ivonem  i 
parte  Decret.,  cap.  279  :  Statuit  ut  presbyierin  Coena 
Dominiampullas  tressecumdeferatfUnam  adchrisma, 
alteram  ad  catechumenos  ungendos,  iertiam  ad  infir- 
mosjuxta  sententiam  apostolicam,  utguando  quis  in- 
firmatur,  indunat  presbyteros  Ecclesiae. 

21^,  Profectumspinluatium.  In  ExcusisetinCodice 
Rhemensi  additur  To  remunerator.  In  Codice  Hatoldi 
abbatishisomissislegitur:  Deus.qui  virtutesancttSpi- 
ritustui  imbecillarum  mentium  rudimenta  confirmas. 

280.  HefuyisvttHulibus.  Id  est,  apostatisangeIis,seu 
dmmonibus.  Siquidem  refuga  est  apostata,  deserlo. 
Prudentius,  ode  1  Peristephani : 

Ductor  aulse  mundialis 
Ire  ad  aram  jusserat, 
Idolis  litare  iiiffris, 
Esse  Christi  refugas. 

Sanctus  Pacianus  in  exhortatione  ad  poenitentiara  : 
Deirefugae  aut  extra  Ecclesiam  constiluity  etc.  Sanctus 
Augustinus,  lib.  xx  de  Civitate  Dei,  cap.  19  :  Quo- 
niam  nisi  venerit  refuga  primum,  et  revelatus  fuerit 
homo  peccati.  Et  Paulo  post  :  Nulli  dubium  est  eum 
de  Antichristo ista  dixisse,  dieque judicii.  Hunc  enim 
dte  ti  Domini  non  esse  venturum,  nisi  prior  i'le  vent- 
rit  quem  refugam  vocatj  utiquead  Domino  Deo.  Quod 
side  omntbus  impxis  dicipotest,  quantomagis  de  isto? 
Ubi  nota  interpretem  loci  citati  a  sancto  Augustino, 
ex  II  Thess.  ii,  legisse  aTroo-TaT^j;,  id  est,  refuga, 
desertor,  non  dnotjTatria,  id  est,  dicessio,  ut  vul^o 
in  textu  Graeco,  habetur,  et  in  versione  communi. 
Sanctus  Valerius  abbas,  (iegenere  monachorum:i^< 
Domino,  cujusfidelissitno  servos  persequuntur,  odiunt 
inimiciy  ref  ugce  odibiles,  et  exterifiunt.  Consule  obser- 
vationes  nostras  ad  Concordiam  regularum ,  cap .  6,  §7 . 

281.  Et  commuwcai  omnis  poputus  ordine  suo. 
Ita  in  Editis.  Haec  populi  communio  hac  feria  5  in 
Ccena  333  f^omini  habetur  etiam  in  Codice  Ra- 
toldi.  Olim  populus  in  triduo  Paschee  communica- 
bat,  ut  videreest  in  Capitulari  Theodulphi,  cap.  41  : 
Singutis  diebus  Domimcis  in  Quadragesima,  prxter 
hos  qui  excommunicati  sunt,  sacramenta  corporis  ei 
sanguinis  Christi  sumenda  sunt,  et  in  Cosna  Domini,et 
parasceve,  et  in  oigilia  Pasrhae.  In  hoc  Codice  sancti 
Eligi  in  magna  parasceve  jubentur  omnes  commu- 
nicare ;  in  Sabbato  sancto  sola  fit  mentio  communio* 
nis  eorumquibaptizantur.  Ibitamennon  definituran- 
haec  communio  ad  solos  recens  baptizatos   spectet. 

282.  Et  servant  de  ipso  sacrificio  in  crastinum.  Ita 
in  Excusis  et  in  Codicibus  Bhemensi  et  Ratoldi. 
Quia  in  parasceve  majoris  hebdomadis  non  conse- 
cratur  corpus  Christi,  sed  sacerdos  in  Missa  utitur 
praesanctiucatis,  id  est  hostiis  antea  consecratis  tum 
pro  sc,  tum  pro  omni  populo.  Quod  pcr  totam  Qua- 
dragesimam  observant  Graeci,  exceptis  Dominicis, 
Sabbatis  et  festo  Annuntiationis,  in  quibus  peragunt 
corporis  et  sanguinis  dominici  sacriticium  ex  anti- 
quo  more,  quem  reperire  estin  can.  52  sext^  svn- 
odi  : //1  omnibussanctceQuadragesimaejejuniidiehus 
pi'3eterquam  Sabbatoet  Dominica,  et  sancto  AnnurUta- 
tionis  die,  ytvso^Ooa  ii  T«liv  Tri^oijytao^picvuv  tcoa  ).civoup- 

vta,  idest,   fiat  sacra  prgesanctificalorum   liturgta. 
Idem  reperu*e  est  in  c^n.  49  concilii  LaodiceDi,   in 


32S 


IN  S.  GREGpRlI  LIBRUM  8ACRAMENT0RUM  mJM. 


qoo  Uroen  oulla  fitmentio  prsesaDcliflcatorum.  *Ort 

ov  iii  tJ   Tiffa-aootxooT^    dprov    npodfipuv,  si   /xi^  cv 

wSSoTw  x«i  (Cvptoxi^.  Id  est,  quod  uoa  oportet  in 

Oaadragesima  panem  offerre,  nisi  in  Sabbato,  et  Do- 

inioica.  Ad  quos  dies  transleruat  solemnitates  mar- 

tjruin  io  Quadragesima  occurrentes,  juxta  canonem 

5f   ejasdem  concilii.   "Ort  ov   ^ti  cv  Tio-erapaxoor^ 

jUL^TJpw  yivsd^tov  iKtTt)^iv^   uk\u  Twv  a'/i6>v  paprvpaiv 

finuu  TTomv  cv   roi;  2a66arot;  xai  Kvptoxai;.   Id  est, 

qaodDOD  oportetin  Quadragesima  natalitium  mar- 

tyrom  celebrare,  sed  in  Sabbatis,  et  Dominicis  die- 

bos  eorum  memoriam  iacere.  Haec  autem  ita  apud 

Grscos  inslituta  sunt,  quia  Sabbatis  et  Domiuicis 

diebus  non  jejunant,  ut  notat  Theodorus  Baisamon 

io  baoccanonem.   Inter  liturgias  Grtecorum  exstat 

Liturgia  TrpoioytaT^^wv,  id  est,  preesanctificatorum. 

Lilui^iae  prffisanciificatorum  mentio  lit  in  Chronico 

AlexaoJrioo,  seu,  utalii  loquuntur,  in  fastis  Siculis, 

oljmpiade  348,  anno  5  post  consuiatum  Ueraclii, 

comscribitur  quod  sub  Sergio  patriarciia  Constanti- 

Dopolitaoo  a  prima  Hcbdomade  Quudragesimtie,  in- 

dictiooe  4.  Post  ro  xarcu6uv6stT&>,  id  est  Dirigatury 

dum  prassanctificata  dona  e  sacrano  ad  altare  infe- 

ruDlur,  et  sacerdos  dixitxara  tiqv  (?&ipcav  rov  X/jro-rou 

ffou,  id  est,  jtixta  donum   Christi  tui,  coeptum  est 

psaDi  a  populo  :  Nv^  at    ^wufiSLq    r(uv    ovpavG^v    ovv 

ift»  aopscT6>{   >arpivo'j(7tv.    *Ic?ou    yup   cio-Troripcrat   6 

Saiticu?  T^q   ^6§ij5.   'I^ou    Guo^ta  puo^rtx]^   rcActropcvQ 

Stopo^jOCiTat.  Ot^ct  xat  ^6€w  Trpoo^cXGupcv,  tva  fiiroXot 

Cm5  atwviov  yrjriiuiba,   'AVAqXovta.  Id  est  :  NunC  vir^ 

tntti  cttlorum  nobiscum  invisibiliter  Deum  adorant, 

Em  enim  ingreditur  Hex  gloriw.  Ecce  sacrificium 

»^ieum  ojjertur.  Cum  fide  et  timore  accedamus,  ut 

titx  simus  partieipes  xtemx.  Alleluia.  Hauc  quidem 

CliroDicon  Aleiaudrinum;sed  in  iilurgiapreesaucti- 

Gcatorum  cst  aiiqua  diversitas.  ^iquidem  m  iiia  post 

T9  zaT£v6vv5ciTa»,  id   est,  Dirigatur,  non  sequuntur 

proxiine  ha»c  verba  sacerdotis  xara  riiv  (?wpcav,  etc, 

sed  multa  bunt  interjecta.  Secundo  id  quod  psaliitur 

popuio  io  eadem  liturgia  non  est  integrum,  sedpost 

^?  <?o;j5;  posito  AJleluia,  caetera  desunt.  Tertio  in 

eadem  iiturgia  sacerdos  assumit  sancta,  et  in  altare 

traosfert  post  decantata  superiora  illa  verba  a  po- 

polo,  et  postquarn  sacerdos  dixit :  sicut  prodigus  fi- 

wM,  etc.  .\i  in  citato  Chronico  ti*ansferuuiur  sacra 

cum  populus  praRfatam  oden  cantat.  liix  quibus  cla- 

rumestin  ejusinodi  iiturgia  nounuiia  fuisse  addita, 

detracta  et  imiuutata  a  recentioribus.  In  Cod.  Ka- 

toldi  abbatis  scquitur  :  «  Pulsantur  signa,  vespertin<e 

canuntur,  Et  cantor  tncipit  Antiph»  Caiicem.  Ps.  Cre- 

didi.  Antiph.  Cum  his,  qui  oderunt.  Ps.  Ad  Domi- 

oum  cum  tribularer.   Antiph.  Ab  hominibus  ini- 

quis.  Pi.  Eripe  me.  Antiuh.  Custodi  me  a  labiis.  Ps. 

bomioe,  clamavi .  Antiph.  Considerabam.  Ps.  Voce 

inea.  Antiph.  De  manu  Oiiorum.  Ps.  Benedictus  Do- 

mious.  t  Clu*istus  factus  est  pro  nobis.  In  Evangelio: 

8349®^^^*^"^  ^u^ro.  -4n/ipA.  Accepto  pane.  An- 

i^ph.  ^i  maie  iocutus  sum.  Ad   Complendum  :  Kefe- 

cti  Titalibus  aliiuentis,  etc.  Dicat  episcopus :  Dominus 

Tobiscuin.  ft  Et  cum  spiritu  tuo.  Et  diaconus  :  Ite 

niissaest.  ^  Deo   gratias.  »   Hactenus  Codex  Ka- 

toldi.  Ubi  nola,  !<>  Vespertinam  synaxim  includi  in 

ipsa  missa,  ut  io  Sabbato  sancto  [Infra  in  Pontificali 

notkomagensi) ;  2o  ipsas  Vesperas  sex  Antipuonis  et 


B 


ipsumcanticum  tres  dici  Antiphonas. 
m  e(Kiem  Cociice  Katoidi  hajc  sequiintur  :  «  Et  stat 
^^l^isque  ad  mensam.  Deinde  post  refectwnem  pran- 
dii  mmiur  pedes.  Et  dum  hsec  aguntur,  canantur  hae 
^it^h*m3B  reciprocis  Psalmis.  Maudatum  novum.  Ps. 
w«li  immacuiali.  Aniiph.  In  diebus  iilis.  Ps.  Magnus 
wmiDus.  .4»//j»A.  Postquam  surrexit  Dominus.  Ps. 
»*u$  roiscreatur  oostri.  Antiph.  Ante  diem  festum. 
«•'«pA.  Vos  Tocatis  me.  Antiph,  Si  ego  Dominuset 
«gttter.P*.  BeaU  immaculati  in  via.  Antiph,  Dili- 
Jwausnosinvicem.P*.  Ecce  quam  bonnm  Antiph, 


386 

A  In  hbc  co^noscent  omnes.  Ps.  Magnus  Dominus. 
Hymnus  de  passione  Domini  y>  (quem  hic  ponimus 
cum  antiquis  cantus  notuli^) : 

1  . 1  lO  ^ 

Tel-    lus    ac      aethra    ju-         bi-  lant 

1  j  1  ^*  j  n 

In         ma-  gni      coe-  na      prin-  ci-  pis, 

.  ;)  f  1  M  M' 

Qu8B  pro-  to-plas-  ti    pec-  to-  ra 

.1  o  J  f  i;J 

Vitae        pur-  ga-  vit       fer-  cu-  io. 

1  .  1 1  MP. 

Hac    noc-    te    fac-  tor    om-  ni-  um 

1 .1  j  ni^i 

Po-  ten-  ti      sat       rajs-  te-  ri-  o, 
Carnem  suam  cum  sanguine 
In  escam  transfert  anim®. 

A  celsis  surgens  dapibus, 
Prsebens  formam  mortaiibus, 
Humilitatis  gratia, 
Petri  petcns  vestigia. 

Pallet  servusobsequio 
Cum  angelorum  Domiaum 
Ferendo  lympham  linteo 
Cernit  coeno  procumbere. 

Permitte,  Simon,  ablui, 
Acta  Ggurant  mjstica, 
335      Dumsummusima  bajulat, 

Ci  nis  que      ser-  vit       ci-  ne-  ri. 

1 .  1 1 M  f . 

Lse  va      tor-    toris    ac-    cu-    bat, 

1.1   U  Ui 

Verbi-  qoe       fa-  vos      ag-    ge-  rat, 

.  ;  r  1  ?■  i  f-^ 

Quos  in-  ter,         hos-  tem        de-  no-tat, 

.1   M^  f  Ji 

Necis      qui        do-    los      ru-    mi-    nat. 

Trux  lupe,  Juda  pessime, 
Fers  Agno  miti  basia, 
Dans  membra  loris  regia, 
Quae  sorde  tergunt  ssecula. 

Nexi  solvuntur  hodie 
Carnisac  cordis  carcere  ; 
Ungueii  sacratur  chrismatis 
Spes  inde  crescit  mi^eris. 


G 


D 


ill 


IN  S.  GREGORU  LIBRUlrf  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


m 


Victori  mortis  inclytam 
Pangamus  iaudis  gloriam 
Cum  Patre  Sancto  Spirilu 
Qui  nos  redemit  obitu. 

Hac  expleta,  osculetur  episcopus  Evangelitm,  et  om* 
nes  qui  circum  eum  stant.  Deinde  dicant  Dominicam 
Orationem  tacite.  Finita,  dicat  episcopus^  et  ne  nos 
inducas  in  tentationera  ;  Ecce  quam  bonum  ;  Susce- 
pimus  Deus  ;  Tu  mandasti  ;  Tu  lavasti  pedes  dis- 
cipulorum,  opera  manuumtuarum;  Adesto,  gusesu- 
mus,  Domine,  ofiiciis  nostrae  servilutis,  qui  dignatus 
es  iavare  pedes  tuis  discipulis,  etc. 

Porro  lotionis  pedum  quae  in  Goena  Domini  serva- 
tur  in  Ecclesia  meminit  sanclus  Eligius,  serm.  8  : 
Sancti  chrismatis  confectio,  fraterna  pedum  ablutio ; 
et  Magister  in  regula,  cap.  43  :  In  cwna  Domini 
miltant  manus  pro  henedictiom  ad  lavandos  pedes  ab- 
batis,  et  postea  omnibus  praspositis  cum  solatio  fra- 
trum,  Inchoando  tamen  abbas  lavet  simul  et  ostia^ 
riiSf  etc.  Idem  videre  est  in  coocilio  Toletano  17, 
can.  3,  ubi  omoibus  Galliciarum  Ecclesiis  hoc  san- 
ctum  opus  iotionis  pedum  in  Cijena  Doinini  peragen- 
dum  prtiecipitur,  ob  quasdam  Ecclesias  quaeillud  in- 
termiserant.  Memiuit  etiam  sanctus  Augustinus, 
epist.  ii9,  ad  Januarium,  ubi  scribit  multos  illo  die 
non  lavasse  pedes,  ne  lotio  pertinere  videretur  ad 
baptismum.Constantinopoiiolim  eadem  feria  impe- 
rator  duodecim  pauperibussolebatlavare  pedes.  Ri- 
tum  describit  Godinus,  de  Officiis,  etc,  in  hunc  mo- 
dum  :  lipo  T^q  XttToypyrx;  t;^?  a-jTrji;  ur/d\if}^  maTtrini; 
336  yt-^sTai  6  viTtTiip  ovTw,  etc,  la  est  :  Ante  li- 
turgiam  dieeiusdemmagneehebdomadisquintOjlotio 
pedum  fit  in  hunc  modum  :  PraBparantur  pauperes 
duodecim,  et  induuolur  eis  subuculae,  sive  tunicae, 
breviatibialia,  et  soleae ;  positoque  in  ceila  imperato- 
ris  polubro,  protopapa  foris  illms  ad  januam  agens 
canit  Benedictum;  etdicitTrisagium.Deinde,  legen- 
te  eodem  Evangelium,  quando  dicit :  aquam  mittit  in 
pelvimy  infundit  imperator  aquam  in  polubrum. 
Postea  pauperes  illos  praeparatos  adducunt  sigilla- 
tim  quemque  ferentem  cereum  accensum,protopapa, 
utdictum  est,  legente  Evange.ium  et  dicent ;  c^^/;/r 
Jesus  lavare  pedes  discipulorum,  idque  perssepe  vide- 
hcet  usque  dum  omnes  loti  fuerint.Lavat  imperator 
dextrum  cujusque  pedem  ;  et  ubi  sindone  quae  pen- 
det  ante  ipsum,  absterserit  lotum  pedem,  osculatur 
eura.  Et  hoc  facto,  consummantur  ca  quae  ad  ritum 
lotionis  pedum  pr^rtinent.  Et  dantur  unicuique  eo- 
rum  aurea  numismata  tria.  Post  illud,  liturgia  cele- 
bratur.  »  Hsec  Cudinus. 

His  subjungere  non  pigebit  antiquum  ordinemseu 
ritum  olim  in  Ecclesia  Kothomagensi,  seu  Hhemensi 
servatum  in  feria  quinta  GcenaB  Domini,  quem  ex 
veteri  Pontificali  ms.  qui  asservatur  in  sacristia  ec 
clesise  Hothomagensis  mihi  transmisit  vir  doctissi- 
mus  Joannes  le  Prevost  «jusdem  ecclesiae  Rothoma- 
gensis  canonicus  et  bibiiothecarius,  quia  multa  no- 
tatu  digna  continet,  quae  non  sunt  hodierni  usus. 

Incipit  ordo  in  die  Cosncs  Dominijeriaquinta  majoris 
hebdomadw,  id  est  in  Cwna  Domini. 

Mane  primo  mansionarii  ordinent  omnta  quw  sunt 
nece^isaria  ad  consecratwnem  chrtsmatis,  ampultas  tres 
de  oleo  mundissimo  plenas  ponentes  in  sacrario  :  unam 
ad  oleum  oro  infi,rmiSy  alterum  ad  chrismat  tertiam 
vero  ad  oleum  ad  cathecumenos  ungendos.  Chrisma 
debet  fieri  [Leg  cooperirij  de  cUbo  senco,  alias  autem 
de  alio  serico  cooperias.  Et  pontifex  provideat  de  bal- 
samo  Hora  tertia  sonet  signumy  ut  omnes  veniant  in 
ecclesiam,  in  qua  chrisma  debet  consecrari.  Ipso  die 
sonentur  campantv  ad  Mis^am  et  ad  cwteras  horas, 
siciU  mos  est  diebus  fe.4ts,  et  sic  silea  it  uaque  in  Sab- 
bato  sancio.  Presbyteri  vero  et  ctrteri  clerici  tnduant 
se  vestimenlis  soiemnibus,  et  diaconi  dalniaticisy  et 
subdiaconi  albis  sericis  (Ita  in  Ordifte  Homano)  ;  et 
ztent  in  ordine  suo  singuli  in  ecc^iia,  exspectantes  us- 


A  que  dum  veniat  pontifex  cum  processione  plenaria  ad 
Missam,  sicut  diebus  solemnibus  solet  cum  septem  dia- 
conibus,  thuribulis  cum  incenso. 

Staiuf  autem  ponlifex  et  presbyteri  cum  cseteris  in 
ordine  ante  altaret  aicunt :  ConUteor  Deo  omnipo- 
lenti»  etc.  Interm  cantor  et  schola,  ut  jussum  fuerity 
imponant  introitum  ad  missam  :  Nos  autem,  etc. 
Deus  misereatur,  etc.  Et  iterum  :  Nos  autem,  ete. 
Gloria  Patri.  Iterum  :  Nos  autem.  Kyrie  eleison  ter., 
Christe  eleison  ter.,  Kjrie  eleison  ter.  Deinde  inci- 
piat  pontifex  Gloria  in  excelsis  cum  presbyteris.  Dum 
cantatur  Gloria  in  excelsis  sonat  totum  classicum, 
donec  finiat.  Quo  finito,  dicat  pontifex  cum  presbyte- 
ris  :  Pax  vobis.  Oremus,  Deus  a  quo  et  Judas,  etc. 
Alia  (Jratio  in  consecratione  chrismatis  :  Deus  qui  re- 
generandis  plebibus  tuis  minislerio  uteris  sacerdo- 
tum,  tribue  nobis  perseverantem  in  tua  voluntate  fa- 
mulatum,  ut  dono  gratiae  tuas  in  diebus  nostris  et 
merito  et  numero  sacratus  tibi  populus  augeatur. 

3  Per.  Ad  Corinthios  :  Fratres,  convenientibus  vo- 
bis,  etc.  l^  Christus,  etc.  t  Propler  quod,  etc. 
Anle  Evangelium  ascendat  pulpitnm  solus  diaconus  qni 
lecturus  est  Evangelium  cum  subdiacono,  prxeunte 
cruce  et  candelabro  et  thuribulo  :  Sequentia  sancti 
Evangelii  secundum  Joannem.  In  illo  tempore,  ante 
diem  festum  PaschcB,  etc.  Perlecto  Evangelio  dic^t 
pontifex  cum  presbyteris  :  Credo  in  unum  Deum,  etc. 
Tunc  dicat  pontifex  cum  presbyteris  :  Dominus  vobis- 
cum,  et  cum  Spiritu  tuo.  Oremus.  Off.  Dcxtera  Do- 
mini,  etc.  Presbyteri  et  cwteri  qui  roluerint,  tunc 
peracto  \Id  est,  adducto]  calic-e  cum  vino  et  aqua 
et  oblatis,  de  quibus  communicent  presbyteri  et  dia- 
coni  et  337  <^teri,  et  de  quibus  servetur  tisque  mane 
die  parasceve,  inctinati  ante  aitare  pontifex  et  presby- 
teri  persequuntur  secreta  Miss(e  dicentes  :  in  Spiritu 
humilitatis  et  in  animo  contrito  suscipiamur  a  te, 
Domine,  et  sic  fiat  sacrificium  nostrum,  ut  a  te  su- 
scipiatur  hodie,  et  placeat  tibi,  Domine  Ueus  meus. 

G  Suscipe,  sancta  Trinitas,  hanc  oblationem,  quam 
libi  offero  io  memoriam  Incarnationis,  Nalivitatis, 
Passionis,  etc,  Jesu  Christi,  et  in  honore  omnium 
sanctorum  tuorum,  qui  tibi  placueruot  ab  initio 
mundi^  et  eorum  quorura  hodie  festa  celebrantur^et 
((uorum  hic  nomina  et  reliquiac  habentur,  ut  il- 
lis,  etc,  ad  salutem,  ut  iili  omnes  pro  nobis  inter- 
cedere  dignentur  in  coelis,  quorum  memoriam  faci- 
mus  in  terris.  Per  eumdem  Uominum  nostrum. 
Orate,  fratres,  pro  me  ad  Dominum,  ut  meum  ct  ve- 
strum  in  conspectu  ejus  fiat  acceptum  sacrificiura. 
Secreta :  [pse  tibi,  Domine,  etc.  Alia  Secreta  :  Ore- 
mus.  Hujus  sacrificii  potentia,  quaesumus,  ut  vetu- 
statem  nostram  clementer  abstergat,  et  novitateai 
nobis  augeat  et  salutem.  Per.  Dominus  vobiscum. 
Sursum  corda,  etc.  Quem  in  hac  nocte  inter  sacras 
epulas  increpantem,  etc.  Te  i^itur,  etc.  Cum  famulo 
tuo  papa  nostro.  ///.  et  antistite  nostro  lU.  [Et  rege 
nostro  ///.]  Memento,  Domine,  e/c,  tibireddunt  vota 

D  sua  seterno,  etc.  Simili  modo,  postquam  coenatum 
est,  benedixit,  dedit  discipulis,  etc.  Unde  et  memo- 
res,  Domine,  nos  servi  tui,  etc.  Domini  Dei  nostri 
tam  beataj,  etc.  Memento  ctiam,  Domine,  famulo- 
rum  famularumque  tuarum  ///.  Ipsis  et  omnibus  fi- 
deiibus  defunctis,  etc,  largitor  admitte.  Per  Chri- 
stum  Dominum  nostrum. 

«  Tunc  offeratur  ponti/ici  oleum  ad  ungendos  tam 
infirmos,  quam  energumenos.  Et  benedicat  illtid  tam 
ipsi  [Forle  leg.  ipse],  quam  omnes  presbyteri  qui  ad- 
sunt.  De  atictontaie  apostolica,  quam  habemus  de  oleo 
infirmorum.  be  oleoquo  tmguntur  infirmi  aucioritatem 
habemus  apostoHcam,  dicente  beato  Jac^bo  apostolo :  In- 
firmaturquis  in  vobis;inducat  presbyteros  Ecclesia;, 
et  orent  i^uper  eum ;  et  si  in  peccatis  sit,  dimittentur 
ei.  Unde  patet  ab   ipsis  apostolis  hunc  morem  sanctCB 
Ecclesice  esse  traditum,  ut  energumeni  vel  alii  quilibet 
wgroti  tmgantur  oleo,  pontificali  benedictione    conse^ 
crato.  Consecratur  enim  in  ipso  of/icio  consecrattoni^ 
corporis  etsanguinisDomini.  Non  enim  iMet  proprmif^ 


m 


IN  ^.  ORECORIl  LlBRtlM  SACRAMENTOR(J»t  NOTiE. 


536 


of/ieium.Idestfnonincapifeverbasalu^ationisMce$t  A  ad  archidiaconum^iUeperferateamitainvolutamante 

"    ' '^" "  —  '^" i^r^...^4:^ i..^:b..^       pontificem.  Intenmautem  unussuMiaconus deferem 

vascutum  cum  balsamoalii  diacono  offerat,  et  illepon' 
ti/ici, 

«  Tunc  ordinentur  circa  episcopum  hinc  eihinc  ea* 
dem  candeiabra,  et  cruces  et  thuribula,  atque  Evange^ 
lium,  nec  non  et  prxdicti  duodecimpresbyteritestes  et 
adjutores  ejusdem  mysteriiyita  ut  diaconx  post  dorsum 
episcopi  stent.  Presbyteri  veroadexiriseta  sinistris, 
cruces  vero  et  cxtera  utrinque  inter  iltos  media.  (Idem 
statuiturin  concil.Roth.,  apud.  Ord.  Yitalemy  lib.  iv 
Hist.  eccl.) 

«  His  ita  slatutis,convertattSe  episcopus,aui  c^t  ille 
praecepitf  tam  ad  cterum  quam  ad  populum,etfaciat 
sermonem  de  consecratione  chrismatis  rongruerUem, 
Tunr  convertat  seepisvopus,  etintret  in  consecratuh 
nem  principatis  chrxsmatis^  et  wisceat  batsamumcum 
oleo,  Deinde  halat  ter  super  ipsam  ampullam,et  dicat 
lentavoce  exorcismum  chrismatis  olei.Exorcismus  sa- 


Oominus  w)6/5c/im,nec,  Orem  us.Nec  i  nfineconcluditur, 

tt/  c^tejxOrattones,  Per  Dominum   noslrim  Jesum 

Chrislumy  sed  tantum.  In  nomine  Uomini  nostri  Jesu 

Chfi^ti.  /n  eo  vero  loco  ubisotemus  uvas  benedicere, 

consecraturoleum  proinfinis,  concludilurque  conclu- 

time^  Per  quem  h.pc  oruDia  semper,  Doraine^  bona 

creas,  etc.  Unde  inleltigimus  embolim  [[dest,id  quod 

iDterjicitur  seu  interponitur]  esse  supradirti  officii.De 

eodemoleo  sie  continetur  in  Sacramenta)  io.Anteauam 

dieainr.  Perqiiem  haec  omnia,  Domine,  semper  oona 

creas,  levanturdeamputlisquas  offerunt  populi^et  be- 

nedieat  tam  dominus  papa  quam  omnes  preshytert, 

M&sest  Romanae  EcctesiBe  {nota)tUt  in  confectionecor- 

pOf-is  et  sanguinis  Domini  assint  presbyferi  et  simul 

cum  mmtifice  verbis  et  manibus  conficiant.  Oportet  ut 

smili  modo  simut  cum  pontifice  oleum  presbytericon- 

fimnl.  Morcismus  olei  pro  infirmis  et  pro  populo. 

Anteip^am  dicatur:  Per  quem  haec  omnia,  Domine 


semperbona  creas,  etorcizetur  nleumy  ut  tantumpoS'  B  rri  oiei:  Exorcizo  te,  etc,  Tunc  dicat  episcopus  cum 


sil  a  dreumstantibus  audiri,  ita  :  E)xorcizote,immun 
dissiinc  Spiritus,  etc.  Jtem  benedictio  ejusdem :  Ore- 
mos,  Emitte,  Domine,  etc.  Tunc  oleum  reportetur^  et 
\n  Ukosuo  iionorifiee  reservetur.  Pontifex  autem  et 
hesbylenproseguantur :  Per  qucm  haec  omnia,Do- 
mine,etc.  Per  omnia,  etc.  Libera  nos,  efc.Per  omnia 
sspcula  sflBCulorum,  Amen.  Tuncdicat  diaconus  Hu- 
miKtateTOs  ad  Benedictionem.  Etef)iscopus,versusad 
paputnm  dicat :  Benedicat  vos  omnipotens  Deus,  qui 
per  Unigeniti  Filii  sui  passionem,  etc.  Tunc  versusad 
nltaremore  sotito,  sancta  tenens^  dicat:  Etpax  ejus 
sit  semper  Tobiscom.  et  cum  spiritu  tuo.  Schola  can- 
titkgans  Dei,  ter.  Non  datur  pax.  Oratio,  quando 
mcia  mittit :  Htt^c  sacrosanctacommistio  corporis  et 
sangainis  Domini  nostri  Jesu  Christi  338  ^^^  nobis 
et  oroDibus  sumentibus  salus  mentis  et  corporis,  et 
adntamcapessendamseternampr^paratiosalutaris. 
Per  eumdem  Christura  Dominum  nostrum. Ora/ioa(i 


presbyteris  alta  voce :  Per  omnia  saecula,  etc.  Vere 
dignum,  etc.  Qui  in  principio  inter  Ccetera,  eic.  Fi- 
nita  auiem  benedictione  dominus  episcopus  satutat 
chrisfna  nudum,  et  quijuxta  eum  sunt  dicendo:  \Ye, 
sanctum  chrisma.  Et  iterumperordinem  descendit.si' 
cut  ascendit;  et  deferatur  omnibus  cooperta  ad  salu- 
tandum.  Hoc  facto  summo  honore  procuretur,  usque 
dum  altera  amputlaascendat,  et  iterum  descendat,tU 
ambse  honorifice  ad  locumsuum  redeant.  De  eo  quod 
ampulla  quibusdam  ntida,  quibusdam  verocoopertaad 
salutandum  defertur,dicU  tibettus  Bomani  Ordinis  in 
consecralione  chrismatis,  Contintioduoacolythiinvo- 
lutas  duas  ampultas  cum  sindotie  atbo  de  serico  teneant 
in  brachio  sinistro,ita  tUvideri  possint  a  medio.Am' 
pulla  antequam  veniat  ad  episcopum  ad  attare,  media 
pars  ejus  est  cooperta,  et  media  nitda.  339  Ampulla 
cum  chrismate  quomodo  [Leg.  quodam  moao]  stgnifi' 
cat  corpus  Domttiisumptum  de  Virgine.qtAodantequam 


Patrem  :  Domine  sancte,  Paler  omnipotens,  seterne  (}  tratisiref  ad  attarecrueis,  aliquo  tempore  eratcooper' 


Deus,  da  mihi  boc  corpus  ctsanguinem  (^hristi,  etc. 
Oratio  ad  FHium :  Domine  Jesu  Ghriste,  Fili  Dei 
rin^etc.  Tunc  comtnunicet  solus  pnntifex,el  nonfran- 
faloblatas,  ntsi  eam  solam  undeitte  communicnt.De 
tangime  autem  reservet  in  calice  ad  communionem 
presbyterorum,  et  reliqui  cleri.  Oratio  quando  sumit: 
Perceptio  corporis  et  sanguinis,  etc.  Alia :  Quod  ore 
sainpsi,  Domine,  mente  capiam,  ut  de  corpore  et 
saoguine  OomlDi  nostri  Jesu  Gbristi  fiat  mihi  reme- 
diumsempiternnm.  Per  eumdem  Ghristum  Dominum 
Dostram,Amen.  Tunccooperiaturcalixcumsanguine, 
tlobtaiae;et  dominus  episcopus  adhibeat  presbyteros 
et  diaconos,  qui  sotlinte  rustodiant. 

«  Tttncdominus  episcopus  vadatad  sedem  suam  cum 
diaeonibus  et  exspectet ;  exspectante  vero  in  sede  sua 
jmti^e.veniant  adsacrariumduodecim  presbyteri.et 
esteri  cterici,  quantum  optts  sit,  ad  deferendum  cum 
mm  deeore  oleum  ehrismale,  et  etiam  oteutn  catechu- 

menorum  ei  neuphytorum,  us^ue  in  Evctesiam,  ante  q  senliam  ejus  corporatem  non  videamus,  tamen  vene 
e^copum.  Sint  enim  paraii  iidem  presbyteri,et  cum      rando  quotidieeum  salutamtts. 


tum,  atiquo  nudum.  Primo  tempore  erat  coopertum, 
quando  ita  fugit  in  ^gyptum,  quasi  non  esset  rex 
regum ;  et  qttando  ita  portatus  est  in  tempttm,  quasi 
nonesset  omnij^tetts,  et  quando  tta  erat  subditus  pa^ 
rentibus,  quan  auctornon  essetparentum,  In  his  et 
similibuscoopertumtatebat.Nudumerat  postquam  mt- 
racula  ccepit  facere,  simulque  prxdicare,  et  se  Detun 
demonstrare,ut  inquit :  Ego  et  Fater  unum  sumus.  /n 
his  et  aliis  nudum  erat.  Amputta  vero  postquam  bene- 
dicta  fuerit,ab  altat^redit^quae  a  ponti/ice  etministris 
altaris  visibilis  et  nuda  salutatur,  Hoc  significat,quod 
Christus,post(ftMxmab  altaricrucis  exivit,prxsenliam 
corporaiem  ets  prxbuit.  guos  testes  sttse  resutrectionis 
esse  voluit.Quod  cxteris  invisibilis  et  cooperta  adsalu^ 
tandum  delertur,  Hgnificat  quod  christus  redietts  in 
coetum  invisibitis  hominibiu  factus  est,  tU  ipse  testatur: 
Exivi  a  Patre,  et  veni  in  mundum ;  iterum  relinquo 
mundum,  etvado  ad  Petrem.  Nos  vero  quamvis prX' 


eiscxterielericicasutiset  solemnibtiS  vestimentis.Tune 
duo  acolythi  aceipientes  duas  iltas  ampullas  qux  ad 
ekritma  et  ad  oiewn  catechumetiorum  consecrari  de- 
heni,  et  proeedant  (Ita  in  Ordine  Romano);  etordi- 
nentse  tltt  Presbyteri  et  praedicti  clerict,rite  et  ordina- 
Utn.ita  tUprtmum  ambutent  duo  acolythi  cum  cande- 
\ahris,et  ardentibus  cereis.  DeindeportenturduaecrU' 
«I,  et  inter  ittas  medium  chrismale  oleum.  Post  eas 
porienlttr  duo  thurtbutacum  incenso,  et  inter  itlame- 
dittm  oleum  eaterhumenorum.  Deindeportetur  Evan- 
^lium,  ut  ifftpteatur  omne  donum .  Postea  sequantur 
btni  et  Mniitliduodecrm  presbyteritester  et  cooperato- 
reseiusdem  sacrosancti  chrismatis  mystern,acoiythi  et 
Pthdiacont ,  elc .  Sfent in  ordine  suo  secundum  gradum 
eomm,  utn  asccndittir  ad  altare,  tantum  ut  diactmus 
stl  fextus  hieminentiori  loco,etjuxta  archidiaconum, 
qiU  BvangeUum  tegebat ;  et  ita  involutam  ampullam 
mcipieiues  perordinem  ut  ascendat;  et  ctm  pervenerit 

PatroIh  LXXYIU, 


tilncipitexorcismusotei,  quo  ungendi  suntcatechu- 
meni.  Descendente  autemamputla  cum  chrismatejta' 
tem  atia  cum  oleo  catechumenorum  ascendat,  sicut 
prior,  usque  ante  episcopum;  et  haiet  in  ipsam,sictU 
inpriorem;  et  inprnmisfaciat  ei  exorcismumM  bene- 
dicat  eam  qiMsi  legens  lectionem.  Exorcismus  Graece, 
Latine  cotijuratio  seu  sermo  increpationis  estadversus 
diabotum,  ut  discedat  ;  et  concittdifur  per  Dominum 
nostrum  Jesum  Christum  Fitium  tuum,quiventurus  est 
judicare  vivos  et  mortuoset  saecuLum  per  ignem.  In 
itto  oteo  ttnguntur  catechumeni,ut  si  qux  maculx  ad* 
hmerunt  corporiaut  menti,  postquam  ad  scrutinium 
accesserunt,  recedant  [Xdde  pAriiculeLcn  et],  deincept 
miinimetitum  habeantper  hanc  umtionem,  ultwnpos- 
sit  diabolus  repedare;  ut  haec  verba  Orationis  demon 
strant  dicendo:  Ut  si  qus  illis  adversantium  spiri- 
tuum  inhaBserint  maculae,  ad  tactum  sancti  olei  hu* 
jusomnesabscedant.  Ewrcismw  ejtudem  olei:  Eior^ 


331 


m  S.  GREGORll  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOm 


m 


cizo  te,  creatura  olei,  etc.  Tunc  dicatur :  Domiaus  vo- 
biscum.Etcumspiritutuo:  Oremus.  Deus  incremen- 
torum,  etc.  Tunc  Dominmpontifex.  et  qui  juxta  eum 
sunt,  saluteni  prxdictam  amfjuliamj  dicendo  :  Ave, 
sanctum  ohnm.  Et  descendat  per  ordinem^sicul  altera, 
et  deferatur  omnibus  ad  salutandum. 

«  His  ita  peractiSf  eodetn  ordine  et  ductore  quo  as- 
tenderunt  in  ecclesiam  redeunt  amhm  ad  sacrarium. 
Tunc  pontifex  lavet  manuSyet  diaconi  vadant  ad  aiiare^ 
ei  discooperiant  sanctay  el  poniifex  veniens  ad  aliare 
dividat  obiatas  ad  frangendum ;  ei  sumat  de  ipsisobla- 
tas  integras  ad  reso^andum  mane  die  parasceves;  de 
quibuscommunicent  absque sanguine  Domini.Sanguis 
vero  eademdie  penitus  consummatur.  Et  scholadicai 
Communionem  Dominus  Jesus,  etc.  Fraciis  oblafis, 
communicent  presbyteri  et  diaconi^  et  caeieii  omnes,et 
ita  perficiatur  Missa  in  ordine  suo.Tunc  dicaninr  Ve- 
sperae.  Antiph.  Calicem,  etc.  Ps.  Credidi  Antiph.Cum 
his,  eic.  Ps,  Ad  Dominura.  Antipk.  Ah  hominibus 
iniquis,  etc.  Ps,  Eripe  me.  Antiph.  Cuslodi,  etc.  Ps. 
Domine,clamavi.  Aniip/i.Considerabamarl  dextram, 
etc.  Ps.  Voce  mea.  Antiph.  CoBuanlibus,  eic.  Ps. 
Magnificat.  Tunc  vertatse  pontifex  et  dicat  Dominus 
vobiscum.  Et  cum  spiritu  tuo.  Oremus.  Posicommu- 
monewi ;  Refecti  vitalibus  alimentis,  etc.  Aiia  Post- 
commun.  Oremus.  Concede,  quaesumus,omnipotens 
Deus,  ut  perceptum  novi  sacramenti  m^sterium  et 
corpore  sentiamusetmente.  PerDominum  nostrum, 
etc.  Dominus  vobiscum.  eic.  Diaconus:  Ite  Missa  est. 
Deogratias.  Oratiopost  Missam  ante  altare  :  Piaceat 
tibi,  Domine  Deus  sancta  Trinitas,obsequium  servi- 
tutis  me»  ;  et  praesta  ut  hoc  sacrificium,  quod  oculis 
tuae  Majestatis  indignus  obtuli,  tibi  sit  acceptabile  ; 
mihique,  et  340  omnibus  pro  quibus  oblatum  est 
sit,  te  miseraute,  propitiabile.  Per  Dominum.  Tunc 
pontifex  drposiiis  ponttficalibus  mdumentis,descendat 
in  sacranum  mandans  presbyteris  quod  voluerit.  » 
Hactenus  ritus  feriaeb  in  Coena  Domini  et  Pontificaii 
Roihomagensi  ms. 

283.  Feria  sexta.  Describitur  solemnitas  sanctae 
parasceves  ;  cujus  ceremoniae  eadem  ferme  habentur 
apud  Alcuinum.Iib.  de  divinis  Officiis,.c.  deferiaC. 

284.  Horatertia  c^mveniani omnes presbytert .lla.in 
Editis.  Sed  nihil  simiie  habetur  in  aliis  Codicibus 
nostris  mss. 

285.  Insacramentario.  Nota  distinctionem  inter 
Sacramentarium  et  librum  Sacramentorum.  Cura 
enim  hoc  Codex  sancti  Eligii  inscribatur  liber  Sacra- 
raentorura,  citetque  Sacraraentarium,  nemo  est  qui 
non  videat  Sacramentariura  a  iibro  Sacraraentorura 
distingui. 

286.  Ascendit  ad  sedem.  Pontifcx  dieitur  ad  sedcm 
ascendere,  eo  quod  sedes  sive  sella  episcopi  cajteris 
esse  debeat  emraentior  in  ecclesia.  ut  fert  mos  anti- 
quus  Ecclesia?,  quem  videre  est  apud  Burchardum, 
lib  xi,cap.  iO.  ex  epistola  Urban!  papae,  inquamo- 
ris  hujus  causa  profertur:  Quod  auiem  sedes  cpisco- 
porumin  ecclesiaexcelsas  consiitutae etpraeparaiae  esse 
inveniuntur,  in  thromo  specuialionem  ei  poiestaiem 
judicandi,  solvendi  atque  ligandi  a  Domino  sibi  datam 
maieriae  d/oc«/iMtadocet  sanctus  Ambrosius  Iib.de  Di- 
gnitatesacerdotali,  cap.  6:  Piamquidaiiudinierpre' 
taturepiscopuSy  nisi  super  inspecior?  maximecum  in 
soiio.  in  ecctesia  ddioere  sedeat.  Et  sanctus  Augusti- 
nus,in  Psalmura  cxxvi :  Nam  ideo  aliior  locus  positus 
esi  episcopiSy  ut  ipsi  supeiintendant.  Ita  statuitur  in 
concilio  Carthag.  iv,  can.  35  :  Ut  episcopus  in  eccle- 
siain  concessu  presbyieroru?n sublimiorsedeat. Idvi- 
dere  est  apud  Eusebium,  lib.  x  Hist.  eccl.,cap.  4,  in 
descriptione  magnifici  iilius  templi,quod  Tvri  a  Pau- 
lino  episcopo  a^dincatum  est:  'AV/a  yap  wos  )c«t  t6v 
vs^vjy  snLTsXifTdi^  fi^ovot;  ri  rot;  avwTarw  siq  rtv  twv 
TToos^ypwv  Ttai^v,  elc.  Id  est :  Porro  templo  hoc  ita 
aDsoIuto  atque  perfecto,  throniscjue  quibusdam  in 
altissirao  loco  h<\  proesidura  EcclesKB  honorem collo- 

*  la  ediU  Henrici  Valesii  est  cap,  30. 


A  catis.  subselliis  praeterea  ordine  caeterae  clericorum 
turbae  dispensatis  decenter  exornato.  Et  apud  Pru- 
dentiura,  ra  passionc  sancti  Hippol^ti,  ubi  appellatur 
tribunai,  queraadraodura  apud  Sanctum  Isidorum^ 
lib.  XV  Origin.,  cap.  4. 

Fronte  sub  adversas  gradibus  sublime  tribunal 
Tollitur,  anlisle  praedicat  inde  Ueum. 

Nec  obstant  hflpc  Sulpilii  Severi  verba,  dialogo  2: 
Sicut  quemdam  nuper  (testor  Dominum)  non  sine  meo 
pudore  vidi  sublvnisolio,quasi  regio  tribunali,  celsa  sede 
miVi^n/fyn.Namcujusdamepiscopifastumibidamnat, 
qui  hacin  re  modura  excedeDat,  nec  tanquaraepisco- 
pus,  sed  tanquam  rex  in  ecclesia  sedebat,  ut  sancti 
Martini  humilitatem  extollat,  qui  solebat  in  huraili 
sella  in  templo  sedere.  Ideiii  dicendum  est  de  ex- 
celso  throno  quem  sibi  in  ecclesia  statuerat  Paulus 
Samosatenbis,  ob  quera  in  epistola  episcopurura  re- 
prehenditur  ;  nara  ille  thronus  excedebat  modestiam 
episcopalem,  non  utChristidiscipulum  decet,  sed  ut 
3  raundi  priucipera  sccretum  habens,  et  nominans,  ut 
loauitur  Eusebius  lib.  vii  Hist.  eccl.,  cap.  »  24. 

287.  Sicui  in  quxirta  feria  habentur.  Haec  addidi  ex 
Editis,  quia  in  hoc  sancti  EligiiCodice  omnes  ist» 
Orationes  hic  repetuntur. 

288.  In  oraiorio.  Ita  in  excusis ;  lege  tamen  in 
orariOt  ut.apud  Aicuinum.  Estqueoblongus  tapes  in- 
starorarii,  qui  subslernitur  crucem  adoraturis,  per- 
tinens  a  loco  ubi  crux  posita  est,  341  usquead  me- 
dium  choruin  circiter,  quod  etiam  hoc  tempore  fieri 
solet  in  quibusdam  Eccle^iis. 

289.  Adoratam  deosculetur  crucem.  Mos  antiquus 
fuit  adorare  crucem  die  magnae  parasceves.  Idque 
olim  fiebat  HierosoIymjB,  cum  eadem  die  episcopus 
crucem  Christi  veram  populo  adorandam  exhiberet, 
ut  testatur  sanctus  Paulinus,  epist.  11  :  Experimcnto 
resurreciionis  inventa  etprobaia  crux  Christi  est,  di- 
gnoque  mox  ambiiu  consecratuv,  condiia  in  loco  basi- 
ticiPf  qiuB  auratis  coruscat  taquearibus,  arcano  posi^ 

C  tam  sacrariocruci^m  scrvat  :  quam  episcopus  urbisejus, 
quotanniSy  cum  Pascha  Domini  agitur  adorandam  po- 
pulo  princeps  ipse  venerantium  promit ;  neque  jfi-wter 
hunc  diem  qua  crucis  ipsius  mysierium  celebratur, 
ipsaque  sacrameniorum  causa  est,  quasi  quoddam  sa- 
criF  solemniiaiis  insigne  profertur  ;  nisi  interdum  reii- 
giosissimi  postulent,  qui  ea  tantum  causa  ilio  peregri- 
naii  advenerinif  ut  sibi  ejus  revelatio  quasi  in  pretium 
longinqua*  peregrinationis  deferatur.  Ubi  haec  verba, 
neque  pi'(Eier  hanc  diem  qua  ipsius  crucis  mysterium 
celebratur,  satis  indicant  t6  Pascha  hocsancti  Paulini 
loco  pro  solemnilate  sanctas  parasceves  usurpari. 

290.  Et  alter.  Ita  in  Editis.  Apud  Alcuinum,  cap. 
citalo,  additur  t6  subdiaconus. 

291.  Cantiur  semper .  Reposui  t6  semper,  exEditis, 
cura  in  Codice  nostro  male  scriptum  csset  t6  super, 

292.  Psal.  cxvm.  ApudAlcuinura  hsec  adduntur: 
«  Item  crucera  tuara  adoramus,  etc.  Ps.  Deus  mise- 
reatur.  Alia :  dum   fabricator.  »  At  in  Codice  Ra- 

D  loldi  plura  habentur,  quse  quia  notanda  et  ab  ho- 
diernaconsuetudine  non  parum  dissident,  non  pisre- 
bit  hic  subjicere  :  u  Post  has  Orationes  pergant  auo 
diaconi  in  sacrarium  aut  retro  altare .  Cantant :  Po- 
pule  raeus.  Presbyteri  vero  duo  stant  anU  crucem, 
cum  salutatione  respondeant :  Agios  o  Theos.  Item 
chorus:  Sanctus  Deus,  sanctus  Fortis.  Deportetur 
erux  paululum  in  antea,  et  iterum  cantant  diaconi : 
Ego  quidera  eduxi  te  per  desertura,  Presbgteri  vero^ 
Agios  0  Theos.  Et  chorus  iterum^  Sanctus  Deus,  san- 
ctus  Fortis.  liem  deportetur  paululum  :  Quid  ultra 
debui  facere.  Agios.  Item.  Sanctus  Deus.  Iterum 
teriio  deporteturcruxanlealtare,  ei  discooperietur  lin* 
teo  quo  erat  prwcincia,  a  duobus  presbyieris ;  et  dicani 
ipsi,  elevata  cruce,  Antiph.  Ecce  lignura  crucis.  Ps. 
Deus  misereatur.  Tunc  veniens  potitifex  cum  duobus 
diaconibus,  prostemens  se  ter,  et  cuiorantes  crucem  mo- 
re  sotito.  Posi  hos  sequuntur  sacerdotes  et  levUce»  De- 


333 


IX  S.  GRKGOIHI  LIBRUM  SACftAMKNTORUM  NOTiE. 


334 


inde  omnUclerus,  exinde  omnis  popult^s,  feminevsque 
sexus.  Inlerimcantanl  hanAnfiphonaa.  Crucem  tuam 
adoramus,  Domiue.  Ps,  Beali  imuiaculati.  Antiph. 
Adoramus  crucis.  Antipk.  Dum  fabricaior  mundi* 
BymnU'^  Fortunati,  Pange  lioguagloriosi  »  Hactenus 
Codex  Katoldi.  Ubi  anle  hsee  verba,  quid  ultra  debui 
/oc^e, supplenda  sunt  ista,«f  itefnmcantant  diaeoni; 
el  anle  Agios^  subaudi  presbyteri  vero ;  et  ante  San- 
etus  Deus  snbaudi  et  chorus  xterum-  Haec  autem  ver- 
ba,  posternens  se  ter,  etc,  corrupta  sunt,  et  sic  ie- 
^nda,  proslernent  se  ier  adorantes  crucem. 

!293.  Oe  sancta.  Itse  in  Blditis.  Apud  Alcuinum  : 
sitmitur  de  snncto  pane.  Cujus  verba  sequentia  no- 
tanda,  et  explicandasunt :  Sanctificatur  aufem  vinum 
nonconsecratumpersanctificalum  ttanem.  Haecenim 
Doo  ita  capiendasunt  quasi  vinum  non  consecratum 
per  ejusmodi  admistionem  transeat  in  sanguinem 
Chrisli,  sed  quod  sanctiGcationem  quamdam  exte- 
riorem  ex  ejusmodi  commistione  percipiat.  Ex  quo 
notanda  est  antiqua  consuetudo,  qu%  adhuc  viget, 
quod  nimirum  celebrans  in  sancta  parasceve  sub 
Qoica  duntaxat  specie  communicaret. 

294.  NihiL  dicens.  Apud  Alcuinum  legitur  silendo; 
qoi  hsecsubjuugit :  342  ^^^  Domini  non  dicit^quia 
non  sequuntut  oscuta  circumslantium. 

595.  Et  communirant  omnes.  Tam  clerici  quam 
laici,  ut  supra  ex  Theodulpho  probatum  est.  Olim  in 
mooasterio  cujusdam  antiqui  monachorum  palris, 
qoi  io  suaregula  Magister  appellatur,  et  floruit  non 
molto  post  sanctum  Gregorium  I  papam,  monachi 
eodem  sanct^e  parasceves  dic  communicabant.  ut 
clarom  est  ex  cap.  43  regulae  ejus  in  Goncordia  re- 
gutarom,  cap.  56,  §  4  :  Sacramenta  vero  attaris  in 
pntena  majore  vitreafiniantur,ut  cum  feria  sexta  Ju- 
dmad  passionem  Chris/um  qucesiennf.,  sit  ipso  die 
menlibusntjsirisreclusus^ut  Sabhato  nobis  perresur- 
t  ectionem  in  novosaeramen  to  apnareat.Jam  guisexta 
feria  relecturisunl  smecommunione  reficiant^ut  a^no- 
scatur  jamquese.Tta  fei^ia  injuste  refiei  sine  Chnsto. 
Atsecns  olitn  in  Hispania.  Si  quidem  illo  die  nec 
Missarum  solemnia,  nec  communio  peragebantur, 
utmanifestum  est  ex  concilio  Toletano  iv,  can.6, 
obi  de  feria  sexta  passionis  dominicae  hsec  statuun- 
tnr.ldeogue  oportet  eodem  die  mysterium  cruci^yquod 
ipse  Dommus  cunctis  annuntiandum  voluit.prcedicariy 
atque  indulgentiam  criminum  clara  voce  omnem  )>opu- 
lum  pottutare.ut  pcenifentia  compunctwne  mundati, 
tenerabilem  diem  dominicw  resurrectionisremissis  ini- 
pdtatibus  suMcipere  mereamur,corporisque  ejus  et  san- 
^umis  sacramenlum  mundi  a  peccato  sumamus.  Ubi 
?ides  hoc  die  passionis  postulandam  esse  criminum 
ioduigentiam,  ut  dominicse  resurrectionis  die  corpus 
etsan^uis  Domini  sumantur.  Id  etiam  clarum  est  ex 
coneilio  Toletano  xvi,  can.  8  .  Excepto  Passionis  do- 
niniese  die,quando  attaria  nudatapersistunt,  nec  cui- 
quam  in  eoaem  die  Missarum  licei  solemnia  celebrare. 

Ne  quis  autem  dicat  non  licere  quidem  eo  die  cor- 
pos  et  sanguincm  Christi  consecrare,  sed  posse  cum 
prassaDCtificatis  celebrari,  obstant  hsec  verba,  quando 
aUaria  nudatapersistunt.  Non  potest  enim  celebrari, 
etiam  cum  prsesanctificatis,  nudato  altari  Si  autem 
iilo  die  Missa  non  celebratur,  nec  communio,  quae 
olim  in  basiiicis  seu  ecclesiis  extra  Missarum  solem- 
oia  non  sumebatur. 

296.  Etexptetasunt  universa.  In  Editishaecsequn- 
tar :  thr  facto  dicit  pojitifex :  In  nomiue  Patris,  et 
Filii.  et  Spiritus  sancti,  quas  in  nullis  Godicibus  no- 
strb  mss.  reperiuntur. 

297.  Nnda  sint  attaria.  Nudatio  altarium  olim  ^q- 
bat  hac  fcria  6,  ut  videre  est  in  regula  Ma^istri  ms., 
cap.  43,  in  Concordia  regularum,  cap.  56,  §  4,  in 
quaferia  se.xia  aUaris  vetamen,  vel  diversus  oiaforii 
omatus  sublrahatur;  simulet  lucernas,et  cirendeU  to- 
tum  inlra  monasterium  negetur aspertus. Ubi  parlicula 
telsQmitur  copulative.  Sed  fuitdiversa  consuetudo. 
Nam  olim  eliam  in  quibusdam  locis  nudabantur  in 
CcEna  Domini,  at  nuoc  ;  quemadmodum  videre  est 


A  in  Ordine  Romano  de  hac  feria  :  Statimdm  acolythi 
parati  cum  nigriscasutisincipiuntnudareattaria.  Bt 
cjs  Alcuino.  lib.  de  OfOc.  divinis,  cap.  de  Gcena  Do- 
mini :  His  finitis  nudantur  altaria  jam  circanociem. 
Quod  videturetiam  can.  8  coocilii  Toletani  xvi,  ubi, 
agens  de  sancta  parasceve,  dicit :  Quandoattariade^ 
nudata  persistunt;  nam  ro  persistunt  indicat  eo  die 
non  fuisse  denudata«  sed  pridie  juxta  morem,  qui 
etiam  confirmalur  ex  conciiio  Tolctano  xvii,  can.  2  : 
tta  ut  nisi  in  Coenae  Domini  celebritate,quando  more 
sotito  altaria  de(>ent  devestiri,  eadem  debeant  osiia 
reserari»  Id  etiam  probatur  ex  lotione  altarium,  qu88 
olim  fiebat  eodem  die  simul  cum  lotione  parictam, 
ac  pavimonti  templi,  et  vasorum;  de  quibus  hicbre- 
viter  agemus. 

Supra,  in  eodem  capite  regulae  Magistri,  cum  agit 
de  feriasexta  majoris  hebdomadw,  haec  habentur, 
Lotio  vero  rerumyvet  apparatus  paschalis  ipso  diepro- 
curetur.  Quse  intelligenda  sunt  de  lotione  altarium, 
parietum  et  pavimentorum  templi,  et  sacrorum  va- 
n  sorum  punficatione  31^^  ^"^  ^^i  ^^  patria  ipsius 
'^  Magistri,  et  fortasse  alibi  fierentin  sancta  parasceve, 
tamen  Romae  fiebant  feria  5  in  Gcena  Domini,  ut 
constat  ex  Ordine  Homano,  uhi  agit  de  hajus  diei 
solemnitate  :  Eodem  dieattaria  tempii etpariitesysive 
pavimenta  Ecctesix  taventur^  et  vasa  Domino  sacrata 
purificentur.  InGallia,  utplanum  estex  octava  san- 
cti  Eligii  Noviomensis  episcopi  homilia  de  GoenaDo- 
mini:  Etpropter  kumilitatis  formam  commendandam, 
eo  die  pedes  eorum  tavit  ;  et  hinc  est  quod  eodem  dte 
altaria  templiqueparieteslavantur  ei  vasapurificantur. 
In  Hispania,  ut  claruni  est  ex  sancto  Isidoro,  lib.  i 
de  Offic.  eccl.,  cap.  28,  eum  de  eadem  feria  scribit: 
Hine  est  quod  eodem  die  attana,  iemplique  parieles,et 
pavimenia  lavantur^  vasaque  purificantur,  quas  sunt 
Domino  consecrata. 

Porro  in  Godice  Ratoldi,  in  fine  hujus  solemnita- 
tis  haec  notanda  sunt :  Et  expteta  suni  universa.  Et 
post  paulutum  Vesperam  dicxl  unusquisqueprivatim^ 
^  ei  sic  vadunt  ad  mensam.  Eadem  habentur  m  Ordine 
^'  Romano,  cum  agitur  de  hac  feria  sexta.  Quod  fitho- 
diein  quibusdam  Ecclesiis,  clericis  sive  monachisin 
ipso  cboro  genibus  flexis  sub  silentio  privatim  Ves- 
peram  recitantibus. 

298.  Sabbato.  DescribitursoIemnitasSabbatisancti. 

299.  Horaoctava.  Id  est,  secunda  postmeridiana, 
Aliter  in  concilio  Rothomagensi  supra  citato  :  Item 
staiutum  est  ut  Sabbato  Pascha  officium  ante  nonam 
non  incipiatur, 

300.  Notnrii,  Notarii  hoc  loco  sunt  scriba)  epis- 
copi,  qui,  ut  plurimum,  assumebantur  ex  lectoruin 
collogio.  Ita  in  Bibliotheca  Photii,  num.  256,  in  Po- 
litia  sanctorum  Metrophanis  et  Alexandri,  videmus 
Paulum  lectorem  et  notarium  EccIesiseGonstantino- 
poIitansB,  qui  postea  fuit  ejusdem  Ecclesise  patriar- 
cha;etapud  Ennodinm,  in  Vita  sancti  Epiphanii 
episcopiTicinensis.  Nam  ubi  scripsit  eum  allectum 
fuissein  lectorumsodalitium,  paulo  post  subjungit : 
Notarum  in  scribendo  comftendia^  et  figuras  varias 

'^  verborum  muLiitudinem  comprehendentes  brevi  asse- 
eutus.in  Exceptorum  numero  deltc^ius  enituit.  Uhi 
exceptores  sunt  notariidicti  ab  illis  notarum  com- 

f»endiis  de  quorum  in  scribeado  velocitate  Martialis 
ib.  U : 

Curranl  verba  licet,  manus  est  velocior  illis, 
Nondum  lingua  suum,  deztera  peregit  opus. 

Et  Ausonius,  epigrammate  137. 

Puer  notrariim  prsepetum 
Solors  minister  advola, 
Bipatens  piigillar  expeJi, 
Cui  multa  fandi  copia, 
Punelis  peracta  singulis. 
Ut  unavox  absolvitur.  etc. 

Sanctus  Hieronymus,  epist.  ad  Julianum,  tomo  pri- 
mo  :  E(  tamen  itle  upmsito  notario  cogcffif  toqui, 

?U3evetociter  edita  consequeretur  manus,  et  lintfuoe  ce- 
eritalem  jorenderent  stfM  v^iiforum,  £t  epist.   a4 


33ft 


IN  S.  GltEGOftn  LmtlDM  SACRAMBNtOtlUM  NOTifi. 


33( 


Principiam,  tom.  ITI :  •  Quemnotariumpofsumus  in- 
telligeret  guodam  signorum  compendio  breviatum 
EvQngeiii  strietumque  sermonem  emravit.  Uode  in 
GI088I8  Philoxeni :  Natarius,  anjuioypdfoi,  id  est, 
notarum  acriptor,  quia  Sjnesio,  epist.  Gl.  rax^yp»' 
fo;,  id  est,  veiociter  scribens,  et  a  Phiiostrato,  lil). 
I  de  Vita  Appollonii,  cap.   i3,  ti^  tccxo?    y/ja^wv  di- 

citur. 

Caeterum  in  Ordine  Romano,  in  Codicibus  Rhem. 
et  344  Haloldi,  et  in  quibusdam  aliis  Sacramenta- 
riis  hic  ante  lectiones  exstat  benedictiocerei  pascha- 
lis,  cujas  preeludium  esl  lExsuUetjam  angeLicaiur^ 
ba  eoehrum,  quod  quidem  exstat  in  Ordine  Miss» 
Ambrosianffi.sedrelinquaBenedictionisrormularaul- 
tum  ab  usilata  discrepat.  In  Codicibus  Rodradi  et 
Rhemensi  formula  benedictionis  in  duobus  a  Tulgari 
differt,  primo  quia  diffuse  satis  apum  laudes  perse- 
quiturin  huncmodum:  ^  Apes  coBteris  oux  subjecta 
sunt  h(mi»i  anifnantibus  antecellit  ( VirgiL  1  v  Georg,) : 
oum  sit  mnima  corporis  parvitate,  ingentes  animos 
angusto  versat  in  peetore;  viribus  imbecitlis,  sed  fortis 
ingenio.  Hmc  esplorata  temporum  vice,  cum  canitiem 
pruinosa  hibema  posuerunt^  et  glaciate  senium  oemi 
temporisnwderatadeterserint,  statim  prodeundi  ad  la- 
borem  cura  succedii,  disperswgue  per  agros,  libratis 
paulvUum  penniSy  eruribus  suspensis  insidunt,partim 
ore  legere  flosculos,  ^rttm  oneratce  vietuaiibus  suis 
ad  castra  remeant ;  ibique  alioi  incBstimbaili  arte  cellu- 
lastenaci  glutinoinstruunt^alia  liquentiamellastipant, 
alim  vertunS  fiares  in  ceram  alise  ore  natos  fingunt, 
alicB  ecHectis  e  foliis  neetar  includunt,  0  vere  beata, 
et  amabHis  apes,  cujus  nee  sexum  mascuti  violant,  fe- 
tus  non  quassant,  nec  filii  destruunt  eastitatem  ;  sicut 
sancta  concepit  virgo  Maria  virgo  peperit,  virgo  per- 
mansit,  Oeinde  sequitur  :  0  vere  beata  nox,  qxuje  ex- 
spoliavit  ^gyptios,  etc.  Secundo  in  fine  Benedictio- 
nis  ttominatur  tanUim  papa,  nulia  mentione  facta 
episcopi,  regis,  aut  imperatoris. 

HujuB  Benedictionis  cerei  mentio  fit  in  concilio 
Toletano  iv,  cap,  8  :  Lucema  et  cereus  in  prmigiliis 
Pascka  apud  qmsdam  Eeetesias  non  benedicuntur,  et 
cur  a  nobis  benedieanlur  inquirunt ,  Propter  glotiosum 
enim  noctis  ipsius  sacramentum  solemniter  hcec  bene- 
dicimus,  ut  sacrce  Resurrectionis  Christi  mysterium, 
quod  temporehujus  votiwenoetisadvenitt  m  Benedictio- 
ne  sanctt  Luminis  suscipiamus,  Ita  in  secunda  Edi- 
tione  Garsiae  ;  nam  in  primaTo  Paschce  desideratur, 
sed  parum  refert,  siquidem  sec(uentia  aatis  indicant 
canonem  esse  de  cerei  Paschahs  Benedictione  intel- 
ligendnm. 

Hanc  institutionem  Alcuinus,  hb.  de  Officiis  divi- 
nis.  cap.  de  Sabbato  sancto,  et  Amalarius,  lib.  de 
Ofnc.  eccl.,  cap.  18,  pape  Zosimo  tribuuot,  quibus- 
dam  reclamantibus  qui  illam  ZosioK)  antiquiorem 
esse  contendunt,  quod  exstet  apud  Prudentium,  qui 
ante  Zosimum  floruit,  hvmnus  de  cereo  paschali ; 
sed  immerito  :  nara  ille  hymnoB  non  est  de  cereo 
paschaH,  sed  hjmnus  vespertinus  eftt  de  lumine, 

2uod  oiim  vetpere  quotidie  m  Ecclesia  solemni  quo- 
am  ritu  accendebatur,  ut  fuse  docuimus  ad  §  2, 
cap.  24,  Concord»  regularum.  Sed  quidquid  sit, 
ritus  sane  antiquas  e»t,  siquidem  apud  Ennodium 
Ticinensem  episcopum*  qui  obiit  annopost  Christum 
natum  521,  duse  cerei  paschalis  exstant  Benedictio- 
nes  eleganti  sane  stjlo  conscript»  in  opuscuiis  mi- 
scellaneis  9  ei  10,  quibus  tamen  non  praemittitur 
supra  memorata  Prsefatio,  Exsultet  jam  anaelica 
turba  coelomm.  In  Ordine  Missse  Ambrosianae  habe- 

•  In  Edit  nova,  tomo  II,  col.  684,  explicat  san- 
clus  Doctor  Psalm.  xuv,  et  ad  hunc  versum  :  Lin- 
gua  mea  calamus  scribx.  etc.  ait :  Mea  autem  lingua 
in  similitndinem  scribx  veiocis,  quem  notarium  pos" 
sumus  inteUigere,  quodam,  etc. 

b  Eadem  ieguntur  tum  in  mostris  Cod.  mss.,  tum 
iu  Mitsalibus  Gothico  et  Gallicano  editis  a  Mabill. 
Ub.  de  Liturg.  GaJlic. 

IjeKitur  eadem    fere   in    Calensi  et  in  duobus 


A  tur  etiam  cerei  paschalis  Benedictio,  sed  an  ab  ipso 
sanclo  doctore  sit  composita,  non  mihi  compertum 
est.  Pi^seterea  notandum  est  in  Codice  Ratoldi  ad 
haec  verba,  incensi  hujus,  super  ro  hujus  crucem  esse 
depictam  ;  simiiiter  ad  b»c  verba,  in  honor  mi  nomt- 
nis  tui  eonseeratus,  super  etiam  ro  eonsecraius,  quae 
in  codicc  Kodradi  depicta  est  super  ro  nominis. 

De  mysticis  cei'ei  paschalis  significationibus  con- 
sule  Alcuinum,  Amalarium,  fiartholom»ura  Gavan* 
tum,  et  caeteros,  qui  de  officiis  seu  ritibus  ecclesia- 
sticis  scripserunl. 

Sed  non  sunt  omittendiritusbenedicendipaschalii 
cerei  345  ^^^  exstant  in  Codicibus  Hhemensi  et 
Ratoldi.  in  illo  quideio  ita  habetur  :  Primitus^enim 
octava  hora  diei  nwdiante  procedunt  ad  eeclesiam  ei 
ingrediunlur  in  sacrarium,  et  induunt  se  vestimenttSf 
sicut  mos  est ;  et  ineipit  elerus  litaniam,  et  procedii 
sacerdos  de  sacrario  cum  ordinibus  sacris :  veniunt  ante 
altare,  stant  inclinato  capite,  usque  dum  dicant  Agnus 

3  Dei.  Deindevenienssacerdosab  Oratione,vadit  retroat- 
tare,  accipiens  de  lumtne  quodsexta  feriaabsconsumfuit^ 
faciens  crucemsuper  eereum  etilluminanseum^  comple- 
tur  his  Orationibus.  In  hoc  verosic  :  Hora  sexta  ingre' 
diatur  pontifex  in  sacrarium  eum  levitiset  ministris,  ei 
induanlsesacris  vestibus,  et  ordtnent  se  siciU  iner<utina 
die  Paschw  continetur ;  et  jubeat  aequiri  novum  ignem 
cum  ampuUa  a  sole  iiluminatum,  sive  a  siitce  exeus^ 
sum.  Deinde  faciant  crucem  de  incenso  in  cereOy  ei 
seribatur  annus  Domini^  atque  A  et  U,  et  tune  por^ 
tetur  cereus  ante  episcopum  cum  processione,  cum  can- 
delabriSf  et  thurtbulisy  tamen  sisie  lumtne.  Et  sic  stipck- 
ttu  incedat  episcopus  in  medio  chorOf  et  ibi  ponatur 
cereus.  Episcopus  autem  finita  oratione  pergtt  ad  al^ 
tare^  et  ibi hoia  sessionis  sedeat.  Non  ekscendat  ad  se- 
dem  usqtie  ad  temptu.  dum  dtcat  :  Gioria  in  exclesis 
Deo.  Inde  levita  postulans  Benedictionem  ab  episcopo 
eat  ad  cereum,  et  consecret.  Proceuio  vero  ditndet  se, 
pars  in  dextera,  et  pars  in  sinistra.  Interim  eptscopiu 

Q  sedendo  benedicat  ignem  et  incensrnn,  ut  audiant  cir- 
cumstantes.  Cereus  vero  non  illuminetur,  tssqtte  dum 
pervenerit  diacontss  Ignis  accendit.  Uactenus  Codez 
Hatoldi.  HafC  auletn  verba  Ln  Codice  Rhemensi  cain- 
ptetu»'  his  Orationibus,  intelliguntur  de  Orationibus 
quibussupradictum  ritum  concludit  episcopus,  quas 
sequitur  cerei  Benedictio,  BxsuUet,  etc ,  quae  tamen 
ibidem  non  exstant.  Ordo  processionis  ad  altare  qui 
hic  praecipitur  in  Codice  Ratoldi,  utin  crastina  Pa^ 
schse,  habetur  supra  ad  finem  libri  Sacramentorum. 
Oratio  cujus  est  hic  mentio  est  prima  Misste  Oratio. 
Processio  quae  debetdividiest  coetus  presbyterorum, 
diaconorum  et  raioistrorum,  qui  coraitati  sunteum* 
dem  episcopum  e  sacrario  ad  altare,  debentque  toto 
MisssB  tempore  illi  assistere.  His  verbis,  ut  at^dianiy 
videtur  prfleponendH  particula  ita. 

In  Ordiue  Romano  sunt  alii  ritus  quietiam  ah  ho- 
diernis  discrepant,  inter  quos  Llle  est:  nam  ut  pri- 
mum  pontifex  e  sacrario  processit^  accenditur  aui- 

Q  dam  cereus  in  loco  mundo,  et  pontifex,  sive  presbj- 
ter  facieus  super  eum  crucem,  benedicit  eum  homiU 
voce,  scbola  interiin  cantaiite  septem  Psalmos  poeni- 
tentite,  hoc  modo  incipiens :  Dominusvobiscum,  etc 
Oremus.  Deus  mundi  conditor,  auctor  Jumihis,  etc. 
Quae  Benedictio  etiam  habetur  in  veteri  iibro  Sacra- 
mentorum  ms.,  cujus  mihi  copiam  fecit  vir  doctis- 
simus  Joan.  Aubertus  Jitteraram  Grscarura  regius 
interpres,  et  succedit  vulgari  cerei  paschalis  Bene- 
dictioni,  tanquam  illius  altera  Benedictio.  Quam» 
quia  prolixior  est  praefata  Benedictione  Ordinis  Ro* 

Theod.  At  in  Gemet.  prolixior  est  ab  bis  verbis, 
api^^  sive,  ut  legitur  in  ins.^  apes  maler  eduxU,  mul* 
taque  attexuntur  io  apum  laudem.  In  vel.  Sacram. 
Gallic.,  de  cujus  autiquitate  cun^ule  Mabillonium,  Mu- 
sei  Italici  tom,  i,  parte  n,  legitur  :  BeneJictia  cerei 
sancti  Au^ustini  episoopi,  quam  cum  adhuc  diaconus 
esset,  cecioit  diceus  :  ExstUtet,  etc,,  ut  in  Editis, 
nonnullis  tamen  additis. 


337 


IN  S.  GREGORn  LIBRUM  SACRAHENTORDM  NOTiG. 


338 


tnani,  et  in  quibusdam  Tariat,  hicapponere  placuit:  A  rio,  etc,  intelli^enda  sunt  departicaliscereipascha- 


«  Deus  mundi  conditor,  auctor  luminid,   siderum 

fabricator,  Deus  qui  jacentem  mundum  in  tenebris 

lace  perpetua  relexisti,  Deus  pcrquera  innefTabili  po- 

tenlia  omnis  claritas  sumpsit  exordium,  te  in  tuis 

operibus  invocanles  mhacsacratissima  noctis  vigilia 

de  donis  tuis  cereum  tuae  suppliciter  offerimns  Ma- 

jestati,  non  adipe   camis   pollutum,  nec  profana 

onctione  vitiatum,  non  sacrilego  igne  oontactum, 

sed  cera,  oleo,  atqne*  papjro  constructum,  in  tui 

nomjnis  honore  succensum  obsequio  religiosae  de- 

votioois  offerimus.  Magnum  igitur  mysterium.    et 

ooctishujus  rairabile  sacramentum  dignis  neeesse 

est  laudibus  cumulare,  in    quo  dominics  Resur- 

rectionis  miraculo  diem  sibi  mtroductura  tenebrffi 

inveterataesenserunt ,  et  raora  quae  olira  fuerat  aeter- 

na  noctedamnata,  inserlo  34j6  ^'^^^  fulgoris  lumine, 

captivam  setrahi  dominicistriumphis  obslupuit.  At 

quod  praevaricanti  primo  f^lasto  tenebrosa  preesum- 


lis,  quas  Christiani  domi  asservabant,  ut  earum  be- 
neficio  adversus  tempestates  et  diabolicos  incursus 
tuti  essent,  ut  liquet  ex  Ennodio,  Benedictione  pri- 
ma  :  B(  si  qtiis  hinc  sumpserit  adversus  flabra  vento- 
rum,  adversus  spirifus  procellarum  ttta  jussafacienSf 
sit  ilLisingulare  profugium ;  sit  murus  ab  hostefide' 
libus.  EtBenediciionesecunda:  Turesurrectionis  tuse 
tempore,quo  vemat  anni  reviviscentis  in/antia,  sum- 
ptam  ex  hoc  contra  proceltas  et  omnes  incursus  fao 
dimicare  particulam.  Quam  vim  habebantagni  cerei, 
qui  olim  in  Sabbato  sancto  loco  cerei  pascnalis  Uo- 
mse  ab  archidiacono  benedicebantur.  Siquidem  olim 
in  Romana  Ecclesia  cereas  paschalis  non  benedice- 
batur  ;sedmane  primo  Sabbati  sancti,  archidiacooua 
ingrediebatur  ecclesiam,  ceramque  in  mundo  vase 
liquefactam  cum  oleo  miscebat,  eamque  benedicens 
in  agnorum  similitudinem  efformabat,  quos  in  octava 
Paschae347  post  communtonemfidelibus  distribue- 


ptione  fuerat  in  servitute  damnatum,  hujus  noctis  R  bat ;  qui eos  pro  quacunque  necessitate  in  suis  sedi- 

.^^_    •  1  1  "»  l**^»*"  •  J*AA.«L*  i_  1#>  •  1  •  IL  A  xJ  M.         ^\        _1 


miraculum  splendore  libertatis  irradiat.  At  hujus 
ergo  festivitatisreverentiam  fervore  spiritus  descen- 
dentes,  quantum  devotiohumanaexigit.tibi  lieo  ful- 

foreflammarum  placidaluminariaexhibemus«utdam 
aec  fide  integra  persolvuntur,  creaturaB  ium  etiam 
prseconia  extollantur  Flammae  lux  guippe  dicenda 
esl,  perquam  potestas  deitatis  Moysi  apparere  di- 
gnata  est.  Qum  de  terraservitutispopulo  exeuntisa- 
mUfero  lumine  ducatum   exhibuit,  quae   in  tribus 

Cueris  in  camino  sententia  tjranni  depositis  vitam 
fandimentis  mollioribus  reservavit.  Nam  ut  praece- 
dente  hujus  luminis  gratia  lenebrarum  horror  exclu- 
difxir,ita,  Uomine,  lucescentemajestatistueBimperio 
peccatorum  sarcinse  diluantur.  Cum  igitur  hujus 
subst^ntiffi  miramur  exordium,  apum  necesse  est 
iaudemns  originem.  Apcs  vero  sunt  frugales  in 
sumptibus,  in  procreatione  castissimeB,  sedificant  cel- 
Iiilascereo  ]iquorefundatas,quarum  humanaeperitiaB 


bus  ad  fumigandum  inccndebant,  ut  docent  Ordo 
Romanus  in  ordine  de  Sabbato  saneto,  Alcuinus, 
Amalarius.  capitibus  citatis.  Sed  hicritus  tantumin- 
coepit,  cum  desiit  Romse  benedicendi  cerei  paschalis 
consuetudo,  qoflB  videtur  esse  instaurata  a  Theodoro 
papa  ;  (}uod  forte  ansam  prsebuit  nonnullis  dicendi 
eum  fuisse  hujusritasauctorem,  quod  quam  falsum 
sit,  Benedictionessupra  exEnnodio,  qui  multisannis 
ante  hunc  papam  vixit,  prolats  convlncunt.  Aut  si 
mavisdicere  a  Zozimo  auidem  institutum  fuisse,  ut 
eereus  pascbaiis  beneaiceretur  per  parocbias,  ut 
testatur  Pontificale  Damasi,  at  vero  decretum  fuisse 
a  papa  Theodore  ut  infra  Romanam  eiritatem  sen 
Romae  benediceretur. 

301.  In  ambonem,  Graecis  proprie  dfftSwvf^  ^cyovrai 
6pti)fol  xal  u^D^ol  TOTroi,  id  est,  ambones  dicuntur 
roontani  et  excelsi  loci.  Et  aptSwv,  TrjDo^reeva^ao-c^,  xal 
{mtpoyii^  xa£  ojdou;  ^o^o^,  id  est,  ambon.   ascensuSy 


magistra  non  exsequat.  Legant  pedibus  flores,  et  q  excellentia,  et  montis  vertex,  inquit  auctor   veteris 


etymologici  ;  et  Hesjchio  a/i€wvc5  ai  ir/jo^ava^awe? 
Td>v  opQov,  id  est,  ascensus  montium  ;  unde  transla- 
tum  nomen  est  ad  significandum  ecclesiee  pulpitum 
sive  suggestum,  qui  est  locus  in  ecclesia  excehus, 
de  quo  leqtores  divinas  Scripturas  legebant,  et 
psaltfiB  canebant.  Concilium  Laodicenum,  can.  i5, 
trXiQv  TfiSv  xavovexwv  'iltakT&v  im  rov    dft^aiva  ova^aevov- 

Twv^  id  est,  exceptis  canonicis  psaltis  in  ambonem 
ascendentibus.  Sozomenns,  lib.  ix  Hist.  eccl.,  cap. 
2,  texaCw  auT^  x<eo-9at  mplr6v  ap^oiva^  (3^f*a  <r*f  touto 
Twv  ovayoioT&v,  id  est,  conjicio  eam  jacere  circa  am- 
bonem,  quod  est  suggestum  lectorum.  Cedrenus,  in 
Leone  Basilii  filio  :  Jamque  ei  ingressuros  ei  sacris 
foribus  succedentiy  otvBptarco^  Tt^  IxTrtTnj^uxi»?  tou  flJp- 
€'ij^o?,  etc,  id  est,  homo  quidam  ex  ambone  prosi- 
Hens,  crasso  et  valido  fuste  ictum  in  caput  ingeiMt, 
eoqueictu  imperatorem  necasset,  nisi  inter  ferien- 
dum  fuste  in  suspensum  impacto  candelabrum  vio- 
,  quae  in  riparum  marginibns  crescit,  adhibitam  *.  lentiam  ictus  nonnihil  remisisset.  Ubi  vides  ambo- 
e  m  cereorum,  lucemarum  et  lanpadum  usum.  ^  nem  esselocum  editum  et  subiimem  inecclesia.  La- 

tini  pulpitum  appellant.  Glossse  mss.  blbliothecflB 
Corbeiensis  :  Amoo,  pulpitum.  Id  videreest  in  epist. 
34  sancti  Cypriani :  Hunc  ad  nos,  fratres  dilecnssi' 
mijCum  tantaDominidtgnationevententem  testimonio 
et  mtraculo  ejus  ipsius  qui  se  persecutus  fuerat,  iiluS' 
trem  quid  aliud  quam  suptr  putpitum,  id  est  super 
tribtmat  ecciesim,  oportehat  imponi,  ut  loci  altioris 
dignitate  subnixus^  et  plebi  unit>ersmpro  honores  sm 
claritate  conspicuus,  leqat  prmcepta  et  Evangelium 
Domini,  quoe  forttter  et  fideliter  seouitur, 

302.  Lectio  [mise  prophetse.  Hmc  hxreditas.  ^  Haac 
desiderantur  in  Excusis. 

303.  Venit.  Hoc  verbum  deest  in  Excusis,  quod  ta- 
men  non  adeo  necessarium  est. 

304.  Litaniam  septenam,  Litania  septena  est-quse 


oollumdamnuro  in  floribus  invenitur  ;  partus  non 
edunt,  sed  ore  legentes  concepti  fetus  reddunt  exa- 
mina.  Sicut  exemplo  mirabili  Christus  ore  paterno 
processit.  Fecunda  est  sine  partu  tirginitas,  quam 
utique  Dominns  dignatus  carnalem  se  matrera  habere 
Tirginitalis  amore  constituit  Talia  igitur,  Domine, 
dfgna  sacrisaltaribus  tuis  munera  ofTenmtur,  quibus 
te  laetariChristiana  religio  non  ambigit.  Veniat  ergo, 
onanipotens  Oeus,  super  honc  incensum  longa  tuse 
benedictionis  infnsio,  et  honc  nocturnum  splendo- 
rem  invisibilis  regnatorintende,  ut  non  solum  sa- 
crificiora,  quod  hac  nocte  litatum  est,  arcana  lumi- 
nis  tui  admistione  reful^eat,  sed  quocunque  loco  ex 
hajns  aliquidsanctificationis  fuerit  mysterio  depor- 
tatum,  expulsa  diabolicte  fraudis  nequitia  viKus  tuae 
Maiestatis  assistat.  Per  Dominom.» 

Hactenus  cerei  bcnedictio  :  circa  quam  notandum 
cst.  primoolim  papjrum,  hocestjoncum  seu  can 
nam 
fuisse 

Ennodius.  in  Benedictione  prima  cerei  pasclialrs  : 
papyrum  a^ialimentaigniumlymphatrari.smiut,  San- 
clus  Gregorius  Turonensis,  in  Vitis  Pfetrum,  capitc 
8 :  Luchni  in  eajugiter  accenduntur.  Unus  igitur  ex 
kis  fier  quadra^nta  diestottdemque  noetes^  u(  ipse 
9dituus  assermt,  absque  ullius  fomenti  adjxUorio  per- 
duravit  splendens,  in  quo  nec  papyrus  additn,  nec 
gutta  otei  est  stillantis  adjecfa.  In  his  verbis,  quarum 
humanae peritise,  deesse  videtur  to  indu^triam,  vel, 
quid  «nmile,  ut  legatur  quai^um  industriam.  De  apum 
indu^tria  in  fingendo  melle,  celluHs  componendis, 
deqne  earum  virginitate,  lege  sanctum  Ambrosium, 
lib.  V  in  Hexameron,  rap.  21  ;  Aristotelera,  Pliniura. 
iGIianum,  Virgiliura,  etalios.  Hsec  autetii  verba,  5ea 
quocunque  locoexhujusaliquid  sanctificationis  myste- 


«  Depapyro  ad  lueernas  adhibita,  consule  notam  b  in  cap.5  libri  primi  Dialog. 
^  Leguntur  in  Ms«  Calensi. 


I 


339 


m  S.  GREGORU  LIBRUM  SAGRAMEiNTOROM  mT&. 


HO 


Jit  a  sept«m  choris»  ^  ut  videre  est  apud  sanctum  A 
Gregorium,  cap.  2  Regesti,  lib.  xi.  Proinde,  fratres 
charissimifContritocordey  etcorreciis  opeHbus,  cras- 
tina  die,  primodHuculoculseptiformem  Htaniamjuxta 
retributionem  injei^ius  designatam  devota  menie  cum 
lacrymis  veniamus.  Fostea  enumerat  septem  ciioros 
hujus  litaoiae:  primam  clericorum,  secuadam  viro- 
rum,  etc. 

305.  Et  illa  duocereostata.  Antiquus  mos  fuit  Ec- 
clesisB  utcerei  ard<  ntes  preeferantur  episcopis.  Theo- 
dorctus,  lib.  v  Hist.  eccl.,  cap.  34,  agens  de  reditu 
sancti  Joannis  Ghrysostomi  :  aTravrc;  yap  uirigvTirjo-av 
3^S  '^^^  '^  xi}pou  Xa|X7radac   npoditrovTiq.    Id    est    : 

Omnes  enim  cum  cercis  acceosis  ei  obviam  Ount.  Et 
gestator  lampadis  ante  pontificem  dicitur  XauTra^a- 
ptoc  Vide  Lexicon  Graecobarbarum  Joannis  Mcursii, 

306.  Et  stans  benedicit  fontes.  Vetus  Ecclesiae  est 
consuetudo,  ut  a(]ua  eorum  qui  baplizandi  sunt, 
solemni  ritu  ab  episcopo  benedicatur.  Sanctus  Dio- 
nvsius,  lib.  de  Eccl.  Uierar.,cap.  2  :  Ral  t6  rauTio;  g 
Oowp  rai;  ispoLti  inix\in7iffi  xarayiao^a^.  Id  est  :  Cujus 
aquam  postquam  sanctis  invocationibus sanctiOcavit. 
Sanctus  Basilius,  lib.  de  Spiritu  sancto,  ad  Amphi- 
lochium,  cap.  27  :  Ev*ao7»ov|xjv  ^t  t6  d^up  toO  painiv' 
^aro^.  Id  est  :  Benedicimus  aquam  baptismatis,  et 
recenset  inler  traditiones  apostolicas.  Sanctus  Am- 
brosius  lib.  de  lis  qui  initiantur,  cap.  5  (Imo  Ub.  i 
de  Sacramentis,  cap.  5)  :  Quare  prior  Christus  des- 
cendity  posteaSpirilus  sancluSj  cum  forma  baptismatis 
et  usus  hoc  habeat  ut  ante  fons  consea-etur,  et  tunc 
descendatqui  baptizandus  est  f  Nam  ubt  piimum  m- 
greditur  saceraos,  exorcismum  facity  secundo  super 

D  oreationem  aquas  invocationem,  postea  etprecem  de- 
fert,  ut  sanctificetur  fonSfCt  adsitprsesentia  Trinitatis 
aetemas.  Sanctu8Cvprianus,epist.  70,  ad  Januarium: 
Oportet  ergo  mvndari  etsanctiflcan  aquam  prius  a 
sacercbte^  ulpossii  bapfismo  suopeccata  hominisqui 
baptizatur  (U)tuere,  S&acius  Cyrillus  Uierosolymita- 
DUS,  catech.  3  :  Ojrca^  ETrrvavTia;  t6  AtTOv  0^&>p  UvcO-  n 
p.aroq  aytou  xat  XptoroO  7rp6(  t^qv  fTr^x^Lv^o-tv  ),a66v  ^xt' 
va/xtv,  ayioTnroq  «jrtxTqtrat.  Id  est :  Sic  aqua  nuda,  ad 
invocationem,  Spiritus  sancti  et  Christi  virtutem  ac- 
cipiens,  sanctitatem  consequitur.  Sanctus  Gregorius 
Nyssenus,  Oratione  in  baptismumChristi  :  *AvTaxouc 

TOtvuv  xat  Trap'  u/x<ii>v  &>;  xi^oip  svAoyovixcvov  xa6atp£t 
xal  ^fijTtCst  Tov  avOpa>;ro>.  Id  est  :  contra  igitur  audi 
D08  (]uomodo  aqua  benedicta  purgat  et  illuminat 
hommem.  Victor  Uticensis,  lib.  ii  de  Pcrsecutioue 
Vandalica  :  Et  tliahorayoua  henedicetfonte.m,  utbor 
ptizentur  accedentesad  fiaem,  continget  ocutos  tuoset 
aperientur,  et  videbis  lumen.  Et  paulo  post:y4//en- 
dens  quoqueEugeniusinverecundamcredulilatem,  ut 
guijam  tempus  urgebat^pergit  cumeo^comilanteof' 
ficio  clericorum  ad  fontem,  ubi,  fixis  genibus  cum 
ingenti  ^emiluputsans  singultibuscoBlum^crispantem 
benedixit  alveum  fontis. 

Porro  aquce  benedictas  institutionem  ad  Alexan- 
drum  primum  nonnulli  referunt,  Constitutiooes  q 
apostolicae  {Lib,  yui,c.  28)  ad  sanctum  Matthaeum 
apostolum.  Etantiquus  mos  est  statuere  in  ecclesise 
vestibulo  vas  aqua  benedicta  pleuum  ad  populi  in- 
gredientis  puriucationem.  ut  videre  est  apud  Syne- 
sium,  epist.  121  :  "n^  iariyi  t6  SnuofTtov  ^t^o;  ou;^ 
^TTOv,  fi  ru  ev  TOt;  TrpoTC/xeviafxao-t  ;^fpvi6a,  ttoXsw;  xa- 
Quprnpiov,  Id  est  :  Siquidem  publictis  gladius  non 
mmus  quam  lustralis  aaua,  quae  in  templorum  ves- 
tibulis  civitatisest  piacuJum,  ubi  xepviSov  proprie  est 
vas  aqucB  tastralis,  quod  hic  sumitur  metonymice 
pro  ipsa  aqua  lustrali ;  alias  x^P^^^^^^^^^*  i^  ^U 
malluvium  politum.  ^spvt^ov  autem  dicitur  a  x'?'^^^ 
quod  barytonum   aquam  lustralem  signiOcat  apud 

•  Haec  sancli  Gregorii  Oratio  nunc  habetur  ad  cal- 
cem  tom.  I,  post  Uomilias  Evang. 

b  Hoc  est,  super  creaturam  aqux.Bic  enim  in  his 
Benedictionibuset  ezorcismis  legilur  :  Benedico  te, 
creatura  aquae,  Exorciso  te,  creatura  aquae.  In  novissi- 
xna  quoque  EdiUone  locns  hic  ita  nunc  legitur  :  Exor- 


ethnicos  ;  cujus  conOciendse  rationem  et  usum  ita 
describit  Athenwus,  lib.  ix  :  "Eart  ^e  u(Jwo  ei;  6  arfi- 
^artrov  ^aAov  cx  tou  ^waou  ^aa^avovTc;,  c^'  ou  t^v  6u- 
<Tiav  kntrskoijv,  xat  tovtw  TrcptppatvovTc;  tou;  TrajSovTa? 
^yviCov.  Id  est :  Aqua  in  oua  mergebant  titionem  ex 
ar .  raptum,  in  qua  sacriQcium  perfecerant,  illaque 
assistentes  asper^entes  purificabant.  Qaod  etiam 
clarum  est  ei  Euripide,  inllercule  furente,  Actu  iv: 

McXaoiv  ^i  ^alov  yctpt^cSta  ^spctv, 
Et;  ^spvi^  fij^  |3s(yctcv  '  AXxu^qvij;  toxo^* 

Id  est,  cumque  Jam  torrem  laturus  esset  dextera, 
ut  in  aquam  lustralem  Oiium  Alcmenae  mergeret;  et 
ex  Aristophane,  in  pace  :  ♦cjos  ^ii  t6  ^a^tov,  t6  ^s 
e|x6ar|/w  Xa^wv.  Id  est  :  Aflfer  torrem,  illumaue  cum 
accepero,  immergam.  349  Meminit  Sopnocles  ia 
OEdipode  tyranno. 

0117  TC  ^covtSa?   ve'actv. 

Neque  lustralis  aquse  participem  esso,  et  iEschy- 
lus  in  Eumenidibus. 

Ilota  ^s  yipvi^p  fparipoiv  TrpoT^eJsTat ; 

Id  est :  Qualis  sodalium  aqua  lustralis  suscipiet  ? 
Xepvt^  vero  oxytonum  malluvium  significat  apud 
eumdem  Alho-naeum,  lib.  citato.  Xcovt-J*  ef iam  bary- 
tonum  estT6  xaoa  /stpo;  ij^btp,  id  est,  aqua  ad  ma- 
nus,  ut  notat  ex  Homc^ro  Julius  Pollux,  lib.  ii,  Ono- 
mast.,  cap.  2. 

307.  Cujus  sptrittis  super  nquas  Ita  sanctus  Am- 
brosius,  lib.  de  lis  qui  mysteriis  initiantur,   cap.  3. 

308.  Conciperet.  Id  Edifis  legitur,  reciperet  male. 

309.  Qui  nocentis  mundi  crimina.  Ita  sanctus  Am- 
brosius,  capitecitato,etlib.ii  deSacramentis,  cap.i. 

3iO.(^eH^e6i4sm7ioran(i/s.ItaLucianus,siveauisaiiu8 
antiquior  in  Philopatri  agens  de  baptismo:  ^i  O^ato^ 
iiua.i  xviAaivKjijj  id  est,  per  aquam  nos  innovavit. 

311.  In  modum  crucis.  Antiqua  est  Ecclesiae  con- 
suetudo  ut  aqua  baptismalis  per  signum  crucis  bene- 
dicatur,  ut  constat  ex  sermone  sancti  AusustinilSl, 
de  Tem|»ore  :  Hjc  enim  signo  crucisctmsecraturcorpus 
Dominicum,  soiwtificaturfons  baptisnuUis.  Ei  tractalu 
118,  in  Joan.  :  Qw)dsig7mmnisiadhibeatursivefronti- 
bus  credrntium,  sive  ipsi  aquceexquaregenerantur,c\z. 

312    Subrip'iU,  h\  est,  subrepat  <^. 

313.  In  munli  creatione.  Haec  verba  non  exstanl 
in  Editis,  nec  in  Ord.  Komano. 

314.  Cujus  Spiritussuper  te  ferebatur.  OptalusMi- 
levitanus,  lib.  vii,conlraParmenianum  Oaqua.qua 
dulcis  a  Deo  creata  es,  super  quam  ante  ipsius  Nata- 
lem  mundi  sanctus  Spiritus  ferebatur. 

315.  Qui  te  de  paradiso  manare.  HaBC  non  haben* 
tur  in  Editis. 

316.  Qui  te  in  deserto  amarum.  Optatus,  libro  ci- 
tato  :  0  aqua,  quw,  sub  Moyse,  utnaturatem  amaritu- 
dinem  perderes,  indulcata  ti^o,  tot  populorum  pectore 
suavissimishamtibus  satiastt.  Sanctus  Ambrosius,  lib. 
de  His  qui  m^steriis  initiantur,  cap.  3,  et  lib.  1  de 
Sacramentis,  cap.  4,  et  saoctus  Gregorjus  Nyssenus, 
orat.  de  non  differendo  Baptismo. 

3 17.  Hic  mittantur  duo  cerei  intus  in  baptisterio. 
Hoc  loco  baptistcrium  est  aqua  baptismatis  ;  nam  ia 
Ordine  Homano  dicitur  :  Hic  deponitur  benediclusce- 
reus  in  fontem ;  et  incod.  Hhem. :  Hic  deponunt  cereos 
in  fontes,  Alias  bapUsteriumest  quoddam  aidiflcium 
juxta  ecclesiam.  in  quo  olim  fideles  haptizabantur, 
de  quo  infra. 

318.  Sufflat  tribus  vicibusin  aquam.  Ilanc  suffla- 
tionem  videre  cst  in  tractatu  Severi  Alexandrini  Pa- 
triarchae,  de  Ritibus  baptismi,  per  quam  designalur 
adventus  Spiritus  sancti  in  aquus,  quemadmodum 
Christus,  Joan.  xx,  dans  suis  discipulis  Spiritum 
sanctuminsufflavit.  Uic  autem  ritus  in  Cod.  Hhem. 

cismum  farit  secundum  (hocest  pro pe)crea^Jiram  aqwB, 
invocationem  postea,  etc.  Vide  notim  in  huric  locum. 
c  In  aliis  sancti  Gregorii  operibus,  ut  a  mos.  Cod. 
repreesentantur,  nihil  frequentius  occunrit  quam  S¥h' 
ripere,  pro  subrepere. 


341 


IN  S.  GREGORll  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOtA. 


342 


sequilur  hapc  verba :  Plenitudinem  fontis  virfus  Spiri- 
tussancti;  in  Cod.  Raloldi  isla:  Tu  benignus  asptras; 
inCod.  Rodradiista  :  Purifiratis  mentihus effiraees. 

3i9  Fundit  rhrisma  infnnte.ln^^Q  fontem  bap- 
lismaleminfundichrisinamosestanliquus,  utconslat 
exsancto  Dionvsio  mox  citando,  sancto  Gregorio  Tu- 
roneosi,  lib.  i  de  Gloria  Marlyr.,  c.  24 :  Tunc  cum 
exorcismo  sanrtificatam,  conspersum  desuper  chrisma 
mnis  popufns  cum  devotione  nauruit ;  et  lib  i  llist., 
cap.  3t  :  Baptisterium  componitur,  balsama  diffun- 
duntur;  Hincmaro  in  Vita  sancti  Remigii  :  De  quo 
thrismate  fundit  venerandus  pontifex  in  fontem  sacra- 
tum.  Porro  in  Joco  citato  sancti  Gregorii  Turonensis, 
61  lib.  1  de  miraculis  discimus  populum  haurire 
aquam  benedictam.  jam  chrismate  sacro  uerfusam, 
qaod  postea  tamen  prohibitum  est,  ut  palam  est  ex 
lib  VI  Capitul.  Cnroli  et  Ludovici  imperatorum, 
tit.  77  :  Quod  m  Sabbato  sancto  Paschae  vel  in  Sab- 
bato  Pentecostes,  si  qui  reltnt  aquam  consecratam  ad 
aspersionem  ad  domus  suas  recipere,  ante  chrismatis 
infusionem  accipiant. 

320.  In  modum  crucis,  Ghrisma  infunditur  in 
aquam  baptismalem  in  modum  crucis  ex  moreanti- 
quo,  quem  videre  est  apud  Dionjsinm  magnum, 
cap.  2et4ecclesiastica3  Hierarchice  : '  OOsv.  w;  otaat, 
£v  Tw  xa9aoTt/&)  SaTrTtCTijptw  to  auoov  kv  mavpott^idi 
puaU  «Tri^g/uv  6  Uodipyjn^,  Id  est.  Unde,  ut  opinor, 
oDguentura  in  expiatbrium  baplisteriumimmissioni- 
bas  in  formam  crucis  expressis  fundens  pontifex  : 
idque  faciunt  Graeci  et  Orientales  tribus  vicibus.  ut 
coDstat  ex  eodem  Dionysio,  cap.  2  eccl.  Hierarchi»  : 
K«t  To  TavTij5  Ctowp  Tat;  tspat?  infx.liTifTt  xaOaytao-a;, 
x«t  TotTt  Tou  TrotvayiTTaTov  tiijpo^j  rr:ot.\tpfitt$iTt  yytrivi 
zCktitaTjqoLJzh.  Id  est :  Gujus  aquas  postquam  sacris 
invocationibus  sanctiOcavit,  illasque  trihus  sacratis- 
simi  unguenti  infusionibus  perfecit.  Idemapparetex 
Euchologio  Graecorum,  in  sequentia  sancti  baptismi, 
iroKt  oravpoy;  Tpst?  |x!T«  tov  'sAatou  ev  tw  xj^art.  Id 
est.  tres  racit  cum  oleo  rruces  in  aqua,  ubi  oleum 
samitur  pro  unguento  vel  chrismale.  Ita  enim  ali- 
quaodo  a  Patribus  usurpatur,  ut  infra  apparebit  ex 
locis  Prudentii  et  sancti  Augustini  citandis.  Idemri- 
tas  videtur  in  libroSeveri  patriarchse  Alcxandrini  de 
ritibus  baptismi.  Idem  etiam  facere  consueverunt 
iEthiopes.  ut  ex  ordini  baplismi  Ecclesiai  iEthiopicai 
clarum  est. 

321.  Quis  vocaris  ^  Ex  hacinterrogatione  palam  est 
olim  nomina  non  in  ipso  baptismo,  sed  ante  illum 
foisse  infantibus.  seu  pueris  imposifa.  Siquidem  cum 
baptismus  celebraretur  tantum  in  diebus  PaschoB  et 
Pentecostes,  etin  multos  annos  smpe  rejiceretur,  non 
estcredibiletuncinfanlesnominecaruisse;nisi  forsan 
id  asserendum  velimus  de  infantihus  illis  qui  octavo 
vel  ante  octavum  natalis  sui  diem  baptizabantur,  de 
quibus  nobis  infra  dicendum  erit.  Credibile  est  enim 
tunc  illis  in  ipso  baptismatenomina  imposita  fuisse. 
Quarecum  videamus  apud  Gregorium  Turonensem, 
lib.ii  Hist..  infantes  In^omerom  et  Clodomerem  filios 
Qodovapi  regis,  et,  lih.  x,  Clotarium  secundum  filium 
Chilperici  regis,  in  ipso  haptismate  nomina  acce- 
pisse,  id  contigisse  certum  est,  quia  extra  pra^dicta 
tempora,  non  multo  post  natalium  suorum  diem  sa- 
cris  lincti  sunt  aquis. 

Olim  apuil  Romanos  nono  ab  ipso  natali  die  mari- 
bos,  et  oclavo  feminis  nomina  imponebanlur,  iique 
dies  a  lustrandis  pueris  lustrici  appellabantur.  Ma- 
Cfobius.  lib.  i  Saturn.,  cap.  16  :  Est  etiam  Nundina 
Ihmnnorum  dea  a  nono  die  nascentium  nuncupata,  qui 
lustrieus  dicitur.  Est  autem  lustricus  dies  quo  infantes 
hstrantur  et  nomen  accipiunt ;  sed  is  maribus  nonus, 
ocfnvfLi  est  feminis.  Festus  :  Lustrici  dies  infanlium 
oppelhntur,  puellaru^n  bctnvus.  puerorum  nonus.  quia 
'^>  Ivstrnntur^  atque  eis  noniina  imponuntur.  Grfpci 
decirao  die  nomiiia  infantibiis  imponeb  int.  ut  testa» 
lor  Hesychius  :  AsxaTrj  Ououiv  Tri  ^sTturu.  riuiipa  toc 
ovottOTa   701^  ppififTCJ  STiGto-au.  'O  is  AptaroTeAvj;  tvj 

fS^ofiig  fnai,  Id  est :  Decima  sacrificamus.  Decima  die 


\  nonnrina  imponebaht.  Aristotelesautem  dicit  septima. 
Quod  fiebat  obcervatis  quibusdam  superstitionibus, 
quaf»  a  quibusdam  351  circa  focum  gyris  ufx<pt^p6iita 
appellabantur,  ut  notant  Hesychius,  Harpocratibn. 
Suidas.  et  auctor  veteris  etymologici.  Veteres  Franci 
infantibus  nono  die  nomen  imponebant,  ut  colligere 
est  ex  lege  Salica,  tit.  26,  §  5  :  Si  quis  infantem  in 
ventre  matris  su3P,  aut  natum^  antequam  nomen  habeat, 
infra  novem  noctes  occiderit.  Ita^ue  puto  antiquos 
Christianos  in  imponendis  nominihus  sua  consuetu- 
dine  usos  fuisse,  positaomni  superstitione  paganica. 
Hodie  Graeci  nomina  infantibus  imponunt  octavo  na- 
talis  eorum  die.  ipsis  ab  obstetricibus  ante  fores  ec- 
clesim  allatis,  et  a  preshytero  signatis  in  fronte,  ore 
et  pectore,  utvidere  est  in  eorum  Euchologio. 

Quidam  nobis  opponunt  canonem  30  pnmiNica^ni 
concilii,  eorum  videlicet  qui  ex  Arabica  lingua  con- 
versi  sunt,  in  quo  oppositum  nostrae  sententije  sta- 
tuitur.  Sed  cum  hic  canon  et  hujus  similes  sint  dubiae 

B  fidei,  nec  vnlgorecepti,  nostram  sententiam  minime 
labefactare  possunt.  Objiciunt  etiam  locum  Dionysii 
Alexandrini  apud  Rusebium  lib.  vii  Hist.  ecclesiasti- 
cae,  cap.  2,  ubi  scribit  infantes  a  parentibus  accipere 
nomina  Petri  vel  Pauli,  vel  Joannis,  sed  frustra,  nam 
eo  loci  nulla  fit  baptismi  mentio.  Nec  valet  id  quod 
producunt  ex  sancto  Dionysio,  cap.  2  lib.  de  eccl. 
Hierar.,  ubi  dicit  in  baptismo  nomen  dari.  Sed  nun- 
quam  ita  sanctus  Dionysius  scripsit,  sed  ista  :  kqlL 
Ttvo?  tgpk'*);  fx  t;6;  aTroypay;^?  avTov  xat  tov  ovo^o^ov 
avaxv;pi§avTo;.  Id  est :  Cum  sacerdos  quidam  e  scripto 
illum  et  susceptorem  proclamaverit  ;  ad  qu®  verba 


quidem  olim  competentes,  id  estcatechunipni  illi  qui 
diu  satis  inter  audientes  conversati  baptismum  pele- 
bant,  dies  aliquot  ante  baptismum  nominasuarefe- 
renda  in  matriculam  dabant.  Id  planum  estex  sancto 

Q  Augustino.  Iib.de  Cura  promortuishabenda,cap.  12: 
Pascha  jam  appropinquabat,  dedit  nomen  inter  alioM 
competetentes ;  et  iib.  ae  Fide  et  operibus,  cap.  6 :  Hoc 
/it  multo  diligentius  et  instantius  iis  diebus  quibu^  com- 
petentes  vocantur.  cum  ad  percipiendum  baptisma  wh 
mirtajam  dederunt.  Sancto  Cyrillo  Hieros.,  in  praefa- 
tione  ovouoToypayta  tsw?  iip,tv  yryove,  id  est,  jam  no- 
minum  inscriptig  factaest ;  sancto  Gregorio  Nysseno, 
oratione  de  his  qui  baptismum  differunt :  Aots  uot  r« 
ouoaara,  tva  syw  ocvTa  rat^  ato-QrjTat?  iy/apajci)  pi^oig, 
xkI  ypcofjw  Tw  pis^avt,  (^so;  ^s  ayOaprot;  irXaStv  iyaniiai' 
vflrar.  Id  est  :  date  mihi  nomina,  ut  ego  ea  in  sensi- 
bilibus  scribam  iibris  ;  Dens  vero  in  tabulissignet  in- 
corruptibilibus.  Ita  statuit  concil.  Carthag.  iv,  can. 
85  :  Baptizandi  nomen  suum  dent, 

Scribebantur  etiam  nomina  infantium,  ut  liquet  ex 
Codice  Rhemensi  :  Ut  autem  venerint  ad  ecclesiam^ 
scribuvtur  nomina  infantium  ab  acolytho ;  et  vocantur 
in  eccksia  per  nomina  sua,  sicut  scripti  sunt ^   etc.  Et 

l)  in  Codice  Ratoldi  :  Ut  autem  venerint  ad  ecclesiam^ 
scribuntur  nomina  infantium  ab  acolytho,  et  vocantur 
avtc  ostium  ecclesife  per  nomijiOf  sicut  scripli  sunt. 
Idem  videre  est  in  epistola  Jesse  Ambianensis  epi- 
scooi  de  baplismo  :  Tertia  hebdomada  in  Quadragesi- 
ma,  secunda  feria,  hora  tertia  veniant  ad  ecclesiam^  tt 
antequam  in  ec>clesiam  introeantj  scribanturnominain' 
fnntium.  et  eorum  qui  eosmscepturi  sunt  ab  acolytho; 
et  tnnc  vocantur  ipsi  infantes  ab  acolytho  infra  eccle- 
siam,  etc.  Ex  his  patet  infantes  ante  baptismum  no- 
mina  o!im  habuisse,  a''.  proinde  in  ipso  baptismo  non 
accepisse.  Quare  cum  idem  Jesseinfra  in  eadem  epi- 
stoladicit  :  Ibi  etiam  nominatur  infanssicut  Joannes 
in  Apocalypsi.  Heec  infantis  nominatio  nihil  aliud  est 
quam  nominis  priusimpositi  repetitio,quapcerte  non 

••  ubique  vigehat,  nam  in  Codicibus  Ratoldi  et  Rhe- 
mensi,  in  quibus  baptismi  caeremoniae  enucleate  de- 
scribuntur,  nihil  simile  repereris.  Locus  videlur  in- 
telligi  de  mutatione  nominis,  et  novi  impositione,  ut 
videntur  innuere  hsBc  Terba  :  Siout  Joannes  tn  Apih 


S43 


IN  S.  GREGCaill  LIBRUM  8ACRAMENT0RUM  NOTiE. 


m 


ealypfi,  Et  o]im  si  quando  oomen  mutanduin  esset,  A 
3 $2  mutabatur  in  baptismo.  ut  de  Eudocia  Tbeodo- 
siijunioris  conjuge  refert  Tboophanes,  lib.  xiv  ad 
annum  1177.  Quam  cum  imperator  ducturus  esset 
morem.  Christianum  Atticus  fecit  episcopus ;  et  in  6a- 
ptismate,  cum  prius  vocaretur  Athenais,  Eudocice  no- 
men  imposuit, 

322.  Credis  in  Deum  Patrem,  etc.  Ilaec  et  similes 
interrogationes  sunt  juxta  priscum  Ecclesi*  morem, 
quem  tangit  l lionysius  Alexandrinus  episl.  ad  Xistum 
papam,  apud  Eusebium,  Hb.  vii  Hist.  eccl.,  cap.  8, 
agens  di?  quodam,  qui  ab  haercticis  baptizatus,  et  in 
Ecclesia  receptus,  xal  twv  eTrapwnftffjwv,  xat  aTroxpt- 
o-^wv  gTraxouo-a;.  Id  est,  cum  interrogationes  etrespon- 
siones  audisset,  voluit  iterum  baptizari ;  et  sanctus 
Cjrillus  testatur  catech.  2  mystag.  Kal  ^&pwraTo  «xa- 
OTo?,  it  TrioTeuct  si?  dvopia  toO  IlaTpo;,  etc,  id  est,  et 
interrogatus  est  unusquisque,  si  credit  in  nomen  Pa- 
tris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  et  confessi  estis  sa- 
lutarem  confessionem,  et  ter  mersi  estis.  Sanctus  B 
Cyprianus  epist.  70  :  Sed  et  ipsa  interroaatio  quce  fit 
in  baptismo  testis  est  veritatis.  Nam  cum  dicimus:  Cre- 
dis  in  vitam  aternam,  et  remisstonem  peccatorum  per 
Ecclesiam,  etc,  et  epist.  75  :  Baptizaret  quoque  mul- 
tos  usitata  et  legitima  verba  interrogationis  usurpans, 
ut  nihtl  discrepare  ab  ecclesiastica  regula  videretur,.. 
mcusime  cui  nec  Symbolum  THnitatis,  nec  interrogatio 
legitima  et  ecclesiastica  defuit.  Optatus  Milevitanus, 
lib.  V  adversus  Parmenianum  :  (Juoque  enim  interro- 
gante  qui  credidit,  Deo  credidit ;  et  post  unum  illius 
CredOftuexigis  alterum  Credo.  Ita  loquitur,  quia  cum 
Donatistae  refugas  iterum  baptizarent,  eos  ante  ba- 
ptismum  rursus  deSjmboIo  interro^abant,  etab  eis 
alterumCredo  exi^ebant,  cum  anteailliudin  Ecclesia 
catholica  respondissent.  Sanctus  Ambrosius,  lib.  iv 
de  Sacramentis,  cap.  7,  infra  citandus.  Sanctus  Hie- 
ronymus,  dialogo  adversus  Luciferianos  :  Prceterea 
cum  solemne  sit,  et  in  lavacro  post  Trinitatis  confes- 
sionem  interrogare :  Credis  sanctam  Ecclesiam  f  credis  p 
remissionem  peccatorum  f  Sanctus  Augustinus,  lib.  v 
contra  Donatistas,  cap.  20.  Et  ubique  cum  baptezatur 
etiam  de  sancta  Eccclesia  interrogatur  ;  lib.  de  Anima 
et  ejus  origine  cap.  iO  :  Et  ideo  cum  baptizaiftur, 
etiam  f^ymbolum  redduni,  et  ipsi  pro  se  ad  interrogata 
respondent. 

Si  vero  parvuli  rationis  usum  nondum  adepti  ba- 

Stizarentur,  pro  illis  susceptores  interrogati  respon- 
ebant.  Sanctus  Augustinus,  epist.  25,  ad  Bonifa- 
cium : /n^erro^amu^  f 01  a  quibus  offeruntur,  et  dici- 
mus  :  Credit  in  Deum  ?  de  illa  cBtate,  quce  utrum  sit 
Deus  ignorat,  respondent  :  Credit.  TertuIIianus,  lib. 
de  Baptismo,  etsi  morem  vellicare  videatur.  Ita^ue 
pro  cujusque  personce  conditione,  ac  dispositione,  etiam 
cetate,  cunctatio  baptismi  utilis,  prcecipue  tamen  circa 
jparvulos.  Quid  enim  necesse  sponsores  etiam  periculo 
ingeri  ?  quia  et  ipsi  per  mortahtatem  destituere  promis- 
siones  simis  possunt.  et  proventu  malw  indolis  falli. 
Auctor  de  do^matibus  Ecclesiae  inter  opera  sancti  n 
Augustini  :  Si  vero  parvuli  sunt,  vel  hebetes,  qui  do'' 
ctrinam  non  sapiunt,  respondeant  pro  illis  qui  eos  offe- 
runtiuxta  morem  baptizandi. 

323.  Et  ego  baptizo  te,  etc  Ita  in  Editis,  in  Or- 
dine  Romano,  Cod.  RatoIdi,et  apud  Pamelium.  Par- 
ticula  et  additur  propter  emphasim,  quae  desideratur 
in  Cod.  Rhemensi,  ut  sequens  pronomen  ego.  Hic 
autem  et  in  Editis  est  unica  mersio.  At  in  aliis  Co- 
dicibus  nostris  mss.  Rhemensi  et  Ratoldi,  in  Ordine 
Romano,  tum  Editis,  tum  ms  bibliothec»  Corbeien- 
sis,  et  apudPamelium,  guemadmodum  et  apudAl- 
cuinum,  lib.  de  divinis  Omciis,  cap.  de  Sabbato  san- 
cto,  Theodulphum  Aurelianensem,  cap.  13  libri  de 
Ordine  baptismi,  et  Jesse  Ambianensem  episcopum, 
epistola  supra  citata,  est  *  trina  immersio  juxta  pri- 
scum  Ecclcsise  morem,  quem  videre  est  in  can.  50 
apostolorum,  et  apud  antiquos  Patres,  sanctum  Dio- 

«  Ita  qnoque  in  Cod.  Gemet.  ac  Theod.  In  Cod.      mentio.  Ms.  Calensis  cumEdilis  convenit. 
Heg.  SueciiB  nulia  aut  unicA  aut  trinoB  mersionis  fit         >>  Nunc  est  43. 


nysium,  lib.  de  flierarchia  eccl.,  cap.  2;  Terlullla- 
num.  lib.  de  Corona  mililis,  cap.  3  qui  ritum  refejt 
353  inter  veteres   Ecclesia?  tradilioncs  :  Bein  Ur 
mergitamur,  amplins  aliquid  respondenteSf  quam  Do- 
minus  in  Evangelio  determinavit ;  sanclum  Cjfrillum 
Hierosolyraitanum,  catech.  2  mystajg.  :  Kal  dr.ti^jtu 
rpcTov  Et^  u-^wp,   xal  TrcO.tv  «vt^ugre,  id  est,  ter  mersi 
estis  in  aqua,  et  rursus  emersislis  ;  sanclum  Grego- 
rium  Nyssenum,  oralione  catechetica,  cap.  35;'UiJi 
«t;  0(^0)0  x«0of?o;,  xat  t6  zpii  fv   «jtw  ygveo-^at  tov  av- 
Qpoiitov  stntepti/^ti  pLitrrTT.ptm  id  est,  descensus  vero 
in  aquam,  et  quod  ter  in  eam  sithomo  demissus,  ha- 
bet  mysterium.  sanctum  Basilium,  lib.  de  Spiritu 
sancto,  ad  Amphilochium,  cap.  27,  qui  hunc  rilum 
intcr  traditiones  «postolicas  recenset :  T6  h  rpi;  pa. 
7rTt?eo"0at  tov  avQowTrov  ttoGcv  :  id  ost,  jam  ter  immergi 
homincm  unde?  et  apud  sanctum  Leonem,  epist.  4, 
qui  cum  sanctis  Cyrillo  et  Gregorio  Nysseno  supra 
citatis  scribit  hac  triduana  immersione  et  ab  aquis 
elevatione  significari  triduanam  Christi  sepulturam, 
et  post  triduum  resurrectionem.  Alia  est  etiam  hujus 
ritus  ratio,  nenipe  Trinitatis  personarum  nieraoria, 
ut  vult  sanclus  Grej?orius  papa,  epist.  41  ^lib.  iRe- 
gesti.  UndeEunomium,quodsanctamTrinilatem  non 
crederet,  unicam  immersionem  invexisse  ferunt. 

Aliis  tamen  piacet  unicae  hujus  niersionisauctores 
fuisse    Thcophroniuni    Capadocem    et    Eutycbium 
prius  Eunomii  sectatores,   ut  videre  est  apud  Sozo- 
menum,  lib.  vi  Hist.  eccles.,  cap.   26.  Et  Eunomia- 
nos  unica  mersione  baptizatos  jubet  iterum  btjptizari 
concil.  Constantinopolitanum  primum,  can.  7,  quia 
falsa  baptisnii  formautebantur,  quam  videre  estapod 
sanctum  Epi()hanium,  lib.  in,  hapresi  S6.  Ouareprae- 
dicti  concilii  decretum   non  involvit  Catholicos,  qui 
recte  de  Trinilate  sentientes,  et  recla  baptismi  for- 
ma  utentes,  unica  mersione  baptizati  sunt.  Quam  in 
Hispanis  catliolicis  probavit  sanctus  Gregorius  papa 
epist.  supra  citata  ad  sanclum  Leandrum,  quamvis 
huic  unicffimersioni  mullum  adversetur  Alcuinus.Si- 
quideii)  ille,  epist.  69,  ad  Lugdunenses,  damnatHis- 
panos.  quod  unica  duntaiat  mersione  in  baptismo 
uterentur.  Et  epist.  seq.  et  81  in  eamdem  unicam 
mersionem  invehitur ;  et  quia  seurgeri  vidct  epistola 
sancti  Gregorii,  illam  in  dubium  revocat.  Sicenim 
ait  epist.  tO  :  Epistolam  vero  quam  a  beato  Gregorio 
de  simpla  mersione  dicunt  esse  conscriptam,  in  episto- 
lari  suo  libro  qui  de  Roma  nobis  allatus  est  non  inve- 
nimus ;  alias  vero  omnes  perspeximus  in  eo  libro,  quem 
adoccidentalium  partium  Ecclesias,  pontificn,  vel  re- 
ges  scripserat ;  ideo  dubii  sumus  an  illius  sit,  an  o6  aly 
quo  hujus  sect(?.  auctore  sub  illius  nomine  scripta  sit, 
Haec  ille  ;  sod  immerito.  Nam  hujus  epistolffi  stjius 
idem  est  cum  aliis  sancti  Gregorii  epistolis.  Etquara- 
vis  exenjplar  epistolarum  sancti  Gregorii  Roma  ipsi 
Alcuinoallatiiin  hancepislolam  non  habuerit,  idefli- 
cerenonpolestut  deeadubitemus.  Nam  JoannesDia- 
conus,  auctor  Vitm  sancti  Gregorii.  qui  Romae  hanc 
vitam  scripsit  temporo  Caroli  Calvi,  ac  proindenon 
adeo  remotus  ab  Alcuini  atate,  cap.  53  Vitae  ejus- 
dem,  hanc  eamdem  epistolam  agnoscit  tanquam  ve- 
rum  et  germanum  sancti  Gregorii,  fetum;  qui  sane 
cum  Romsescriberethancvitam.  non  habebatexera- 
plar  ab  Hispania  avectum.  Sed  et  concilium  Tolet.  iv, 
can.  5,  cui  praefuit  sanctus  Isidorus  Hi^palensisepi- 
scopus,  frater  sancti  l.eandri.cuimissa  fuit  haecepi- 
stola,  idem  testatur  :  Beatcp  ergo  memoriw  Gregorius 
Romance  Ecclesice  pontifex,  qui  non  sohm  partes  Ita- 
licp  illustravit,  sed  et  longe  existentes  EccUstas  sua  doc- 
trina  perdocuit,  efftagitante  sanctissimo  Leandro  epi- 
scopo  de  hac  Hispanicp  diversitate,  quid  potius  esset  se- 
quendum,  inter  (Wtera  rescribcns  sic  ait :  de  trina  vero 
mersione  baptismatis  nihil  responderi  rerius  potnt, 
quam  ipsi  sentitiSy  etc. 

Porro  in  trina  mersione  semel  duntaxat  forraa 
proferebatur,  etAlcuinus,  epist.  81 ,  redarguit  eos  qui 


348 


IN  S.  GRBGORn  LIBRUM  SACRAMBNTOnUM  NOTiE. 


346 


ier  eam  repeteb&nt ;  sed  ad  siDgulas  mersiones  s>Qgu- 

IspersoDH)  noininahantur,  ut  patetex  codice  Ratoldi 

abbalis :  Deinde baptizat  sacerdos mb  tvina mersiorne tan- 

tuinsaneiam  Trinitatem  semel  invocans,  et  dicens  :  Et 

e^  baptizo  te  in  nomtne  Patvis  (et  mergat  stmel)  et  Filii 

iet  mergat)  354  '^^^^um  ^  Spintus  saneti  (mergat  ter- 

Uo).  lla  cliam  habetur  in  veteri  Ordine  ms.  biblioih. 

Corb.  His  asUpulantur  Ordo  Homanus  et  Alcuinus, 

lib.  de  divinis  Officiis,  cap.  de  Sabbato  sancto   Nec 

abhorret  Eucbologium  GraBCorum  in  sequentiasancti 

baptismatis  :  BstTrri^sTai  6  ^oijkQ^  rou   Oeou  6  ^fiv«  ci; 

76   ovo^   Tov  n«Tpo5.    «|uu;y.  Kai   toO  Yiou,  «/xi^v,  Kat 

?o'J  oyeov  nvtv^ro?,  auijv.  NOv    xat    ost   xai   «'?    tou; 

8C4i>ya;   tw»  atoavoiv,    auijv.  'Exaorij    Trpoo^oijcrit  xaraywv 

«vTov,  x«t  ayo(ya>v.  Id  est  :  Baptizatur  servus  Dei  IIL 

in  nomine  Patris,  amen ;  et  Filii,  amen  :  et  Spiritus 

««ncli.  amen  ;  nunc  et  semper.  et  in  saecula  saeculo- 

rum,  amen ;  ad  singulas  appellationes,  personarum 

Tidelicet,  demergens  eum  et  attollens.  Hunc  ritum 

clare  satis  videa»us  apud  Tertullianumjib.  adversus 

Praieam  :  Et  nwissme  mandansut  tinguerent  in  Pa- 

trem,  et  FiUum,  et  Spiritum  sanetum,  non  in  unum, 

nam  nec  semel,  sed  ter  ad  singula  nomina  in  singulas 

fersonas  tinguimur.  Tanien  fuit  aiiquando  usitatum 

apud  Graecos,  ut  ter  ipsa  forma  repeteretur,  quod 

videtur  apad  Cedrenum  in  compendio  Historioe  sub 

II .  Antonino  :  *Ex  t^itov  m^rMv  ini  vvv  xc«a>.^v,  toitov 

Isywj  Boirrt^rrat  ^so^r^ooi,  etc.  Id  est :  Ter  infundit 

sQper  capui  ter  dicens  :  Baptizatur  Theodorus,  etc. 

Apctd  saDclum  Ambrosium,  lib.  iv  de  Sacramentis, 

cap.  i7.  his  mersionibus  interponuntur  interrogatio- 

nes  in   huoc  modum  :   Interrogatus  es  :  Crcdis  in 

Deum  Patrem  omnipotentem^  f  dtxistt  Credo,  mersisti, 

Interrogatus  es :  Credis  in  Dominum  nostrum  Jesum 

Ckristum,  et  in  erueem  ejus  f  dixisti  Credo,  et  mer- 

sisti,  elc.  Tertio  et  interrogatus  es  :  Credis  et  in  Spi- 

ritum  sanctum  f  dixisti  Credo,  tertto  mei'siUi.   Hsec 

ilie ;  qui  quamvis  Duliam  fornm  mentioncm  facit, 

eam  tamcn  satis  innuit  lib.  iii  de  Spiritu  sancto, 

cap.  48  :   Quomodo  igitur  non  omnia  habet  qwB  Dei 

Mnil,  qm  eum  Patre  et  FHio  a  saeerdotibus  in  baptismo 

mominatur, 

An  yero  haec  Yocabulo,  ego  baptizo  tSy  specteot  ad 
Becessitatem  formse  hujus  aaeramenti,  an  invocatio 
fola  personarum  sanctissimse  Trinitatis  ad  validita- 
tem  oujus  sacramenti  suificiat,  dicendo  tanlum.  In 
memine  Patris,  et  Fiiii,  et  Spiritus  saneti^  disputat 
Stephanus  Tornacensis,  epist.  5.  Cum  enim  quidam 
Tirdjcecesjs  Claromontanse  inopia  sacerdotis  (liium 
suom  umdeiasset  (ut  ipse  ioquitur)  euraque  immer- 
geodo  his  verbis  omissis»  eoo  baptizo  te,  dixisset 
Unlum  In  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti, 
hec  rescienaPetrusClaromontanus  episcopus  consu- 
ioit  Tenerabilem  Mauricium  Parisiorum  episcopum  ; 
qui  ot  respondit  nuUum  esse  ejusmodi  baptismum, 
Bon  contentus  Petrus  scripsit  Stephanu  Tornacensi 
episcopo,  qui  rescripsit  ejusmodi  formamesse  suffi- 
eieotcm,  et  ejusmodi  vorba,  ego  b(^>tiso  te,  non  spe- 
dsLxe  ad  essentiam  formae  baptismalis,  ac  proinde 
ejusmodj  baptisma  validum  fuisse  ;  hocque  nervis 
omnibos  probare  nititur.  Hsec  tamen  opinio  theolo- 
gonim  scholae  adversatur. 

Graeci  nominationi  triuro  personarum  sanclissima? 
Triadis  pr«emittunt  haec  verba  :  BarrTt^eTat  6  (^ov).o{ 
r«u  Bmv,  id  est  :  Baptizatur  servus  Deit  et  nomcn 
liiiusqui  baplizatur,  utclarum  est  ex  eorum  Kucholo- 
§i<»  sopra  citato,  formaquc  est  indicativa,  ut  liquet 
etiam  >  ex  Severo  Joan.  Moscho,  cap.  i76  Prali  spi- 
ritalis  :  Ba7rrtC«Tai  BiQ^^po^  si^  ro  ovofta  tov  narpo^, 
id  est  :  Bap(izaturTheodorqsio  nomine  Patris,  etc. ; 
Tbeoiioro  leclore,  ecloga  2  :  BaTrTt^iTat  BapSa^;  si^ 
9Mum  Tot>  naroo^,  etc,  id  esl  :  Baptizatur  Barbas  in 
aomine  Patris,  etc. ;  Cedreno,  loco  supra  citato  : 
tmsri^trai  ^soiotfiat;,  elc,  el  sub  Anastasio  impera- 
lore  :  B«ffTi^rr«t  Bdptttpo^,  Jege,  B«f  Sa?. 
Ex  qnibos  locis  Dota  consensum  priscorum  et  re- 

*■  Forte  legendum  Everate,  quo  cognomioe  Joannes 


A  cehtiorum  Graecorura  in  hac  forma  baptismi  indica- 
tiva.  Unde  miror  cur  quidani  scholastici  scripserint 
Graecos  proferre  solitos  baptizetur.  Nota  praelerea  ex 
locis  cilatis  priscos  Grecos  non  prolulisse  haec  vo- 
cabula  in  forma  baptisnii,  6  (?owo?  toO  0eoy,  id  est. 
servus  Dei,  sed  a  recenlioribus  addita  fuisse. 

355NotandusestetiamerrorGedreni,cumhisto- 
riam  Tiieodpri  Judaei,  qui  primo  arena  baptizatus 
est ,  dcinde  aqua,  ad  lempus  Marci  Anlonini  imperato- 
ris  refert,cum  mullispostannisconligerit.NamJoan- 
nes  Moschus,  qui  camdem  historiam  cap.  citato  re- 
fert,  vixit  circa  annum  Domini  sexcentesimum,scr}- 
bitque  Patrem  quemdnm  Andream  huic  baptismati 
interfuisse,  et  cum  eo  aliquando  colloculum  fuisse. 
Tandem  observandum  Grsecos  ad  cnju«qur  personae 
sanctissimae  Triadis  appellationem  respondere  Amen. 
Idque  ei  antiquo  more,  quem  videre  est  apnd  Joan- 
nem  Moschum,  cap.  citato  :  'H/xtviv  fTraxovcravtrkiv  t6 
a/AWv  xa6'  fxaoTov  ovotta    ttj^   otyiaq  xat  ^^oov^tou  t^? 

B  TrpoffxuvTQTi^?  Tpta<yo;.'lil  est  :  Nobis  respondentibus 
Amen  persin^ula  nominasanctae  etconsubstantialis 
adorandse  Trinitatis.  Ita  etiam  habetur  in  tractatu 
Severi  Alexandrini  palriarcbae. 

3^.  Qui  faciat  signum  crucis  de  chrismate  cumpol- 
lice  in  vertice  Ita  in  Codicibus  Bhemensi,  Rodracii  et 
Ratoldi,  et  apud  Paraelium.  Fuitque  vetus  consue- 
tudo  ut  baptizati  statim  chrismate  in  vertice  nnge- 
rentur.  Id  testatur  Jesse  AmbianenRis  episcopus  in 
epist.  ad  sacerdotes  de  baptismo  :  Baptizato  autem 
facit  presbyter  signum  crucis  de  cbrismate  in  vertice ; 
et  inlra  :  Tunc  chrismate  caput  perungitur ,  Theodul- 
phus  episcopus  Aureliaoensis.  iib.  ms.  de  Ordine 
biiptismi,  cap.  45  :  Baptixatorum  itaque  capita 
ehrismate  liniuntur ;  et  [Leg.  ut]  in  regno  et  sacerdo- 
tio  EeclesitB  delibuti,  et  Christiani  nominis  prceroga- 
tivam  arcipiant,  et  ejus  membra,  qui  eos  redemit,  et 
eorum  caput  est,  effiei  valeant.  Id  etiam  liquet  ex 
Fortunato,  Jib    v,  carm.  4,  ubi  agit  de  Judeeis  a 

C  sancto  Avito  episeopo  Arvernas  baptizatis  : 

Vincens  Ambrosios   suavi  spiramine  odores, 
Vertice  perfuso  chrismatis  efflat  o«!or  ; 

sancto  Ambrosio,  lib.  ni  de  Sacramentis,  cap.  i  : 
Accipis  autem  mysterium,  hoc  esi  unguentum  supra 
caput,  quia  sensus  sapientis  in  capite  ejus,  Salomon 
ait.  tiac  de  reagunt  sanctus  Isidorus,  lib.  ii  de  Offic. 
eccl.,  cap.  25  et  26  ;  sanctus  Innocenlius,  in  cpist. 
ad  Decentium  episcopum,  et  alii  nonnulii. 

«325.  Deus  omnipotens  Pater,  etc.  Haec  eadem  in 
unctiooe  formula,  saltem  juxta  sensum.  exstat  apud 
sanctum  Ambrosium,  lib.  ii  de  Sacramentis,cap.  7  : 
Ergo  mersisti,  venisti  ad  sacerdotem,  quid  tibi  dixit  f 
DeuSt  inquit,  Pater  omntpotens,  qui  te  regeneravit  ex 
aqua  et  Slpiritu  sancto,  concessitque  tibi  peccata  tua^ 
ipse  te  ungat  in  vHam  (Bltmam. 

326.  Cum  linteis  in  manibus.  Ad  involvcndos  bapti- 
zatos,  ut  primum  e  ionte  pedem  extulerint,  juxta  an« 
0  tiquam  consuetudinem.  Nudi  enini  e  lavacro  snr- 
gentes  a  susceptore  linteo  involvebantur,  ut  clarum 
est  ex  Victore  Ulicensi,  lib.  iii  Hist.  Vandalicae  per- 
secut.  :  Qui  cum^  Elpidofoixi  sedente  et  fremente,  ho- 
norabilis  senior  ccepisset  extendi,  priusquam  ex^teretur, 
clam  fwto  nescientibus  eunctis,  iUa  quibns  eum  susci- 
piens  de  fonte  dudum  texevat  sabana  bajulabat  ;  qui^ 
b%^  ventilatiSj  simulque  in  ostensione  cun^omm  exteU' 
sis,  in  his  verbis  totam  ad  fietum  et  laergmas  commo- 
vissedicitur  civitatem.  Hoec  sunt  linteamina,  Elpido- 
fore^  minister  erroris,  qui  te  aeeusabunt,  dum  Ma- 
jestas  venerity  custodiente  diligentia  mea^  ad  testtmo- 
nium  tucp  perdttionis  ad  demergendum  te  in  adysso 
putei.  H<pc  te  immaculatum  ctnxerunt  defonte  surgen- 
tem,  Et  epist.  6  Pauli  papse  ad  PipLnum  regem  :  saba- 
num  videhcet  in  quo  nostra  dulcissima  atque  amantts- 
sma  sptrilalis  fHia  sacratissimo  lavacroablutasuscepta 
est.  Sabanum  autem  est  linteum.  Glossae  veteres 
mss.  bibliothecae  Corbeiensis  :  Sabanum  Unteum  vH- 

Moschus  apud  Grsecos  notus. 


347 


IN  S.  GREGORII  UBRUM  SACRABIENTORUM  NOTiE. 


3U 


losum.  De  hoc  vorabulo  consule  observationes  nos- 
Iras  ad  ConconJiHm  re^ularum  cap.  41,  g  41. 

3i7.  Ut  cum  vcstiti  fuerint.  Alhis  vifJelicpt.  350 
Nameductiefontebaptismali  induebanluralhisvesti- 
meutis  in  signum  candoris  et  puritatis  mentis,  de 
quibus  agunt  Dionysius  magnus,  cap.  2  Eccl.  Uierar. ; 
sanctus  Cyrillus  riierosolyiiiitanus,  catech.  4  ;  san- 
ctus  .Ambrosius,  lib.  de  His  (^ui  mvsteriis  initiantur, 
cap.  7;  sanctus  Paulinus,  cpist.  1!^,  ad  Severum  : 

Inde  parens  sacro  ducit  de  fonte  sacerdos, 
lafuntes  niveos  corpore,  corde,  hubitu  ; 

Fortunatus,  iib.  iii,  carm.  7,  de  Saxonibus  a  Felicc 
episcopo  baptizatis  : 

Fulgetites   aniinas  vestis  quoque  candida  signat, 
Et  grege  de  niveo  gaudea  pustor  habet  ; 

et  lib.  V|  carm.  iv,  de  Judaeis  baptizatis  ab  Avito  Ar- 
vern«  episcopo  : 

Lacteus  hinc  vesti  color  est,  hinc  lampa<ie  hilgor 
Ducitur,  et  vario  luiuine  picta  dies  ; 

Joannes  Moschus.  cap.  207  :  Ot  ouv  yt^Tovi?  i^ovrc? 
auri^v  Xcuxoyooouaav,  «tTrov  «Ot;?*  Tt?  «  iSaTrriaffv,  id 
est :  Vicini  videntes  cam  albatam,  dixerunt  ei  :  Quis 
te  baptizaTit?  tanctus  Gregorius  Turoneusis,  lib.  n 
Hist.,  cap  29  :  In  ipiis  sicut  regeneratus  fuerat  al- 
bisobiit;  Jobius,  lib.  iii  de  Verbo  incarnato,  cap.  18 
(/n  biblioth  :  Pfiotii,  n.  222) :  Aia  touto  ^wTtCotAivot 
fTTTa  ifeacpa?  ^afXTrpo^opou^t.  Id  est  :  Propterea  ii  qui 
baptizantur  septem  dies  candidas  gerunt  vestes; 
et  infra,  eodero  capite  :  T6  ^fvroi  ^auTroo^opstv  tou? 
jSaTTTtCoucvou;  Tiii  Twv  *Ay7«lcuv  iTTt  OTiaboXov  XaiiTrpo- 
Tirro?,  To  xaOapov  ixc^vot;  tou  vou  xae  a/ityi?  tjj;  uAi)5 
xat  Twv  Tra^wv  ^taTujrouTiQ^.  Id  est  :  Quod  baptizati 
candidis  vestibus  utantur,  si^nutn  est  candoris  an- 
gelici,  significantis  eam  qu»  m  illis  inest  puritatem 
mentis,  et  separationem  a  materia  et  passionibus ; 
Theodulphus,  lib.  ms.  de  Ordine  baptismi,  cap.  14  : 
Et  nos  albis  post  baptismum  induimuv  vestibus,  ut 
munditiem  teneamus  tn  opere,  quam  accepimm  in  re 
generatione,  servanfes  et  nostram  innovationem,  et  an- 
gelici  splendoris  decorem.  Jesse  Ambianensis  epist. 
citata  :  Tunc  albis  induitur  vestimentis  propter  gau' 
dium  regenerationis,  castitatem  vitce,  et  angeli  splen- 
doris  decorem . 

Nota  citatorum  auctorum  rationes.  Idem  videre 
est  apud  Socratem,  lib.  vn  Hist.  eccl.,  cap.  17.  in  quo 
agitur  debaptismocujusdam  Judaei  :  'E<x6;gTa  ^i  auT« 
Xa/iTrofltv  «uvijtrauivo;.  Id  est  *  cum  emisset  ei  vestem 
candidam.  Et  in  Chronico  Alexandrino,  de  sancto 
Gelasino  marlyre,  qui  in  Theatro  perrisum  baptiza- 
tus,  ad  Christum  conversus  est  :  BaTTTtdOit?,  xat 
avs^G&>v  ix  jSouTTiou  ^opio-a;  tixaTta  Aiuxa.  Id  est  : 
baptizatus,  et  egressus  e  labro  alba  veste  indutus, 
Doluit  deinccps  mimum  agere,  dicens  :  Christianus 
sum. 

328.  Qui  etiam  prohibentur  lactari  ante  sacram  com- 
munionem.  Ita  in  Kxcusis.  Aliter  praecipitur  in  Cod. 
Rhemensi  :  Illud  tamen  providenteSy  ut  postquam 
baptizati  fuernity  nec  ablactentur,  anle(juam  rommuni' 
cent.  Quemadmodum  in  Cod.  Ratoldi  :  Ulud  autem 
providendum  est  baptizatis,  ut  nullus  cibum  arcipiat^ 
nec  ablactftur  atque  communicet,  nisi  post  missas,  >on 
puto  tamen  pueros  et  infantes  communicasse  jeju- 
nos,  cum  officium  Sabbati  magni  in  hisSacramenlo 
rum  librisincipiattantumhora  octava,  idest  secunda 
post  meridiem :  sed  alicubi  observatum  fuisse,  ut 
posl  susceptum  baptismum  nulluin  sumcrent  cibum 
vel  lac  ante  Eucharistia»  sumptionem,  reverentite 
causa.  Olim  ar.tem  Eucharistias  sacramonlum  cum 
ipso  baptismo  sumebatur,  ut  planum  est  ox  sancto 
Ambrosio.  libro  de  lis  qui  niysteriisiniliantur,  cap. 
8  ;sanctoJustino  martyre.  apologia2  proChristianis, 
cum  scribit  diohus  Dominicis,  ceiehralo  t>aplismo, 
divina  mysteria  corporis  et  sanguinis  confici,  et  as- 
sistentes  communicare ;  et  Origene,  honiil.  4  in  cap. 
xuii  Josue  :  Si  vero  ad  myst$cum  bapttsmi  veneris 


A  fontem,  et  eonsistente  sacerdotali  e(  leviticoordineini- 
tiatus  fueris  venerandis  illismagnifirifque  sacramentiSf 
qu(p  fioiunt  itti  guibus  nossefas  est,  tunc  etiam  sacev' 
dotum  ministeriiSf  357  Jordane  digresso^  terram 
promissionis  tntrabts. 

Nec  soli  adulti,  sed  etiam  'psi  infantes  simulcum 
baptismo  sumebant  Kucl.aristi»  sacramentura.  Id 
testanlur  Codiccs  sancti  Eli^ii,  Ratoldi  et  Rhemen- 
sis  ;  sanctus  Dionysius,  cap.  7  de  ccelesti  Hierarchia : 
Mtru^io (t>Ti  Si  r^  Tzai^i  T-iiv  (ipc!>v  TuaS6).wv  6  tipapr.yn^, 
etc  Id  est  :  Port-o  p^.ntifex  pueriim  consortem  facit 
sacrorum  mysteriorum,  ut  in  eis  educetur,  neque  agat 
vitam  altam  quam  eam  quce  divina  semper  spectet.  Ibi 
autem  loquilur  de  puero  qui  careat  usu  rationis.  nam 
paulo  ante  agit  de  illius  susceptore  ^ui  sponderepro 
illo  deheat,  et  ad  singulas  abrenuntiationes  et  inter- 
rogaliones  respondere.  Sanctus  Paulinus,  epist.  12, 
ad  Severum  : 

Inde  parens  sacro  ducit  de  fonte  sacerdos 
3  Infanles  niveo  corpore,  conle,  habitu. 

CircumdHnsque  rudes  sacris  altaribus  agnos, 
Cara  salutiferis  inbuit  ora  cibis, 

Sanctus  Augustinus,  epist.  402,  ad  Vitalem  Pela- 
gianum  :  Unde  vt  ipsi,  sicutdixi,  siin  itla  parvacela- 
te  moriuntury  utique  secundum  ea  quce  per  eorpus  get- 
serunt,  id  est  tempore  quo  in  corpore  fuertmt,  quando 
per  corda  et  ora  gestantium  credfderunt,  vel  non  cre- 
diderunt ;  quaado  baptizati,  vet  non  baptizati ;  qtuiwio 
catnem  Christimanduraverunt,velnon  manducaverunt; 

?uandoetsanguinem  biberunt,velnonbiberunt.  Auctor 
ibri  de  eccl.  Dogmatibus  inter  opera  sancti  Augusti- 
ni,  cap.  52  :  Si  vero  ifarruti  sunt,  vel  hebetes,  qui  do- 
ctrtnam  non  capiant,  respondeant  pro  illis  qui  eot  offe- 
runt  juxta  morem  bapttzandi ;  et  sic,  manus  impositio- 
ne  chrismate  communiti,  Eucharistice  mysteriis  admit- 
tantur.Jesse  Ambianensis,  epistola  toties]citata:  i^o- 
vissime  autem  corpore  et  sanguine  Christi  confirmaiur 
infans,  ut  ejus  possit  esse  membrum  qui  pro  eo  passtu 
n  est,  et  resurrexit,  ipso  Domino  attestante,  qui  dtxit : 
Qui  mandncat  meam  carnem,  in  me  manet. 

329.  Majores  vero  pedem  ponunt  super  pedem  pa- 
trini  sui.  Hujus  ritus  visuntur  adhuc  quaBdem  anti* 
quseimagines. 

330.  Patrtni  sui,  Patrini  sunt  qui  offerunt  bapti- 
zandos,  eosque  baptizatos  de  sacro  fonte  suscipiunt: 
Gallice  parrains.  Concilium  sextum  Arelatetjse,  can. 
9  :  Et  patrini  eos  quos  de  lavacri  fonte  sttscipiunty  etc. 
Capitulum  Herardi  Turonensis  archiepiscopi,  cap. 
27  :  Ut  patres  et  patrini  fitios  sttos  et  fHiotos  eru- 
diant  et  enutriant.  Qui  et  dicti  sunt  susceptores.  Jesse 
Ambianensis  episcopus,  epist.  citala  :  Et  signent  ip- 
sos  infantes  in  fronttbtis  eorum  susceptores  viri  vet  /f- 
mina^,  id  est  patrini,  vet  matrinee.  Dicuntur  et  spon- 
sores  Tertullianus,  lib.  de  Baptisrao  :  Quidenimne» 
cesse  sponsores  etiam  periculo  ingeri,  Sanctus  Dionv- 
sius,  cap.  2  et  7  eccl.  Hierar.,  appellat  ava<?6;^ou?,  id 
est  susceptores. 

»v  331 .  Levata  mcmu  super  capita  omnium.  Ita  in  Ex- 
cusis.  In  Ordine  Romano  :  Elevata  et  imposita  manu 
super  capita  omninm.  In  Codice  Tiliaoo  :  Elevata  et 
composita  manu  super  capita  omnium.  Apud  Alcui- 
nuiii  cap.  de  Sabbato  sancto  :  dot  jtontifex  supereos 
Orationem,  imposftn  scilicet  manu  super  capita  eorum, 
elc.  In  Pontificnli  Homano  :  Tunc  extensfs  versuscon- 
firmnndos  manibus  dictt.  Qua?  vcrba  sunt  praetermissa 
in  (^tfromoniaii  episcoporum  auctore  Andrea  Piscara 
Castaldo,  lib.  n,  sect.  45.  Sic  enim  ait  :  Tunc  depo^ 
sitamitra  surgity  et  runversus  ad  confirmafidoSj  junctis 
manibus  ante  lectus,  dicit :  Sj)iritus  sancti  gratia,  clc. 
Deind&  signam  se  a  fronte  ad  pectus,  dicii  Vers,  Ad- 
jutorium,  subdens  fostea  VersiAS  et  Orationem  :  Om- 
nipotens,  e(c.  358  Quod  niiror,  nam  ad  banc  ini- 
positioncm  souexlcnsioncm  manuum  per  Orationom 
pontificis  Spirilus  sanclus  advocatus  et  iiivifalusacci- 
pitur,  ut  clarum  orit  ex  auctoribus  citandis  :  Tertul- 
liano,  lib.  deBaptismo  :  Dehinc  manus  tmponiiur  per 


m 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  8ACRAMENM0RDM  NOTiC 


350 


BendictioTJm  advoea*is  et  inmtans  Svir»um  sanctum  ;  A 

el  iib  de  Resurrectione  carnis':  Caro  manus  imposi- 

tmeadumbatur,ut   et  anima  Spfritu  ilUmnietur; 

sando  Cjrpriano,  epist,  72  :  Eo  qnod  parjum  sit  eis 

mnus  imponere  ad  accipiendum   Spiritum  sanctumy 

msiaccisfiantet  EceUHce  baptismum  ;  et  episl.  73,  ad 

Jubaianuni  :  Quod  nunc  quoque  apud  nos  gerttur^  ut 

9»!  m  Eeclesia  bapttzQutur  prceposttis  EcclesifB  offe- 

naUur  ;  et  per  nostram  Orationtm  et  manus  impositio- 

nem  Spiritum  sanctum  consequanturj  et  sianaculo  do- 

minico  eonsignentur ;  sancto  Auguslino,   lib.  xt  de 

Trinitate,  cap.  20  :  Neque   aliquis  discipulorum  ejus 

dtiit  Spiritum  sanctum,  Orabant  quippe  ut  veniret  in 

ecs,  quibus  manum  imponebant,  non    ipsi  eum  dabant, 

quem  morem  in  suis  prcppositis  etiam  nunc  seryat  Ec' 

clesia,  Ouk  sane  verba  notanda  sunt,    et  mirum  in 

modum  ilJustranthuncveterum  Sacramentariorum, 

Ordinis  et  PontificalisRomani  locura,   in  quo  clare, 

▼idemns  manus  imponi  et  invocari  Spiritum   sanc- 

tom  a  pontifice,  dicendo  Oralionem  subjectam  :  Om-  g 

nipotens  sempiteme  Dens,  ctc.  Unde  preeclare  sanctus 

Isidorus.  lih.  n  de  OfQciis  divinis,  cap.  26,  scribit  : 

Spiritum  autem  sanctum  aceipere  possumus,   dare  au- 

tm  non  possumus,  sed  ut  detur,  Deum  invocamus.  Id 

palam  esl  ex  cap.  Act.  viu  :  Qui  eum  venissent,  ora- 

w%nt  pro  ipsis,  utacciperentSpiritum  sanctum  ;  non- 

dum  enim  in  quemquam  illorum  venerat,  sed  baptizcUi 

tantum  erant  in  nomine  Domini  Jesu.   Tune  impone- 

bant  manus  super  illos  et  aceipiebant   Spiritum  san- 

ctum.  Theodulphus  tamen  etmultialii  dicunt  Spiri- 

tum  sanctum  dari  a  pontilice,  sed  id  facit  non  at 

eaosa  principalis,  sed  ut  instrumentatis. 

332.  Omnipctens  sempiterne  Deus.  etc.  Habetur  in 
Ordine  et  Pontificali  Homano,  in  quibus  ad  singulas 
combioationesdDnonimSpiritus  sancti  interponitur 
Amen.  lo  Cod.  Rodradiprmngiturhic  titulus  :  Oratio 
adinfantes  ronsignandos .  Apud  Amalarium  Fortuna- 
lom,  lib.  I  de  Officiis  Eccl.  cap.  27,  haBC  Oratio  in- 
cipit  tantum  a  vcrbo  emitte.  lllam  videtur  inniiere  q 
saoctus  Ambrosius,  lib.  ii  de  Sacramentis,  cap.  in, 
cum  ait :  Sequiturspiritale  signacultm,  quod  audistis 
Mie  legi.  Quia  p&st  fontem  superest  ut  perfeetio  fifU, 
^ndo  ad  inv^icationem  sacerdotis  infunaitur  Spiritus 
nipientiw  et  intellectus,Spiritusconsilii  atqw  mrtutis, 
Spiritus  cogniiionis  atque  pietatis,  Spiritus  saneti  ti- 
moris. 

Z^.  Poniifex,  tiTicto  polUee  in  Chrismate.eic,  lU 
apud  Alcuinum,  cap.  de  Sabbato  sancto,  et  in  excu- 
513  Sacrameotariis.  Unctionis  chrismatis  mentio  fit 
apud  sanctom  Uionvsium,  cap.  2  et  4eccl.  Hierar. ; 
saoclum  CyriJlum  Hierosoljmitanum,  catech.3my- 
stag..  quemda  m  anony  nium,  in  sermone  de  Ghrismate 
ioler  opera  sancti  Cypriani ;  Tertullianum,  lib.  de 
Baptismo,  et  de  Resurrectione  carnis  ;  sanctum  Au- 
^tmum,  Hb.  xv  de  Trinilate,  cap.  26,  etaliislocis 
infra  citandis  ;  concilium  Hispalense.  can.  7,  infra 
dtaodo,  auctorem  lib.  de  Dogmatibus  ecclesiasticis, 
interopera  sancti  Augustini  ;  Innocentium  papam,  ^ 
episLad  DecentinmEugubinumepiscopum;sanctum  ^ 
Isidoram,  lib.  ii  de  divinis  Officiis,  cap.  25  ;  Jesse 
Ainbianensem  episcopum  :  Confirmet  eum  episcopM 
I»  (romie  de  chrismate.  Theodulphum  episcopum  Au- 
reliaof^nsem,  lib.  cilati  cap.  17  :  Nam  presbyteris  sive 
<ibsentibus,  sive  prcesentibus  episcopis  baptizare,  et 
hopiizaios  Chrismate  ungere  licet,  sed  quod  ab  epi- 
«ipo  fuerit  ronsecratum  ;  nee  tamen  frontem  ex  eo- 
dm  oieo  sianare,  quod  solis  debetur  episcopis  rum 
Iradnnt  Sptritum  sanctum ;  sanctum  Gregorium  pa- 
pana,  lib.  iii  Regesti,  cap.  26  •  ;  sanclum  Grego- 
rJQoi  Turonensem,  lib.  ii  Hist.,  cap.  3,  et  multos 
a!io9. 

359^^^^^  ergo  hic  duplicem  hujussacramenti 
ritum,  primuni  nianus  impositionem,  altcrum  un- 
ctionem  chrismalis  in  fronte,  qui  comprehcndit  si- 
goatiooeiu,  quia  ungendoimprimitur  signum  crucis, 

»  Nunc  lib.  iv,  epitt.  26, 


Hos  duos  actus  distinguit  Alcuinns,  lib.  de  OfTiciis 
ecclesiasticis,  cap.  de  Sabbato  sancto  toties  citato, 
conforiniler  Ordini,  et  Pnnlificali  Romano,  et  nostris 
Sacramentariis  :  Etpostqunm  i^idutifuerint,  dat  pon- 
tifex  supereos  Oraiionem,  imposita  sctlicet  manu  super 
capita  eorum  cum  invocutione  septiformis  gratice  Spi- 
ritus  sancti.  Oremus.  Omnipotens  sempiterne  Deus, 
qui  regenerare.  Hac  finita  facit  crucem  de  chrismate 
cumpollicein  frontibus  eorum,  dicens.  Guillelmus 
Parisiensis,  lib.  de  Sacramentis: pr^mtssa  enimOra- 
tione  sitper  confirmandos  pingitur  signinn  crucis  de 
ehrismaleinfrontibus  eorum  ;  et  impositis  manibussu- 
per  rapita  eorum  dicitur  eis  :  Pax  tocum.  Siquidem  ad 
imposttionem  mannm  apostolorum  solebal  dari  Sp.'ri- 
tus  sanctus,  et  dalur  modo  ad  imposit>onem  iLanuum 
episcopm^um.  Concilium  Hispalense  2,  can.  7  :  Nec 
licet  eis  (1'resbyteris)  perimposifionem  manus  fidelibus 
baptizatis,  velconversis  ex\hceresi  paracUium  Spiri- 
tum  tradere,  nec  chrisma  ^onfirere,  nec  baplizalorum 

frontes  signare.  Sanctus  Cvprianus.  epist.  73,  ad  Ju- 
laianum  :  Quod  nune  quoque  apud  nos  geritur,  ut 
qui  in  Ecdesia  baptizantur  pra^positis  Ecclesiw  offe- 
rantur,  et  per  nostram  Orationem  ei  manus  impositio- 
nem  Spiritum  sanctum  consequantur,  et  signaculo  do- 
miniro  ^wisignenlur.  Tertullianus,  lib.  de  Resurrec- 
tione  carnis  :  Srilicet  earo  abluitur^  ut  anima  ema- 
euletur  ;  caro  ungitur,  ut  anima  consecretur  ;  taro 
sianalur^  ut  anima  muniatur  ;  caro  manus  impositione 
culumbraturj  ut  et  anima  spiritu  illuminetur.  Ubi  et 
diversosetTectus  unctioni  et  manuum  impositioniat- 
tribuit.  Ex  illo  etiam  textu  observandum  aliquando 
manus  impositionem  fuisse  unctioni  postpositam, 
quod  videtur  etiaminloco  supra  ex  Guilleltno  Pari- 
sieosi  citato. 

Haec  autem  chrismatis  unctio  fuittemporeaposto- 
lorum,  quemadmodum  et  manusimpositio^auamvis 
Jacobus  de  Vilriaco,  cap.  37  Hist.    occidentalis  con- 
trarium  asseruerit  :  Hocsacrumentum  partim  institu- 
tum  est  ab  apostolis,  quantum  ad  manus  impositionem, 
partim  ab  Ecclesia,  quantumadunciiouem  chrismatis, 
quod  non  legimus  apostolos  fecisse,  Contraiium   enim 
apparet  ex  sanclo  Paciano  antiquissimo   scriptore. 
Siqnidem  ille  epistola  i  scribit  ad  episcopos  ligandi 
et  solvendi  auctoritatem  fluxisse  ab  apostolis,  sicut 
bapli-matiset  chrismatis.  Hoc  ergo  (inquit)  superce- 
dificavimus,  quod  apostolorum  doctrina  fundavit.  De- 
nique  et  episcopi  apostoli  nominantury  sicut  de  Epa- 
phrodito  Paulus  disserit  ;Fr\trem  et  commilitonem 
(inquit  meum,  ve^thum  autem   apostolim.  Si  ergo  et 
lavacri  et  chrismatis  potestas  majorum  et   lonae  cha- 
rismatum  nd  episcopos  inde  descendit,  et  ligandi  quo- 
que  adfuit,  atque  solvendi.  El  Paulo   post :  Er^o  nec 
chrisma,  nec  baptisma,   nee  criminum  remissio,  nec 
innovatio  corports  sanctae  potestati  ejus   iudulta   est, 
quia  nihil  propria  usurpatione  mandatum  est,  totum^ 
que  ut  ex  apostolico  jure  defiuxit.  hno  et  praxim  fuis- 
se  ostenditur  tempore  apostolorum,  ut  notum  estex 
historia.  quam  ex  Clemente  Aiexandrioo  refert  Eu- 
sebius,  lib.  iii  Hist.  eccl.,    cap.  17,  uhi  de  quodam 
episcopo  qui  baptizaveratqu  •indam  juvenem  sibi  a 
suncto  Joanne  apostolo  commcndatum,  scribit :  'H; 
t6  Tf).ftov  aOTfii    fv^kaKziipiov    eTrt^yijdat;    tr,if   >TfpccyiioL 
Tou  Kyptou.  Id  est  :  Ubi  signaculo  Uomini  tanquam 
perfecta  animi  custodia  signasset.  Quod  non  potest 
aliter  intelligi  quam  de  chrismatione,   quae  eo  quod 
fiat  in  modum  crucis  in  ipsa  fronte,  utpostea  dice- 
tur,  recte  signaculum  Domini  appellatur  ;  quemad- 
modum  et  inecloga  VitaB  sanctiAthanasii  in  Biblio- 
theca  Fhotii,  num.  258  :  Toutou?   tTrt/pia-a?    iia  rii^ 
tv  XpioTw  (TfpoLyi^o^  gTSActojoT.*.  Id  est :  Qui  cum  eoa 
innunxisset,  Christi  signaculo  consummavit  Agitur 
eniin  ibi  do  puerisillis  a  puero  Alhanasio  baplizatis 
quibus  postea  sanctus  Alexander  pontifex  conlirma- 
tionis  sacramentum  360  conlulit.  Unde  et  dicun- 
tur  signari  Christiani  apud   sanctum   Athanasium, 


381 


IN  S.  GREGORII  LIBRUH  SACRAHENTORUH  NOTiG. 


35t 


ep.  1 ,  ad  Serapionem :  Et  ^^  xTto-uara  cv  toutw  )^ptrrai 
xai  (Tfpayi^iTut.  Id  est  :  Si  creatur»  in  illo  (Spiritu 
sanclo  unguntur  et  signantur.  Et  apud  Tertullia- 
num,  lib.  de  Resurrectione  carnis  :  Carosianatur^ut 
et  anma  muniatur  ;etlib.  de  Prwscriptionibushaere- 
t/corum,  ubi  probat  diabolum  simiam  esse  divino- 
rum  mysteriorum  :  Et  siadhuc  memini,  mithrusignat 
illic  in  frontibus  mililes  suos.  Quod  etiamsatis  indi- 
cat  t6  yu^ax-^jjptov,  id  est,  custodia  ;  signatio  enim 
illa  est  robur  et  custodia  animae  ;  unde  recteTertuI- 
lianus  subjunxit  :  ut  et  anima  muniatur.  Et  merito 
Clemons  adjunxitepilheton  TAstov.  id  rst  perfectum, 
quia  hujus  unctionis  et  signationis  est  perficere  et 
consummare  baptizatos  ;  quocircaa  sancto  Dionysio 
dicitur  T6>gtwTtx>3  xpto-t?,  cap.  4  eccl.  Hierar.,  idest 
consummans  etperfectivaunctio.  Et  in  citata  ecloga 
Vitae  sancti  Athanasii  dicitur :  At«  t;6{  «v  xptoTd» 
(ifpKyi^oq  £T6>8iw(Tfv.  Id  est  :  Christi  signaculo  con- 
summavit. 

Accedit  auctoritas  sanctiAugustini,  qui  huncchri- 
smationissive  signationis  ritum  appellat  sacramen- 
tum  ;  ergoab  apostolismanavit,  quia  aChristoinsti- 
tutum  est  Siquidem  ita  nos  docet  lib.  ii  contra  lil- 
teras  Peliliani,  cap  104  :  Et  in  hoc  unguento  sacra- 
mentum  chrismatisinterpretari  vultis,  quod  quidem  in 
genere  visibilium  signacutortm  sacrosamtum  est^  sicui 
ipse  baptismus.  Et  m  Psalmum  cxli  :  Aiulta  sacra- 
menta  aliter  atque  aliter  accipimus  ;  quwdfim,  sicut 
nostis,  ore  accipimus,  quxdam  per  totum  corpus  acci- 
pimus,  qu(pdam  fronte  per  signum  crucis, 

'i.di.  Facit  crurem  in  fronte.  Unctio  ciirisroatis 
flt  in  fronte  in  modum  crucis  ex  antiqua  Ecclesiffi 
consuetudine.  Sanctus  Augustinus^in  (^salmum  gxli  : 
Insultet  illic  Crucifixo  ;  videam  ego  in  frontibus  regum 
crucem  Crucifixi ;  et  paulo  post  :  Multa  sacramen 
ta  aliter  atque  aliter  arcipimus,  qucedamy  sicut  nostis, 
ore,  etc.  Sartctns  Cregorius  papa.  lib.  iii  Regesti, 
cap.  26  «.  Bachiarius,  epist.  ad  Januarium:  Restrua- 
tur  porta  in  Anathoth,  quce  interpretaturrespondenssi- 
gnum,  quod  suspicamur  esse  frontis  patibulnm,  ubi  si- 
gnum  satutisnostrx  et  dominicae  sanctifatis  accipimtis, 
quod  est  aurea  lamina  ubi  ponlifex  nomen  Domini 
scriptum  mandatur  accipere  tetraqrammaton.  Vis  scire 
quianon  incongrueporiam  A  nathoth,  quae  interpreta- 
tur  respondenssignum,pro  patibulo  frontis  accipimus? 
Jungit  proiheta  huic  portw  unguentariorum  locajquce 
per  tropotegtas  nominum  ab  atiis  virtutibus  dicuntur 
esse  restrurta.  Unguentariorum  autemloca  qufe  sunt, 
njsiilta  quxchrismatis  saucttficatione tangunturf  Vi- 
ctor  Uticensis,  lib.  i  de  Porsecutione  Vnndalica:  Et 
frontemy  in  qua  Christus  vexillum  sueefecerat  crucis, 
rugatam  descendentes  atque  rugientes  ostenderent  nervi. 
Sanctus  Gregorius  Turonensis.  lib.  ii  Hist  ,  can.  3  : 
Igitur  rex omnipotentem,  Deum  tn  Triwtate  confessus 
baptizatus  est  in  nnmine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus 
sanctt,  delibutusque  sacro  rhrismate  cum  signaculo 
crucis  Christi.  Prudentius.in  Ps^rchomachia  : 

Post  inscriptA  oleo  trontis*sl;^nac»iIa,  per  quae 
Unguentum  re^^aledatuni  est,  etchrismapercnne. 
In  Cathemerino  hjmno    qui    iuscribitar  pro  omni 
hora  : 

Dic  tropoBum  passionis, 
Di''  triumphalerii  cmcem, 
Panj^e  vexillum  not«tis 
Quod  refulget  frontibus. 

Et  in  Apotheosi  : 

Ipse  quoque  exanimis  posito  diadeinate  princ<^ps 
Pallet,  etastantes  circumspicit  ;  ecquis  alumnus 
Chrismatis  inscripto  .signaret  tempora  signo, 
Qui  Zoroastroeos  turbasset  fronte  .susurros. 

301  Agit  de.luliano  apostata,  qui  cum  sacris  ma- 
gicis  operamdaret.  ob  prajsentiani  cujusdamjuvenis 

•  Nunc  lib.  iv,  epist.  26. 

*>  In  Edit.  Vatio.  et  OuBsanvil.,  consentientibus 
mss ,  et  Theoder.  legitur :  Ut  autetn  surrexerit  a  fonte, 
ille  qui  cum  suscipit  ufferat  eum  uni  presbytero,  qui 
faciai  signum  crucis  de  chrismale  cum  poUice^  in  ver- 


^  satellitis  baptizati  turbati  dsmones,  dqUo  dato  n- 
sponso,  aufugerunt.  Jesse  Ambianensis  epistola  su- 
pra  citala  :J*ost  hoec  confirmet  eum  episcoputde  chri- 
smate  in  fronte.  Hinc  capieodusest  Terlullianus,  lib. 
de  Priescriptionibus  haereticorum  :  Tingit  et  ipse 
qtiosdam  uiique  credentes  ei  fideles  suoi,  expost/ion^m 
dilectorum  de  lavacro  reiiromitiit  ;etsiadhucmmini, 
mithra  signat  illic  in  fronlibus  milites suos.EXhicam' 
dem  ritus  Latinorum. 

At  Grapci  olim  non  solum  frontem  ungebant,  sed 
etiam  aures,  nares  et  pectus,  ut  docet  saoctus  Cjrril- 
lus  Hlerosolymitanus,  cathec.  3  mystag. :  Rou irpuTov 
iy^pie<T^t  iitl  t6  piT6>;rov,  tva  unaXkcty^zi  tiq;  «w^fiivij;, 
i}v  6  TvpditTOi  nctpKCuxiii  «vOpoiTro;  rocvTa^^ou  xtpif iou, 
etc.  Id  est  :Et  primo  ungtmini  in  fronle,utanumatur 
a  vobis  pudor,  quem  pnmus  transgressor  fcowo  circum- 
ferebaty  simulque  ut  possitis  amoto  velo  a  fronte  gk- 
riam  Domini  tnspicere.  Deinde  vero  aures  unguntur, 
ut  auresad  divina  mysteriapercipiatis ;  dequibmltaiat 


B 


dixit  :Et  aduidit  mihi  domimis  ad  audiendim;  et  Do- 


minu^s  inEvangelio;  Qiii  habet  aures  AioiEfJDi,  ai:- 
DiAT  (cap.  IX  Matth  ,  \).  Postea  in  naribus,ul divinum 
perctpientes  unguentum  dicatis :  ^^hristi  bonus  odor 
siiMis,  ET  iN  Bis  OL'i  s\LVANTUR  (//  Cor .  u).  Tumtero 
in  pectare,  ut  induti  thoracem  jusiitice,  fortes  odvertHS 
insultus  diaboli  consisiatis. 

In  libro  Severi  patriarchae  Alexandrini  de  baptis- 
mate  signantur  et  unguntur  chrismate  oinniaeorum 
membra,  frons  vero  tribus  vicibus.  Apud  i£lbiopes 
vero  omnia  fere  eorum  membra  unguntur,  frons, 
oculiy  nares,  et  labia  ;  aures.dorsum  et  granum  pec- 
toris,  seu  osstomachi  ;iibiae  et  ulnaB  ;gcnua  etom- 
nes  junctursB  ;  sola  pedum  et  spina,  utckrumest  ei 
Ordine  mysteriorum  (juod  vocani.Hodie  apud  Gnecos 
unguntur  frons,  oculi,  nares,  os,  aurea,  nectus,  nia- 
nus  et  pedes,  ut  videre  est  in  eoruai  Eucnologio.  Et 
baec  de  unctione,  seu  signatione. 
Tandem  notandumest  inhoc  nostro  CodicesaDcti 

r  Eligii  nulla  exstare  verba,8eu  formam.quffiiQterun- 
gendum  proferaotur,quemadmodum  *>  necinedilis, 
nec  in  vetusto  Pontificali  ms  quod  asservalur  io 
Ecclesia  Rothomagensi.  putaturque  esse  AngHcaDum. 
Olim  tamen  invocationem  saoctissims  Trioilatis 
adhibitam  fuisse  videmus  apud  Alctiioum,  lib.  dedi. 
vinis  Officiis,  cap.  de  Sabbato  saDCto.  Idque  ex  praii 
Ecclesiae  Romanas  :  De  hac  re  apostolicus  apud  Ro- 
manos  itaagit  :  Postauam  pontifex  baptizaveritf  rel 
quibus  jusserit  ipse,  levant  xpsos  infarUes  in  manihut, 
etc.  Inira  :  Ei  postquam  induii  fuerini,  dat  ponttfei 
super  eos  Orationem,  imposita  sctticei  maoH  sufer  ca- 
piia  eorumcum  invocadone  septiformts  gratise&pirilut 
tancti.  Oremus  :  Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui 
regenerare.  Hac  finita,  facit  crucem  dechrismalecui^ 
pollire  in  singulorum  frontibus,  ita  dicendo  :  In  no- 
mine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancii.  Pax  tibi. 
Rf^spondent  omnes  ;Et  cum  Spirilu  luo.  Apud  Ama- 
larium,  lib.  i  deOfQc.  eccl.,  cap.  2,   idem  habelur: 

j^  DicitRomanus  libelius,  de  quo  s(epe  commemiOTatimus. 

^  Oratione  expleta^  facii  crueem  cum  pollice  ex  cbnt- 
mate  in  singul<>rum  frontibusy  iia  dicendo:  In  nomine 
Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti.  Pax  tibi,  et  cum 
spiritu  tuo.  In  Ordine  Romnno  pramittuntur  ha^ 
verba :  Confirmo  te.  Oraitone  expleta  interrogantibus 
diac^nibus  nomina  sfngul^rum^  ponitfex.  iincto  poilice 
in  chrismate,  faciat  crucem  in  frontibus  singulorm, 
ita  dicendo  :  Confirmo  te  in  nomine  Patris,  et  Filii. 
etSpiritus  sancti.  ^  Amen.  Pax  tecuoi.  I^.  Et  cum 
spiritu  tuo.  In  Ordinibus  mss.  Tiiiano,  etsancti  Ger- 
mani  a  Patris  sic  habetur :  Confirmo  te  et  signo  in 
oomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti.  Araen. 
362  Paxtecum.etcumspiritutro  ApudGuillelmum 
Parisiensem,  lib.  de  Sacramentis,   nanc  fofmulam 

tice  ejus  dicens  :  Deus  omnipotens,  Pater  Domini 
nostri  Jesu  Christi,  qui  te  repeneravit  ex  a\|ua  el 
Spiritu  sancto.  quique  dedil  libi  remifsionem  omnium 
peccatorum,  ipse  te  iiniat  chrismate  salutis  in  vitam 
»ternam.  Resp,  Amen. 


iSi 


tN  S.  GRfiGORtl  LIBROM  SACflAMENTORUM  NOTifi. 


3S4 


reperire  est ;  Consignote,  et  cruce  confirrao  te.C>««i<»  A  disciplinam,philosophus  ad  remttidiviQarum  huma- 


autem  (inquit),  pontifex  dicit,  pingendo  chwracterem, 
Consigno  le  el  cruce  conOrmo  te,  inteUigenda  estcon- 
sigHatio.  Apud  Alberium  magnum  ms.  bibliothecae 
MDcti  Viclorisin  Suburbio  Parisiensi,in  4  senl.,  pag. 
231,  haec  forma  conflrmalionis  exstat :  Confirmo  te 
signo  crucis,  el  chrismale  salulis  in  nomine  Palris, 
et  Fifii,    et  Spirilus  sancti.    In  alio  Ponliflcali  ras. 

3aod  asservalnr  in  Ecclesia  Rolhoraagensi  h?ec  vi- 
ere  est :  Tunc  faciat  crucem  in  fronte  eorum  chrisma 
(Lege  dirrmate)  dicens :  Gonsigno  te  signo  crucis  et 
coDllrmo  chrismpte  salutisin  nomine  Patris,  et  Kilii, 
et  Spintos  sancti.  Amen.  Fax  vobiscum,  t7e/,tecum. 
El  cnm  spiritu  luo.  Tandem  in  Pontificali  Romano 
sic  habetur  :  Signo  te  signo  crucis,  et  conOrmo  le 
chrismaie  saluUsin  nominc  Patris,  et  Filii,  etSpiri- 
tos  sandi ;  ut  implearis  Spiritu  sancto,  et  habeas 
Titam  aeternam.  I)f.  Amen.  Grseci  vero,  praemissa 
hac  Oratione,  ut  habetur  in  eorum    Euchologio, 

x«i  TTjv  T^jooyt^a,  etc.,  id  esl :  Tu  Domine,  omnium 
Rcx  et  misericors,  dona  ei  et  si^naculum  largiiionis 
saDCti,et  omnipolentis  adorandique  tuiSpiritus.  In- 
tcr  ungendum  dicunt  o-ypayt?  iuiptaq  rivfOixaroc;  ayfou, 
id  cst,  signaculum  doni  Spiritus  sancti.QusB  quidem 
formuia  exstal  in  can.  7  concilii  primi  Gonstantino- 
poHtani,  in  quo  staiuit  conciiiura  ut  Novatiani,  Ma- 
cedoniani,  Apollinaristse,  et  quidam  alii  haereiici, 
qm  abjurata  haeresi  Ecclesiae  catholice  reconcilian- 
tar,  chrismate  ungantur  in  fronie,  oculis,  naribus, 
ore  et  auribus,  dicendo  :  Ifpar/U  ^wpfa?  nvripaTo^ 
vfimj.  Apud  Severum  pairiarcham  Alexandrinum, 
lib.  de  Ritibus  baplismi  hanc  formam  videre  iicet : 
Chrismate  sanctosuavitatis  odoris  Ghrisli  Dei,  sigillo 
verae  Gdei,  complementopignorisSpiritus  sanciiob- 
signator  lalis,  N.  in  nomine  Patris,  et  Filii,ei  Spiri- 
tus  sancti  ad  vilam  saeculi  snscuiorum,  Amen. 
Hactenus  de  sacrameniis  baplismi,    et  conflrma- 


narumque  cogniiionem,  monachos  ad  reiigionem, 
omne^  generalitor  ad  sanctitalem,  primales  ad  con- 
silium,  judices  ad  jus.iliam,  milites  ad  armorumex- 
perientiam,  praelatos  ad  humililatem,  subdiios  ad 
obedienliam,  omnes  generaliier  ad  prudonliam.jus- 
titiam,  foriiiudinem,  iemperantiam,  atque  concor- 
diam.  His  et  similibus  rebus  illc  virorum  optimus 
Deo  sifoi  propiiio  sanclae  Kcclesi»  fasiigium  accumu- 
lare  non  cessat.  eiadmirabili  in  rerumecclesiasiica- 
rum  sive  civilium  administratione  sirenuus,  et  sa- 
pientiae  fonte  redundat,  el  virtus  [Leg.  virlutis]  exhi- 
bitione  triumphat. 

Incipiunt  capitula. 

€  I.  Cur  infans  catechumenus  elBciUir.  II.  Quid  sitcate- 
chumenus.  III.  Cur  exsufllatur.  IV,  Gur  exorcizalur, 
V.  Gur  caicchuQieuus  accipit  salem.  VI.  Quae  sit  inter- 
preiatio  Syiuboli  secunduiii  Latinos.  VII. De  credulilate, 
quoinodocredondiimsitin  Dcum  i^atremomnipotuntem, 
et  in  Jesum  Ghnstuni  Pilium  ejus  naium  et  passuiu,  ot 
in  Spiritum  sanctum,  saiictam  Ek;cle.siam  calholicam,et 
caeter&quGesequunturin  eo  Symholo.  Vlll.  De  scruli- 
nio.  IX.  Gur  tangunlur  de  sputo  nares  et  aures.  X.  Gur 
pectus  de  oleo  ungitur,  vcl  scapulse  signautur,  vel  11- 
niuntur.  XI.  Quid  sit  abrenuntiaiio.  Xll.  De  abrenun- 
liatone  Satanue  et  omnibus  operibus  ejus,  atque  pom- 
pis,  vel,  gu»  opera  diaboli,  ei  pompce.  XIII.  De  sa- 
cramento  baptismi.  XIV.  Guralbis  induitur  vestibus. 
XV.  ».1irsacro  chrismate  caput  perungitur.  XVI.  Gur 
myslico  tegitur  veiainine.  XVilGur  ab  episcopo  con- 
firmetur  £etj  per  manus  iinpositionem  accipiat  septifor- 
mis  ^ratite  Spiritum.  XVllt.  Gur  corpore  et  sanguine 
Dommico  coafirmetur. 

«  I.  Antiquus  mos  servalur ;  quicunque  enim  ad 
apostolos  credentes  baptizandi  adveniebani,  instrue- 
bantor  et  docebantur  ab  eis,  et  instructi,  et  docti  de 
sacramenio  baptismatis  et  de  c«Bteris  regulis  fidei, 
accipiebant  sacrosanctum   mysterium    baptismaiis. 


tionis.  Sed  quia  multa  quae  ad  bapiismi  riius  spec-  q  Unde  aii  Aposlolus  :  An  ignoratis,  fratres,  quia  qui- 


tare  videntur  praetermisimus,  non  abs  re  erit  si  his 
(juae  scripsimus  libellom  Theodulphi  episcopi  Aure- 
hanensis  de  ordine  baptismi  subjiciamus,  quem  ms. 
ex  bibliotheca  Corbeiensi  habuimus,  in  quo  omnia 
qnie  ad  sacramenium  baptismi  spectant,  enucleate 
satis  cum  mystica  inierpretaiione  exponuntur,  cui 
eiiam  eloddaiionisgraiiaquasdam  noiationesadjun- 
gemus, 

Tbeodulphi  libeUw  de  ordine  baptismi. 

«  Reverentissimo  atque  charissimo  fratri  Joanni 
episcopo,  Theodulfus  saliitem. 

«  Pnpceptura  tuum,  vir  venerabilis  Joannes,  pe- 
regi;  clsi  non  solerti  efficacia,  plenatamen  obedien- 
tia.  Praecepisti  enim  mihi,  irao  pro  te  charitas  prae- 
cepK  nt  quibusdam  quaestionibus  de  ordine  baptismi 
a  domino  et  glorioso  imperatore  Carolo  tibi  trans- 
missis  breviier  et  cito  responderem.  Coarctantibus 


cumque  baptizati  sumus  in  ChristoJesu,  in  morteipsius 
baptizati  sumus.  !u  quibus  verbis  ostenditur  non  eos 
ignorasse  sacranienti  bapiismalis  arcana,  qui  bapti- 
zabaniur.  Sed  et  Dominus  non  utcunque  ait  :  Ite, 
baptizate  ;  sed,  iteet  docete  omnes  gentes,  baptizantes 
eos,  ut  nosse  possimus  primura  insiruere,  et  docere 
eura  qui  baptizandus  est,  et  posiea  baptizare.  Infan- 
tes  ergo,  et  audientes  et  calechumeni  fiunt,nonquo 
in  eadem  ceiate  et  instrui,  et  doceri  possini,  sed  ut 
antiquus  mos  serveiur,  quo  aposloli  eos  quos  bapti- 
zaturi  erant  primum  doccbant  et  instruebant,  sicut 
jam  dictum  est. 

«  11.  Catechumcnusautem  audien8,sive  instruclus 
inierpretaiur.Genuseuim  humanumaudil,etinstrui- 
tur  ant'iquam  ad  bapiismum  veniai,  et  quod  per 
Moysen  quondam  au  lierat  :  Audi,  Israel,  Dominus 
Deusunusest  Et  per  legem  et  prophetas  insiruebatur 
ad  unius  veri  Dei  cultum:  modo  per  sacerdotum  mi- 


itaque  me  hincbrevitate.  qua  cogebar  breviscrmone  ri  nisterium  et  audiens  efficiatur  [Leg.    efficitur],  et 
rcs  magoas  expedire.  illuc  temporis  augustia,  qua      [Leg.  ui]  instrui  valeat;ut  relicto  ritu  quocreaturae 


rito  aaod  jusseras  adimplcre  volebam  quod  jussisli. 

«  Quod  opus  utioam  essettam  efficaciterexpletum 

quam  est  libenter  susceptum  f  Quanquam  ergo  mihi 

spaiiose  tractandi,  et  Patrura  voluraina  revoivendi, 

quibosdam  occupatfonibus  praepedientibus,  facultas 

nulla  suppeterei,  et  me  ad  jussionera  implendam 

cfaaritas  promoveret,  de  singulis  qum  mihi  occurrere 

potoerunt,  celeri  cursu  scripsi,  et  vesirse  fraiernitati 

misi,  ut  si  non  habuerint  responsa  emolumentura, 

saltcm  obedientiahabeaifructura.  Quaestiones  inierea 

ists,  ut  ego  ie  oossecertussum,  a  regali  celsitudine 

noo  sunt  factae  necessiiato  discendi,  sed  studio  do- 

cendi,  nec,  ut  ipse,  his  absolutis,  de  nescitis  valeat 

imboi,  363  ^^  ^^  ^^"  ^^  somno  dcsidiosi  corporis 

tdrerum  absolveodarum  utilitatem  valeant  excitari; 

qaippe  cui  hoc  semper  familiare  est,  ut  exerceat 

pr£9oles  ad  sanctarum  Scripiurarum  indagaiionem 

ei  sanam  sobriamque  doctrinam,  omnem  clerum  ad 


deserviebat,  soli  creatori  Deo  descrviat.  Sic  enim 
catechumeni  in  Chrisium  credunt,  ui  adhuc  sua  pec- 
cata  porieni :  de  quibus  puto  in  Evangelio  dictum, 
qui  dura  crederent  in  Jesura,ipse  Jesus  non  se  cre- 
debateis.  Quicunque  ergo  a  Joanne  docebantur,sive 
insiruebaniur,  quia  baptisraura  ejus  peccata  delere 
non  poierat,  caiechunienorum  typhura  [Leg.  typum] 
preetulisse  noscendi  sunt. 

«  III.  In  quorum  eiiam  facie  a sacerdote  perexsuf- 
flalionem  signumcrucisfit,  ut  et  dlabnlus  fugetur,  et 
Ghristo  via  prtpparetur;utquiilIecebrosa  persuasione 
suageneris  humani,  quod  m  primordio  sui  spiracu- 
lum  vitae  accepcrat,  habitator  erat,  ejus  virtute  et 
sacratissimo  signo,  per  ministeriura  sacerdotura,  ut 

exire  cogatur,  qui  364  ^^  ^^^  ^i^^^P^^^^^u^^^Qsu^' 
flasse,  et  Spiritus  immundos  increpasse  legitur. 

«  IV.  Undoel  txorcizalur  idem  nialignus  Spirilus, 
ut  exeat  et  reeedat  ab  iilo  piasmato  [Leg,  plasmatej, 


ZHi 


IN  S.  GRfiGORII  LI6UUH  SACRAMBNTORUM  mtA. 


%U 


quod  jamdudum  per  peccatum  primi  hominis  possi-  ^ 
debat.  Et  quia  non  est,  juxta  Apostolum»  convenlto 
Chrtsti  ad  Belial,  nec  societas  luci  ad  tenebras,  egre- 
diebanlur  teoebrae,  etlux  fera  Oliristus  ingredieba- 
tur.Qui  et  in  Zacharia  typice  propter  peccata  nostra. 
quee  in  corporc  suo  porla?it,  sordida  vestimenta  ha- 
buisse  legilur  ;  et  increpans  Satan  [Leg.  Satanam] 
Jerusalem  elegit  sanctam,  viiielicet  Ecciesiam,  qum 
est  visio  pacis,  quam  (]uotidie  prole  nova  fecundat. 
cui  per  prophelam  dicilur  :  Filiitut  delonge  venienty 
et  filiw  tuae  in  latere  surgent.  Exorcismus  praeterea 
est  sermo  increpationis.  Undein  Actibus  apostolorum 
exorcistae  fuisse  leguntur,  et  sancta  Ecclesia  inter 
gradus  ecclesiasticosexorcistarum  etiam  ministerium 
habet.  Sciendum  namque  est  quia  cum  exorcizatiofit, 
ille  procul  dubio  exorcizatur  qui  et  baptismo  et  sa- 
luti  fidelium,  et  omnibus  virtiitibus  ejus  conlrarius 
est.  IIIo  enim  exorcizato  sive  expulso,  divini  verbi 
condimentum  credentibus  dalur. 

9  V.  Et  idcirco  hi  qui  baptizandi  sunt  salem  in  g 
sacramcnto  accipiunt,  ut  ejus  gustu  condimentum 
sapienliae  percipiant,  neque  a  sapore  Chnsti  desi- 
piant,  et  sint  insulsi  et  fatui.  Qui  enim  dixit  discipu- 
lis  suis  :  Vos  estis  sal  terrce,  ipse  dixit :  Nemo  mittens 
manum  suam  in  aratro,  et  respictens  retro,  regno  cx- 
lorum  aptus  essepotest,  Utautem  (jui  baptizantur regno 
coelorum  apti  sint,  et  ne  prseterita  peccata  iterantes 
respiciant  retro.  et  efficianturstatuasalis,  et  rema- 
nentes  insensati  exemplo  pGenae  suae  alios  condiant, 
debent  accipere  salem  sapientise,  ut  quidquid  in  eis 
fluxum  et  fluidum  est  verbiDeisale  curetur.etjuxta 
Apostolum  memores  esse  uxoris  Loth.  Et  sicut 
Elisaeus  salis  immissione  sterilitatem  aquse  curavit, 
ita  nimirum  verus  Elisseus  Dominus  noster  Jcsus 
Christus  verbi  sui  sapore  fluidam  generis  humani 
sterilitatem  ad  duicem  fidei  et  bonorumoperum  sa- 

f^orem  perducit:  cujus  fidei  firmitas  tunc  iam  clare 
ucescit,  cum  is  qui  audierat  solius  Dei  cuitum  esse 
tenendum,  unde  audiens  vocatus  est;et  instrui  coe-  q 
perat  de  verae  religionis  cultu,  unde  catechumenus 
vocatusest;  et  perexsufiQationem^etexorcizationem, 
et  maligno  Spiritu  [Leg.  Spiritui]  erutus  est,  et  in 
datione  salisjam  haberecoepitgustum  divini  verbi, 
Tradatur  [Leg.  Traditur]  ei  Sjmbolura,  id  est  vene 
fidei  integra  et  inconvulsa  confessio,  ut  domus, 
prisco  [Leg.  a  prisco]  habitatore  derelicta,  fide  or- 
netur ;  et  de  qua  spin«e  incredulilatis  evulsee  sunt, 
incipiant  in  ea  verae  fidei  documenta  plantari.  Prius 
euim  eveilendae  sunt  incredulitatis  suae  vitiorum 
spinoB,  et  postea  plantanda  sunt  fidei  et  bonorum 
operum  rudimenta.  Unde  et  Dominus  ante  faciem  fi- 
liorumlsrael  septem  gentes  a  typhum  \Leg.  typum] 
vitiorum  teneutes  contrivit,  in  quarum  locoin  typho 
]Leg.  tvpo]  virtutum  Israeliticum  populum  collocavit. 
Et  ad  Jeremiam  prophctam  dicit :  Esse  conslitui  te 
hodie  super  gentes,e  t  super  regna,  ut  evellas,  et  des- 
truas,  et  dissipes,  et  disperdas,  et  oedifices,  et  plantes. 
Prius  enim  dixit  evulsionem,  et  destructionem,  et  q 
dissipatioaem,  et  dispersionem  ;  et  postea  subjecit 
sedificationem,  et  plantationem.  Etpereumdem  pro- 
phelam  ait  :  Sicut  viyilavi  super  eum,  ut  evellerem^et 
demolirer,  et  dissiparem  et  aispergeretny  sic  vigilabo 
super  eos,  ut  (edificem  et  plantem.  Et  hoc  ideo,*^  quia 
post  exorcizalionem  et  exsufflationem  Symboli,  se- 
quitur  traditio. 

«  VI.  Quod  Symbolum  Latine  indicium,  vel  si- 
^num.  vel  collatio  interf>retatur,  lndicium,quia  per 
id  indicatur  fidei  integritas  ;  signum,  quod  ab  eo 
bene  retento  et  intcllectofidelesabinfidelibusdiscer- 
nuntur ;  coPatio,  quia  in  eo  apostoli  omnemfideiin- 
tegritatem  conluleruut.Quod  autem  omnes  parifidei 
sinceritate  corde  roliiiebant,  ore  confessi  sunt,  et 
singuli  proprias  senlentias  conferenles  Symbolum, 
id  est  totius  fidei  eollalionem  ediderunt.  Discessuri 
enim ab invicem  normam  futurie  prsedicationis  365 


in  commune  statuerunt,  ne,  localiter  ab  iDviccm 
discedentesy  diversum  aliquid  vel  dissonum  prsedi- 
carent.  Decentissimum  namqueet  utile  eiat,  ut  qui- 
bus  erat  una  anima  et  cor  unum  in  Doroioo.  et  auos 
sancti  Spiritusafflatus  vegetabat.  unius  etiam  ndei 
confessio  exornaret.  Nec  enioi  dirimi  in  aliquo  vei 
poterant,  veldebebant,  qui  unius  fideivioculonecte- 
hantur.  Plerumque  [Leg.  plerique]  interea  Verbum 
abbreviatum,  per  Isaiam  propnetatum,  in  Symbolo 
et  OrationeDominica  intelligi  voiunt.  Inalteroeaim 
fidei,in  altero  precum  contineturintegritas,  utot  io 
duodecim  verbis  duodecim  apostolorum  doctrina,  et 
in  septem  petitionibusomne  contineaturquidquid  ad 
pra^sentis  et  futurae  vitas  pertinet  dispensationem, 
Quamvis  etiam  totius  doctrinae  verbum  dici  possit 
abbreviatum  quia  quod  prius  lex  ct  prophetce  conU- 
nebant  in  latitudine  praeceptorum  veniens  Dominus 
pronuntiavit,  etdixit :  Diliges  Dominum  Deum  tuum 
ex  toto  corde  tuo,  et  ex  tota  anima  tm,  et  vx  totis  vi- 
ribus  tuU,  et  proximum  tuum  tanquam  teipsum.  In 
duobus  mandatis  tota  lex  pendet  ei  prophetse.  Id  quo 
evidentcrprophetas  et  legem  duobus  nisscrmoDibus 
breviavit.  Haec  de  Symbolo  et  nomine  ejus  dicta 
sunt. 

«  VIL  Caeterum  fides  quae  in  hoc  Symbolo  conti- 
nelur  ita  ab  his  qui  baptizandi  sunt  intelligi  debet, 
ut  credant  in  Deum  Patrem  omnipotentem,  creato- 
rem   omnium   visibilium  et  invisibiiium,  qui  solus, 
quia  non  est  de  alio,  ideo  appellatur  ingenlus  ;  et 
Jesum  Christum  Filium  ejus.  per  quem  omnia  facla 
sunt,  verum  Deum,  Unigenitum,  verumque  Dei  Fi- 
lium,  non  factum,  aut  adoptivuiu  ;  sed  genitum,  et 
unis  cum   Patre  substanliae,    atque  ita  per  oninia 
sequaiem  Deo  Patri,  ut  nec  tempore,  nec  gradu*  nec 
potestate  esse  possit  inferior,  tantumque  esse  illum 
qui  est  genitus  quantus  est  ille  qui  genuit.  Credant 
etiam  eum  natum  de  Spiritu  sancto,  et  Mariasem- 
per  virgine,  id  est  ut,  Spiritu  sancto  cooperante,ve- 
rum  sibicorpus  ex  Virgine,  id  est  Uei  Fihusassump- 
serit,  ut  qui  erat  in  divinitate  Doi  Patris  Filius,  ipse 
factus  sit  in  humanitate  hominis  matris  filius.  Cre- 
dant  etiam  eum  descendisse  ultimo  tempore  prore* 
demptione  mundi  a  Patre,  qui  nunquam  desiit  esse 
cum  Patre;  et  bominem  verum  faclum,ut  humanum 
genus  boofio  liberaret,  et  ipse  qui  ab  initio  aeternita- 
tem  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  pos8idet,in  fine  saB* 
culorum  perfectum  natursenostrse  hominem  suscepe- 
rit,  et  Verbum  caro  factum  sit,  assumendo  humani- 
tatem,  non  permutando  diTinitatera.  Gredaot  etiam 
eum  pertulisse  passionem  et  mortem  non  in  virtute 
divinitatis,  sed  minfirmitate  humanitatis;  mortuum 
vera  carnis  morte,  resurrexisse  vera  carnis  resurrec- 
tione,et  resurrectione  sua  spem  nobis  resurrectionis 
contulisse  ;  ila  duntaxatut  sicut  ille  tertia  die  resur- 
rcxit  vivus  a  mortuis,  ita  et  nos  in  fine  sseculorum 
resurgamus  in  eadem  qua  nunc  vivimus  carne.  Cre- 
dant  eliam  eum  in  eodem  corpore  quod  de   Virgine 
assumpsitot  passionem  sustinuit  et  resurrexit,ascen- 
disse  in  ccelum,  et  in  eodem  et  nunc  esse,  et  ad  ju- 
dicium  venturum  esse,  et.resuscitatis  omnibus,  dare 
aliis  pro  peccatis  supplicii  seterni  seatentiam,  aliis 
pro  justiliae  meritis  sBternfiB  beatitudinis  prsemium. 
Credantetin  Spiritumsanctum  Deum  verumcxPatre 
Filioque  procedentem,  aequalem  per  omnia  Patri  et 
Filio  voluntate.potestate,  fieternitate,  substantia;  nec 
esse  in  hac  sancta  Trinitate  ulios  gradus  quibus  ali- 
quis   inferior  superiorve  dici  possit.  Credant  etiam 
sanctam  Ecclesiam  catholicam,  id  esi  uDiversalem  ; 
non  in  sanctam   Ecclesiam,  ut  credentes  in  Trinila- 
tem.  CredantejusdemsanctsBTrinitatis  domum  esse 
sanctam  Ecclesiam;  a  cujus  communione  discedentes 
schismatici  et  hseretici   vocantur,  ceterna   [Leg.  in 
aelerna]  damnatione  ponuntur.  Inejus  vero  commun- 
nione  pernianeutes,».'t  membra  Christi  esso,  et  remis- 
sionem  peccatorum  percipere,  ut  [Leg.  et]  ad   vitam 


*•  De  usurpatlone  vocis  typipro  iypho^  et  yice  Tersai  Jege  qusd  dizimus  lib.  xxiu  Moral.,  num.  25. 


i5i 


IN  S.  CHECORII  LIBRUM  SAGRAfHfiNTORUM  NOti£. 


m 


sternam pertinere.  Quiaeigo  parvuiinecdumratione 
ulenles  haec  miuime  capere  possunt,  oportet  ul  cum 
ad  intelligibilem  statem  perveuerinl,  doceautur,  et 
fiJei  Sncraraenlis,  et  confessionis  suse  mysteriis,  ut 
ea  el  Teraciter  credant»  et  diligenti  cura  custodiant. 
Conressioneui  suam  plane  diximus,  quia  quamvis 
3^iiJinecdum  loqui  possint,  pro  iihset  confilen- 
luretloquunturqui  eosde  lavacro  fontisHUscipiunt: 
Dce  immerito ;  dignum  est  ut  qui  aliorum  peccatis 
obooxii  sun^  aliorum  etiam  confessione  per  myste- 
riuoi  baplismatis  remissionem  originalmm  perci- 
piant  peccatorum.     • 

«  Vllf.  Qui  vero  iliius  sunt  jam  aetatisut  rationem 
crcduiilatis  sus  r.^ddere  possint,  diligeuti  exaraine 
scrutandi  sunt,  utrum  veraciter  credant,  an  aiicujus 
falsitalis  iu  eis  macula  celetur,  necdum  [Leg.  nedum] 
aot  timore  aut  favore  terrenarum  potestatum,  aut 
acquisitione  quarumdam  rerum  ad  baptismatis  sa- 
cramentum  igQorantit)U8  ministris  Ecclesise  perve- 
DiuDt,  tradatur  sanctum  canibus,  et  margantse  mit- 
taotur  inter  porcos,  et  lupi  ovina  pelle  vestiantur. 
Hunc  enim  morem  Ecclesia  servare  consuevit,  ut 
peraliqood  dierum  spatium  hi  qui  in  solemnitate 
pascbaii  baptizandi  sunt  scrutentur,  ut  instructis  et 
doctis,  etsimplici  corde  ad  fidem  veramvenientibus 
Titjesacramonta  impertiantur ;  quibus,  ut  aptiores 
in?eDiantur  baptismalis  sacramento,  et  eorum  fides 
probabilior  sit,  quaedam  fiunt  corporaiiter  qune  spi- 
ritaJi  gustu  dcguslata  mjrsticum  quid  et  spiritalesa- 
piant. 

•  IV.  Tangunlur  itaque  de  sputo  nares,  et  aures, 
et  dicis,  CCrela :  nares,  ut  Obristum  in  odore  unguen- 
lorum  sequaotur,  et  dicant  :  trahe  me,  po$t  te  curre- 
m$;  et  cum  Aposlolo  profiteantur  dicentes  :  Ckristi 
bonm  odor  sumus  Deo  ;  et  illius  membra  efficiantur 
cui  dicilur  :  Et  odor  vestimentorum  tuorum  super  ow- 
maromata.  Quem  odorem  tunc  bene  habere  poterit 
Lt^.  poleruut],  sicut  Maria,  quae  interpretatur  do- 
miDa,sive  lumniatrix,  alabastrum  unguenti,  lioc  est 
sacrae  fidei  puritatem,  et  ungueant  [Leg.  ut  ungant| 
pedes  Jesu,  apostolorum  videlicetmonitacompientes, 
yel  prapdicatoruin  quorumlibet,  per  quos  Christus 
ioambulat ;  etdofnus,  mundus  videlicet,  sive  univer- 
sitas  sanctae  Ecclesi»  eorum  bona  opinione,  quasi 
quodam  dulci  et  suavi  odore,  repleatur ;  et  quia  pie- 
nimque  odorissuavitas  etdiversa  thymiamata  disso- 
latis  et  amatoribus  conveniunt,  isti  e  contrario  et 
cootioeutes,  et  Cbrisliamatores  elTecti,  illius  solum- 
inodosalutiferum  semper  amplectantur  odorem.Tan- 
guntur  et  aures,  ut  audientes  verbaDei,  et  facientes 
ea,simiiessint,  secundum  Cvangelium,  viro  saptenti, 
g?ri  xdificattt  domum  suam  supra  petram ;  et  spiritali 
au<lilusemperspiritaliaauscultent,utcumDaviddice- 
re  possint :  Audtamquid  lo^juatur  in  me  Dominus  Deus; 
Et  cum  Isaia  :  Dominus  Deus  aperuit  mihi  aurem :  ego 
(uUemnon  contradieo,  retrorsum  non  abti,  utquiespi- 
ritaliter  dicuotur  audientes,  ad  spiritalium  operum 
emolumenta  perveniant.  Cum  itaque  Dominus  in 
ETaogeliodicit :  Qui  habet  aures  audiendi,  audiaty  et 
Joaonesin  Apocaljpsi  sua  :  Qui  habet  aut  es  audiendi, 
otdiatquid  Eiomtnus  dicai  Ecclesiis,  hic  non  aures  car- 
oales,  sed  spiritales  quaeruntur,  et  per  aurium  no- 
meo  interioris  horainis  auditus  designatur.  Insacro 
eteoim  eloquio  plerum(}ue  per  membra  corporis  spi- 
riUlisanimae  virtutes  intelliguntur.  Quiaergo  divi- 
oi^as  hominem  assumens  quoddam  ei  commistione 
<iuarQm  substaDtiarum  in  una  Dei  Filii  personacol- 
iyriQm  fecit,  unde  genus  humanum,  quod  csecum  a 
primis  parentibas  natum  erat,  illuminaret,  *  non 
iLeg.  DUDc]  a  spulo  aures  tanguntur,  et  nares,  uf  ex- 
spueQslioguam  muti  tetigerat  etsputoluturo  fecerat, 
etoculos  c^i  oati  aperuerat ;  nuncper  ministerium 
ueerdotum  et  auditum  spiritalem  his  qui  baplizati 
(UDl  thbuat,  et  recte  loquendi,  id  est  fidem  veram 
coofiieodi  facultatem  prsebeat,  et  nares,  quibus  bo- 
uuaCbiisti  odoreni  capiant,  aperiat.  Pectus  eniro  il- 
^  qoi  bapUzatar  refertum  semper  esse  debet;  et 


A  divini  odoris  nectare.el  spiritali  unctionedelibutum. 
«  X.  Unde  etiam  hh  qui  baplizandi  sunt,  pectus 
de  oleo  et  scapulRf>  languntur»  ut  illius  olei  sanctivi- 
delicet  Spiritus  unctione  liniti  dequo  Apostolus  ait : 
sicut  unctio  ejus  docet  nos  de  omntbus,  ante  et  retro 
muniti,  id  esi  contra  omnia  prospera  sive  adversa 
sintcircumspecti,  etcGelestium  animaliumimitatione 
ante  et  retro  pleni  sint  oculis,  id  est  prseteritum  et 
futurumrespicientes,saIutissu8ecustodiam  nonamit* 
tant.  Tangitur  eis  pectus,  367  "^  cumDaviddicere 
possint:  Et  miserirordia  ejus  prwveniat  me.  Tangun- 
lur  scapulae,  ut  cum  eodem  dicant :  Et  misericordia 
ejus  subsequatur  m^.  Id  esl,  anteriora,  ut  bene  velint; 
posteriora,  ne  frustra  velint.  Bene  autem  velle  et 
perficere  a  Deo  nobis  datur,  a  quo  est  onme  datum 
optimum,  et  omne  donum  perfectum.  Et  quoniam 
in  cordis  nomine  ssepe  mens  designatur,  sicut  est  il- 
lud :  in  toto  corde  meo  exquisivi  te,  et  in  olei  nomine 
intelligitur  unctio  sancti  Spirilus,  siveopera  luminis 

B  et  misericordisB,  cordis  locus  unctione  utrinquemu- 
nitur,  id  est  anterius  et  posterius,  ut  undique  mens 
Christiani  et  pinguedine  sancti  Spiritus,  et  operibus 
lurainis  et  misericordiae  eiuberet. 

a  XI.  Quibus  bene  exuberat,  si  abrenuntiando  dia- 
bolo,  etoperibus  ejus,  dominationem  illius  asperne- 
tur,  et  jugum  quod  se  premebat  illius  olei  unctione 
fatiscat ;  et  impleaturillud  propheticum  :  Computres- 
cetjugum  a  facie  olei  {Isai.  x).  Abrenuntiare  etenim 
poni  solet  pro  eo  quod  est  spernere,  rejicere,  con- 
tradicere,  sive  aliud  quidquid  hocverbo  inhoc  sensu 
exprimi  potest.  Quaravis  enim  illius  verbi  quod  est 
nun/to  sensus  in  promplu  sit  cura  sine  praepositione 
profertur,  et  accepta  pra^positione  interduma  sua  si- 
gnificatione  non  longc  rece>iat,  ut  est  illud,  narrabo 
cfrenun<ia6o  ;interdumveroinaliumsensum  vertatur 
ut  est  illud  :  Sic  ergo  omnis  exvobis  qui  non  renuntiat 
omnibus  quce  possidet  non  potest  meus  esse  discipulus  ; 
abrenuntiare  tamensemper  in  eosensuponiconsue- 

Q  vit  quem  superius  diximus.  Abrenunliare  etenim  se 
fatetur  Satanae.  et  omnibus  operibus  ejus,  etomnibus 
pompis  ejus.  Quamabrenuntiationemrecteconfessio 
sanct»  Trinitalis  sequitur,  ut  ubi  abundavit  ppcca- 
tum,  superabundet  ^atia.  et  ubi  computruit  jugum 
diaboli  a  facie  uncttonis  Spiritussancti,  adveniat  il- 
lius  jugum,  qui  dixit :  Discite  a  me  quia  mitis  sum  et 
humilis  corde,  et  invenietis  requiem  animabus  vestris  ; 
jugum  enim  meum  suave  est,  et  onus  meum  leve.  Sata- 
nas  enim.  aui  et  diabolus  nuncupalur,  a  fidelibus 
abrenuntiatur,  ut  Domino  Salvatori  liberiusserviatur, 
quia,  juxta  ejusdem  Domini  vocem,  nemppotest  duo» 
ous  dominis  servire, 

«  XII.  Abrenuntiatur  etiam  operibus  ejus,  quia 
opera  illius  contraria  sunt  operibus  Salvatoris  ;  et 
quia  illearmis  suis,  idest  vitiis.  genus  humanum  si- 
bi  subjecit,  Dominus  armis  suis,  idest  virtutibus,il- 
lum  debellavit.  In  illius  enim  militia,  id  est  peccatis 
nostris,  servitus,  permanens  JLe^.  permanentem]  ac- 

ff\  cepit  mortem :  inistius  mihtia,  id  est^virtutibus,  ac- 
cipimus  vitam  seternam.  Septcm  itaque  principalia 
vitia,  quibus  diabolus  genus  humanum  infestat,  non 
incongrue  opera  Satanse  dicere  possumus,  quibus 
opponuntur  septem  principales  virtutes,  quae  opera 
sunt  procul  dubio  salutaria.  Nec  minusintereapom- 
pis  ejus  abrenuntiatur,  qux  utique  opera  sunt  Sata- 
nH3.  Sed  eo  quasi  discerni  videntur  a  caeteris  operibus 
ejus,  quia  in  ejus  superbia,  cujus  ille  auctor,  et  c[uae 
eum  dcjecit,  quodammododesignatur.  Pompieigitur 
ejus  suhtambitio,  arrogantia,  vana  gIoria,et  csetera 
hujuscemodi,  quae  de  fonte  superbias  procedere  di- 
gnoscuntur.  Pompam  enim  ambitionem  sive  jactan* 
tiam  et  his  similia  intelligideberepropheticus  sermo 
demonslrat,  cum  dicit  :  Va?  quiopulenti  estis  in  Sion 
et  confiditis  in  monte  Samariw,  optimates  capita  popu- 
lorum,  ingredientes  ponipatice  domum  Israel.  Sed  et 
Clemens  Prudentius  disertissimus  atque  christianis- 
simus  poeta  in  hac  significalione  pompam  posuit  iq 
libro  Psychomachia,  ubi  ait ; 


32(9 


tN  S.  GREGORll  UtWH  gAGRAMENTORllM  NOt/fi. 


m 


Pompa  osteritatrix  vani  splendoris  inani 
Exuitur  nudata  peplo. 


Quamvis  ergoomne  peccatum  superbia  dici  possit, 
quiaquandoquis  peccat  Deo-qui  peccare  prohibuit 
contruire  videtur.  aliud  tamen  est  desidiose,  aliud  ma- 
litiose,  aliud  scienter,  aliud  ignoranter,  aliud  negli- 
genter,  aliud  arroganterpeccare.QuoIibetautemmo- 
do  quis  peccet,  si  pcBniterecontemnit,in  magnum  se 
superbiie  baratrum  imroergit ;  de  quo  nonnisi  per 
confessionem  peccatorum  suorum,etemendationem 
morum,  etsalutaris  poenitentiseadminiculum  368 
egredipotest.  Duobus  enim  modishomo  Dcosuperbit, 
cum  aut  praeceptis  ejus  inobediens  existit,  ea  quae 
prohibita  sunt  commitlit.autcommissapopnitere  ne- 
gligit.  Unde  sive  hi  qui  baptizandi  sunt,  sivcnosaui 
baptismi  sacramentiim  jam  percepimus,  ante  oculos 
ponere  debemus  |»actum  quod  cum  Deoin  baptismate 
nt,  ubi  abrenuntiatur  Satanae,  et  operibus  ejus,  ct 
pompis  cjus ;  quod  pactum  tunc  irritum  fit,  si  aut  in 
fide  quis  pernianendo  vitiis,  aut  a  fide  exorbitando,  B 
idolorura  cullibus  aut  hjeresum  erroribus  subdatur. 
a  Xfll.  Quia  igitur  constat  pacliones  credentium 
esse  duas,  unam  in  qua  abrenuntiatur  diabolo,  el 
pompis  ejus,  ct  omnibusoperibus  ejus  ;in  altera  qua 
se  credere  confilentur  in  Patrcm,  et  Filium,  et  in 
Spiritum  sanctum  ;  oportet  has  inconvulsae  mentis  in- 
tenlione  leneri,  et  ut  temerate  [Legf.intemeratejcus- 
todiri  possioty  illius  semper  adjutorium  quaBrere  qui 
baptismi  sacramentum  ad  salutem  generis  humani 
contulit,  cujus  mysterium,  et  in  veteri  testamento 
per  Mojsen  pr^figuratum  est,  cum  populus  in  nube 
et  in  mari  baptizatusest.  et  in  novoper  Mediatorem 
Dei  et  hominum  apertissfme  demonstratum.  Ipse 
enim  ait :  Quoniam  nisi  quis  renatus  fuerit  ex  aaun,  et 
Spiritu  sancto,  non  potertt  introire  in  regnum  cwtorwn, 
Et  Joannes  de  eo  ait :  Egobaptizo  vos  ;  veniet  auiem, 
etc.  ipse  vos  baptizavit  [Id  est,  baptizabit]  in  Sptritu 
sancto  et  igni.  Fcr  hoc  quinascimur  mundo,renasci- 
mur  Deo,  et  qui  per  peccatum  eramus  fiiii  irae,  per  C 
ffratiam  efTficimur  filii  Dei.  Hacenim  tinctioneethoc 
lavacro  Ecclesia  vegetatur.  Ex  ossc  parentis  proto- 
plasti  muller  aedificata  est  ;  exlatere  Ghristi  in  cruce 
dormientis  Ecclesia  formata  est.  Profluxerunt  enim 
ex  ejus  latere  sanguis  et  aqua,duo  sanct^  Ecclesi» 
praecipuasacramenta,  ut  in  altero  consecratio,  in  al- 
lero  mundatioeidem  tribuereturEcclesiae.  Regenera- 
murnamque  ex  lavacro,  utconsecramuretsanguine. 
Unde  et  popuius  mare  Rubrum  transiit,  quia  baptis^ 
mus  Christi  sanguine  consecratur.  Quia  ergo  ele- 
mentum  aquse  in  hoc  mundo  omnibuselementispur- 
^andi,  vivificandi,  recreandi  gratia  aptius  est,  non 
immeritoei  baptismi  dignitas  confertur,  quiaet  re- 
^enerandorum  hominum  efficaciam  cum Spiritus  Dei 
m  mundi  primordio  s»iper  id  ferebatur,concipiebat, 
et  purgandorum,  cum  ex  latere  Ghristi  proflueret,  di- 
gnitatem  capiebat.  Fer  hoc  etenim  visibile  elemen- 
tum  res  illa  invisibilis  signatur,  ut  sicuta^uapurga- 
tur  exterius  corpus,  ita  latenter  ejus  ministerio  per  D 
Spiritum  sanctum  purificetur  et  animus.  Invocato 
namcfue  Deo,  descendit  Spirltus  sanctus  de  coelis,  et 
sanctificatis  aquis,  tribuit  eis  vim  purgationis  Inde 
homo  ad  imaginem  reparatus  sanctae  Trinitatis,  ad 
quam  conditus  fuerat,  expellitur ;  etqui  vetus  in  eas 
per  peccatum  primi  hominis  intraverat,  novusex  eis 
pcr  Ghristi  gratiam  egreditur,  et  Spiritu  gratiae  in 
melius  immutatus  longe  aliud  quam  fuerat  efficitur. 
F^oedus  enim  erat  deformitate  peccatorum,  ibi  rcd- 
ditur  pulcher  dealbatione  virtutum.  NuIIatenus  ita- 
que  baptismi  mysterium  perfici  potest,  nisi  sub  in* 
vocatione  sanclsB  Trinitatis,  quia  et  Dominusad  apo- 
stolos  dixit :  Itc,  docefe  omnea  gentes,  baptizantes  eos 
in  nomine  Patris,  et  FUti,  et  Spiritus  sancti.  Et  idem 
Dominus  liocsacramentum  (irmavit,  cum  irsuobap- 
tismate  Pater  declaratus  cst  in  voce,  Filius  in  cor- 
pore,  Spiritus  sanctus  in  columba;  ostensione.  0 
praeclarum  et  admirabilesacramentum,  quodde  filiis 
ITffi  facit  filios  Deiy  de  Teteribus  noYos,  de  foedis  pal- 


chros  f  in  quo  etregeneramur,  et  purgamur,  et  exem- 
plum  mortis  Christi  imitamur.  Quomodo  ergo  hoc 
exenaplum  imitemur  dicat  Apostolus  :  An  ignoratis^ 
inquil,  quia  quicumque  baptizati  sumus  in  ChristoJe- 
su,  in  morte  ipsius  baptrzati  sumus.  ConsepuUi  ergo 
sumus  cum  illo  per  baptismum  in  morte,  ut  quemadtno- 
dum  resurrexit  Christus  a  mortuis  per  gloriam  Patris, 
ila  et  nos  in  novitate  vitce  ambulemus.  Morimur  ergo 
pcccato,  quando  abrenuntiamus  diabolo,  et  omnibus 
qure  ejussunt.  Gonsepelimnr  Ghristo,  cum  subinvo- 
calione  sanctae  Trinitatis  sub  trina  mersione  in  fon- 
tem  lavacri,  quasi  in  quoddam'sepulcrum  descendi- 
mus.  Consurgimus  Ghristo  cum  exuti  omnibus  pec- 
catis  de  fonte,  369  cfuasi  de  sepulcro,  egredimur. 
Sed  neque  mysterium  trium  dierum  ac  noctium,qui- 
bus  in  sepulcro  Jesus  fuisse  legitur,  prjeteritur,  cum 
invoti  [Leg.  invocataj  sancta  Trinitate,  quae  utique 
vera  lux  est,  in  fontem  descendimus.  Lux  est  enim 
Pater,  et  in  lumine  ejus,  qui  est  Filius,  lumenvide- 
mus  Spiritum  sanctum.  Facimus  autem  et  tres  noc- 
tes,  cum  tenebrarum  et  ignorantiae  patre  [Leg.  pa- 
tri]  una  commendatio  [Leg.  cum  mendacio].  quod  ex 
eo  natum  est,  quod  mendax  est,  sicut  et  pater  ejus, 
contradicimus.  Sed  ct  tertio  loco  spiritum  erroris 
deslruimus,  qui  inspirat  pseudoprophetas,  ut  dicant : 
Haecdicit  Dominus.quos  Dominus  non  misit.  Destrui- 
mus  enim  haec,  et  conculcamus,  si  consepulti  sumus 
Christo,  etiam  secundum  illud  quod  ipse  dicit:  Ee^s 
dedi  vobis  potestatem  calcandi  super  serpentes  et  scor- 
piones,  etsuper  omnem  virtutem  tnimici,  QuaesiD^la 
ita  sunt  conlraria  sanctae  Trinitali,  ut  nox  diei,  et 
tenebrae  luci,  ut  mendacium  veritati.  Fons  quoque 
baptismi  similitudinem  gerit  sepulcri  Christi,  quod 
novum  fuisse  legitur.  Quia  quicunque  in  eoconsepe- 
lilur  Christo,  et  ei   consurgit,  secundum  eumHeni 
Apostolum,  in  novitate  vitae  ambulare  debet.  Cujas 
fontis  septem  gradus,  tres  in  descensu  tres  noctes, 
et  tres  in  ascensu  tres  dies  significare  videntur,  de 
quibus  superius  dictum  est.   Septimus  vero,  qui  et 
quartus.  ille  est  de  quo  quidam  ait :  Et  aspectus  quur^ 
ti  similis  FilioDei,  qui  fornacem  ignis  exstinguit.  qui 
est  stabilimentum  pedum,    fundamentura  aquae,  in 
quo,  juxta  Apostoium,  inhabltat  omnis  plenitudo  di- 
vinitatis  corporaliter.  Idcirco  autera  baptismus  non 
iteratur,  quia  et  Christus  non  amplius  quara  semel 
raoritur.  reccataenira  quae  post  baptismum  commii- 
tuntur  poenitentiae  larjj^mis,  eleeraosynis,  et  caeteris 
bonorum  operora  exhibitionibus,  non  baptismatis  ite- 
rationedelentur.  Dominicointereacorpori  sepeliendo 
mundissima  iinteamina,  et  aromata  adhibentur,quia 
et  isqui  Christo  consepeliri  desiderat,  si  jara  detas 
permittit.quaravisraortuussitperoriginalepeccatumy 
quod  adhucportat.  debet  taraenbonorum  operam  ex- 
nibitione  fragrare,  mundis  indui  vestibus,  dequibus 
propheta  sacerdotes  indui  orat  cnm  dixit :  Saterdotes 
tui  mduantur  jtislitiam.  Si  ergo  antequam  renascatur, 
et  originali  peccato  purgetur,  et  Christo  consepelia- 
tur,  debet  fragrare,  odorera  praestare.  et  mundissimis 
vestibusindui;  quanto  ma^isrenatus,  purgatas,Chri- 
sto  convivificalus,  in  novitate  vitae  arabulans,  nova 
creatura  eflfectus,  et  odoris  fragrantia  exuberare,  et 
candidorura  vestiraentorum  clarescere  debetnitore  ! 
%  XIV.  Ut  ergo  nos,  qui  mundo  raorimur,  Christo 
consurgimus,  bonorum  operum  nitore  induamirr,  et 
coelestium  gaudiorum  speconfirmeraur.  decentissiina 
ratione  angelus  qui  eius  resurrectionem   nuniiat  ia 
albis  vestibus  sedere  dfescribitur ;  et  qui  ejus  reditura 
apostolis  nuntiant  in  albis  vestibus,  apparent,  et  nos 
albispostbaptismuminduimurvestibus.utmunditiam 
teneamus  in  opere,quamacc6pimusinregeneratione, 
servantes  et  nostram  innovationem.  elangeli  splen- 
doris  decorem  [Leg.  utj.  dentur  nobis  singulas  stolcB 
alb»,  spcs  videlicet  iramortalftatis,  et  wternaf^  felici- 
tatis,  ut  cum    propheta  dicere  possimus  :  Gauden^ 
gaudebo  %n  Domtno ;  et  exuUavit  Spiritus  meus   ifm 
Deo  meo,  quia  induit  me  testimentum  saluliSf  et  indu^ 
mentum  justitim  cireumdedit  m#.  lile  Yestimenta  isi& 


m 


m  S.  tillEGORll  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTifi. 


36) 


Dos  castodire  faciat,  qai  ea  dedit,  ut  de  nobis  dici  A  exornetar,  et  unctione  sacrosancti  chrismatis  linia- 


possit  quod  in  Apocalypsi  scriptum  est  :  Beatus  qui 

ngilat,  etcustodit  vesttmtnta  sua.  (juia  ergo  omniain 

haptismi  ratione  redoleut  mysteriis,  etexuberantsa- 

cramentis,  opportunum  erat  ut  novus  homo  nova 

acciperet  vestimenta,  et^  purgatus  veteris  noxse  col- 

iodooe,  eandidarum  vestium  induereturnitore.Moy- 

les  eoim  AaroD  et  filios  ejus  prius  aquis  lavit,  et  post 

lioei8iDduitvestimentis,quia  et  nosterverusMo^ses, 

qui  ^palum  de  iEgjptia  servitute,  de  gentilitatis 

Tidelicet  errore  liberat,  aui  estMediator  Dei  et  homi- 

Dom,  sui  Dos  inenarrabili  sacramenti  unda  purificat, 

ettwDorumoperum  indumentis  exornat.  Cujusfacies, 

maoifestatio  videlicet  Divinitatis  ejus,  testimonio 

legls  ei  prophetarum  in  monte  Ecclesiie,  utsol,  res- 

pleodet,  et  vestimenta  ejus,  id  est  sancti  omnes  effi- 

duotar,  sicut  ^'JQ\unB.[Leg,  lana]  aiba,  vel  sicut 

oix.  Cui  cum  Apocaiypsi  gratias  agamus,  gui  lavit 

008  a  peccatis  nostris  m  sanguine  suo,  et  fecit  no- 


tur  :  quibus  etiam  septiformis  gratise  Spiritus  per- 
chrismatis  unctionem  conceditur,  ut  non  solum  san- 
cti  Spiritus,  qui  uoius  est  cum  Patre  et  Filio  sub- 
stantias,  sed  totius  sancteB  Trinitatis  habitaculum 
effici  mereantur. 

<c  XVIf.  Quod  ergo  presbyteris  baptizatos  chris- 
mate  ungere  iicet.Spiritum  vero  sanctum  per  manus 
impositionem  tradere  nonlicet,  antiquus  istc  mos  ab 
apostolis  Ecclesifle  est  traditus.  Sic  enim  scribitur  in 
Actibu8apostoIorum:fac/um  65^  au^emcumApo^/oes- 
set  Corinthi,ut  Paulus,peragratis  superioribuspar- 
tibus,yeniret  Ephesum  et  invenissetquosdam  discipu- 
loSt  dixitque  ad  eos :  SiSpiritum  sanctumaccepistis 
credentesf  AtUlidixeruntadeum :  SednequeSi  Spi- 
ritussanctusestaudivimus.  Jlleveroait:  In  quo  ergo 
bapttzatiestis  f  quidixerunt:InJoannis  baptismate. 
IHxitautem  Paulus:Joannes  baptizavit  baptismopce- 
nitentimpopulum  dicens  in  eum  qui  venturus  est  post 


stnim  [Lej^.  nosj  regnum  sacerdotes  |Le(/.  et  sacer-  ^ipsumutcrederent,hocest^^\inJesum,Hisauditis 
j.i„i  r.      A  r>_i-:  :  ..x  ^i._:„  .•  i  baptizoti sunt  in  nomine  Domini  Jesu ;  etcumimpo- 

suissetmanus  Paulus,  venit  Spiritus  sanctus  super 
eos, et  loquebantur  linguis,et prophetabantllem  alio 
locorCMm  audissent  apostoli.quierant  Hierosolymis, 
quia  recepit  Samana  verbum  Dei.miserunt  ad  eos  Pe- 
trumetJoannem :  quicumvenissent,  oraverunt  pro 
ipsisMt  acciperent  Spiritum  sanctum;  nondum  enim 
in  quemquam  iltorum  venerat,  sedbaptizatitantum 
erant  in  nomine  Domini.  Tunc  imponeban  t  manus  su- 
perillos,  et  accipiebant  Spiritum  sanctum,  Deniqae 
sciendumestquiasicutcaeterabaptismatissacramenta 
persacerdotes  visibiliter  fiunt,  per  Deum  invisibiliter 
consecrantur,ita  nimirum  et  Spiritus  sancti  gratia  per 
impositionem  manuum  et  ministerium  episcoporum 
fidelibus  traditur.  Presbyteri  vero,  licet  sint  sacer- 
dotes,  pontificatus  tamen  apicem  non  habuit.  floc 
autem  solis  pontificibus  deberi  ut  vel  signent,  vel 
Paracletum  Spiritum  tradant,  non  solum  consuetudo 


dotes]  Deo  et  Patri  suo,  cui  est  gloria  in  seecula  sae- 
eolorum.  Hoc  et  enim  regnum,et  sacerdotium,et  visi- 
bilichrismatis  unguento  per  ministerium  sacerdotum, 
et  invtsibili  Spiritus  sancti  gratia  a  Domino  linitur. 
«  XV.  Cujus  tiDguettti  sacramentum  a  Moyse  pri- 
mamjabeote  Dommo,  in  Exodolegitur  compositum, 
etioMovo  Testamento  a  Domino  veraciter  declara- 
tam,  qui  unctos  est  a  Patre  oleo  laetitie  prae  consor- 
tibos  tuis  [L,eg,  soisj,  cui  non  ad  mensuram  dat  Deus 
Spiritum ;  quooiam  in  ipso  habitat  omnis  plenitudo 
DiTinitatis  corporaliter.  Ipsi  enim  Ecclesia  dicit  : 
Oleum  effusum  est  nomen  tuum,  ideo  adolescentulx  dt- 
laerunt  te.  Quia  videlicet  eta  ciu*ismate  Christi,  et  a 
Christo  Christianorum  nomen  exortum  est.  Ante 
idTeDtum  etenim  ejus  reges  solummodo  ungebantur 
et  sacerdotes,  qui  etiam  Ghristi  vocabantur;  post 
adveolum  vero  ejus  non  solum  reges  et  sacerdotes, 
ted  omnis  hac  unctione  consecratur  Ecclesia,  quia 


coDitateam  esse  regnum  etsacerdotmm,  et  filiosejus  q  ecclesiastica  demonstrat,  verum  etsuperior  illa  lectio 


regeset  sacerdotcs.  Baptizatorum  itaque  capita  chri- 
smate  lininntur,  et  ILeg-  utj  in  regno  et  sacerdotio 
Ecdesiae  d^Iibuti.  et  Christiani  Domiois  praerogativam 
acdpiailg  et  ejas  membra  qui  eos  redemit  et  eorum 
apot  esi  effici  Taleant. 

«IVJ  Quia  igitur  idem  Redemptor  nostcr  Rex 
est  coi  per  Prophetam  dicitur  :  Regnum  tuum,  Do- 
nutf,  regnum  omnium  sxcutorumt  et  dominatio  tua  in 
emu^eneratiane  et  generationem,  qui  diaboIura,mor- 
tem  et  mundum  mirifice  triumphavit ;  et  sacerdotes 
[leg.  sacerdos  est],  cui  per  eumdem  Prophetam  di- 
citar :  Tu  es  Sacerdos  in  ceternum  secundum  ordinem 
MeUkisedech,  qui  se  Deo  Patri  in  sacrificium  obtulit ; 
deceotissimum  est  ut  sancta  ejus  Ecclesia,  quae  utique 
corpus  ejus  est,  et  regnum  sit  et  sacerdoUum,  et  nos 
io  ea  regeneraU,  qui  ejus  membra  sumus,  reges  si- 
mas  et  sacerdotes :  reges,  ut  et  contra  diat>olum  viri- 
liter  dimicemus,   et  administrationem  vitm  nostrsB 


Actuum  apostolorum,qu8e  asserit  Petrum  et  Joannem 
esse  directos,  qui  jam  baptizatis  traderent  Spiritum 
sanctum.  Nam  presbytcris,  sive  absentibus  sive  prae- 
sentibus  episcopis,  baptizare  et  baptizatos  chrismate 
ungnerelicet,  sed  quod  ab  episcopo  fuerit  consecra- 
tum  ;  nec  tamen  irontem  ex  eodem  oleo  signare. 

3uod  solis  debetur  episcopis,  cum  tradant  [Leg.  tra- 
untlSpiritum  Paracletum.  Qui  Spiritus  Paracletus 
septiiormis  etiam  graliae  dicitur,  propter  septenarii 
numeri  mysterium,  in  quo  summa  perfectio  intelli- 
gitur.  Estenim  compositus  ex  toto  primo  pari,et  toto 
primo  impari;  ex  toto  primo  pari,  qui  dividi  potest,  et 
cxtotopnmoimpari,quidiviainonpotest.Habes  enim 
in  seplenario  [Leg.  ternaris]  mysterium  Trinitatis,in 
q^uaternario  Evangelii.  Sive  enim  tres  per  quatuor, 
sive  quatuor  per  tresmultiplicentur,  ad  duodenarium 
numerum  surgit.  Quia  mysteriuna  sanct®  Trinitatis, 
et  doctrina  Evangelii  per  duodecimapostolos  in  qua- 


adoiirabili  dispensatione  gubernemus ;  et  sacerdotes,  j)  tuormundi  partes,  Onenlemvidelicet  et  Occidentem, 


Qt  in  templo  Dei  sancto,  quod  sumus  nos,aItare  fidei 
cdificaotes  bouorum  operum  ei  hostiaspacificas  offe- 
ramns,  et  cum  Apostoio  dicamus  :  Benedictus  Deus, 
et  Pater  Domini  nostri  Jesu  Christi,  qui  benedixit  nos 
i»<mni  Benedicttone  spiritati  tn  caslestibus,  in  Christo. 
De  qno  aJtari  fumus  Orationum nostrarum  ei  quotidie 
asceodat.  juxta  iilud  quod  ait  Propbeta  :  Dirigatur 
oralio  mea  sieut  incensum  in  conspectu  tuo,  Capita 
ttaque  eorum  qui  regenerantur  ex  aqua  et  Spiritu 
laaelo  mvstico  velamme  tegunt,  ut  eis  per  Petrum 
dieatur :  Voi  estis  genus  electumj  regale  sacerdotium^ 
genstancta,  popuius acquisitionis,  Ut  hoc  velamine,  et 
d|iadema  regium,  et  sacerdotalis  capitis  velamentum 
fignificetur ;  et  quia  per  caput  mens  plerumque  in 
iaero  elocjaio  accipi  solet,  juxta  illud  :  Respicite  et 
^twte  eapua  vtstra,  mens  renatorum  et  regise  digni- 
tatia  habeat  oroamenta,  et  sacerdotalis  verticis  ha- 
beat  tcgttmenium,  at  et  contra  Titiaaacerdotali  vela- 
miiie  mQniaiury    et  virtutum    gemmis  spiritaliter 

PatroIm  UUYIU. 


Septentrionem  et  Meridiem  derivata  est.  Hic  enim 
numerus  in  sacro  eloquio  pro  perfectione  poni  con- 
suevit.  Consummatis  enim  Deus  operibus  suis,  sep- 
timo  die  requievit.  Et  Enoch,  qui  septimus  est  ab 
Adam,  cum  Domino  ambulavit,  et  ejus  translatio 
spem  nobis  aeternse  requiei  contulit.  Unde  et  jubil^eus 
annus,  in  quo  pienaria  requies  signatur,  septem  heb- 
domadibus  conficitur.Septies  enim  septem  fiuntxLix, 

aui  monade  addito  nostrae  adunationis  impletur. 
ujus  numeri  perfectionem  Propheta  commendat, 
cum  dicit  :  Septies  in  die  laudem  dixi  tibi.  Quod  in 
alio  Psalmo  quasi  exponens  aperit,  cum  dicit :  Sem* 
per  laus  ejus  inoremeo.  Nam  el  Joannes  in  Apoca- 
lypsi  sua  quod  septem  scribit  Ecclesiis,  generaliter 
universffi  catholicae  creditur  scripsisse  Ecclesiae.Unde 
ipse  ait :  Quihabet  aures  audiendi  audiat  quid  5/n- 
nlus  dicat  Ecclesiis.. 

(c  De  septenario  interea  numero  qui  in  quibusdam 
Scriptur»  locis  aniversitatem  seu  perfectionem»  iu 

12 


363 


IN  S.  GREGORll  LIBRUM  SAGRAMENTOftUM  NOTiE. 


364 


quibusdam  verosepUformisgraliaespiriium  signiGcat, 
multa  et  in  Veteri  et  in  Novo  Tcstomento  habentur, 

J[unB  persequi  iongum  est.  Nunc  videamus  qualiter 
saias  propheta  ejusdem  Spiritus  scptiformis  dona 
enumeret,  Cum  enim  de  Christo,  qui  est  virga  virtu- 
tis  Domini,  prophelarel,   ait  :  Egredietur  virga  de 
radice  Jesse,  el  flos  de  radice  ejus  ascendely  et  re- 
quiescet  supereum  Spijitus  Domini,Spiritus  sapien- 
tix  et  intellectusy  Spintus  cotntiln  et  (ortiludinis, 
Spiritus  scientias  et  pietatis,  ef  replebit  eum  Spintus 
timorisDomiiii.  SuperhuncfloremjquidevirgaJesse, 
id  estbeatae  Maria?  semper  virginis  partaegressusest, 
requievit  Spiritus  Domini.  Quia  in  ipso  complacuit 
omnemplenitudinemdivinilatishabitarccorporaliter. 
Nequaquam  per  parentes  [Leg.  partes],  ut  m  capteris 
sanclis,  quibus  alii  datur  sermo  sapientiae,  alii  sermo 
scientia?,  alii  gralia  virtutum,  et  ca^tera  quibus  uni- 
cuique  datur  secundum  mensuram,  sed  plenissime. 
Unde  et  Apostolus  ait  :  Non  ad  mensuram  dat  Deus 
spiritum.  Et  propheta :  Eccepuer  meus  quem  elegi, 
electus  meusyin  quo  372  comptacuxt  animx  mece  ; 
ponam  Spiritum  meum  super  eum,  judicium  genii- 
6ttspro/V?rc^Utenimineoperpetuahabitalionerequie8- 
ceret,  ad  eum  venit,  juxta  Joannis  Baptistae  testimo* 
nium,  quiait :  VidiSpiritumdescendentem,  quasico- 
lumbain,dec(eto,etmansitsupereum,etegonesciebam 
illum;sed  quindsit  nte  baptizare,itlemihidtxit:  Su- 
per  quem  videris  Spintum  descendentem,et  manen- 
tim  supereum.ipseest  qui  baptizat  in  Spintu  sancto. 
Qui  Spiritus  Domini  a  adimpleatur    et  Spiritus  sa- 
pientise  [Forte  leg.  qui  Spiritu...  Spiritu  sapientiae], 
ouiadcChristo,  qui  est  sapientia  Dei,  scriptum  est  : 
Omniaperipsum  facta  sunt ,  etsine  ipsofactum  est 
nihit;ei  Psalmis  [leg.  in  Ps.Jcanitur:  Quam  magnifi- 
cata  sunt  opera  tual  DomineyOmnia  in  sapientia  fe- 
cisti.YX  in  alioIoco,ubiTrinilasapertedemonslratur, 
scriptum  est:  Verbo  Dominicceli,  firmalisuut,  et  Spi 
ritu  oris  ejus omnis  virlus mt/w.Quiaper  Christum, 
qui  esi  Verbum  Domini,  id  est  Patris,  de  quo  scri- 
ptumest:  In  pnncipio  erat  Verbumy  coeli,  videlicet, 
sancti  preedictores,  qui  enarrant  gloriam  Dei,  facti 
sunt,  et  Spiritu  sancto,  qui  est  eorum  consubstan- 
tialis,  qui  ab  utroque  procedit,  omnis  virtus  eorum. 
Quia  omnium  sanctorum  ornatusSpiritussanctiins- 
piratione  substat.  Et  Apostolusscribit:  Chnstus  Dei 
virtus,  el Deisapientm.Eilu  Proverbiislegitur:Z)cii5 
in  sapienlia  sua  fundavil  terram.et  paravit  ccelos 
in  prudentia.  Et  quomodoidem  sermo  Oomini  voca- 
lur  lux  et  vita  et  resurrectio  ;  sic  Spiritus  sapientiee 
et  intelleclus,  consilii  et  fortitudinis,  et  scientiffi  et 
pietatis,  ac  timoris  Domini  nuncupatur.  Non  quod 
diversus  sitjuxta  differentias  nominum,sed  unusat- 
que  idera  cunctarum  virtulum  fons  sit  atque  princi- 
pium.  Absque  Christo  igilur  nec  sapiens  quis  esse  po- 
test,  necintelligens,  nec  consiliarius,  nec  forlis,  nec 
eruditus,  nec  plenus  timorcDomini.  Ethocsciendum 
est,  quod  SpiritusDomini,  sapienlise  et  intellectus, 
consilii  et  lortitudinis,  scientiseetpietatis,ac  timoris 
Domini,  id  estseptenarius  numerus,quiseptemoculi 
in  uno  lapide  dicuntur  Zachariae,  requiescat  super 
virgam  ac  florem  qui  deJesse,  ac  per  hoc  [Leg.  hunc] 
stirpe  David  surrexit.  Hunc  enim    Spiritum,    qui  a 
Patre  Filioque  procedit,  idem  Dominus^aposlolis,  et 
per  apostolorum  et  eorum  successorum  ministerium 
sanctae  suae  tribuit  Kcclesiae  :  cujus  dona,  quanquara 
eximius  [Leg.    eximii]  *>  Spiritus  fonte    procedant, 
videnturquodammodo  quasdam habere proprietates. 
Aliud  enim  est  sapere,  aliud  intelligere.  Quia  multi 
ceterna  quidem  sapiunt,  sed  haec  intelligere  minime 
possunt.  Sapientia  crgo  mentem  qi?am  insederit  de 
aeternorum  spe  ^  ffiternitudine  replet.  Intellectiis  eo 
quod  secreta  penetrat,  cor  quod  tetigerit,  reflciendo, 

«  Legendum  appellaiur,  ut  in   Editione  Sirmondi. 

^  Legendum  er  unius  Spintus  fonie, 

c  Lege  et  ceriitudine. 

d  In  Ed.   birm.|   quem   bonilate  creamt,  justitia 


A  ejus  tenebras  illustrat.  Consilium  dumesse  aliquera 
pnecipitem  prohibet,  ratione  animum  replet.  Forti- 
tudo  vero  cum  adversa  non  metuit,trepidanti  raenli 
fidiiciam  praebet.  Scientia  cum  ignorantiara  fugat, 
lumine  suoeum  quem  repleveriLilIustrat.  Pietas  mi- 
sericordiae  operibus  eum  quem  repleverit  exuberare 
concedit.  Timor  dumprcmit  mentem,oede  prsesen- 
tibus  superbiat,  de  futuris  iliam  spei  refectione  con- 
fortat.  Sic  enim  quodam  adminiculosni  invicemsibi 
succurrunt,  ut  dum  aiia  alise  sufl^ragatur,  vitae  ordo 
et  status  decentissimecompoDatur.  Mioorquippeest 
sapientia  si  intellectu  careat,  et  valde  inutdis  ratel- 
lectus  est,  si  ex  sapientia  non  subsistat,  quia  cum 
altiora  sine  sapientide  pondere  penetrat,  sua  illum, 
levitasgravius  riiiturara  levat.  Viteest  consilium,  cui 
robur  iortitudinisdeest,quia  quodtractandoinvenit, 
carens  viribususqueadperfectionemoperis  nonper- 
ducit ;  et  valde  fcrtitudo  destruitur,  nisi  per  consi- 
liura  fulciatur.  quia  quod  [f^eg.  quo]  plus  se  posse 

B  conspicit.eo  virtussinerationismoderationedeterius 
in  prseceps  ruit.  Nulla  est  scientia,  si  ulilitatero  pie- 
tatis  non  habet,  quia  dura  bona  cognita  exsequine- 
gligit,  se  adjudiciuraarctius  stringit.Etvaldeinutiiis 
est  pietas,  si  seientise  discretione  caret,  quia  dum 
nulla  hanc  scientia  illurainat,  quomodn  misereatur 
ignorat.  Tiraor  auoque  ipse  has  etiara  virtutes  si  non 
habuerit,  ad  nullura  opusprocuidubiobonaeactionis 
surgit ;  373  ^^^  ^"^  ^^  cuncla  trepidat,  ipsa  sui 
forraidine  bonisorafiibus  torpens  vacat. 

Suraraopcre  itaque  observandura  est,  et  ipsiussao- 
cti  Spiritus  adjutoriura  implorandura,  ne  sapientia 
elevet ;  ne  intellectus,  dura  subtilitercurrit,  aberret; 
ne  consilium.  dumse  multiplicat,  confundat ;  nefor- 
titudo,  dum  fiiiuciamprsebet.  praecipitet ;  ne  scientia 
dumntivit  {ii[Leq.  etj  non  dili^it,  inflet  ;  ne  pietas« 
dum  se  extra  rectitudraem  inchnat,  intorqueat  ;  ne 
tiraor,  dura  plus  justo  trepidat,in  desperationis fa- 
veara  mergat. 

Q  Sciendum  sanc  quod  hae  donoruraspiritaliuradis- 
tribuliones  in  corpore  Christi.  quod  est  Ecclesia,  his 
fulciantur  adrainiculis ;  in  eo  vero.  qui  est  fons  lumi- 
niset  origobonitatis.pleneatqueperrecte,incompara- 
biliter  atqueinefl^abiliterre^nent.  Sapientia|namque, 
quae  et  in  Virginis  utero  sil»i  corpus,  et  ?n  mundo 
Ecclesiam  a?dificavit,  habet  Spiritum  sapientiae,  quo 
omnia  sapienler ;  intelligentiae,  quo  cunctaarcanase- 
cretoriim  rimalur ;  consiTii,  quo  cunct  a  cum  magna  dis- 
pensationegerit,  quia  est  magni  consilii  angelus  ; 
lortitudinis,  quiaattingitomnia  afineusqueadfinem 
fortiler,  et  a  nullo  vinci  potest  ;scientiae.  quia  nihil 
i^norat,  exceptis  his  quibus  dicturus  est  nescio  vos; 
pietalis,  quiahominem,  ^  quem  bonitatera  f  iLe^  per 
bonitatem]  creavit,  in  justitiadaranavit,pietaterede- 
rait  ;  tiraoris,  propter  eos  qui  tiraore  Doraini  indi- 
gent,  quia  parvuli  sunt,  quibus  per  prophetam  dicit : 
Venite,  fibi.  audifeme.iimoremDominidocebovos. 
Quia  er^o  ille,  ad  infirma  nostra  descendens,  exina- 

rx  nivit  sem«»tipsura  ;  forraara  servi  accipiens,huaii]ia- 
yit  semetipsura usquead raorlera, et  inclinavitsennel- 
ipsura,  ut  nos  jacentes  ad  se  erigeret,  non  inconve- 
nienter  Spiritus  Doraini,  qui  super  eura  requiescit, 
a  sapientia  incipit,  et  per  decenlissiraos  gradus  ad 
tiraorera  usque  descendit.  Nos  vero  a  tiraore  quem 
foras  charitas  niittit,  venientes  ad  tiraoi^era  castam 
qui  perraanet  in  saeculura  sajculi,  «  pervenimus, 
ad  pietateni  [Leg.  a  pietate],  ut  pietatis  operi- 
bus  exornati  veniaraus  ad  scientiara  non  quae 
inflat,  sed  quam  charitasa^dificat,  a  scientia  ad  for- 
titudinem,  ut  scientiaedecore  exornatifortitercontra 
vitia  diraicemus  ;  a  fortitudine  ad  consilium,  ut  ea 
quae  fortiler  agimus  consilii  gravitate  rauniamus  ;  ut 
actibus  nostris  consilio  obtemperatis  [Leg.  attempe* 

damnavit. 

«  Lectio  biBC  mihi  preeferenda  videtur ;  neque   pla- 
cet  notatain  noargine  animadversio. 


3(»5 


IN  S.  OREGORII  LIBUUM  SACRAMENTORUM  NOTiE, 


366 


ratis,  ad  arcana  intellectus  intrantes  ad  eam  venia- 

mussapieDliam  quae  inilium  habet  timorem  Domini, 

Qtsapieoteroronia  complentes.  etintellectum  bonum 

fadeodo  habentes,  illi  sapientiae  admitti   valeamus 

per  qaam  facta  sunt  omnia,  qu»  et  ante  s^cula  a 

P&tre  inefTabiliter  genita  est,  et  in  fine  SHjculorum 

canem,  nostrae  salutis  causa.  dignata  est  accipere, 

cum  carnem  fidelibus  suis  edendam  tribuit,  cum 

diiit :  Nisi  fnandueaveritis  camem  Filii  hominis^  et 

biberitis  ejw  sanguinem,  non  habebitis  vitam  in  vobis. 

«  XVIM.  Propter  hanc  vitam  adipiscendam  et  ba- 

ptizamor,  et  ejus  carne  pascimur,  et  ejus  sanguine 

potamur.  Quia  nequaquam  possumus  in  ejus  corpus 

traosire,  nisi  his  sacramentis  imbnamur.  Sic  enim 

ipse  ait :  Care  mea  vere  est  eibus,  et  sanguis  meus  vere 

eif  potns ;  et  qui  manducat  meam  camem  et  bibitmeum 

tcmguinem,  in  me  manet,  et  ego  tn  eo.  In  illo  est  enim 

sacriOeiam  salutare.  Quod  et  in  veteri  testamento 

Melchisedech  rex  Salem  in  tjpo  corporis  et  sanguinis 

DomiDi  obtulit,  et  in  novo  idem  Mediator  Dei  et  ho- 

mioum  antequam  traderetur,  adimplevit,  cnm  acci- 

pieospanem  etcalicem,  et  benedicens  ei. ,  et  tradens 

discipulis  sois,  h^c  in  sui  commemorationem  fieri 

prsecepit.  Hoc  ergo  mysterium  offerre  de  sacrificii 

relictis  ac  finitis  vetenbus  hostiis  Ecclesia  celebrat, 

offiereos  panem  propter  panem  vivum  qui  de  coelo 

desceodit,  vinura  pro  eo  qui  dixit  :    Ego  sum  vitis 

vtra,  et  [Le^.  ut]  per  visibilem  saccrdotum  oblatio- 

Dem,  el  visibilena  [Leg.  invisibilem]  Spiritus  sancti 

coDsecrationem,  panis  et  vinum  in  corporis  et  san- 

fiiioisDomini  transeantdignitatem.  Cui  sanguini  ad- 

miscetar  aqua,  sive  quia  de  latere  Domini  cum  san- 

guioe  fluxit;  quia,  ut  majores  intclligi  volunt,  sicut 

pervioom  374  Christus,  ita  et  peraquam  populus 

siffoificatur.  Vioum  enim  et  aqua  inseparabiliter  in 

calice  miscentur,  quia  et  Ecclesia  capiti  suo  insepa- 

ribiliter  injuncto  cohfleret.  Morem  ergo  accipiendcB 

Eacharistife  a  Domino  traditum  Ecclesia  tenet,  ut 

CQiQ  ex  aqua  et  Spiritu  sancto  quis  renascitur,  cor- 

pore  Dommi  pascatur,  el  sangume  ejus  potetur;  ut 

in  corpore  Christi  trajecto  ille  maneat,  et  Christus  in 

eo ;  ut  istiuscibi  fortitudine  roboratos,  exemplo  Elis, 

Teoiat  usque  ad   montem  Dei,  Christum  videlicet, 

<p\  mons  domus  Domini  prseparatus  in  vertice  mon- 

tiom,  et  ejus  dono  ad  seternae  beatitudinis  gloriam 

peraccedat,  ubi  satietur  in  bonis  desiderium  ejus,  et 

cam  Propheta  dicere  possit  :  Eao  autem  cum  justitia 

spparebo  tn  conspeetu  tuo,  satictoor  cum  manifestabi' 

t%r  glorta  tua.  »  Hactenus  Theodulphus  de  ordine 

baptismi,  in  quem  paucula  hsec  notare  libuit. 

hi  epistola  dedicatoria  auctor  se  Theodulphum  nomi- 
oat.  qui  sane  non  est  alius  quaro  Theodulphus  episco- 
pus  Aorelianensis,  qui  doctnnaet  pietate  floruit,  impe- 
nntibasCarolo  Magno(cujusmeminit  in  hac  epistola) 
et  Lodovico  Pio.  Joannes  ille  cui  libellum  dedicat 
Theodulphus,  fuit  episcopus  Arelatensis  ipsi  Theo- 
dQtpho  aequalis  sub  iisdem  imperatoribus.  Ilhus 
meotio  fit  m  prasfatione  concilii  Arelatensis  VI,  sub 
Caroto  Magno  ceiebrati.  Mittitur  cum  Theodulpho 
pnpfato  a  Ludovico  Pio  obviam  Stephano  IV  papse 
Rbemos  appropinquanti,  ut  teslatur  auctor  Vitee  Lu- 
dovici  Pii^  quem  nonnulli  Ademarum  esse  putant.  In 
eadem  epistola  haec  vocabula,  •  quod  jussisti,  redun- 
dare  videntor.  Primates  sunt  regni  proceres,  magna- 
tes,  sommates,  legis  Visigothorum  lib.  iii,  tituT.  i, 
i.  5,  Ut  quicunqtu  ex  palatii  nostri  firimatibus, 

Cip.  I  agitur  de  catechumcnis.  Quid  sit  catechu- 
oieDos  docet  sanctus  Isidorus  lib.  viii  Orig.,cap.  14  : 
Catedwmenus  dictus  pro  eo  quod  adhuc  doctrinam 
fdei  audit,  needum  tatnen  baptismum  percepit,  nam 
Kan5X^^f"5#o;  Grcece  auditor  dicitur.  Quod  etiam  cla- 
rom  cst  ex  Luciano,  in  Philopatri  :  *AX>a  xanj^^ov- 
aa*?  trudov  jtap*  gaow,  itffco  ?^v   j^pi^i^nq  et{  Tov  «iGava. 

Id  est :  et  catechumenusfactus  a  me  persuadearis, 
» Qoft  sapra  inter  oncinos  includuntur. 


A  si  in  aevum  vivere  cupis.  Quare  a  Latinis  Patribus 
catechuroenus  dkiinTauditor,  et  audiens.  Ita  loquitur 
TertuIIianus,  lib.  de  Pcenitentia  :  NemQ  ergo  sibi 
aduletur,  quia  interauditorum  tyrociniadeputetur. 
Etpaulopost :  Hxc  enim  prima  audientis  instinclio 
est,metusinteger.  Etpaulo  posi  iltaqueaudientesop- 
tare  intinctionem,  non  prmumere  oportet,  Etsanc- 
tusGyprianus,  epist.  13 :  Audientibuseliam,siquifue' 
rintpericulopraeventi,  etin exitu constituti,  vigilan- 
tia  vestranondesit.  Etepist.  24 :  Optatum  inter  lecto- 
res  doctorem  audientium  constituimus.  Erant  etalii 
audientesjsedpoenitentes,  qui  erantin  secundo  poeni- 
tentiumgradu,  utinfradocebitur.  Duplexfuitolim  ca- 
techumenorum  gradns :  primus  est  incipientium,  ru- 
dium  et  imperfectiorum  ;  secundus  est  perfectiorum, 
quicompetentesdicebantur,  omnesciueii  tum  compe- 
tentes  tuoi  incipieotes  in  Ecclesia  Scripturas  audieban  t. 
Incipientes  etrudes  erudiebantur  summatim  tantum 
de  pei  operibus,  de  mundi  atque  hominis  creatione, 

B  de  iis  preesertim  quae  sunt  inutroqueTestamento  ad- 
mirabiliora,  etde  charitate  pura,  etminime  ficta,  ut 
planumest  excap.  3  libri  sancti  Augustini  de  catechi- 
zandis  Rudibus  :  Narratioplena  estcum  guisquepri- 
mocatechisaturabec  quodscnptum  est :  Fectt  Deus 
coBlum  et  terram,  usque  adprxsentia  tempora  BccU' 
sia:  non  tamen  propterea  debemus  totum  Pentateu' 
chumUotosqueJudicum  et  Reynorum  etEsdrae  libros, 
totumqueBoangeltum  et  A  ctus  apostoiorum,vel  siad 
verbnm  eaedidicimus^memoriterreddere,yel  nostris 
verbis  omnia  quae  Ms  continentur  voluminibus  nar^ 
rando  volvere  et  explicaret  sed  nec  tempus  capit,  nec 
ulla  necessitaspostulat,  sed  cuncta  summatimgene- 
ratimque  complecti,  ita  ut  eliganturqum  mirabiiiora, 
qusesuaviusaudiantur,  etc.  Haec  patent  etiam  ex  Lu- 
ciano.37  5  ^^  Philopatri,  ubi  Triephon  Ghristianus  ea 

auffi  quondam  a  sancto  Paulo  edoctus  fuerat,quemdam 
ritiam,  qui  Ghristianus  fieri  cupit,  docet  in  hunc 
modum  :  E^w  ydp  (rt  ^(^«S«  ti  nav,  xai  rt;  6  itptaTHv 
j)  iravT6>v,  xai  tI  to  avTnQjuia  toO  ffovTO^.  Id  est :  Doce- 
bo  te  quid  sit  universum,  et  quis  fuerit  ante  omnia, 
et  quse  sit  universi  constitutio,  etc.  Et  inCra  :  Trib- 
PHON  :  Legistine  aliquando  Aristophanis  comici  fa- 
bulam.  aves  ?  Gritus  :  atgue  admodum.  Tribphon. 
ScHptum  ab  eo  tale  quippiam  ibi  est. 

Xao  iv,  ^u5,  ijOtSo?  T«  fiekocv  TrpwTov,  xa£  rdprapoq  cujouc 
tii  ^'  ouJ'  arip,  ou^*  oijpa  6q  iv, 

Id  est :  A  principio  chaos  erat,et  nox  el  tenebrae  ni- 
graeerant,  ettartarusaltus,  nulla  autemto^a.aer, 
autcaelum  adhuc.CRniKs :  Rectedivis,quidautempoS' 

tea  ?TRlEPHON.'Hvy&>?a®6iTov,ao|oaTOv,  axaTaydi9Tov,6 
Xvti  (ncoTo;,  etc.  Id  est :  Erat  lux  incotTuptibilis,  m- 
comprehensibilis,  quaedissolvit  tenebras,  et  informi- 
tatemabegit,  verbosoiodictoabipsa  quemadmodum 
tardilinguis  iste  { Moysen  in  telligit)  descripsit.  Terram 
formavit  superaquas,  caelum  explanavit,  steLlasfor- 
mavitfixaSf  cursum  ordinavit,quas  tuveaeraru  ut 
|v  Deus.Terramautem  etfloribus  exomaviL,  hominem 
exnihiload  essentiam  perduxit,  estquein  caelo  aspt- 
ciens  justos  pariteret  injustos,et iniibris describens  cu- 
jusqueres  et  actiones,eic.  Etinfra :  Bona  verba,neque 
quidquam  contemplum^  et  vile  de  Deo  dextero  loqua- 
ris,  sed  KaTu;^ou|xjvo?  persuadearis  ame,si  cupis  in 
aevum  vivere;  d  ouoovov  w^  $ippiv  iSjJTTAwort,  yfiv  $i  t»' 
uc^aTo?  «ttibJsv,  etc.  Id  est :  Nam  si  caelum  explanamt 
utpeiiem,  terram  autemfirmavit  superaquns,  stel- 
las  formavit,  hominem  ex  nihilo  produxit,  ouidmi- 
rum  adeo,  ii  res  quoque  omnivm  ita  describantur. 
Audiebant  quidem  mjrsteria,  sed  non  intelligebant; 
audiebant  Scripturas,  sed  sensum  earum  ignorabant, 
ut  planum  est  ex  sancto  Cjrillo  in  praefatione  Ga- 
techeseon.  Perfecti  autem  erant,  qui  primo  gradu 
defuncti,  dato  nomine,  tanquam  Dei  militiae  inscri- 
pli,  divina  mysteria  docebantur,  ul  clarum  cst  ex 
eodem  Gyrillo^  praefationo  citata.  Eis  symbolum  tra- 


367 


IN  S.  GREGORII  LIBRUH  SAGRAMENtORUM  NOTiB. 


368 


debatar,  hoc  est  omnes  illius  articoli  enucleatius  A  plex  hujus  exsufflationis  apparet  modus ;  Dam  apod 
illis  expouebaDtur,  ut  videre  esC  quatuor  libris  san-  Dioojsium,  cap.  citato,  catechumeDos  a  ponlmce 
cti  Aug[ustini  de  symbolo  ad  calechumenos ;  quod     jussusipsura  Sataoam  exsufflat: '£fAf*u9^9ou|iivavT8i 


non  Ot  in  libro  de  catechizaodis  Rudibus,  cum  prio- 
risgradus  catechumenorumgratiaduntaxat  scriptus 
sit.  Id  etiam  planum  est  ex  sanctc»  Joanne  Chryso- 
stomo,  catechesi  prima,  in  qua  scribit  perfectiores 
post  annum  catechumenatus  trigmta  dierum  spatio 

fi\J9rayor/tf  (T$aiy  id  est,  m^sterils  imbui  religionis. 
ujusmodi  catechumeni  dicebaoturcompetentes,  eo 
<]uod  baptismum  peterent,  ut  scribit  sanctus  Isidorus 
hb.  1  de  Offic.  Eccl.,  cap.  27,  et  lib.  ii.  cap.  ii ;  et 
lib.  yii  Orig.,  cap.  14  :  Compelens  vocatur  qui  post 
instructionem  fideicompetil  gratiam  Christi,  untteet 
apetendo  competens  vocatur, Sed  cum dicit :  post  ins* 
tructionemfidei,  intelligendusestde  iilarudiorum  ca- 
techumenorum  instructione  quibus  audire  mysteria 
nefas  erat.  Et  sanctus  Augustinus,  lib.  de  Pide  et 
operibus,  cap.  6.  Cum  fontis  iliius  sacramentapete 


TpU  ^ietxc>.cvrrat  roi  £0tTocv«,  id  e^t,  ter  Satanam  id- 
sufflare  iubet.  At  apud  Alcuinum,  cap.  de  Sabbato 
sancto,  lib.  de  Offic.  divinis,  et  in  epist.  adCarolum 
Magnum,  Theoduipbum,  hoc  loco,  et  in  Codice  Rbe- 
raensi,  exaufflatio  fit  a  sacerdote,  seu  clericiB.  Quod 
etiam  testatur  auctor  libri  de  Ecclesiasticis  Doffma- 
tibus  inter  opera  sancti  Augustini,  cap.  3i  :  Ittud 
etiam  quod  circa  baptizandos  tn  universo  mtmdosaii- 
cta  Ecclesia  uniformiter  agit,  non  otioso  contempta' 
murintuitUf  cum  siveparvuli^sive  juvenes  adrege- 
neratiimis  veniunt  sacramentum,  nonpriusfonlem 
vitce  adeant  quam  exorcismis  et  exsufpxuUmibuscU* 
ricorumspirUusabeisimmundusabigatur,  Quod  sa- 
tis  innuere  videtur  sanctus  Cjrillus,  eum  ait,  citata, 

cathec.  :  "ilTKip  ykp  t«  f|A^voigjAara  rwkyian^  etc,  id 

est :  Nam  ut  insufflationes  sanctorum  et  nomtnis  Dei 


retnus,  alque  ob  koc  competentes  etiam  vocaremur,  B  invocatto  tanquam  vehemenlissima  qucedamftamma 


Compotentium  meminit  sanctus  Ambrosius,  lib.  t^ 
epist.  S3:Symbolumaliquibuscompetentibusinbap- 
tisteriis  tradebant  basilicae, 

Piebant  autem  catechumeni  per  signum  crucisquo 
in  frontibus  signabantur,  ut  palam  est  ex  sancto  Au- 
ffustinOflib.  iConfessionum,  cap.il,  infracitando;et 
lib.  11  de  Sjmbolo  ad  catechum. :  Non  quidem  adhuc 
persacrum  baptismum  renatiestis,sedper  a^ucissig^ 
num  in  utero  sanctx  matris  EccLesix  jam  concepti 
estis.  Et  lib.  rv  :  Dum  per  sacraiissimum  crucissig^ 
num  vos  suscepU  in  uterosancta  materEcclesia^qum, 
iicut  et  fratres  vestros,  summa  cum  Imtitia  spintali' 
terpariet ;  lib.de  catechizandisrudibus,cap.20 :  Ct<;ta 
passionis  et  crucis  signo  in  fronte  iamquam  in  poste 
signandus  esttOmnesoue  Christianisignantur;ei  cap. 
2o  ejusdem  lib. :  Quodsi  responderit  solemniter^  uti- 
que  signandus  est,  et  Ecclesim  more  tractandus ;  et 
lib.  II  de  peccatorum  Meritis  et  remissione,  cap.  :  6, 


urit  dwmonas^  et  rn  fugamconvertit.  Utrumquemo- 
dum  nunc  observant  Graeci,  utmanifestum  estexeo- 
rum  Euchologio,  ubi  primo  sacerdos  ter in  catecbiime> 
ni  faciem  insufflat,  et  posttertiumexorcismumidem 
tacerdos  insufflat  in  os,  frontem  et  pectus  catechu- 
meni,  et  post  abrenuntiationem  jubetur  catecbume- 
nus  insufflare  et  conspuere  Satanam.  In  concilio 
Constantinopolitano  primo,  can.  7,  mentio  fit  in- 
sufflationis,  et  insufflatur  catechumenus  in  faciem 
et  in  aures.  In  eodem  capite  Theodulphi,  in  his  ver- 
bis,  ut  exire  t6  ut  redundat.  His  verbis,  qui  et  disci- 
pulos  suos,  etc.,  haec  sunt  prflBponenda  vocabuia, 
exemplo  Christi,  aut  his  similla. 

r«ap.  4  agitur  de  exorcismo,  quem  ipse  Theodul- 
phus  scribit  esse  sermonem  increpationis,  jaxtasan- 
ctum  Isidorum  lib.  u  de  Offic.  divinis,  cap.  '20,quia 
exorcistediabolum  multis  increpationibus  lacessuot 
Exorcismorum  ante  baptismum  meminere  sanctus 


mox  citaodo.  loCodice  Ratoldi  sigoaturcatecDume-  G  Cyrillus  in  praefatione  Catechescon  ;  sanctus  Grego- 


nus  in  fronte  et  in  pectore,  ut  habetur  in  his  ejusdem 
Codicis  376  formulis  :  Signum  Saivatoris  Domini 
nostriJesu  Christiin  fronte  tuapono.Signum  Salva- 
iori^  Domini  nostriJesu  Christiinpectore  tuo  pono» 
Ita  etiam  in  Codice  Rhemensi,  in  formula  faciendi 
catechumeni  ex  gentilitate  conversi,  qu8B  unica  est 
in  huQcmodum  :  Accipesignumcrucistamin  fronte 
quam  in  corde,  elc. 

Pneter  sigoum  crucis  maous  impositio  etiam  adhi- 
bebatur,  ut  testatur  saoctus  Augustious,  lib.  ii  de 
peccatorum  Meritis  et  remissiooe,  cap.  26  :Nam  ei 
catechumenossecundum  quemdam  modum  suum  per 
signum  cruciset  Orationem  mnnusimpositionis  puto 
sanclificari.  Idem  patet  ex  Godice  Rhemensi,  increa- 
tionc  catechumeni  ex  gentiiitate  conversi,  ubi  et 
mcntio  sitsufflationis :  Gentilemhominem  cumsusci- 
pei^e  (subaudi  t6  vis)  in  primis  catachizas  eum  divinis 
sermonibuSf  et  daseimonita,quemadmodum  postco* 


rius  Thcologus,  orat.  in  sacrum  lavacrum  :  Wi  ^io- 
irruo^  f$o/9x«r^ou  OcpaTrctav,  id  est  :  Ne  rejicias  exor- 
cismi  medicioam ;  sanctus  Augustinus,  lib.  de  Fide 
et  operibus,  lib.  iv  377  <i^SyD^boIo  adcatechume- 
nos,  et  nonnullis  aliis  hbris  ;  sanctus  Joannes  Ghry* 
sost.,  catech.  4  ;  sanctus  Ambrosius,  lib.  i  de  Sacra- 
mentis,  cap.  5 :  Nam  ubipnmu  mSacerdosingredUur, 
exorcismumfacit  /etmultialii.  Nulla  tamenhabetor 
mentio  explicita  cap.  2  Hierar.  eccl.  Dionjsii.  Qui< 
dam  tamen  putant  Orationem  illam  (^uam  dicit  a 
pontificc  una  cum  tota  Ecclesia  absolvi,  esse  exor- 
cismum,  cum  videamus  in  Euchologio  GraBCoroni 
tertiumexorcismum  esse  in  modum  Oralionis.  Qoi 
exorcizabantur,  velata  facie  audiebant  exorcismos, 
ut  scribit  sanctus  Cyrillus  in  prffifatione  Gateche- 
seon,  coKc?ra9Ta£  (rou  xh  frpoaaiTrov,  id  est,  tua  velator 
facies  ;  et  rationcm  reddit,  ne  vaffis  oculis  mens 
etiam  vagelur :  stabant  discincti,  abiata  veste,  cum 


gnitione  n  veritatis  vivere  debeat  :et  post  hxcfacis  d  sola  tunicella,  et  nudis  pedibus,  ut  videre  est  cate- 


eum  catechumenum,  et  sufflas  mfac%emejus,etfacis 
ei  cf^cem ,  et  ponis  manum  supei*  ciput  ejus  in  his  ver- 
bis :  Accipe  signum,  etc,  supra.  Ueec  manus  imposi- 
tio  non  exstat  inCodice  Ratoldi. 

Sal  etiani  in  os  catcchumeni  immittebatur,  sed  de 
hac  re  infra.  Cap.  2  Hierarch.  eccl.  Dionjsii  mentio 
fil  sigoi  crucis,  et  manus  impositionis,  quae  tamen 
ibi  non  adhibentur  ineunte  catechumenatu,  seu  fidei 
tyrocinio,  cum  tjro  Christianus  primisreligionisim- 
buitur  eleraentis,  sed  cum  accedit  ad  baptismum,  ut 
ibidem  videre  est. 

In  cap.  3  fit  signum  crucis  per  exsufflafionem.  In- 
sufflatioois  seu  cxsurflatioois  metnioere  Dionjsios, 
cap.  cilalo;  Cyrilius,  catechesi  2  mjstag.  ;  sanctus 
Auffustinus,  lib.  iv  de  Sjmbolo  ad  catechumenos,  et 
multi  alii.  Ter  iosufflatur  Satanasconversacalechu- 
meno  ad  plagam  occideoialem,  ut  scribit  sanctos 
Dioojsius  cap.  cidilo  Iln'^  insufflatione  sigoificatur 
Christianum  exsecruii elabotuioari Satanain.  Sed  du- 


chesi  supra  citata  sancU  Joannis  Chrjsostomi.  viro- 
XvaavTCf  wjuta^,  xai  airo^uo^avrc^  7v^vou(  xal  avuirootfTou( 
fUTOL  Tou  ;^(T6iv£axov  fiovov  np6i  r«i  t&»v  i^opTU^wrtn 
naoani^novtn  faiva^.  1d  est :  Discingentes  vot,  et 
exeuntes,  et  sine  calceis  cum  sola  tunicella  miltuDt 
ad  exorcizantium  voces.  Cap.  2  eccl.  Hierar.  sanctos 
Dionjsius :  anoXxfU  ftiiv  avTOv,  xal  eeTra^^t/wua^  ^ii: 
rd>v  XctToupyuv.  Id  est,  discingit  eum,  et  exuit  per 
ministros,  et  infra  in  Theoria,  yupov  xal  ovuiroJcrmr 
lorTVfft  icp6q  duo^ftav  afopdivTa.  Id  est  :  Dudum  et  di* 
scalceatum  statuit  respicientem  ad  Occidentem. 

Hanc  pedum  nuditatem  sanctus  Augostinus  infra 
citandus  appellat  humilitatem  peduai.  Quod  etiam 
hodie  observaot  Graeci,  ut  ex  eorum  Eucholo^o  ma« 
nifestum  est.  In  pedes  erigebantur,  ut  colligttur  el 
sancto  Basilio  in  exhortatione  ad  baptisnium  :  Ovn 
ini  iro^oc  dTtaorT^vat,  id  est,  non  in  pedes  erigi  ;  ilK 
loquitur  de  clinicis,  qui  morbi  gravitate  coacii  baplF 
smum  accipiebant;Dec,  utttatutum  erat,  poterai 


m 


IN  S.  GREGORII  LIBRUU  ^ACRAMENTORDM  miM. 


370 


pedibns  stare,  qoi  et  in  Oratione  eeDU  flectebant,ut  A  plicare  fas  erat,  ut  testalur  saaetos  Isidorus  cap.  ci< 

t-.j  *J^.»^|.^'*V»  «  "  '  k^t^TtJ***  '      O  VI*  ••A  1.  A  A* 


ibidem  videre  est,  Ou  xkivai  yovu  ft(  ttqv  Trooarxuvijo-tv, 
id  est,  nec  genu  flectere  in  adoratione.  Quid  simile 
TJdetur  inepistola  JesseArabianensis,  etinCodicibus 
RbemeDsi  et  Ratoldi  :  El  admonentur  a  diacono  : 
Orait,  eieeti,  FlectUe  genua,  Postquam  oraverint,  ite- 
nmdieit :  Levate. 

Gapite  5,  agitur  de  sale  quod  ibi  sacramentum  ca- 
techumenoruu)  appcllatur.  Ueec  verba,  ut  ejus  guslu 
eondimentum  sapientix  percipiant,  neque  a  sapore 
Ckristi  desipianl,  sumpta  sunt  exsancto  Isidorojib. 
nde  Offi.  ecclesiasticis,cap.20,  ex  quo  reposui  ver- 
baiD  desipiant,  cuin  iu  Cod.  ins.  nostro  legutur  cor- 
rapte  decipiantur,  et  subaudiendum  est  ro  alieni  vel 
quid  simile,  Hujus  ritus  meminitlsidorus  cap.citato, 
etsanctus  Augustinus,  lib.  i  Confess.  cap.  ii  :  Au- 
dieram  enim  ego  adhuc  puer  de  vita  xterna  nobis  pro- 
nit$a  per  humitttatem  Filii  tui  Domini  Dei  nostri 
deseendentis  ad  superbiam,  et  signabar  iam  signo  cru- 


tato.  Traditionis  Sjmboli  meminit  sanctus  Augustinus 
lib.  iideSymbolo  adcatechumenos rPe^r^a/a  itague 
famdia  Redemf)toris,posteaquam  cantavit  canticum 
salutis,  accepit  Symboli  remedium  contra  anliqui 
serpentU  venenum  ;  ut  si  quando  volueiit  adversa- 
rius  diabolus  denuo  insdiian.noverit  redemptus  cum 
Symbolisacramenia  et  crucis  vexillo  eidebere  oc- 
CM*j*i ;  et  sanctus  Ambrosius,  lib.  v,  epist.  33,  sequenti 
die  (ei*at  autem  Dominica)  pQst  lectiones  alque  traa- 
tatum  dimissis  catechumenis  Symbolum  aliquibus 
competentibus  in  baptistei^iis  tradeham  basiticm» 
TradebaturSymboIumcompetcntibusinDominicaPal- 
marum.  ut  refert  sanctus  Isidoruslib.ide  Orilc>,cap. 
27  ;  additque  rationem  :  Hoc  die  comnetentibus  tra- 
ditur  propter  confinem  Dominicae  Paschxsolemni- 
tatem,utquiJam  ad  Deigratiam  percipiendamfes" 
tinant.fidem  quam  confiteanturagnoscant.  InGailia 
idem  fere  mos  olim  servabatur ;  nam  ante  octo  dies 


cu,  et  condiehar  ejus  sate.  Eisi  uounulfi  hiec  ultima  g  Paschie  competentibusSymbolum  tradebatur,  utsta- 

Tocabala  de  saJe  divin»  gratiffi  inter^retentur,  qua  ' 

Dimimmille  conditus  erat,  quod  non  ita  facileadmi- 
serim  ;  etenim  si  adhibito  maturo  judicio  respeosi- 
telur,  ibi  desuocatechumenatuagitsanctus  Augusti- 
DQs  qui  consistit  in  his  tribus  quae  hic  recensentur, 
andito,  signo  crucis  et  salis  susccptione  quo  divinfis 
sapieotis  saJ,  quo  debet  condiri  catechumenus,  si- 
gpificaUir,  abstinendo  a  vitiis  per  Dei  gratiam,  et 
virtates  amplectendo,  a  qua  vitae  ratione  multum 
aberrabat  ipse  Augustinus,  oH  ejus  pueritiam  multis 
Titiis  coQspnrcatam,  ut  videre  est  antecedentibus  et- 
eoosequentibus  ejusdem  libri  capitibus,  qui  quidem 
sai  materiale  suseeperat,  etab  eo  quod  per  illud  si- 
gmficator  toto  coetorecesserat,  sale  mundi  jam  infa- 
tQatas.MeQtioeUamexstatinconciIioCarth.in.can.5: 
Item  placuit  ut  etiam  per  soiemnissimos  paschales  dies 
lammentum  eatheeumenis  non  detur,  ntsi  solitum  sal, 
fiis  it  fideles  per  ttlos  dies  sacramentum  non  muiant. 


tuiturin  concilio  Aga'hensi,can.l2:S^m6oZ<im  etiam 
placuit  in  omnibusEcclesiis  una  die,  id  esl  anteocto 
dies  Dominicx  Resurrectionis  publice  in  Ecclesia 
competentibus  tradi.  HaecaulemtraditioSjmbolini- 
bil  aliud  estquam  mjsteriorum  quaeineocontinentur 
expositio.  Dicit  Theodulphus  fidei  nostraB  Symbolum 
ab  apnstolis  fuissecompositum,quod  preeter  Bufinum 
et  Isidorum  supra  citatos  confirmatsanctus  Hicron^- 
mus  epist.  adPammachiumadvdrsuserroresJoannis 
Hierosoljmitani :  In  Symbolo  fidei,  et  spei  nosirx^ 
quod  abapostolistraditum,  nonscnbiturin  charta 
et  atramento,  etc. 

Cap.  7,  exponit6dem  Thoodulphus,  quae  in  Sjm- 
bolo  continetur.  Sed  cum  ait  Christum  non  esse  Fi- 
lium  Dei  adoptivum,  ostendit  se  esse  orthodoxum, 
nec  consentire  haeresisuo  temporein  Hispanianat(e, 
qnam  Elipantus  Toletanus,  etFelix  Urgeiitanus  pon- 
tifices  dciendebant,  asserentes  Christum  esse  Pilium- 


*ie  cateehumenis  oportet  mutari.  Hinc  capiendus  est  q  Dei  adoptivum,quos  multis  librisrefutavit  Alcuinus. 


sanetns  AugusiiDus,  lib.  u  de  peccatorum  Meritis  et 
remiisione,  cap.  26  :  Et  quod  accipiunt,  quamvis  non 
utwrpus  ChriMii.  sanctum  est  tanten,  et  sanctiusquam 
cikimiibutatimur,  qtioniam  sacramentum  est.  Et  cap. 
26  libri  de  catechizandis  Rudibus  :  De  saoramento 
uuiequodaeeipit,  cum  ei  bene-isommendatum  fuerit 
npiaculaqttidemrerumdimnarum  essevisibitia,  378 
»i  res  ipiat  visibiieseishonorari,  Nec  credendum  est 
daobof  nis  saocti  An^ustini  iocis  intelligi  Eulogias, 
boe  est  paneai  beoedictum,  nam  ex  concilio  supra 
cittto  unicum  erat  cathecumenorum  sacramentum, 
Dempe  sal,  quxxi  nunquam  mutari  debet,  neque  per 
solemDissimos  paschaJes  dies,  quia  fideles,  hoc  est 
baptizati  per  dies  illos  non  mutant  sacramentum. 
Neque  hoc  concilio  panis  benedictus  prohibitus  est 
calechumeois,  sed  ne  mutetur  eorum  sacrainentum 
etiam  per  dies  paschales,  quia  his  diebus  baptizati 
Don  iijutant.  Ciim  ig.tur  saiictiis  Augu<t(inus  liisduo- 
N^locisrion  ox['licet  ouid  .sil  <a«Tinii*'nlii.ii  ciferlni- 
menorum,  riteper  citatauj  couiulii  Jor.uiii  cxp  iealur 
quid  sit  catechuiuenorura  sacrauieuluiii  apud  sauc- 
tQoiAu^ustinum.Necdicendumestmoremhunc  fuisse 
teropore  saocti  Augustini  dari  catechumenis  panem 
beoedictum  sacramenti  loco,  quiaidmanifeste  repu- 
gnat  coocilio  cui  sanctus  Augustinus  interfuit,  in  quo 
Mlsolitum  dicitur  essecatechiimenorum  sacramen- 
tom,  sedabusus  qui  sensim  introducebatur  ab  eo 
tollitor.  Sacramentum  autem  his  locis  citatis  non  su- 
mitor  pro  sacramento  proprie  dicto,  sed  pro  eoquod 
oi^rsticum  est.  Groeci  hoc  ritu  carent  ;qui  non  inve- 
Ditorapud  antiquos  eorum  Patres,  nec  in  libro  Se- 
'eri  Alexandri  patriarchae.  neque  in  eorum  Eucholo- 
90  ia  sequentia  de  baptismo. 

p*P-6a>(it  Theodulphusdc  Symboli  si^nincatione 
luiQsque  instituliooe  iuxta  Rufini  Iib.de  Expositione 
iJiBboli»  ctsaoctilsidori,  lib.  11  eccl.  Offic  ,  cap.  i, 
Jo^Bam.  Hoc  Svmbolum  dabatur  competentibus, 
boc  eti  iUis  caiechumeois  quibus  fidei  mjsteria  ez- 


l) 


Dicit  Theodulphus  Christum  natum  esse  de  Spiritu 
sancto,  quia  olira  in  quibusdara  exemplaribus  Sjm- 
boli  ita  scriptum  fuit,  ut  videre  est  apud  sanctum 
Augustinumjib.  i  et  11  de  S^mbolo.  et  apud  Rufi- 
Dum,  in  expositione  symboh.  Sed  statim  mentem 
suam  aperit  Theodulphus  :  Id  est  ut  Spirilu  sancto 
cooperante  verum  sibi  corpus  ex  VirgineDeiFilius 
assumpserit.  Hapc  verba,  id  est  Dei  Filius,  corrupta 
sunt,  et  legendum  est  qui  est  Dei  Filius.  Notandum 
etiam  illud  est  quod  infra  scribit  Spiritum  sanctum 
ex  Patre  Filioaue  379  procedcre,  in  quo  etiam  se 
ostendit  orthoaoxum,  maxime  ciim  illius6etate  mota 
qusestio  esset  de  processioneSpiritussancti  a  Joanne 
monacho  Hierosolymitano,  qui  negabat  Spiritum 
sanctum  a  Patre  Filioque  proccdere  ;cujus  rei  causa 
Carolus  Ma^ous,  anno  Domini809,concilium  episco- 
porum  Aquisgrani  coegit.mi-sitque  Bernharium  epis- 
coputi),  et  Adalardiim  ahbalein  (iOrheionsem  ad 
LeoiuMU  \[]  paj.ani.  'hijm.-  :|  i.i»^ti"ni>  «I^nui»*  "I  v  trra- 
tia,  ut  scribunl  l^ginljardus  iu  ^eslis  Caroli  Majjni, 
quidaminonachusEi^olismensis.  in  VilaOaroli  Magni, 
anonjmus,  in  Vita  ejusdera  iinperatoris,et  Annales 
Fuldenses  ad  pr^fatiim  annum. 

Cap.  8  agitur  de  scrutinio,  hocest  deexamine,  ut 
vocat  sanctus  Augiistinus,  baptizandorura  :  non  te- 
mereolim  dabaturbaptismus,  sedbaptizandorum  vita 
et  intentiodiligentiusexaminabantur.  uttestalurTer- 
tullinnus  lib.  de  baptismo  :  Caeterum  baptismumnon 
temere  credf*ndum  esse  sciant,ouornmnffirium  est, 
Omni  petenti  te  dato.suum  habet  titulnm,  proinde 
ad  eieemosynam  pertinentem.  fmo  illwlpotiuspers- 
pinendnm.  Nolite  sanctum  dare  cunibus^  et  porcis 
projirere  marqarita  vestra.  Sanctus  Augustinus,  lib, 
de  Fide  et  operibus,  scrutinii  meminit,  cum  ait :  Quides 
sintipstsdiebus,  quibus  catechizantur,  scrutantur, 
exor^/zan/'/r,scrM/anfttr.Videeuradem,lib.decatechi- 
zandis  Rudibus.  SubjungitTheodulphus:flan^  enim 
morem  Ecclesia  conservare  consuevitf  utper  aliquod 


m 


IN  S.  GREGOBU  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


371 


dierum  spdtium,  etc.  His  verbis  agit  de  competentibtis 
c^uiDominicaPaliiiarumDomensuumdabanl,etscru- 
tinium  subire  tenebantur,  ut  supra  docuiraus.  Hi  se 
conferebant  in  Hlcclesiam»  hiiroiliata  cervice  postrato 
cilicio  nudis  pedibus,  insufflabantur,  exorcizabantnr, 
Satanserenuntiabantejusquepompisetoperibus.sym- 
bolum  eistradebatur,  id  est  eiponebatur,  jejunia  eis 
indicebantur,  quae  usquead  baptismidiem  servarede- 
berent  cum  abstinentia  ab  uxoribus,  quae  omnia  plana 
fient  ex  subjectis  sancti  Augustini  locis,  et  primo  qui- 
dem  ex  lib.  ii  de  Symbolo  ad  catechumenos,  cap.  i  : 
Quid  est,  dUeclissimi,  quod  in  vobis  celebratum  est  f 
quid  est  quod  hac  nocte  circa  vus  actum  est  ?  quod 
praeteritis  noctibus  actum  non  est,  ut  ex  tocis  secretis 
singuti  produrereminiin  conspectu  toiius  EcctesiaB, 
ibiqoecervicehumiliata.qucemaleanteafueratexat'' 
tata,in  humilitatepedum  citicio  substrato  in  vobis  ce- 
lebraretur  examen,  atqueex  vobis  exstirpareturdia- 
bolus  superbus  dumsupe9*vos  invocafus  est  humilii 
altissimus  Christm.  Omnes  itaque  humites  eratis, 
humiliterque  peiebatis,orando,  psatlendo,  atque  di- 
cendo :  Proba  »<e,  Deus,  et  scito  cor  meum ;  probavit, 
examinavit  cordaservorum  suorum.  Et  cap.  i  lib.  iv 
Omina  sacramentaquxactasuntet  agunturin  vobis 
perministeriumservorum  Dei,  exorcismiSy  oratio- 
nibus,  canticis  spiritalibus,  insufflationibus,  ciii- 
ciOt  inctinationecervicum,  humilitaie  pedum^pavor 
iste  omni  securitate  appetendus,  etc.,  et  lib.  de  Fide 
et  operibus,  cap.  6  :  Quo  sine  dubionon  admitteren- 
tur,  si  per  ipsos  dies,quibuseamdem  graiiam  per- 
cepturi,  suis  nominibus  datis,  abstinentia,  jejuniis, 
exorcismisquepuroantur,cum  suis  tegitimisetveris 
uxoribus  se  concubituros  profiterentvr,  paucis  ipsis 
solemnibus  diebus  nutlamcontinentiam  servaturos. 
Traditionis  nominishoclocofit  aientio^traditionis  sjm- 
boli  lib.  II  deSjmbolOjCap.i :Pwr^afa  itaque  famitia 
Redempioris,  accepit  Symboli  remedinmconiraan" 
tiqui  serpentis  venenum  ;  et  lib.  iv  cap.  i :  Accepis- 
tis  et  Symbotum  protectionem  parturientis  contra 
venenaserpentis.  Benuntiationisdiabolo  meminitlib. 
ide  Sjmboloadcatechumenoscap.  i  :  Siadjutorium 
vesirum  in  ncmineejus  esi,  renuntiemus  diabolo  et 
pompiset  angeiis  ejus.  Hocaudistis.  hoc  et  vos  pro- 
fessi  estis,  renuntiare  vos  diabolo,  etpompis  etange- 
lis  ejus.  Poenitentise  ante  baptismum  meminit  etiam 
TertuUianus  lib.  de  Baptismo  subfinem :  Ingressuros 
baptismum  Orationibus  crebris  et  jejuniis  genicula- 
tionibus  et  pervigitiis  orare  oportet,  et  cum  eonfessi- 
one  omnium  retro  delictorum ;  et  conciliumCartha- 
ginenseiv,  380<^ad-  ^^  •  Baptizandinomen  suum 
aent,  et  diu  sub  abstinentia  viniet  carnium,  etc,  ubi 
legendumputo*  a//7uanflb'M  ^vodiu.  Nam  sanctus 
Au^stinus,  cap.  6Iibri  de  Fide  et  operi  bns  dixit :  Pat/- 
cis  ipsis  solemnibusdiebus ;  cui  subscribit  sanctus  Isi- 
dorus  lib.  i  de  Of fic. ,  cap. 27, cum  ait  competentescre- 
ari  Dominica  Palmarum,  ii  enimerantqui  exorcismis 
et  ejusmodi  poenitentiae  subjiciebantur,  ut  videre  est 
apud  sanctum  Augustinum  eodem  capite  ;  acproinde 
liquido  constathancpaenitentiamnon  fuisse  diutur- 
nam;quod  satis  innuit  Tertullianus  lococitato,  cum 
dixit  t6  ingressuros, 

Apud  Orientales  seu  Grsecos  fuit  hmc  quadraginta 
dierum  poenitentia,  ut  planum  est  ex  prwfatione 
sancti  Gyrilli  ad  eos  catechumenos  qui  noraen  dede- 
rant  ul  baptismum  susciperent :  Uo\\n  <toi  ii  KpoBs<T' 

ai«,     T€0-(rapaxovTa    ii^tpo^if    fifTOvocoy    «X*'?'  '^  ®*^  • 

Tempus  prflescriptum  tibi  multum  est,  quadraginta 
dierum  pmnitentiam  habes,  Ibi  sanctus  Cyrillus  lo- 
quitur  ad  eos  catechumenos  qui  dato  nominebaptis- 
muni  appetebant,  admonens  eos  quantacum  puritate 
cordis  hoc  sacramentum  suscipere  debeant ;  quod  si 
forte  peccandil  voluntatem  non  omnino  exuerint, 
hortatur  ut  dum  quadraginta  dierum  tempus  paeni- 
tentiae  praestititum  habent,  omnem  prorsus  peccati 
afifectum  a  se  procul  ameDdent.  Nec  dicendum   est 


A  ejusmodi  hominum  baptismum  in  PentecostentisqQe 
perendinari,  quo  saperediscant,  ac  proindehosqua- 
draginta  dies  esse  dc  illis  quadraginta  diebus  qui 
8unt  ante  Pentecosten  intelli^endos,  eo  quod  hffic 
preefatio  paucis  ante  Pascha  diebus  a  sanclo  Cyrilio 
recitata  sit.  Sed  prior  senlentia  potior  est  :  lo  quia 
probari  non  potest  ejusmodi  prflerationem  fnisse  paulo 
ante  Pascha  a  sancto  Cyrillo  recitatam.  2o  Si  paucos 
dies  saltem  hebdomaden  sumamus  ante  Pascha.  ab 
initio  illins  hobdomades  septem  et  quinquaginta  dies 
intercedent  usqne  ad  Pentecosten.  3°vocabulum  irpo- 
Oso-fAca,  quod  tempus  prflescriptum  seii  prsestitutum 
significat,  contrarije  sentenliae  adversatur.  Si  enim 
tempus  quadraginta  dierum  prflescriptum  est  cate- 
chumenis  baptisma  petentibus  ad  eos  mstruendoset 
agendam  pcenitentiam,  signum  est  omnes huic  |>rs- 
scripto  obnoxios  fuisse.  ^ed  hoc  xl  dierum  spatium 
amplius  probaturex  ipsoCyrillo,  siquidemoAlech.i, 
adhortans  baptismumpetentes  ad  eaqutemundisunt 
ableganda,  sicait :  Mundana  haec  omnino  posipone^ 
parva  enim  sunt  qux  retinquis,  maxima  vero  qux 

^  dantur  a  Domino.  Retinque  prxsentia,  et  a^ede 
futura.  Tol  annorum  circutos  transegisfi,  mundo 
frustra  operam  navans  :  Kdi  Ti(7<rap«xovTa  rifupt^ 
ou  «ryo>«(m?  t^  Trpodewx?»  etc.  Id  est :  Elquadmgin- 
ta  atebus  nori  vacabis  Orationi  propter  animam 
tuam.  Catech.  4,  seclione  i,  ad  eosdem  :  Ante  vero 
fidei  traditionem  prasctare  mecum  actum  videtur, 
si  nunc  summatim  dogmafum  necessanorum  eapi- 
ta  repetam,  nedicendorum  multitudo,  x«tT6  fttTolO 

itoi^r,fiot  Twv  ijaEpwv  t^;  ayiaq  TttTvapaxotrrn^  oiraoTi;, 

id  est,  et  iniercessurum  dierum  sanrix  Quadrage- 
simxtotius  intei^vatlum  oblivioneminducat  nostro^ 
rum  rejmm  earum  quae  ad  cogttandum  sunt  soU- 
diores.  Quod  confirmatur  ex  catechesi  i8,  qoae  est 
ultima  illarum  catecheseon,  ubi  sic  scribit :  Detra- 
dita  namque  vobis  ad  profiiendum  sancta  et  apos- 
tolica  fide,  qnantum  catechesU  capere  potuU,  per 
Dei  gratiam  diximus,  Iv  TaB  ^tikOoxffrat^  ToOTat;  t^« 
r%(T(Tapa%o(nfj^r)uipat^,  \d  esi,  prgeteriiis  hisce  qua- 
C  draqesimae  diebus.  Et  panlo  post  subjuDgit,  iyfffr»- 
cij?  t6  )ot7r6y  ttI?  ayiaq  tou  [idfTya  iifjiipaq^  elc,  Id  est 
instante  autem  demceps  sancto  Pascnate,  et  vestra 
in  Christo  regeneratione.  Itaque  cum  prwdicta  prae- 
fatio  ad  supra  memoratas  catecbeses  pertineat,  si- 
gnum  est  eam  initioquadra^intaillorum  dierura,qui 
institutionispleniorisetpoenitentiae  causa  baptismum 
petentibus  concedebantur,  recitatumfuisse.Hiautem 
dies  videntur  initium  duxisse  paulo  ante  jejunium 
quadragesimale. 

Verum  etsi  quadraginta  dies  competeDiibus  Graecis 
praestitutas  fuisse  ex  sancto  Cyrillo  constet,  tarocn 
apud  sanctum  Joannem  ChrysostoraumtrigintaUn- 
tum  catechesi  prima  381  videre  licet:'A>Vrrt 
TptaxovTa  iifjikpa;.  Id  est  :  Sed  supersunt  adhuc  tri- 
ginta  dies,  et  revocabit  nos  non  Pharao^  sed  calo- 
rum  Rex  ad  supernam  patriam.  Eiinfra.  loquensde 
eorumdem  annorum   spatio  :  Quare  igitur    Patres 

j^praeterito  ^O^oannO,  evTOiiTWTwxatpw  «uo-Toeywyaio-Oat 
*^  xd  TJxvaT>5<;  'Exx^ijo-ia;  tvouoWTijo-ov  ;  id  est,  hoc  tem" 
pore  {triqinta  dierum)  secretioribus  mysterixs  Ec 
clesix  fiiios  imbui  voiuerunt  f  Sed  non  fuit  una  ubi- 
que  consuetudo.  Per  hos  dies  ejusmodi  competen- 
tes  omnia  retroacta;  vitae  peccata  confitebantur,  ot 
patet  ex  sancto  Cyrillo,  catechesi  i  :  'E5oao>67u<rat 
Ta  mKoayuiva  ra  cv  ^oyw,  Ta  svsoyw,  Ta  cv   vuxti,   Ta  fv 

^pkjoa.Idest,  confitere  actus  tuos  sive  in  verbo,  sive 
in  opere,  sive  noctu,  sive  interdiu. 

Id  etiaiu  supra  de  Latinis  notavimus  exTertuIlia- 
DO.  Sed  hsec  confessio  quemadniodum  et  poeniten- 
tia,  non  erat  sacramenlalis,  quia  nullum  sacramen- 
tumantc  baptismum  confertur,ut  vulgodocentiheo- 
logi.  Siquidem  tum  confessio  tum  poenitentia  erant 
tantum  quaedam  dispositio  ad  baptismuro  rite  et  ut 
psu*  est  suscipiendum.  Alia  erat   catechuroeaorum 


^  In  novissima  Gonciliorum  recensione  et  Editione,   servatum  est  diu,  quamvis  aHquandiu   prseferendum 
:ndeatur. 


373 


IN  S.  GREGORTI  LlBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiB. 


374 


sife  perfectoram,  seu  imper^eclorum  poenitentia,  si  A 
forle  in  ipso  calechumenalus  cupriculo  cnpitale   cri- 
ffleo  aliquod  adraisissent,  de  qua  agiiur  in  conciliis 
Nic«no,  I,  can.  14,  et  NcOcjBsariensi,  can.  5. 

Cap.  9  Jeclaratur  qualiter  fiat  scrutinium.  nempe 

tuffl  langunlur  saliva  nares  etaures,  quod  At  juxta 

osum  Ecclesi.v»  Romanae,  ut  videre  est  apud  Alcui- 

Duo).  lib.  deOffic.,  capile  de  Sabbato  sanclo  cum 

rilim  Romanm  Ecclcsiiein  dando  baptismoexplicat: 

Ude  verotangii  ei  na^es,  el  aures  de  sputo,  el  dicit  ad 

memd^xtram  Kpbeta,  quodest,  adajierire ;  admires : 

inodorem  suaritatis.  Juxta  alium  usum  apud  eum  Jem 

Aicuinuiu,  capite  cilato  langunlur  tantum  aures   ct 

nares  sine  sputo,   <^uemadmodum    apud  sanctum 

Ambrosium,  cap.  t  libri  de  itis  qui   mysteriis  ini- 

liantur :  Aperite  igitur  aures,  et  bonum  odorem  vilce 

alfrnceinkalatum  vobis  mitnere  sacramentO'  um  carpile ; 

quod  vobis  sign^ficavimus,  cum   apertionis  celebranfes 

mynlermmy  aiceremus  Epbkta^    id  est,   adnperire.  Et 

raliooemsubjungit.  w/  venturus  unuyii>iisque  ad  gra-  B 

liam.quid  interrogaretur  cognosceret,quid  responaeret 

mminis^e  deberet.  Ctlib.  i  de   Sacramentis,  cap.  1  : 

tdeoefgotibi  sacerdos  aures  tettgit,  ut  aperirentur 

a%reituae  ad  sermonem  et  ad  eloquium  $acerd(Uis.  Et 

infra:  uifo  }yropter  gratiam  operis  et  muneris    non 

langitos  episcopus,  sednares.  Quare  nares?  ut  bonum 

odorem  acripias  pietatismternm  ul  diras :  Christi  enim 

bouusodor  sumus  Deo,  quemadmodum  dixit  Apostolus 

mnctuSi  et  sil  in  te  fidei  devotionisque  plenafragrantia. 

Hoc  ritu  Gr^ci  carent,  non  enim  exstat  in  eorum 

Euchologio,  nec  Patres   irsed  meminere,  Theodul- 

pbus  tantummeiTiinittactusnariumctaurium,  agens 

descrutinio,  quasi  solus  ille  adbiberetur;  sed  insuf- 

fUlio,  exorcizatio,  abrenuntialio,  et  udctio  scapula- 

rum  et  pecloris,  sunt  etiam  scrutinii  ritus. 

Eranlautem  septem  scrutinia  :  primum  incipiebat 
tertia  Dominica  Quadragesimas,  juxta  ordinem  Ro- 
maouu)  et  Codicem  Ratoldii  Tel  <]uarta  Dominica 
0Qadrage8imae,juxtaCodicemRhemensem.  ultimum  G 
Sabbato  sancto  uebat :  eaque  inter  Missarum  solem- 
oia.  sedpost  lectioDesdimittebanturbaptizandi  cum 
effileriscalechuraenis.  Olim  in  Hispania  hoc  scruti- 
nium  fiebat  Tiginti  diebus  ante  baptismum,  ut  sta- 
tuiturin  conciTio  Bracarensi  ii,  can.  l  :  Sin  autem 
^i*ime,  docere  debent  ignaros,  et  koc  modis  omnibas 
prmipere,  sicut  antiqui  canones  jubent,  ut  ante  dies 
ttginti  baptismi  ad  purgationem  exorcismi  concurrant 
nttchumeni,  in  quAus  viginti  diebus  omnes  catechu- 
tienisymbolum,  quod  est  Credo  in  Deum  Patrem  om- 
mpotentem,  specicUiler  doceantur.  Cum  enim  priecipit 
coDcilium  cathccumenis  ut  accedant  ad  ecclesiam  ad 
purgationem  exorcismi,  hand  dubieloquitur  descru- 
linio,  cum  exorcismus  inter  praecipua  scrutinia  cen- 
seodus  sit.  Sed  temporibussancti  Augustini,  etsancti 
Isidori  incipiebat  scrutmium  Oominica  palmarum, 
utsapra  docuimus.  Apud  Graecos  fiebant   per  qua- 

«iraginta,  aut  trigiDtadies,ut382sup^^"o^^T'^""^' 
Inipsis  scrutiniis  separabantur  mares  a  feminis,  ut  Q 
babetur  in  pr»ralis  Codicibus,  et  apud  sanctum  Cy- 
rillum  Bierosoljoiitanum  in  prflpfatione:  *Av^pt5fA«ra 
«j^pfi»^  jtfltt  yxt-^i^t^  asra  yvvatxwv.  id  est,  masculi 
^m  masculis,  feroinsecum  feminis.  Mares  in  parte 
(ieitra,  femlDae  in  sinistra  collocabantur,  ut  testan- 
torcitati  Codices.  Cum  autem  essent  juxta  fontes, 
statino  baptizandi  stabant  trementes,  demisso  Tultu, 
«  matao  manibus  tenentes,  ut  habetur  in  synodo 
CoDstaDtinopolitana  subMena,  actione5,in  formata 
idTersos  Petrum  ApameflB  episcopum  :  "lo-Tavrat  t6 

cj^^aa  rov  ayaivo^  oe7ro7T>jQpouvT8?,  xarcd  vsuovrs?  xai 
'«;  ;^ito«;  Tyu:r)ixovTi5,  xal  TpiaovTt;  svxatpw;,  etc. 
W  est  :Stant  speciemcertaminisexplicantes.innuen- 
tesdeorsom,  se  manibus  tenentes,  in  tempore  tre- 
'nentes.  diabolique  invidfc  astutiee  resislentes.  In 
^ersioDe  Latina  legiturnonma^ens.sednegatioabest 
aGrajco.  Ineodem  capite  Tbeodulphi  notanda  sunt 
fe  ferba  :  Per  membra  corporisspiritales  animce  vir- 
^a  inttUiguntur.  Sic  Vincentius  Victor,  qui  optime 


sentiebat  Deum  non  esse  corporeum,  cum  Dominv 
membrorum,quaepassiminScripturisDeo  tribuuntur, 
ei  objicerentup,  recte  dicebat  per  haec  incorporeas 
inteliigendas  esse  virtutes.  .\t  cum  ille  diceret  ani- 
mam  nominis  esse  corpoream,  suamque  opinionem 
stabiliret  ex  quibusdam  membrorum  nominibusquse 
in  Soripturis  animae  hoministribuuntur,  sanctus  Au- 
guslinus,  lib.  iv  de  anima  et  ejus  origine  adversus 
eum  agons  retorquendo  solutionem  sic  infit  :  Quia 
Deum  rectissime  defendis  non  esse  corporeum,  quid 
igitur  causoe  est,  cur  nomina  isla  membrorum  in  Deo 
iibi  corpus  non  faciant,  in  anima  faciant  ?  An  vero 
qwmdo  de  creatnra  hcec  dicuniuVy  proprie  accipienda 
sunt ;  quando  autem  de  Creatore,  tropice  atqm  trans- 
tate, 

In  eodem  capite  notanda  sunt  haecverba,  gumer^a 
Divinitas  Iwminem  assumens.  Ita  supra  locutus  est 
cap.  7  :  perlectum  naturce  nostrx  hommem  susceperit, 
juxta  communem  loquendi  usum  sanclorum  Patrum 
qui  dicunt  P'ilium  Dei  assumpsisse  hominera,  nec 
ideo  astruunt  duas  Christo  personas,  sed  nihil  aliud 
intelliguntperTohominemquamnaturamhumanam, 
Unde  statim  subjungit  Theodulphus,  eodem  cap  7  : 
Et  vertmmcarofactumsilassumendohumanitatem,  \d 
est,  naturam  humanam.  Cum  autem  dicit^er/ec/ttm 
hominem,  id  propter  ApoIIinarem  facit,  qui,  ut  scri- 
bit  Vincentius  Lirinensis,  cap.  17  libri  pro  catholic® 
fidei  anliquitate  et  universitate,  dixit:/n  ipsa  Sal- 
vatoris  nostri  carne^  aut  animam  humanam  penitus 
non  fuisscy  aut  certe  talem  fuisse  cui  menset  rationon 
esset :  vel,  ut  scribit  sadctus  Paulinus,  epist.  25  : 
hominem  a  Deo  assumptum  animam  mentis  humanas 
vacuamy  qualis  est  pecorum  et  jumentorum,  habuisse. 
Quod  si  ita  esset,  Christus  homo  perfectus  nonesset. 

Tandem  in  hoccapite  9  notandum  est,  cum  Theo- 
dulphus  diclt  ex  commislioneduarum  substantiarum 
in  una  Filii  Dei  persona  factum  esse  collyriura,  eum 
non  intelligere  duas  substantias  in  Christo  divinam 
et  humanam  inter  sepermistasin  tertiamcoaluisse, 
ut  in  mistisusu  venire  solet,  quodblasphemum  est; 
sed  usum  fuisse  vocabulo  commistionis  improprie, 
ratione  allegoriae  cx  collvrio  sumptae.  Nam  supra, 
capile7,dixit  Filium  Dei  verum  hominem  factum 
fuisse,  eumque  perfectum  naturae  nostrse  hominem 
suscepisse,  juxta  superiorem  interpretationem,  et 
Verbum  carnem  factum  fuisse  assumendo  humanita- 
tem,  non  permutando  divinitalem,  qu«  omnia  com- 
mistioni  duarum  substantiarum  adversantur,  et  a 
Monophysitarum  haeresi  longe  abalienata  sunt.  Ad- 
mittunt  quidemtheologi  in  Ghristi  personacomposi- 
tionem.  at  cnmmistionem  negant.  Vide  divum  Tho- 
mam,  3  p.,  quaest.  2,  arL  4.  Adversus  hanccommis- 
tioncm  fuse  dispulat  Boetius  lib.  de  duabus  Naturis 
et  de  una  persona  Ghrisli. 

Cap.  lOagit  Theodulphus  de  unctione  pectoris  et 
scapu larum,  de  qua  fuse satis  a  nobis actum est supra. 

Cap.  11  agitde  abrenuntiatione,  per  quam  cate- 
chumenus  abrenuntiat  diabolo,  operibus    ejus   et 

Kiompis.  Hujus  abrenuntiationis   meminit  Optatus 
IileTitanus,  lib.  v  adversus  Parmenianum  ;  Tertul- 

lianus,  lib.  de  Spectaculis:383^"*»^9"^'""*^^^^** 
Christianam  fidem  in  legis  $me  verba  profitemur,  re- 
nuntiasse  nos  diabolo,  et  pompge,  et  Angetis  ejus  ore 
nostro  contestamur.  Etlibro  deCoronamilitis  :  Aquam 
adituri  ibidem  etaliquanto  prius  in  Ecclesia  sub  antis- 
titis  manu  contestamur  nos  renuntiare  diabolo,  etpom- 
pce,  et  angelis  ejus.  Sanctus  Augustinus,  lib.  ii  de 
Symbolo  ad  catcchumenos  :  Hoc  audistis,  hoc    pro- 

fessi  estis  renuntiare  vos  diabolo et  an^elis  ejus. 

Sanctus  Cyprianus,  epist.  7.  et  alibi  passim,  dixit 
sseculo  renuntiare,  brevitatis  gratia  :  S(pcuIo,  mquit, 
renuntiaveramus,  cum  baptizati  sumus.  Apud  Theo- 
dulphum  renuntiatur  diabolo,  pompis  et  operibus 
eius,  quemadmodum  et  inCodicibus  Rhemensi,  et 
Ratoldi.  Apud  SaWianum,  lib.  vi  de  ProTidentia 
Dei,  renuntiatur  diabolo,  pompis,  specUcuIis  et  ope- 
ribus  ejus  •  quos  est  enim  (inquit)  inbaptismosalutan 


m 


m  S.  GREGORn  UBHUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


376 


ChristianorumprifM  confeuio  f  qua,  sdlicet,  nisi  ut  x  sopra,  catechesi  4,  totum  illud  exposuit.  Id  etiam 


renuniiare  se  diabolo,  ae  pompis  ejus  atque  spectaculis 
et  operibus  proteslantur ;  et  paulo  post :  Aorenuntio 
(inquis)  diaholOy  pompis,  spectaculis  et  operibus  ejfu. 
Et  nic  pompas  et  spectacula  pro  uno  eodemque  su- 
mit.  Sanctus  AugU8tinusetTertu)Iianus,supracitati, 
et  sanctus  Cjrillus  mox  citandus,  pompas  diaboli 
interpretantur  spectacula,  hoc  est  theatri  lasciviam, 
ampnitheatri  crudelitatem,  clamores,  et  insaniam 
circi. 

Vulgo  terna  fit  abrenuntiatio,  ut  habetur  capite  2 
Hierar.  eccl.  sancti  Dyonisii,  in  Grspcorum  Eucho- 
logio,  in  Codicibus  Rhemensi  et  Ratoldi.  Sanctus 
Cjrillus,  catcchesi  1  myst.,  addit  renuntiationem 
quartam,  nimirum  cultui  diaholi :  Verumtament  m- 
quit,  audi  quod  manu  extensa  tan^uam  ad  prcesentem 
aicitur.  unoTuvtrotiai  o-oi  Zarctva,  id  est,  renuntio  tibi 
Satanse  ;  et  infra  :  Doceris  mox  alteram  renuntiationis 
partem  addere,  x«i  rtdtTi  to?;   tpyot?  o-ou,    id  est,    et 


notum  est  ex  Salviano,  lih.  v  de  Pro  identia  Dei : 
Abrenunlio  enim  (inquis)  diaholo,pompis^  «p^ctocnitt 
et  operibus  ejus,  et  quui  postea  r  Credo  {inquis)  tn 
Deum  Palrem  omnipotentem  et  in  Jesum  ChristMm  Fi- 
lium  ejus.  Ergo  primum  renunlialur  diabolo,  ut  cre- 
datur.  Et  ex  sancto  Aiigustino.  lib.  de  anima  et  ejas 
origine,  cap.  iO  :  Ideo  cum   baptizantur,  symbolum 
reddunt,  el  ad  interrogata  respondent.  Hinc  capiendus 
est  Optatus,  lib.  v  adversus  Farmenianum  :  Conlra 
nos  peccatores  {ut  vultis)  interrogemus  atlerum  genti- 
lem,  an  renuntiet  diabolo,  et  credat,  etc  ,  et  dicat,  re- 
nuntio  et  credo.  Et  Rufinus,  in  libro  de  ExpositioBe 
Symboli :  Et  mosibi  servatur  antiquus,  eosquigraliam 
baptismi  suscepturi  sunt  public^,  id  est  fikelium  po- 
pulo  audiente,  Symbolum  reddere,  Quod  Symbolum 
Theodulphusappellatprofessionemsanctfetrinitatis, 
In  Euchologio  Grsecorum,  post  abrenuDtiatioDes 
et  responsa  ad  aliquot  interrogationes,  baptizandus 


omnibus  operibus  tuis ;  et  infra  :  Deinde  dieis  :   Rac  n  recitat  Sjmbolum.  Apud  sanctum  Dionysium,  cap.  ii 


TraoTj  T^  jro/xTT^  outot}  (lege  (Toyj  et  omni  pompae  tuae  ; 
et  infra :  dicis  prwterea  :  Kaiira<T>j  o-ou  >aTpeta,  id  est, 
etomni  cultui  tuo.  Ubi  per  cultum  diaboli  intclligi 
omnem  qui  idolis  exhibeturhonorem,  auguria,  arus- 
picia,  artes  magicas,  et  scelerata  sacrincia.  Apud 
sanctum  Ambrosium,  lib.  i  de  Sacramentis.  cap.  S, 
duplex  duntaxat  habeturabrenuntiatio  :  Quanao  te 
interrogavit,  Abrenunticu  diaboh,  et  operibus  ejus  f 
quid  respondisti  f  Abrenuntio.  Abrenuntias  soeculo  ot 
operibusejusfqutdrespondistif  Abrenuntio.  Memor 
esto  actionis  tu(B,  et  nunquam  tibi  excidat  tuce  series 
cautionis.  Quae  ultima  verba  confirmant  duplicem 
hanc  renuntiationem,  qu8B  tunc  erat  in  Ecclesia  Am- 
brosiana,  Renuntians  convertebatur  ad  Occidentem, 
ut  scribit  sanctusDionysius,  cap.  supra  citato,  sanc- 
tus  Hieronymus  mox  citandus,  et  sanctus  Cyrillus, 
cathec.  1  mjstagogica :  Primum  ingressi  estis  in  por- 
tieum  domusbaptisterii,  xal  nooi  tk^  ^v(Tfiaq  lOTuTf^, 


eccl.  Hierar.,  trinam  facit  professionem,  quse  nihil 
aliud  estquam  Symboli  recitatio.  In  Codice  Rhe- 
mensi  sacerdos  ipse  recitat  Svmbolum  :  Postea  vero 
tangis  ei  pectus,  ut  inter  seapitlas,  de  oleo  exorcizato, 
et  vorato  nomine  ejus,  singulis  dicens  :  AbrenQntias 
Satanae  ?  R.  Abrenuntio.  Et  omnibus  operibus  ejus  ? 
R,  Abrenuntio.  Et  omnibus  pompis  ejus  ?  R.  Abre* 
nuntio.  Et  ego  linio  te  olco  salutis  in  Christo  Jesa 
Domino  nostro.  Inde  vero  dicis  Symbolum  imposita 
manu  super  rapita  eorum.  Haec  autem  manusim- 
positio  habetur  apud  Dionjsium,  capite  citato,  post 
trinam  illam  professionem  :  Et  cum  ter  professus 
est,  tTrcvfaticvo;  cvAoysi.  xal  ycipoTovct,  idest,  Oratione 
facta  benedicit,  et  manumimponit* 

Cap.  12  explicat  Theodulphus  qutd  sint  nompas, 
et  opera  diaboli,  dicitque  per  ea  septem  intelligi  ca* 
pitatia  peccata. 

Cap.  43  cum  dicit  per  sanguinemet  aqaaroqaaB  de 


etc,  id  est,  et  stantes  versus  Occidentem,  etc  Ita  ha-  n  Christi  latere  flnxerunt,  significari  duo  preecipua  Ec- 


betur  in  Euchologio  Grsecorum.  Apud  Dionysiom 
renuntians  Satanse  manns  obtrudit,  apud  Cjrillum 
et  in  Euchologio  extendit.  Abrenuntiatione  facta 
vertebatur  ad  Orientem,  ut  patet  ex  eodem  Dionj- 
sio,  cap.  citato.  sancto  Hieronjmo,  in  cap.  vi  Amos 
prophetse :  Unde  ct  in  mysteriis  primum  renuntiamus 
ei  qui  in  Occidente  esi,  nwisque  moritur  cum  percatis ; 
et  sic  versi  ad  Orientem  pactum  inimus  cum  sole  jus- 
titioe,  et  ei  servituros  nos  esse  promittimus  ;  et  sancto 
Cjrillo,  catechesi  citata,  qui  hanc  hujusce  ritus  cau- 
sam  profert.  Cum  enim  baptizandus  renuntiavit  Sa- 
tanse  principi  tenebrarum,  rescissis  pacti  santiquis, 
convertitur  ad  Orientem  ubi  est  paradisus,  quem 
Deus  in  Oriente  plantavit-  Sic  conversus  manus  tol- 
lebat  sursum,  ut  docef  sanctus  Dionjsius,  cap.  ci- 
tato,  et  sanctus  Basilius  m  exhortatione  ad  baptis- 
mum,  qui  dixit :  ^il^v.^  upai  ctc  oupovdv,  id  est,  toi- 
lere  manus  in  coelum,  et  sic  profitebatur  se  Cnristo 
serviturum,  et  adhsesurum 
roi(Tt(TBai  sanctus 
Gregorius  theolog 

'OiXio  OsoTijTt  ffvvTao-o-oftcvo;,  id  est,  toti  Divinitati  ad- 
junctus,  adhflerens.  Sanctus  Basilius,  oratione  citata, 
dixit^Oceu  oiivOio-Gat,  id  est,  pacisci  cum  Deo,  nisi 
legendum  sit  oi^vTaao^co-Oat,  cui  contrarium  est  oTro* 
Tao^o-co^Gat,  id  est,  renuntiare,  abrenuntiare,  apud 
prsefatos  auctores  et  Palladium  in  Lausiaca. 

384  Bis  i^  ^^^  peractis,  baptizandus  recitat 
Svmbolum,  ut  habetur  in  Euchologio  Graecorum, 
idque  ex  antiqua  consuetudine,  quam  videre  estapud 
sanctum  Cyrillum,  cathec.  1  mjstag  :  Tunc  cutmone" 
baris,  ut  diceres :  Ui<TTtvbi  ii^  tov  Harcoa,  xai  c»?  tov 
Ytov,  xal  ct(  TO  nvcv|ia  oytov,  xal  ct;  p«KTi(TiJLOt.  urra- 
vota?,  id  est :  Credo  in  Patrem,  et  Filium,  et  Spiri- 
tum  sanctum,  et  in  baptisma  poenitentise.  Et  cum 
subjungit  :  De  quibus  in  superioribus  catechesibus, 
quantum  divina  concessit  grcUia,  latius  dmemimus, 
tatis  innuit  totom  reddendem  esse  sjmbolum,  quia 


clesiflB  sacramenta ;  per  sanguinem,  quoconsecramur, 
intelligit  Eucharistiam  quaeolim  unacum  baptismo 
dabatur.  Quidam  intelliguntperaquametsanguinem 
omnia  Sacramenta,  quidam  Ecclesiam.  Vide  Gjril- 
lum,  cathec.  13.  In  eodem  capita  sequuntur  hsc 
verba :  Invccato  namque  Deo  descendit  Spiritus  miw- 
tusde  ecelts,  eic.  Tertullianus^  lib.  de  Baptismo: 
Igitur  omnes  aquce  de  pristina  originis  proerogativasa- 
cramentumsanctificationisconsequuntur,  invoeato  Deo. 
Supervenit  enim  statim  Spiritus  de  ccelis,  et  aquis  su- 
perest^  sancttficans  eas  de  semetipso,  et  ita  sanctificata 
vim  sanctificandi  combibunt.  Ubi  isti  duo  auctores 
dicunt  per  Dei  invocationem  id  est  formam,  aquam 
sanctificari,  et  peream  vim  sanctificationisconsequi. 
In  eodem  capite  fit  mentio  trinas  mersionis  de  qua 
sopra.  Quivero  baptizabantur  ita  in  fontem  oiim 
demergebantur,  ut  etiam  totum  capnt  mergeretur. 
Sanctus  Hieronjrous,    dial.  adversus  Luciferranos  : 


sanctus  Cjrillus,  catbec  I7,cum  ait:  'aoTrciB  yap  o 
cv^uv<k>v  cv  TOt?  \iia(Ti  xal  BaTrril^oaivo^  nccyTa^oQn  u»ro 
T&v  v^aTwv  7rcjot6aX>cTat,  Idest :  Ut  eoim  is  qui  subit 
aquas.et  baptizatur,  undiqueab  aqnis  circumdatur. 

395  Tandem  notandum  est  c^uod  dicit  de  fonte 
baptismi,  seu  baptisterio,  cui  simile  est  illud  sancti 
Isidori,Iib.  xv  Orig.,  cap.  4  :  Fons  autem  in  delubris 
locus  reqeneratorum  est,  in  quo  septem  gradus  in  Spi- 
ritus  sancli  myxterio  formantur,  tres  in  descensu,  tres 
inascensu;  septimus  vero  is  est  qui  et  quartia,  id  est 
similis  Filio  hominis,  exstinguens  fomacem  ignis,  sta- 
bilimentum  pedum,  fundamentum  aqwp,  in  quo  pleni- 
tudo  divinitatts  habitat  corporaliter 

Exhislsidori  et  Theodulphi  locis  notandum  est 
olim  fuisse  in  baptisteriis  septem  gradus,  Ires  per 

2uas  ascensus  ad  illud  erat,  tres  per  quos  in  illnd 
escensus ;  septimum  vero  foiase  in  medio  baptiste- 


377 


IN  S.  GREeORll  LlBRUM  SAGRAMENTORUM  NOTiC. 


378 


rii,  inquo  fons  ipse  fundatus  erat.  in  quo  stabant  ii 
quorum  opera  baptismo  erat  necessaria,  undeappel* 
iatur  fundamentum  aeque  et  stabilimentum  pedum. 
Super  ipsum  fontem  erat  appensa  columba  aurea 
Tel  ar^ntea  Spiritum  sanctum  repra?sentans.  ut  vi- 
dere  licet  in  sjnodo  Constantinopolitani  sub  Mena, 
actiooe  5,  in  supplicatione  clericorum  et  monacho- 
mm  Antioc^iieead  Joannem  patriarcham,  etc. :  Prx- 
smnptum  estaufem  ab  ipsoet  hoe;  nam  eolumbas  au- 
reas  et  argenteas  in  formam  Spiritus  sancti  super  di- 
tina  Utvacra  et  altaria  appensas  una  eum  aliis  sibi  ap- 
propriavit. 

Cap.  14.  agitTheodolphus  devestibus  alliisquibus 
post  sanctum  lavacrum  neophyti  induantur,  et  de 
quibus  supra  fuse  satis  a  nobis  actum  est. 

Cap.  i5  agit  de  unctione  chrismatis  quae  fit  a  pres- 
bjteris  in  recens  baptizatorum  Tertice,de  qua  etiam 
supra  scripsimus.  Sed  auia  multi  Patres  agunt  de 
nDctione  chrismatis  confusesatis,  non  distinguendo 
iDler  uQctionem  chrismatis  quas  fit  in  vertice  a  pres- 
bytero,  et  inler  eam  qusa  fit  in  fronte  ab  episcopo, 
quam  quidem  ferunt,  ut  habetur  in  Pontificali  Da- 
mtsi,  iostitutam  fuisse  a  sancto  Sjlvestro  papa,  ut 
presbjter  liniat  chrismate  levatum  de  aqua. 

Oico  Patres  omnes  qui  ante  sanctum  Sylvestrum 
locuti  8unt  de  unctionc  chrismatis,  esse  intelligen- 
dosde  ea  unctione  quae  fit  in  fronte  abepiscopo,  et 
tpectat  ad  sacramentum  confirmationis,  etsi  ali- 
qoando  utuntur  olei  nomine  ;  nam  illis  locis  oleum 
sive  a  Oraecis  Patribus  sive  a  I^tinis  pro  unguento 
sea  chrismate  usurpatur. 

Secuodo  notandum  est,  quoniam  Graeci  ea  unctio- 
ne  qnm  fit  a  presbjtero  in  vertice  carent,omnesco- 
rom  antiquos  Patres,  cum  de  unctione  chrismatis 
agant,  de  illa  unctione  quae  fit  ab  episcopo  in  fronte 
e»e  ioteDigendos. 

Tertio,  quia  rara  est  apud  sanctos  Patres  mentio 
aiictioDis  chrismatis  qu9  fit  a  presbytero  in  verfice, 
dlco  eum  simpliciter  et  sine  adjuncto  de  chrismate 
sea  iJlias  unctiooe  agunt,  esse  de  illo  cbrismate  seu 
aacttone  quie  ad  confirmationis  sacramentum  spec* 
taiit  intellij^endos,  maxime  siex  nulla  circumstantia 
depreheodi  possit  eos  fuisse  locutos  aut  de  chrisma- 
tis  anctione  qoa  utuntur  presbyteri,  aut  de  ea  qua 
DooouUi  haeretici  ad  Ecclesiam  reHeuntes  reconci- 
iiantar.  Nec  obstant  vari»  interprelationes  mysticae, 
oam  aoa  eidem  unctioni  non  semper  attribuilur.sed 
aoa  raro  indifferenter,  quemadmodum  et  unclioni 
qoas  baptismum  praecedit. 

Et  at  omnis  ambiguitas  tollatur,  notandum  est 
oHm  quando  baptizabat  episcopus,quod  seepe  saepius 
eootio^bat  {rarius  enim  baptizabant  presbyteri  et 
diaeoni)^  statim  conferebat  sacramentum  confirma- 
tiofltSy  io  fronte  ongendo  chrismate  neophytum,  ut 
videre  est  apud  sanctum  Ambrosium,  Gyrillum, 
Dioojrsiam,  Severum,  auctorem  Qufestionum  inter 
obera  saocti  Justini,  queest.  i37,  ad  orthodoxos,  et 
alios  ;oec  ungebatnr  neophytus  in  vertice  a  pres- 
bjtero,  cam  ejusmodi  unctio  instituta  sit  ob  defec- 
tom  episcopi,  etsi  postea  adhibita  fuerit  neophyto  e 
fooie  levato  quam  mox  subsecutura  esset  unctio 
chrismatis  in  fronte  ab  episcopo,  ut  videre  est  in 
Dottna  Sacraroentariis  mss.  et  m  Ordine  Romano. 
Qaod  ideo  nolavi  quia  hic  a  nonuullis  recentioribus 
aoctionem  verticis  cum  unctione  frontis  confundi 
animadverfo  in  locis  Patrum  qui  vulgo  citantur  a 
traekatoribas. 

386  ^P'  ^^  ^S^^  Theodulphus  de  mystico  vela- 
Biioe.  qno  recens  baptizati  caput  post  unctionem 
vertids  tegitur,  de  quo  agunt  Jesse  Ambianensis,  in 
epistoia  de  baptismo,  et  Alcuinus,  lib.  de  Officiis 
dmois,  eap.  iie  Sabbato  sancto :  Tunc  sacro  chrtsma- 
te  carmt  peruttgitury  et  mystico  tegitur  velamine,  ut 
iMieliigntse  diadema  regni  et  sacerdotiidignitatempoq* 
tmrejuxta  Apostotum:  vos  estis  genus  electum^  regale^ 
saeerdotalty  offerentes  vosmetipsos  Deo  vivo  hostiam 
$i  Deoplacentm,  Sed  cum  Theodulpho  di- 


A  citur  significari  hoc  velamine  sacerdotalis  capites 
operiraentum,  ad  antiquoe  legis  sacerdotes  respicere 
videtur,  siquidem  illius  aelale  novse  legis  antistites 
nondum  in  sacris  velamento  capitis  ulebantur. 

Cap.  i7  de  manus  impositiooe,  de  dignitate  chris- 
mationis  et  seplenarii  numeri,vet  maxime  deseptem 
Spiritus  sancti  donis  tractat  Hsec  verba.  nec  tamen 
frontem  ex  eodem  oleo  si^nare,  etc,  satis  indicant 
chrismationem  abimpo^iitione  manuum  distinffui,ut 
supra  probavimus,  satisque  declarat  Optatus  Milevi- 
tanus,  lib.  iv  adversus  Parmenianum  :  iA>tus  cum  in 
Joannis  manibus  haberetur^  secutus  est ordo  mysterit, 
et  eomplevit  Pater  quod  rogiverat  /Hius,et  quod  nun- 
tiaverat  Spiritus  sanclus.  Apertum  esl  ccelnm  Deo  Pa- 
tre  ungente,  spiritaU  oleum  statim  in  imagine  columba 
descendit,  et  insedit  capiti  ejus^  unde  c(BpH  dici  Chri- 
stus,  quando  unctus  est  a  Deo  Patre  ;  cui  ne  manus 
impositio  deesse  videretur,  vox  addita  est  Dei  de  nube 
dicentis :   Hic  est  filius  meus,  de  auo  bene  sensi,  hunc 

B  audife.  Quae  autem  hic  dicuntur  cle  numero  septena- 
rio  sumpta  videntur  ex  sancto  Grcgorio,  cap.  6 
expositionis  lib.  i  in  Job,  et  homil.  7  in  Ezechieiem. 
Quod  dicitur  de  Jubilaeo  ob  quinquageoarium  nume- 
rum,  qui  ex  monade  et  numcro  septenario  septies 
revoluto  constat.  id  etiam  dicunt  sanctus  Augusti- 
nus,  epist.  119  ad  Januarium,  et  sanctus  Basilius, 
lib.  de  Spiritu  sancto  ad  Amphilochium,  cap.  27,  de 
Pentecoste,  id  est  de  illo  numero  quinquagenario 
qui  inter  Christi  resurrectionem  et  adventum  Spiri- 
tus  sancti  interiacet. 

Tandem  multa  eaque  praeclara  de  donis  Spiritus 
sancti  subjungit  Theodulphus,  et  merito  sane,  quia 
sacrameoti  confirmationis  hoc  proprium  est ;  pecu- 
liari  et  excellenti  quodam  modo  Spiritus  sancti  dona 
animse  fideli  conferre,  quorum  beneficio  in  statu 
Christiani  illa  maxime  perficitur.  Est  enim  confir- 
mationis  sacramentum  hominis  Christiani  perfecti- 
vum,  ut  supra  ex  sanctis  Patribus  docuimus  (Catech, 

C  Rom.,  pag.  2,  cap.  3,  sect.  19}.  Illud  enim  confir- 
mationi  tribuitur,  quod  baptismi  gratiam  perficit ; 
<]ui  enim  per  baptismum  Christiani  effecti  sunt.quasi 
infantes  modogenititeneritatem  adhuc  etmollitiem 
quamdam  habent ;  ac  deindechrismatis  sacramento 
adversus  omnes  carnis,  mundi  et  diaboli  impetus 
robustiores  fiunt,  eteorum  animus  fidc  omninocon- 
firmatur  ad  c.onfitendum  etglorificandum  nomen  Do- 
mini  Jesu  Christi.  Et  huic  sacramento  nomen  impo- 
situm  est,  quod  hujus  sacramenti  virtule  Deus  in 
nobis  id  confirmat  quod  baptismo  operari  ccepit, 
nosque  ad  Christianae  soliditatis  perfectionem  addu- 
cit.  Nec  vero  confirmat  solum,  sed  etiam  auget,  de 
quo  Melchiades  liei  iesieiixiri Ejusdemseet,)  20)  :  Spi- 
ritus  sanctus,  qui  sOper  aquas  baptismi  salutifero 
descendit  iilapsu,  in  fronte  plenitu<linem  tribuit  ad 
innocentiam,  in  confirmatione  augmentum  pru>stat 
ad  gratiam.  Deinde  non  auget  moao,sed  admirabili 
quadam  ratione  auget.  Hhpc  onmia  ostendunt  quanta 

D  sit  hujus  sacramenti  dignitas,  utilitas  et  necessilas. 
Quare  ii  graviter  peccant  qui  hoc  sacramentum, 
cum  id  commodc  fieri  potest,  suscipere  negligunt, 
et  gravius  episcopi  qui  omnem  diligentiam  non  ad- 
hibent  ut  sibi  commissisacramentum  hocpercipiant. 
Sed  ii  non  mediocriter  hallucinantur,  qui  scribunt 
ejusdem  esse  virtutis  chrismari  seu  ungi  m  vertice  a 
presbytero.  ac  chrismari  in  fronteab  episcopo.  Haec 
enim  chrismatio  verticis  non  est  sacramentum,  nec 
gratiam  ex  opere  operato  conferre,  nec  Spiritum 
sanctum  donare  valet ;  sed  datur  ut  intelligat  bapli-* 
zatus  se  ab  eo  die  Christo  capiti  tanquam  mem- 
brum  coniunctum  esse,  atque  ejus  corpori  insifom, 
et  ea  re  Cnristianum  a  Christo,  ( :hristum  vero  387 
a  chrismate  appellari,  ut  habetur  in  catechismo 
Romano  (Part.  2,  rap.  2,  sect,  72/  et  docet  Theo- 
dulphns,  cap-  15  :  Baptizatorum  itaque  capita  chris- 
mateliniuntur,ut  in  rrgno  et  sacerdotio,  Erclesia!  deli- 
buti,  et  Christiani  nominis  prxrogativam  accipiant,  et 
ejus  membra  qui  eos  redemit  et  eorum  caput  est  e/- 


379 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMEiNTOROM  NOTiE 


m 


fici  valeant.  Sed  de  his  satis  ;  plura  vi  1e  indefensio- 
i\e  ecolesiasticse  llierarciiitF  doclissimi  viri  Francisci 
Ilallier,  cap.  2. 

Cap.  uitiino  a^it  Theodulphus  de  corpore  et  san- 
guine  (Uiristi,  quce  olim  cum  baplismo  sumcbantur, 
eliam  ab  infantibus,  ut  supra  fuse  docuimus.et  con- 
stat  etiam  ex  Thcodori  AnliocU**ni  opere  contra  as- 
serentes  pi^ccare  homii  es  natura,  non  vohjntate.  in 
Bibhoth.  Pholii,  nura.  177,  et  de  aqua  in  cahce  mi- 
scenda.  Ha^c  aulem  verba,  Hoc  enjo  sacrificium  of- 
ferre  de sacrtfivit  reliciis^  elc,  corrupla  sunt,  et,ex- 
puncto  verbo  offene,  quod  redundat,  leLrendum  est  : 
nocergo  mysterium,  derelictis  ac  fimlis  veteribus  sa- 
Ci'ificiis  el  fiostits,  Eeclesia  celebrat,  elc. 

Sequitur  de  miscenda  aqua  vino  in  calice  sanctifi- 
cando,  qua  de  re  agit  sanclus  C^prianus  epist.  63, 
adversus  eos  qui  sola  aqua  sinevino  mysteriumsan- 
guinis  Christi  peragebant,  qui  postea  sunt  appellati 
Hydroparastata»,  in  can.  32  synodi  sexta;.  Fuerunt 
alii,  Armeni  videhcet,  qui*  solo  vino  sanguinis 
Christi  myslerils  usi  sunt,  quos  damat  eadem  sy- 
nodus  canone  eodem.  >ed  his  sic  ad  Theodulphum 
Dotatis,  redeamus  ad  propositum. 

335.  Gloria  in  excelsls.  Ita  statuitur  in  concilio 
Kothomagensi  apud  Ordericum  Vitalem,lib.  iv  Hist. 
eccL,  cum  agitur  de  Missa  hujus  Sabbati  sancti  :  o6 
cuius  rcverentiam,  ^  Gloria  in  excelsis  Ueo  et  AUeluia 
cantatur. 

336.  Et  cum  spiritu  tuo  Vox  est  populi  ex  antiquo 
ritu  hicclesiw,  cum  ponlifici  sibi  bene  precanti  re 
spondens  vicissim  illi  bene  precatur,  ut  videre  est 
inconcilio  Bracarensi  i,  can  il  :  Et  ut  respondeatur 
a  ]H)pulo:  Et  cum  spiritu  tuo.  Et  apud  sanctum  Joan- 
nem  Cbrysostomura,  horailia  t8  in  epistolara  U   ad 

Corinthios  :  'Ett'  «vTriv  7ra\iv  ^jOixw^so-raTcav  uuTTTjptwv 
€7rgO;^rrat  6  itpi\*q  tw  Xa&>,  xal  imxi/jzat  6  Aao;  tw 
tsoei*  t6  yap,  MsTa  7rvri|xaT6?  arou,  ov(?«v  cffTtv,  >? 
TovTo.  Id  est :  In  ipsis  tremendis  raysteriis  bene  pre- 
caturpontiiex  populo,et  populus  bene  precaturpon- 
tifici ;  illud  enira,  rumsp(>t/?4  tuo,  nihil  aliud  est 
quam  hoc.  In  liturgiis  sanclorum  Jacobi,  Vlarci  et 
Potri,  interdum  haec  responsio  populi  effertur  in 
dandi  casu :  Kai  tw  Tr^juaaTi  <7ou,  id  est,  Et  spiritui 
tuo.  Quara  etiara  agnoscit  sanctus  Gerraauus  patriar- 
cha  Constantinopohtanus  in  Theoria  Mystica.  cum 
eara  sic  exponit  :  Kat  zfh  TrvjuaaTi  (xov,  TouTsort  Tiiv 
tzpoq  (Tt  '/(JtatpSTOv  £v&>Ttv  ^bq  ^ottv,  tva  Tf^  TrvrvaaTt  «t- 
pTjirgvovTSj;,  a^^rjptffTOf  Tuy^^avutxEv.  Id  est :  Et  spiritui 
tuo,  id  est  teciira  unionem  individuam  da  nobis,  ut, 
spiritu  pacem  agitantes,  inseparabih»s  simus.  Et 
sanctus  Joan.  Chrysost.,  hom.  3:i,  in  Malth.  :  Et 
cnm  dixero  :  Pax  vobis,  iItol  stTriQTS,  Kat  Toi  TrvsupiaTt 
o"ov,  id  est,  deinde  dixeritis  :  Et  spiritui  tuo. 

337.  Deus  qui  hanc  sacratissiinam  noctem.  Ita  apud 
Alcuinum,  quia  Sabbati  sancti  officium  Adnoctem 
Dominicw  Resurrectionis  respicit,  ut  habetur  in  con- 
cilio  Rothomagensi  apud  Ordericum  Vitalem,  lib.  v 
Hist,  eccl.  Siquidera  parasceve  et  Sabbalo  hebdo- 
rnadse  sanctse  non  celebratur  corporis  et  sanguinis 
Christi  sacramentum,  ut  docetur  in  eodem  concilio 
ex  libro  Officialis  :  Narrat  liber  Officialisquod  inhoc 
biduo  non  fit  sacramenti  celebratio.  Vocat  autem  hoc 
biduum  sextam  fcriam  et  Sabbatum,  in  quo  recnlilur 
luctus  et  mcestitia  apostolorum.  Liber  Officialis  est 
Antiphonarius,  ut  388  docet  Agobardus  epist.  ad 
cantores  Lugdun. 

338.  Non  cantant  Offertorium.  Alcuinus  rationera 
reddit  cap.  citato  :  Quod  autem  post  Evangelium  non 
cantatur  Offerenda,  et  cantores  tempore  sacrificii  «t- 


A  lent,  admemoriam  reducitur  sacrificium,  seusilentUm 
mufierum. 

Porro  in  Cod.  Raloldi  eistat  bonedictio  lactis  el 
raellis  in  hunc  modum  :  ^ea^dic.  Domine^  hanccrea- 
turam  lactis  et  mellis,  etc.  ut  in  Ord.  Hom.  Deinde 
sequitur  :  Per  quem  h(pc  omnfa^  Domine.  smper  hoM 
creis.  Id  autera  fiebat  prc>i»ler  recens  baptizatos,  qui 
postsanctura  lavacrum  lac  el  mel  gustare  jubebaQ- 
turquasi  raodo  geniti  infantes  ;  (^uoritusigniticaba- 
tur  (Jhristianis,  on)ni  exuta  malitia,  simplicitalein 
infanlis  esse  araplectendam.  Id  videreest  in  ordine 
mysteriorura  iiClhiopura,  ut  vocant,  in  quo,  bapliza- 
tis  sacro  perunctis  chrismate,  haec  legere  est  :D/a- 
conus  deinie  dat  illis  lac  ^l  mel,  et  dicit  :  Lat  e(  mel 
immaculatum  in  regenerationem.  Amen.  Sacerdos  uw- 
tem  dicit  :  Lac  et  melimmaculatum  in  regeneralionem 
per  Jesum  Christum  Amen.  Apudsanctum  Hierony- 
mura,  dialogo  adversus  Luciferianos  :  Velut  in  km- 
cro  terraput  mergitnre,  deinde  egressostactis  etmeHit 

B  pr(pgustare  concordiam  ad  infantia  significutionem. 
Et  apud  Terlullianum,  lib.  de  Corona  raihtis:  Inde 
suscepti  lactts  et  mellis  concnrdiam  degustamus.  Hioc 
capienda  sunt  illa  concillii  Carthugmensis  Graeci, 
can.  40  :  'ATrap^ij  ^iiizt  ui\i,  tiTi  yJXa^  itq  studcv, 
npofTftpi(rBr,i  sv  uta  iiyipK  i^turn  tt^TO  TwvvijTrtwv  mt- 
(TTijptov.  Id  est :  Priraitiaj  sive  mel  sivelac  olTerantur 
uno  dif»  consueto  ad  infantium  mvsteriura.  Agitur 
enira  hic  de  mellis  et  lactis  benedictione  in  altapi. 
Ha>c  autora  verba,  Ad  my^tenum  infantium,  signifl- 
cant  ideo  a  baptizatis  dcgustandum  esse  lac  el  mel, 
quod  perbaotisma  onmi  posita  raalitia  debeantsem- 
per  infantiura  simplicitatem  servare.  Alia  ratio  pro- 
lertur  in  ipsa  benedictione,  quia,  baptizati,  rehcto 
iEgypto,  id  est  saeculo,  ingrediuntur  in  Ecclesiara, 
terrara  melle  etlacte  raananlem,  id  est  omnibus dc- 
liciis  spiritalibus  affiuentera. 

339.  Neque  agnvs  Dei,  Ita  apud  Alcuinum.  Nota 
vero  nullas  hic  esse  Vesperas,   quemadraodum  nec 

Q  in  codicibus  Rodradi  et  Rheraensi,  juxla  antiquum 
morera  de  quo  Alcuinus  cap.  de  Sabbato  Sancto  :  In 
hac  nocte  di  vespertinali  synaxi  apud  Romanos  nil 
agitur  neque  ante  Missam,  neque  post  Missam,  quia, 
senundum  Augustinum  et  alios  doctores,  istud  Sabba- 
tum  non  habet  vesperam  Reperire  est  tamen  in  Co- 
dice  Ratoldi  abbatis,  in  quo  post  Benedictiooero 
episcopalera  sic  habetur  :  Interim  dum  communie(U 
populns,  inchoat  cantor  Alleluia.  Psal,  Laudate  Do- 
mmura,  omnes  gentes.  Antiph.  ad  Evangelium  :  Ves- 
pere  autem.  Psal.  MagniQcat.  Post  heecsurgatepisco' 
pus  de  sede  ma,  pergat  ad  altare,  et  dicat  Colleetam : 
Spiritum  nobis,  Domine,  tuae  charitatis  infunde,  ut 
quos  sacramentis  paschalibus  satiasti,  tua  faciaspie- 
tate  concordes.  Per  nominum.  Et  post  hmc  dicitdia- 
conus:  Ite,  Missa  est. 

340.  In  die  sancto  Paschfr.  Appellatur  saDctum 
Pascha  ob  diei  reverentiam  :  aua  de  re  consule  ob- 
servationes  nostrasad  Concoraiam  regularura,  cap. 

Q  56,  §i.  In  Cod.  Ratoldi  hic  habetur  Missa  integra 
paschalis  cum  suis  ritibus  et  caeremoniis,  quamre- 
jicimus  in  appendicera. 

3H.  Qui  b  mortem  nostram  moriendo  destruxit, 
etc.  Morle  Christi  mors  nostra  destructa  est,  et  re- 
surrectione  vita  reparata  est.  Corippus,  lib.  iv  de 
Laudibus  Justini  rainoris  : 

389  ^h-avit  mortem    rnoriens,  vitaraque    resurgens 
Vita  dedit  cunctls  in  se  credentibus  ipse. 

Et  praeclare  Ennodius,  hymno  7  : 

Necavit  ante  funera, 
Lethum  sepultus  expulit, 
Mors  mortis  impulsu  niit. 


«  Hymnus  hic  an^elicus.  ut  modo  canitur,  legitur 
intei^rer  in  Sacran^^ntario  Ga  licano  Musei  Ilalici  t). 
J.  Mahillonii,  tom.  I,  pirte  2,  col.  281. 

^  Haec  Priefatio  lou^e  prolixior  est  in  duobus 
Theod.  et  omnino  di.^crepat  a  Prflefatione  Sabbdti 
sancti,  cujus  initium  tantum  reperitur  in  Vulgatis. 


Contestatio  seu  PraBfatio  quae  pro  die  sanctflB  PaschfiP 
in  Sacrampntario  Gallic  tam  siepe  kiu^ato  assigna- 
tur,  esl  etiam  OTinino  diversa  ab  editis.  Pro  Sabbato 
sancto  vero  priescripta  eaiem  iosa  est  quje  modo 
legitur :  Te  quiiiem^  Djmine,  omni  iemp.,  sed  in  hac 
potiss.  nocte  gl.  prxd.,  cum  Pauka   nostrum,  etc. 


381 


IN  S.  GREGORII  UBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


382 


Cantate  factum,  sapcula. 
Funus  sbbegittartarum, 
Vicil  pen-mptus  exilum : 
Mois  iiide  lugelpuliida, 
Prsesumpsit  unde  gaudium. 

342.  Omisit,  Id  est.  dimisit,  ut  infra  in  Apologia 
ultinia  :  S«  quam  vitto  teptditatis  meoB,  vel  incuria 
eontraxerunt,  vet  contrahunt  tabem,  omitte, 

343.  Sacramentum  moendo  teneant.  Id  est,  ^ratiam 
sacramoDtalen)  recte  vivendo  conservent.  Kst  melo- 
ojmia,  causa  pro  effectu.  Nam  sacramcntum  est 
causa  gratide  sacramentalis. 

344.  Seipsum  tibi  sacram  hostiam,  etc.  Pra^dare 
sanctas  Paulinus,  epist.  5,  ad  Severum  :  Ipse  enim 
pro  nobts  et  antmam  et  carnem  snam  posuit,  et  recepit ; 
qui  et  saeerdos  et  hostia^  et  agnus  es  pastor  est ;  qui 
pro  ombvs  suis  pastor,  et  pro  pastoribus  suis  agnvs 
oecisus  est,  Ipse  enim  Dominus  hostia  omnium  sacer^ 
dotum  est.  quiy  semetipsum  p*oomnium  reconcitiatione 
Fatrt  libans.,  victima  sacerdotii  sui,  et  sacerdos  suds 
tictimse  fuit, 

^^.  Continua  in  nostris  menttbus  perseveret.  Per 
suom  eflTectum  et  pium  affectum. 

346.  Naseitur.  Quia  qui  sumit  corpus  Christi,  vi- 
tam  habet  in  semetipso,  juxta  illud  Joan.  vt :  Nist 
manducaveritis,  etc,  non  habebitisviiam  in  vobis  t 
\u  Miss.  Hom.  le^itur  pascitur. 

347.  Et  qui  vobis.  Ibi  incipit  tertium  membrum 
hDJos  Benedictionis;  acproinde  his  verbis  pr«po- 
ne&duro  ro  Amen. 

348.  Quod  irasceris.ld  est  quo,  velobquod  irasce- 
ris.  Esi  Hellenismus. 

349.  Soius  omnium  sacerdotum  peccati  remissione 
jwwi  eguit.  Ut  Bebr.  vir  :  Talis  enim  decebat  ut  nobts 
esset  pontifex  sanetus^  tnnocens,  impollutus,  segregatus 
a  peecatoribus,  etc. 

350.  Potius.  Ita  in  Codice  RhemeDsi,  lege, 
totius. 

354.  Perfieiat.  Id  est,  faciat.  Saepe  apud  Tul- 
lium. 

352.  Dominica  oetavas  Paschce.  Id   est,   Dominica 

octavae  Paschse,   seu  in  octava  Paschae.  Et  t6   octa- 

nirestindeclinabile  juxta  usum  illorum  temporum. 

Sic  in  vetustis  Codicibus  passim  legitur  Vitas  Pa- 

tnm,  id  est,  VitaB  Patrum.  In  Cod.  Rhem.  legitur 

oetabas,  b  pro  u,  secundum  usumantiqnum  scriben- 

di*  nt  390  Dotavimus  ad  Concordiam  regularum. 

1d  Godicibus  Rodradi  et  Ratoldi  hic  titulus  ita  habe- 

iar:Die  Dominieopost  i4/6a«.  Recte   in  Missa  Am- 

brosiana  scribitar,  Dominica  in  Albis  depositis»  Quia 

pridie  a  baptizatis  albee  seu  alba  vestimenta  depone- 

bantur.  Alcuinus,  lib.  de  Offlc.   Eccl.  cap.    de  Sab- 

bato  iD  Albis  :  Hodie  albati,  qui  in  Sabbato   sanrto 

baptizati  fuerant,  vestibus  albis  exuuntur.  Quare  cum 

in  Missali  et  Breviario  Romano  scribitur,  Dominica 

im  alhis,  subaudi  ro  depositis. 

31i3,  Alix  orationes  Pascf^ales.  Bic  Codices  va- 
riant ;  Id  aliis  plures,  in  aliis  pauciores  sunt  Ora* 
tiones. 

354.  Nos  per  id  quod  mstri  est  similis.  etc.  Id  est, 
humanitate  sua  nos  reconciliet,  divinitate  absolvat. 
lllud  autem  quod,  id  est  quo,  phrasis  Graeca  est,  ut 
illud  Virgilii  : 

Os  bumerosque  Deo  similis, 

etc.,  sumptum  ex  Bomero,  lliad.  B  : 

'Ouptra  xat  xtfciXiiv  ixs>o{  Ato  Tipnixtpax»  &>. 

Horro  in  Godicibus  Ratoldi,  Rodradi,  in  appeDdice. 

*  CoDseotluDt  Gemet.  et  duo  Theodericenses. 

^  Eodem  die  in  prioriTheod.  el  in  Gemet.  nola- 
tur  f#»slum  sanctiLeofiis.  In  utroque  vero  Theod.  ac 
»0  Gemel.  habetur  Missa  de  sancto  Georgio  mar- 
tyre.  Codex  Calens.  haec  omulH  fes^a,  imo  etiam 
MctiMarcidiem  Nalal.  omittit.  l.lera  diede  Gallicano 
Sacrament.  Mabillonii,  in  quopaucissimis  suatMissee 
de  sanctis»  quas  suo  loco  indicahimus. 


A  et  Rhemensi,  sequilur :  Idus  ApriliSy  natale  sanrfce 
EuphemicB  «•  Haec  est  illa  Eupheinia  celebris  virgo 
ct  martyr  Ghalcedonensis,  cujus  natalis  eodem  die 
annolatur  in  Martjrol,  nis.  biblioth.  Corb.  :  Idus 
Apnlis,  in  Chalcedonin,  natnh  sancfce  Euphemifp  vir- 
ginis  ef  martyris.  Idein  habelur  in  Kalendario  prse- 
fixo  Godici  Ratoldi.  el  in  martyrologio  nis.  sancli 
Hieronymi  :  Idus  Aprilts,  in  Chalcedoiiey  natale  san- 
ct<e  Euphemiae.  In  parvulo  Martyrol.  ms  ,  ad  cal- 
cem  r.odicis  Rhem.  :  Idus  Apvilis,  in  Chnlcedoniay 
nntale  sanrfo)  Enphemi^e.  In  Martyrologio  Rabani : 
Idibus  Aprlis,  in  civitnte  Chalcedouia,  nataiis  Eu- 
phevitw.  Et  in  Martyrolog.  Notkeri,  eodeni  die : 
In  Chalceiione,  sanctss  Eu  hemiae.  In  Novella  Ernma- 
nuelis  imperatoris  ejus  solemnitasanno'n!ur  11  Ju- 
nii,  quo  die  passa  est.  ut  videre  est  iu  xMenoIogio 
Gr.pcorum.  In  Martyrol.  Rom.  annotatur  IGSeptem- 
bris.  Missam  sanclae  EuphemioEi  excipit  in  eodem 
Codice  Raloldi  Mtssam  in  Puscha  nnnolinum ,  quee  ex- 

B  stat  eliam  in  Codice  Rudradi,  in  appendice,  et  in 
Codice  Rhemensi. 

Quid  sit  Pascha  annotinum  ita  explicat  Microlo- 
gus.  lib.  de  ecclesiasticis  Observationibns  cap.  56: 
Romani  annotinum  Pascha  quasi  annicersarium  Pa~ 
scha  dicunty  quia  antiqnitus  apud  illos^  qui  in  priori 
Pascha  baptizatierant.  in  sequenti  anno  eodem  die  ad 
Ectlesiam  convenere,  su3f*que  regencrationis  anniver- 
sarium  diemcum  oblafionibussolemnitercelebraverunt. 
Hflec  ille.  Non  puto  tamen  hoc  Pascha  annolinum 
celebrari  solitum  in  Sabbato,  quo  die  illi  baptiza- 
bantur,  (juia  unica  duntaxat  Missa  eodem  die  et 
nocte  quidem  celebrabatur.  Sed  exislimO  ejusmodi 
Pascha  fuisse  post  Dominicam  in  Albis  celebratum, 
maxime  cum  in  Codicibus  nostris  mss.  ejus  Missa 
assignetur  tantum  post  praediclam  diem.  In  b  Codice 
Rhemensi  exstat :  TeW  10 /dii5  Aprilis,  natnle  sancti 
Leonis  papae.  Hic  est  sanctus  Leo  primus,  de  quo 
tamen  nihil  exstat  in  Codicibus  sancti  Kligii,  Ko- 

0  dradi  et  Raloldi.  et  apud  Pamelium. 

355.  Hcec  nobis  dona  beata  sanctificet.  Est  hjpal- 
lage,  id  est  nos  his  donis  beatis  sanctiflcet. 

356.  Dona  Ita  in  Editis,  etin  Codicihus  Rodrar^i 
et  Ratoldi.  et  apud  Pamelium,  In  Missali  Romano 
legitur^^to. 

367.  vn  Kalend.  Maii,  nat.  sancti  Marci .  Ita  391 
in  Editis,  in  ^uibus  nulla  c  est  etiam  litanice  men- 
tio  ;  sed  in  aliis  Codicibus  nostris  mss.,  ut  apud  Pa- 
mclium  hoc  die  annotaturlitania  major,  cujus  ofiB- 
cium  vide  in  Rogationibus. 

In  Codicibus  Rhemensi  et  Ratoldi  sequuntur  Missae 
pro  secuTida  et  tcrtia  die.  In  (^od.  Rhem  adduntur 
tres  Orationes  pro  quarta  die.  In  iisdem  veroCodici- 
diis  Kodradi.  Rhemensi  et  Ratoldi  nulla  habetur 
Missa  de  sancto  Marco,  quemadmodum  nec  Roga- 
tiones  ante  Ascensionem. 

3  '»8.  Perveniret  ad  Martyrii  palmam  Ex  hoc  loco 
discimus  sanctum  Marcum  martj^rem  fuisse.  Ita  do- 
p.  cet  Gelasius  papa.  in  synodo  Homana  ;  et  sanctus 
^  Gregorius  Turonensis,  lib.  i  Hist.,  cap.  24  :  Tunc  et 
Jacobus  frater  Domini^  et  Marcus  evangelista  pro 
Christi  nomine  glorioso  martyrio  coronati  sunt.  Idem 
patet  ex  Missa  Ambrosiana  :  Deus,  qui  hunc  diem 
sanHi  Marci  evangebstae  et  Martyris  tui  sanguinis  ro- 
seo  consecrasti  cruore  perfusum  ;  et  ex  Liturgia 
iElhiopica  :  Ac  sancii  Marei  evangelistce  ei  martyris^ 
et  sanrti  Stephani  archidiaconi  protomarlyris.  Con- 
sentiuntRabanus  etNotkerus  in  suis  Martyrologiis, 
qui  etiam  ejusmartjrium  describunt. 

c  Id  nostris  Mss.,  si  Calensem  excipias,  litaniarum 
fitmentio.  In  sacram.  Galiic.  occurrit  Missa  tn  lita- 
Tiias  diccnda;ei  prius  in  lilanias  iegenda;sed  imme- 
diato  anle  Ascensionem.  Pamelio  qui  mpminit  lilaniee 
ma  oris  concinit  (^odex  Heff.  Su^^ciae.  At  ubi  le?itur 
apud  Pam.  ad  Pontem  Oloi,  Ipgitur  in  Codice  }lolhi, 
quo  nomtneintelligendusfortePons  Milvius.  InTheod. 
legitur  quoque  Motvi, 


383 


IN  S.  GR£GORU  LIBRUM  SACRAMENTOaUM  NOTiB. 


384 


359.  Saneii  Vitalis,  lo  Missa  Ambrosiana  additur 
*  sancta  Valeria,  el  Missa  est  de  pluribus  Marly- 
ribus. 

360.  B.  R.  Id  est,  BeDedictionera  require,  nempe 
iD  feslo  sanctoruiu  apostolorum  Petri  et  Pauli. 

361.  Sancti  Alexandri,  etc.  In  Codice  Hhemensi 
eodem  die  Missa  de  sancto  Juvenale  habctur,  quse 
horum  sanclorum  Missam  praecedil.  Eistat  etiam  in 
apppndice  Codicis  Rodradi. 

S62,  ^  Inventio  saneiae  crucis  Hoc  festo  Graeci 
carent ;  nulla  enim  illius  mentio  fit  in  eorum  Meno- 
logiis,  necin  sanctione  Emmnnuelis  Comneni  impc- 
ratoris  de  festis.  apud  Theodorum  Basalmonem,  in 
Nomocanonem  Photii,  tit.  7,  cap.  1. 

363.  Passionis  tuae  miracula  suscitasti,  Quia  in 
crucis  inventione,  utcrui  Doraini  ab  aliis  intcrnosci 
posset.  morluus  homo  dominicae  cruci  admotus  re- 
vixit,  qeumadmodum  in  Christi  passionemulta  cor- 
pora  sanctorum  inultis  in  sancta  civitate  visa  sunt, 
uttestatur  sanctus  Paulinus  epist.  11  :  Postremodo- 
minicam  crucem  prodit  resurectio  ;  et  ad  salutaris 
ligni  tactum,  morte  refuga,  funus  excussum  et  corpus 
erectum  est.  Idem  scribit  Severus  Sulpicius,  lib.  ii 
Hist.  :  Duahus  prius  frastra  crucihus  admotis,  uhi 
Christi  patibulo  attactum  est,  dictu  mirabile,  trepidnn- 
tihus  cunctis;  funus  et  excussum,  et  inter  spectatores 
asHtit ;  et  Sozomenus,  lib.  ii  Hist.  eccl.,  cap.  1. 

364.  Qui  per  passionem  crucis,  etc.  In  Uodicibus 
Rodradi  et  Rhemensi  est  alia  PraBfatio  longe  pro- 
lixior :  Prcecipue  in  ista  die^  in  qua  Filii  tui  Unigeniti 
a  Judais  abditus  gloriosus  inventus  est  triumphus,  etc. 
Ubi  ro  triumphus  crucem  Christi  signiGcat.  Ita  capit 
sanctus  Ambrosiusinobitu  Theodosii:  Tria  patibula 
confusa  reperitquce  ruina  contexerat,  inimicus  abscon- 
derat ;  sed  non  potuit  ohlitterare  Christi  triumphus, 

392  ^^^'  Q^  <<'  ejusdem  crucis  latitudo,  etc. 
Ex  iti  cap.  ad  Ephesios  ;  quem  locum  ita  de  cruce 
explicat  sanctus  Augustinus,  tract.  118,  in  Joan.  : 
Lata  quippe  est  in  transverso  ligno  quo  extenduntur 
pendentis  manus,  et  significat  opera  hona  in  latitudine 
charitatis.  Lonaa  estatransverso  liyno  usquead  terram, 
ubi  dorsum  pedes^ue  figuntur,  et  stgnificat  perseveran' 
tiam  in  longitvdine  temporis  usaue  ad  finem.  Alta  est 
in  caeumine  quod  transversum  lignum  sursum  versus 
excedit,  et  significat  supernum  finem,  quo  cuncta  opera 
referuntur.  Quoniam  cuneta  qum  latitudine  et  longitu- 
dtne  hene  ac  perseveranter  fiunt,  propter  altitudinem 
divinorum  facienda  sunt  proemiorum.  Profunda  est  in 
ea  parte  qua  in  terram  figitur ;  ibi  quippe  et  occulta  est, 
nec  videri  potest ;  sed  cuncta  apparentia  et  eminentia 
inde  consurgunt,  sicut  bona  nostra  de  profunditate 
gratice  Dei,  qtus  comprehendi  et  dijudicari  non  potest, 
universa  procedunt. 

366.  Dignatus  est  redimere.  In  Codicibus  Rhe- 
mensi  et  Kodradi  hsec  sequuntur  :  Tu  qui  es  lignum 
vitx,  paradisi  reparator. 

367.  Natalis  saneti  Joannis,  etc.  Hoc  festum  d  dod 
exstat  in  Excusis. 

368.  Sanclorum  Gordiani  et  Epimachi.  In  Codice 
Ratoldi  Icgitur  Gor(itant\  Cyrilli,  atqueEitimaehi.  Sed 
in  Missa  nulla  Gt  Cyrilli  mentio.  De  illo  agit  Marty- 
rologium  sancti  Hieronymi  eodem  die  :  Ilem  Cyrilli, 
Dionysii.  In  Codice  Rhemensi  legitur :  Natalis  saneti 

*  In  nostris  Codd.  nulla  nisi  saDcti  Vitalis  fit  me- 
rooria. 

>>  Sacrament.  Gallic.  exhibet  Missam  in  inventione 
sanctae  Crucis,  sed  a  vulgata  prorsus  diversam. 

^  Habetur  in  utroqtie  Theod.  et  in  Gemet.  lidem 
Codices  meminerunt  sanctorum  Gordiani  et  Epima- 
chi,  minime  autem  sancti  Cvrilli  et  sanclsB  Domi- 
tillaB,  ubi  infra  Missa  de  sanctis  Nereo,  Achilleo  et 
Pancratio  exhibetur. 

d  Sic  legiiur  apud  Pamel.  et  in  Ed.  Vatic,  ad  quam 
excusa  est  Guss. 

«  Ita  quoque  in  nostris;  in  Gemet.  legitur  Dedi- 
catio  sanctx  Marix, 


A  Gordiani,  Duila  facta  mentione  sancti  Epimachi,  et 
Missivest  de  solo  sancto  Gordiano. 

369  Sancti  Pancratii.  In  Codicibus  Rhemensi  et 
Ratoldi,  et  apud  Pamelium.  adduntur  Achilleus  et 
Nereus,  quibus  in  Missal.  Rom.  adjicitur  Domililla. 
Sed  in  Codice  Ratoldi  duae  sunt  Missse,  prior  de 
saActo  Pancralio,  altera  de  sanctis  Achilleo  etNereo. 
Et  apud  Pamelium  prior  Missa  est  de  Sanctis  Acbil- 
leo  et  Nereo,  secunda  de  sancto  Pancratio. 

370.  R.  B,  Id  est,  require  Benedictionem,  mfra. 
videlicet  in  communi  de  uno  martyre. 

371.  Salutatione.  Lege  salvatione  ^. 

372.  Natalis  sanetw  Mariae  ad  Martyres.  H«c  festi- 
vitas  non  exstat  in  Excusis.  «  Habetur  in  omnibus 
aliis  oostris  mss.  Codicibus.  In  Codice  Rhemensi  est 
8ub  hoc  titulo  :  Dedicatio  Ecclesice  beatas  Marue  ad 
Martyres.  Hoc  festum  olim  insUtuit  Bonifacius  IV 
papa,  coDverso  Romano  Pantheo  in  ecclesiam  saii- 
ctae  Marise  et  omnium  Martyrum.  Qua  de  re  agit 

B  Paulus  Diaconus,  lib.  iv  Hist.  Loogob.,  cap.  37  et 
lib.  V,  cap.  11.  Hoc  Pantheon  sedificatam  est  a 
Marco  Vipsanio  Agrippa  :  quod  ita  appellatum  est, 
vel  quod  in  simulacris  Martis  et  Veneris  multas 
deorum  imagines  acciperet,  vel  quod  forma  cod- 
vexa  fastigiatum  coeli  similitudinem  ostenderet,  in- 
quit  Dio  Cassius,  lib.  uii  Hist.  In  eo  templo  fuisse 
Vcneris  simulacrum  constat  etiam  ex  Macrobio, 
lib.  111  Saturnal.,  cap.  17  :  D^ssectusque  est,  etfactm 
ex  una  margarita  diue,  impositcf^ue  simulacro  r  ewe- 
ris,  ut  monstruoscB  magnitudinis  in  templo  quod  Pan" 
theon  dieitur, 

Olim  in  pago  Bethclie  dicto,  prope  Gaiam  Palae- 
stinae  civitatcm  393  ^"^^  etiam  templum  in  arce 
manufacta  coUocalum,  quod  Paotheon  appellatum 
est,  ut  refert  Sozomenus  lib.  v  Hist.  eccl.,  cap. '  14. 
Fuit  olim  Atbenis  btoU  roU  Trao-iv  icpov  xoiv6v,  id  est, 
diis  omnibus  commune  templum,  quod  sediflcayit 
Adrianus  imperator,  ut  scribit  Pausanias  in  Atticls. 

Q  373.  Sanai  Urbani.  Hoc  festum  i  Don  exstai  in 
Codice  Rhemensi. 

374.  Sacrifieium.  In  Missali  Romane  legitur  Ad  m- 
crificium, 

375.  Et  tui  muneris  miserieordiampostulare.  In 
Codice  Rhemensi  legitur  de  tuo  munere  postulantes, 

376.  Ipso  opitulante.  In  Codice  RhemeDsi  heec  vo- 
cabula  desiderantur. 

377.  Benedietio.  Superioris  Domioicae  fidelicet. 

378.  Et  Majestatpm  tuam  indefesus  predbus  exo- 
rare.  Hsec  verba  desunt  in  Codice  Rhemensi. 

379.  Pasehale  mysterium  studeamus  hahere  perpe- 
tuum.  Id  est,  sempiternam  io  coelis  studeamus  Ea- 
bere  felicitatem. 

380.  Feria  seeunda  in  litania  majore*  Haec  ^  lita- 
nia  major  estRogationum,  quaein  triduo  ante  domi- 
nicam  Ascensionem  celebrandae  institut«e  sunt  a 
sancto  Memfierto  Viennensi  Pontifice,  ut  scribit 
sanctus  GreKorius  Turonensis,  lib.  u  Hist.,  cap.  34: 

p.  Referens  CAvitus)  f»i  ^i^adiim  hamilia,  quam  de  Roga- 
tionibus  scribit,  hns  ipsas  Rogationes  (juas  ante  Ascen- 
sionis  Dominicfe  triumphum  oelcbramus^  a  saucto  Ma- 
merto  ipsius  Viennensfs  urbis  episeopo,  qui  et  hic  eo 
temfiore  prmerat,  institutas  fuisse,  dum  urbs  Hla  mul' 
tis  terreretur  prodigiis, 

f  In  E^itione  ab  Henrico  Valesio  adomata  nunc 
ista  leguntur,  cap.  15,  in  hunc  modum  :  Pantheon 
colli  cuidam  manu  facto  veiut  arci  tmposilum, 

i  Abest  a  duobus  Tbeod.,  non  autem  a  Gemet., 
ubi  prius  notatur  natale  sancti  Dunstani;  ac  vii  Ka- 
lend.  Junii5anc/t  Augustini  episcopi^  sc.  Cantuariensis. 

^  HsBc  Litania  dicitur  etiam  major  in  nostris  Codd. 
In  Missali  Gotbico  Thomasii  tres  sunt  Miss»  de  Bo- 
gationibus  pro  triduo  ante  Ascensionem  Domini. 
Missale  vet.  Gailicanum  unicam  habet.  De  Bogatio- 
nibus  plunma  scitu  digna  legesis  apud  Mabillonium 
de  Liturgia  Gallic,  maxime  lib.  ii,  pag.  122  et  seq. 


m 


IN  S.  GtlEGOtlll  LIBftUM  SACkAMBNTORtJM  NOti^. 


366 


Sed  ipsa  Terba  sancti  ATiti,  sermone  de  Rogationi- 
bus  audiamos.  Qui  postquam  descripsit  varias  urbis 
su®  calamitates,  tandem  sicait:  Tracta  suntkxcin' 
ter  rumore^  pub  i%co$  et  rumores  pjHvatos  usq  uead  im- 
mineniem  solemnium  noctem  vif^ilidrum  qua  celebra- 
rifestum  Dominicae  Resurrectionis  annua  consuetudo 
foscebat.Siquidem  hanc  koimm  laborumopem^malo- 
rumfinem^metuentiumsecuntatemcommunibusani' 
mis  operiebantur,  A  dfuit  igitur  noxitta  venei^abilis, 
quoendspempublicieabsolutionis  votivum  solemne 
patefecerat.SedmoxilUcmulto  vehementior  strepi- 
tus,tctusflagelli  gravius  fenentis  insonuit.  utpote 
quemjam  emensis  gradibus  superlativum  nihil  sequi 
atiudqnamchaos  inteUigeretur,jEdes  namque  pu 
btica,quampr3ecelsocivitatis  vertice  subtimttas  im- 
mensiter  fastigiataprxtulerat,  fiammis  ternbilibus 
eonflagrare  crepusculo  ccepit.Interpellatur  nuntio 
dxsn-iminisiucunditassolevindalis,  pleno  timonbus 
populo  Ecclesia  vacuatur.  Omnes  namquesimilemfa- 
cultatibus  veldomibuspropriis  casum  deprxeminen- 
tisinrendiiarce  metuebant.  Perstftit  tamen  curam 
fesiivis  aUaribus  invictus  antistes;  et  catorefidei  suse 
aecedenStfluminelacrymarum,  permissam  ignibus 
potestatemiigne^  abscedenie.  compescuit.  Despera- 
tionedepositaredituradecclesiam,restinctaflamma' 
rum  iuce,clarescit  luminum  putchnt  udo  .Nec  sane  ul- 
terius  trahiturdearnpiendo  compunctionis  medica' 
minemorn.  Prsedecessor  namque  meus,  et  spiritalis 
mihiabaptismopater3iamertus[A\.,  Mamercus]  sa- 
eerdos,  cuiante  non  puMOs  annos  patet*  camis  mece 
acceptOfSicutDeo  visum  est,  sacerdotii  temporesuc: 
eessttftotas  [Leg./o/o]tVi  ea  quam  supradiximus  vigi- 
Harum  nocte,conceptt  ammo  Ropationes,  atqueibi 
cum  Dco  taciius  definivil  quidquid  hodie  Psalmis  ac 
precibus  ^Q^mundusincUimat.  Evoluta  soLemni- 
tatepaschali,  lonjamquidtsed  quomodo,aut  quan* 
dofieridebeat,  secreta  primum  collatione  traaatur . 
Putabatur  a  quihusdam  Viennensis  senatus,  cujus 
tunc  numermis  iUustribus  cujia  florebat,  inoentis 
nonposse^  adici,cumvixacquiesceret  Legnimis  in- 
eUnari.Sedpius  acsoUicitus  pastorsapientise  saUbus 
largus  mansuefaciendarum  ootum  pnus  orando  ani- 
mum  quam jferorando moUivit  auditum.  Panditigi- 
tur  dtspositionem,  indicit  ordinem^expnnitsalubn- 
tatem.  Et  verum  [Leg.  viri]  tam  reiigiosi  quam  soler- 
Os  ingeniiparum  fuit  ,si  obedientibus  propositum  tan- 
tummode  institutionis  protkeret,  nisi  inter  initia 
etiam  vinculumconsuetudinis  assignaret.  Inspirante 
igilurcompunctorumcordibus  Deo,  auditura  cunctis 
eonflrmatury  attoUitur.  Eligitur  protempore  tridu- 
um  prxsens,quodinter  Ascensionis  sacroe  cultum 
diemque  Dominicum,  quasi  quodam  opportunitatis 
proprix  ttmbo  nrcumpositis  soLemnitatibus  margi» 
naretur :  Et  paulo post ;  Secutx sunt  susciduo  tempo- 
requxdamEcclestm  GaUiarum  rem  tam  probabiLis 
exempli;sictamenquodhocipsum  non  apudomnes 
nsdemdiebusquibuspenes  nos  institutum  fuerat  ce- 
lebrereturlLea.ceLebrareturyNecporromagni  inte- 
reratquodtriauumydummoaoPsalmorum  officia  La- 
erymarumque  functionibus  annuis  persolverentur. 
Tamen  cum  dilectioneRogationum  etiamsacerdotum 
erescenieconcordiay  adunum  tempus,  id  est  adprm- 
sentes  dies  universalis  observantise  cura  concessit, 
Rsc  ATitns ;  qa» transcripsi  ex  codice  ms. Bibliothecffi 
FloriacensiSiqnamTishicsermojam  pridem  a  Johanoe 
Gagneio  editns  fuerit. 

Idem  testatur  Appollinaris  Sidonius,  lib.  i.epist.  7, 
ad  sanctum  Mamercum  :  Solo  tamen  invectarum  te 
auetore  HogationumpalpatumauxiLio,eie.  ;el  epist. 
H,  lib.  VII :  Quidquid  iLLud  est,  quod  otio  veL  negotio 
vacas,  in  urbem  tamen  (nisi  faLLimur)  Rogationum 
eoniemplationerevocabere  ;quarum  nobis  solemmta- 
tem  pnmusMamercus  pateret  pontifex  revereniis 
simo  exempLo,  utiLissimo  experimento  invetdt,  tns- 
tUuit,  invexit.  Quibus  verbis  nibil  clarius  dici  potest 

Ita  docet  Aimoinns,  lib.  i  de  Gestis  Francorum. 

t  Id  ••<  adjid  ;Bio  enim  in  Mss.  legitur. 


A  Similia  referuntur  a  Burchardo,  lib.  xni,  cap.  7,  ex 
conc.  Aureiianensi.  Ita  docenlalii  veteres,  qui  con- 
slanter  asserunthai*um  triduanarum  anteAscensio- 
nem  Domini  Rogationum  auctorem  fuisse  sanctum 
Mamertum  ;  nonveroinstauratorem,  utnonnullisre- 
centioribus  placet  ob  sequentia  Sidouii  verba  : 
Quippe  prius  {quod  saLva  fidei  pace  sit  dictum)va' 
gse  infrequentesque,utquesic  dixerim,  oscitabundse 
suppLicationes.  Qusb  tamen  asserlioniiiostraBminime 
nocent.  Etsi  enim  ante  sanctum  Mamertum  fuerint 
Rogationes,  hoc  est  supplicationes,  seu  Processiones, 
aut  litanise,  ut  vocant,  erant  tamen  vag8e,ide$t  non 
statfle,  nec  certo  die  stabiles,  sod  indictse,  quasob  va- 
rias  calamitates  descriptas  a  sanctis  Avito  et  Grego- 
rio  Turonensi,  et  aliis,  pridie  ante  Ascensionem  Do- 
miniinstituit  celebrandas.  Itaque  Tot*a^a?nonitaca- 
piendum  est,  quasi  olim  populus  in  Rogationibus 
circa  temola  vagaretur  equitando. 
Neque  nuic  explicationi  favent  ca  que  habentur 

g  apud  Burchardum,  cap.  cilato  :  Nemo  ibi  equitare 
prsesumatfSed  discaiceaiispedibusomnes  inced<mt. 
Et  in  concilio  Moguntino,ca|).  33:Placuit  utLitania 
majorobservanda  sit  acunctis  Christianis  diebus  tri- 
buSjSicutLegendorepenmus,  eisicut  sancti  Paires 
nostriinstUuerunt,non  etfuitando,  nec  pretiosisves- 
tibusmduti.  Namque  aliud  estvagari  circa  templa, 
aliud  estinipsaprocessione  equitare;  pra?terea  ejus- 
modi  conciha  sunt  posteriora  aetate  saucli  Mamerti.Nec 
valet  quod  dicunt  sanctum  Augustinum,  serm.  473, 
meminissehujusmodiRogationum,  siquidem  hicser- 
mohonestsanctiAugustini,  qui  etiam  in  quibusdam 
ejus  395  Godicibus  non  exstat,  nec  ilhus  stjlum 
tapit,  sed  est  sancti  Csesarii  Arelatensis,  habeturque 
inter  ejus  sermones  Iri^esimus  septimus.  Imo  Roga- 
tiones  bujusmodi  sancti  Augustini  docfrinae  adver- 
santur;quod  patetexilliusepist.  U9,  adJanuarium. 
ibi  enim  abunae  ac  diserte  agit  de  vacatione  a  jeju- 
nio,  quae  contingit  inter  Pascha  et  Pentccoslen,  ra- 
tionemque  dierum  illorum  quin(|uaginta  enucleatius 

C  explicat,  quam  triduanum  illuid  jejunium  interci- 
dens  prorsus  labefactai*et.  Sic  enim  ait  :  Qui  dies 
quinquagesimus  habet  aiiudsacramentum,quodsep- 
ties  sejdem,  quadraginta  novem  fiant;et  cum  redi-- 
turadinitium,quodest  octavus,qui  et  primus  dies, 
quinquaginta  compLenturpost  Domini  Resu^reciio- 
nemjaminfigura  non  Laboris,sed  quietis;  propter 
quodetjejunia  relaxantur.  et  stantes  oramus,  quod 
estsi^um  Aestcfrec/umi^.Quare  Amalarius  Fortuna- 
tus,  in  lectionesancti  Augustiniapprimeversatusiib.i 
deOfGc  eccl.,  cap.  37,pra!claredicit :  Sequituruna  va- 
neias  inter  octavas  Paschce  et  vigilias  Pentecostes, 
h  oc  estjejunium  ttiduanum  in  vig  it^aA  scensionis  Do- 
mini.  AJiror  quomodo  inoLeoit  consuetudo  praesentis 
jejuniiin  nostra  hccLesia,  quae  lamen  non  tenelur  per 
omnesOrientaLesEcclesias;cum  sanctt  Patres,  quos 
memoravimus,  Ambrosius,  Bieronymu^et  Augusti- 
nusdicantreiaxatida  jejunia  tetnpore  PtntecosieSt 
necnonetiatnvenerabilispresbyterBeda.  Postea  re- 

D  fertinstitutionemadsanctumMamertum,quemadmo- 
dumetOrdoRomanus,qui  insuper  addit  eam  aGailis 
ad  Romanos  fluxisse. 

Quoniam  autem  hicagitur  de  litania  majore,  non 
erit  absurdum  his  subjicere  veterem  litamse  formu- 
lam,  quae  exstat  inCodice  ms.  Hibliothecte  Corbeien- 
sis  octingentis  abhinc  anniscirciterscriptOjCUJus  ti- 
tulus  est :  Incipit  ordo  Orationum. 

Incipit  litania. 

Kyrie  eleison.  tribus. 

Christe  eleison.  tnbus. 

Ghriste  audi  nos.  tribus. 

Christe  miserere  nobis. 

Sancte  sanctorum  Deus  miserere  nobis. 

Sancta  Vir^o  virgioum,  intercede  pro  nobis. 

Sancta  Dei  Genitrix,  intercede  pro  nobis. 

Sancta  Maria,  ora« 


38? 


1n  S.  GREGORH  LIBRUM  SACRAMElNtORUftt  NOTifi. 


388 


Sanci^  Petre,  ora. 

Sancte  Paule,  *  ora. 

Sancte  Andrea,  ora. 

Sancte  Jacobe,  ora. 

Sancte  Joannes,  ora. 

Sancte  Thoma,  ora. 

Sancte  Jacobe,  ora. 

Sancle  Phi  ippe,  ora. 

Sancte  Bartholomaee,  ora. 

Sancte  Matthaee,  ora. 

Sancte  Simon,  ora. 

Sancte  Taddiee,  ora. 

Sancte  Matliia,  ora. 

Sancte  Barnaba,  ora. 

Sancte  Luca,  ora. 

Sancte  Marce,  ora. 

Sancte  Stcphane,  ora. 

Sancte  Glemens,  ora. 

Sancte  Sixle,  ora. 

Sancte  Laurenti,  ora. 

Sancte  Dionjsi,  ora. 

Sancte  Hu^tice,  ora. 

Sanctc  Eleutheri,  ora. 

Sancle  Quinline,  ora. 

Sancte  Luciane,  ora. 

Sancte  Firmine,  ora. 

Sancte  Crispine,  ora. 

Sancte  Crispiniane,  ora. 

Sancte  Maunci,  cum  sociis  tuis,  ora. 

Sancte  Siivester,  ora. 

ftftC  Sancte  Klari  [Leg.  Hilari],  ora. 

ancte  Martine,  ora. 

Sancte  Cassiane,  ora. 

Sancte  Hemegi,  ora. 

Sancte  Medarde,  ora. 

Sancte  Vaedaste,  ora. 

Sancte  Germane,  ora. 

Sancte  Gaurice,  ora. 

Sancle  Amande,  ora. 

Sancte  Eligi,  ora. 

Sancte  Henedicte,  ora. 

Sancta  Felicitas,  ora. 

Sancta  Perpetua,  ora. 

Saucta  Agatha,  ora. 

Sancta  Lucia,  ora. 

Sancta  Agnes,  ora. 

Sancta  Cecilia,  ora. 

Sancla  Anastasia,  ora. 

Sancta  Eufemia,  ora. 

Sancta  Columba,  ora. 

Sancta  Genofeva,  ora. 

Sancta  Aldegundis.  ora. 

Sancta  Gertrudis.  ora. 
Omnes  sancti,  orate  pro  nobis. 
Propitius  esto,  parce  nobis,  Domine, 
Propilius  csto,  libera  nos,  Domme. 
Ab  omni  malo,  libera  nos,  Domine. 
Ab  omni  tentatione  diabolica,  libera  nos,  Domine. 
Ab  omni  cogitatione  mala,  libera  nos,  Domine. 
Ab  omni  iniquitate,  libera. 
Ab  omni  immunditia,  libera. 
Per  crucem  tuam,  libera- 
Pcccatores,  te  rogamus  audi. 

Ut  pacem  nobis  donare  digneris,  Domine  Jesu,  te 


rogamus. 


Ut  tranquillitatem  pacis  Ecclesise  tuee  largiri  di- 
gneris,  Domine,  te  rogamus. 

Ut  iram  tuam  a  populo  Christianoamovere  digne- 
ris,  te  rogamus. 

Ut  ab  hostium  periculis  nos  defendere  digneris,  te 
rogamus 

Ut  indulgentiam  delictorum  nostrorum  nobis  do- 
nare  dignoris,  te  rogamus. 

Ut  remissionein  pcccatorum  nostrorum  nobis  do- 
nare  digneris,  DomineJesu,  le  rogamus. 

Ut  gratiam  sancti  Spiritus  cordibus  nostris  cle- 
menterinfundere  digneris, Domine  Jesu,  terogamus. 


A  Ut  intercessionera  sanctorum  tuorumnobis  donare 
dign  ris,  Domioe  Jesu,  te  rogamus. 

Ut  fidem  rectam  nobis  dooare  digneris,  Domine 
Jcsu,  te  rogamus. 

Ut  spem  firmam  in  tua  bonitate  nobis  donare  di- 
gneris.  liomine  Jesu,  te  rogamus. 

Ut  vitam  wternam  nobis  douare  digneris,  Domine 
Jesu,  te  rogamui. 

Ut  lumen  perpetuum  nobis  donare  digneris,  Do- 
mine  Jesu,  te  rogamus. 

Ut  nobis  laudem  sanctorum  nomini  tuo  dooare, 
Fili  Dei,  te  rogamus,  audi  nos. 

Agnus  Dei,  qui  tollis  peccata  mundi,  miserere. 
Christe,  audinos  frt6ws.  Kyrieeleison.friAws.Christe 
eleison.  tj'ibus.  Kjrie  eleison.  tribus.  Pater  noster. 

Oralio  post  Utaniam, 

Deus  excrcitum,  DeusAbraham,  Deus  IsaaCjDeus 
Jacob,  Deus  palriarcharum,Deusprophetarum,Deus 
3  apostolorum,  Deus  martyrum,  Deus  confessorum, 
Deus  virginum,  Deus  omuium  sanctorumjquemlri- 
num  in  [jersonis,  unum  in  substantiaconfitemur.  ex 
quo  orania,  per  quem  omnia,  in  quo  omnia,  etc. 

Circa  hanc  Iitaniam  observandum  est  ad  to tribus 
subaudiendum  esse  t6  vicibus,  et  adro  miserere&np- 
plendum  esse,  to  nobis^ei  ad  t6  ora  zopro  no6w;et 
m  prccibus,  ubi  non  est  t6  Domine  Jesu,  illud  esse 
subintelligendum. 

397  tandem  ex  his  notandum  est  olim  nondici 
sohtum  Audi  nos,  ad  illud  Te  rngamus,  nisiio  his 
duabus  supplicationibus,  Fili DeieiPeccatores.{}no<i 
videre  est  etiam  in  litania  Ratperti,  ctsi  versibus 
scripta,  apud  (^anisium,  tom.  v  antiq.    Lect,  p.  2  : 

Nos  peccatores  audi,  te,  Christe,  rogamus. 

Ut  pacem  nobis  dones,  te,  Christe,  rogamus. 

Crimen  ut  omne  tuis  solvas,te,  Christe,  rogaraus. 

Aurae  temperiem  dones,  te,  Christe,  rogamus. 

Ut  fruges  terrae  dones,  te,  Christe,  rog&mus. 
r%      Ut  populum  cunctumsalves,  te,  Chrisle,  rogamus. 

Ecclesiamque  tuam  firmes,  te,  Christe,  rogamos. 

Fili  celsithroni.  nos  audi,  te  te  rogamus. 

Ubi  vides  ad  illas  precationes,  Peccatores,  el  Fiix 
Deiy  tantum  iuterseri  verbum  audi,  quod  polerat 
fieri  ctiam  in  aliisprecationibus,  sublatis  quibusdam 
vocabulis,  salva  sensus  et  carmioum  integritate, 
verbi  gratia : 

Ut  pacem  dones,  audi,  te,  Christe,  rogamus. 

Ut  crimen  solvas,  audi,  te,  Christe,  rogamus. 
Et  sic  de  cieteris.  Et  sane  clarior  sensus  est,  cum  ab 
his  precibus  abest  t6  audi  nos.  Apud  Arnoldum 
Wionem,  lib.  iv  Ligni  vitae,  CHjp.  12,  habeturliiania, 
quam  testatur  ille  essc  sancti  Gregorii  Magni,  s«^que 
in  (^odice  ras.  Casinensis  monasterii  reperisse.  Sed 
nerao  est,  vel  leviter  antiquitatis  ecclesiasticie  stu- 
diisimbutus,  quiejusmodi  litaniam  illius  esse  arbi- 
tretur,  ut  omittam  de  invocatione  ejusdem  sancti 
Gregorii.  et  quorumdam  sanctorum  adliuc  cum  ha- 
|.  bita  est  viventium,  quae  in  iila  contiDetur. 
"      381.  Menf em  familiae  tuae,  eic. 

Uaec  et  similes  Orationes  anteMissam  dicuntur  ad 
Collectam  seu  Processionem,  id  est  in  locoadquem 
clerus  et  populus  pervenere. 

382.  Fatujari, 

Id  est,percuti.Nonius  Marcellus,  ca[».  4,  Fatigartj 
Perculere.  Virgdius^  Itb.ix  : 

....  Versaque  juvencum 
Terga  fatigamus  hasta 

Et  ita  non  semel  usurpalur  in  hoc  Sacramentorum 
libro,  ut  infra,  feria  3  :  Noatvis  faf igamur  offensiS' 
Id  est,  ob  nostra  delicta  percutimur. 

383.  Prxsta,  quxsw/ius,  omnipotens  Deus,  etc.In 
Excusis  sequuntur  Orationes  in  caiDpo.  qu»  non 
exstantinCodicibus  nostris  mss.  necapadPamelium. 

384  Jejunii  vestri  et  precumvota.  Id  est,  devotas 
oblationes  jejunii  vestri  et  precum« 

385.  Nostris  fatigamur  o/fensis,  Id.ostj,  ob  delicta 
nostra  corripimur,  et  percutimor. 


m 


IN  S.  GREOORH  LtBRtJM  SAGRAMENTORUM  NOTiB. 


390 


386.  Verx  eredulitatis  instrumentts.  Id  esl,  vcrae 
fidei  scripturis,  libris,  idest  docirinis.  Estque  meto- 
nTmiacontinensprocontento.  Instrunientum  autem 
aliquando  pro  libro  usurpatur.  Tertullianus,  lib.  v 
adversus  Marcionem  :  QaarUas  autem  foveas  in  ista 
vtl  maxime  epistola  Marcion  fecent,  auferendo  qua? 
volMt,  de  nostrt  instrumenti  integritate  patehit,  In 
Apoiogetico :  Primam  instrumentis  istis  auctoritatem 
tmm  antiquitas  indicat.  Et  infra  :  Sed  qmniamedi- 
dimus  antiquissimis  Judtporum  instrumen/is  sectam 
istam  esse  suffuttam, 

387.  /n  ascensu  Domini.  Ascensa  id  est  ascensio. 
Jfagister,  in  regula  Mss.,  cap.  28  :  Quia  ascensa  Do- 
vnm  ipso  die  omni  tempore  occurrit.  Haec  autemlectio 
babetur  in  Codicibus  Kbem.  ct  Rodradi. 

3^.  Concede,  quwsumuSy  etc.  Alcuinus.  lib.  ii  ad- 
fersus  Elipantiim  arcbiepiscopum  Toletanum  hunc 
Oraliouem  citat,  ut  probet  Jesum  Christum  398 
essc  verum  Dei  Filium,  non  adoptivum  :  Item  in 
Ascensione  Domini,  Concede,  qwpsumus,  omnipotens 
Deuf,  ut  qui  hodierna  dtc  Unigenitum  tuum  ad  calos 
asctndisse  credimus. 

389.  Dona.  Id  est,  Spiritura  sanctum. 

390.  Suis  participibus.  Id  est,  apostolis. 

391.  i4n/e  descensum  fontis.  Id  est,  ante  descen- 
suiD  in  fontem,  baptismi  celebrandi  ^ratiavidelicet, 

iaita  vetus  Ecclesifie  institutum,  quo  m  solemnitati- 
los  Peuteeostes  et  Paschs  baptismus  conferebatur. 
otdocet  Tertullianns  lib.  de  Baptismo  :  Diembapti- 
mo  sdemniorem  Pascha  prasstat.  Et  Paulo  post : 
Eiindt  Pentecoste  ordinanais  taoacris  latissimum  spa- 
tium  est.  Id  etiaro  notum  est  ex  epist.  4  et  8  sancti 
Leonis,  historia  Socratis,  et  concihis  mox  citandid. 
De  baptismo  Paschali  luculentum  habemus  testimo- 
DiQm  apud  Fortunatum,  lib.  iii,  carm.  7,  ubi  agens 
de  solemnitate  Paschaii  hflec  sub  carminis  Bnem 
scribit : 

Rei  sacer  ecce  tui  radiat  pars  roagna  triumphi, 
Cum  puras  animas  sacra  lavacra  beant, 

C&ndidus  cgreditur  nitidis  exercitus  undis. 
Atque  vetusvitium  i^urgat  in  amne  novo. 

Fulgentes  animas  vestis  quoque  candida  signat, 
bt  grege  de  niveo  gaudia  pastor  habet. 

Debaptismo  Pentecostes  h«c  habet  idem  Fortuna- 
tas,  lib.  V,  carm.  4,  agens  de  Judxis  a  sancto  Avito 
Arremae  episcopo  ipso  die  baptizatis  : 

Ecce  dies  aderat  quo  Spiritus  almus  ab  allo 

Missus  apostolicis  fluxit  in  ora  viris. 
Lei  sacra  ruricolas,  urbanos  excitat  omnes, 

Gertatimque  aditus  ad  pia  festa  ferunt. 
Abluitur  Jadeeus  odor  baptistnate  divo, 

Ct  nova  progenies  reddita  fertur  aqiiis. 

Idemridereest  apud  sanctum  Hieronjmum,  epist. 
ad  Pammachium,  adversuserrores  Joannis  Hieroso- 
Ijmitani  :  Nos  ndndimus  Ecctestam^  qui  ante  paucos 
mmes  eirca  dies  Pentecostes,  cumt  obscurato  sole, 
9mnn  nundvs  jamjamque  venturum  judicem  formida- 
Ttt,  quadraginta  dirersce  (Ptntis  et  sexus  presbyleris 
twoUulimus  baptizandos.  Kt  paulo  post  menlionem 
facit  baptismi  paschalis.  ConstantinusMagnusimpe- 
fator  ipse  Pentecostes  baptizatus  est  die,  ut  testatur 
Eoseuius  in  ejus  Vita,  cap.  64.  Quia  vero  in  ipso  so- 
bsoccubitn  solemnitas  Paschalis  incipiebat  olim, 
bocesl  vcspere  Sabbati,  et  ipsa  nocte  baptisma  ce- 
ebrabatur,  ot  constat  ex  officio  Sabbati  sancti, 
eiepbtolaPaschasiniLilybetani  adsanctum  Leonem 
P5pam,  binc  fit  at  juxta  vulgarem  loquendi  modQm 
«fioilor  baptisma  in  ipso  Sabbato  Pasch»  r^elebrari  ; 
ctiialoquitar  sanctus  Gregorius,  lib.  iv  Dial.,  cap. 
3J:  Quidam  curiaiis  sacratissimo  paschali  Sabbato 
jwencMlam  eujusdam  fidelium  in  baptismate  suscepit. 
IdeioqQe  de  Sabbato  Pentecostes  dicendum  est. 

Postea  vero  qaidam  baptizaverunt  in  solemnita- 
^ibas  martjram  ;  (][uod  tandem  prohibitumestasan- 
cto  Leane  papa,  epist.  80,  et  a  concilio  Matisconensi 
t  ctxi.  3  Qaiclam  etiam  baptixaverunt  in  solemni- 


A  tate  EpiphaniiB  ;  quem  morenfi,  cum  in  Sicilia  inole- 
vissel,  sustulil  sanctus  Leo  papa,  epist.  4.Qui  eliam 
cum  in  Gallia  obrepsissel,  sultem  in  Neustria,  seu 
Normania,  sublatusest  in  concilio  Itothomagensi 
celebralo,  anno  Don)ini  10*2  :  Vtgiha  vei  die  Epi' 
phanicp,  ut  nullus,  nisi  infirmitatis  necessttate  baptize- 
tw\  omnino  intirdicimub. 

Haec  tamen  cousuetudo  post  sanctum  Leonempa- 
pam  perseveravitin  Africa,  ut  notum  estex  Victore 
Uticensi,  lib.  u  399  ^^  persecutione  Vandalica, 
tempore  sancti  Eugenii  episcopi  Carthaginiensis,qui 
non  multo  post  sanctum  Leonem  floruit  :  Fuii  'm- 
quit)  in  eadem  rivitate,  id  est  Carthagine,  quidam  cx- 
cus  civibits  civitatique  notissimus,  nomine  Felxx.  Hic 
visitatur  a  Domino,  prxdicitnrque  ei  nocte  per  visum 
(dies  enim  Epiphaniorum  illucescebat)  :  Sur^e,  vadead 
servum  meum  Eugenium  episcopum,  et  dtces  ei  quia 
ego  te  ad  illum  direxi  ;  et  ilta  hora  qua  benedicit  fon- 
tem  ut  haptizentur  accedentes,  continget  oculos  tuos  et 

B  aperientur.  01  im  etiam  in  Lycia  baptismus  celebra- 
tusest  in  die  Epiphanice,  ut  cx  his  Joannis  Moschi, 
cap.  214.  Prati  spiritualis  videre  licet  :  Soruba  vi- 
cus  qwdam  est  aa  radices  montis,  in  quo  Sfta  est  Caea- 
nensium  civitas  :  in  eo  baptisterium  est  quodin  sanctis 
eptphaniis  sudat,  qui  sudor  per  tres  horas  continuis  in- 
crementisaugetur,  et  postbaptismaperaclum  decrescere 
incipit,  et  tribusalits  horis  sensim  deficit.  Q\ioAh{xi^.m 
praifatus  vicus  sit  in  Ljcia  idem  Moschus  testatur 
capite  sequenti. 

In  quibusdam  vero  Galliae  partibus  baptismi  cele- 
britas  videtur  usilata  in  natali  Domini.  Siquidem 
Clodoveeus,  primus  Francorum  Uex  Christianus,  eo- 
dem  die  baptizatus  est,  ut  te.>tatur  Avitus  episcopus 
Viennensis  epist.  ad  eumdem  vegem  :  Si  qutdem  et 
occiduis  partxbus  inrege  non  novo  novi  jubaris  lumen 
effulgurat  ;  cujus  splendorem  congt^e  Redemptoris  wo- 
stri  nativitas  tnchoavit,  ut  consequenter  eo  dieadsalu- 
tem  regenerari  ex  unda  vos  pateat,  quo  natum  redem- 

C  ptioni  suas  coili  Dominum  mundus  accipit.  Igitur  qui 
celeber  est  natalis  Domini^  sit  et  vestri,  quo  vos  scil(cet 
Christo,  quo  Christus  ortm  est  mundo  ;  m  quo  vos  ani- 
mam  Deo,  vitam  prsssenlibus,  famnm  posteris  conse- 
crastis  (Tom.  i  Conc.  Catiice  Ja^^obi  Sirmondi).  Haec 
ille  ;  etsi  Fredegarius,  cap.  11  Hist.  Fraricorum,  et 
flinemarus.  in  Vilasancti  Remigii  citataab  Ilerivfeo 
archiepiscopo  Rhemensi,  in  epist  ad  Vionem  archie- 
piscopum  Rothomagensem,  scribant  eum  id  die  Pa- 
schffi  fuisse  baptizatum  ;  tamen  potior  est  Aviti, 
quippe  Clodovaeo  ipqualis,  auctorilas.  Sententiam 
hancconiirmat  miraculum  quod  Ebreduni  olim  in 
Natali  Domini  et  in  Coena  dominica  quotannis  con- 
tingebatcirca  baptisterium  ffidificatum  a  sancto  Mar- 
cellino  quondam  illius  urbis  episcopo.  Illis  namque 
dielms  quotannis  in  illoiavacro  seu  baptislerio  aqua 
divinitus  oriibatur,  dequo  etiamad  aliul  lavacrum, 
baptismigratia,  aqua  deferebatur,  ut  scribii  sanctus 
Gregorius  Turonensis,  cap.  69  libri   de    Gloria  con- 

P  fessorum.  Quod  sane  miraculum  in  Nalali  Domini 
non  conligissel,si  baptisma  illo  die  confcrrinoo  de- 
buisset.  biic  olim  in  Sicilia,  in  possessione  qua;  Mel- 
tinus  dicitur,  fonsbaptisteriiquotannis  indiePaschae 
divinitus  implobatur,  ut  rcfertPaschasinusepiscopus 
Lilybctanus,  in  epist.  ad  sanctura  Leoncm  papam. 

Si  tamen  intercidisset  morlis  periculum^citraprt^e- 
dictas  solemnilates  baptizabanlureegroti,  ut  planum 
ex  epislolis  sanctorum  Cornelii  et  Cypriani  mox  ci- 
tandis,  ex  concilio  Matisconensi  supracitato,  ex  epi- 
stola  Gregoriill,  adclcrumct  plebem  Thuringorum, 
et  ex  concilio  antissiodorensi,  can.  8  :  Non  licet 
absque  Paschx  solemnitate  uilo  tempm^e  baptizare, 
nisi  illos  quibus^norsvicinaestyquos  grabatariosdicunt, 
Ubi  nota  grabatorios  esse  eos  qui  in  lecto  seu  gra- 
bato  pcr  aspersionem  autperfnsionem  aqucR  obmor- 
tis  periculum  baptizabantur,  quos  aliter  clinicos,  a 
x^tvij,  id  est  lectus,  vocant,  ut  manifestum  esl  ex 
epist.  7.3  sancti  Cjpriani.  qui  hanc  bapliz>jndi  ralio- 
nem  raerito  defendit,  et  si  de  ea  Cornelius  papa  du- 


m 


IN  S.  GREGORIt  LttoUM  SACkAMENtORtJM  HOtM. 


39) 


bilare  videtur  in  epist.  ad  Fabiucn  episeoputn  AdUo  A 
chenum  apud  Eusebium,  lib.  vi  Hist.  Eccl.,  cap.  35. 
Erant  taroen  ejusmodi  baptizati   irregulares,  ut  lo- 
quuntut ,  ncc  ad  clerum  ascisci  poterant,  ut  testatur 
Uornetius  papa  ^pistola  citata. 

Sed  Thessalorum  severior  quampareratdisciplina 
fuit,  400<I"i  exlrasolemnitatem  Paschalemnemi- 
nem  prorsus  baptizabant,  ita  ut  paucis  exceptis  om- 
nes  sine  baptismate  e  vivis  excederent,  ut  scribit 
Socrates,  lib  v  Hist.  Eccl.,  cap.  21.  Si  vero  de  in- 
fantibus  sermo  sit,  usitatum  fuit  aliquando  priscis 
illis  temporibus  ut  citra  solemnitatem  Paschse  et 
Pentecostes  baptismum  susciperent,  utdiscimusex 
sancto  Cyprianoy  epist.  59,  ubidisputat  in  quemdam 
qui  asseverabat  infantes  non  esse  tertio  aut  altero 
natalis  sui  die  baptizandos,  sed,  quemadmodum  in 
circumcisione,  octavum  diem  esse  exspectandum. 
Si  enim  tum  moris  fuisset  in  parvulis  ilhs  Paschae  et 
Pentecostes  protelare  diem,  frustra  sanctus  Gypria- 
nus  eos  ante  octavum  natahtiorum  diem  possebapli*  B 
zari  contenderet. 

39i.  Qui  sacramentum.  In  aliis  Codicibus  nostris 
mss.  habetur  Pr»fatio  :  Qui  ascendens  super  omnes 
cceloSy  etc.,  ut  in  Missali  Romano. 

Et  diem  sacratissimum  Pentecostes  pramenientes, 
Ita  in  Editis  et  in  Codicibus  Ratoldi  et  Hhem..  et 
apud  Pamelium.  In  Codice  Rodradi  iegilur  :  Et  diem 
sacratissimum  Pentecostes  celebrantes,  Optime,  auia 
cum  in  ipsa  nocte  quse  Jucescit  in  Dominica  hsec 
Missa  olim  celebraretur,  post  Vesperam  videlicet 
Sabbati,  jam  ipse  Pentecostes  dies  incoeptus  erat 
juxta  morem  Ecciesise,  ut  supra  dePaschate  dictum 
est,  non  vero  juxta  sseculi  consuetudinem. 

394.  Qui  ascendens  super  omnes  ccelos,  etc.  In  Co- 
dice  Rhem.  est  alia  «  Prsefatio  :  Qui  hodie  sancti 
Spiritus  celebramus  adoentum,  etc,  ut  in  Missa  Am- 
brosiana,  in  qua  reclius  legitur  t6  quia,  his  in  ejus 
fine  additis  :  Quapropter  profusis  gaudiis  totus  in  orhe 
terrarum  mundus  exsultat,  qude  desiderantur  in  (^od.  Q 
Rhem.  In  eadem  Ambrosiana  Missa  le^itur  :  Distri- 
butor  xdem  et  fidei  unius  effectory  cum  m  dicto  Cod. 
Rhem.  scriptum  sit,  dfstributor  idem,  et  unus  effector, 

395.  In  tgneis.  Optime.  In  Editis  etaJiisCodicibus. 
Dostris  mss.  et  apud  Pamehum  iegitur  ^  innumeris, 

336.  A  spead  ypeciem  pervenire,  Est  paronomasia, 
id  est  a  spe  ad  fruitionem  aeternorum  bonorum  per- 
venire  ad  contemplationem  faciei  Dei ;  nam  specics 
faf-iem  significat.  Nonius  Marcellus,  cap.  4  :  Species 
dicitur  ejfigies,  facies,  Limus  JEgisto  :  Jamne  oculis 
specie  taeta  viri  optabili.  Unde,  cap.  1,  ait  :  17<  ab 
aspectu  species,  et  a  fingendo  ^ura,  ita  a  faciura 
corporis  facies.  Species  ergo  hoc  loco  est  clara  Dei 
visio.  ita  apud  TertuUianum,  lib.  de  Resurrectione 
carnis :  Itaque  confisi  semper  et  scientes  quod  cum 
immoramur  in  corpore,  peregrinamur  a  Domino ;  per 
fidem  enim  incedimuSy  non  per  speciem. 

397.  Feria  5.  Hflec  feria  non  est  in  Codicibus  Ro- 
dradi  et  Rhemensi,  de  qua  ita  monent  Ordo  Roma-  t\ 
nus,  et  Alcuinus :  Feria  5  deest  officium  et  Missa;  et 
ideo  debes  cantare  de  Dominica  Pentecostes.  In  Cod. 
Ratoldi  abbatis  Missa  hujus  feriae  quintae  est  ut  in 
feria  6  hujus  Codicis  sancti  Eligii. 

398.  Da,  qusesumus,  Ec^ilesiae,  tuae,  ctc.  In  Codice 
Ratoldi  abbatisesthic  aliaMissa^Prsefationeexcepta. 

399.  Si  in  Jejunio  fuerit.  Haec  verba  desidcrantur 
in  Editis  et  in  aliis  Codicibus  nostris  mss.  et  apud 
Pamelium  Notanda  tamen,  quia  oiim  jejunium 
quarti  mensis  non  semper  cadebat  in  hebdomadem 
Pentecostes  ;  qua  de  re  infra. 

401  ^^*  ^^  ^^  spiritus  tui  lumen  infundat.  Id 
est,  ut  nobis  Spiritus  tui  lumen  infundatur.  Est  hy- 
pallage. 

•  Esteliam  omnino  diversa  in  vet-  Sacram.  Gal- 
lic,  ubi  fesLum  hoc  appellalur  in  Quinquayesimo  ;  at 
eadem  in  Codice  Reg.  buecise  et  in  aliis  Mss.  nostris. 

I>  In  Cod.  Reg.  Suec.  legitur  :  Apostolos  plebem- 


401.  Dominica  octavas  Pentecostes.  InEdiih  \tsn. 
tur,  Dominica  in  nocte  Pentecostes  { Vide  Microl,,  cap 
69)  Sed  quid  haec  sibi  velint  non  satis capio. iDCod! 
Rodradi  ita  habetur  :  Die  Dominico  vacat.  Assignan- 
tur  tamen  tres  Orationes  in  hunc  modnm  :  Depreca- 
tionem  nostram,    Domirte,   quaesumus,  exaudt^  elc. 
Super  oblata :  Munera,  Domtne,  oblaiasanctifieay  etc. 
Ad  Completa :  Haec  nos  communio,  Domine,  purget  a 
crimine.  Verum  in  appendice  ejusdem  Codicis  habe- 
tur :  Dominica  in  octabis  Pentecostes  ;  cujus  Oratio- 
nes  sunt  ut  Codicibus  Ratoldi  et  Khemensi,  in  qai- 
bus  nulla  est  mentio  sanctissimae  Trinitatis ;  sed  in 
serie  Praefationum  ejusdem  Codicis  Rodradi  in  octa* 
vis  Pentecostes  exstat  praefatio  de  sancta  Trimtate 
eadem  cum  Missali  Romano  et  hoc  s.  Etigii  Godice, 
quam  etiam  repcrire  est  in  Codicibas  Ratoldi  et 
Rhemensi.  In  benedictione  Codicis  Ratoldi  primus 
versiculus  meminit  sanctissimae  TrinitaUs  in  huoc 
modum :  Benedicat  vos  Trinitatis  diviwe  Majestas,  et 
una  Deitas,  Pater,  et  Fdius,   et  Sptrittis  sancttu ; 
tatesque  inveniat  dies  examinationiSy  imates  emisit  fcms 
regenerationis.  Amen,   At  in  Benedictione  Codicis 
Rhemensis,  ne  verbum  quidem  de  Sacratissima  Th- 
nitate  videre  est. 

Hsec  diversilas  officii  inde  manavit,  quod  quidam 
affirmarent  octAvam  Pentecostes  es^e  celcbrandam, 
aliis  negantibus  ;  auam  controversiam  in  Galiia  di- 
versalus  fierno  abbas  Augiensis,  ut  ipse  testatur, 
cap.  3  libri  de  ^uibusdam  rebus  ad  Missam  spectan- 
tibus,  agitari  vidit,  etin  fine  capitis  tandem  concla- 
dit  celcbrandam  esse  octavam  Pentecostes. 

Micrologus,  cap.  16  libri  deecci.  Observationibus, 
ne^at  plane  celebrandum   esse  festum  sanctissim» 
Trmitatis,  quia  Dominici  dies  ejus  honori  deputati 
sunt,  scribitque  officium  de  sancta  Trinitate  fuisse 
compositum  a  Stephano  Leodiensi,  illudque  rcpa- 
diatum  fuisseasedeapostolica;et  Alexandrum  papam 
requisitum  de  die  sanctte  Trinitatis,   respondisse, 
juxta  Ordinem  Romanum  nulium  diem  specialiter 
ascribi  debere  solemnitati  sanctae  Trinitatis,  sicut 
nec  sanct»  Unitatis,  prsecipue  cum  in  omni  Dominica, 
imo  quotidie,  utriusque  memoria  celebretur.  Tamen, 
cum  hoc  festum  tiabeatur  in  nostro  Codice  sancti 
Eli>^ii,  et  in  Sacramentaris  editis  ex   Vaticano,  noo 
est  dubium  quin  fuerit  olim  celebratum,   sed  postea 
intei*missum,  tandemque  a  RomaDis  pontificibus  in- 
stauratum.  Et  miror  sane  id  quod  scribitur  abeodem 
Micrologo  de  l*raefatione  sanctae  Triaitatis  a  Pelagio 
papa  instituta,  cum  ait  illam  diebus  Dominicis  ve- 
quentari ;  nam  in  omnibus  noslris    Sacramentariis 
mss.  ct  in  Editis  ex  Vaticano,  ejusmodi  Praefatio  in 
nulla  Dominica  (si  octavam  Pentecostes  exceperis) 
reperitur,  sed  singulis  Dominicis  propria  sua  tribui* 
tur  Prwfatio ;  qui  sane  codices  mss.  ipso   Microlo^o 
sunt  antiquiores,  qui  proinde  solam  suae  tempestatis 
usus  in  quibusdam  Italiae  locis  ratioaem   habuisse 
videtur,  non  satis  explorato  usu  aDtiquiore.  Quareex 
his  quse  supranotatasuntejusmodic  Praefatiovidetur 
a  Pelagio  instituta  ob  festum  sanctae  TriDitatis. 

402.  Qui  cum  unigenito  filio,  etc.  Recte  Corippus, 
lib.  de  Laudibus  Justini  minoris: 

. . .  .Illie  pia  cernitur  esse. 
Indivisa  manens  Patris,  Genitique  potestas» 
Spirilus  et  sanctus  substantia  croditur  una. 
Tres  suni  personae,  subsistunt,  nomiiiafulgent. 
Utciue  Pater  Deus  est,  Genilns  Deus  aequus  hooore, 
Spiritus  et  sanctus  pariter  Deus. 

403.  Dedicatio  basiliccs  sancti  Nicomedis.  HaecMissa 
non  habeturin  Editis,  exstat  tameo  io  omDibus  aliis 
codicibus  nostris  mss.,  et  apud  Pamelium,  <*  in  quo 
deest  ro  basilicae.  In  Codice  Rhemeosi  obrepsit  error 
in  titulo ;  iegitur  enim  Nicodimi,  qui  tao^D  abest  ab 

que  eredentium  prxsentia  stiae  Majexlaiis  implevU, 
«  Nuhi   e  Mss,  nostris  habent  PraBfationem    hanc 

Dominica  seu  hebdomada  secunda  post  Peutecosten. 
^  Id  God.  Calensi  legitur  iNatale  sancti  Nicomedis 


M 


tN  g.  CREGOftll  LIBRUM  SACRAMENTOBDM  NOTiE. 


394 


Orationibus  ejusdem  Godicis,  in  quibus  legitur  t6  A 
Nteomedis  et  Isicomed^, 

Usc  dedicatio  eodem  die  exstat  io  Martjrologiis 

Bedffi,  Usuardi  et  Adonis ;  et  in  Martyrologio  ms. 

bibiiotii.  Corb.  :  Ramse,  dedicaiio  sancti  Ntcomedis 

martyris,  cupis  martyrium  xvii  Kalend.  Octobris  tbi- 

dm  celebraiur.  1d  Martjrologio  Kabani  :  Kalend, 

/wiis,  sancti  Nicomedis  martyris  ecclesias  dedicatio  : 

et  in  Martjrologio  Notkeri  eodem  die  :  Romae,  dedi^ 

eatio  sancti  Nicomedis  presbyteri  et  nutrtyris,  cujus 

mrtyrium  xvn  Kcdend  Octobris  celebratur.  In  Mar- 

tjrol.  ms.  sancti  Hieronjmi  Ot  quidem  eodem  die 

meotio  sancti  Nicomedis,  sed  non  dedicationis  ec- 

clesiae :  Romae,  Juvenci,  Cyrici,  Nicomedis  martyris, 

Emperantii,  Eraclias,  In  parvulo  Martvrologio  ms. 

Cod.  Rhem.  assuto  :  Kalend.  Junii,  dedicatio  sancti 

iMeomedis  in  Thessalonica.  Ubi  haec  verba,  in  Thes- 

$alonica,  noa  spectant  ad  hanc  dedicationem ;  sed 

qaia  hujus   Martjrologii  dies  singuli   unica  linea 

eomprehenduntur,  cum  ad  finem  lineaB  perventum  B 

est,  catera  a  scriptore  sunt  omissa,  quae  ad  hsec 

Tocabula  spectant,  quod  planum  est  ex  Martyrologio 

Rabani,  in  quo  proxime  post  dedicationem  sancti 

Nicomedis  seauitur  :  In  Thessalonica  natale  Octaviiy 

et  ex  Martjrologio  sancti  Hieronymi,  in  quo  statim 

post  Dominatos  sanctum  Nicomedem  et  c«eteros  sub- 

JQOgitur  :  in  Thessalonica  Luciae  Virginis,  etc.  cum 

priorem  nominasset  in  limine  istarum  Kalendarum 

sanctum  Octavium,   in  Thessalonica  sancti  Octavii. 

Uojus  Ecclesiae  sancti  Nicomedis  mentio  fit  in  con- 

eilio  Romaao  i,  sub  Svramacho  papa.  Porro  in  Co- 

dice  Ratoldi  abbatis^  nabetur,  vi  idus  Junii,  natale 

$ancti  Medardi  confessoris, 

404.  Nataie  sanctorum  Primi  et  Feliciani .  Hic  dies 
festus  non  exstat  in  Cod.  Rodradi,  quemadmodum 
nec  sequens. 

405.  Et  quod  illis  contulit  excellentia  sempiterna, 
Legitur  in    Cod.  Rhemensi :  Et  quod  illis  contulit 
exeellentiam  sempitemam,  id  est,  meritum  passionis  q 
illoram,  quod  eis  gloriam  oontulit  sempiternam, 
fractibus  nostrse  devotionis  applicetur. 

Porro  in  Codicibus  Ratoldi  et  Rhemensi  habetur 
XTiiRalend.  Julii  natale  sancti  Viti/cui  in  Missali 
Romano  adjunguntur  Modestus  et  Crescentia. 

406.  Per  quam.  Lege  ut  in  Cod.  Ratoldi,  perquem, 
Dlrcferatur  adro  Domine;  ye\  per  quae,  ut  in  Cod. 
Rhemensi,  ut  referaturad  r6  mirubilia. 

407.  Denuntiatio  jejuniorum.  Denuntiatio  illa Je- 
jonioram  olim  Oebat  in  Missa  post  illa  verba  :  Paa; 
Domini  sit  semper  vobiscum;  et  cum  Spiritu  tuo,  ut 
Tidere  est  in  Codice  Rhemensi  in  Orationibus  quo- 
tidianis  ad  Bfissas  :  Pax  Domini  sit  semper  vobiscum, 
it  cum  spiritu  tuo.  Post  haec  commonenda  est  plebs 
projejunio  primi,  quarti  septimi  et  decimi  mensis 
lempmbus. 

408.  Die  vero  Sabbati,  etc.  Juxta  sanctum  Leonem 
papam,  serm.  9  de  jejunio  septimi  mcnsis :  403 
SMato  vero,  apud  beatum  Petrum  apostolum  vigUias  q 
eelebremus. 

409.  Mensis  ir,  feria  iv.  In  Editis  male  legitur  : 
Feria  iv  mensis  septimi,  hoc  est  Septembris. 

410.  Si  post  hebdomadam  Pentecostes  advenerit, 
Haec  non  reperiunturin  Editis,  nec  in  aliis  Codicibus 
postris  mss.  Quae  tamen  scripta  sunt  juxta  morem 
iliorum  temporum,  in  quibus  celebrabatur  jejunium 
meosis  quarli  hebdomade  secunda  Junii,  ex quo  saepe 
coDtingebat  hocjejunium  peragi  post  hebdomadem 
Peatccostes^  ut  videre  est  in  concilio  Moguntino  sub 
Carolo  Magno,  in  quo  xxx  episcopi  et  xxv  abbates 

rnrt.,  conseDtiente  secundo  Theod.  In  Gemet.  :  De- 
dicalio  santi  Nicomedis  mart.  In  priori  Theod.  : 
fk(Ucatio  eceL  sancti  Nicom.  In  Cod.  Heg.  Suec.  : 
Mkaiio  ha$iUcx  sancti  Nicomedis. 

»  Et  in  Cod.H^.  Suec.  In  Ed.  Pamel.  haec  legitur, 

*  intra  uaciDos  cootenta. 

^  Ante  hanc  vigiliam  legitur  in  ret.  Sacramentario 

Patrol.  LXXVm, 


convenerunt,  can.  34  :  Similiter  in  mense  Junio  Heb- 
domada  secunda,  feria  4  et  6,  et  Sabbato  jejunetur 
usque  ad  horam  nonam.  Quod  citatur  a  Burchardo, 
lib.  11,  cap.  i4,  sed  contractius  ;  et  a  Micrologo,  cap. 
24  et  25,  de  Observationibus  eccl.  Sed  videtur  intel- 
ligere  aliud  concii.  Moguntinum,  cum  ait  illud  fuisse 
sub  Henrico  secundo  celebratum,  eigue  interfuisse 
duodecim  episcopos.  Idem  statuitur  in  conciUo  Ro- 
thomag.  celebrato  anno  1072.  Item  quatuor  tempo- 
rum  observatio  competenti  tempore  secundum  divinam 
institutionem  communi  observantia  a  nobis  servetur,  id 
est  prima  hebdomada  Martii,  secunda  Junii,  etc,  ut 
refert  Ordericus,  lib.  iv  Hist.  eccl.  Heec  pro  ratione 
temporum  illorum.  Fuitsane  antiquior  usus  jejunii 
hujus  celebrandi  in  ipsa  Pentecostes  hebdomade,  ut 
clarum  est  ex  sancto  Isidoro,  lib.  i  de  OtBc.  eccl., 
cap.  37,  et  sancto  Leone  papa,  serm.  1,  2,  3  et  4, 
de  jejunio  Pentecostes  :  qui  tandem  in  Ecclesia  re- 
vixit  auctoritate  Gregorii  VII,  ut  docet  Micrologus, 
cap.  25y  et  Urbani  II,  in  conciiio  Clai*omontano,  in 
auo  sic  statuitur  :  Jejunium  secundum  semper  in  heb* 
aomade  Pentecostes  celebretur,  ut  refert  Ordericus 
Vitalis,  lib.  ix  Hist.  eccl.  Sic  olim  iejunium  primum 
quatuor temporum  peragebatur  in  bebdomade  prima 
mensis  Martii,  ut  videre  est  eodem  can.  concilii 
Moguntini  supra  citati  :  Constitutum  est  ut  quatuor 
tempora  anni  ab  omnibus  cum  jejunio  observentur,  id 
est  in  mense  primo,  Hebdomada  prima,  etc.  Et  conci- 
lio  Rothomagensi  supra  citato  :  Communi  observantia 
obseroetur  a  nobis,  id  est  prima  Hebdomada  Martii, 
Scd  postea  idem  Gregorius  Vli  transtulit  illud  in 
hebdomadem  primam  Quadragesimae,  ut  docet  Mi- 
crologus,  cap  24,  et  ita  statutum  est  in  concilio 
citatoCIaromontano:  Omni  tempore  wimum  jejunium 
quatuor  temporum  prima  hebdomaaa  Quadragesimce 
celebretur,  ut  refert  Ordericus  Vitalis  libro  citato. 

411.  Post  benedictiones.  Id  est,  post  recitatum 
hymnum  trium  puerorum  :  Benedicite  omnia  opera 
Domini  Domino,  etc. 

412.  Natale  sanctorum  Gervasii  et  Protasii.  In 
Codicibus  Rhemensi  et  Ratoldi,  pridie  hujus  festi, 
est  vigilia  eorumdem  sanctorum  cum  eodem  officio 
in  utroque  Codice,  cujus  prima  Oratio  et  super 
oblata  sunt  ut  in  Missa  Ambrosiana,  in  vigilia  eo« 
rumdem  sanctorum. 

413.  Sanctorum  martyrum,  etc.  In  Codicibus  Ro- 
dradi  et  Ratoldi  est  alia  Missa  «. 

41  \.  Intercessione  beatorum,  etc.  In  Missa  Ambro- 
siana  legitur  :  Protasio  et  Gervasio  marlyribus,  Ubi 
nota  Protasium  priorem  Gervasio  nominari,  quod 
semper  fit  in  utraque  Missa  liiurgiae  Ambrosianae» 
et  in  Codice  Rodradi,  etsi  vuigo  sanctus  Gervasius 
404  prseponatur.  In  Cod.  Rhemensi  heec  verba,  et 
intercessione,  desiderantur. 

415.  Fulciatur.  In  Missa  Ambrosiana,  et  in  Codice 
Rhemensi  legitur,  firmetur. 

416.  Vfgilia  ^  sancti  Joannis  Baptist(B.  In  Cod. 
Rhemensi  legitur  ;  Injejunio  sancti  foannis  Baptistae, 

417.  Exhibentes  solemne  jejunium^  etc.  In  Codice 
Rbemensi  habetur  quidem  eadem  Praefatio,  sed 
paulo  fusior.  multisque  verbis  immutatis. 

418.  In  prima  missa  de  nocte.  Ita  in  Cod.  Rhem.  In 
Cod.  Rodr.  et  Rat.  legitur»  in  prima  mane ;  apud  Pa- 
meWvivn.tnmaiupnma.  Missa  nonexstat  in  Editisnec 
in  liturgia  Ambrosiana.  Alcuinus,  lib.  de  Offic.  eccl., 
cap.  de  sanclo  Joanoe,  ait  tres  Missas  in  festo  sancti 
Joannis  Baptistae  celebrari,  inter  quas  recenset  Mis- 
sam  de  viffilia,  quio  proinde,  et  quia  jejunium  celebre 
erat,  dicebatur  postsolis  occubitum,  in  quo  pro  more 

Romano,  saeculo  nono  saltem  exarato,  nunc  in  bi- 
bhotheca  Vallicellana  Patrum  Oratorii  Romae  asser« 
vato  :  MensQ  Junio  die  22  sanctorum  martyrum 
MccccLxxx.  quorum  vigilia  ctm  silentio  etjejunio  est 
celebranda,  et  cimcessum  est  eis  pro  iUo  uno  die  ari- 
num  dimittere  in  pceniteniia.  Quae  observo  ob  anti'» 
quum  induigentiae  coacessas  exempium« 

13 


m 


IN  S.  GREGORU  LlBReM  SACRAMENTORUM  NOTift. 


m 


ecclesiastico  dies  festi  tanc  incipiebant  ;ratioDemque  A  roinime  necessarium  est.  Si  enim  prbpterea  a  sancta 


reddit  in  hunc  modum  :  Ideo  tres  Missw  cehbrantur 
in  festivitate  saneti  Joannis,  quia  trihus  insignibus 
triumphis  excellenter  refulsit ;  ad  hoc  enim  venit,  ut 
viam  Domino  proepararet  exemplo  suw  conversationis, 
qui  triumphus  eelebratur  in  vigilia  ejusdem.  Per  wit- 
nisterium  baptismi  claruit  insignis ;  hujus  ministerii 
triumphus  in  prima  Missa  recolitur,  Nazarmus  per- 
mansit  in  utero  matris ;  hoc  donum  recolitur  in  die. 
Idem  videtur  in  Ordme  Romano  :  Ideo  tres  Misste 
eelebrantur,  id  est.  una  in  vigilia  ejusdem,  dum  in  die 
naiivitatis  ejus,  quia  trihus  triumphis  refulsit  insignis ; 
id  est,  ofpiio  PrcecursoriSy  Baptistw  ministerio,  et 
quia  Nazar(BUS  in  utero  mairis  remansit. 

419.  Et  adhac  rlausus  in  utero,  etc.  Ita  prseclare 
Ennodius^  in  dictione  Maximo  episcopo  missa  :  Cujus 
senior  gratia,  quam  natura,  dum  ante  lacis  ingressum 
pii  vatis  implessei  oficium,  lumen  vitce  hujus  virtute 
signavit.  Et  rrudentius  in  Apotlieosi : 

Primus  et  infantem  non  natus  nuntiat  infans. 
Jam  nostrum  vagire  sibi  nam  pusio  nondum 
Norat,  et  ora  Deo  reserabat  garrula  Ghristo. 

420.  Qui  et  genitricis,  etc.  Prajclare  Ennodius, 
dictione  supra  citata  :  A-am  uno  eodemque  tempore  et 
matrem  fecunditate  nobilem  fecit,  et  inofficiosa  genito- 
ris  labia  in  hquelam  pristinam  usu  remeante  commo- 
vit.  In  Cod.  Rbem.  sequitur  vigilia  sanctorum  Joan- 
nis  et  Pauli,  quse  in  aliis  Codicibus  nostris  mss.  de- 
siderator. 

421.  Natale  sanctt  Leonis  papw.  Hoc  festum  abest 
a  Cod.  Rhemensi. 

422.  Ut  animaefamuli  tui  Leonis  hxc  prosit  oblatio. 
Ita  in  Editis,  in  Codice  Ratoldi,  et  apud  Pamelium. 
Subaudi  Ad  gloriam,  vel,  Ad  honorem,  ut  explicat 
Innocentius  lil,  de  Celebratione  Missarum,  cap.  6, 
1 3  In  Codice  Rodradi  legitur  :  Ut  intercedente  heato 
Leone  haec  nobis  prosit  oblatio.  In  Missali  Romano, 
ut  intercessione  beati  Leonis,  etc. 

423.  Vigilia  sancti  Petri.  In  Codicibus  Rodradi,  D 
Ratoldi,  et  Rhemensi  duplex  ^O^  exstat  Vigilia. 
Secunda cst  in nocte. Geminas hujus  testi  vigilias notat 
Amalarius,  lib.  de  Ordine  Antiphonarii  cap.  69  :  Ex 
Romano  Antiphonario  posui  duas  vigilias  in  nostro 
Antiphonario.  Primam  solet  apostolicus  facere  in  initio 
noctis,  quw  fU  sine  Invitatorio,  quoniam  ea  hora  non 
invitatur  populus  ad  vigilias.  Populus  enim  invitatur 
ad  vigilias  ea  hora  noctis  de  qua  dicebai  David  pro- 
pheta  :  Praeveni  in  maturitate,  et  clamavi.  Ubi  matu- 
ritas  accipitur  pro  media  nocte,  ut  idem  explicat 
Amalarius  ex  sancto  Augustino. 

424.  Quando  Apostolicus,  elc.  Hajc  verba  deside- 
rantur  m  Excusis,  et  in  aliis  Codicibus  nostris  mss. 
Hsec  autem  verba  huic  dici  conveniunt,  in  quo  est 
duplex  Missa,  tum  sancti  Leonis,  tum  vigili^  apo- 
stolorum  ;  ct  pontifex  aliquando  duas  Missas,  ali- 
quando  unam  pro  devotione  facicbat.  Olhn  enim  uni 
sacerdoti  plures  Missas  canere  licebat.  Sic  papa 
oIim,utinfravidebiturinsoIemnitatcapostoIorumPe- D  solemnitatem    hoc  die  celebrari :   Sotemnitas  enim 


communione  esset  ahslinendum,  hoc  saepe  Satanae 
malilia  contingeret,  ut  scribit  Timotheus  patriarcha 
Alexandrinus  m  cnnone,  inteiTogalione  15. 

4ij6.  Ajmloli  tui  Petri  fide  ei  nomine  consecrasti. 
fum  videlicet  Christum  Dei  vivi  Filium  esse  cod- 
fessus  est,  et  Petj^i  nomen  a  Christo  accepit, 
Matth.  XVI,  ubi  in  textu  Graeco  7rrfT|oo€  est  petra ; 
nam  apud  Graecos  trtroos  petram  signiGcat,  ut  cla- 
rum  est  ex  Hesycuio,  et  videtur  apud  Sophoclem 
in  (Edipode  Colonspo  circa  initium  : 

Oxi  xCika.  xdpipov  Tou^*  «ir*  a§eaTou  jrerpou. 
1d  est,  ibi  sede  super  hac  aspera  petra.  Et  ro  Petrus 
Latinum  recte  a  urfleco  deHexum  est. 

427.  Nalale  eiusdem  Petri  et  Pauli,  In  Cod.  Ro- 
dradi  legitur  :  Natale  sancti  Petri.  In  Cod.  Rhem.  ; 
Natale  sancii  Petri  proprie. 

428.  Pontificium.  Pontificium  est  potestas.  Vide 
superius  observata. 

B  429.  Natate  sancti  Pauli.  Ita  in  Editis  et  in  aliis 
Codicibus  nostris  mss.,  quemadmodum  et  in  Ordine 
Romano.  At  in  Missali  Romano  est  Commemoratio 
sanctt  Pauli  apostoli.  Micrologus,  cap.  42  hujus  festi 
translationemattribuitsancto  Gregorio  ;  id  est,  cum 
olim  utraque  solemnitas  in  die  sancti  Petri  agere- 
tur.  Etenim  papa  eo  die  bis  olim  sacris  operabatur, 
primo  in  basilica  sancti  Petri,  secundo  m  basiHca 
sancli  Fauli,  ut  liquet  ex  Prudentio  in  Penstephano, 
carm.  42. 

Transtyberina  prius  solvit  sacra  pervigil  sacerdos, 
Mox  huc  recurrit,  dupiicatque  vota. 

Erat  etiam  frequens  ad  utramque  basilicam  popali 
concursus,  ut  apparet  ex  eodem  Prudentio  ibidem  : 

Aspice.  per  bifidas  urbs  Romnla  funditur  plateaa 
Lui  in  duabus  fervet  una  festis. 
406  Quare  in  hymno  sancti  Ambrosii,  ubi  scrip- 
tum  est  : 

Trinis  celebraturviis 
Festum  tantorum  martymm ; 

haud  dubie  legendum  est  t6  binis 

430.  Praefatio  et  benedictio  quw  su^a.  Ita  in  Ex* 
cusis,  in  quibus  nulla  est  hic  benedictio,  sicut  nec 
in  toto  volumine  «. 

431.  Octava  Apostolorum,  etc.  Hsec  octaya  non 
exstat  in  Codice  Rodradi.  Porro  in  Codice  Ratoldi 
abbatis  iv  Nonas  Julii,  sequilur:  ^  Transktio  sancti 
Martini,  quo  die  celebratur  etiam  ejusdem  sanctl 
ordinatio,  et  Ecclesiae  ejusdem  dedicalio,  ut  viderc 
cstin  Kalendario  affixo  Huic  Ratoldi  Sacramentario  : 
IV  Nonas  translatio  sancti  MartinL  et  ordinatioel  de» 
dtcaiio  basilicw  ipsius;  et  in  Martyrologio  Rabani  eo- 
dera  die  :  iv  Nonas  in  Gallia  Turonis  civitatc,  ordi- 
natio  episcapatus,  et  translatio  corporis  sancii  Martini 
episropi  et  confessoris,  ei  dedicatio  basilicee  ipsius. 
Idque  ex  doctnoa  sancti  Gregorii  Turonensis,  qui 
lib-  11  Hist.  Franc,  cap.  14,  scribit  triplicem  hanc 


tri  et  Fauli  duas  Missas  faciebat,alteram  apud  sanctum 
Petrum,  alteram  apud  sanclum  Paulum.  Nec  obstat 
quod  sanctusLeo,  epist.  80,  Missarum  celebrationem 
eodemdieiterariprohibeat,  nisiobangustiasEccIesiae 
omnispopulussacriflcio  interesse  non  potuerit;  nam 
eiusmodi  decretum  videlur  esse  de  unaet  eadem  Ec- 
ciesia,  quod  etiam  non  erat  amplius  in  usu  tempore 
quo  hic  liber  Sacramentorum  scriptusest. 

425.  Non  lavai  os.  Non  tam  propter  periculum, 
ne  pauxillum  aquaB  casu  interfluat,  quam  quia  ia 

*  Cum  heec  etiam  legantur  in  Eflit.  Vatic.  el  in 
Gussanv.,  in  quibus  tamen  nuUse  reperiuntur  Bene- 
dictiones,  iiide  necessario  colligitur  Codicem  ex  quo 
prius  prodiit  liber  Sacramentorum,  accurante  Angelo, 
nocca,  mutilum  fuisse,  aut  ejus  jussu  a  typographis 
omissas  fuisse  Benedictiones  quae  noster  Codex 
^abet. 


ipsius  basilicce  tripUci  virtute  pollet,  id  est  dedicalione 
templi,  translatione  corporis  sancti,  ordinatione  ejus 
episcopaius.  Hanc  enim  iv  Nonas  Julias  observabis,  rfe- 
positionem  veroejus  tertioldus  Novembris  esse  cognos- 
ces.  Qui  idem  scribit  lib.  ivde  Miraculis  sancti  Mar- 
tini,  cap.  6  Ita  in  Martyrologio  Adonis ;  sed  in  Martj- 
rologio  Usuardi  nudafit  mentio  dedicationisecclesise. 
H^c  autem  ecclesia  sancli  Martiniestquam  »difi- 
cavit  sanctus  Perpetuus  Turonensis  episcopus  sufier 
seputcrum  sancti  Martini,  deturbata  priori  ecclesia» 

l>  In  Cod.  Gemet.  idem  legitur;  sed  offtcium  est 
diversum.  In  utroque  Theod.  hoo  festum  notatur, 
at  in  secuodo  dicitur :  Natale  saneti  Martini,  In  illo 
Missa  eadem  est  ac  in  Gemet.  ;  in  priori  vero  utra- 
que,  scilicet  tam  qu6B  habelur  in  Goa.  Ratoldi  quaxn 
queein  Gemet.,  coDtiDOtur, 


m 


IN  S.  GftEGORlI  LlBRDM  SACRAMENTORUM  NOTifi. 


398 


qood  angustior  esset,  ut  docet  idem  sanctus  Grego-  /^ 
nos  Turooensis»  cap.  citato,  et  lib.  x,   cap.  31,   et 
Sidonias,  lib.  iv,  epist.  18,  qui  ad  preces  ejusdem 
saocti  Perpetui  composuit  epigramma  hujus  templi 
panetibusincidendum,  cujus  clausula  cst  ejusmoai: 

Dumque  vcnit  Christus  popuios  qui  suscitat  omnes, 
Perpetuo  durent  culmma  Perpetui. 

TraQslatio  vero  corporis  est  cum  ex  illius  sepulcro 
io  absidem  majoris  ecclesise  ab  eodem  sancto  Per- 
pe(QO  translatum  est,  ut  scribit  sanctus  Gregorius 
Turon.  lib.  x  Hist.  Franc,  c.  3i  :  Hic  (Perpeluus), 
submla  basilica  quam  prius  Briccius  epiKopuM  cedifi' 
tmrai  iuper  sanctum  Mavtinum,  ceaificavit  aliam 
mfliorem  miro  opere,  in  cujus  absida  bealum  corptis 
ipsius  venerabilis  sancli  transtuUt,  Missa  autem  sic 
habetur  io  Cod.  Ratoldi :  Uratio :  Deus,  c[ui  nobis 
diei  bujus  soiemnitatem  in  honore  sancti  Martini 
coofessoris  tui  atque  pontificis  consecrasti,  adesto 
familise  tuae  precibus,  ut  cujus  festa  colimus,  ejus 
meritis  auxilio  sublevemur.  Super  oblala  :  Respice,  ^ 
DooiiDe,  populum  tuum  ad  viam  [leg.  vit^sj  sacra- 
menla  currentem  in  prsesenti  festivitate  confessoris 
tui  atque  pontiGcis  Martini>  quod  [leg.  ut  ^uod]  in 
booore  oominis  tui  detulerunt,  cunctis  prosit  ad  ve- 
Diam.  PreBfatio  :  Vere  dignum  et  Justum  est.  Qui 
beatuffl  Martinum  confessorem  tuum  atque  pontifi- 
cem  leelificas  io  regeneratione,  in  beatitudine  sem- 
pilemo  6ne,  ut  omnia  possit  videre  in  tua  claritate 
cum  omnibus  sanctis,  ubi  temperantia  spiritalis,  et 
suavitas  mirabilis,  ubi  refrigerium  mirabile,  et  laQti- 
tia  ineoarrabilis,  ubi  prassentia  salutaris  Fiiii  tui 
Domini  nostri,  io  quo  semper  IsBtantes  proOcere  [leg. 
prospicere]  desiderant  angeli  adorant.  Ad  Complen- 

dum:  Gratiasagimus407  ^i^^>  Dominesancte,  Pater 
omnipotens,  qui  nos  ccelesti  medela  reparare  digna- 
tus  es,  de  peccatis  noslris  veniam,  sicut  beato  Mar- 
tioo  coofessori  tuo  dedisti  sedem  pontiiicatus.  Per. 

^i.  Sepiem  fralrum,  Filiorum  sancUe  Felicitatis 
Tidelicet.  In  Missali  Komano  adduntur  sanctse  Ru-  C 
fioaet  Secunda  sorores,  quee  non  habentur  in  Ex- 
ca&is,  neque  apud  Pamehum,  neque  in  aliis  Codici- 
bus  nostns  mss. 

In  Codice  Ratoldi  eodem  diesequitur:  Vigilia 
^ncli  Benedicti  abbatis.  Oratio :  Concede,  quwsumus, 
Dimne,  alacribus  animis,  beati  Benedicti  confessoris 
tni  solemnia  celebrare,  etc.  Super  oblata  :  Oblatio 
wn/eiiorM  tui  Benedicti  honoi'e,  etc.  Ad  Complen- 
^'um  :  Quos  ccelestibus,  Domine,  recreas  aiimentis,  etc. 
io  eoilem  Codice  die  sequenti  ita  habetur  :  v  Idus 
^tdii,  natalesancti  Benedicii,  (juemadmodum  inCodi- 
citms  Elhemensi  et  Rodradi,  m  quibus  Missa  est  de 
commuui  unius  abbatis^  inlercessio,  etc.,  cum  reli- 
<im,  ut  inMissaii  Romano.At  in  Codice  Ratoldi  haec 
^betur  Missa  :  Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  ho- 
^erna  luce  carnis  eductum  ergastulo  sanctissimum 
(onfesiorem  tuum  Benedictumsublevastiadccelum,  etc. 
Super  oblata  :  Oblatis,  Domine^  ad  honorem  beati 
^f^iedi^ti  confessoris  tui  placare  muneribus,  etc.  D 
Prafatio :  Et  gloriam  tuam  profusis  precibus  exo- 
rarty  etc.  Ad  Complendum  :  h  idelium  tuorum,  quw- 
^tfm,  Domine,  vota  serenus  intende  ;  et  interventu 
^ati  Benedicti ,  cujusdepositionisdiem  celebramus,  etc. 
Non  tamen  proptereaexistimandum  est  natale  san- 
cti  Beoedicti  in  hanc  diem  fuisse  transiatum  propter 
Qaadragesimam,  quia  in  eodem  Codice  Ratoldi  ex- 
stat  ejosdem  san':ti  Bcnedicti  natale  xii  Kalend. 
Aprilis,  snb  hoc  titulo  :  xii  Kalend,  Aprtlis,  natale 
*w*c<i  Benedicti  abbatis.  •  In  Praefatione  Missa?  fit 
commemoratio  obitus  iliius  :  Uonorandi  Patrts  Be- 
^^dictigtortotum  celebrantes  diemy  in  quo  hoc  scbcu- 
iw»  triste  deserens  ad  ccelestis  patrix  gaudia  migravit 
^fna,  etc.  Quemadmodum  et  in  Oratione  post 
coauQQnionem  :  Pereeptis,  Domine,  Deus  noster,  sa- 


lutaribus  sacramsntis,  humiliter  deprecamur,  ut,  in^ 
tercedente  beato  confessore  tuo  Benedtcto  atque  abbcUe, 
qucp  pro  illius  venerando  agimus  obitu  nobis  proficiant 
ad  salutem. 

Quare  sciendum  est  olim  in  die  translationis  reli- 
quiarum  diem  depositionis  celebratum  fuisse,  nulia 
translationis  facta  mentione,  ut  infra  videhitur  in 
translationibus  sanctorum  Remigii  et  Vedasti ;  ac 
proinde  Orationes  sive  Missa  superius  productae 
opinionem  de  translatione  corporis  sancti  Bene- 
dicti  in  Floriacense  monasterium  labefactare  non 

Eossunt,  de  qua  fuse  egimus  in  nostris  observationi- 
us  ad  Martjrologium  Benedictinum.  In  eodem  Co- 
dice  Ratoldi  Dominicam  quartam  post  Pentecosten 
excipit  octava  sancti  Benedicti,  cujus  Missa  est  de 
communi  unius  abbalis,  ut  in  Missali  Romano.  In 
eodem  Codice  sequitur  :  xii  *>  Kalend.  Augusti,  na- 
tale  sanctos  Praxedis,  quae  in  prima  Missse  Oratione 
martyr  appellatur :  Da,  qucesumus,  omnipotens  Deus, 
ut  qui  beatce  Praxedis  martyris  tuee  natalitia  colimus, 
etc.  Aliter  tamen  vulgo  existimatur.  In  eodem  Cod. 
sequitur  :  x  Kalend.  August.,  nat,  sancti  Apolli'^ 
naris, 

433.  Sancti  Jacobi  apostoli.  In  Missali  Rom.  hic 
habeturcommemoratio  sancti  Cbristophori  martjris, 
cujus  nulla  mentio  fit  in  nostris  Codicihus  tam  edi- 
tisquam  mss. 

In  Cod.  Ratoldi  haec  sequuntur  :  Eodem  die  nata» 
lis  sancti  Cucuphatis  martyris,  Martyrium  passus  est 
Barcinone  in  Uispania.  Unde  Prudentius  in  Periste* 
phano : 

Barcinon  claro  Cucuphate  freta 
Surget. 

^08  I^rima  Miss»  Oratio  :  Deus,  per  quem  fides 
ignem  non  sentit  et  infidelitas  sine  igne  exuritur,  qui 
bealo  Cucuphati  martyri  tuo  fUmma  lui  Spiritus  sue- 
censo  superare  tribuistiincendiatormentorum,  etc.  Su- 
per  obiata  :  Sacrif^ium  laudis,  etc.  U%c  Oratio 
prolixior  est  solito.  Post  communionem :  Sit  nobis, 
Domine,  inlercedente  beato  Cucuphate,  etc.  Ex  prima 
Oratione  discimus  hunc  sanctum  martyrem  flamma- 
rum  incendio  excruciatum  fuisse,  quod  testatur 
NotlLerus  in  Mart^rologio  :  In  Hispania,  eivitate 
Barcilone,  Cucufatts  martvris  ;  qui  ex  civitate  Scyl- 
titana  oriundus  fuit,  Barcilone  sub  Gaterio  proconsule 
et  Maximiano  et  Bufino  passus ;  primo  gravissime  tor^ 
tus  et  ccesus,  deinde  ccUenis  aslrictus  ;  %n  cralicula  su- 
perextensus,  aceto  et  synapi  perfusus  assari  jussus  est. 
Cumque  ab  igne  et  flammarum  globis  illcesus  apparuis- 
sety  ex  prcecepto  impii  judicis  extra  civitatem  duetus, 
in  ignem  copiosum  itet*um  projectus  est  :  quo,  divino 
nutu,  exstincto,  iterum  ferro  vinctus  in  ctistodiam  de^ 
trusus  est.  Ubi,  divino  splendore  consolalus,  iterum 
carduis  ferreis  et  taureiscrudeiissimeccesus,  inultimo, 
gladio  perimente  consummatus  est.  Hsec  ille.  Ubi  ta- 
men  hsec  verba  :  Sub  GcUerio  proconsiUe,  et  Maximior 
no,  et  Bufino  passus,  transposita  sunt,  et  legendum  : 
Sub  Bufino  proconsule  et  GcUerio  Maximiano  passus. 

EJus  corpus  postea  traoslatum  est  in  monaste- 
rium  sancti  Dionysii  secundo  a  Lutetia  Parisiorum 
lapide,  ubi  adhuc  videtur  in  capsa,  in  apside  ejus- 
dem  ecclesise  conditum,  ejusque  passio  exstat  in 
hreviario,  et  veteribus  lectionariisejusdem  coenobii. 
De  hac  translatione  agit  Notl^erus  ibidem  :  Cujus 
corpus  a  Christianis  ibidem  tunc  temporis  sepuUum, 
sed  postmodum  inde  translatum  non  longe  a  civitate 
Parisiaca  in  ecclesia  beatorum  martyrwn  Dionysii, 
Bustici  et  Eleutherii  translatum,  et  usque  ad  /wec  ivor- 
mannorum  tempora  omni  cum  honore  cuUum  est.  Uu- 
Jus  martyris  mentio  Gt  in  Martjrologio  ms.  sancti 
Uieronjmi :  In  Hispania,  BarcUona  civitate,  passio 
sancti  Cucufatis  martyris. 

434.  Sancti    Felicis.  Ita  in  Excusis.  In  Cod.  Ro- 


*  Iq  Dostris  quoque  Mss.  duplex  sancti   Henedicti         1>  Nostri  Codioes  exhibent  hoc  festum.  In   Theod« 
lestum  assignatur,  ejus  sc.  depositio  xii  Kai.  Apri-      assignatur  alia  Missa« 
lih  ^  V  iduB  Jolii  natale  seu  translatio. 


m 


IN  S*  GREGORII  UBRUM  SACRAMENTOROM  NOTiC. 


400 


dradi :  «  Sancti  FelicU  et  Simplicii,  Famtini  et  Bea- 
tricis.  Missatamen  est  taQtuiu  desancto  Felice,  ea- 
dem  cum  Codice  saDcti  Eligii.  In  Cod.  Rhem.  babe- 
lur  :  V  Kalendas  Attgusti,  nalale  sanctorum  SimpUciif 
Faustini.  In  eorum  Oralionibus  repcritur  etiam  no- 
men  sanctse  Beatricis.  Postea  sequitur  in  eodem  co* 
dice  :  iy^alendas  Augusti  natale  sancti  Felicis,  cum 
suaMissa,  cujus  prima  Oratio  est  :  Sancti  Felicis, 
Dominey  martyris  tui  confessio  recensita  conferat  nobis 
piop  devotionis  augmentum,  etc.  Super  oblata  :  Ho- 
stias  pro  commemoratione  sancti  Felicis,  citc.  Ubi  te- 
gendum  esl  :  Hostias  tibi,  Domine,  pro  commemora' 
tione,  etc.  Post  communionem :  Repleti  ciho  potuque 
coetesti,  etc.  At  in  Cod.  Ratoldi  habetur  :  iv  Kalend. 
August.  natale  sanctorum  Felicis,  Simplicis  (lege 
Simplicii)  Faustini,  et  Beatricis,  cum  iisdem  Oratio- 
nibus,  quae  sunt  in  Cod.  Rhem.  Postea  sequitur  in 
eodem  Codice  Ratoldi  :  Item  propria  Missa  sancti 
Felicis,  cujus  Oratio  super  ot)lata  est  ejusmodi  : 
Accepta  sit  in  conspectu  tuo,  Domtne,  nostra  devotio, 
etc.  Reiiqua,  utinCod.  sancti  Eligii. 

Uic  autem  Felix  ^  est  sanctus  Felii  II,  subrogatus, 
Liberio  exsulanti,  papa,quiaConstantioConstaDtini 
Magni  filio  Ariano  ob  fidem  catbolicam  a  sua  sedp 
dejectus  martyrio  coronatus  est,  ut  videre  est  in 
Martvrologiis  Romano,  Usuardi,  Rabani,  et  Notkeri, 
qui  auo  uUimiscribunteuin  fuissecapitetruncatum. 
De  eo  haec  habet  Martjrrolo^ium  ms.  bibliothecse 
Corbeiensis  :  RomcB  via  Aurelta  sancti  Felicis  episcopi 
el  martyris^  sub  Constantino  (lege  Constantio)  filio 
Constantini.  In  Martyrologio  sancti  Hieronymi  nulla 
fit  illius  mentio  hac  die,  sed  409  tantum  cujus- 
dam  in  Africa  Felicis.  Sed  his  contraria  leguntur 
in  eicerptis  ex  Vita  sancti  Athanasii  in  Bibliotheca 
Photii,  n.  258  :  Kai  avri^^cepoToyfirai  4»^Xi$j  t^ 
napaxP^f-^  putv  ttocv^  Btri^kuTta  r^  t&>v  cfBalfioay  Tng- 
peaosi  viro6a^>rrai,  uoTfoov  ^t  xal  Aoc/aix^  voau  xora- 
c/^iBti^  ^iafQtlptrai.  \d  esl :  Pro  illo  (Liberib  ordi- 
natur  Feiix,  qui  statim  divinitus  immissa  oculorum 
Cfficitate  piectitur,  etpostea  peste  consumptus  inter* 
iit.  Sed  hsec  falsitatis  suspicione  non  carent,  quia 
veteres  historifle  ecclesiastic»  scriptores,  Socrates, 
Theodoretus  et  Sozomenus,  nihilsimilescripserunt. 
Yide  Baronium,  tom.  iii  Annal.,  ad  ann.  357. 

435.  Et  quas.  Optime.  £t  sic  construendum  :  Et 
}U)s  quos  proprise  actionis  pondus,  etc.  In  Missali  Ro- 
mano  legitur  et  quia. 

436.  Sennes.  In  nominandi  casu  rccte  satis.  Siqui- 
dem  in  Martyrologiis  sancti  Hieronymi,  Rabani  et 
Notkeri  in  genitivo  legitur  Sennis.  Ita  ut  hoc  no- 
mensit  pro  cuiusquearbiti*io  aut  declinabile,aut  in- 
declinabile.  c  Porroin  Cod.  Ratoldisequitur  :  //  Ka- 
lend.  Augustt,  nat.  sancti  Germani,  Quod  de  sancto 
Germano  antistitc  Antissiodorensi  est  intelligeodum. 

437.  Ad  sanctumPetrum  advincula.  in  Cod.  Rhem. 
additur :  Etcatenseejusosculanturipsodie.  In  appendice 
Rodradi :  Et  catenas  eius  osctt^nao(leg.  osculantur). 
Item  ipso  die,  natate  machaboeorum,  In  Martyrologiis 
Rom.  Bedae  et  Usuardi  :  Dedicatio  sancti  Petri  ad 
Vincula.  in  Martyrologiis  sancti  Hieronvmi  et  Raba- 
ni :  Romas,  dedicatio  primss  ecclesiw  a  beato  apostolo 
construct(e  et  consecratm.  In  Martjroloffio  Notkeri  : 
RonuB  statio  ad  sanctum  Petrum  ad  Vincula,  quam 
ecclesiam  ipse  primus  in  Europa  primamconstruxit,  et 

*  Ita  quoque  in  Caiensi  et  in  Cod.  Reg.  Suec.  In 
Gemet.,  post  festum  sancti  Felicis,  legitur,  eodem 
die,nat.  sanctorum  Simplicii,  Faustini  et  Beatricis, 
Ita  se  habet  Edit.  Pamel.  Jungitur  sanctus  Feiix  cum 
ceeteris  in  Kalend.  Hom. 

I>  In  Kalend.  Rom.  dicitur  sancti  FelicU  papx. 

c  In  Kalend.  Rom.  legitur  :  sanctorum  Abdon  et 
Sennes, 

d  lo  Cod.  Reg.  Suec.  nulla  est  Machab.  memoria, 
nec  in  Kalend.  Hom.  In  Gemet,  et  altero  Theod. 
iegitur  vii  fratrum  martyr,  cwn  matre^  dissimulato 
Machabeorum  nomine« 


A  comecramt,  Hinccapienda  suntillasancti  Leonis  pa- 
pse,  serm.  de  Machabaeis  :  Duplex  enim  causa  IfetUice 
esty  in  qua  et  natalem  ecctesim  colimus,  et  martyrum 
passione  gaudemus. 

In  Cod.  Ratoldi  hic  habetur  Missa  duplex  :  prior 
sancti  Petri,  altera  sanctorum  Machabaeorum,  ul  in 
Cod.  Rodr.  Sed  MissaMachabaBorumestioappendi- 
ce.  In  Cod.  Rhemensi  una  habetur  Missa  Machabaeo- 
rum,  nulla  sancli  Petri,  etsi  titulus  solemnitatis  san- 
cti  Petri  in  eo  praecedat  titulum  celebritatis  Macha- 
baeorum  ^- 

438.  Sancti  Sixti.  Ita  legitur  in  Codicibus  Rhemen- 
si,  Rodradi  et  Ratoldi  :  et  ita  lcgit  sanctus  Hierony- 
mus,  lib.  ladversus  Pelagianos  :  Quod  libt*um  Xysii- 
Pythagorici  hominis  absque  Christo  atque  ethenici,  i#/i- 
mutato  nomine  Sixti  martyris  et  Romance  Ecclesite 
episcopi,  prcpnotavit,  Ita  etiam  scribitur  in  Martyrol. 
ms.  sancti  Hieronjmi  Ita  etiamin  Martyrol.  ms.  bi- 
blioth.  Corb.  et  in  Martvrologiis  Rabani  et  Notkeri  ; 

3  Tulgo  tamen  dicitur  «  Xjstus,  ut  in  parvulo  Maitj- 
rol.  ms.  Biblioth.  Corb.  et  apud  Eusebium,  lib.  yii 
Hist.  Eccl.,cap.  8.  Suoro; 

439.  Prosfatio  uvcb.  —  Id  est,  Praefatio  ad  OTam 
benedicendam,  quae  tamen  Praefatiohic  desideratur, 

?uemadmodum  etiam  in  Cod.  Rodradi  presbjteri, 
quamvis  haec  eadem  verba  in  eo  reperiantur,  qaae 
desidorantur  in  Codicibus  Ratoldi  et  Rhemensi. 

440.  Benedictio  uvce.  —  Haec  desunt  in  Codice 
Rhemensi.  In  Cod.  Ratoldi  additur,  stce  /a&(F.Kodem 
die  in  Grsecorum  Euchologii  fine  410  exstat  uvie 
fienedictio  sub  eadem  fere  verborum  formula. 

Consuetudo  sane  vetus  fuit  Ecclesiae  uvam  matu- 
ram  et  fabas  benedicere  in  altari  ex  institutione  £u- 
tychiani  papae,  ut  patet  ex  PontiGcali  Damasi  :  Ric 
instituit  fru^es  fabce  et  uvce  in  attario  benedici,  et  ex 
Martyrologiis  Rabani  et  Notkeri.  In  concilio  Car- 
thag.  111,  c.  3,  frumenti  et  uvae  mentio  Pit,  quae  in 
altari  benedicantur,  juxta  versionem  Graecam  et 
Q  veteres  Codices,  quemadmodum  in  coocilio  Trul- 
lensi,  can.  28:  Primitice  uvce  elfrumentiofferanturin 
altari  benedicendee  sua  peculiari  Benedictione.  Et  in 
can.  5  apostolorum,  juxta  veterem  interprelatio- 
nem  :  Offerre  non  liceat  aliquid  ad  altare,  prceter  na- 
vasspicas  vet  uvas.  Constantinopoli  ofTeruntur  uyaBin 
altan  templi  Blachernarum  a  patriarcha  in  die  dor- 
mitionis  sanctae  Marise,  ut  rcfert  Theodorus  Balsamo 
in  citatum  canonem,  Porro-in  Cod.  Rhem.,  yii  Idus 
August.,  habetur  Missa  de  sancto  Donato  episcopo. 

441 .  Cyriaci  Martyris.  —  Ita  in  Excusis  et  in  aliis 
Codicibus  nostris  mss.  In  Missali  Rom.  adduntur 
Largus  et  Smaragdus . 

442.  In  prima  Missa  de  nocte.  —  Ha^c  Missa  non 
exstat  in  Excusis.  Habetur  tameo  in  aliis  codicibus 
nostris  mss.  et  apud  Pamelium.  In  Cod.  Ratoldi  le- 
gitur  in  prima  tantuui.  In  Codicibus  Rodradi  et 
Rhem.  In  prima  Missa  Apud  Pamelium,  /n  primo 
mane.  Ilaque  illud  de  nocte,  non  ita  stricte  accipien- 

Q  dum  est. 

443.  Reptente.  —  Recte.  Ita  in  aiiis  Codicibas 
nostris  mss.  vulgo  habetur  Repleti, 

444.  In  die  solemnitatis  hodiemce.  —  In  Cod. 
Rhem .  :  In  die  solemnitatis  hodiemce,  qua  beati  Lau- 
rentii  hostiam  tibi  placitam,  et  castum  corporis,  etc. 
leg.  et  holocaustum  corporise. 

«  Sic  iegitur  in  Cod.  Heg.  Suec.  et  apud  Pame- 
lium.  necnon  in  vet.  Missali  Gothico,  ubi  exstat 
Missa  in  nataie  sancti  SLxti  papoe  urbis  Romse, 

f  lo  duobus  Theod.  legitur  etiam  Prcefatio  uvx  ; 
nec  tamen  habetur.  Eodem  modo  legitur  apud  Pa- 
mel.  et  in  Cod.  Reg.  Suec,  ubitamen  Prsefatio  deeBt. 
Benedictionem  autem  uvas  continent  laudati  Godices» 

s  In  priori  Theod.  legitur  eadem  Pra^fatio»  ubi 
nibil  mutanduto  mihi  videtur,  optimo  eoim  sensu 
legitur :  Hostiam  tibi  placitam  et  castam  ccrporis^ « , 
suscepisti,  At  maleCodex  Rbemensis  habeti  castum. 


idi 


IN  S.  GREGORIl  LIBRUM  SACRAMENTOR0M  HOtM. 


m 


445.  Oblatus  eit.  —  Ita  in  Codice  Ratoldi  abbatis. 
In  Excofiis  legitar  Oblata  est  non  ita  recte. 

446.  Votiva.  —  Id  est  deTota,  Deo  obLata)  et  con- 
secrata. 

447.  Saneti  Tiburtii,  ^  In  Miss.  Rom.  additur  Sa- 
sanna. 

44S.  Auxilium  nobis  tus  propitiationis  adfore  pre- 
eamur.  —  In  God.  Rhem.  legitur  :  Auxilium  nobis 
twB  propitiat  ionis  acquirimus . 

449.  Quoniam  credimus,  etc.  —  In  eodem  Cod.  legi- 
tor  :  Nec~desperamus  de  venitate  quam  per  eos  quitihi 
ptaeuere  deposcimus.  Ubi  ro  venUate,  id  est,  venia,aut 
certe  legcDdum  est ;  venia  quum  a  te  per  eos  qui  tibi 
plaeuere  deposcimus,  ita  ut  liaec  ab  amanuensi  con- 
fusa  fuerint. 

450.  Pitce  praesentis  auxilium  et  futurce.  —  Id  est, 
auxilium  ad  prsesentem  vitam  recte  ducendam,  et 
adfuturam  caoessendam. 

451.  Sancti  Hippolyti.  -^  In  Missali  *  Romano  ei 
SanctusCassianusmartyr  ForiSemproniiadjungitur, 
de  quo  Prudentius  in  Peristephano. 

411  452.  Et  tuam,  Clementiam,  etc.  — In  Cod. 
Rheni.  est  alia  Praefatio  :  Quia  non  solum  malis  no' 
stris  bona  retribuis,  sed  et  miseris  ubeviora  dona  con- 
cedis,  qui  digne  pro  nobis  possint  intercedere,  contu- 
Usti  ;  ut  quod  nostra  scientia  non  habebit,  intercessio 
mpplicwet  gratiajustorum.  Sed  haec  corrupta  sunt, 
et  prinio  legendum  est  :  Sed  utmiseris  uberioradona 
ctmcedas^  sanctos  tuos,  qui  digne.  etc.  Secundo,  pro 
scientia  legendum  est  sufficientia. 

453.  Esuebii  confessoris. —  Quia  multis  tormentis 
pro  fide  orthodoxa  toleratis  superstes  fuit^  eadem 
ratiooe  confessor  appellatur  qua  supra  sanctusFelix 
Nolanus. 

454.  Vigilia  Assumptionis,  etc.  —  Heec  Vigilia  in 
Codice  Rhemensi  desideratur. 

455.  Faciat.  —  Ita  in  editis  et  in  Codicibus  Ro- 
drmdi,  et  Ratoldi,  et  apud  Pamelium.  In  MissaliRo- 
m&no  legitur  facias. 

456.  Asfumptio  sanctw  Maria.  —  Hoc  festum  ^  a 
Codino.  lib.  de  OfOciis  palatii,  et  a  Theodoro  Balsa- 
mone  in  canonem  tertium  apostolorum  dicitur  xoi- 
^^ic  tq;  OTitpocyia^  dsoroxouyidest,  dormitio  sanctis- 
nm«  Deipar^  ;  in  novello  Emmanuelis  Comneni 
imperatons  appellatur  u7rc^c^^o§o;T;^(  ayta;  Ocotoxou 
faroegTaffc^,  id  est,  gloriosissima  sanctae  Dei  matris 
emigratio,  et  in  Euchologio  Graecorum  ^  <rtSa(r^iei 
^zTCMi^  T^i  xtntpcfyia^  Stfmoiyrn  ;q^&>v  Otoroxou  xal 
«ii  jropGcvou  Ma^ca;,  id  est,  emigratio  veneranda 
sanctissimae  Dominae  nostrfie  Dei  Genitricis  et  sem- 
per  Tirginis  Marie. 

457.  Veneranda  nobis^  etc.  —  Haec  Oratio  est  ad 
Processionern  seu  CoIIectam,  cum  postea  sequatur 
Oralio  ad  Missam. 

458.  Inter  quas  intemerata,  etc.  —  Haec  contra- 
ciias  habentur  in  Codice  Rhemensi. 

459.  Deusquiper,  etc.  ~  Ita  in  Cod.  Ratoldi,  in 
qao  tamen  quarta  pars  adjicitur  ante  conclusionem 
praeier  consuetudinem  harumbenedictionumepisco* 
paiiom,  quod  et  alibi  non  semel  in  eodem  Codice 
oceurrit. 

i^orro  in  Codice  Rhemensi  sequitur  octava  sancti 
Laorentii.  Orationes  ut  apud  Pamelium.  Preefatio  : 
Beati  Laurentii  natalia  repetenteSy  cut  fidem  confes- 
sionemque  non  abslulit  ignis  inigestuSf  etc.,  ut  in 
titunria  Ambrosiana.  Habetur  etiam  hmc  octava  in 
<*^.  Ratoldi,  cujus  primaOratio  :  Iterata  festivitate 
beaU  lAurentiif  etc,  alise  orationes,  et  Prsefatio  ut 
in  Godice  Rhem. 

Ex  his  discimus  non  facile  mutandos  correctionis 
gntta  veteres  libros. 

•Non  ita  oostris  io  Codicibus. 

^  Hoc  festum  olim  celebratum  esse  xv  Kal.  Feb.  ; 
boc  ^t  i8  Januarii  optime  probat  Mabillonius,  lib. 
iideLiturgia  Gallic,  pag.  118.  In  Lectionario  Lu- 
xov.  notatar  post  Dominicam  secundam  ab  £pipha- 


A  460.  Sancti  Martyris  tui  Agapiti,  etc.  —  In  Codi- 
cibus  Rodradi  et  Ratoldi  habetur  haec  Oratio  :  L»- 
tture  Ecclesia,  etc  ,  ut  in  Missali  Romano, 

Porro  in  Codicibus  Rhemensi  et  Ratoldi  sequitur: 
XIV  Kalend.  Septemb.  natale  sancti  Magni.  «  Eodem 
die  in  Martjrolngio  Romano  :  Anagniae,  sancti  Ma- 
gni  episcopi  et  Martyris,  qui  in  persecuiione  Decii  n^- 
catus  est.  Fuit  et  ahus  Magnus  tantum  martyr,  non 
episcopus,  de  quo  eodem  die  a^it  Petrus  in  catalogo 
lib.  vn,  cap.  76,  et  Martyrologium  ms.  sancti  Hie- 
ronvmi  :  Et  natale  sancti  Magni  martyris.  Hic  et 
Andreas  appellatur,  cumque  multis  aliis  passus  est, 
ut  videre  est  in  Marlyrologio  Usuardi  :  Natale  san^ 
cti  Magni,  seu  sancti  Andrege  martyris  cum  sociis  suis 
duobus  millibus  quingentis  nona^gintaseptem, EiinMaT- 
tyrol.  ms.  biblioth.Corb.JVa/a/esanc/i  J/o^nf,  seu  An» 
dreae  martyrum  (lege  martyris)  cum  sociis  suis  duobus 
millibus  quingentis  nonaginta  septem,    In  Kalendario 

libri  sacramentorum  RatoIdiabhatismentiofit^lS 
B  etiam  ejiisdem  sanctiMagni  martyris,  sed  Andreae 
nomine  suppresso  :  Sancti  Magni  cum  soeiis  suis 
MMDXcYn.  Qui  quamvis  hic  martyr  non  appelletur, 
id  tamen  intemosci  potest  ex  cireumstantiis.  In  par* 
vulo  Martyroloj^io  Codici  Rhemensi  assuto  mentio 
fit  sancti  Magni  sine  adjuncto,  in  hunc  modum  :  Et 
natale  sancti  Magni.  De  hocautem  ultimoputonostra 
Sacramentaria  esse  capienda,  cum  in  eorum  CoIIe- 
ctis  martyr  duntaxat  appelletur,  episcopus  heuti- 
quam.  Collectfie  utriusque  Codicis  similes  sunt  et 
communes. 

461  Sancti  Timothei  martyris.  —  Ita  in  Excusis 
et  in  Codicibus  Rodr.  et  Rhem.  Sed  in  Cod.  Rat, 
hic  duse  sunt  missae,  prior  sancti  Timothei,  altera 
sancti  Symphoriani,  nulla  factamentionesanctiHip- 
polyti,  de  quo  in  Missali  Romano  conjunctim  cum 
aliis. 

462.  IX  Kalend.  Septemb.  sancti  BartkoUmaei.  — 
Hoc  festum  hoc  die  annotatur  in  omnibus  antiquis 

C  Martyrologiis,  et  in  Codicibus  nostris  mss.  Rodradi 
et  Rhem.  Sed  in  Cod.  Rat.  assignatur  viri  Kalend. 
Sept.,  quo  Romae  celebratur,  quod  eo  die  corpus 
ejus  sit  translatum  in  insulam  Tiberinam  :  qua  de 
re  vide  Baronium.  Puto  tamen  Codici  Hatoldi  men- 
dum  obrepsisse  unius  notae  defectu,  quia  in  cjus 
Kalendario  hoc  festum  notatur  ix  Kalend.  Sep- 
pterob. 

463.  Non  deseris.  —  Ita  in  Codice  Ratoldi.  At  in 
Cod  Rhem.  legitur  Non  deserens.  Porro  in  Codici- 
bus  Rhem.  et  Ratoldi  sequitur:vi  Kalend.  Septemb., 
natalis  sancti  Ru/i.  ^  Idem  officium  est  in  utroque 
Codice,  et  Orationes  sunt  vulgares.  In  Oratione  su- 
per  oblata  utriusque  Codicis  hic  sanctus  Rufusmar- 
tyr  appellatur  :  Oblatis,  quxsumus,  Domine,  placare 
muneribus,  et  intercedente  beato  Rufomartyretuo,eio, 

Hic  martyr  fuit  capuee,  discipulus  sancti  ApoIIi- 
naris  nrimi  Ravennatis  episcopi.  De  eo  Martyrolo- 
gium  Usuardi  hoc  die  :  Apud  Capuam,  natale  sancti 
0  Rufi  martyris,  quem  doeuit  beatus  Appollinaris  Petri 
apostoli  discipmus,  cum,  esset  patriciaedignitatis.  Mar- 
t;yroIogium  Adonis  addit  et  baptizavit.  Mart^rolo- 
gium  Notkeri  :  Apud  Capuam  nativitas  sancti  Rufi 
martyris  docti  et  baptizatiasanctoAppoHinare.MsLTiy' 
rolog.  ms.  biblioth.  Corb.  :  Ajmd  Capuam,  natale 
sancli  Rufi  martyris.  Martyrologium  ms,  sancti  Hie- 
ronjrmi  :  In  Capua,  sanctorum  nufi,  Magni.  Kalen- 
darium  ms.  Sacramentarii  Ratoldi  abbatis  :  /n  Ca- 
pua,  natale  sancti  Rufi  martyris.  Martyrologium  par- 
vum  Sacramentario  Rhemensi  annexom  :  inCapua, 
natale  sancti  Rufini  (lege  Rufi  martyris.  Qusb  omnia 

nia,  et  inMissali  Gothico  inter  Epiphaniam  et  sanctae 
Agnetis  natale.  Consule  notas  et  observationes  Ma- 
billonii. 

"  In  priori  Theod.  habetur  festum  seu  nat.  sancti 
Magni  mart.,  at  ix  Kalend.  Septembns.  In  Gemet. 
vero  xiv  Kalend.  ejusdem  mensis. 

^  Godices  nostri  meminerunt  quoque  sancti  Rufi* 


403 


IN  S.  GREGORII  LIBRDM  SAGRAMENTORUM  NOTiE. 


m 


noD  dissident  a  memorati  hujus  sancti  Rufi  Missa,  A  cuias  gratia,    sive  publicae  necessitatis  cansa,  qnas 


in  qua  duntaxat  raartyr  (ut  antea  monui)  appella, 
tur,  non  episcopus.  etsi  in  Martyrologio  Romano 
episcopus  et  martyr  appelletur:  Capuw  inCampania, 
sancti  Rufi  episcapi  et  martyris,  etc.  In  quo  statim 
subj u n^i tur : /6tdm,  5anc/orMm  martyrum  Ru/i  et 
Carpophort,  qni  sub  Diocletiano  et  Maximiano  passi 
sunt,  Sed  alibi  non  legitur  hunc  Rufum  epi«copum 
fuisse  nec  in  Vita  sancti  Apollinaris  apud  Surium, 
nec  duos  Rufos  illius  ciTitaiis  martyres  fuisse. 

464.  Beatum  Augustinum,,  etc.  —  In  Godice  Rhe- 
mensi  est  alia  Prsefatio  in  hunc  modum  :  Et  omni 
loco  et  tempore  omnipotentice  tuas  gloriam  celebrare  : 
per  quod  pietatis  officium  in  commemoratione  beati 
Aucjustini  confessoris  tui  atque  pontificis  sacrificium 
tibt  laudis  offerimus,  et  magnificentam  tuam  in  mor^ 
ti^atione  ipsius  adoramus,  tua  in  omnibus  operante 
vtrtute,  ut,  nullis  ilUcebris  corporis,  nulla  promissa 

blandiment<^tmfallacium  virtute   ttw  ignitus  Spintu      JuoPns^donro^^pres^^^^^^^ 
vtnceretur  JS^IZ  amore.   etc.,   ut   m    nostxo  Codice  B  Li^to^^  rferf/^n,,,  perferendam,  qui  nostris  Prorw. 
beati  Lhgn.  Hiec  autem  ultima   verba  corrupta  sic      ^j;^^.^^^  ^^       ordinationibus  frequenter  inlerfuU.et 
castiganda  sunt  :  Ut nullo promissorum  blanatmentO'      -  --         »  ^-  •»  •  -'•    ^         ..'.'. 


vulgo  vocant  supplicationes,  rogationes,  Proces- 
siones  ;  sed  conventus,  coetus  populi  in  ecclesia,  ut 
ex  Graeco  textu  ejusdem  concilii  perspicuum  est  : 
Utpt  ToO  fjLti  ^eiv  ox»v«7rTetv  ev  rat;  (ruvajifft  tou^ 
^«>uov;,  id  est,  quod  non  opportet  connectcrePsalroos 
in  conventibus.  Ubi  vides  in  iila  veteri  iDtcrpreta- 
tione  concilii  Processiones  esse  synaxes.  id  est 
coetus  seu  conventus.  Quod  etiam  ex  sequeniibus 
liquet :  'A^^a  StU  fiifroxf  xa9'  cxaarov  ipo^ipiov  yiniBai 
avayvMCTiv,  id  est,  sed  ad  unumquemque  Psalmurn 
interjecto  spatio  lectionem  Oeri ;  nam  in  ipsa  ec- 
clesia,  non  vero  inter  eundum  lectiones  fiunt. 

Quare  optime  Theodorus  Balsamon  totum  hunc 
canonem  explicat  de  conventu  ecclesiastico,  in  quo 
divina  414  officia  peragnntur.  Et  ita  capiendus  est 
locus  epist.  81  et  sancii  LeonispapsR  ad  Dioscorum 
episcopum  Alexandrinum  :  Quapropter  quod  remanli 


rum  fallncium,  virtute  tui  ignitus  Spiritus,  vinceretur 
amare. 

465.  Intercessio,  Domine,  etc.  In  Codicibus  Ro- 
dradi  et  Ratoldi  alia  exstat  oratio  :  «  Detis,  qui 
beatum  Hermetem  martyrem  tuum  virtute  constan- 
(uB^etc,  ut  inMissali  Romano.  Hujus  meminit  Ago- 
bardus,  epist.  ad  imper.  Ludovicum  :  Petisate,  pe«- 
sate,  fratres,  quam  longe  est  mens  vestra  ab  illa  peti- 
tione  qua  in  celebrationibtis  Missarum  soletis  dicere 
DeOf  non  voluntate,  sed  voce  :  Da  nobis  pro  amore 
tuo  prospera  mundi  despicere,  et  nulla  ejus  adversa 
formidare. 

466.  Quas  sanctiHermetis,  etc.  In  Codice  Rhemensi 
legitur  :  Quas  sancti  Hennetis  confessoris  tui  confeS' 
sione^prcesenti  confidimtisadjuvandas.  Per  Christum. 

467.  Exaudi  nos,  Detis^  etc.  In  Codicibus  Rodradi 
et  Ratoldi  sunt  alis  in  hac  Missa  Orationes,  eseque  q 
vulgares. 

468.  Ab  ipso  in  Spiritu  baptizattis.  Nota  sanctum 
Joannem  Baptistam  ab  ipso  Christo  fuisse  bap- 
tizatum. 

469.  Frueretur.  In  Codice  Rhemensi  legitur  ser- 
varetur, 

470.  Deinde  capitalem  sententiam  stibiit,  etc.  In 
eodem  Cod.  haec  aliter  leguntur :  Exinde  capitepltc- 
titur  qui  plus  erat  quam  p'opheta.  Quia  Judosi  Chri- 
stum,  qui  Domintu  et  caputprophetarumest  amiserunt. 
Joannes  atUem  et  fidelis  pronnntiatus  implevit  officium 
prcpcursoris,  ut  Bedemptorem  mundi,  qtiem  superitis 
digito  demonstraveratf  etiamad  inferos  pretiosamorte 
prcBcederet . 

In  Eodem  Codice,  et  in  Cod.  Ratoldi  seqoitur  : 
Kalend.  Sepiemb.,  natale  sancti  Prisci.  ^  Ilic  sanctus 
Priscus  martyr  est,  ut  constal  ex  Collectis  utriuscjue 
Codicis.  Fuit  unus  ex   Septuaginta  duobus  Christi 


toties  admmtis,  quid  in  omnibus  apostoticas  attciori' 
tatis  teneremus  agnovit.  In  hac  enim  episiola  agitur 
de  Missarum  celebratione,  et  clericorum  ordinatione. 
Et  verbum  procedere  est  ad  ecclesiam  convenire 
juxta  antiquam  loquendi  formulam.  Sanctus  Augus- 
tinus,  lib.  xxn,  de  Civitate  Dei,  cap.  8  :  Indeadmt 
curritur,  ubi  sedebam,  jam  processurus.  nempe  in  ec- 
clesiam.  Unde  paulo  post  subjungit  :  Proceaimus  ad 
populum,  plena  erat  Ecclesia. 

Ennodius  in  Yita  sancti  Epipbanii  Ticinensisepis- 
copi  :  Procedendum  censuit  omnibus  in  qtwlibet  aeris 
errore  matwius,  ita  tU  vigiliarum  formam  leclorilm 
antecedens  ad  ecclestam  prceberet  epxscoptis.  Ubi  fides 
procedpre  esse  ad  ecclesiam  ire.  Sanctus  HieroDy- 
mus,  epist.  2,  tom.  i,  ad  Eustochium  :  Mryi^  ^ 
egressus  inpublicumfmartyres  tibi  qtuBranlur  in  cu- 
biculo  tuo  ;  nunqnam  causa  deeru  procedendi^  « 
semper^  quando  necesse  est^  processura  sis.  Redarguil 
virginem  quod  saspius  quam  par  esset  ad  templa 
martjrum  seconferret.  In  eaenim  desiderabat  raros 
excursus,  cum  procedendi  ad  ecclesiam,  videlicet, 
causa  dcesse  non  posset,  si  qaando  necesse  esset, 
nempe  verbi  Dci  audiondi,  autEucharistisesumeiidag 
gratia,  id  faceret. 

Quare  id  quod  opponitur  ex  Tertulliano,  lib.  ii, 
ad  Uxorem  :  Si  procedendum  esi,  nunqtwm  magisfa' 
milix  occupatio  obvenit,  infirmum  esi.  Etenim  ibi 
sermo  non  est  de  circuitionibus  et  rogationibos  ilhs 
quce  vulgo  Processiones  appellantur,  quae  sane  tem- 
pore  Teriulliani  nondum  erani  in  uso,  cum  tam 
Cliristiani  in  latibulis,  cryptis  et  locis  occullis  sacra 
peragerent  paganorummetu.qui  saneChristianosper 
Plateas  canentes  trucidassent;  quod  si  factum  fuisset, 
nullae  unquam  martyrum  historifieconticuissent.Sed 
praedicti  loci  explicaiio  est  emendicanda  ex  altero 


discipulis^   qni  passus  est  Capuae,  via  Aquaria.  De      loco  Tertulliani,  libro  de  Cultu  feminarum(quisane 
quo  nac  die  m  Martyrologiis  Romano,  Usuardi,  et  I^  omoinoadversatur  ejusmodipublicis  lustrationibus) 


Notkeri,  et  in  Martyrolog.  ms.  ssepius  citato  biblio- 
thecse  Corb.,  in  parvulo  Marlyrologio  ms.  Codici 
Rhemensi  affixo,  et  in  Martjrologio  ms.  sancii 
Hieronymi,  in  quo  sic  le^itur  :  In  Capua  aquaria  na- 
tale  sancti  Prisci  martyrts. 

471.  Ad  processionem .  Id  est,  ad  Collectam, 
sjnaxim,  coetum.  Nam  processio  hic  nihil  aliud  est 
quam  id  quod  supra  in  PuriGcatione  sanctae  Mariae 
virginis  Collecta  dicitur.  Hoc  satis  indicat  Oraiio  ad 
Processionem,  quae  non  dicitur  in  ipso  incessu,  seu 
deambulationc,  sed  in  ipso  templo,  populo  jam  in  eo 
collecto  et  congregato. 

Quod  etiampalam  est  ex  concilio  Laodicensi,can. 
47  :  In  processionibtis  Psalmos  non  connectere.  Nam 
ibi  Processiones  non  sunt  solcmnes  illae  deambula- 
tiones,  seu  lustrationes,  quss  modo  fiunt  fesii   ali- 

.  a  Habetur  in  utroque  Theod. 


ubi  agen  sdetribus  causisob  quasdebeanL  procedere 
Christiani,  sic  ait :  Nam  nec  templa  cirumiiis,  ne^ 
spectecula  postutatiSy  nec  festos  gentUium  no$lisi 
Propter  enim  ipsos  conventus,  et  mutuum  videre  et  vi^ 
deri,  otnnes  pompas  in  pubttcum  proferunturj  aut  «1 
luxuria  negotietury  aut  glorta  imolescat.  Vobis  auieni^ 
nulla  procedenti  causa  non  tetnca ;  aut  imbecilm 
aliquis  ex  fratribus  visitattir,  aut  sacrificium  offertui 
atit  Doi  srrmo  adwinistratur  Qujb  tria  posirenia  eua 
olim  liereiii  a  Ctjristianis  clanculum  etsine  ponapai 
non  indigebant  in  his  mulieres  ornatu  ad  oslenti 
tionem.  Itaque  haBc  verba  TertuIIiani,  lib,  n  a( 
Uxorem,  st  procedendum  esty  referenda  suntad  Irel 
illas  Processionis  causas,autcum  visitanduseratin 
firmus  frater,  aut  sacrificium  offerendum,  aut  ver 
bum  Dei  audiendum,  queeCliristiana  mulierpagaDJ 

b  Ita  ic  Gemet  et  Theod. 


108 


IN  S.  GREGORH  LIBRUH  SACRAMENTORUH  NOTiE. 


406 


nopiaobcrebrafamiiiaeimpedimentavixobirepoterat.  A 

Necad  rem  facit  id  quod  objicilur  ex  epist.  63 
saoeti  BasiJii,  in  qua  scribit  tempore  sancti  Gre- 
gorii  NeociBsariensis  episcopi  iitanias  in  Eccle- 
sia  fuisse  usitatas.  Quod  admitto  quidem  ;  sed  hoc 
loco  Jitaoise  sunt  quaedam  preces,  nempe,  Kyrie 
eleisoD,  etc,  quales  habentur  in  regula  sancti  Be- 
Dedicti,  cap.  9 :  Post  his  lectio  Afmtoli  seqmtur  ex 
corde  recitanda,  et  versus  et  supplicatio  litaniw,  id  est, 
Kyrie  eleison,  Et  sic  finiantur  vigiliae  nocturnce.  Et 
eap.  17.  Non  vero  Justrationes  et  obambulationes, 
quarum  nullus  erat  lempore  praefati  Gregorii  in  Ji)c- 
clesia  usus,  ob  supra  diclam  causam  :  qui  sane 
prinao  coepil  Constantinopoii.  sub  sancto  Joan.  Ghrjr- 
sostomo,  ad  frangendum  Arianorum  fastum,  qui^  di- 
JacuJo  portis  ciWtatis  egressi,  hjmnos  quosdam 
hsresi  su»  aptos  decantando  contendebant  ad  loca 
^15  ubi  couventus  agebant,  ut  refert  Sozomenus, 
lib.  vi,  Hist.,  cap.  8. 

Notandutn  tamen  a  sancto  Avilo.  sermone  de  Ro- 
plionibus,  Processiones  usurpari  pro  his  solemnibus  p 
lastratiooibus  et  supplicationibus.  " 

472.  Sancti  Adriani.  Ita  in  l£ditis.  Sed  in  aliisCo- 
(IiciJ>Ds  nostris  mss.  nulla  hic  sancti  Adriani  nec 
MissaDec  mentio  a  est.  Porro  in  Editis  et  in  Codice 
Ratoldi  habetur  natale  sancti  Gor^onii  martyris  v 
Jdus  Septembris,  quod  abest  a  Codicibus  sancti  £li- 
gii  et  Rodradi. 

473.  Beati  Proti,  etc.  Ita  in  omnibus  aliis  Codi- 
dbus  Dostris  mss.  Vulgo  Beatorum  Proti,  etc. 

474.  Exaltntio  sanctas  Crucis.  Ita  appellatur  a 
Gnecis  v-/'UTe(,  id  est,  exaltatio,  ut  palam  est  ex  INo- 
fellaEmmaouelis  Commeni  imperatoris.  apudlheo- 
donim  Balsamonem,  in  Photii  Nomocanonem,  tit.  7, 
cap.  1,  ^'k>«'C5  Tou  ^fotifopoit  (TTayjpoijy  id  est,  exaltatio 
TJTificae  crucis ;  et  apud  Codinum,  lib.  de  officiis 
CoQstantinopolis,  dicitur  el  oTaupof>«vcia,  id  est, 
crucis  manifestatio,  ut  clarum  est  ex  (^hronico 
AlexaDdrino  :  Tourotc  i^oi?  vTraroi?  ysyovt  t«  lyxatvea 
T9; 'CxxAqaio;  rovocyiov  OTauj^ovr;^^  01x0^0^13 Oseo^ij^vTro 
havr-on^^ivoit  hri  Mocxapiou  'ETrtoxojrou  pi}vi  IgnrtUL^iiiai  ^ 
tf.  *EvT50^ev  fjp^aTO  ii  oraupoyccveia.  Id  est,  his  con- 
salibus  (Dalmatio,  et  Anicio  Paulino)  facta  sunt  en« 
csDia  eecJesiae  sanctae  crucis  wdificatsB  a  Constan- 
lioo,  snb  JMacario  episcopo,  Septemb.  17.  lode  in- 
c<£pitfestum  manifestationissanctae  crucis.  Sedputo 
errorem  esse  in  notis  arithmeticis,  et  legendum  i6\ 

id  est,  14.  Ubi  nota  festum  exaltationis  sanctae 
Cracis  initiuiu  sumpsisse  imperante  Constantino 
MagDo  post  illius  inventionem.  Quod  etiam  clarum 
est  ex  jiienoJogio  Graecorum  apud  Henricum  (.ani- 
sium,  tom.  11  antiq.  lect.  :  Exaltatio  pretiosce  et  vivi- 
fcifcrueis  sub  imperatore  Constantino  Magno. 

475.  Deus^  qui  Uniaeniti  tui,  etc.  In  Codice  Rhe- 
meosi,  Dem,  gui  noshodierna  die  exaltationis,  ^  etc, 
Qlui  Missalt   Romano. 

476.  Devotas,  Domine,  etc.  In  Codice  Ratoldi 
oalla  hic  habetur  Oratio  super  oblata.  qua^  sane 
oiDissa  fuit  ab  amanuense  aliud  forsitan  agente. 

Jo  eodem  Codice  exstat  hfiec  JBenedictio  :  Deus,  aui  ^ 
redemisti  genus  humanum  per  beatce  crucis  patilu' 
Im,  etc. 

477.  Jesu  Christi,  etc.  In  Codice  Rhemensi  se- 
quitur  :  Ad  crucem  salutandam,  Deus,  qui  Unigeniti 
Jtti,  etc.,ut  sQpra.  Apud  Pamelium  Orationemsuper 
popolum  moltie  excipiunt  Orationes,  quarum  ultinia 
est  ejusmodi  :  DeuSy  qui  Unigeniti  tui  Domini  nostri 
JfiH  Christi  vivificiP  crucis  vexillum  sanctificare  uo- 
kisti,  etc.  Quam  citat  Alcuinus,  lib.  u  adversus  Eii- 
panturo  :  Item^  ad  elevationem  sanctce  crucis :  Deus, 

*  Iq  Kalend.  Rom.  notatur  hoc  festum,  et  in  utro- 
que  Theod.  necnoo  io  Gemet.  Abest  ab  Ed.  Pamel., 
iwel  in  Cod.  Reg.  Suec.  contiiieatur. 

^ln  Gemet.  ac  utroque  Theod.  leguntur  duae  Orat. 
luc  assignats.  In  Cod.  Reg.  Suec.  exstat  taotum 
prior. 


qui  Unigeniti  tui  pretioso  sanguine  mvificatoe  crueii 
vexillum  sanctificare  voluisti.  Ubi  legendum  est  vivi- 
fica^,  ui  apud  Pamelium. 

Olim  eo  die  sub  finem  Missae  a  pontifice  crux  ex- 
tollebatur,  ut  apopulo  adoraretur ;  et  heec  vel  similis 
CoIIecta,  recitabatur,  quod  ex  Codice  Rhemensi  col- 
ligere  est,  ubi  sub  finem  Missfie  exstat  Oratio  ad 
crucem  salutandam  constatque  ex  loco  citato  Al- 
cuini. 

478.  Eodem  die,  natale  sanctorum  Comelii,  etc.  In 
Excusis,  et  in  omnibus  aliis  Codicibus  no^tris  mss.^ 
et  apud  Pamelium,  horum  festum  martyrum  eodem 
(iie  eialtalionis  sanctee  crucis  solemnitasperagitur, 
qui  cst  passionis  illorum  dies.  Sed  posteatranslatum 
est  in  diem  416  ^^^  Kalend.  Octobris,  ut  videreest 
in  Missali  Romano. 

479.  Beatorum  martynim,  etc.  In  Codicibus  Ro- 
dradi  et  Ratoldi  :  c  Infirmitatem  nostram,  qumumuSf 
Domine,  propitius  respiccy  et  mata  omnia  quas  juste 
meremur  sanctorum  tuorum  intercessione  averte.  Per, 

480.  Tuamque  in  sanctorum  tiwi-um,  etc.  In  Codice 
Ratoldi  hanc  Prsefationem  excipit  altera  propria 
sancti  Cjpriani  :  Beatt  Cypriani  natalitia  recensentes : 
ut  qui  in  conspectu  tuo  clarus  exstitit  dignitate  sacer^ 
dotii^  et  palma  martyrii,  et  in  prgssenti  sieculo  sua  nos 
intercessione  foveat,  et  ad  misericordiam  sempiternam 
pius  interventor  perducat.  Per  Christum, 

At  in  appendice  Rodradi  exstat  Missa  propria 
sancti  Cypriani  in  hunc  modum  :  Oratio  :  Salutarem 
nobis  edidit  kodiema  festivitas  beati  Cypriani  sacer- 
dotis  et  martyrisin  tua,  Domine,  virtutelastitiam,  etc. 
Secreta  :  Sacrificium  nostrum,  Domine,  quaesumus, 
tpsa  tibi  ^it  actione  ptacabile.  Post  communionem  : 
Satiati,  Domine,  muneribus  sacris,  tuum  nobis  quae- 
sumus  adesse  prsesidium,  etc, 

481.  Suscipiens,  id  est,  colens,  venerans. 

482.  Apostolici  recerentia  culminis  offerentes  tibi 
sacra  mysteria.  In  Codicibus  Hhemensi  et  Ratoldi 
aliter  legitur :  Apostolicae  reverentias  culmen  offerimus 
sacris  mysteriis  imbuendum,  prassta,  Domine,  quae- 
sumus,  etc.  Sed  existimo  lectionem  Codicis  nostri 
sancti  Eligii,  cfuae  cum  Edilis  conspirat,  longe  prae- 
stare.  In  Codice  Rodradi  ahud  est  hujus  Orationis 
initium^  nempe  :  Praesta,  quaesumus,  ut  beati  Mat^ 
thaei,  etc. 

483.  Hic.  Hoc  vocabulum  deest  in  Codice  Rodradi. 

484.  Begni  Caslestis,  Id  est,  honoris  et  cultus  Dei, 
per  quem  Deus  in  anima  fideli  re^nat. 

485.  Prassta,  quaesumus,  omnipotens  Deus,  etc. 
In  Cod.  Rhem.  :  Sit,  Damine,  beatus  Matthasus  evan- 
gelista  nostras  fragilitatis  adjiUor,  etc.  Quam  excipit 
altera  :  Prassta,  quassumv^,  etc.  Ut  in  hoc  Codice 
sancti  Eligii. 

In  Cod.  Ratoldi  sequitur  :  x  Kalend.  Octob.,  ^  na- 
tale  sanctorum  (lege  saneti)  Mauricii  cum  sociis, 
Missa  est  ejusmodi  :  Oratio  :  Annue^  qucesumus,  omr 
nipotens  Dxis.  ut  nos  sanctorum  Mauricii,  Exuperii, 
Candidi,  Victoris,  Innocentis,  et  Vitatis,  et  sociotnim 
eorumdem,  Iwlificet  fe^twa  solemnitas,  etc.  Super 
oblata  :  Bespice,  qucesumus,  munera  quas  in  sanctorum 
martyrum  tuorum  Mauricii,  Exuperii,  Candidi,  Vic- 
toris,  Innocentis,  et  Vitalis,  et  sociorum  eorumdem 
commemoratione  deferimus,  etc.  Praefatio  :  Quoniam 
cognovimus,  quantum  apud  te  sit  praeclara  vita  san^ 
ctorum,  etc.  Ad  Complendum  :  Cmlestibus  repleti 
sacramentis  et  gaudiis,  etc.  In  eodem  Codice  sequitur 
altera  Missa  eorumdem  martyrum  :  Omnipotens  et 
misericors  Deus,  qui  sanctis  martyribus  tuis  Mauricio, 
Exupei'io,  Candido,  et  Victori  cum  sociis  eorum  co- 
ronam  martyrii  praestitisti,  eic.  Superoblata  :  Hostias, 

c  In  Gemet.  eadem  legitur.  Ipsam  exhibeot  Theod. 
atsecundo  loco.  Prior  Missa  difTert  ab  ea  quam  ha- 
bent  libri  vulgati ;  scilicet  5a/u/arem,  etc,  ut  irifra  ex 
appendice  Rod. 

^  Jn  Gemet.  quoque  :  Sanctorum  Mauricii  cum 
sociis. 


407 


IN  S.  GREGORII  UBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiG. 


iOB 


qusesumus,  Domine,  solemniter  immohndas,  etc.  Ad  A 
GompleDdum  :  Sumptis^  Domine,  caelestibus  sacra^ 
mentis  etprasmiorum  gaudiis;  In  prima  autem  Missa, 
pro  ^'  InnocentL^,  legendum  est  417  Innocentiiy  ut 
m  Martyrologio  ms.  sancti  Hieronymi,  Romano,  et 
aliis  nonnullis.  Sancti  Vitalis  meminit  Ordericus 
Vitalis,  lib.  xin  Hist.  eccl.,  sub  finem,  scribitque 
unum  esse  ex  sancti  Mauricii  sociis  :  Nomenque  Vi- 
talis  pro  angelico  vocamine,  qmd  Normannis  aosonum 
censehatur,  mihi  impositum  est ;  quod  ab  unosodalium 
$ancti  Mauricii  martyris,  cujus  tunc  martyrium  cele- 
brabatur,  mutuatum  est. 

486.  Deus,  qui  tribus  pueris,  elc.  In  Codice  Rhe- 
mensi  :  Deus,  citjus  adorandas  potentia  Majestatis, 
flammae  saevientis  incendium  sanclis  tribus  pueris  in 
splendorem  mutatum  est,  etc.  Cut  Orationi  m  eodem 
Codice  prapfigitur  ro  Post  Benedictiones^  id  est,  post 
canticum  Benedicite  omnia  opera  Domini,  etc. 

487.  Restrictis.  In  CodiceRhemensileffiturs^rtc(i>. 

488.  Custodiat  custodia  ro  custodia  redundat.  B 

489.  Adesto  phhi  tuae,  etc.  In  Codicibus  Rhemensi 
et  Ratoldi  subjungitur  :  Perpeiuum  nobis,  Domine, 
tuae  miserationis  prsesta  suhsidium,  etc,  ut  apud  Pa- 
melium.  Quam  in  Codice  Ratoldi  sequitur  aiia  :  Da 
nobis,  omn,  Dem^  beati  Michaelis  archangeli,  etc. 

Porro  in  Excusis,  et  in  Codice  Ratoldi  sequitur  : 
11  Kalend,  Oct.,  ^  natale  sancti  Hieronymi;  sed  di- 
Tersse  sunt  Orationes,  quae  in  Codice  Ratoldi  sunt 
ejusmodi  :  Sancti  tui  Hieronymi  nos,  Domine,  quv- 
sumus,  intervenlio  gloriosacommendet  :  Super  oblata  : 
Suscipe,  Domine,  propitius  Orationem  nostram,  etc. 
Praeratio  :  Et  iuam  misericordiam  deprecari,  ut  men- 
tibus  nostris  beati  Hieronymi  presbyteri  repetiia  solem- 
nitate  spiritalis  Isetitise  tribuat  jugiter suamtatem,  etc. 
Ubi  heec  verba,  r«pe/t(a5o/emnt(a/e, subindicantolim 
in  Ecclesiafuisscduplicemc  sancti  Hieronjmi  solem- 
nitatem,  etsi  in  hoc  Ratoldi  Codice  sit  unica  dun- 
taxat.  Adcomplendum  :  Votiva,  Domine,  beatiHiero- 
nym,i  dona  percepimus,  etc.  C 

In  eodem  Codice  Rhemensi  sequitur  :  Pridie  Ka' 
lend.  Octob.,  d  vigilia  sancti  Remegli,  Oratio  :  Hsec 
nobis  solemnitas  beatissimi  Remegii  confessoris  tui  at- 
aue  pontificis  meritis  inchoata,  etc.  Super  oblata  : 
jDescendat,  qusesumus,  Domine,  super  hoc  sacrificium 
misericordia  tua,  etc.  Contestada.  Vere  dignum. . . . 
quo  igitur  interveniente  bealo  Remegio  confessore  tuo 
supplices  pietatis  tuse  misericordiam  postulamus,  etc. 
Post  Coramunionem  :  Credimus  magnum  istum  pietar 
iis  mysterium.  Ubi  notandumest  in  multis  mss.  Co- 
dicibus  scribi  Remegii,  pro  Remigii,  ut  in  hoc  Codice. 
Unde  et  in  multis  Codicibus  mss.  et  antiquis  Excu- 
sis,  mutato  g  in  d,  scribitur  Remedii,  ita  ut  hic  pon- 
tifex  Remigius,  et  quidem  usitatius,  interdum  RemC' 
gius,  aliquando  Remedius,  dicatur. 

Praeterea  notandum  est  hoc  vocabulum  e  Conie- 
stada,  quod  non  memini  me  in  alio  Codice  Icgisse, 
hic  pro  PraBfatione  usurpari,  ut  supra  notatum  est. 

In  eodem  Codice  Rhemensi  sequitur  :  Kaiend.  D 
Octob.,  natale  sancti  Remegii  episcopi  et  confessoris. 
Oratio  :  Praes'a,  qusesumus,  omnipoiens  Deus,  ut  in- 
terredente  beato  Remegio  con/essore  tuo,  etc.  Super 
oblata  :  Ut  haec  oblatio  accepta  sit,  Domine,  etc.  PrfE- 
fatio  :  Semper  gratias  agere,  atquein  iaudibus  iuis  cum 
laetitia  et  exsultatione,  sancii  Remegii  confessoris  tui 
praeconia  dicere,  laudes  attoUere,  atque  jugiter  exsul- 
tare,  cujtis  hodie  annua  solemniiaie  depositionis  festa 
celebramus,  etc.  Post  communionem  :  Praesta  quae- 
sumus,  ut  intercedente  sancto  418  (^ntistite  tuo  cujus 

•  Sic  nihilominus  legitur  in  Gemet. 

b  Festum  hoc  notatur  in  Mss.  DostriB. 

•  In  priori  Theod.  legitur  :  Nonis  Octob.,  ortava 
sancii  Hieronymi,  quae  potest  appellari  repetita  solem' 
nitas. 

^  Consentiunt  Tbeod.  In  Gemet.  nulla  assignatur 
vigiiia  festi  sancti  Bemigii,  cui  jun^untur  ahi  tres 
sancti  confessores,  sc.  Germanus,  Vedastus,  etBavo. 


hodiema  die  in  conspeetu  Majestalis  tuae  hedtitudinit 
gloriam  dignis  laudibus  relebramus,  etc    Suppp  ple- 
bem  :  Exaudi  nos,  Domine  sancte.  Pater  omnipotens, 
seierne  Deus,  meritis  sancti  anfistitis  et  eonfessoris  tui 
Retnegii  hancplebem  tuasolila  miseratione  custodi,  etc. 
Quamvis  autem  huic  Missae  praefigalur  natale  sancti 
Remegii,  et  in  PrdRfatione  haec  verba  habeantur  :  De- 
positionis  festa  relebramus.  et  in  Oratione  post  com* 
munionem  :  beatitudinis  gloriam  dignis  taiidibus  ceU- 
bramus,  non  tamen  est  hic  dies  nataiis,  seu  obiUis 
sancti  Remiffii,  qui  Idibus  Januarii  obiit,  uttestalur 
Flodoardus  lib.  i  Hist.  eccl.  Rhemensis,  cap.  17,  et 
omnia  Martyrologia,  sed  est  dies  translalionis  sacri 
illius  corporis,  quo  bis  Kalend,  Octobris,  noneodem 
anno,  translatum  est.  Prima  translatiofactaestange- 
lorum  ministerio  in  novam  cr^ptam  post  altare,  ut 
testatur  Flodoardus  ejusdem  hb.  i  cap.  20.  Secunda 
ab  Hincmaro  archiepiscopo  Rhemensi  tempore  Ca- 
roli  Calvi  imperatoris,  quod  testatur  Hincmarus  his 
versibus  apud  Fiodoardum  ejusdem  libri  cap.  21 : 

Terlius  et  Carolus  regni  componeret  actus, 
Ociember  primani  cum  darot  atquediem. 

Ex  quo  confirmatur  quod  supra  dictum  est,  olim  io 
die  translationis sanctorum  non  ipsam  transIatioDem 
celebratam  fuisse,sed  eorum  natale,  seu  depositiouis 
diem. 

In  eodem  Codice  Ratoldi  habetur,  Kalend.  Octo- 
bns,  natate  sancti  Vedaf^ti.  Etin  MartyroIogioNotkeri, 
eodem  die  :  Atrebatis  civitate,  heaii  Vedasti  episcopi^ 
qui  est  dies  translationis  reliquiarum  illius,  utvidere 
est  in  Martyrologio  ms.  Codicis  biblioth.  Corb.,  Ka- 
lendis  Octobris :  Eodem  die.  Iranslatio  eorporum 
sanctorum  confessorum  Remiijii  Rhemensis  episcopi,  ei 
Vedasii  Atrebatensis.  Et  in  Kalendario  Sacramentarii 
Ratoldi  eodem  clie  :  Nobiliaco  monesterio,  translatio 
sancti  Vedasii.  Consule  nolas  doctissimi  viri  Georgii 
Colvenerii  ad  caput  49Iibri  i  Chronici  Cameracensis 
mox  citandum. 

In  eodem  Codice  Ratoldi  habetur  altera  Missa  de 
sancto  Vedasto  vm  IdusFebruarii.  Hapc  autem  trans- 
latio  facta  cst  ex  aede  sanctae  Mariae  ad  Nobiliacura 
monasterium  vere  nobile,  quod  nunc  de  nominehu- 
jus  sancti  antistitis  appellatur,  a  sancto  AutbertoCa- 
meracensi  episcopo,  etsancto  AudomaroTarvarnensi 
pontifice,  ut  scribunl  Alcuinus  in  Vitasancti  Vednsti, 
et  Baldricui,  lib.  i  Chronici  Cameracensis,  capitibus 
9  et  19.  Missa  autem  est  ejusmodi  :  Oratio :  Dftti, 
qui  nos  devoia  beati  Vedasti  confessoiis  tui  atque  pon- 
tificis  instantia  ad  agnitionem  nominis  tui  vocaredigna- 
tus  es,  etc.  Super  oblata  :  Hostias,  Dontine,  laudis 
tuis  nltaribus  adhibemus,  etc.  Praefatio  :  Dtemquena- 
talitium  beati  Vedasti  summa  cum  devoiione  veneran 
suppliciter  obsen-antes,  ui  ipsum  apud  tuam  miseri- 
cordiam,  etc.   Ad  Complendum  :  Beati  Nedasiicm' 
fessoris  tui  atque  pontifieis,  Domine,  precibus  ron^en- 
tes,  etc.  Alia  :  Deus,  qui  nos  sanctorum  tuorum  tem- 
porali  iribuis  commemoratione  gaudere,  etc.  In  qua 
Missa  (ut  in  superiori  de  sancto  Remigio  notatum 
est)  vides  in  sanctorum  translatione  non  ipsam  trans- 
lationem,  sed  natalitium  diem  celebrari  juxta  tem- 
porum  illorum  consuetudinem,  de  qua  supra  ad  mcn- 
sem  Juliumegimus. 

480.  Marci  papse.  In  Missali  Romano  adduntei 
Sergius,  Bacchus,  Marcellus,  et  Apuleius  martyres. 
In  Codice  Rhemensi  seqnitur  :  f  Eodem  die,  natnjf 
sanciorum  Marceili  et  Apuiei.  Quod  desideratur  in 
aliis  Codicibus  nostris  mss.,  ut  io  Excusis  et  apud 
Pamelium. 

In  Theod.  quoque  post  ofBcium  de  sancto  Remigie 
sequitur  alia  Missa  de  quatuor  illis  sanctis. 

«  Conlestada,  idem  est  ac  Contestatio,  quod  in  ve 
teri  Sacram.  Gallic.  semperlegilur  pro  Praefatio. 

fConsenliunt  Mss.  Tneod.  et  Gemet.,  in  quo  aoie 
sancli  Marci  Missam  habetur  :  vi  Non.  Octob.,  sancti 
Leodegarii  episc. 


40d 


IN  S.  GREGORII  LIB-lUM  SACRAHENTORUH  NOT/£. 


llA    ' 


419  In  eodem  Codice,  et  in  Codice  RatoMi  ha-  /^ 
belur :  *  vii  Idus  Octobris,  vigilia  sanctorum  Dwny- 
ttt  Rusttciet  Eleulkerii  et  sequenli  die  natale  eoruna- 
dem  saoctorum.  Missae  diversae  sunt  in  utrdque  Co- 
dice.  Et  VIII  Kalend,  Novembris,  in  eodem  Hatoldi 
Godice  habetur  octava  eorumdem  sanctorum . 

4ifl.  Assumplo  scuto  fidei,  etc.  in  Codice  Rhemensi 
hscaiiler  leguntur  :  Qui  assvmens  scutum  fidei  qtio 
inimici  jacula  ignea  exstingueret  ei  galeamspem  salutis^ 
tt  gladium  xpiritus,  quod  est  verlmm  tuum^  fortiter 
oppugnantibus  passionibus  vitiorum  restitit.  Ideoque 
preeamury  exercituum  Domine,  qui  eumpost  morttfica- 
tionem  eorporis  stigmata  perferentem  remunerasUy 
ejus  triumpholibus  et  informemur  exemplis,  et  meritis 
adjuvemur.Per  Ckristum. 

492.  Manavit.  Mano  hoc  loco  sumitur  transitive. 

493.  Nas  eorum  exemptis  informemur,  etc.  In  Co- 
dice  Rhemensi  htec  aliter  leguntur  :  Ita  nos  etiam 
(ptiB  exercuere  sectantes  convenientius  eorum  natalitia 
ulebremus,  Et  ideo  cum  angelis,  etc.  R 

4d4.  Quie  tm  pouimus,  etc.  In  Codice  Rhemensi 
aJiter :  Qu(P  audere  possis  pro  nobis.  Per  Christum, 

495.  Naiale  sancti  Cxsnrii.  Hoc  festum  eistatin 
Excosis,  el  in  Codicibus  nostris  mss.  Rhemensi  et 
Rfttoldl. 

flujus  sancti  Caesarii  acta  ^  exstant  apud  Surlum, 
eodem  die.  Ubi  dicitur  passus  tempore  illo  quo  Clau- 
dius  necavii  matrem.  Quee  verba,  si  sina  sunt,  de 
oallo  aiio  iniperatorequamde  ClaudioNeroneintel- 
ligi  possuQt.  Fuit  natiooe  Afer,  dignitate  diaconus  ; 
passus  est  Tarracinaecum  Juliano  presbytero,  ut  ea- 
dem  Acta  testantur.  Martyrologia  Usuardi,  Rabani, 
Adonis,  et  illudquod  nominae  Bedfie  circumfertur,  di- 
CQot  illum  sub  Ciaudio  imperatore  passum  esse. 

Difficoltas  est  tamen  non  mediocris  in  Actis  san- 
etorom  Nerei,  Achillei,  et  Domitill»,  in  quibus  Ca3- 
sariusdiaconus  dicitur  sepelisse  Tarracinse  corpora 
MDCtse  Dofnitill»,  et  sociarum  ejus.  qu»  subTra- 
jaoo  pass®  sunt.  Ex  quo  quidam  efficiunt  sanctum  q 
Ca^rium  Don  fuisse  passum  sub  Claudioimperatore, 
sive  iotelli^as  Claudium  Neronem  matricidam,  seu 
iDteiliKasGJaudiom  illum  imperatoi*em,  cfuem  mirum 
io  modura  laudat  Trebellius,  qni  ejus  Yitam  scripsit, 
eo  quod  vixerit  sanctus  Caesanus  sub  Trajano  impe- 
ratore.  Quod  sane  mihi  vix  ac  ne  vii  quidem  per- 
soaderepossum.  Quia  auctoritas  Vitffisancti  (^«sarii 
et  aliorum  auctorum  citatorum,  si  menon  fallit  ani* 
mos,  non  videtur  postponenda  solis  Actis  sanctorum 
Nerei  et  Achillei.  quae  si  non  sunt  hac  in  parte  men- 
dosa,  duos  olim  Ciiesarios  rarracinae  floruisse  diverso 
tempore  dJcendum  est. 

Quare  cam  apud  Surium  dicitur  sanctus  C«sarius 
passus  tempore  itloquo  Ctaudius  necavit  matrem,  cre- 
dendum  est  hunc  locum  ab  ignaro  quodam  homine 
foissecomiptum. 

496.  Deus,  qui  nos,  etc.  Huic  Orationi  in  Codici- 
bos  Hhemensi  et  Ratoldi  hic  tilulus  praefigitur  :  Ad 
Mitsam.  Jq  quibus  huic  Orationi  praeponitur  altera  q 
cojus  titolus  est  in  Codice  Hhemensi  :  Ad  Collectam, 
ad  sanctum  Cosmam  et  Damianum.  In  Codice  Hatoldi, 

c  Collecla  ad  sanctumCosmam  et  Damianum.  Hectius: 
Ad  Collectam,  etc.Oratioautem  estejusmodi :  Adesto, 
Ikmine,  martifrum  deprecationi  sanctorum ;  et  quos 
pati  pro  tuo  nomine  tribuisti,  fac  tuis  fidelibus  suffra- 
gari.  Per.  Ubi  per  sanctos  mart^res  420  iQtelli- 
gendi  sunt  Cosma  et  Damianus,  in  quorum  ecclesia 
recitabatur  haec  Oratio  ad  Colloctam  seu  Processio- 
oem,  jnxta  rationem  a  nobis  supra  explicatam. 

^  Haec  vigilia  in  duobus  Theod.  et  Caleosi  nolatur 
via  Idus  Octobris.  In  Gemet.  oulla  assignata  vigilia 
le^tur  :  vii  Idus  Octobris,  nat,  sanctorum  Martyrum 
Dionysii,  etc. 

^  De  his  Aclis  male  sentit  doctissimus  Tillemon- 
tius,  tonko  II  Commentariorum  ad  Hist.  ecclesiast. 
pedjuentiun),  pa^.  614,  nota  4,  de  sancto  Csesario. 
Saok>ra  non  jttoicat  alia    Acta   sanctorum  Nerei^ 


497.  Natale  omnium  sanctorum.  De  hac  solemni- 
tate  nihil  «*  exstat  in  Godicibus  Rodradi  et  Rhemensi. 
Hoc  festum  institnit  Gregorius  tertius  pontifex  maxi- 
mus,  ut  scribit  Usuardusin  Martyrologio  :  Tertius 
vero  Gregorius  pontifex  vostmodum  decrevit  eamdem 
in  honore  omnium  sanctorum  soiemniter  obsei^ri  per- 
petuo  nb  omni  Erclesia.  Quod  in  Gailia  celebratum 
est  sub  Ludovico  Pio,  uttestaturAdo  in  Martyroiogio 
ms. :  Monente  sanctx  recordatwnis  Gregorio  pontifice 
piisstmo,  Ludovicus  impei*ator,  omnibus  regni  et  im- 
peni  sui  episcopis  consenttentibus,  statuit  ut  solemniter 
fesfivitas  omnium  sanctorum  in  praefata  die  annuatim 
perpetuo  ageretur. 

Hic  autem  Gregorius  quartus  esthujusnomini*^,  ut 
testatur  Sigebertus,  ad  annum  Christi  853  Quod  ta- 
men  decretum  non  stalim  ubique  tenuit.  Etenim  in 
Codice  Hodradi,  qui  scriptus  fuit  tempore  Caroli 
Calvi  imperatoris,  nullum  exstat  hujus  solemnitatis 
offlcium. 

Dicendum  est  tamen  ante  Ludovicum  Pium  impe- 
ratorem  hoc  festum  in  nonnullis  Gallise  locis  fuisse 
celebratum.  Siquidem  illius  ofOcium  assignatur  ab 
Alcuino  in  libro  de  divinis  Ofiiciis,  qui  tempore  Ca- 
roli  Magni  floruit  in  Gallia  ;  quamvis  sub  Carolo 
Magno  nullum  essetde  hujus  solemnitatis  observa- 
tione  decretum.  Nam  in  concilio  Moguntino,  quod 
eodem  Carolo  imperante,  celcbratam  est.  can.  30, 
in  quo  de  festorum  observatione  agitur,  nulla  est 
festi  sanctorum  omnium  mentio. 

408.  Quataor  coronatorum  nomina  haec  sunt,  etc. 
Ita  in  Editis.  In  aliis  Codicibus  nostris  mss.  et  apod 
Pamelium  hic  titulus  desideraturc- 

499.  Qitoptm  dies  natalisperincuriamnegleetuSy  etc 
Ita  in  Editis.  Aliter  in  Ordine  Homano  :  Quatuor  Co- 
ronatorum  nomina  perincuriamneglecta,  Deorevelante 
hwc  sunt :  Severus,  Severianus,  Victorinus,  et  Carpo- 
phorus ;  solemnitas  tamen  eorum,  ut  statuta  fuerat,  in 
atiorum  sanctorum  nomine  celebris  permansit,  nempe 

?[uinque  martjrum,  qui  i^nhacMissa  nominantur.  Ita 
ere  Usuardus  in  Martyrologio  hac  die  :  Horum  no- 
mina  cum  minime  potuissent  reperiri  {quce  Domino  rtf- 
velante  interjectis  annis  postea  ostensa  sunt),statutum 
est  utantiivfir.aria  dies  ipsorum  sub  mminibus  supra 
dictorum  quinque  martyrum  recoleretur. 

His  suffrHgatur  Martyrologium  Homanum :  Horum 
autem  nomina  (qnae  postmodum,  interjectis  annis,  Do- 
mino  revetante,  ostensasunt),cumminimerepenritunc 
potuissentf  etc.  Ita  etiam  Ado  in  Martyrologio  apud 
Surium  :  Cum  autem  nomina  mmime  reperirenlur, 
statuit  beatus  Melchiades  episcopus,  ut  anniversaria 
quatuor  Coronatorum  dies  sub  nominibus  sanctorum 
quinque  niartyrum  recoleretur. 

Sed  qui  fleri  potest  ut  horum  quatuor  Coronato- 
rum  nominaoblivioni  mandarentur  tempore  Melchia- 
dis  papae,  cum  tum  illorum  recens  esset  Homse  me 
moria  ?IIli  enim  passi  sunt  sub  Diocletiano,  quoina- 
perante  beatus  Melchiades  sedebat,  eorum  Actis 
exstantibus  salvis  et  integris,  multis  prseterea  su- 
perstitibus  Christianis  qui  eos  noverant. 

AlcuinuSy  cap.  3i  de  divinis  Officiis,  aliter,  qui 
nec  solom  mentionemoblivionisnominum.  sedetiam 
diei  passionis  facit  :  Quatuor  Goronatorum  nomina 
hcBC  sunt :  421  Severus,  Severianus,  VictorinuSf  et 
Carpophoru^,  quorum  nomina  et  dies  natalis  per  incu- 
riam  neglectus  minime  reperiri  poterat ;  ideo  statutum 
est  ut  m  eorum  ecclesia  quinaue  cwterorum  martyrum 
qui  inMissa  recitantur,  natalis  celebretur,  id  est  Clau' 
aii,  Nicostrati,  Symphoriani,  Castorii,  atque  SimpLi" 

Achillei,  etc,  unde  in  illisconciliandis  frustra  laborari 
censet. 

c  Ita  in  Edit.  Pamel.,  coosentiente  Cod.  Reg, 
Suec. 

d  Habetur  in  Calensi,  Gemet.  etTheod. 

®  Legitur  hic  litulus  in  utroque  Theod.  In  omaibus 
vero  tam  excusis  quam  manu  exaralis  libris  Missa 
sanctorum  quatuor  Coronatorum  exstat. 


41  i 


IN  S.  GREGORII  LIBRDM  SACRAMBNTORnM  NOTiC. 


Ut 


cii,  «*  cum  istis  eorunt  quoque  memoria  pariterfieret.  A  tyriipersecutonstormentanontimuU.  QuanlaputamU' 
Quae  sane  descripta  videniur  ad   verbum  ex   libro      erit  gloriatio  pamoms,   quando  pars  chlamydis  $ic 


Sacramentorum.  Unde  illa  vocabula,  nomina  et,  vi 
denftur  ab  aliquo  oscitante  interposila ;  qui  si  am- 
pulentur,  locus  solceco  carebit,  qui  etiara  ad  calcem 
nujus  capituli  dubio  procul  baec  adjecit  :Postea  vero 
eorum  nomtna  revelata  sunt,  ^otemnitas  tamen,  ut  sta- 
tuta  fueraty  in  aliorum  sanciorum  nomme  cetebris 
permannt.  Quorum  membrum  oltimum  exscriptum 
est  ex  Ordine  Romano. 

At  in  veteri  Martyrolo^io  ms.  bibiioth.  Corb.,  quod 
Yidetur  esse  Adonis,  nihil  de  ejusmodi  nominum  et 
diei  natalis  oblivionereperitur  ://)so  die^  natale  sanc- 
torum  quatuor  Coronatorum.  id  est,  Severi,  Se- 
veriani,  Carpophori  et  Victonni.  Hi  cum  impel- 
lerentur  ad  sacrificandum  retuctantes,  nee  omnino 
consensum  impiis  prcehentes,  perstiterunt  in  fide.  Nun- 
tiatum  est  Diocletianq  imperatori,  quos  iltico  jussit  ut 
ante  simulacrum  Asclepii  ictihusplumbatarum  cmside- 
ficerent.  Quorum  corpora  jussit  in  ptatea  canibus  ja-  B  munes  sunt  utriusque  martvris  Collectse,  et  recte 

*_•  •  .■i«if  *  ^n  **  *~t  ^?  *a  ll<  *  M  M  A  1*11** 


exstitit  gloriosa  !  Quid  erit  pro  ohtatume  integri  cort 
poris  recppturus,  i^ui  pro  quantitate  veslis  ex\gm  et 
vestire  Domtnum  meruit  et  videre. 

Porro  his  verbis  :  Et  vestemy  quam  egenus  acee- 
perat,  etc,  simile  est  illud  Ennodii  bjmoo  20,  de 
sancto  Martino : 

Qua  veste  nudum  texerat, 
Hac  Rez  nitebat  oetheris. 

Per  haec  verba,  Digne  ei  Arianorum  subjacuit  /e- 
riias,  signiOcatur  ab  eo  fuisse  Arianorum  tormeota 
superata,  a  quibus  flagellatus  est.  Unde  Enoodius, 
hjmnocitato: 

Flaffello  passus  est  libens, 
Quious  corbnam  nexuit. 

503.  111  Kalendas  Decembris  Nat.  sancti  Satur- 
nini,  In  Cod.  Rhem.  additur  ^  et  Chrysanthi ;  etcom- 


ctari,  quae  jacuerunt  ihi  diehus  quinque.  Tunc  pii 
Chrisltant  venemntf  et  cotlecta  corpora  sanctorum 
martyrum  sepetierunt  in  via  Lavtcana,  miltiario  ab 
urhe  tertio,  in  arenario  juxta  corpm'asanrtorum  mar^ 
tyrum  Claudii,  Ntcostrati,  Sympronianif  Castorii  et 
Simplicii.  Nihiletiam  tale  repereris  in  Martyrologio 
ms.  ejusdem  bibliothec»  toties  a  nobis  citato  :  Ipsi 
die  sanctorum  quatuor  Ccronatorum,  id  est.  Severi, 
Severianiy  Carpophori  et  Victorini.  Quemadmodum 
nec  in  Martyrologio  ms,  sancti  Uieronymi.  Et  qua- 
tuor  Coronatorum  Severi,  Severiani,  Ca^^pophori  et 
\ictorini. 

Ex  quibus  omnibus  planum  est  lectionem  Codicis 
nostri  sancti  Eligii  et  Sacramcntarii  ex  Vaticano 
editi  noD  esseomnino  rejiciendam. 

Circa  hos  martyres  exsurgit  altera  difficultas  ex 
Anastasio  Bibiiothecario,qui  in  Leone  IV  distingucre 
videtur  quatuor  Coronatos  a  sanctis  Severo,  Severia- 


quidem.  Nam  ita  habetur  in  Martyr.   ms.  bibliot. 
Corb.  ad  tertium  Kalend.  Decembris  :  Ipso  die,  Ro- 
mrn,  natale  sanctorum  Cht  ysanthi  et  Dartce  vtr^tnii, 
In  Martyrolog.  ms.  sancti  Hieronymi  :  iii  Katendas 
Decembris,  Romce,  Arosonis,  Saturnini,   Chrysanthi, 
DaricB,  Mauriet  aliorum  lxxii.  In  Andonis  Martyrol, 
ad  eumdem  diem  :  Ipso  die,  Romie,    natate  saneti 
Chrysanthi,  et  Darige  virynis  In  Kalendario  Codicis 
Ratbldi  abbatis  ad  eumdem  diem  :  Romae  passio  sau- 
eti  StUurninif  Crisanti,  Darim.  virginis.  In  parfulo 
Martyrol.  ms.  ad  Calcem  Codicis  Rhemensis :  ui  Ko- 
tendas  Decemhris,   Namnetis  civitate^  natale  sancto- 
rum  Saturnini,  Crisanti,  Eutatiae.  Darice.  Ubi  miiior 
scriptum  esseNamnetiscivitate.  Quod  exstatetiamin 
Martyrologio  Rabani :  Namnetis  Satumini  episcopi  et 
martyris.  Ubi  continuo  narratur  passio  sancti  Sa« 
turnini  Tolosaniepiscopi,  quse  eodem  die  contiogit, 
ut  planum  est  ex  omnibus  Marlyrologiis.  Sed  puto 


no,  Carpophoro  et  Victorino.  Nam  (inquil)  et  corpora  Q  utrobique  mendum  esse.  et  post  rd  Namnetis  inter- 


sanctorum  martyrum  quatuor  Coronatorum  solerticura 
tnquirens  repertt  ;proqt$orum  desiderabili  amore  basi- 
licam  quoe  sanctorum  nomini  fuerat  consecrata,  quam 
ipse,  dum  ad  pontificii  deductus  est  apicem,  pruden- 
tissimo  moderamine  rexit;  quae  per  otitana  curricula 
temporum  quassata  vetttstatis  defectu^  et  pene  ruinis 
confractadiu  anttqnitus  videhaturet  convulsat  supemw 
virtutis  annuente  clementia,  splendidiorem  putrhruh 
remque  statum  a  fundamentis  construxit,  et  ad  tatidem 
Dei  eorum  sacrattssima  corpora  cum  Ctaudio,  Nico- 
strato.  Simproniano,  et  Castorio,  et  Simpticio,  necnon 
Severo,  Severiano,  Carpophoro  et  Victorino,  etc,  cot- 
locavit.  Sed  com  hic  liber  mendis  scateat,  de  hujus 
loci  depravatione  nihil  dubitandum  est,  his  quatuor 
ultimis  nominibus  a  nescio  quo  perperam  additis. 

500.  Ctaudium,  Nicostratum,  etc.  Ita  in  Editis  etin 
omnibus Godicibus  nostris  mss.,  juxta  hujus  festi  ru- 
bricam  :  Ideo  statutum  est  ut  tn  torum  ecclesia  horum 


serendum  esse  nomen  alicujus  sancti,  qui  ad  haoc 
AremoricaB  regionis  civitatem  pertineat. 

Prseterea  notandum  in  omnibus  his  Martyrologiis 
nominatis,  Rabani  excepto,  nihil  de  sanctis  Ghrj- 
santho  et  Daria  annotari  viii  Calendas  Novembns, 
qui  cst  vulgaris  eorum  dies. 

Quod  autem  spectat  ad  officium  hujos  festi,  di- 
versae  sunt  in  Codice  Rhemensi  Orationes  a  Codici- 
bus  sancti  Eligii,  Rodradi.  et  Ratoldi.  Sed  in  Codice 
Ratoldi  habetur  haec  Prasfatio  :  Cujus  gratia  beatum 
Saturninum  eteait  tn  sacerdotium,  doctrina  ad  prcs- 
dicandum  erudiit,  potentta  ad  nevsever^ndum  eon* 
fimiavitt  ut  per  sacerdotateni  infulam  pervenint  ad 
martyrii  palmam,  doeensque  suoditos  pnedicando,  in- 
itruens  vivendi  eiempto^  confirmans  patiendo,  ut  ad 
te  coronandtu  pervemret,  qui  persecuforum  minas  in- 
trepidus  superasset ;  cujus  interventu,  nos.  qtMSSumus, 
a  nosttis  tnundet  delictis,  quitihi  ptacuit  tot  donorum 


quinque  sanctorum,  qui  in  Missa  recitantur,  tuitalis  p  prcerogativis    Per  quem,  etc.  Quae   Praafatio  exstat 
cetebretur.  etiam  inter  Praefationes  Codicis  Rodradi.  Ex  qua  sole 


50t.  Symphonianum.  In  Codice  Rhemensi  legitor 
Simphronianum.  In  Codicibus  Rodradi  et  Ratoldi, 
«  Simphorianum.  lo  Martyroiogio  sancti  Hieronymi 
appellatur  Symphronius.  Apud  Anastasium,  et  in 
Mart^rologiis  mss.  Usuardi  bibliothecae  sancti  Ger- 
mani  et  Adonis  biblioth.  Corb.  dicitur  Symproniantis. 

422  ^^^-  Cttjusmunere  beattis  Marlmus,  etc.  In 
Codice  Rhemensi  exstat  alia  Praefatio  in  hunc  mo- 
dum :  Te  in  beati  Martini  pontificis  ntque  confessoris 
tui  laudibtis  adorare,  qui,  sancti  SpirittAS  tui  dono 
succensus,  ita  in  ipso  tyrocinio  fidet  perfectta  inventtis 
est,  ut  Christum  tegeret  in  paupere,  et  vestem  quam 
egenus  acceperat  mundi  Dominus  indueret.  Digne  ei 
Airianorum  subjacuit  ferttas,  digne  tanto  amore  mar* 


in 


a  Sic  etiam  legitur  in  mss.  nostris,  prfiesertim 
God.  Reg.  Suec.  cui  concinit  Editio  Pamel. 
^  In  Theod.,  post  natale  sancti  Satunnini  legitur  : 


clarius  est  423  Missam  quae  est  in  his  Codicibus 
Rodradi  ct  Katoldi  spectareadsanctumSatorninum 
Tolosatium  antistitem  et  apostolum  martyrii  laurea 
etiam  coronatum,  cum  neutiquam  convenire  possit 
sancto  SaturninoRomflepasso,  cura  Sisinniodiacono 
sub  Maximiano,  qui  nunguam  fuerit  presbyter,  nec 
episcopus.  Quamvis  non  inQcias  ierim  Missas  Codi- 
cum  sancti  Ele^ii  et  Rhemensis  spectare  ad  hunc 
sanctum  Saturninum  Romffi  passum. 

504.  Sacrandum*  ^  In  Codice  Ratoldi  abbatis  le- 
giiur  sacrificandum. 

505 .  Et  majeslatem  tttam  supnliciter  exorare^  ctc . 
In  Cod.  Rhemensi  est  alia  Prfieratio  :  Reverentiae  tti^ 
dicato  jejunio  gratulantes,  quod  apostolica  beati  An- 

Eodem  die,  nat.  sanctorum  Satumim  ei  Chrysanti. 
c  In  Cod.  Reg.  Suec.  est  Praefatio  ab  his  doabus 
discrepans.  In  editione  autem  Pimel..  noUa. 


413 


IN  S.  GREGORK  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTifi. 


414 


drea  merita  detiderantibus  prmenimus  of/ictis,  utad  X  Ob  ejus  facti  tnemoriam  cambuttas  claudi  ante  fores 


eadm  celebranda  solemniler  praeparemur ;  qu»  tamen 
corrupla  et  transposHa  ita  sunt  castiganda  :  Utqui 
apostolica  beati  Andreas  merita  desideraniibus  prasve- 
nimus  of/kiis,  ad  eadem,  etc. 

506.  Quoniam  aiiest  nobis,  elc.  Initium  hujus  Prae- 
fatioois  corruptum  est  in  Codice  Rhemensi. 

307.  i\ec  pendens  taceret  in  cruce.  Quia  in  ipsa 
crace  biduo  fidem  Ghristi  praedicavit,  ut  in  ejus 
aclis  scriptum  est. 

508.  In  natali.  Sanctorum  apostolorum  Petri  et 
PaoJi. 

509.  Per  quos.  Apostolos,  videlicet. 

510.  Incipitordoad  ecclesiam  dedieandam,BB.beiuT 
eccJesiae  dedicatio  in  Codicibus  Rhemensi  et  Ratoldi 
abbatis.  Non  exstat  in  Codice  Rodradi,  in  editis,  et 
apod  Pamelium. 

Mi.Hluminetur  duodecim  candelse.  Ita  in  Codi- 
cibus  Rhemensi  et   Ratoldi,   in   Ordine  et  Pontif. 


ecclesiae  saneti  Bemdicti  suspensae  sunt, 

Baculi  autem  episcoporum  mentio  fit  in  conciiio 
Toletano,  iv,  can.  27  :  Si  episcopus  est,  orarium, 
annulum^  et  baculum, 

513.  Tollite  partas^  etc.  In  Codice  Ratoldi  sequi- 
tur  :  sPalmus,  Domini  est  terra.  Deintus  aulem  mini- 
ster  respondens  dicat :  Quis  est  iste  rex  gloriae?  Et  sic 
nergat  omnis  legio  iti  circuitu  Ecclesias,  ter  cantando 
nanc  Antiphonam  cum  Psalmo  et  cum  gloria,  Tertio 
autem  percusso ostio  ab  episcopo,  et  ditfo,  Tollitepor- 
tas,  et  responso  ter  aminislro  ;  Quis  estiste  Rex  glo- 
T'm*t Respondeat  ponttfex  :  Dominus  virtutum  ipseest 
Rex  glorise.  Etaperto  ostiointrans  dicat  ier :  Paxhuic 
domui,  crux  pellit  hostem,  crux  Christi    triumphat. 

Hic  autem  fit  mentiocircuitusecclesiee,  quem  faisse 
ternum  cum  aquse  benedictae  aspersione  scriliit  Ivo 
Carnotensis,  in  sermone  de  l^edicatione  eeclesiae,  et 
quidam  anonymus  ms.  bibh*oth.  Corb.,  in  sermone 


Rom.  et  in  cod.  Tiliano.  Ita  docet  Petrus  Damiani,  R  etiam  de  ecclesiae  Dedicatione.  Hic  vero  ritus  ape- 


serm.  1  de  Dedicatione  ecclesiie,  et  Ivo  Carnotensis, 
Serm.  de  Dedicatione  :  Cum  ecclesia  dedicatur,  duo- 
decim  candelae  sunt  accensae  interius, 

Per  ejusmodi  candelas  duodecim  intelliguntur 
apostoh,  qui  sunt  Kcclesiae  luminariaet,  juxta  Chri- 
sli  effatum,  lux  mundi.  Codex  autem  Ratoldi,  qui, 
ot  recentior,  plures  addit  caeremonias,  sic  incipit  : 
Primitus  enim  docet  ut  epvicopus  cum  cwteris  mini- 
stris  eat  ad  ecctesiam  antiquamy  et  ibi  recondant  ce- 
sptrtino  tempore  reiiquias,  et  juheat  exercere  ibi  vigi- 
Uasper  totamnoctem.  In  crastinaautemeat pontifexad 
eceiesiam,  quae  sacranda  est,  et  ordinet  in  ea  quae  or- 
dinanda  sunt ;  et  itluminentur  jussu  suo  duodecim  can- 
deloe  ;  ei  expelluntur  omnes  foras^  nisi  solus  archidia- 
conus  ctausoostio  ibi  maneat.  Tuncpontifexcum  sacro 
ordine  redeat  ad  antiquam  ecclesiam,  etinduant  sesa- 
cris  vestibus^  et  faciantUtaniam  prout  horadictaterit; 
qua  expleta  dicat  hanc  Orationem :  QTtm\i%  :  Actiones 


riendae  ecclesiae  est  etiam  a  Gufccis  usitatus,  uppel- 
laturque  ovoiSt?,  et  avoijtov.  Id  est.  apertio,  ut  vi- 
dere  est  apud  Theodorum  Balsamonem,  in  can.  3i 
sexta»  synodi,  et  in  can.  7  sjnodi   septimae. 

514.  El  aperto  osUo  intrantes  dicant :  Pax.  etc.  In 
Cod.  Rat. :  Et  aperto  ostiointratis  dicat  ter:  Poa:, etc. 
In  OrdineRom. :  Tunc  statim  oslio  aperto  intransec- 
clesiam  cum  ministris  duobusy  vet  tribus  ;  et  cumman' 
sionario  et  acotyto  dicat  :  Pax  huic  domui. 

515.  Vel  levitae,  In  Codice  Rhemensi  legitur,  vel 
lente,  male. 

516.  Stramenta,  Sunt  tapetes  qui  substernuntur, 
sternendo.  Bt  sanctus  Benedictus,  cap.  51  regulee, 
dixit  slramenta  lectorum,  ea  (|Ufle  in  lecto  sternun- 
tur.  Stramenta  tectorum,  inquit,  suffieiant  matta,  sa- 
gum,  Uma,  et  eapitale. 

517.  Deinde  incipiat  pontifex  d$  sinistro  anguto, 
etc.  In  Cod.  Ratoldi  ba^c   ita  habentur  :  Deinde  m- 


noslras,  qusesumus,  Domine,    aspirando    [irm eni,  (^  cipiat  pontifex  de  sinistro  anguto  ab  Oriente  scribens 


etc.  Et  tunc  incipiens  Responsorium  ;  Domine,  si 
cooversus  fuerit  populus  tuus.  Item  aliud:  Exaudi- 
sti,  Domine,  orationem  servi  tui.  Item  atiud  :  Tu 
Doinineuniversorum.quinullamhabesindulgentiam. 

Ex  his  notandum  est,  primo  episcopum  cum  cle- 
ricis  a^cre  yigilias  in  basilica  afiqua  veteri  coram 
reliquiis  in  basilica  nova  collocandis,  deinde  se  ad 
basilicam  Dovamconferre,quaconsecrata,  reverti  ad 
veterem  basiJicam  et  inde  reliquias  sublatas  solemni 
processione  in  novam  ecclesiamtransferre,  quodvi- 
dere  est  cap.  20  lib.  de  GJoria  confessorum  sancti 
Gregorii  Turonensis  :  Qua  diligenter  compositay  et  al- 
tari  ex  more  locato^  ad  basilicam  sanctam  vigiliisno' 
ctem  unam  ducentes,  mane  vero  venientes  ^24*  ^^ 
celiulam,  attare  quod  ei^exeramus  sanctificammus,  re- 
gressique  ad  basHicam,  sanctas  ejus  reliquias  cum 
Satumini  Julianique  martyrum,  vel  etiam  beaii  Illi- 
diiy  exinde  solemniter  radiantibus  cereis  crucibusque 
odmovemM. 

512.  De  eamhuttasua.  Cambutta,  seu  cambuta, 
est  virga  pastoralis  episcoporum.  Glossae  veteres 
mss.  bibliothecae  Corbeiensis  :  Cambutat  baculus 
episeoporum.  Est  etiam  abbatum.  Acta  sancti  GalJi 
abbatis  apud  Surium  :  Qui  et  baculum  ipsius,  quem 
vulgo  cambotam  vocant^  etc.  Ordericus  Vitalis,  lib. 
VI  Hiat.  ecclesiasticae,  agens  de  translatione  sancti 
Ebrulphi  abbatis  Uticensis  in  dioBcesi  Lexoviensi  : 
Herluinus  quidem,  quia  sacerdos  erat.  et  abbas  cano' 
uiconim  san^Ui  Petri,  et  capeliae  ducis  capellanorum 
maximus*  caput  et  majorem  parlem  ossium  sancti 
Ebrutphi,  librum  quoque  et  arculam  argento  eooper' 
tam,  et  cambutam  atque  cinctorium,  ckartasque  do- 
nationum  stbi  relinuit, 

Est  enim  cambuta  baculusflexus,  et  sustentamen. 
Papias,  in  Vocabulario  ms.  :  Cambuta  sustentamen, 
telbaculus  ftexus.pedum,  velcrocia,  Gallice,  crosse, 
Et  baculus  quo  sustentantur  claudiet  debiles.  Petrus 
diaconas,  in  supplemento  Chron.  Casin.,  cap.  76  : 


per  pavimentum  cum  cambuta .  sua  hcec  etementa  A, 
B,  C ;  ct  dicat  hanc  Antiphonam  :  ConGrma  hoc, 
Deus,  quod  operatus  es  in  nobis  a  tcmplo  sancto 
tuo,  quod  est  in  Jerusalem,  Alleluia.  Psalmus  : 
Exsurgat  Deus,  cum  gtoria.  Tum  vadens  ad  dextrum- 
angulum  occidentalem,  incipiens  iterum  a  dextro  an- 
gutoorientati  A,  B,  C,  scribens  usque  in  sinistrum 
occidentalem  angulumy  canendo  Antiphonam  aliam  ; 
425  Emitte  spiritum  tuum,  et  creabuntur.  et  re- 
novabis  faciem  terrae.  Alleluia,  alleluia.  Psalmus  ; 
Benedic  anima  mea  Domino,  Domine  Deus  meus. 

518.  A,  B,  C.  Ita  in  Codice  Ratoldi.  In  Codice 
Rhemensi  habetur,  ABCTURIUM,  quod  perindeest; 
ex  quibus  notandum  has  tres  litteras  duntaxat  in 
dedicatione  basilicae  depingi  olim  solitas.  Nunc  des- 
cribuntur  duo  alphabeta,  alterum  Grsecum,  alterum 
Latinum,  id  est,  omnia  elementa,  tum  Grseca,  tum 
Lalina,  ut  in  Ordine  et  Pontificali  Romano,  et  in 
D  Codic^  ros.  Tiliano. 

Quidam  olim  episcopi  adjiciebantalphabetum  He- 
braicum,  ut  planum  est  ex  sermone  ms.  cujusdam 
anonymi  supra  citato  de  ecclesis  Dedicatione,  inquo 
etiam  causa  redditur  :  Yerumtamenquiaccclesiastica 
doctrina  Hebraico,  Graeco  Latinoque  sermone  utitur, 
maxime  ideo  a  quibusdamepiscopustria  haec  alphabeta 
conscribuntur  Petrus  Damiani,  sermonecitato  gene- 
ratim hiec  scribit  :  Alphabetaex  transverso  quadraU' 
gula  ratione  describit.  Quse  intelligenda  sunt  secun- 
dum  hodiernum  usumdealphabetisGrsecoet  Latino, 
nam  in  eo  sermoue  remittit  iectorem  ad  Ivonem 
Carnotensem,  ut  infra  probabitur,  qui  in  opere  suo 
de  ecclesise  Dedicatione  haec  duo  alphabeta  tantum 
agnoscit. 

^\9.  Deindeveniensanteattare.To  Altare  aberat 
ab  hoc  Codice  sancti  Eiigii,  sed  illud  supplevi  ex 
Codicibus  Rhemensi  et  Ratoldi. 

520.  Absque  Alletuia.  Ita  in  Ord.  Rom.  etin  Codi- 
cibus  Rhemensi  et  Ratoldi;  et  in  serm.  ms.  aupra 


418 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiB. 


416 


citato,  inquocausa  additur  :  Quia  nondum  estdomus  A 
Domini. 

521.  Deinde  sequitur  exormmus  aqux.  In  Cod. 
Hhera.  legitur  :  Benediclio  salis  et  aquoB.  In  God.  Ra- 
toldi  :  Deinde  benedicem  salem  et  aquam  cum  cinere, 
et  dical  hanc  Orationem  :  Dfus  quiad  salulem  humani 
generis^  etc,  ut  in  Benediclione  aquse  diebus  Domi- 
nicis,  exstalq\ie  in  Codice  Rhemensi. 

522.  Discede,  irnmunde  Spiritus.  Formula  est  dae- 
raonis  exorcizandi,  cujus  similis  haec  est  apudOpta- 
tura  Milevitanum,  lib.  iv  adversus  Parmenianum  : 
Vos  7*efMptizando  exorcizatis  hominem  fidekm  ;  et 
dicilis  Deo  habi/anti :  Maledicte,  exiforas.  In  codici- 
bus  prsefatis  Rhera.  et  Rat.,  ad  exorcismum  aquse 
habentur  haec  yeTha,:Exorcizo  te,  creatura  aquas,  eic. 
Quae  quodaramodo  conveniunt  cum  illis  exorcismis 
quibus  utitur  Ecclesia  diebus  Dominicisin  aqua^Be- 
nedictione. 

Hic  autem  aqua  benedicitur  quje  ecclesiae  dedica- 
tioni  inserviat.  E)st  enim  antiqua  consuetudo  ut  ec-  B 
clesia  aquat?  exorcizatae  seu  benedictae  aspersione 
sanctificetur  ;  quam  videre  est  apudsanctum  Grego- 
rium,  ^  lib.  ix.  epist.  71 :  Aqua  benedicta  fiat,  et  in 
eisdem  fanis  aspergatur,  altaria  construantur.reliquia 
ponantur,  Mentio  fit  in  epist.  2  Vi^ilii  papae,  ubi  ta- 
men  ait  id  rainime  esse  necessarium. 

523.  Sacramentis.  Olim  vocabantur  sacramenta 
non  solura  septem  illa  a  Chrislo  Domitio  instituta, 
quae  sunt  vasa  gratiae  sanctificantis,  sed  etiara  quivis 
ritus  qui  adaliquHiemsanctificationem  spectant^quae 
Yulgo  sacraraentalia  dicuntur.  Consule  sanctum  Au- 
gustinum  epist.  1 18,  ad  Januarium. 

524.  Sanctifirare,  etc.  Haec  Oratio  non  exstat  in 
Codicibus  Hhemensi  etRatoldi. 

525.  /n  molem  durata,  Ita  sanctus  Arabrosius, 
lib.  ni  de  Spiritu  sancto,  cap.  4 :  Ut  tanquam  con- 
gelascentibus  fluctibus  in  medio  maris  aqnarum  4*26 
quidam  murus  insurgeret  ad  transitum  Judaeorum. 

526.  Per  te  aridis.  Haec  verba  usque  ad  iila,  at  tu  Q 
Domine,  surapta  sunt  ex  sancto  Arabrosio,  cap.  22 
lib.  X  in  Lucam  ;  sed  ibi  fusius,hicvero  contractius. 

526.  Domine,  Deus  Pater,  etc.  Hsec  Praefatio  non 
exstat  in  praefatis  Codicibus,  et  in  Ordine  Romano. 

528.  Exordzo  te,  creatura  salis,  etc.  Hic  exorcis- 
mus  desideratur  in  Codicibus  prsefatis  et  in  Ordine 
Romano. 

529.  Dtvina  oris  voce,  etc.  Ita  in  Ordine  Romano. 

530.  Et  per  Apostolum  siium,  etc.  Ita  etiam  in  Or- 
dine  Romano. 

531.  Gravedines.  Gravedo  est  dolor,  tristitia,  mo- 
lestia.  Glo^sae  veieres  ;  Gravedo,  uxMd>y,  id  est, 
molestia,  tristitia,  dolor. 

532.  Et  miwtur  sal  et  cinisy  etc.  Ita  in  Ordine 
Romano,  et  in  Codicibus  Rhemensi,  et  Ratoldi.  Sed 
inCod.  Rhem.  ro/erdesideratur.  Infra  autemmentio 
fit  vini.  Feirus  Damiani,  serm.  ciiato  addit  hysso- 
pum  :  Tunc  benedicit  aquamsale,  cinere^  t?tno,  hysso- 
pogue  conspersam,  t\ 

533.  /Eterne  omnipotens,  Deus,  etc.  In  Cod.  Ratol- 
di.  aliaexstat  Oratio :  Deusinvictaevirtutis  auctor,elc. 
ut  in  aquae  Benediciione  die  Dominica,  quae  habetur 
etiam  in  Ordine  Romano.  In  Codice  Rhem.  nulla 
exstat  Oratio. 

534.  Traduci.  Id  est,  quae  a  protoparente  ad  pos- 
teros  traducta  est,  et  manavit. 

535.  Creator.  In  Cod.  Rat.  legitur:  Deus  Creator. 
In  Ordine  et  Pontiflc.  Romano  :  Omnipotens  sempi- 
terne  Deus  Creator. 

536.  Perwitte.  Ita  legitur  in  Codicibus  Rhero.  et 
Ratoidi  ;  in  Ordine  Romano  mitte.  In  Poniificali, 
emitte.  Itaque  permitte  hoc  loco  idem  est  quod  emitte; 
de  quo  vocabulo  infra. 

537.  Armata.  liain  Cod.  Rhem.  In  Codice  Ratoldi 
legitur  arma^  corrupte. 

538.  Inde  facit  crucem  digito  suo,  etc.  Ita  in  Cod. 

«  NuQC  lib.  XI,  ep.  76. 


Rhemensi.  In  Codice  Ratoldi  haec  praemittuntur.  Ej 
miitat  in  eam  chrisma,et  condat  exipsa  aqua  calcem, 
et  facial  maldam^  unde  recludere  debet  ipsas  reliquias, 
Ut  lege  t6  maltham. 

Maltha  autem  est  calx  aqua  subacta  cum  piceli- 
quida  et  axungia,  Gallice  ciment  ad  parietes, teclu- 
ra;«,  vel  similia  resarcienda  ;  de  qua  agit  Palladius, 
lib.  I  de  Re  ruslica,  cap.  17.  Est  etiam  pix  cum  cera 
mista,  ut  scribit  Fesius.  Unde  in  Glossis  Philoxeni, 
maltana  (lege  mcUthcL^  mvcroxripov,  id  est,resinacer8B 
comuiisia,  Dicitur  etiam  apud  Julium  Pollacem. 
lib.  X  Onomast..  cap.  14,  «vw  zfi  ntvoa(.i^i  x?;po?,  i 
licijM,  id  est,  ceratabulae  adhnerehs.maltha.  Etapud 
Hesychium,  fAalGij  p.tu.akKyuivo^  xupo;,  id  est,  cera 
subacta,  macerata.  Ibidem,  pa^Oij  puTro;  Irtpo^^ 
id  est,  maltha,  cera  sicca.  Hic  autem  est  calx  aqoa 
subacta. 

Porro  in  Ordine  et  PontificaliRom.  antequam  fiant 
cruces  in  cornubus  altaris,  fit  crux  de  eadem  aqua 
in  medio  aliaris. 

539  Perquatuor  comua  altaris.  Ita  427  ^^  Cod. 
Rhem.  In  Codice  Ratoldi  additur:  Canendo  Antipho- 
nam  Asperges  me,  Domine^  kyssopo,  et  mundabor, 

5i0.  Lum  hyssopo  aspergit  ipsum  altare  seplem  vi- 
cibus.  Ita  Petrus  Damiani,  sermone  citalo  ;  AUare 
sepfies  ex  eadem  aqua  respergit.  Is  autem  auctor.  io 
eo  sermone  saepius  citato,  postquam  ritus  quosdam 
dedicationis  atiigit,  tandem  subjungit  :  Quis  hujnt 
abyssi  catiginem  sermonis  claritate  possit  iltuminaref 
Atliqissemus  tamenquantulumcunque,  nisinosimtem- 
porwm  quidam,  qui  Carnotensi  praesidet  EcclesiXy  vi 
vacissimo  mentis  igne  tuddius  omniadeclarasset. 

Hic  autem  episcopus  Carnotensis,  de  quoloquitur. 
est  Ivo  Carnotensis,  qui  scripsitsermonemdeSacra- 
mentis  dedicationis^  qucm  videre  est  cum  aliis  auc- 
toribusqui  de  divinis  Officiis  scripserunt.  Colonis 
editis  anno  Dom.    1568  cura    Melchioris   Hittorpii, 

Suique  aequalisest  ipsi  Petro  Damiani.  Uterque  enim 
oruit  sub  Henrico  IV  iraperatore  et  Gregorio  VII. 
Non  vero  Fulbertus  episcopus  Carnotensis,  qui  cla- 
ruit  Roberto  Francorum  rege,  anno  4033,  utscribil 
Glaber,  lib.  iv  Hist.,  c.  4.  qui  nihil  scripsii  de  eccle 
siae  dedicatione,  ne  quidemin  epistola  ad  Deodatum, 
quamvis  nonnulli  contrarium  ieneant. 

541 .  Cum  ipso  psatmo.  .Nempe,  Miserere  mei,  Deus, 
ut  habetur  in  Cod.  Rhem.  In  Cod.  Ratoldi  desidera- 
tur  t6  ipso. 

542.  Usque  dum  veniens  iterum  ante  aliare,  etc. 
Ita  in  Cod.  Rhem.  in  Cod.  Ratoldi  aliter  in  buncmo- 
dum  :  Et  tunc  sparaet  aquam  per  pavimentum  inm^- 
dum  cructs.  in  longitudine  et  in  latitudine.  canendo 
Antiphonam.  Fundamenta  templi  hujussapientiasua 
fundavii  Deus,  etc,  et  Psalm.  Fundamenta.  Deinde 
per  parietes  intrinsecusEcclesiae,  eanendoAntiphonam 
Sanctificavit  Dominus  tabernaculum  suum,  etc. 
Psalm.  Ma^nus  Dominus  Aniiphr  In  dedicatione 
hujus  iempli,  etc.  Psalm.  Laudate  Dominum  de  cce- 
lis.  Antiph.  Lapides  pretiosi,  etc.  Psalm,  Lauda, 
Jerusalem.  Dominum.  Antiph.  Erit  mihi  Dominus 
in  Deura,  etc.  Psalm.  Deus  nosler.  Aniiph,  Haec  cst 
domus  Domini,  etc.  Psalm.  Eccequam  bonum. 

Porro  ex  his  et  sequentibus  patet  muitos  Fsalroos 
in  basilicae  dedicaiione  cantari,  atque  ex  antiqaa 
consuetudine,  quam  videre  est  etiara  in  epist.  <6 
sancti  Pauiini,  qui  quosdam  profert.  qui  tamen  non 
exstant  in  Codicibus  nostris  mss.  nec  in  Ordine  Rom. 
Fatemur,  inquit,  venerandae  pietati  tuae  ;  et  paulo 
post  :  Ita  exsullasse  Spiritum  nostrum  in  Deo  salu- 
tari  nostro,  ut  tanquam  in  prcpsenti  dedicationumeCF^ 
tibus  interessemus,  et  illa  de  Psalmis  propheticigaudii 
verba  cantaremus  :  Exsultate  Deo  adjutori  nostro,  su- 
mite  Psalmum,  et  date  tympanum,  Totlite  hostias,  et 
introiie  in  atria  Domim^  akorate  Dominum  in  auia 
santta  ejus  ;  velillud  ejusdem  Prophetse  :  Swrge,  DO' 
minCt  in  requiem  tuam,  tu  et  arca  sanctificaHonis. 


4i? 


IN  S.  (jRE(JORn  LlftRtJM  SACRAMENTORUM  NOTifi. 


4i8 


(use.  Sacerdoies  tui  indumt  salutarenif  et  saneti  tui 
multent, 

543  Vel  Ecclesiae.  Particuia  vel  hic  sunnitur  co- 
pulative. 

544.  Canendo  Antijthonam  Sancti/icavit.  In  Cod. 
Rheni.  legitur  Canendo  Antiplionam.  Qui  babital  in 
adjutorio  altissiini,  cum  ipso  Psalmo, 

545.  Qui  extrinsecus  Ecclesix  parietes  una  voce 
psallant,  Locus  corruptus ;  lege,  ut  in  Godice  Hiie- 
meosi  :  Qui  extrinsecus  Ecclesix  panetes  una  voce 
psaltentes  spargunt,  In  Cod.  Ratoldi  liabetur  in  hunc 
moduni  ;  Deinde  pergat  extra  ecclesiam  cum  omni 
schola,  spargendoierper yarietesin  circuitUy  etdesuper 
eanendo  Anttphonam  Bcneilic,  Domine,  domum  is- 
tam,  etc.  Psalm,  Deus  misereatur  nostri.  Antiph, 
Ecce  tabernacnlum  Dei  cum  hominibus.  Psalm, 
fieati  immaculatiinyia.  Antiph,  Benedic,  428  ^^' 
mine,  domum  istam,  etc.  Finito  hoc,  ingredlatur 
pontifex  m  ecclesiam  cum  omni  schola,  et  incipiat 
antiphonam  0  quam  mctuendus  est  locus  iste,  etc. 
Psatm,  Verba  mca.  Antiph.  Qui  habitatin  adjutorio 
Altissimi.  Psalm,  idipsum.  Antiph,  Beati  quihabitant 
in  domo  tua,  Domine.  Psalm.  Quam  dilecla.  Et  tunc 
Donat  in  eensum  inacerra,  etdicat  hanc  Orationem,e{c, 
Hactenus  Ratoidi  Codex. 

Quidsit  acerradocet  Festus : ^cerra,  aquaquaeante 
mortuum  poni  solebat,  in  qua  odores  incendebantur . 
Aliqui  dtcunt  arculam  esse  thurariam,  scilicet,  ubt 
thus  reponebant,  Hic  sumitur  pro  thuribulo. 

546.  Faciendo  crucem  super  pavimenlo,  Olim  basi- 
hcas  signo  crucis  adhibito  dedicari  certum  est,  ut 
videmus  serm.  19,  interopera  divi  Augustini :  Cum 
ejusdem  crueis  charactere  basilicx  dedicantur,  In  qui- 
busdam  Editionibus  hic  sermo  est  75,  de  Diversis. 

547.  Deus,  qut  loca  nomini  tuo,  etc.  Post  hanc 
Orationem  in  Cod.  Katoldi  hsec  sequuntur  :  Et  tunc 
ex  incenso  boni  odoris  infumat  totam  ecclesiam,  et 
stans  in  medio  dicat  Aniiphonam.  Domus  mea  domus 
OratioDis.  Versus  Narrabo  nomen  tuum,  cum  Gloria. 

548.  Et  sequiiur  oraiio,  In  Cod.  Hhemensilegitur  : 
Et  sequitur  Oratio  cotisecrationis  ecclestae*  In  Cod . 
Ratoldi  post  hanc  Orationem  sequitur  :  Prafatio  in 
medio  ecclesiae.  Sursum  corda,  etc.  Adesto  precibus 
nostris^  adesto  sacramentis,  etc,  ut  in  Ordine 
Bomano. 

549.  Ipsa  expleta  incipit  Antiphonam,  etc.  EcclesisB 
dedicationem  excipit  altaris  consecratio.  In  Codice 
Ratoldi,  antequam  altare  consecretur,  extenditur 
velum  psallendo  Antiphonam  Introtbo  ad  allare  Dei, 

De  consecratione  autem  altaris  insiffnis  hic  locus 
sancti  Gregorii  Nj^sseni,  oratione  in  Christi  baptis- 
mum,  notandus  venit  :  ^Emi  aolI  touto  QrjvLaarripio)/  &> 
ffawiTriiza^cv,  \iQoq,  itTxi  xaTot  yvo"tv  xo(v6(,  oO(?jv  ^ia- 
fipuv  Tfiiv  a>Xr«)v  TrXaxeliv  «i  rou^  Toi;^ow5  ij[iuiv  oixo^o- 
^0'j7if  xai  xoXX&ijri^ouai  xu  sioifin*  *Entt^ri  xaOupeodi}  rri 
"^o^j  O£ow  Qipajtiici  xai  tijv  sixoyiav  sJsSaTo,  «ori  T^a- 
ist^a.  ocyiaf  Qij<jta(niipiov  oxpovTov.  Id  est  :  Et  hoc  al- 
tare  sanetum,  cui  assistimus,  lapis  est  sua  natura 
communis,  nihil  differens  ab  aliis  crustis,  ex  quibus 
nostri  exstruuntur  parietes.  et  pavimenta  ornantur. 
Sed  quoniam  Dei  cultui  consecratum  est,  et  bcne- 
dictlonem  accepit,  mensa  sancta  est,  altare  imma- 
culatum. 

550.  Et  fundit  quod  remansit  de  ipsa  cujua,  etc.  Ita 
in  Cod.  Rhem.  et  in  Ord.  Rom.  In  Cod.  Ratoldi,  le- 
eitur :  Et  fundal  aquam  super  altaria,  et  cdtstergat 
Im/eo,  et  benedicat  tabulam  ex  aqua  sancia.  Sequun- 
turciue  ibi  hae  duaB  Orationes  :  Singulare  illud  pro- 
pttiatorium,  etc.  Item  alia:  Deus  omntpotens  umversa- 
rum  rerum  rationabilis  artifex,  etc.,  ut  in  Ordine 
Bomano. 

551.  Postea  offert  incensum,  Thurificationis  usus 
in  Ecclesia  antiquus  est;  illius  meminit  sanctus  Dio- 
nvsins,  cap.  3  Uierarchiae :  'O  ^  'Updpx^<i  cvx^v 
iip<h  ini  tou  O«iou  duo^iaomQpiov  TfX«>a?,  i|  auTou  tow 
9\fpuq»  «p^a/ASvoc  M  Trdorav  cp;^rrac  ri9v  tou  Upou  ;^a>- 

w  ntpto^iQv,  Id  est :  Sacerdos,  sacra  precatione  in 


A  ipso  altari  perfecta,  et  ab  eo  thurificationis  initio 
ducto,  universum  circuit  sacri  loci  anibitum.  Sanc- 
tus  Joannes  Chrjsostomus  in  liturgia  :  'O  ^i  (?i«xov«s 
S^aiGf.  yvpwSsv  T>;v  a^tav  Tpairs^av,  xat  ^i;rTv;^a.  Id  est : 
Diaconus  per  circuilum  incensat  sacram  mensam  et 
diptycha.  Canon3  Apostolorum  :  Ne  liceat  autemali' 
quid  aliud  ad  altare  offerre  quam  qleum  ad  lucernam, 
xai  Qvpiiapia  xaipdt  rfiqayiaz  Kpovfopai^  id  est,  et  in- 
censum  tempore  sanctie  oblationis. 
Goncilium   Chalcedonense,  actione   3,  in  libello 

.  Ischjri*ionis  diaconi  Alexandrinm  EcclesisR,  ubi  con- 
queritur  de  Dioscoro  patriarcha  Alexandrino,  qui 
pecuniasaclarissima4i29  l^cmina  Peristeria  legatas 
m  pauperum  subsidium,  scortis  et  mimis  distnbue- 
rat :  ut  neque  incensum  ex  oblatione  tllius  clarmi' 
mx  memorias  PeristertsB  (quantum  ad  eum  pertinuit) 
Deo  offerretur,  Gregorius  Turonensis,  in  Vitis  Pa- 
trum,  in  Vita  sancti  Lupicini :  Disposiiis  in  itinei*e 
psallentium  tnrmis  cum  crudbuSy  cereis,  atque  odore 

B  fragrantis  ihymiamatis :  et  Coryppus,  Ht).  u  de  Lau- 
dibus  Justini  minoris  : 

Ilicet  angelici  pergens  ad  Umina  templi, 
Imposuit  pia  ttiura  rocis,  cerasque  micantes 
Obtulit. 

Unde  Cosroes  Persarum  rcx,  inter  alia  donaria  ec- 
clesise  sancti  Sergii  martyris,  thuribulum  aureum 
misit,  ob  prolem  ejus  intercessione  susceptam,  ut 
scribit  Theophylactus  Simocatta,  lib.  v  Hist.,  cap.  44. 

552.  /n  medio  crucem  faciens,  et  super  quatuor 
angulos,  Antiquus  ritus  est,  quem  olim  observavit 
sanctus  Germanus  Antissiodorensis  episcopus,  cum 
Encolismse  in  Aquitania  altare  de  nomine  apostolo- 
rum  principis  dedicaret,  ut  refert  Erricus  in  supple- 
mento  ms.  miraculorum  ejusdem  pontificis,  cap.  3 : 
Ubicumque  et  qttoties  per  altaris  cornua  mediumqtte 
crucis  effigiem  sanctificati  unguinis  liquore  signavit, 
ita  m(^rmor  impressione  polltcis  liquejacium  subierfu' 
gity  ut  adimpuisum  digiii  nioeant  puiares  cessisse  mol^ 

Q  litiem, 

Quod  autem  oHm  altaria  cum  signo  crucis  sole- 
rent  consecrari,  clarum  est  tum  ex  citato  loco,  tum 
ex  sermone  supra  citato  sancti  Augustini :  Cum  ejus 
crucis  charactere  basilicx  dedicantur,  altaria  conse- 
crantur, 

553.  Fundamenta,  In  God.  Ratoldi,  qium  diiecta. 
In  Cod.  Rhem,  ^uam  amabiiiat  quod  perinde  est. 

554.  Et  unguit  cum  manu  sua  ipsum  iapidem.  Un- 
ctionis  altarium  usus  antiquus  est.  Illius  mentio  est 
in  epistola  sancti  Damasi  papae  ad  NumidsB  episco- 
po8  :  Nec  aitare  erigere,  nec  ungere^  nec  sacrare ;  et 
m  epist.  88,  quse  vulgo  sancto  Leoni  tribuitur  :  Sic- 
ut  constituiio  altaris,  ac  Benedictio,  vel  unclio, 

Idem  videre  est  in  decreto  Felicis  IV,  apud  Bur- 
chardum,  lib.  iv,  cap.  58  :  Et  mensis  Dominosacra» 
tiSy  et  sacra  unctione  a  pontificibus  delibuiis;  et  in 
epistola  Isidori  junioris  ad  Luitfridum  :  Ad  episco» 
pum  pertinet  basdicarum  consecratioy  unciio  altaris, 
Tx  Et  in  supplementosupra  citato,  etaliisauctoribusin- 
fra,  de  chrismatis  unctione,  laudandis. 

555.  Expleiopsalmo  mittit  iierum  oleum,  etc.  Ita  in 
Codice  Hhemensi,  quae  tamen  desunt  in  Codice  Ha- 
toldi. 

556.  Mane  surgens  Jacob,  cum  Psalmo  Bonum 
esty  etc.  Aliter  in  Codice  Rliemensi  :  Sanciificavit 
Dominus  iabernaculum  suumy  cum  Psalmo  Deus  no< 
ster  refugium, 

556.  Miltit  chrisma,  Ita  in  Codice  Rhemensi  etia 
Ordine  Homano.  In  Cod.  Hatoldi  sic  habetur  :  Post 
hsec  ponal  incensum  ei  ckrismay  dicat  :  Ecceodor  filii 
mei,  sicut  odor  agri,  cui  benedixit  Dominus.jP^n/m. 
Ecce  quam  bonum.  Aniiph.  Erit  mihi  Dominus  ia 
Deum,  etc.  Psnim.  Deus  noster.  Antiphona,  Vidit 
Jacob  scalam.  Psalm  Fundamenta. 

Hic  autem  altare  chrismate  perungitur  juxta  vete- 
rem  Ecclesifie  consuetudinem,  quse  clara  est  ei  coa< 
cilio  Agathensi,  can.  f4  :  Aitana  piacuit  non  solum 
unciione  chrismatiSf  sed  etiam  sacerdotatibenediction^ 


419 


iN  s.  GRECokii  mmi  SA^RAMENToftmt  mtM. 


416 


sacrari.  Ex  concil.  Epaonensi,  can.  26  :  AUaria  non 
lapidea  ckrismatisunclionenonsacrentur, Exsmcio 
Diony?io,  cap.  4Eccl.  Hierar. :  Hsec  etian»  sancteob- 
serva.utsacratissimorum  430^^^^  lexmysteriorum 
altaris  consecrationem  Taiqroit  «pwr«Tov  fivpoy  t£>it- 
oupyEi  Tzavayitjiv  iizt^vdidiv,  id  est,  sacratissimi  un- 
guentisanctissimisperficitinfusionib^is.  Pelrus  vero 
Damiani,  sermone  supra  citato,  de  ecclesiw  Dedica* 
tione  ita  scribit :  ALtart  vero  mistura  chrismatis 
oleigue  pef^ngit.  Sic  enim  loquitur,  quia  altare 
prius  oleo,deinde  chrismate  perungitur,  ut  ex  nostris 
Sacramentariis  Hquet,  et  ex  l?one,  serm.  de  Sacra- 
mentis  Dedicationis. 

558.  Dextro  in  dextro.  Hic  desideratur  particula 
de^  quse  exstat  in  God.  Rhem.  Sed  legendum  est  De 
dextrousquein  de:£trum.  In  (iodice  Rat.  sic  legitur  : 
Deinde  faciens  cruces  perparietes  in  circuitudeipso 
chrismate  cumpoUice  dical  Anliphonam  Sanctificavit. 
AUaAntiph.  Lapides pretiosi ,  Psalm.  LaudaJerusa- 
lem.  .An^jpA.ManesurgensJacob.  Ettuncin  rifcuitu 
intrinsecus  mittet  incensum  hnniodoriSyet  dicat :  Ore- 
mus.  Omnipotens  sempiterne  Deus,  elTunde  super 
hunc  locum  ^^ratiam  tuam,  etc.  Item  alia:  Deusqui 
de  Tiyis  el  clcclis  lapidibus,  etc.  In  Ord.  Romano 
aliter  habetur  :  Demde  in  circuitu  eccLesix  vadat 
PontifeXn  et  faciat  crucem  per  parietes  cum  poLlice 
suo  de  ipso  chrismate  in  duodecim  locis,  tres  m 
Oriente,  tres  in  Austrati^  tres  in  Occidente,  tres  in 
Septentnone ;  primo  in  dextra  parte,  et  sic  in  cir- 
cuitu  dicens  per  singuLas  cruces  Sanctificelur  hoc 
tempLum,  etc.  Hsec  Ordo  Romanus. 

Sed  notandum  est  ex  Petro  Damiani,  sermone 
primo  de  ecx^Iesiae  Dedicatione,  impressas  fuisse  in 
mterioribus  templi  parietibus  cruces  duodecim,  quas 
a  pontifice  chrismate  ungerentur:  Cruces  duodecim, 
inqniiiWeyininterioricircuitueccLesiaeimprimuntur, 
Etpaulo  posi:  Cruces  chinsmaLe.attarevero mistura 
cAriAma/is  o/eigj/eperun^MtaetiamlvoCarnotensis, 
in  Sermone  de  Sacramentis  dedicationis  :  Hinc  est 
quodconsecratoaLtaHchrismanturinpanetibusiLLae 
auodecim  cruces,  quae  typum  gerunt  apostolicum,qui 
et  primitiasSpiHtusacceperunty  etcrucismysterium 
popuLis  et  gentibus  manifestare  studuerunt,  Quod 
pauloanteeorum  »tatem  videturesse  institutum,cum 
Ordo  Romanus  aliter  scribat,  nisi  forte  ipse  Ordo 
hac  in  parte  mntationem  aliquam  subierit. 

Graeci  etiam  ipsum  templum  chrismate  perun- 
gunt,  quod  clarum  est  ex  Theodoro  Balsamone  in 
can.  7  synodi  septimie  :  Kai  ana^  toutou  anapTitTiioi 
utt'  ayloit  fi\tDo\j  ;^pto|isvou,  id  est  :  Et  omnis  illius 
(templi)  periectio  sacro  chrismateinuncti. 

559.  Inde  faciens  crucem  incensi su'  er  aLtare.  In 
God.  Rhem.  deest  particula  mc^e.  In  OrdineRomano 
sic  habetur  :  Tunc  iterum  redeat  adaLtai^e,  etofferat 
ibidem  crucem  incensisnperiLLud,et  dicat  Antipho- 
nam  Ecce  odor  filii  mei,  etc.  In  Cod.  Ratoldi,  nulla 
crucis  mentione  facta,  haec  reperire  est  :  Tunc  eat  ad 
aLtare,etponet  incensum,et  dicat :  OremusDeiPa- 
tris  omnipotentis  miseHcordiam,  etc.  ALia:  Deus 
omnipotens,  in  cujus  honore  aLtare  hoc^eic.  Prsefa' 
tio  super  aLtare,  ut  in  Ordiue  Romano.  Deinde  sequi- 
tur  :  Majestatem  tuam,  Domine,  impLoramus humU 
Liter,  etc,  ut  in  Ordine  Romano. 

560.  Sub  invocatione  nominis  tui.  Altaria  per  in- 
'vocationem  nominis  Dei  consecrantur,  et  sanctifi- 
cantur.  Optatus  Milevitanus,  lib  vi  contra  Parme- 
nianum  :  Nam  si  sitinoocationominis  Dei, ipsa  invo- 
caiio  sanctificat  et  quod  polLutum  esse  videbatur, 
Ibi  enim  agit  de  altaribus  aut  rasis,  aut  remotis,  aut 
fractis  a  schismaticis. 

561.  Deindetenentibus^eic.  In  GodiceRatoldiab- 
batis  additur  :  Cum  aqua  snnrta  et  incenso» 

562.  Linteamina.  Altaris  videlicct,  quorum  anti- 
quus  est  in  Ecclesia  usus,  qui  videtur  apud  Optatum 
Milevitanum,  lib.  ti  adversus  Parmenianum  :  431 
Quis  fideLiumnescit  inperagendimysteHus  ipsa  Ligna 
linteamine  cooperin  t  Ubi  li^a  sunt  ipsa  aitftria  li- 


A  gnea,  qu»  tum  in  Africa  erant  usitata,  ut  clarara  est 
ex  eodem  Optato,  supra,  eodem  libro  :  Sed,  ut  exi- 
stimo,  aLio  toco  copia  Liynorum  frangijussitjaliout 
raderent  Liqnorum  inopui  imperavit.ut  removerenfur 
ex  pai'te  verecundia  jussit.  Nam  refert  causas  cur 
schismatici  alibi  aitaria  fregeriot,  alibi  raserint,ali- 
bi  removerint.  Cur  in  quibusdam  locis  fregerint,  in 
caiisa  fuit  lignorum  copia  ;  quare  alibi  raserint,  liff- 
norum  inopia,  ne  forsitan  novis  altaribus  eri^endis 
ligna  deessent ;  cur  demum  in  quibusdara  locis  tan- 
tum  rcmoverint,  id  fecit  verecundia.  Et  Paulo  post : 
Quidperditorum  conductam  referam  muUitudtnemt 
et  vinum  in  mercedem  sceLeris  datum  ?  quod  ut  im- 
mundoore  asacriLegis  hostibus  biberetur,  calidade 
fragmentis  aLtaHum  facta  est.  Id  est,  calefecerant 
aquam  de  fragmentis  altarium  ,  et  infra,  inter  sncra- 
menta  (id  est,  interMissarumsoIemnia)  veLamen  po- 
tuit  tangiy  non  Ugnum  ;aut  si  tactu  potuitpenetrari 
veLamen,  ergo  penetranfur  et  Ligna,  etc.  Ibi  refert 

Q  causam  cur  non  debuerint  radere  altaria,quiatncta 
non  sunt  a  sacerdotibus  catholicis,  sed  tantum  vela- 
men  inter  ofTerendum.  Quod  si  tactupotuit  penetrari 
velamen,  er^o  lignum ;  quod  si  lignum,  er^  et 
terra;  acproindeconcludit  guod  debuerint  schisma- 
tici  terram  ipsam,  in  qua  lundata  sunt  altaria,  ra- 
dere,  seu  effodere. 

Hinc  capiendus  est  sanctus  Augnstinus,  lib.  v  de 
Bapt.  contraDonatistas,cap.  20:  Cur  ergoadverba 
qux  procedunt  ex  ore  homicidx  possit  tamen  Deus 
oleumsanctificare,  et  in  altaH  quod  hxreticiposue- 
runt  non  possit  ?  nescio,  nist  forte  quem  cor  hominis 
faLLanter  conversum  intus  non  impedit^  Lignum 
faLLaciter  positum  impedit  foris,  quominus  sacra^ 
mentis  suis  adesse  dignetur  nuLLis  hominum  falsi' 
tatibus  impeditus  f  ubi  to  Lignum  sumitur  melony- 
mice  pro  altari  ligneo. 

Olim  etiam  in  Gallia  quibusdam  in  locis  fuit  usus 
altarium  ligneorum ;   nam  in    concilio  Epaonensi, 

p  can.  26,  cautum  est :  Ut  aLtaHay  nisi  Lapideat  chri- 

*  smatis  unciione  sacrarentur.  Fuerunt  etiam  olim  in 
Orientc,  tempore  sancti  Athanasii  Magni.  altaria  li- 
gnea,  ut  ex  ejus  epistola  ad  solitarios  perspicuum 

est  :   'ApTrao-ovTJ?  t«  ox»p;{/AAia,  xat  tov  ©povov,  y.ai  riv 
TpoTrfCov,   l^itliyii  ydp  ijv,    x«t  Ta  ^ii^ka    t;J? 'ExxXijffiot?. 

Id  est,  cum  rapuissent  subsellia,   et  cathedram,  et 
mensam  (erat  enim  lignea)  et  vela  Ecclesiae. 

563.  Omnipotens  et  mtseHcors  Deus,  etc.  Haec 
Oratio  de^ideraturin  Codice  Rhemensi,  etinOrdine 
Romano. 

564.  Purificare,  sanctificare^  benedicere.  In  Co- 
dicc  Ratoldi  abbatis  ad  singula  verba  hasc  singulffi 
cruces  apponuntur. 

565.  Omnipotenssempiteme  Deus,aquoomnia,e\c. 
Haec  Oratio  non  exstat  in  Codicibus  Ratoldi  etRhem. 
Sed  loco  illius  haec  Jiabetur  :  Domine  Deus  omnipo- 
tens,  sicut  ab  imtio  hominibus  utiLia,  etc,  ut  in  Or- 
dine  Homano,  in  qu6e  hsec  verba  sequentia  notanda 

*%  veniunt  :  Hxc  Linteamina  in  usum  aLtaristui,  ad  te- 
genduminvoLvendumquecotyusetsanguinem  Filiitui 
Domtninostfi  Jesu  Christi ;  quibus  intelliguntur  pallse 
corporales,  quee  corporalia  vulgo  dicuntur,  quee  ita 
olim  amplse  erant,  ut  involverent  ipsum  Christicor- 
pus  et  calicem  ;  de  quibus  consule  observationes  no- 
stras  ad  Concordtam  regulai*um,  in  cap.  66,  §  i. 

Porro  in  Codice  Ratoidi  sequitur  :  Benedictio  ad 
omnia  ornamenta  EccLesiae :  Dignare,  Domine  Deus 
omnipoteris.,  Rex  t^egum,  eic.  In  Codice  Hheraensise- 
quitur  ordo  inferendarum  Keliquiarum  inbasilicam. 

566.  Benedictitt  super  munusquodvts.  Munus  hoc 
loco  intelligitur  de  his  omnibus  quae  a  Qdelibus  ofTe- 
runtur  ad  eccIesiaB  ornatum,  ut  videre  est  in  ^3S 
ipsa  Benedictionis  formula,  quae  abest  a  Codicibus 
Ratoldi  etRhemensi;  et  ab  Ordine  Bomaoo.  Siqui- 
dem  olim  in  ipsa  templi  dedicatione  omnia  ejusdo- 
naria,  seu  munera  in  usam  templia  Odelibusoblata, 
ab  episcopis  consecrabantur,  ut  factum  est  in  dedi- 
catione  templi,  qaod  Coastantintti  imperator  Hiero- 


«■'■■ 


4ii 


W  S.  CftEGOmi  LlBttDlt  SAfittAMENTOttDM  NOTiE 


4SS 


soljmffi  9Bdificavit,queinadnQoduiiitestatur  Sozome- 
Dus.  iib,  II  Hist.,  cap.  i5. 

567. /<rf  consecrandam  patenam,  InCodiceRatoldi 
legitur :  Conserratio  patenx,  fac  crucem  de  oleo. 

568.  Consrcramus y  eic  Hwcformuiaconsecratio- 
sis  patence  non  exstat  in  Ordine  Romano. 

%%Jndefacieiissignum  crucisdesancto  oleo,  etc. 
Ita  in  t:odice  Rodradi  et  Rhemensi  Sed  in  Codice 
^Aio\diaL\iiev:ltpm  Benedictiopafencp.E/  faccrucem 
dechrismate,  Consecrare,  etc.  Et  notain  hoc  Codice 
adhiberi  olcum  et  chrisma,  at  in  Ordine  Romano 
ehrisma  tantum. 

570.  Benedictio  patenae.  Domine  Deus  omnipo- 
tensy  elc.  Hasc  non  eislant  in  Codicibus  Ratoldi  et 
Rhemensi^  neque  in  Ordine  Romano. 

'i7l .  Ad  ealicem  benedicendum.  InOrdineRomano 
legitur :  Prxfatio  calicis.  Consecrationis  seu  Bene- 
dictionis  vasorum  altaris  habetur  mentio  apud  Bur- 
chardum,  lib.  in,  cap.  58,  ex  epist.  Felicis  lY :  Ea- 
quedivinisprecibusetsanctis  unctionibus  cumaita' 
ribus  et  vasiSf  oestibus  quoqueet  reliquis  ad divinum 
euUum  expimdumutensiltbus  devote  etsolemniter 
saerare,  Hictamennotandum  nullaminBenedictione 
calicis  adhiberi  unctionem,  ut  in  Codicibus  Rhe- 
meosi,  Rodradi,  et  Haloldi,  cum  tamen  in  Ordine 
RomaDO  unctio  chrismatis  adhibeatur. 

572.  Pia  famuli  tui  ill.  devotitne.  In  God.  Ratol- 
di  haec  Tocabula,  pia  famuli  tui  ilL  oon  exstant. 
Post  banc  Orationem  in  Ordine  Romano  haec  haben- 
tar :  Et  faciat  crucem  de  ckrismate  super  ipsnm  caU- 
cem  per  latera,  (|U8b  non  exstant  in  Codicil>us  nostris 
mss.  sancti  Eligii.  Rotradi,  Rhemensi  et  Ratoldi. 

573.  Deus,  qui  Moysi  famuLo  tuo,  etc.  Non  exstat 
in  Codidbus  Rnemensi  et  Ratoldi,sedin  lod.  Rhem. 
sequitu r :  Prmfatio  chrismatis :  OremuSyfratres  cha- 
rissimi,tU  Deus  omnipotens  hoc  ministerium  corporis 
FilUsuiDomini  nostriJesuChfHstigej^olum  benedi- 
ciionis,  sanctificationis  tutaminet  defensionisdona- 
tioneimpleredigneturorantibHS  nobis.Per.  Ubi  cbris- 
malis,  sen  chrismal,  sive  chrismale,  sumiturproyase 
inquoChristicorpusservatur.  Quodclarum  estex  Or- 
dine  Romano,  ubi  hic  titulus  prsefigitur  :  jraefatio 
vasculiinqtw  Eucharistic  reconditur.Wn  vascuium 
haad  dubie  pro  chrismali  usurpatur.  Id  etiam  patet 
ex  lib.  Yi  Halitgarii  ms.  biblioth.  Corb. :  Qtiiautem 
perdiderit  sttum  chnsmal,aut  solium  sacrificium  in 
regUme  quaiibet,  etc. 

Sumitur  etiam  pro  corporali,  seu  palla  corporali, 
ot  notum  est  ex  GIabro,lib.v  Hist.  cap  1 :  Dechris- 
maleetiam,quodaquibusdamcorporaieappeilatur, 
plurimum  expet  tum  est  prmiareremedia.  Et  paulo 
post :  Annd  monastenum  ReomensCy  tempore  venera- 
bilis  WilLelmiabbatiSyContiijitutincendium circum- 
jacentia  monasteriipopularetur ;  af^ipientes  autem 
ejtisdem  Locifratres  chrismaie  contoimposUum ,  eie- 
vmrtmtillud  contra  incondiiflammas  direflagrantes; 
siatim  vero  idem  ignis  m  sese  retorquens.minime  am- 
pHtis  guam  invaseral  arripere  vatuil;  pannus  tamen 
ille  dominicus,  auraflante,  a  contuLo  eiapsus^  pius 
minus  duabus  mHliariis  avoLavit,  etc. 

Id  eadem  Pnefatione  Codicis  ehrismalediciturmi- 
DUteriuro,  recte.Nam  ministerium  provase  sumitur, 
ei  Tftsa  &33  aurea  vel  argentea  ecciesiae  dicuntur 
ministenum.  lnconcilioRhemensi,can.  22,apud  Plo- 
doardom,  Hb.  ii  Uist.  Eccl.  Rhemensis,  cap.  5  :  Si 
epigeopus  (excepto  si  eveneritardua  necessitas  pro  re- 
demptionecaptttforunt)  mitiisteria  sancta  frangere 
pro  qtmHrunqtte condilinnepraesumpserit ,  ab  officio 
cessabiierclenw. Inepistola20*  sanctiGregoriiJib.u 
Registri :  Ut  tammintsteriaecctesifirum,quam  usua- 
teargefitum,et  quidquid  aiiud,  idembrevisa  vobis 
tonsctriptus,  toeraciterrerumfacta  inspectionef  con- 
tineat,  EtHb.  m,  epist.  15  ^  :  Pervenit  ad  nos  diver- 
m  Ituiim  sacerdotes  in  SiciHam  confugientes  ptu" 


A  rimasecum  Ecclesiarumsuarum  ministeria  detutii- 
«e.Concilii  Arvernensis,  can  8  :  Neadnuptiarum  or* 
natum  ministeriadivinaprxfUenlur.  Concil.  Aurelia- 
nensisinycan.  23 :  Derebusecciesiasticts,  veidesacro 
mimsterio  a/zenare.  ApudsanctumCregorium  Turo- 
nensem,  lib.  deGloriaconfessorum,  cap.  'ifiiAc  ipse 
sacerdos  peiago  operitw\  kabens  ad  coifum  cum 
Eoangelinrum  itbrn  ministerium  quotidianum,idest 
patenuLam  parvam  cum  caiice.  Apud  Fortunatum, 
lib.  1,  carm.  i5 : 

Muneribusquc  piis  dotasti  altaria  Christi, 
Cum  tua  vasa  ferunt  rauncra  sancti  Dei. 

Nam  cniore  ct  corpus  Domini  libamina  summi 
Rite  ministerio,  te  tribuente,  venit. 

Idest,  corpuset  sanguis  Domini  in  ministerio  collo- 
cantur,  te  largiente.  Unde  a  sancto  Paulino,  epist. 
12,  Sacri  ^Dompa  mmt5/miprovasisomnibusaltaris, 
sive  aureis,  siveargenteis,  quae  in  ecclesiae  secretario 
servantur,  sumitur: 

B 

Hic  locus  est  vcneranda  penus,  qua  conditur,  et  qua 

Ponitur  alma  sacri  pompa  ministerii. 

Ita  capiendus  est  hic  locus,  non  pro  Eucharistia, 
quae  in  altari,  non  in  secretario,  servatur  ;  vasa  au- 
tem  allarisscrvarisolita  essesecretario,  seu  sacrario, 
lippis  et  tonsoribus  notum  est.  Et  in  libris  ethnico- 
rum  sumitur  ministerium  pro  vasis  aureis  seu  ar- 
genteis  quae  sternendo  triclmio  sunt  necessaria»  ut 
videre  est  apud  Lampridium  in  Alexandro  Severo  : 
Ducenlarum  iibrarum  argenti  pondus  ministerium 
ejusnunquam  transiit.  Hujus  vocabuli  mentio  fit  in 
Glossis  veteribus,  sed  metonymice  sumitur  pro  abaco 
seu  mensa,  quaeipsavasacontinet.  Abaci{\ege  Aba- 
cui)  del/ica  fAijvtoreptov^  &>;  'lou^svfieXto^,  id  esty 
ministerium^  ut  Juvenalis.  Locus  illius  exstat  satyra 
13  : 

Lectus  erat  Codro  Procula  minor,  urceolo  tres 
Omamentum  abaci ;  necnon  et  parvulus  infra 
Q         Cantharus,  et  recubans  sub  eodem  marmore  Chiron. 

Unde  in  Glossis  veteribus  mss.  biblioth.  Corb.  aba- 
cussumitur  promensamarmoreacalices  continente: 
Abacus  vei  abax parscapiteiliyVei  tabuia  LttsoriafVel 
mensa  marmoreay  in  qua  antiquimittebant  caiices. 
Qu8B  verba  illustrant  locum  Juvenalis,  qui  abacum 
marmor  appellavit,  id  est  mensam  marmoream. 

Usurpaturetiam  ministerium  protapetibus,  palliis, 
et  simiiibus  ecclesise  ornamentis,  ut  videre  est  in 
concilio  Arvernensi,can.  3  :  Observandum  ne  palHs 
veiministeriis  divinis  defunrtorum  rorpora  obvol' 
(;a»t/tir.TandemineodemCodice  Rhemensi  sequitur; 
Item  alia,  Omnipotens  Deus,  Tnnitas  inseparabilis^ 
manibnsnostrisopem  tucB  Henedictionis  infunde^ut 
pernostram  benedicttonem  hoc  vnscutum  sanctifice- 
tur,  et  corporis  Chrisfi  novum  sepulcrum  Spiritus 
sanrti  gratta  perficiatur.  Per  Dominum  nostrum, 

434  ^'^^'  Deinde  vadunt  ad  locum  in  quo  relU 
quicB,  etc.  DescribitritnminferendarumReliquiarum 
0  in  templum.  Antiquum  est  Ecclesise  institutum,  ba- 
silicas  reliquiarum  sanctarumillationeet  appositione 
dedicare,  quarum  praesentia  ecclesia  sanctificatur. 
Sanctus  Ambrosius,  lib.  x,  epist.  85,  ad  Marcellinam 
sororem  iNam  cumbasiiicamd€dicassem,muititan' 
quam  uno  ore  in terpeliare  cceperan t ,  dicentes :  Si  in 
Homana  banlica  dedices  ?  respondi :  Faciam,  si  marty- 
rum  reliquias  invenero,  Sanctus  Paulinus,  epist.  1  l,ad 
Severum :  Testisesfautem  Dominus.quodsiveiscru- 
puiumsar.ricineris  habtmsemussupraquam  nnbisad 
basiiicam,  quaeprorimein  nomine  Dominiconsumma" 
bitWf  dedicandam  necessarium  ef*at,  misissemus  uni" 
tativestrse.  Etpaulo  post :  fnvenimusquod  digneet  ad 
basiliccesancttficationem  vobisetadctnertim  cu,mtilan* 
dam  Benediclionem  mitteremus.pnriicuium  deligho 
cfii;iit(F(r?*tid5.Etepist.sequenti:  Verum  hanc  quoque 
basiLicuLam  de  benediotis  apostolorum  et  martyrum  re* 


i  Nuno  •pist.  25,  olim  erat  19. 

^Est  modo  16  llb.  iv,  oUm.  lib.  IU|  ind,    12|  epist.  16, 


m 


IN  S.  6REG0RII  LlBRDlt  SACRAMENTOROM  HCyiM. 


iH 


liqumsacris  cineribus  in  nomine  Christi  ianrtorum 
Sunctiymartyium  Martyins,  et  dominorum  Ddmini 
cowsec;*«6MwrSaDctu8Gregorius,  ■lib.  v,  epist.  145  : 
Basilicam  OeatiStephammartyris,  quam  fratemilas 
vestra  incendio  n^sserit  concremalam,  quam  etiam 
nuper  esse  instauratam  commemorat,  facuUafem 
etiamtribuimusdedicandijnquameliamfeliquiarum 
sanclua/^ejusdem  bealiStepkanimartyri»  votumus 
coliocari  SaDcius  GregoriusTurooensis,  lib.de  Gloria 
confessoruni,  c.  20:  neyressiqueadbasidcamySanC' 
tas  ejus  retiquias  cumSatuminiJutianiquemarty' 
rum.veletiam  beati  litidiiexindesotemnilerradianti' 
buscereiscrucibusqueadmovimus.  Ibi  enimagiturde 
oratorii  dedicatione.Theophaoe.in  JustiniaDo  inapera- 
tore,lib.ivi:Pos/,jMnto  mense,  facta  sunt,  enccenia 
aposlolorum  apud  Constantinopotim,  et  recondita 
sunCni^oc^toiAndreceetLucdeapostolorum.  El  transiit 
Menas  episcopus  cum sanctis^t^i^ocvotq  sedensincar- 
rucaaurea  imperatoria  lapidibus  insiyniia,  tenens 
tresthecassanctorumapostotorum  in  genibus  suis, 
tt  ita  enccenia  cetebravit. 

Ita  Sanclus  Gaudentius  episcopus  Brixiensis, 
cum  haberet  multas  reliquias  sanciorum,  et  maxi- 
me  sanctorum,  Quadraginta  marijrum  Ciesarea 
Gappadociae  advectas,  ecclesiam  dedicavit,  quam 
ideo  concilium  sanciorum  appeliarit  jussit,  ut  cla- 
rum  estex  traclatu  ejusdem  de  ecclesiae  Uedica- 
tione  Et  iia  staiuitur  sjnodi  septimse  can.  7  :  "Otroi 
ovv  (Ttitroi  voLoi  xaBitp^uSriVocv  txTiq  uyifMiv  "ksc^onKav 
piapTvptuVy  opa^oiitv  ovTot;  xaradstv  yivttrBai  ^sttLovcuv 
fitTa  xal  Tfj^  OTyvijdou?  ev;^^;.  'O  ^8  avew  ayt«jy  /.styoevaiv 
xadtco^Mv  vaov  xaHaiptiT^ta,  u^  napati^iixrji(;  ra^  txxkti" 
aiafjTixw;  napaooQu^.  Id  est  :  Qusecunque  ergo  tem- 

Sla  consecrata  suni  absque  reliquiismartjrum,  in  eis 
eri  staiuimus  reliquiarum  depositionem  cum  solitis 
orationibus.  Qui  vero  iemplum  sine  sancUs  reliquiis 
consecravii,  deponatur  tanquam  traditionum  eccle- 
siasticarum  iransgressor.  Baecautem  reliquiaesolemni 
pompa  transferebantur  in  basilicam,ut  ex  loco  Theo- 
phanis  supra  citato  clarum  est,  et  ex  actibus  sancti 
Virgilii  episcopi  Arelaiensis,  in  Chron.  sanctorum 
Lirioensium. 

575.  Aufer  a  nobis^  etc.  Non  exstat in Codice  Rhe- 
mensi,  nee  in  Ordine  Romano.  Habetur  in  Codice 
Rodradi,  aique  etiamCodice  Ratoldi,  io  quo  praBmii- 
iitur  liiania. 

576.  Ambuiate,  eic.  lia  in  Cod.  Ratoldi,  quse  noo 
exstani  inCodiceHhemensi.Plurain  OrdineRomano 
reperire  est. 

577.  Cum  cmcibus  et  thuributis,  et  candelabris, 
muttisque  iuminaribus,  elc.  Ita  in  CodiceRhemensi. 
In  Codice  Raioldi  nulla  meniio  luminarium  est  ;  in 
Ordine  Romano  nihil  de  ihuribulis.  Similem  pompam 
in  inferendis  in  basilicam  recensconsecratam  sancio- 
rum  reliquiis  videmus  apud  sancium  Gregorium  Tu- 
ronensem,  435  lih.de  Gloria  confessorum,  cap. 
20 :  Regresstque  ad  basHicam,sanctas  ejusreliquias 
cumSaturniniJulianiquemartyrum,  vet  etiambeati 
lltidiif  exinde  solemniter^  radiantibus  cereis  cmcy 
busque,  admovimus.  Ibienim  agiiar  deoraiorii  dedi- 
catione. 

Notandum  hic  quod  non  solum  cerei,  sed  etiam 
cruccs  radianies  appellantur.  Nam  olim  in  publicis 
Processionibus  ipsis  crucibus  cerei  accensi  impone- 
bantury  ut  clarum  estexeodem  sancio  Gregorio,lib. 
de  Gloria  confessorum,  cap.  79  :  Accensisque  super 
cruces  cereisatqueceroferatibus.  dantvocesincanti' 
cis^  circumeunt  urbem  cum  ytm.Idque  ex  insiitutione 
sancti  Joannis  Chrjsostomi,  ut  testatur  Socraies, 
lib.  VI  Hisi.  Ecci.,  cap.  8  :  'ETrivcvoijvTo  yap  Trap  aurow 
OPTavpot  apy\jpol  oipovrt^  ywTa  ex  twv  xijptvedv  AapiTra- 
^oiv.  Id  esi !  Oiices  enim  argeniese  excogiiatse  sunt 
ab  eo  auibus  lucernie  cereae  imponebaniur  ;  et  ita 
capienaus  est  Sozomenus,  lib.  viii  Hist.  Eccl.,  cap. 
Q  :  Kai  yap  ^in  %ai  ffTaupwv  dpyitpa  TnpLtXa  vtto  xr,poii 


X  i}uiisvof(;  TrpouyovvTo  avT<wv.  Id  est,  siqoidem  crocium 
argcni^-a  signa  sub  cereis  ardeniibus  eos  praecede- 
bant.  Quare  non  satis  bene  expressit  ioterpres  eom 
dixit  duntaxat /aa^ei5  ardenlibus.ei  Sozomenus  qui 
camdem  referl  historiam,  nihil  aliud  quam  Socrates 
inleltigit. 

578.  Domum  tuam,  Deus,  etc.  In  Ordiue  Romano 
ei  in  Codice  Rhemensi  haec  deesl  Oratio.  In  Codice 
Hatoldi  ad  ostium  nov»  Bcclesi»  haec  prsroittuD- 
tur :  Deus^qui  in  omni  tocodominationistuaededica- 
tor  assistis^  exaudi  nos,  quxsumus,  ut  inviotabiUs 
hujus  Ecclesiaepermaneat  consecratio^  ut  beneficia 
tui  muneriSf  qux  suppticat,  m^ja/tir.Itemalia  cum 
Aniiphona:  Benedir,  Deus,  domum,  tabemacutum 

hocingredere,quaesumus,omnipotensDeussempiler' 
ne,  eic.  Hac  expleta  suscipiat  episcopus  retiquias  a 
pi^esbyleroy  et  ponat  eas  in  altario  novo,  extenso  ve- 
to,  eic. 
679.  Et  extenso  velointereos  et  populum.OWm&A 
Q  cancellos  sacrarii  seu  cbori,  in  quo  stabani  clerici, 
erai  appensum  velum,  cujus  meminii  sanciusDiooj- 
sius  in  epistoIaadDemophilum :  Kal  YrpotovTc;  oyaOo- 
tt^ra^  im  T«  i5«  twv  Oitwv  nupoTtsza^pLaT^y.  Id  esi : 
Procedentesque  benevole  ad  ea  loca  quae  suDiexira 
vela  divina.  EJusmodi  veli  meminii  etiam  saDcius 
Joannes  Chr^sosiomus,  serm.  3,  in  epist.  ad  Ephe- 

sios  :  "Otov  oxouot;;,  Ao;^ 6&>ucv  TravTs;  xotv^p,  ordty  Uxi 
ave)ix6p€va  Ta  aufiBitpa,  elc.  Cum  audieris  Oremus 
communiier,  ei  vela  trahi  videris,  tunc  diduci  c(£- 
lum  exsiimas.  Quamvis  haud  i^Dorem,  a^^lQupa  ali- 
quaudo  valvas  bifores,  ui  Ovidius  loqnitur  (Lib.  ii 
Metamot  p/i.),sigDificare,tameD  proDomeD  avfAxoiaya 
ita  iDierpretari  veiat. 

ConGrmatur  interpretatio  nosira  ex  Evagrio,  lib. 
VI.  cap.  20,  et  Theophjlncto  Simocatla,  lib.  v,  cap. 
i4,  in  epistola  Cosroae  Pesarum  reRis  ad  sanclum 
Sergiummartyrem,inquareceDseDtur  doua  quaerei 
illesaDcio  Sergio  miiiit,  Demque  cruxet  thuribulum 
Q  aurea,   xat  a^^tOvpov  Ovwtxov    xcxoo^p^^jttvov  ^^ouffiw, 

Id  est,  ei  HuDDicum  verum  orDatum  auro  ;  noo  est 
eoim  simlle  vero  fores  ad  claudeodum  sacrarium  ab 
ipso  rege  fuisse  missas,  sed  poiius  magui  preiii  ali- 
quod  velum. 

580.  In  toco  attaris.  Reliquias  saDctorum  in  ipso 
altari  recoudere  mos  est  aDtiquus,  de  quo  sancios 
PauliDus,  episU  12,  ad  Severum,  de  basilicffi  Dedi- 
caiioDe  :  Quorum  venerandus  cinis  si  sine  crucis 
consortio  subjiciatur  atlaribus,  hic  opertos  titulus 
indicabit : 

Pignora  sanciorum  divinae  gloria  mens8p 
velai  apostolicis  edita  corporibus. 

Ei  iufra,  de  basilicae  FuodaDae  Dedicatiooe : 

Elcce  sub  accensis  aliaribus  essa  priorum 
Regia  purpureo  marmore  crusta  tegit. 

Id  Codice  Ratoldi  legitui*  In  confessione  a^am.Ubi 
coDfessio  locusesi  altariscavatus  in  <juo  abepiscopo 
0  religuisB  sanctorum  reconduntur.  Ahasquid  siicoo* 
fessio,  436  videin  observaiioDibus  noatris  ad  Coo- 
cordiam  regularum,  cap.  66,  §  3i. 

Id  eodem  Ratoldi  Codice  he&c  sequuntur:  Et  faddt 
crucem  intus  ex  chrismate  in  auatuor  anguiis  ita 
dicendo:ln  nomine  Patris.et  Filii,et  Spiritus  sancti, 
Pax  tibi.  F^.  Et  cum  spirilu  tuOf  ut  in  Ordiue  Ro- 
maDo.  At  GrflBci  reliquias  sanctorum  rccondenics, 
eas  sacro  perfundunt  chrismate,  ut  videre  esi  io 
eorum  Euchologio  :  'E7ri;i^8st  tovtoi;  {'Ut^dvo^^)  o 
tEjsev^  fAUjDov,  id  est,  infundit  ipsis  (reliquiis  unguen- 
tum  sacerdos.  Praeierea  sequiiur  in  eodem  Codice  : 
Et  ponat  tres  portiones  corpons  Domini  tntus,et  tres 
de  incenso.  Reciuduntur  tuncreliquim,canen:es  An- 
p,ph.  Exultabuni  sancti  in  gloria.  Psalm,  Laudaie 
Dominum  de  ccbMs.  Antiph.  Sub  aliariOomini  sedes 
accepistis.  Psaim.  Beati  immaculati  ia  via.  Quod  ao- 
temdicitur  hic  deiribusporiionibus  corporisDomim 


I4uac  lib,  vi,  epist,  45. 


ui 


IN  S.  GREGORll  LlBRUM  SACRAMENtORUM  NOTiE. 


426 


et  iocensi,  iD  confessione  simul  tum  relfquiis  sancto-  A 
rum  reponendis,  idem  habetur  in  utraque  dedica- 
liooeOrdinis  Roniani. 

Tandem  in  eodem  Codice  RatoldihsDC  sequuntur: 

Eituncmnniur  tabulay$uper  qnam  faciet  a^cesqua-- 

tuorex  oleo  et  sancto  chrismate ;  et  designantur  per 

quatuorangulos  cumcullro ,  et  dicatpontifex  Oratio- 

nem  hanc :  Deus,  (juiex  omni  coaptatione  sanctorum 

elc.AIiter  in  Ordme  Rom.  sic  habetur  :  Tuncponat 

tabulam  superreliquias,  et  det  Orafionem  hanciOre- 

maSf  Deus.quiexomnicoaptattone  sanctorum,  etc. 

Ikinde  Liniat  eam  cum  caLce,  quae  antea  fueratpraspa- 

rala;etp  'Stquam  Linitafuerit.faciat  crucemdesu- 

pe)'cum  chrismate  dicendosicut  priusiln  nomine  Pa- 

tm.etFilii,  et  Spintus  sancti.  Amen.  Pax  tecum. 

h.Et  cumSpiritutuo.  Et  miftatchrismaperquatuor 

eomua  altaf  ts,  ip$a  suprascripla  verba  dicenao  et  cru- 

cem  faciendo ;  et  cantent  A  ntiphonam  Corpora  san- 

etoruminpacesepultasunt,  et  vivent  nominaeorum 

inxteimum,  cum  G/oria.  Haecin  primaqdidem  dedica-  B 

tioois  descriptione  :  sed  in  secunda  paulo  aliter  in 

hunc  modum  lEtaccipiens  tabuLamy  quae  super  reti- 

guiasponidebet,  aniea  confirmet  eam  subtus  cum 

ekrimaie,  cUcendo :  In  nomine  Pairis,  et  FiLii,  et 

Spiritus  sancti.  Et  ponat  tabuLamsuperreLiquias.et, 

dicat  hanc  Orationem :  Oremus.  Deus  qui  ex  omni 

coaptationesanctorum.  Deinde  Liniai  eam  cum  catce, 

quxarUe  fuerai  pnBparata.Etposfquam  fueritlinifa 

faciat  crucem  de%upercumchrismatedicendo,  ut  su- 

pra.etfaciat  crucem  simititer  cum  chnsmate  per 

quatuor  angulos  altaris  desuper^  dicendo  ut  supra. 

581.  Cum  Psatmo  Laudate  Dominum  in  cceiis,  etc. 
lo  Codice  Rhemensi  haec  desunt  usque  ad  illa  ver- 
ba  :  Inde  reveriatur  pontifex  in  sacraHum» 

582.  Post  hsec  vesiiatur  atiareAn  Cod.Ratoldi  ad- 
dilor Cumaqua  benedwta  ei  mcenso.  Vestiturautera 
altare  pallis  iinostimis,  atque  etiam  palliis  sericis, 
Qt  faclum  esl  in  dedicatione  templi  Hierosoljmitani 
sQb  Conslantino  Magno,  ut  scribit  Theodoretus,Iib.  i  q 
Hist.  cap.  31.  Et  Apud  Synesium,  epist.  07,  inter  ea 
qos  ad  basilicam  necessaria  sunt  dedicandam,  re- 
censetur  x«T«7riTaeT/xa  fiUTTtxov,  id  est,  velum  mj^sti- 
com. 

583.  Cum  Antiphona.  Pro  hisin  Cod.  Ratoldiha- 
betur  :  Dicat  episcopus AntiphonamOvn^yeruniiem- 
plom  coronis  aureis,  etc.  Antiph,  Zachaee,  feslinans 
descende,  etc.  DumomaniuraLtarid,  cananiur  hoBC^ 
et  pmiifex  dicai  Oraiionem :  Descendat,  quaesumus, 
Domioe  Deus  noster,  Spiritus  sanctus  tuus  super  hoc 
altare,  etc. 

^<i.  Hevertaiurpontifexinsacrarium.  Horum  lo- 
cohaecinCodice  Ratoldireperireest:  Deinde  incipiat 
cantor  Antiphonam  Terribilis  est  locus  iste.  Deinde 
Gloria  in  excelsisDeo.  Coilecia  ac^iifi^sam.Deusqui 
sacrandorum  tibiauclorcsmunerum,  etc.  Lectioliori 
Apocaiypsis  JoannisapostoLi.  \n  diebus  illis,  vidi  ci- 
vitatem  sanclam  Jerusalem.  n.  Locus  iste  a  Deo 
factas  est.  437  ^*  ^^"^  Q^^  adstat  angolorum  cho-  j) 
ros.  ALlel.  Adorabo  ad  teraplum.  •  Sanctum  Lucam. 
In  illo  tempore  dixit  Jesus  Discipulis  suis  :  Nonestar- 
borbona.  Offeri.  Domine  Deus  msimplicitate.  t.  Ma- 
jestas.  t.  Fecit  Salomon.  Superoblata.  Omnipotens 
8empiterneDeus,altarenominituodicatum.Pra?/b/io 
Herquem  te  suppliciter  deprecamur  ut altare  hoc.  Be- 
nedictio.  Benedicat  etcustodiat  vosomnipotensDeus. 
domumque  hanc  sui  nuniinis  [In  ms,  muneris]  prae- 
senUa  illustrare,  etc.  Communio.  Domusmea  domus 
Oralionis  vocabitur.  Ad  CnmplenUum.  Quaesumus, 
Ofunipotens  Deus,  ut  in  hoc  \oco,  eic.  Inde  proce  fens 
odfmtesei  consecret.  OumipotenssempiterneDeus, 
boc  baptisterium  coelesti  visitatione  dedicatum  Spi- 
ritas  sancti  tui  iliustratione  sanctiQca,  ut  quoscun- 
jae  fons  iste  lavaturus  est,  trina  ablutione  purgati 
iodQlgentiamomniumdelictorum  tuo  munereconse- 
qaaDiur.   Per.  Iteni  aLia :.  Multiplica,  Domine,  Be- 

'  Id  esl»  secundum  L'!cam. 
Patrql«  LXXYU« 


nedictionem  tuam,  et  Spiritus  tui  munere  fidem 
nostram  corrobora,  ut  ciui  in  haec  fluenta  descen* 
derint,  in  libro  vit»  ascribi  mereantur.  Per. 

HaBcconsecratio  baptisterii  seufontium  baptisma- 
Jium  est  breviuscula,  fusiorem  inOrdine  Romanore- 
quire.  Consecrationis  baptisterii  meminit  Sidonius, 
lib.  IV,  epist.  15 :  Nam  bapiisterium  quod  olimfabri' 
cabamini,scnlniis  possejam  consecrari.  Baptisterium 
autem  est  fledificiom  prope  ecclesiam  in  quo  erat 
piscina  seu  fons,  sivenaturalissive  artificiosus,  bap- 
tizandis  Christianis  idoneus.  Prudentius,  in  Periste- 
phano,  bapiisterium  dcscribens,  inlocoubiquondam 
martjres  passi  fuerant : 

Electus  Ghristo  locus  est,  ubi  corda  probata 
Provehat  ad  ccelum  sanguine,  purgetaqua. 

Fortunatus,  lib.  ii,  carm.  i2,  de  baptisterio  Mo- 
guntiae  sedificato  : 

Ardua  sacrati  baptismatis  aula  coruscat. 
Qua  delicta  Adse  Cbristus  in  amne  lavat. 

Paulinus,  epist.  12,  ad  Severum,  de  ejus  baptiste- 
rio  : 

Dives  opum  Christi,  pauper  sibi.pulchra  Severus 
Culmma  sacratis  fontibus  instifuit. 

Ennodius,epigrammate  149,  de  fontebapiisieriisan^ 
cii  Stephani,  et  aqua  quaeper  coLumnas  venii : 
En  sine  nube  pluit  sub  tectis  imbre  sereno, 

Et  cobH  facies  pura  ministral  aquas. 
Proflua  marmoribus  decurnint  marmora  sacris, 

Atque  iterum  rorem  parturit  ecce  lapis. 
Arida  nam  liquidos  elTundit  pergula  fontes, 

t)t  rursus  natis  unda  superna  venit, 
Sancta  per  aetbereos  emanat  lympha  recessus, 

Eustorgi  vatis  ducta  ministerio. 

Id  etiam  patet  concil.  Toletano  xviu,  can.  3  :  Licet 
iniiio  Quadragesimas  baptizandi  generatitercLauda' 
iur  mystejium,tamen,uieccLesiasiicas  consueiudinis 
ordo  deposcii,neces8e  est  ui  est  osiia  baptisierii  eodem 
die  poniificaiimanu  ei  annuLosignatacLaudaniur. 

^^.CelebreturibisoLemnitur  Aiissa.  Juxtadecre- 
tum  Evaristi  papse,  apud  Ivonem  3  p.,c.  M :  Omnes 
basilicae  cum  Missa  semperdebent  dedicari-  Sic  iii  con- 
secratione  templi  Hierosolymitani  sub  Constantino 
Magno,  quidam  episcopiOua-iat^ocvacpoi^xaljxuoTuatc 
upo^pylati  t6  Gscov  c^aoxovTo,  id  est.  sacrificiis  in- 
cruentis  et  mjsticisconsecrationibus  numen  divinum 
placabant,  ut  scribit  Eusebius,  lib.  iv  de  Vita  Con- 
stantini,  cap.  45.  Consule  epistolam  secundam  Vi- 
gilii  papae. 

4ao  ^^-  ToiaveroEebdomade  MissaspubLicaein 
ea fiant.  lisiin  Codice  RatoIdi,inquo  haec  sequuntur  : 
Et  in  ipsis  octo  diebus  ibi  Luminaria  ante  aliare,  aui  de 
cera,  aui  deoleo  debeni  esse,  absque  Luminaribusei  of- 
ficiis  nociurnis diumisque,  in  praediciis ocio  diebus, 
ulLo  modoreperiaiur,  usquedum  ocio  diescompLean" 
iur.  Ubi  iege  :  NulLo  modo  reperialur ;  suppl.  6a- 
siLica» 

Ex  quibus  notare  oportet  ad  celebriorem  dediea- 
tionis  solemnitatem,  olim  perocto  integros  diesde- 
dicationis  festum  tumsacrisconcionibus,  tum  sacri- 
ficiis  incruentis,  aliisquc  divinis  officiis  fuisse  cele- 
bratum.  Quod  satis  innuunt  hiec  Apollinaris  verba, 
lib.  IX,  epist.  3 :  Cumin  Lugdunensis  ecclesiae  dedi' 
catae  festis  hebdomadaLibuscnlLegarun^sacrosanciO' 
rumrogatuexorarerisutperorares.^hm  festa  heb- 
domadalia  dedicatse  ecclesiae  nihil  aliud  sunt  quam 
quodilla  pcr  integram  hebdomadem  fuere  celebrata. 

587.  InanniversaHndedicatwnis  basilicae,  Anni- 
versarius  dedicalionisbasilicee  dies  ex  veteri  consue- 
tudine  celebratur  in  Ecclesia ;  de  qua  Felix  papa  IV, 
inepist.  apud  Burchardum,  lib.  ni,  cap.  58  :  SoLem- 
nitates  vero  dedicationum  eccLesiarum  et  sacerdAum 
per  singuLos  annos  soLemnitersum  ceLebrandaeApso 
Domino  exempLadante,  quiadfestum  dedicationis 
tempLiomnibu>fiwiendumdamf  >rmam,cumreLiquis 
popuLis  ceLibraLurus  venit.  Quod  ctiam  patet  Sozo- 


14 


42? 


IN  S.  GREGORH  LtBRtJM  SACRAM6NT0RUM  NOTife. 


m 


meno,  lib.  II  Hist.  Eccl.,  cap.  25,  ubi  scribit  dedi- 
catioiiis  tenipli  Hierosolymilani,  conditi  olim  a  Clon- 
stanlino,  Magno,  diem  anniversarium,  per  octodies 
quotannis  celebrari  solitum  :  'F.5  i-Asho^j  ^k  hr.jioy 
TaOryjv  ioprtiv  >«a7r/)w;  fjtaAa  «yst  r,  twv  'Ieooo-o).u^wv 
'Exx^ijo-ta,  elc,  i'd  est  :  Quo  tempore  Ecclesia  Hie- 
rosoJjmitana  hoc  festum  quotannissplendide  admo- 
dum  celebrat,  adeout  eo  initiationessacrorumpera- 
gantur,  et  dies  oclo  deinceps  conventus  flat. 

Porro  his  ita  de  basiiicae  dedicatione  notatis,  sub- 
jungendus  est  ordo  in  benedictione  signi,  hoc  est 
noltie,  seu  campanae,  qui  Exslat  in  Codicibus  Hlie- 
mensi  etRatoldi  abbatis.  In  Codice  igitur  Rhemensi 
itahabetur :  Adsignum  Ecclesue  6eneaioenrfiim,Benc- 
dic,  Domine,  hanc  aquam  Benedictione  coelesti,  etc, 
In  Cod,  Ratoldi :  Ad  signum  Ecclesise  benedicendum 
Inpnmisintingue  ter  in  aqua^  et  laves  in  ea  quxbe- 
nedicenda  est  his  verbis :  Benedic,  Domine,  hanc 
aquam  benedictione  coelesti^etc.,ut  in  Ordine  Roma- 
no  :  Post haec  cantabis  Psalmos  sex,  id  esl:  Lauda, 
anima  mea,  Dominum  usque  adfinem  t^salterii.  Inte- 
rim /ameMwrfea?ua(benedicta,videlicet,utpraecipi- 
turinCod.Rhemensi),cww  oleoet  sale;eldic :  Deus, 
quiperMojsen  le^iferumtubas  argenteasfieri  prae- 
cepisti,  etc,  ut  in  Ord.  Rom  Tunc  extergis  eum 
linteo,  eidicas  Vers.Vox  Domini  super  aquas,  Deus 
majestatjs  intonuit,  Dominus  super  aquas  multas, 
usqueinfinem  Fsalmi,  Post  haec tangis eum  de  chiis- 
mala  septem  vidbus  foris,  intus  quaternis,  Oratio. 
Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  ante  arcam  foede- 
ris,  etc,  ut  in  Ordine  Rom.  (In  Codice  Rhemensi 
legitur  in  hunc  modum  :  Et  dicis  Antiphonam  cum 
capite.  Vox  Domini,  etc).  Tuncpones  incensum  in 
acerna  (lege,  acerra^  id  est,  thuribulo)e^  myi^ham^et 
fadatfumum  intus  et  extra;et  cantes,  t.  Viderunt 
te aquaB,  Deus,  viderunt te aquse,  usqueadfinem Psal- 
mi.  Omnipotens  Dominator  Christe,  cui  (lege  quo) 
secundum  assumptionem  carnis  dormiente  in  navi, 
etc,  ut  in  Ordine  Romano.  In  Codice  Rhemensi 
sic  habetur :  Tuncimponisincensario,etihymiama' 
ta,el  myrrham,  eterigis  cloccam,  et  dicis  Antipho- 
nam,  Deus,  in  sancto  via  tua,  quis  Deus  magnus  si- 
cut  Deus  noster.  l^.  Viderunt  aquse,  Deus,  usque  ad 
finem  Psalmi,  et  dids  Coltectam  OmnipotensDomi- 
nator  Cbrisle,  etc  Et  hsec  de  signi  Benedictione. 

Clocca  autem  cujus  est  in  Codice  Rhemensi  men- 
tio,  signum  est,  noia,  campana,  Gallice  cloche.  Ua 
docet  Otholonus,  lib.  ii  de  Vita  sancti  Bonifacii  epi- 
scopi  Moguntini :  Inlereasignumecclesiaequodvutgo 
appellarisolet  ^^Qglocca  {lege  rlocca)  absque  hu- 
manomotu  sonai  e  ciepit.  Mentio  fit  in  epislola  Gut- 
berti  ad  sanctum  Lullium,  quae  89  est  inter  epistolas 
ejusdem  sancti  Bonifacii  :  Et  cloccam,  quatem  ad 
manum  habui,  tuae  paternitati  mittere  curavimus, 

588.  /n  vigilia  apostotorum.  Sequitur  commune 
sanctorum,  utvocant,  in  cujus  initio  haec  reperire 
est  in  Codice  Rhemensi :  Denuntiatio  natatis  unius 
marlyris.  Noverit  vestra  devotio,  sanciissimifratres; 
quod  beati  martyris  ittius  anniversanusdies  intrat 
quoddiaboli  tentationis  exuberant(\egequo  diaboli 
tentationes  exsuperans)  universitatis  Creatori  glo- 
riosa  passioneconjunctusest.Perpturalitatem(id  est, 
sisolemnitas  plurimorumsit  denuntianda),  quodlt- 
ge  quo)  diaboli  tentamenta  vincentes  universitatis 
Creatorigloriosapassione  conjuncti  sunt.  Ideoque 
DominumcotlaudemuSj  qui  est  mirabitisin  sanctis 
suiSt  utquiiLtisvictoriaecoronam  contulitynobiseo' 
rummeritisdeiictorumindutgentiam  largiatur.  In 
itto  igitur  loco,  vei  in  itia  vitta,  itlaferia  hanceam- 
dem  festioitatem  sotlicita  devotinne  cetebremus. 

Haec  cstantiqua  formula  fcsti  alicujusannuntiandi 
antequam  Martyrologia  publice  in  hcclesia  legeren- 
tur;cujus  iectionis  mentio  fit  in  additione  prima 

■  In  ulroque  Theod.  Gemet.  et  Gal.  sunt  MissflB  m 
natali  unius  ajW.siott.  Itero  mna^  plurimorumaposto* 
iQrum^  idegque  de  communi.  In  Theod.  sunt  MiBsaQ 


A  Capitularis  Ludovici  impcratoris,  tit.  69  :  Ut  ad  ca- 
pituium  primitus  Martyrologium  tegatw\et  dicatur 
versns,  doinder^ijutay  aut  homilia  quxiibet  legatur; 
deinde.  Tu  autem,  Dftmine,  dicatur.  Sed  vii  ante 
hujus  Ludovici  Pii  a  tatem,  lectionem  Martyrologii 
in  usu  fuisse  crediderim,  utpatctei  his  quae  ex  Co- 
dice  Hhemensi,  qui  tempore  Caroli  Magni  scriptus 
est,  produxi;in  quo,  ut  obiter  id  notera,  •  nihil 
exstat  dc  communi  apostolorum. 

58tJ.  Martyris  antecedit.  In  Codice  Rhemensi  legi- 
tur  :  Martytis  confessor  antecedit,  Sed  t6,  confcssor 
redundat. 

590.  Restaurantur.  In  codem  Codice  corrupte  le> 
gitur,  restaurator. 

591.  Pretiosa  passione  quam  praeimus.  In  eodeni 
Codlce  male  legitur :  Pretiosa  passione  etsolemnia. 
Sed  Jegendum  est,  ut  in  Codice  Rodradi,  Pretiosa 
passione  et  sotemnitate. 

592.  Votivos,  Id  est,  devotos   Papias  :  VoiivuSt 
Q  devoluSy  id  est,  promptus  est  alacris  ad  Dei  cultum. 

593.  Item  aUa  praefalio.  Haec  tertia  Prfiefalio  est 
pro  martyre  pontifice. 

594 .  In  vigilia  pturimorum  martyrum.  Haec  vigilia 
deest  in  Codice  Rhemensi.  Sed  et  alia  Missa  est  in 
natali  plurimorum  martyrum. 

595.  Igtiianlur.  In  est"  inflammentur. 

596.  Confessoris.  Confessores  illos  vocat  Ecclesia 
q^ui,  pietate  insi^nes,  virtutibus  etmiraculisillustres, 
sine  Martjrio  tranquilla  et  placida  morte  in  Christo 
quieverunt.  Sidonius,  lib  iv,  epist.  18  :  Basilicam 
sanctipontificis  confessoinsque  Martini,  Perpetuus 
episcopus,  dignissimus  tantoprxdecessoresuccessor, 
muttumprioriquxfuit  hactenus  capacioremnovami» 
Et  infra  : 

Quae  confessori  non  erat  6&qua  suo. 

597.  Ut  postquam  Virgo  de  Virgine  prodUt.eic. 
Id  est,  postquam  Ghristus  virgo  deMariavirginepio- 
diit,  tum  Virginis  partu  victa  est  libido,  ut  pr»clare 

^  canit  Prudcntius  in  Psychomachia : 

440^^°^^^'^  et  intactae  post  partum    Virginis  uUum 
Fas  tibi  jam  superest. 

Et  infra : 

Nec  mea  post  Mariam  potis  es  confringere  jura. 

598.  Et  in  quofuitpeccandifadCitas,eic.Ele%sjis 
est  naronomasia. 

599.  Atia  Missa.  Deest  in  Codice  Rhemensi.  In 
Cod.  Rodradi  legitur:  Missain  nataii  virginis  con- 
fessx.  Ubi  nota  confessam  appellari  sanctam  virgi- 
nem  quse  non  sit  martjr,  qitemadmodumappellan- 
tur  confessores  virisanctinon  martyres.  Quodtamea 
vocabulum  aliquando  sanctis  mulieribus  attributum 
fuisse  videmus  ;  nam  concilio  Toletano  quarto 
b)ditionis  Garsifie,  sancta  Leocadia  confessor  appel- 
latur. 

600.  Vet  viduae-  Haec  verba  non  exstant  in  Editis. 
De  viduse  professione,  etvestis  impositione  ab  epi- 

^  scopo,  haec  habet  concilium  arausicanum  primum, 
can.  27  :  Viduitatis  set^vandae  professionem  cortm 
episcopo  in  secretario  habitam^  imposita  ab  episco- 
po  veste  vtduali  indicandamt  etc. 

601.  Benedictiovirginis.  Virgines  Deo  sacrare  an- 
tiquus  mos  est  Gbristianorum,  quem  etiam  tangit 
Ammianus  Marcellinns,  licet  paganus,  lib.  xmi,8ub 
finem;  Inventas  tamen  alias  virgines  Christiano  ri- 
tu  cultuidivinosacratas  custodire  intactas^et  reli- 
gioni  seroirey  solito  more,  nullo  vetante^  praecepii* 

602.  Ab  episcopo  dicenda.  Episcopi  est  virgines 
consecrare.  Sanctus  Hieronymus,  epist.  ad  Deme- 
triadem,  lib.  \:  Scioquodadimprecationempontifi' 
cisftammeum  virgtnate  sanctum  operuerit  caput.  fet 
epist.  83,  ad  Oceanum,  lib.  n  :  Beri  catechumenus^ 

tum  de  vigilia,  tum  de  natali  unius  evangelistae^quaa 
sequitur  tlusa  in  nat.  sanotorum  doctoruoit 


ad 


IN  S.  6RteG0Rrt  LIBROM  SACRAMENTORUM  NOTift. 


430 


hodie  vontifex ;  vespere  in  circOy  nUnc  in  altario  ;  du- 
dum  /autor  histrionum,  nunc  virginum  consecrator,  Id 
eliam  patel  ex  concii.  Carthagin.  n,  can.  3  :  Abuni' 
versis  episcopig  dtctum  est,  ut  ckrtsmaits  confectio,  et 
puellarum  consecratiOy  a  presbyteris  non  fiant.  Quod 
sialiquando  faciant  presbyteri,  id  inconsulio  epi- 
scopo  facere  non  debent,  irt  habetur  in  concil.  Car- 
thag.  III,  can.  36  :  Ut  presbyter,  incoiuulto  episcopOy 
virgtnes  non  consecrel, 

6  3.  Qux  fit  in  Epiphania.  Ra  in  Editis,  in  Codice 
Rtiemensi,  et  in  Ordine  Romano.  ita  etiam  statuitur 
ia  epistola  Gelasii  papae  ad  episcopos  Lucanise  :  De- 
mtisquoque  Deo  virginibus  nisi  aut  in  Epiphaniarum 
die,  aut  m  A  tbis  pa$chalibus^  aut  in  apostolhrum  nata- 
litvSf  sacrum  minime  velamen  imponant, 

604.  Vel  secunda  feria  Paschx.  In  Ord.  Romano, 
Velinalbis  paschalibtu.  Ua  in  pratfata  Gelasii  cpi- 
slola.  Apud  sanctum  Ambrosium,  in  ipsa  Resurre- 
ctioois  Dominicae  solemnitate,  lib.  ad  Virginem  lap- 
sam.cap.  ^:  Nonesrecordatadiei  sanctaedomiuicx  Re- 
mrrectionis,  in  quo  divino  altari  te  obtulisti  velandam, 

605.  Aut  quando  apostolorum  natalitia  cetebrantur, 
Joitadecretum  Gelasii  papae  epistola  super  citata. 

(106.  Et  vestimenta  nigra  fortnsecus  gestant,  Haec 
desant  in  Ordine  Romano,  et  in  Codice  Rhemensi. 
Olimrirgines  Deo  sacrae  pulla  veste  induebantur. 
Sandus  Hieronjmus,  epist.  15,  lib.  i  de  Laudibus 
Asellffi :  Et  tunieam  fusciorem,  quam  a  matre  impe- 
trarenonpoterat,  inauta.  Et  epistola  adGaudentium, 
lib.  n :  Soteni  quidam  cum  futuram  virginem  spopon- 
derint,  pulta  tunica  eam  et  fttrvo  operire  pallio,  ut 
ndelicet  ateneris  unguiculis  assuescat  hujusgeneris 
Testimento. 

441  ^^^^'  Qtiorumdam  bonorum.  Nempecastimo- 
01«,  cujus  excellentia  in  coelo  magis  perspecta  erit, 
al  sequentia  satis  indicant. 

608.  /n  novo.  Ita  in  Codice  Rhemensi,  et  in  Ordine 
Romano.  In  Gditis  legitur  in  hoc,  male. 

609.  Qum  tibi  deoolionem  suam  offert,  Id  est,  qu» 
tibi  propositum  et  firmam  tibi  perpetuo  seryiendi 
ToluQlatem  ofifert. 

610.  Votum.  Id  est,  desiderium  et  voluntatem. 

611.  In  jejunio  cibta,  Spiritalis  videlicet,  quo 
mens  pascatar,  dum  caro  jejunat.  Nam  devotis  vir- 
ginibos  oliro  fuere : 

Et  rars  tenuesque  epulse,  et  mens  sobria  semper, 

iDqnit  PrudeDiius  de  illis  scribens,  Hb.  ii  contra 
Sjrmmacham. 

61i.  Quateniu  centesimi  fructtis,  etc.  Ita  Pruden- 
tias,lib.  citato,  de  Yirgimbus  agens : 

Hioc  decies  deni  rediguntur  in  horrea  fnictus. 

Vide  superius  annotata. 

6l3.  Ad  ancillas  Dei  velandas,  Olim  virgines  Deo 
sacraesolemni  ritu  velabanlur.  Praeter  locos  supra 
dtatos,  id  etiam  videre  est  apud  sanctum  Hieronj- 
loam,  lib.  i,  epist.  48, ad  Sabinianum  :  Post  apostolt 
Petri  basilicam,  in  qua  Christo  flammeolo  consecrata 
es.  £l  Pradentium  Iib.  citato  : 

Sunt  et  virginibus  pulcherrima  pra^mia  noslris, 
Et  pudor,  et  sanclo  tectus  velainine  vultus. 

U  antem  fiebat  post  diuturnam  virginitatis  proba- 
^Witm  eo  quod  m  ejusmodi  velatione  propria  quae- 
daoo  sit  virginis  consecratio,  et  strictissima  cum 
Christo  sponso  conjunctio.  Quocirca  olim  virgines 
&Dte  annoro  aetatis  suse  quadragesimum  non  vela- 
l^totar,  atsiatuitur  in  concilio  Agathensi,  can.  19: 
^^imoniates,  qualibet  vita  earum  et  mores  probati 
^,  ante  annum  astatts  suae  quadragesimum  non  velen- 
Jm".  Et  in  concilio  Csesaraugustano,  can.  8:  Item 
^tum  est  non  velandas  esse  virgines,  qtix  se  Deo  vove- 
^^,  nisi  tL  annorum  probata  cetate.  Et  in  Novelia 
«joriani :  Sancimtis  filias  quas  pater  materve,  a  <a?- 
^n  permistione  translatas,  Christianae  fidei  servare 
F^tcepla  conlinuata  virgitiitate  censuennt,  twn  ante 
**««p(o  honoraio  vetamine  consecraref  jttaw  ^uadra- 


A  ginta  annos  cetatis  emensx,  talibus  infulis  inoffensa 
meruerint  observatione  decorari, 

Nec  obstat  id  ^uod  statuitsanctus  Basilius,  epist. 
i,  ad  Ampbilochinm,  can.  18,  ut  virginum  ofioXoyia, 
id  est,  professio  excipiatur  anno  setatis  16,  vel  17. 
Siquidem  susceptio  veli  a  professione  seuvoto  virgi- 
nitatis  distincta  est  ;nec  scmper  eodem  temporeista 
agebantur,sed  aliquando  diversis  temporibus^ut  cla- 
rum  est  ex  concilio  Ceesaraugustano  supra  citato,  in 
quo  votum  Tirgioitatis  et  susceptio  veh  distinguun- 
tur.  Et  ex  epist.  1  sancti  Innocentii  papae  ad  Victri- 
cium  Rothomagensem  episcopum,  cap.  12  et.l3  : 
Item  qu3B  Chrislo  spirittialiter  nupsemnt,  et  velari  a 
sacerdote  meruerunt,  st  postea  vel  publice  nupserint, 
vel  se  clanciUo  corruperint,  non  eas  admilteiidas  esse 
ad  agendam  poenitmtiam,  nisiis  cuiseconjunxerantde 
ssecvdo  decesserit,  etc,  Hee  vero  quae  nondum  sacro  vela' 
mine  tectas,  tamen  in  proposito  virginitutissemper  ma- 
nerepromiserintf  licet  veLatae  nonsint,  si  forte  nupse- 

B  Tint,  his  agenda  aliauanio  tempore  pcenitentia  est,  etc. 
Praeter  velum  solebant  mitra  seu  milrella  virgines 
ornare  caput,  quae  erat  ex  lana,  auro  purpuraque 
contexla,  ut  videre  est  apud  Optatum  Milevitanum, 
lib.  u  adversus  Parmenianum  :  Intereasupra  memo^ 
ratus  FetiXy  inter  cnmina  sua  ^^2^  et  facinora  ne- 
fanda,  ab  eo  comprehensam  piteiuim,  cui  mitram  ipse 
imposuerat,  a  qua  pauio  ante  Pater  vocabatur^  nefarie 
incestare  minime  dubitavit,  Et  lib.  vi :  Idem  iiiud 
quam  sttdtum,  qtuim  vanum,  qtiod  ad  voluntatem,  et 
quasi  ad  dignitatem  vestram  vocare  voiuisti  :  ut  virgi- 
nes  Dei  agerent  pcenitentiam  discentes ;  ut  jamdudum 
professae  signavoluntatis  capitibus  postea,  vobisjuben- 
tibtu,  immutarent;  tU  mitrellas  aureas  projicerent, 
altas  aceiperent.  Et  paulo  post :  Nec  ulta  sunt  praece- 
pta  conjuncta,  vel  de  qtM  iana  mitrella  fieret,  aut  de 
qua  purpurapingeretur ;  non  enim  in  panno  hoc  potest 
virginitas  aajuvari,  Idque  faciebant  ad  sponsarum 
imitationem  ;  ut,  repudiatis  saeculi  viris,  se  Cnristo 

G  Dupsisse  indicarent,  utconstatex  eodem  Optato  ibi- 
dem  :  Et  tamen  vtrginitas,  si  tiicBsa  sit,  sine  mitrelta 
tuta  esse  potest ,  Spiritale  nubendi  hoc  genus  est;in 
nuptias  Sponsi  ium  venerant  voiuntate  et  professione 
stm,  et  ut  saecularibus  nuptiis  se  renuntiasse  monstra- 
rent. 

Aliam  causam  profert  sanctus  Isidorus,  lib.  ii  de 
Offic.  eccl.,  can.  17,  ubi  etvelum  a  mitradistinguit : 
Quaeritur  cur  feminae  virgines  in  Benedictione  veien^ 
tur,  quarumhxccausa  est.  Ingradibus  enim  vel  officiis 
ecclesiasticis  feminae  nuliatenus  praescribuntur,  Nam 
nequi  permittitur  eis  ioqui  in  ecclesia,  vel  docere  /  sed 
neque  tingere  vel  offerre  aiiquid  virilis  muneris,  aut 
sacerdotalis  officxi  sortem  sibi  vindicare,  Ideoque  hoc 
tantum,  quia  virgo  est,  et  carnem  suam  sanctificare 
proposuity  idcirco  venia  fit  ilii,  ut  in  ecclesia  notabilis 
vel  insignisintroeat,et  honorem  sanctificaticorporis  in 
libertate  capitisostendat,  atque  mitram  quasi  coronam 
virginatis  gtoriae  praeferat  in  vertice.  Quae  omniafere 

D  sumpta  sunt  ex  TertuIIiano,  lib.  de  velandis  Virgini- 
bus,  et  male  apud  sanctum  Isidorum  legitur  conttn- 
gere,  pro  tingere. 

De  virginum  mitra  illum  ejusdem  Isidori,  lib.  xix 
Originum,  cap.  31,  iDtelligendum  est:  Mttra  est  pi- 
leum  phrygium  caput  protegens,  quale  est  ornamentum 
capitis  devotarum.  Ubi  devotae  sunt  virgines  Deo 
dicatee  et  consecratae,  quemadmodum  in  concilio 
Toletano  i,  can.  16:  Devotam  peccantem  nonrectpien- 
dam  in  Ecctesiam,  ntsipeccare  desierit.  Etcan.  19  : 
Eptscopi,  sive  presbytert,  sive  diaconi  filia^  si  devotq 
fuerit.  et  peccaverit,  et  maritum  duxerit,  ctc.  Unde 
virgo  devota  et  virginitas  devota  Ausonio  dicitur,  in 
Parentalibus,  epist.  7  : 

iCmilia  Hilaria  matertera  virgo  devota, 
Feminei  sexus  odium  tibt  semper,  et  inde 
Crovit  devotffi  virginitatis  anior. 

Quia  vero  mitra  appellatur  pileum  phrygium,  inde 
factuoi  est  ut  mitra,  seu  tiara  Romaui  pomilicia 


431 


IN  S.  GREGORIl  LIBRUM  SACRAMENTORUH  NOTifi. 


43i 


appellatasit  frigium,  vel  poims phrygium,  iu\lsL  cor- 
rectiorem  orthographiam.  Sugerius  ahbas  sancti 
Dionysii,  in  Vita  Ludovici  Grossi  Francorum  regis 
agens  de  Alexandro  papa  secundo :  Cuvtque  Turonis 
apud  sanctum  Marlinum,  ut  mos  est  Romanis,  (ri 
aium  ferens,  Lxture  Jerusalem  celebrasset,  (Jbimale 
legttur /^ri^ttiim.  El  infra  agens  de  Callixto  II  papa, 
ubi  describitur  ejusmodi  phrygium  :  Ibique  moreRo- 
mano  seipsos  prxparantes  multo  et  mirabili  ornatu, 
circumdantes  captti  ejus  fugium  (leg.  frigium)  oma* 
mentum  tmperiale  instar  galeae  ctrcuto  aureo  Circum- 
cinctum  imponunt. 

Tandem  virginum  crines  sparsi  et  soluti  erant 
instar  sponsarum,  ut  manifestum  est  ex  eodcm  Op- 
tato,  lib.  VI :  Spiritali  Sponso  solverant  crtnem,  jam 
ccelestes  celcbraverunt  nupiias.  Et  infra  :  hivenistis 
igitur  hujusmodi  virgines  quasjam  spiritaliter  nupse- 
rant,  guasi  secundas  coegistis  ad  nuptias^  ut  crines  ite- 
rum  solverent  imperastis,  Nam  schismalici  catholicas 
virginesad  suos  partes  raptasvel  allectas,  poeniten- 
tia  priusimposita,  iterum  consecrabant.  Ex  hoc  Op- 
tati  loco  manifestum  est  olim  virgines  non  fuisse 
tonsas,  quod  etiam  confirmatur  ex  sanclo  Ambrosio, 
cap.  8,  lib.  ad  Virginem  lapsam  :  Amputentur  crines 

?uiper  vanam  gloriam  occasionem  luxurise  praestitemnt . 
bi  euim  injungit  virgini  lapsee  poenilentiam  acturse 
H3  ^^  peccato  crinium  tonsionem,  juxta  priscum 
morem,  quem  etiam  observare  est  ex  lib.  vi  Oplati, 
quod  signu/n  est  eam  ante  lapsam  intonsam  fuisse  ; 
et  ex  sancto  Hieronymo,  epist.  ad  Sabinianum^  ubi 
refert  de  quadam  virgine  Hom%  professa,  quae  cum 
Bethlehem  venisset  ut  morem  gentis  servaret,  tonsa 
est,  crinemque  amatori  Sabiniano  dedit.  Et  ex  con- 
cilio  Gangrensi,  can.  17  :  Et  rt?  yuvatxeiv  Jia  niv 
vOfXtCoixfvuv  «(Txuo-iv  anexsipSTO  to^  x6^a?,  etc.  ovadsua 
«<rrw.  Id  est:  Si  qua  mulier  propter  eam  quae  existi 
matur  exercitatio^  id  est  ob  vitam  monacbicam  ton- 
deat  comam,  etc,  excommunicetur. 

At  contrarius  usus  fuit  in  partibus  Mgjpii  et  Sy- 
risB;  siquidem  illic  olim  sanctimoniaies  seu  virgines 
seu  viduae  toodebantur,  ut  docet  sanctus  Hierony- 
raus,  epist.  citata :  Moris  est  Mgypti  et  Syriae  mo- 
nasteriis^ut  iam  virgoquamvidua.qum  se  Deo  vove- 
rint  et  saeculo  renuntiantesy  omnes  delicias  saeculi  coit- 
eulcarint,  crinem  monasteriorum  matri  offerant  dese- 
candum.  Refertaue  causam,  ne  pediculis  oppri- 
maDtur,quia  balnea  non  adeunt,  necoloounguntur. 
Quod  hodie  apud  nos  observatur,  etiam  apud  Gi^ae- 
cos,  ut  scribit  Theodorus  Balsamonin  canonemcita- 
iom. 

614.  Oratio  ad  abbatem  faciendum.  Ritum  ordi- 
nandi  lum  abbatis,  tum  abbatissse,  quaere  in  Ordine 
Homano. 

615.  Hebdomada  secunda.  Sequitur  Ordo  hebdo- 
madarumperannum  a  Pentecoste  usque  ad  Adven- 
tum  Domini.  In  Editis  legilur  :  Dominica  2,  3,  4,  et 
sic  deinceps. 

616.  Post  tempora  feliciter  dilatata.  Id  est,  post  vi- 
tam  longam  feliciter  ductam. 

617.  £f/  solum  sine  peccati  macula  sacerdotem.  Juxta 
illud  Apostoli  ad  Hebraeos  vii :  Talis  enim  decebat  ut 
nobis  esset  poniifex  sanctus  innocens,  impotlutus,  se- 
gregatus  a  peccatortbus,  etc. 

618.  Cujw  est  totum  quodestoptimum.  T6  optimum 
hoc  loco  bonum  signiUcat,  estque  phrasis  Graeca, 
superlativum  pro  positivo.  Etenim  omne  bonum,  in 
quocunque  gradu  et  diflerentiaconsideretur,  Dei  est, 
et  a  Deo  est.  Unde  Jacohii,  juxta  textum  Gra*cum, 
omne  datum  bonum,  et  omne  donum  perfectum  de- 

sursuin  est:  Ilaara  SofJt;  yyaOj^,  xal  Trdv  ^wpijaaTfAfcov 
oL^^bihh  ««xTt,  id  est,  in  versione  communi»  omne  da- 
tumoptiinuin,proprosilivo,uthabelurintextuGr8eco. 
Et  optime  sanctus  Jacobus  datum  bonum.  et  datum 

Eerfectum,  id  est  optimum,  Deo  attribuit.  Quiaomne 
onum,  aualccunque  sit,  Dei  est,  et  aDeo  est.  Unde 
Marcus  Pailosophus  impcralor  diccre  solebat  Tra^Ta 


A  avwOcv,  id  est,  omnia  desursum,  ut  refert  Dio  Pru. 
saeus. 

619.  Tibi  Litare.  Litare  esl  sacriOcare  hoc  loco  a 
XiT5Q,  id  est,  Uratio,  ut  docet  Fostus. 

620.  Sanxisti.  Hoc  est,  sanctificasti.  Sancire  ali- 
quando  est  sanctificare.  Tertullianus,  libro  de  Re- 
surrectione  carnis  :  Anima  non  lavatione.  sedrespon 
sione  sancitur,  Et  lib.  de  jejunio,  ex  Joele :  Joelex- 
clamavit:  Sancite  jejunium.  Nam  sacrificia  veteris 
legis,  suam  dignitatem  et  sanctitatem  eroendicantab 
eucharistico  novae  legis  sacrificio,  ut  figura  a  suo 
prototypo. 

6:il.  Ut  quod  singuli  obtulerunt.  Ita  loquitur,  quia 
fideles  in  Missarumsolemniiscommunicaturisinguli 
panem  et  vinum  in  suara  communionem  olTerebant, 
qua  de  re  infra. 

6i2.  Sfnritum  cogitandi  quas  recta  sunt.  Recto 
Spirilura  cogitandi  'qu.e  recta  sunt  petit  Ecclesia, 
quia  nulla  cst  sine  Dei  auxilio  in  homine  bona  cogi- 
B  tatio.  444  juxta  illud  Pauli  Jl  Cor.  iii  :  Non  auod 
suf/icientes  simus  cogitare  aliquid  a  nobis,  quasi  ex 
nobis,  sed  suffinentia  nostra  ex  Deo  est.  Ubi  io  his 
verbis.  non  quod,  esl  anastrophe,  pro quodnon.^^m 
reddit  causam  cur  tiduciam  debeamus  habere  per 
Ghristura  ad  Deum,  eo  quod  non  simus  sufficieotes 
cogitare  aliquid  recti  vel  sancti,  videlicel  a  nobis, 
quasi  ex  nobis.  Ita  definitur  in  concilio  Arausicano 
II,  can.  7  :  Si  quis  per  naturae  vigorem  bonum  nliquid 
quod  ad  salutem  pertinet  vitae  aeternw  cogilare,  tU 
expedit^  aut  eligere,  .%ive  saiutari,  id  est  evanaelicx, 
praedicationi  consentire  posse  af/irmat,  absque  iliustra' 
tione  et  inspiratione  Spiritus  sancti,  qui  dat  omnibus 
suavitatem  in  consenttendo,  et  credendo  veritati^  hxre- 
tico  sptrilu  faUitur. 

623.  Peritnere  Id  est,  perlingere. 

624.  Subripientium.  Pro  to  subrepentium,  quod 
passiin  occurrit  in  veteribus  Codicibus  manuscriptis. 

625.  Opus  nostras  Redemplionis  exercetur.  Tum 
Q  quoadreprtiesentationem,  quia  sacrificiumaltarisin- 

cruentumestrememorativum  sacrificii  cruenti,  quod 
in  ara  crucis  consummatum  est ;  tum  quoadapplica* 
tionem,  quia  per  altaris  sacrificium  nobis  applicatQT 
passionis  Christi  meritum. 

626.  Et  terrore  cogas.  Non  quod  Deus  per  terrorem 
inferat  vim  voluntati,  tollatque  liheri  usum  arbitrii ; 
sed  juxla  vulgarem  loquendi  modum  hmc  dicuntur, 
ut  cum  minitando  alicui  dicimus :  Nisi  id  spoDte  fe- 
ceris,  invitus  faeies. 

627.  Et  factum  est  visibile  qund  latebat.  Nempe 
mundus.  qui  cum  in  divinis  ideis  lateret,  a  Deocrea- 
tus,  visibilis  factusest. 

628.  Ecciesiam  tuam  inter  adversa  crescere  tribuisti. 
Id  tot  Martyriorum  experientia  patet,  testaturqoe 
sanctus  Justinus  martjr,  in  dialogo  cum  Trypbone 
JudaBo,  ubi  Kcclesiara  pulchre  viti  comparat,'ex  qua 
si  quisexcidat  fruticantes  surculos,  iit  ahos  virideset 
fructiferos  palmitesproferat  efficiet.  Tcrlullianusad 

0  Scapulam  :  Nec  tamen  deficxet  haec  secta^  quom  tu 
magis  aedificari  scias  cum  cwdi  videtur.  Et  sanclus 
Nilus,  homil.  2  de  Christi  Ascensione  •  TaT;5;  'Exx)i- 
cfia.i  xaTixoTTTSTO  x^YjjxaTa,  xal  o  t^?  TrtOTcaK  ftOL^^ 
iTzsiiSoxt  xaoTTo;  xat  avOo^  apiapavTov  iftpt.  id  est, 
Ecclesio;  palmitea  succidebantur,  et  fructns  fldei 
magis  progressus  est,  et  florem  iramarcessibilem 
ferebat. 

629.  Et  auisvobistribuitsupplicandi  affectum.  Sup- 
plicandi  afiectusaDeo  tribuitur,quiasine  Deisratia 
Deo  supplicare  potest  nemo.  Quo  spectat  illud  con- 
cilii  Arausicani  «,  can.  3  :  Si  quts  ad  invocationcm 
humanam  gratiam  Dei  posse  conferri,  non  autem  ip- 
sam  gratiam  facere  ut  tnvocetw  a  nobis,  contradtcU 
Isaiae  prophetae,  vel  Apostolo  idem  dicenti :  Inventus 
sum  a  non  quasrentibus  me^  palam  apparui  his  qui  m« 
non  interrogabant. 

6S0.  Munere.  Id  est,  gratia. 
631 .  Nostris  sensibus.  Id  est,   nostris  opuiioDibas 
plerumque  fallacibus  et  erroneis. 


133 


IN  S.  GREGORH  LIBRUM  8AGRAMENT0RUM  NOTie. 


494 


63i.  Ui  nonnoster  sensw  in  nobis,  etc.   Id  esl,  ut  A  clesias  hoe  loco  jejuninm  qmdragmmale  eonstitutum 

"  ^'^^ "         *~"         :j:i-i:K.--     --j        i^-*:-      est,  ut  antc  diem  Notalis  Ihminijejunio  ct  abstinentia 

nos  castigemus. 

In  Kalendario  quod  prmfigitur  Sacramcntario  Ra- 
toldi  abbatis  446^^^^' ^^I^^^d&sNovembrisnotatur 
Quadragesima  anteNataleDomini.Sanctus  Cutbertus 
Lindisfarnensis  episcopus  quadraginta  ante  Natale 
Domini  dies  jejunare  solebat,  ut  scribit  Beda  in  ejns 
Vita,  cap.  42. 

Eamdem  etiam  jejunii  consuetudinem  obsenrant 
Grseci,  ut  manifestum  est  ex  Georgio  Codino,  Hbro 
de  OfGciis  palatii  Constantinopolitani,  ubi  agens  de 
cseremoniis  mensfle  imperatoriae  in  Natali  Dominisic 
scribit  :  Kca  ttoiwv  S'j;^t6v  STrl  tj}$  Tpanii^ii^  Jta  rb  Tijv 
TtwaoKM(TZ7iv  napikhsiv^  otp^iiv  6i  xptofdyo-j  \aStlv, 
>au6avs£  aoTov  xal  fihvov.  Id  est  :  Et  facta  Oratione 
ad  mensam^  quia,  praeterita  Quadragesima,  princi- 
pium  temporis  quo  eduntur  carnes  advenit,  accipit 
panem  et  missum.  Ad  cujus  distinctionem  ab  eodem 
Codino  infra  Quadragesima  paschalis  appellatur  oy^a 


DOQ  ducamur  nostris  cupiditatibus,  sed  coelestis 
gratiie  operalione.  In  nobis,  id  est  nos,  phrasis  Ue- 
braica. 

633.  Ut  quod  immeritis  conlulisli,  etc.  Id  est,  ut 
boDam  voluntatera  tibi  serricndi,  quam  nobis  con- 
talistiper  tuamgratiam,  ad  alTectum  redigas. 

634.  Meritorum.  Id  est,  peccatoram.  Vide  supra 
iQCaDonis  Missae  eipositione. 

445  ^^^*  Cerimus.  Idest,  administramus^opera- 
mur. 

636.  Indemnes.  Id  est^  nuIH  damnationi  ob  aliquod 
crimen  aut  reatum  obnoxii,  hujusce  mundi  adver^is 
patienter  propter  Deum  toleratis. 

637.  Per  hujus  sacrificii  veneranda  commercia.  Hnec 
melapborice  dictasunt.  Etsensus  est :  per  sacrificia, 
vel  pro  sacriQciis  qum  Deo  offerimus,  veluti  mutuo 
quodam  cominercio.  illse  nossummaesua^  divinitatis 
parlicipes  facit. 


638.  Et  proesentix  corpoi-alis  mysteriis  non  deserat,  xat  pLtyakn  T6«r(raoaxo<TT^,  id  est.  sancta  et  magna 
elcHaBc  duo  verba,  deserat  etre/jn^waf,  videnturhoc  °  Quadragesima.  (!)uod  tamen  jejunium  quadragesi- 
loco  surai  pro  destiluat,  privet.  male  ante  Natalem  Domini  nonestapudGnecosadeo 

639.  flea.    Ben.  Id   est,   require   Benedictionem,      antiquum.  Nonerat  enim  temporeconciliiTrullensis, 


oempe  in  Uebdomade  praecedente. 

640.  Htbdomada  v  ante  Natale  Domini,  Ita  in  Ex- 
CQsis.  In  Codioe  Rhemensi  habentur  etiam  quinque 
Dominicse  seu  hebdomadcP  de  Advenlu  Dommi  eo- 
dem  nameraDdi  ordine,  de  quibus  haec  habet  Ama- 
larios  lib.  iii  de  Offic.  ecclesiast.,  cap.  40,  de 
Adventu:  In  antiquis  librrs  A/tssalium,  et  Lectiona- 
fiorum,  reperitur  soriptnm  :  Hebdomada  auinta  ante 
Satalem  Domini,  Tolidem  enim  lectiones  nabentur  in 
Lecttonario,  et  totidem  Evangvlia  a  tempore  memorato 
per  dies  Dominicos  usque  ad  Natioitalem  Domini.  In 
Codicibus  Rodradi  et  Ratoldi.  et  apud  Famelium 
SQDt  «  quatuor  duntaxat  Hebdomadse  ct  Dominicae 
deeodem  Adventu  Domini,  converso  numerandi  or- 
diaeiita  ut  ea  qu»  remotior  est   a  Natali   Domini 


imo  necTheodori  Baisamonisaetate,  qui  floruitanno 
Domini  4491.  Ita  enim  scribit  ad  can.  52  prsefati 
concilii :  'L^it.tiMtTOLL  ouv  xal  otto  tov  TrajOovTd^  xavovo^, 
OTt  xupca>^  ilLol  caTi  rso^fTapaxoy^ijfxcpo^,  etc.  Id  est  U 
Nota  autem  ex  hoc  canone  quod  vroprie  est  una  Qua' 
dragesima.  Sienim  aliaesset,  ciutum  fuisset  ne  in  illa 
fieret  sacrum  mysterium  per  perfectum  sacrificium,  sed 
per  pransanctificata,  quenladmodum  quoque  cautum  est  ne 
fiat  in  magnipaschce  quadragesima.  Haec  ille,  quae  sane 
non  scrf psisset,  si  tum  Natalis  Domini  Quadragesima 
apud  Graecos  in  usu  fuisset. 

Aliterolim  monachi  in  Gallia.  Siquidem  in  con- 
cilio  TuroDensiy  celebrato  anno  567,  sub  Chariberto 
rege,  decernitur  ut  monachi.  juita  antiqua  statuta, 
de  Decembri  usque  ad  Natale  Domini  omni  die  jeju- 


prima  Dominica,  seu  hebdomada.   appelietur,  quae  p  nent.  Romani  olim  exordium  Adventus  a  Dominica 


Tero  proxima  est  dicalur  quarta.  Et  Berno  Augien- 
sis,  cap.  4  libri  de  quibusdam  rebus  ad  Missam 
spectantibus.  scribit  hanc  esse  Dominici  Adventus 
rationem  in  Gregorianis  Codicibus  :  quod  tamen  vix 
mihi  persuadere  possum,  cum  Kditi  ex  Vaticano, 
Rhemensis,  et  sancti  Eligii  Codices,  qui  Gregoriani 
soot,  reclament.  In  Missis  Ambrosianis  apud  Pa- 
melium  sex  videre  est  Dominicas  de  Adventu  Do- 
miDi,  quia  ibi  Dominicaprima  Advenlus  proximese- 

Saiturfestum  sancti  Martini.  Quod  etiamtestaturRa- 
nlphas  Tungrensis,  propositione  16  Ambrosianus 
Adventus  habet  sex  septimanas,  et  incipit  Dominica 
pMt  Marlini.  Hoc  ofOcium  institutum  est  pro  reve- 
reotia  Natalis  Domini,  quemadmodum  etjejunium, 
qaod  varium  fuit  pro  diversitate  temporum  et  loco- 
ram.  Sanctus  Perpetuus,  Turonensis  episcopus,  in- 
ter  estera  jejuDia  per  anni  curriculum  instituit :  A 
deposUioM  domni  Martini  usqtie  Natale  Domint  ter- 


post  festum  sanctse  Caiharinse  virginis  ducebant,  ut 
testatur  Radulphus  Tungrensis,  propositione  46  : 
Adventus  Domini  amd  Homanos  incipit  Dominica 
prima  post crastinum  Catharinae.  Quod  eliam  de  jeju- 
nio  intelligendum  est.  Nam  paulo  post  subjungit  : 
Apud  Romanos  etiam  in  Adventu  Domtnijejuntumagi» 
tur.  Sedhoc  Adventus  spatium  non  adeo  antiquum 
est  apud  Romanos,  cum  festum  sanctas  Catharinae 
non  reperiatur  in  antiquis  Sacramentariis,  ut  nec 
hodiernum,  quod  constat  tribus  hebdomadibusinte- 
grisetaliquotdiebus  sequentis,  quodque  proinde  fru- 
stra  quidam  putant  ita  fuisse  institutum  a  sancto 
Petro.  Huic  enim  sentenliee  adversantur  antiquiora 
Sacramentaria  supra  citata,  in  quibus  Adventus  Do- 
mini  est  quinque  Dominicarum. 

Nec  audiendus  est  quidam  recentior,  qui  ut  probet 
antiquitatem  Adventus  Domini,  hunc  producit  lo- 
cum  sancti   Joannis  Chry^ostomi,  ex  homil.  3   in 


i^  in  Hptimana  jejunia,  ni  refevi  aancAQs  Gregorius  rj  Epist.  ad  Ephesios  :  Si  ingrueret,   inquit,  solemnis 


TuroDensis,  lib.  ix  Hist.  In  concilio  Matisconensi  i, 
eelebrato  sub  Guntranno  rege,  anno  581,  can.  9  : 
Statuitur,  ut  a  feria  sancti  Martini  ad  Nalale  Domini 
^fcunda,  quarta  et  sexta  Sabbati  jejunetur,  lib.  vi  Ca- 
pitQlregum  Caroli  et  Ludovici,  tit.  i83^  statuitur 
ieJQoiom  quadraginta  dierum  ante  Natalc  Domini  : 
Qiare admoneanl  sacerdotes  utjejunia  tria  legitima  in 
^^noagantur^  id  est  quadragintadiesante  Nativitatem 
D(nMni,  etquadraginta  ante  pascha  ;ubi  decimasanni 
tokimus,  et  post  Pentecosten  auadraginta  dies.  De 
^em  jejunio  agit  Rabanus,  lib.  n  de  Institutione 
clericorum  cap.  22  :  HacergoauctoritatedivinaiScrip' 
turm  Ecdesia  morem  obhnuit,  et  universale  jejunium 
*«  observationecelebrat.  Quod  tamen  jejunium  incipiens 
fl  w»o  mense  in  decimum  extenditur,  id  est  usque  ad 
^(Ualem.  Congrua  itaque  dispositione  a  magistris  Ec- 

*  In  Tei.  Sacram.  Qallio,  sont  tantummodo  tres. 


Epiphanim  dies,  addo  etiam  si  tempus  Adventus  Do- 
minisacri,  nedum,  Epiphaniae,  et  Quadragesimx .  Sed 
ista  nihil  efficiunt,  nec  sensum  auctoris  assequuntur, 
ut  constabit  ex  textu  Greeco  :  *Av  «Trtonjl,  yioo-lv,  6 
r:^;  ayta;  Tio^o^a^ocxooT^^  xaipo^,  olo;  av  ^  Tt?,  [ktTiy^ti 
Twv  iL\j9Tr.piwt'  av  «rKyrJ  twv  'ETrt^av^oiiv  ij^ioa.  Kairot 
xaipo^ou  TouTO  Trjooo-o^ou*  ou  yap*E7ri»otvta,  ou Js  reo^ffapa. 
xooTift  7rot«r  a§Jou;  tou  Trpoortsvat,  aXXa  >f»u;^j5?  ctXtxp{- 
vsta  xat  xadapoTY]^.  Idest:  Si  advenerit,  inquit,tempu8 
Quadragesinf)a>,  qualiscunquequispiam  fuerit,  mjste- 
riorum  fit  particeps.  Si  advenerit  dies  Epiphanifie. 
Atqui  hoc  in  tempore  accedendi  minime  situm  est. 
Non  Epiphania,  non  Quadragesima  dignos  faciunt 
quiaccedant.  Hoc  in  loco  invehitur  in  illos  qui  raro 
Eucharistiam  sumebant,  dicebantque  se  eam  in  Epi- 
phaniaetQuadragesimasumpturos ;  quibusrespondet 


136 


IN  8.  GRBGORU  UBRDH  8ACRAHENT0RUM  NOTifi 


m 


hocintemporequoacceditupadsacrammensamsitura  A    .657.  Oraiiones ad completorium.  Neque  islrercpe- 

non  esse  cumejusmodihominesqualesfuerint  sivein      riuntur  in  aliis  Codicilnjs  nostrismss. 

Epiphania,  siveinOuadragesima,ad  communionem  '^'^®    n..^/.-^-.  ^^#../;«^i-.   oa^.^ir.^ 

accedere  soleant,  et  Epipbaniam,etQuadragi!simam 

non  facere  dignos,  seasmceritatemet  purilatem  ani- 

mee.  Estergohicdialogismusinterdesidemquirooram 

trahit  in  sumenda  Eucharistia,  et  sanctum  Joannem 

Chrysostomum.  Pigerenim  ait  ;  si  venerit  tempus 

Quadragesimffi.  ^^T  adsacram  mensam  accedam, 

videlicet  ;  respondet  sanctus  Doctor,  qualis  quis- 

que  tum  fuerit,  fit  mysteriorum  narticeps.  Dicit  pi- 

ger,  in  Epiphania  ;  subaudi,  accedam  ad  communio- 

nem  respondet  sanctus  Doctor,  hoc  in  tempore  ac- 

cedendi  minime   positum  est  ;  nam   Epiphania  et 

Quadragesima  non  dignos  faciunt,  etc. 

641.  Exctta,  Domine,  potentiam  tuam,  etc.  In  Go- 
dice  Ehemensi  adjicitur  aitera  :  Conscfentias  nostras, 
qu(esumus,  omnipotens  Deus,  quotidie  purifica,  etc., 
ut  in  Missali  Romano. 


658.  Orationes  •matutinales.  Pauciores  sunt  in  Co* 
dice  Rodradi,  nulls  in  Codicibus  RhemeDsi  et  Ra- 
toldi  abbatis. 

659.  Ad  m€Uutinos  Iticescente  die.  Istse  'Orationes 
desiderantur  in  aliis  Codicibus  nostris  mss.  ut  et 
seauens  Oratio  ad  piimam. 

ot30.  Ad  clericum  faciendum,  Mos  estvetustus  Ec* 
clesise  Homanae,  ut  clericalis  dignitas  per  comse  ton- 
suram  tribuatur.  Unde  Arator,epist.  ad  Parthenium: 

Namque  ego  Romanae  caulis  permistus  ama^nis 
Ecclesise,  toQso  vertice,  factus  ovis. 


Idque  ante  ullam  ordinum  susceptionem,  ut  clamm 
est  ex  Vita  sancti  Germani  Antissiodorensis  epis- 
copi,  auctore  Constantio  presbytero  :  Glomerata  u- 
cum  turba  clericorum  atque  nobilium,  injiciens  manw 
apprehendit  Germanum^  et,  invocato  nomine  Domini, 
Qif.  Primi  adventnsmysterium,  eic.  InCodiceRhe*  B  cwsariem  ejus  capiti  detrahens,  habitu  religioniif  re 


mensi  est  alia  Freefatio  :  Qui  nos  tanquam  nu/rt- 
mentis  instruet  parvulorum,  dispensatis  mentis  et  cor- 
poris  alimentis,  etc. 

643 .  Cui  proprium  ac  singulare  quod  bonus  es.  Per 
essentiam  videlicet.  In  Godice  Ratoldi  abbatis  est 
preefatio  superioris  Missae. 

644.  Constet  esse  perfectum.  In  eodem  Codice  pro 
bis  verbis  legHur,  propciatur.  Corrupte.  Sed  legen- 
dum  esiperficiatur. 

645.  Quoa  vatum  oraculis  fuit  ante  promissum.  1n 
Godice  Rhemensi  legitur :  Quod  per  Verbi  Dei  Evan- 
gelium  promisisti. 

646.  Percipiant  diynitatem  adoptionis,  etc.  In  eo- 
dem  Godice  aliter  legitur.  in  hunc  modum :  Et  habeat 
plenitudo  adoptionis  quod  pertulit  testificatio  veritatis, 
Et  in  eodem  Godice  sequuntur  aliae  tres  Missse,  quae 
desunt  in  Eicusis,  etin  Codicibusnostrismss. 

647.  Qui  tuo  inenarrabili  munere  praestilisti,  etc. 


jectis s(Piularibm  ornamentis,  cum  promotionis  honore 
induit.  Et  sancti  Palrocli  abbatis,  auctore  sancto 
Gregorio  Turonensi :  Abiit  ad  Arcadium  Biturigw 
urbis  episcopum,  petiitaue  sibi  comam  capitis  tonderi 
accirique  in  ordinem  clericorum ;  quod  episropus,  Do- 
mino  volente.  sine  mora  complevit ;  nec  muUo  post  pn- 
mus  diaconatus  officium  sumens.  Unde  in  testaraento 
sancti  Khemigii  dicitur  :  Etsi  quis  inordinecieneaiia 
presbytero  usque  ad  tonsum,  etc.  Aliter  Gr»ci  ;  nam 
apud  eos  in  lectoris  ordinatione,  qui  gradus  modo 
ex  minoribus  solus  ordinibus  apud  eosdem  confer- 
tur,  tonsura  ciericalis  datur,  ut  videre  esl  in  eoram 
Euchologio  in  lectoris  ordinatione  :  n/)ow/oj»«vo?  t6 
'Apy  teojl  6  too-outo;,  g^  ab  xo7fAcx6;  lori.  ptTa  iiiariw, 
tl  oi  fA0Va;^6;,  urra  uovotou,  x«l  ^fpayii^trou  TotTOv  ttqv 
xiyaXiJv  napu  toO  'Ap;^tEpcw;,  xal  xsipiTat  Trap*  ovtov 
oTavpo«t<)&i?,  /tyovTo?,  etc.  Id  est  :  talis  addacilur  ad 
pontificem,  siquidem  saeeularis  est,  cumvestimento 


In  Cod.  Ratoldi  est  alia  Praefatio  :  Cui  proprium  est,  C  suo  ;  si  vero  monachus,  cum  pallio  raonachico  ;  et 


et  singulare,  quod  bonus  esy  etc,  ut  supra.  Item  in 
Godice  Rhemensi :  Cui  projprium  est  veniam  delictis 
impendere,  etc.,  ut  in  Oraine  Missse  Ambrosianse, 
Uominica  4  Adventus. 

647.  Antiqum  Virginis.  Idest,  Ev6b.  quiaparadisus 
terrenus  omni  libtdmis  contagione  caruit,  ut  vulgo 
theologi  docent. 

649.  Deus  cujus  adventus,  etc.  In  Codice  Ratoldi 
deest  vocabulum,  Deus, 

650.  Alia  ad  Missam.  In  Godice  Rhemensi  legitur 
Post  Benedictiones,  id  est  post  canticum  Benedicite 
omnia  opera  Domini. 

65i.  Dominica  prima  ante  Nat.  Dom.  In  Codicibns 
Rhemensis,  Rodradi,  et  Ratoldi  legitnr,  *  Dominica 
vaeat. 

652.  Orationes  de  Adventu.  In  God.  Rhem:  pau- 
ciores  quam  hic  reperluntur.  Non  exstant  in  i>  Codi- 
cibus  Rod.  et  Ratotdi. 


ter  signalur  in  capite  a  pontince,  et  tondetur  ab  eo 
in  modum  crucis,  dicente,  etc.  In  patel  etiam  ex 
Vita  sancli  Euthymii  abbatis  (Apud  Sur,,  28  Ja- 
nuar.)  :  Cum  etm  baptizasset,  et  pitos,  qui  ex  lege 
tondentur  putris,  totondisset,  in  gradum  lectorum 
eumcooptat. 

Mos  tamen  ille  non  videtur  universalis,  qaia  io 
seplima  synodo,  can.  44,  videmus  pueros  per  ton- 
suram  in  clerum  allectos  fuisse,  qui  tamen  lectores 
non  erantpermanuumimposilionemab  episcopoor- 
dinati,  etsi  de  suggestu  publice  in  ecclesia  legerent, 
quod  vetat  synodus,  statuens  ne  deinceps  ejusmodi 
clerici  in  ecclesia  legere  praesumant,  nisi  prius  lec» 
tores  ab  episcopo  fuerintlnstituti. 

Tonsurae  ecclesiasticse  auctor  fuit  sanctns  Petrus, 
apostolorum  Princeps,  ut  testatur  sanctus  Gregorias 
Turonensis,  lib.  i  de  miraculis,  cnp.  28:  Petrus 
apostolus  ad  humilitatem  docendam  eaput  desuper  lon- 


653.  Orationes  pro  peccatis.  Plures  sunt  in  Codice  D  deri  instituit,  idque  ad  instar  coronae  spine»  Dommi 
Hodradi  presbjteri  ;  sed  in  Codicibus  Rhemensi  et      nostri,  ut  docet  Beda Jib.  v   Hist.  Angl.,  cap.  22; 


Ratoldi  anbatis  nullas  reperire  est. 

654.  Orationes  quotidianw.  Non  exstant in  Codicibus 
Rhemensi  et  Hatoldi.Pluressunt  in  Codice  Hodradi. 
Existimo  has  Orationes  olim  dictas  fuisse  in  feriis 
communibus. 

655.  Orationes  vespertinales.  In  Codice  Hodradi 
legitur:  Orationes  matutinales,  seu  vespertinales.  \n 
quo,  etsi  multo  plures  sint  quam  hic,  448  nullata- 
men  harum  quatuorexstat,  etquaeibihabenlur  a  suo 
titulo  dissident.  In  Godicibus  Rhemensi  et  Hatoldi 
nuHsesunt. 

656.  Orationes  ad  crucem.  Desiderantar  in  aliis 
Godicibus  nostris  mss. 

*  In  nostris  Mss.  ita  legitur. 
^  In  Theod.  et  Gemet.   mult®  sunt  Orationes  de 
Adventu  a  vulgatis  pierumque  diBcrepantea.  Verum 


quam  coronee  formam  improbans  quidam  recentior, 
et  locum  BedflB  misere  distortjuens,  eo  devenit  at 
scriberet  tempore  sancli  Isidori :  Duas  clericos  /w- 
buisse  tonsuras,  alteram  in  summo  vertice,  alteram  in- 
ferius  circum  tempora  ;  illaque  tiaram  sacerdotalemt 
nacvero  449  ^'^9^^^  diademasignifieari,  idqueauc- 
toritate  ipsmssancti  Isidori,  et  apertissime  quidem, 
ut  loquitnr  Sed  illius  hallurinationem  ipsa  sancti 
Isidori  verba.  lib.  n  de  Orficiis  Eccl.,  cap.  2,  aper- 
tissime  demonstrant  :  Quod  vero,  detonso  capitesur 
perius.  inferius  circuli  corona  f^linquitur.  sacerdotium 
regnumqueEcciesiaein  eisexistimofigurari.  Tiara  enim 
apud  veteres  constituebalur  in  capite  sacerdotis,  hac 

ab  istis  manuscriptorum  Codicum  diCTereotiis   anno- 
tandis  abstineudum  duximus. 


437 


IN  S.  GREGORil  UBRUM  SACRAMBNTORUM  NOT>E. 


438^ 


ts  bym  eonfecta  rotunda  erat,  quasi  gpJuera  media ; 

et  koc  eignifiCQt\xr  in  parte  capitis  tonsa .  Corona  autem 

htitudo  est  aurei  circuli,  qux  regum  capeta  cingit . 

Ubi.amabo,  hic  tonsura  duplex  ?  Unica  sane  esl,  ca- 
pitis  superius  videlicet  detonsi  quo  liara  exprimilur, 
DOD  sarorai  apicis,  nt  hodie  fil,  at  vero  inf^rior  cir- 
culuscapillorum  coronam  significat. 

Hiec  esl  sane  antiqua  corona  sancli  Pelri  et  prisco- 
rum  ciericorum  referens  coronam  Chrisli  spineam, 
auam  eliam  vidcre  est  in  concilio  Toletano  iv,  can. 
40  :  Omnes  clerici  vel  tectores  sicut  ievitce  et  sacerdo- 
tes,  detonso  superius  capite  loto,  inferius  solam  cirruli 
coronam  reltnquant.  Non  sicut  hucusque  tn  GalUciw 
partibtts  facere  lectores  videntur,  qut,  proiixis,  ut  laici, 
eomis,  in  soto  capitis  apice  modicum  circutum  ton- 
dentf  etc.  Qu»  verba  nibil  aliud  sonant  quam  sancti 
Isidori  dicta,  qu»sane  clara  sunt  ac  manifesta,  ne- 
qoe  a  Bedae  seDtentice  dissident,  qui  unicam  agnoscit 
io  clericis  tonsuram,  non  duplicem.  Consule  obser- 
Taliones  nostras  ad  Concordiam  rej?ularum.  cap. 
6i,S10. 

661.  Orationeset  preees,  super  pcenitentem  confUen' 
tem,  elc.  H«  Orationes  non  sunt  in  loco  sibi  debito, 
qui  est  feria  quarta  Quinquagesimep,  in  capite  jcjunii, 
ut  in  Cod  Rod .  et  Rat  et  in  Ord.  Rom .  Unde  in  Cod. 
Rod.  recte  additur  :  Feria  4  in  Quinqttagesima ,  In 
qoa  dicebantur  bujusmodi  Orationes  super  eum  qui 
peceata  sua  confessus  esset,  ut  videre  est  in  Ord. 
Rom.  et  in  CodiceRatoldi,  ex  quo  hanc  assumendae 
(weoitentiaB  rationem  proferam  :  Feria  4  eaputjeju- 
««I,  Incipit  orcto  ad  dandam  pcenitentiam.  Psat.  Domi- 
ne,  nein  furore  tuo,  bisper  totum.  Lxaudi,  Domine, 
soppiicum  preces,  et  conOtentium  tibi  parce  pecca- 
lis,  etc  Inde  dieit  atium  Psalmum  :  Benedic,  anima 
mea,  Domino,  usque,  renovabitur  ut  aquilae  juventus 
toa.  Oro/to.  Adsit,  qusesumus,  Domine,  huic  famulo 
tuo  inspiratio  grati»  salutaris.  Ptalm.  Miserere  mei, 
Deus,  usque,  redde  mihi  laetitiam.  Oratio  Prseveniat 
huDC  famulum  tuum,  etc.  Psal.  Quidgloriarisin  ma* 
litia,  usque,  vtdebunt  Justi.  Oremus.  Adesto,  Domi- 
oe.  supplicalionibus  nostris  ;  nec  sit  ab  hoc  famulo 
tuo  cleroentise  tuse  longinqua  miseralio,  etc.  Psalm, 
Deos  in  nomine  tuo,  totum,  Oremus,  Domine,  Deiis 
ooster,  elc.  Deinde  Oratio  Pater  noster,  et  \ers. 
Miserere  mei,  Domine,  quoniam  infirmus  sum.  Et 
•ninia  mea  turbata  est  valde.  Convertere,  Domine, 
eteripe  animam  meam.  Domine,  vide  humilitatem 
meaDAet  Iat>orera.  illustrafaciem  tuam  super  servum 
tuani.  Salvum  fac  servum  tuum.  Milte  ei,  Domine, 
aoxiliuro  de  sancto.  Dominc,  exaudi.  Oremus.  Da, 
quapsumus,  Domine,  huic  famulotuocontinuampur- 
^tionis  suse  observantiam,  etc.  Alia  Oratio.  Deus 
cojus  indulgentia  nemo  non  indiget,  etc.  Modo  sur- 
9^di  sunt,  Benedictio  cineris.  Deus,qui  non  mortem, 
sed  pcenitentiam  desideras  peccatorum,  fragilitatem 
cooditionis  humanae  benignissime  i^espice,  elc.  Alia. 
Omnipotens  sempiteme  Deus.  parce  metuentibus, 
propitiare  supplicibns,  et  mittere  di^neris  sanctum 
aogelum  tuura  decoelis,  qui  -J-  benedicat  et  f  sancti- 
ficet  cineres  istos,  etc.  Htc  mttttt  cineres  super  capita 
«onmi  eum  aqua  benedieta,  et  expellentur  extra  eccte» 
tiam,  Ineip.  Resp.  In  sudore.  Et  prosternent  se  ante 
ostium.  Psalm.  fnclina,  Domine.  Oratio  Precor,  Do- 
miBe,clementi8B  et  misericordiaB  tuae  Majestatem,  etc. 
^tpostmodum  eant  in  eircuitu  ecetesix  cantando  An- 
tipoknam. 

In  Codice  Rhemensi  haec  habentur  eadem  feria  : 
^  ofentibus  ptihticam  peenitentiam  feria  4  mane  in  ca- 
pite  QtuutragetimtB.  Et  eooperis  eum  ciliciOf  oras  pro 
*^<,  et  inclttdis  usque  ad  ccenam  Domini.  Qui  eodem 
^e  in  gremio  450  pra^sentattts  Eeclesiaf  et  prostrato 
»  omiM  corpore  tn  terram ;  et  dat  Oralionem  pontifex 
*jJ«;«iTO  ad  reconciliandum  in  quinta  feria,  Cwna 
wmini,  Orationes  et  preces  super  wenilentem,  sub- 
aodi  confitentem  peccata  sua.  De  nac  pcenitentite, 
"«uinptione,  feria  4,  in  capite  jejunii,  agitur  in  Con- 
olio  Meldtnsi,  cap.  76,  ubi  prescribitur  ut  nemo 


A  comitum,  aut  quisquara  ex  judiciaria  potestate,  pla- 
cituro  aut  mallum  tenere  prsesumat  :  Post  quartam 
feriam,  qtiw  coput  jejunii  nominatur,  in  qua  omnespcB' 
nite7ttes  manuum  impositionem,  ad  vacandum  solum 
pomitentide,  et  divinis  Officiis,  arcipiunl.  Idem  videre 
est  apud  Burchardum,  lib.  xix,  cap.  2  :  Presbyteri 
admonere  debent  ptebem  subjectam,  ut  omnis  qui  se 
sentit  mortifero  peccati  vulnere  sauciatum,  feria  4ante 
Quadragesimam  cum  omni  festinatione  recurrat  ad 
vivificalricem  matrem  Ecclestam ;  ubi  quod  male  com" 
misit,  cum  omni  humililate  et  eontritione  cordis,  sim- 
plicier  confessus,  suscipiat  remedia  psewtentiae  secun* 
dum  modum  canon  cis  auctoritatibus  prse/ixum.  Quae 
(fuideni  cilanlur  ex  divo  Auguslino,  sed  falso.  Nara 
ista  nihil  minns  quam  Augustinum  sapiunt,  tum 
propter  stylum,  lum  quia  terapore  sancti  Augustini, 
non  exspedata  hac  feria  4,  omni  tempore  pceniten- 
tia  ofTerebalur.  In  Ordine  Romano  eadem  feria  4  ha- 
beturetiam  ordoaddandam  poenitentiam.  InCodice 

B  ms.  monasterii  sancti  Remigii  exstat  :  Ordoadposni- 
tenliam  dandam,  sicutsancti  Patres  constituerunt.  In- 
cipitque  ab  interrogationibus  circa  fidem  :  Credis  in 
Patrem,  Filium,  et  Spiritum  sanctum,  etc.,  ut  apud. 
Burchardum  lib.  xix,  cap.  4. 

Quod  autem  supra,  m  Codice  Raloldi  scriptum 
est^  cineres  immitti  in  capita  poenitentium,  eosque 
aqua  benedicta  lusti*ari,  id  fit  ex  antiquo  more  qui 
habetur  in  concilio  Agathensi,  apud  Burchardum, 
lib.  xiXy  cap.  26,  et  Ivonem,  part.  xv  decreti,  cap.  45  : 
Tunc  surgens  ab  Oratione,  jt*xta  quod  canones  jubent, 
manus  eis  tmponat ;  aquam  benedictam  super  eos  spar^ 
gat ;  cinerem  pritis  mittat,  deinde  cilicio  capita  eorum 
cooperiat.  Et  videtur  apud  Optatum  Milevitanum, 
lib.  VI  adversus  Parmenianum,  ubi,  agens  de  scbi- 
smaticis  qui  Virgines  Catholicas  pcenitentiam  susci- 
pere  cogebant  :  Cum  consecratas  Deo  aspersistis  im^ 
mundis  cineribus,  crines  jussislis  etiam  aqua  falsa  per- 
fttndi.  Etsi  enim  schismatici  essent,  tamen  quoad 

Q  ritus  sacros  ab  Ecclesia  non  dissidebant.  Idem  patet 
de  cincre  ex  Tertulliauo,  lib.  de  Poenitentia  :  In 
asperiludine  sacci  et  horrore  cineris  ;  sancto  Isidoro, 
lib.  u  de  Offic,  eccl.,  cap.  i6  :  Cinere  autem  asper- 
gttntury  ut  sint  memores  quia  cinis  et  pulvis  sunt.  Et 
Codice  Tiliano  :  Deinds  mittendus  est  cinis  super  ca- 
put  paenitentis,  dicendo  :  Memento  homo  qtiia  pulois 
esy  et  in  pulverem  reverteris.  Ex  quo  manavit  ritus 
imponendi  cineres  capitibus  Christianorum  in  feria  4, 
in  capite  jejunii,  dicendo  :  memento  homo,  etc,  qui 
utinam  cum  vera  cordis  contrltione  susciperentur. 
In  Cod.  Bhem.  supra  laudato  poenitentes  cilicio 
induuntur,  quod  est  poenitentium  vestis.  Idem  videre 
est  in  loco  citato  concilii  Agathensis  :  Deinde  eilicio 
capita  eorum  eooperiat.  Et  apud  sanctum  Eligium, 
serra  8  :  Cur  ergo  in  sinistra  parte  ecclesiae  positi 
estis  f  Non  sine  causa  usus  Ecclesige  hoc  obtinuit ;  ve- 
rum  quia  Dominus  in  judicio  oves,  hoc  est  jmtos  a 
dextrts,  hcedos  vero,  id  est,  peceatores,  a  sinistris  po- 

n  net.  Hcedi  enim  significant  peccatores.  Unde  et  cilicia, 
qux  sunt  indumenta  poenitentium,  et.pitis  hxdorum  et 
caprarum  fiunt, 

Tandera  poenitentes  capillos  et  barbara  promitte- 
bant,  ut  liquet  ex  capite  supra  citato  sancti  Isidori  : 
Hi  vero  qui  pcBuitenttam  agunt,  proituie  capiUos  et 
barbam  nutriunt.  Ex  Orderico  Vitali,  lib.  viii  Uist. 
eccl.,  olim  pcenitentes,  et  capti,  et  peregrini,  intonsi 
etant.  Hinc  capienda  sunt  hsec  verba  Poenitentialis 
ms.  sancti  Columbani  abbatis  Luxoviensis  :  Pa?nt- 
ientes  fratres,  quamvis  opera  difficitia  et  sordida  effi- 
ciant,  non  lavent  capita  nisi  in  Die  Dominico,  id 
estf  octavo.  Sic  autem,  nisi  in  quintodecimo  aut  certe 
propter  flttentium  eapillorum  incrementum. 

Id  autera  fiebat  juxta  consuetudinera  priscorura 
Romanorura,  4^1  ^^^  i^  \\icia  crincs  et  barbam 
promittebant.  Aliam  causam  profert  sanctus  Isido- 
rus,  capite  supra  cilato,  quia  noc  signo  peccatorura 
multitudo  notatur.  Contrariura  taraen  ritura  videraus 
in  concilio  Agathensi,  sub  Alarico  rege,  can.  15 :  Pos^ 


439 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiB. 


440 


nitentes  tempore  quo  pcpnitentiampetunty  impositionem 
manuum  et  cilicium  supei*  caput  a  sacerdote^  sicut  ubi- 
que  constitntum  est,  consequantur.  Si  autem  cowas 
non  deposuerint,  aut  vestrmenta  non  mutaverinty  abji- 
eiantur,  Sed  hfec  facile  conciliari  possunt.  Nam  (juae 
scripia  sunt  ab  Isidoro,  Columbano  et  Orderico, 
juxta  communem  Ecclesise  consuetudinem  scripta 
sunt;  at  quaein  concilio  Agathensi  decreta  sunU  ea 
Golhorum  gratia,  in  quorum  regione  celebralum  est, 
constituta  fuere.  Siquidem  ilii  ex  more  gentis  ad  de- 
corem  et  majestatem  promissis  gaudebant  crinibus, 
et  in  prolixa  caesarie  triumphabant,  et  exsultabant, 
ut  clarum  est  ex  Sidonio,  lib.  i,  epist.  2,  cum  Theo- 
dorici  Gothorum  in  Gallia  regis  formam  et  habitum 
describit  :  Sicut  mos  gentis  est,  crinium  superjacen- 
tium  flagellis  operiuntur.  Ex  Glaudiano,  lib.  de  bello 
Getico: 

Crinigeri  sedere  patres,  pollita  Gctanim 
Guria.... 

Et  Jornande  libro  de  rebus  Gothicis  :  Reliquam  vero 
gentem  capillatos  dicere.  Quod  nomen  Gothi  pro  ma- 
gnosuscipientes,  adhuc  in  suis  cautionibus  reminiscun- 
tur.  Cum  igitur  esset  e  re  poenitentium  ut,  omni 
cultu  et  decore  corporis  posito,  in  sordibus  jacerent, 
Btatutum  esi  a  concilio  ut  comam  et  omnem  cri- 
nium  ornatum  a  se  amandareni. 
Tandem  in  eodem  Godice  Ratoldi  eh'minantur  ec- 
clesia  poenitenies,  canentibus  clericis  responsoriura 
In  sudore  vultus  tui,  juxta  consuetudinera  antiquara, 
quaj  apparet  in  concilio  citaio  apud  prfefalos  aucto- 
res  Burchardum  ei  Ivonem  :  Et  cumgemituet  crebris 
suspiriis  eis  denuntiet  ijuod  sicut  Adam  projectus  est 
de  ParadisOy  ita  et  ipst  ab  ecclesia  pro  peccatis  abji- 
ciantur.  Post  haecjuoeat  ministris  ut  reos  extra  januas 
ecclesiw  expetlant.  Clervs  vero  prosequatur  eos  cum 
Besponsono  In  sudore  vultus  tui  vesceris  pane  tuo. 
Arceniur  impii  ei  scelerati  ecclesia,  templo,  sacris, 
etcommuni  nominum  societaie,  juxia  priscum  Ec- 
clesiae  morena,  <jui  etiam  fuit  aniiouorum  gentilium 
multis  in  nationibus  communis.ui  Grflpcorum  quem- 
admodum  yideiur  apud  Euripidem  in  Hercule  fu- 
rente,  actu  5 : 

Ovri  iual^  fCkatq 

Br}6ai^  fvotxilv  offiov,  ijv  ^e  xai  /x^tt, 
£i(  TTotov  itpoVf  fi  nocviQyitptv  ^iXuv 

Id  esi : 

....  Nec  adamatis  mibi 
Thebis  habitarefflis  esi;  et  si  autem  mansero, 
In  quod  iemplum  aut  conventus  eam  amicorum  ? 

Ibi  enim  deflei  Hercules  csedera  Hberorum  a  se  pa- 
iraiam,  ob  quam,  si  reveriaiur  Thebas,  dicii  sibi 
nullum  fore  ad  templa  ei  amicorum  conventum  adi- 
ium.  Eiapud  Theonem  Sophistam :  Aca  rouro^^ipvi^v 
sioyicFB(a  (homicida)  arTrov^ftiv,  xoomi^puv,  ayo|Oa$,  iepiiv, 

la  esi :  propierea  aqua  lusirali  arceatur  (homicida) 
foederibus,  conviviis,  foro,  templis.  Ei  apud  Sopho- 
clem  inOEdipode  Tjrano  :  Prohibeo,  ne  quis  hujus 
terrx  in  qua  imperoy  ejusmodi  hominem,  quisquis 
8it: 

MT^ri  tiv^i^etrBaif  ^ijri  Trpoff^&ivitv  rtva, 
Mw  iv  0IWV  ri^^atfft,  ^jjri  Bxtfiatrt 
Kotvov  iroisluBat 

Id  esi  : 

Suscipiai,  nec  alloquatur,  neque  pariicipem  faciat 
recum  divinarum  ei  sacrificiorum. 

Hic  mos  eiiam  apud  Gallos  ex  Druidum  instiiuiione 
in  usu  fuii,  ui  iestaiur  Julius  Caesar,  seu  Celsus, 
lib.  VI  de  bello  Gallico  :  Si  quis  autprivatus,  aut  po- 
fulus  eorum  ( Druidum )  decreto  non  steterit,  sacrificiis 
tnterdicunt.  Hsec  pcena  apudeos  est  gravissima.  Qui- 
6tt6  ita  est  tnterdictum,  ii  numero  impiorum  acscele» 


451|, 


A  ratorum  habentur,  ab  iis  omnes  decedunt,  aditum  eo- 
rum  sermonemque  defugiunt,  ne  quid  ex  contagione 
inrommodi  accipiant,neque  iis  petenlibus  jus  redditur^ 
neque  bonos  ullus  communicatur.  Atque  etiam  in  Ger- 
manis,  ul  scrihit  Cornelius  Tacituslibro  de  Moribus 
Germanorum  :Nec  socris  adesse,  nec  concilium  inire 
ignominioso  fas  est. 

601.  Secunda  pars  :  Pcenitcntem  confitentem  pec- 
cata  sua.  Confessio  ejusmodi  poenitenlium  erat  am- 
pia  adnK)dum,varia,  et  multa  peccata  complectens, 
quse  vix  in  uno  homine  reperiri  queant.  Quam  videre 
est  in  Ordine  Romano  In  hunc  modum  ;  Con^tcor 
tibi.  Domine  cwli  et  terrce,  tibique  bone  et  benigniS' 
sime  Jesu,  una  cum  sancto  Spiritu  coram  sanctis  An- 
gelis  tuis,  el  coram  sanctis  tuis,  coram  hoc  altari, 
et  sacerdote  tuo,  quia  in  peccatis  coneeptus,  et  in  pet- 
catis  natus,  et  in  peccatis  nutritus,  et  in  peccatis  post 
baptisma  usque  ad  hanc  horam  sum  conversatus.  Coth 
fUeor  etiam  quia  peccaoi  nimis  in  superbia,  inani  glo- 

B  ria,  in  extollentia  tam  oculo^  um  quam  veslium^  et  om- 
niumactuummeorum,  ininvidia,  in  odio,  in  avaritia 
tam  honoris  quampecunice,  in  ira,  in  tristitia,  inace- 
dia,  invenlris  ingluvte,  in  luxuria  sodomilica  in  sa- 
crilegiis,  etc.  Similem  reperire  est  priscorum  Ger- 
manorumapudGoldastum  iibrodercbus  Germanicis. 
Exstat  etiam  confessio  sancti  Isidori  Hispalensis 
episcopi,  litleris  consiguataa  Redeiiipto  ejus  clcrico 
cura,  impendente  morte,  palamconfessus  estinaede 
sancti  Vincenlii  generalim  duDtaxai,  nihil  parlicula- 
tim  ex[)rimens. 

Exslai  etiam  confessio  Hoberti  CenomaneDsis 
episcopi,  edita  a  doctissimo  viro  Jacobo  Sirmoudo 
societatis  Jesu,  toin.  lil  Conciliorum  Galliae,  quam 
morti  proximus  misitpcr  epistoIara,adepiscopos  qui 
erant  in  obsidionc  urbis  Andegavensis  cum  Carolo 
Calvo  imperatore;  in  qua  etiam  nullum  speciale 
crimen  conGtetur,  sed  taotum  se  abominabilemet 
exsecrandum  peccatorem  esse  proGtetur. 

C      In  vetustissimo  Codice  ms.  Bibliotheca)  Corbcien- 
sis,  cui  titulus  est,   Ordo  Orationum,  habetur  con 
fessio  sancti  Fulgentii,  quam  hic   subjicere  noo  pi* 
gebii : 

«  Incipit  •  confessio  sancti  Fulamtii  episcopi   ad 

pamitentiam  danaam. 

«  Ego  conGteor  tibi,  Doraine,  Paier  coeli  et  ierr« 
coram  hoc  altari  tuo  sancio,  et  istius  loci  reliquiis, 
et  corara  hoc  sacerdote  tuo,  omnia  peccata  mea,  ct 
omnia  qusecunque  Dei  pietas  ad  memoriam  reducit 
de  cogitationibus  turpibus,  sive  sermonibus  otiosw 
et  immundis,  et  quod  egocontraprasceptum  Deifeci. 
ConGteor  etiam  omnia  cordis  et  corporis  mei  vitia. 
sacrilegium  [Leg.  sacrilegia].  invidias,  deiractiones, 
prejuria,  furla,  maledicta,  convicia,  turpiloquia, 
scurrilitates,  mendacia,  irrisiones,  insultationes,  si 
mulationes.  murraurationes,  adulationes,  tristitias, 
vigiiias  inuliles  et  Ueo  despicabiles,  carnaJes  cuncupis- 
D  centias  pessimas,  etpropler  corporis  raei  suavitatem 
etdeIectationem,Deiprfieceptapostposui,ettran8gres* 

sus  fui  per superbiam  et  eiationem,  el  desidiara  et  pi- 
gritiam.VoIuntaies[Le(3f.voIuptaies]immundasperpe- 

iravi,  fornicationes,  pollutiones,  Iuxurias,ebrietate^ 
453  comessationes,homicidiamanifeste  etoccuiic 
in  corporeet  animo  peregi.  Patri  meo  et  matriine»» 
fratribus  et  sororibus,  patruis  et  amilis,  ei  con^ 
sobrinis,  sive  omnibus  propinquis,  et  parentiDU 
meis  secundura  Dei  prtieceptum  et  Dei  voluni  - 
tem  honoris  obsequium  non  exhibui.  ^f"*?'^^_^ 
carnalem,  et  amicos  plus  in  malo  quam  m  Do 
auscullavi,  et  obediens  fui.  Omnes  Christianos,  sicuv 

Deuspraecipit,  nondiltxi.  Semper  a*"^ f"^"""/ "ji. 
bonumexemplumetdocumentumprajbui  ct  ^^^rr^^' 

Dorainicosdies  etsolemnitates  sanctoruni  non  "J?    ' 
nec  Deo  acceptabiliterduxi,  neccustodivi^elnesci 


•  Ad  hanc  confessionis  formulam  mulias  observa      Confessione,  adversus  DallaDum,  i  partc,cap. "» 
iiones  a  nobi?  olim  factas  in  Iraciaiu  Gallico  de     aulere  poiesi  pius  ei  erudiius  lector. 


441 


IN  S.  GREGORll  LIBRUM  8ACRAMBNT0RUM  NOTiB. 


442 


tibus  noQ  anniintiavi,  sed  ebriose  et  luxnriose  in  ipsis 
me;tol)ui,  et  alios  ad  hoc  iocitavi.  LatrociDium  et 
fniclam  [Leg.  furluni]  abscondi  etconiedi,etabscon- 
denlibus  consensi.  InGrmoset  in  carcere  positos  non 
Tisitavi,  nudos  non  operui.  Hospites  propter  Dcuni 
noD  suscepi,  nec  eorum  pedes  lavi :  esunentcs  non 
refeci  idolentes  et  flentes,  nonconsolatussum;inter 
se  discordantes  sive  pareotes  sive  omnes  (^^bristianps 
rixantes  plus  ad  iram  quam  ad  pacem  provocavi. 
Ego  contiteor  quia  multum  peccavi  in  visu,  auditu, 
goslu,  odoratn,  el  tactu  ;  et  multa  mala  cogitavi  et 
perpetravi.  Ego  confiteor  quia  in  sancta  Ccclesia 
multa  maia  cogitavi,  et  locutus  fuiinordinate  etsu- 
perbe;  in  sancta  ecclesia  steti,  sedi,  osculatus  sum, 
aspexi,  perrexi,  jacui,  conseusi.  Yasa  sancta, et  omne 
mmisterium  sanctum  pollutus  tetigi.  Osculo  nefando 
poliutus  sum.  Et  super  sanctum  altare.  et  in  conse- 
crata  ecclesia,  et  in  benedicta  cruce,  et  supersanctas 
reliquias  juravi,  et  verba  perjuria  [Leg.  perjura],  et 
roendacia  protuli.  et  perjuravi.  Confiteor  etiam  quia  B 
tibi  omnipotenti  Deo,  et  omnibussanctis,  ct  omnibus 
bonis  hominibus  inobedieus  fui,  et  interius  exterius- 
qae  infidelis  et  molestus  fui,  contentiosus,  odiosus, 
invidus,  iracundus,  avarus,  cupidus,  rapax,  incredu- 
lus,  Immitis.  Et  meam  Orationem  negligenter  in  con- 
spectu  Dei  efTudi  proptercogitationes  inancs,  et  duro 
corde.  Ego  corpus  Domini,  et  sanguinem  ejus  polluto 
corde  etcorpore  sineconfessione  etpoenitentiasciens 
indignus  accepi.  Episcopos»  el  probos  abbatcs  [Leg. 
presbvterosj,  monachos,  canonicos,  et  omnem  cle- 
rum  Ecclesiae  Dei  non  amavi,  non  dilexi,  nec  eis 
obsequium  honoris  prwbui,  sicut  Deus  prflecepit.  Me- 
ipsum  per  carnalia  desideria,  et  per  malas  cogita- 
tiones,  et  per  malam  voluntatem  et  per  mala  opera 
contaminavi,  dehonestavi,  perdidi.  et  voluntate  dia- 
l>oIo  consensi*  De  his  omnibus  et  aliis  iDnumerabili- 
bus,  qufe  propter  multitudinem  peccatorum.  crimi- 
num  et  scelerum  meorum  recordari  non  sufficio,  et 
quod  ego  contra  Dei  voluntatem,  et  omnium  sancto-  C 
mm,  et  legem  Christianam  feci,  et  duro  corde  per- 
petravi,  sivc  ignoranter,  sive  icienter,  sive  in  cogi- 
latione  mala,  sivo  in  verbo,  seu  in  opere,  vel  etiam 
assidoilate  vel  delectatione  peccati,  sive  in  die,  sive 
io  nocte,  horis  atque  momentis,  sive  vigilans,  sive 
dorroieos.  seu  qualicunque  causa  co^tassem  aut  fa- 
cere  voloissem,  et  opere  perpetrasaem  contra  Dei 
voluntatem.  Sic  ego  bodie  omnia  tibi  Deo  ac  Domino 
coeli  et  terrae  connteor  coram  sancto  altari  luo  in 
pura  et  vera  confessione,  et  voluntate  ad  emendan- 
dum,  et  haec  peccata  deinceps  dimittenda,  ut  tu, 
Deus  omnipotens,  qui  dixisli :  Nolo  mortem  pecca- 
toris,  sed  ut  convertaturet  vivat,  miserearis,  et  par- 
cas,  et  remittas,  e(  deleas  omnia  peccata,  crimina, 
alque  facinora,  et  delicta  mea  prteterita,  praesentia, 
et  futura.  et  perducas  me  ad  vitam  aBternam.  Amen. 
Supplico  te,  L)ei  sacerdos.  utde  his  omnibus  sis  mihi 
testis  in  die  judicii,  ne  gaudeat  de  meinimicusmeus, 
et  dignare  pro  me  Dei  misericordiam  deprecan,  ut  D 
donet  mihi  veniam  indulgentiae,  etomnium  peccato- 
rom  meorum  remissionem. 

«  Responsio  Sacerdolis. 

«  Misereatur  tui  omnipotens  Deus,  et  donet  tibi 
454  ^eram  indulgentiam  depeccatistuis,  etulcisca- 
tor  tedeomnibusinimicistuis  invisibilibus,donet(ibi 
Deos  consilrum  in  isto  saeculo,  et  perducat  te  felici- 
ter  ad  vitam  seternam.  » 

Hactenus  confessio  sancti  Fulgentii  episcopi.  Sed 
ex  duobus  celebribus  Pulgentiis,  cujus  sit  h'pc  con- 
fessio,  an  sancti  Fulgentii  episcopi  Kuspcnsis  io 
Africa,  an  sancti  Fulgentii  Astigitani  episcopi  in  Ilis- 
paoia,  fi*atris  sanctorum  Leandri  et  Isidori,  non  in 
prompto  est  dicere.  In  supra  citato  Codice  ms.  mo- 


nasterii  sancti  Beraigii,  Rhemis  siti,  esi  alia  *  con- 
fessio  huic  similts  ;  sedquia  eadem  habetur  in  Ordine 
Romano,  a  qua  tantum  paucissimis  verbis  discrepat, 
non  mihi  visum  est  illam  hicexscribere.  Hancin  eo- 
dem  Codice  ms.  excipit  hsec  unica  Responsio  saeer- 
dotis: 

«  Misereaturtui  omnipotens  Deus,  et  dimittat  tibi 
omnia  peccata  tua  ;  liberet  teab  omni  opere  malo, 
conservet  te  in  omni  opere  bono,  et  perducat  te  per 
intercessionem  omnium  sanctorum  ad  gloriam  sem- 
piternam.  Amen.  » 

In  eodem  Codice  ms.  sancti  Remigii  haec  sequun- 
tur  : «  Item  cum  venerit  poenilens  ad  sacerdotem, 
projiciat  se  ad  pedes  ejus  humiliter  vcniam  postu- 
lans.  Cumque  hoc  facto  eum  surgere  sacerdos  pr»- 
ceperit,  dicat  ei  utexspectet  modicum  donec  intret 
in  cubiculum  suum  ad  Orationem.  Si  autem  locus 
cubiculi  defuerit,  tunc  sacerdos  in  corde  suo  dicat 
hanc  orationem  : 

«  Oratio.  —  Domine  Deus  omnipotens,  propitius 
esio  mihi  peccatori.  ut  condigne  possim  tibi  gratias 
agere,  »  etc,  utinfra  in  Poenitentiali  Romano. 

Tandem  in  eodem  Codice  ms.  monasierii  sancti 
Remigii  hflpc  sequuniur : 

«  Interim  itaque  dum  sacerdos  intrat  in  cubiculum 
ad  Orationem,  dicat  poenitensquivenerat  adconfes- 
sionem.  hanc  Orationem  : 

«  Conditor  et  Redemptor  meus  Christe,  omnipo- 
tensDomine  Deus,  propitiusesto  mihi  peccatori.  qui 
me  redemisti  (uo  sanguine  pretioso  ;  et  da  mihi  tua 
insestimabili  misericordia  peccata  mea  pleniter  co- 
gnoscere,  digne  deflere,  puriter  confiteri,  veraciter 
pCBnitere,  dignos  poenitentiae  frnctus  agere,  omniuni- 
que  peccatorum  plenissimam  indulgentiam  mihi  di- 
gneris,  quaeso,  tua  pietate  tribuere,  atque  a  malis 
omnibus  liberatum  sanctorum  consortio  sociare. 
Omnibus  quoque  mihi  familiaritate  et  consanguini- 
tate  conjunctis  ex  quorum  eleemosynis  sustenior, 
vel  quandocunque  suscepi,  et  proquibusorarejussus 
sum.  vel  ipse  disposui,  cunctisque  fidelibus  tuis  di- 
mitle  omoia  peccata  sua.  Libera  eos  ab  omni  malo, 
conserva  in  omni  bono,  et  perduc  ad  gaudia  sempi- 
terna.  Illis  vero  qui  in  mequocunque  modoinquinati 
sunt,  perfectam  reraissionem  delictorum  suorum 
concede  ;et  ut  eos  secundum  mandatum  tuum  dili- 
gere,  illisque  ex  animo  possim  remittere,cor  meum, 
peto,  digneris  tua  bf^nigniiate  solita  modifacere.Cup- 
ctis  etiam  familiaribus  et  consanguineis  meis,  et 
quorum  eleemosjrnis  sustentor,  et  quandocunque 
suscepi,  et  pro  quibus  orare  jussus  siinri,  vel  ipse 
disposui.  quorum  tu,  Domine,  nosti  nomina,  qui  in 
libro  vitae  sanctorum  tuorum  scribis  vocabula,  omni- 
busque  in  nomine  tuo  defunctis  humillime  deprecor 
perpelunm  {Lg.  per  tuam]  misericordiam  vitam 
largians  seiernam. 

«  Item  alia  Confessio. 

«  Gonfileor  Domino,  et  tibi,  Pater,  in  toto  corde 
meo,  quia  ego  miser  peccator  et  infelix,  peccavi  ni- 
mium  coram  Deoet  sanciisangelisejus,  in  superbia, 
inobedientia,  et  contentione,  in  gula,  in  crapula,  et 
ebrietate  ante  horam  et  post  horam  sine  licentia 
455  et  Benedictione  ;  in  fornicatione,  et  adolterio, 
etiD  peccatis  sodomiticis,  et  in  omnibus  modis  qui- 
buscum  potui,  mcipsum  coinquinaviinfelixpprcogi- 
tationem  immundam,  per  visum,  per  tactum,  per 
osculum,  per  amplexum.  Propriis  manibus  etiam 
frequenter  memetipsum  jejunus,  et  ebrius  pollui. 
Ipso  die  quo  accepi  Eucharistiam  cecidi  in  fornica- 
tionem.  Diebus  Dominicis  et  festis,  et  praecipuis  qua- 
dragosimisoblationemobiuliimmundam,etcommu- 

nicavi  aiite  confcssionem  et  pcBniientiam  per  innu- 
meros  dieseianuos.  In  avaritia,  in  furto,  in  invidia^ 


•  Similes  confessiones  collegil  noster  D.  Edm.  HarUae,  de  antiquis  Ecclesia  Ritibus  in  sacramentorum 
administratione,  parte  ii^  cap.  6,  art.  7. 


443 


IN  S.  GRECORII  LIBRUM  SACRAMEiNTORUM  NOTifi. 


444 


in  ira,  in  mendacio,  et  perjurio,  in  tristitia,  in  ran- 
core  animi  et  desperatione«  in  taedio  cordis,  et  som- 
nolenlia.  et  pij^ritia  boni  operis,  in  vana  gloria,  in 
liypocrisi,  in  discordia  et  detraclione,  in  dando  et 
accipiendo  contra  praeceptum  rcgulae,  et  in  cunctis 
vitiorum  generibus,  visu.  auditu,  guslu,  odoratu,  et 
lactu  ;  cogitatione,  sive  locutione  atque  aclione  per- 
dilus  sum  infelix.  Multa  quidem  et  innumerabilia 
sunt  peccata  mea,  quse  recordari  nequeo,  in  factis, 
in  dictis,  in  cogitationibus,  pro  quibus  omnibus  mi- 
sera  meos  mea  compungitur,  et  acri  interdum  poeni- 
tentia  cruciatur.  Ideoque  consilium,  imo  judicium 
tuum,  qui  sequester,  ac  medius  inter  Deum  et  pec- 
catorem  hommem  ordinatuses,  supplex  deprecor,  et 
ut  pro  eisdem  peccatis  meis  intercessor  existas  hu- 
miiiter  imploro. 


« 


Besponsio  sacerdotis. 


oL  Misereatur  tui  omnipotens  Deus,  et  donet  tibi 
veram  induigentiam,  et  emendationem,  et  veniam 
de  peccatis  tuis,  et  remissionem,et  ulciscatur  te  de 
omnibus  inimicis  tuis  visibilibus,  et  invisibilibus ;  do- 
netque  tibi  Dcus  verum  consilium  in  isto  saeculo,  et 
perducat  te  feliciter  ad  vitam  fieternam.  Amen.  » 

*  Hactenus  Codex  ms.  monasterii  sancti   Remigii. 
Hsee  autem  confessio  est  monachorum  ;quod  patet 

f)rimo  ex  his  verbis  :  Ante  horam,  et  post  horam 
refectionis  videlicet)  sine  licentia  et  Benedictione . 
Quia  non  iicet  monachis  extra  horam  refectionis  co- 
medere,  vel  bibere,  ut  liquet  ex  cap.  45  regulflB  sancti 
Benedicti  :  Nec  quisquam  prcBsumat  ante  statutam  ho- 
ram  vel  postea  quidquam  cihi,  aut  potus  prossumere. 
Vide  cap.  52  Concordite  regularum.  Secundo  haec 
verba,  In  dando  et  accipiendo  contra  prwceptum  regu- 
l(B,  id  etiam  testantur;nefasestenim  monacho  dare 
aut  accipere  aliquid,  nisi  permissus  fuerit,  ababbate, 
ut  cautum  est  cap.  33  regulse  sancti  Benedicti :  Ne 
quis  prxsumat  aliquid  dare,  aut  accipere  sine  jussione 
abbatis.  Vide  cap.  42  Concordise  rpgularum. 

Possem  his  addere  nonnullas  alias  confessionis 
formulas,  sed  quia  nihilautparum  asupra  roemora- 
tis  discrepant,  et  brevitati  studendum  est,  ab  earum 
relalione  super  sedeo.  Notandum  tamen  est  has  ei 
similes  confessionis  formulas  sug^illari  ab  auclore 
operisde  visitationeinfirmorum,  lib.  n,  cap.  5.  tom. 
IX  operum  sancli  Augustini  :  Ne  quidem,  inquit^ 
sicut  quidam  faciunt,  cum  quadam  catliditate  alloqua- 
ris  presbyterum,  quoniam  talis  allocutio  tuiipsius  foret 
deceptio.  Accedunt  siquidem  deceptiosi  ad  sacerdotes, 
ita  eis  prasentibus  con/Uentes  :  Ego  peccator,  Domine 
sacerdos,  peccavi  perjurando,  adulterando,  fornicando, 
hominem  occidendo,  mentiendo,  sacrilegium  conmit- 
tendo,  furando,  rapiendo.  H(pc  omnia  commisi  mea 
culjta,  vel  opere  vel  voluntate.  Hfec  ille.  Quamvis  su- 
periores  formulse  confitendi  non  essent  deceptiosae, 
quia  fuerunt  ab  Ecclesia  institutae,  sane  nou  mibi 
multum  probarentur,  nisi  alia  confessio  prsecedere 
consuevisset,  in  qua  numerus  peccatorum  cum  neces- 
sariis  circumstantiis  declaratur,  quam  videre  est  in 
Ordine  Romano,  cum  ait  :  Deindejubeat  eum  sedere 
sacerdos  contra  se,  et  colloqui  cum  eo  de  suprascriptis 
vitiis,  sive  exhortationibus,  ne  forte  prx  verecundia, 
aut  ignavia,  sive  oblivione  aliquid  putridum  in  corde 
remaneat,  per  quod  ilemm  diabolus  ad  peccati  vomi- 
tum  reducat,  etc.  Et  paulo  post  :  De  qualitate  etiam 
peccatorum,  et  hominum,  tnter  continentem,  et  non 
continentem,  utrum  voluntate,  vel  casu,  vel  in  abscon- 
dito,  quali  compunctione  456  emendet,  necessitate 
vel  voluntaifi,  loca  vel  tempora  discernal,  etc. 

Tandcm  in  eodem  Ordine  Romano  sacerdos  intcr- 
VQ^^i  pGenitcntem  dearticulis  Hdei,  an  libenter  ini- 
micis  suis  parcat.  et  de  quibusdam  aliis,  ut  ibidem 
videre  est.  Quibu«  ila  peractis,  poenilens  recilat  su- 
pra  memoratam  formulam  confessionis  :  Confiteor 
tibi,  Domine,  Pater  c-celi  et  terras,  etc.  Quod  etiam  li- 
quet  ex  Burchardo,  apud  qaem  non  est  iila  confes- 


A  sionis  formula,  sed  sacerdos  poenitentem  saa  jam 
peccata  confessum  inlerrogatderaultisaliiscrimini 
bus  enucleate  satis  ;  quas  omnes  interrogationes  vi- 
dere  est  apud  eumdem,  iib.  xjx  Decretorura,  cap.  5, 
ubi  sic  ait  :  Videns  autem  sacerdos  eum  verecundari' 
tem,  rursus  prosequatur.  Fcrtassis,  cliarissime,  mm 
omnia  quce  gessisti  ad  memoriam  modo  veniunt. 
Ego  te  inierrogabo:  Tu  cavene,  diabolosuadente,  ali- 
quid  celare  prcpsumas .  Et  tunc  eum  ita  per  ordinem 
interroget.  Fecisti  homicidium  voluntarie  sine  necessi- 
tale,  non  in  hoste,  sed  per  tuam  cupiditatem,  etc.,  ubi 
t6  hostis,  sive  ostis,  Oaliice  ost,  significat  exercitum. 
ut  infra  in  eodem  capite.  Consuie  Glossariura  Fride- 
rici  Lindembrogii. 

Sane  viguit  olim  in  Ecclesia  consuetudo  confitendi 
peccata  sua  particulatim,  et  non  confuse,  quam  vi- 
dere  est  apud  Socratem,  lib.  v  Hist.,  cap.  49,  ubi 
agens  de  nobili  quadammuIiereConstantinopolitana 
sic  scribit  :  Kae   xardc  fJLipo^    cSouoXoyslrae  7«q   ocpiao- 

B  Tt«c,  elc,  id  est  :  Etpeccata,  qiue  post  baptisma  cm- 
miserat^particulatim  confitetur. 

662.  Exaudi,  Domine,  precesnostras,  etc.  Ita  inCo- 
dicibus  Fthemensi  et  Rodradi,  et  in  Ordine  Romano. 
In  Editis  haec  et  sequcntes  Orationes  desiderantur. 

663.  Praveniaet  hunc  famulum  tuum,  etc.  Ita  in 
Ordine  Romano. 

664.  Adesto,  Domine,  etc.  Ita  in  Codicibas  Rhe- 
mensi  et  Rodradi,  ct  in  Ordine  Romano. 

665.  Domine,  Deus  noster,  etc.  Ita  in  eisdem  Co- 
dicibus. 

666.  Offensione  nostra  non  vinceris,  etc.  Ita  in  Co- 
dicibus  Rhemensi  et  Rodradi.  In  Ordine  Romano 
legilur :  Peccatis  nostris  offenderis. 

667.  Sed.  Hft*c  particula  deest  in  Ordine  Romano. 
t568.  Ut  tibipamitentix  excubias  1  n  Ordine  Homano 

legitur ;  Ut  famulus  tuus  Peenitentia  tibi  excubias. 

669.  Precor.  Domine,  etc.  Haec  Oratio  etiam  exstat 
apud  Burchardum,  lib.  xix,  cap.  7,  nec  apud  Henri- 

Q  cum  Canisiam,  tom.  V  antiquse  Lectionis.  nec  lib.  ti 
Hahtgarii  episcopi  ms.  bibliothecae  Corbeiensis,  etiti 
Codice  Ratoldi. 

670.  Clementiam  tuce  majestatis  ac  nominis.  Apad 
Canisium  et  Burchardum,  locis  citatis.  In  Codice  Ra- 
toldi,  et  in  lib.  vi  Halit^arii  ms.  legitur  :  CUmentid 
et  misericordia>  tuos  Maj^^statem. 

671.  ^idcatt/as.lncitatislibrisheec  vocabnladesanl. 

672.  Qui  publicani  predbus  vel  confessione  placaius 
es.  Ita  inCodice  Bhemensi.  In  libro  vi  Halilgarii  le- 
gitur  :  Qui  publicani  precibus  (lege  preces)  eonfeuioM 
placatus  exaudisti.  Apud  Henricuni  Canisium  :?uhli' 
cani  preces  confessione  placatM  exaudisti.  In  Codice 
Ratoldi  hsDc  desiderantur. 

673.  Adsiste.  In  CodiceRhcmensi  et  Ratoldi, qaem- 
admodum  etapud  auctorescitatos,  legitur  i45ptra. 

674.  Permanens  clementiam  tuam  celeriter  exorei. 
457  l^  in  Codice  Rhemensi.  InCodice  Ratoldi, 

et  apud  auctores  citatos  legitur,  permaneat  flftus 
Yy  ejus,  et  petitio  perpetuam  clementiam  tuam  cekriter 
exorct. 

675.  Sanctis  altaribus.  In  Codice  Rhemensi  legi' 
tur  :  Sanctis  et  sacris  altaribus.  In  Codice  Ratoldi  : 
Sanctis  altaribuset  sacris.  Lib.  vi  Halit^arii  :  Sanc- 
tisque  altaribus  et  sacrifUiis.  Apud  Canisium :  Sanc- 
tisqu^  altaribu^s  et  sacrariis. 

676.  Beformetur.  Ita  in  Codice  Rhemen.  In  Co- 
dice  Ratoidi,  etin  auctoribus  citatis  legitur:  Mand- 
petur.  Reformare  est  restituere  ;  de  quo  verlK)  con- 
sule  observationes  nostrasad  Goncordiam  regularum, 
cap.  38,  §  3. 

67/.  Orationes  ad  reconciliandum  p(enitentem.  in 
cxcusis  Codicibus  Orationes  ad  reconciliandam  p<B- 
nitentem  reperireest  inquinta  feria  in  Coena  Bomini. 
Estquc  ille  proprius  earum  locus.  Nam  vetus  olim 
fuit  Ecclesiie  Roaianoe  consuetudo,  feria  5  in  CffiM 
Domini  absolvere,  et  reconciliare  poenitentes.  Idque 
)  videtur  in  Ordine  Romano,  et  in  Codicibus  Rhemensi 
et  Ratoidi,  iaquibus  ea  qusB  ad  poeniteDtiain  recoD- 


148 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SAGRAMENTORUM  NOTiS. 


446 


ciUatioDein  spectanl  eadem  feria  describuntar.  Et 
nolutneslex  epistola  Innocontii  1  pap^adDecentium 
Eugabinum  episcopura  :  De  pcenitenlibus  aulem,  qui 
«ice  ex  gramorihm  eommissis,  siveex  levioribun  pwni- 
teniiam  gerunt  (^nulla  intervenit  spgritudo)quifila  fe- 
ria  ante  Paseha  eis  remittendum  nomande  Ecclesix 
consuetudo  demonstrat,  Id  etiam  videre  est  in  canone 
35  Isaac  Lingonensis  episcopi,  tom.  III  Conciliorum 
Gallife :  Statutum  est,  et  in  sanctis  canonibus  prohibi- 
tuM,  ui  nullus  presbyter  pcenitentiam  publiee,  incon- 
sulto  episeopo,  renonciliare  prcesumat  ;  sed  omnes  pu- 
blice  pmnitentes  auinta  feria  ante  Pascha,  qux  est 
Ccena  Domini,  aa  eivitatem  in  einere  et  etlicio  in  prae- 
seniiam  episcopi  proetrato  vultu  eonveniantf  et  ibi  ab 
episeopo canoniee  et  ordinabiliter,  sieut  tn  Saeramentci' 
rio  et  Homano  Ordine  contineturt  reconeHientur ,  etc. 
Apud  Alcuinum,  lib.  de  Uivinis  OfGciis,  cap.  de 
Ccena  Domini,  et  in  homilia  4  sancti  Eligii  de  Goena 
Domini,  qui  bacin  re  morem  Romanum  secuti  sunt, 
f  idemus  poenitentes  eadcm  feria  rcconciliari :  Vt  igi- 
tur  audivit  vestra  dilectio,  hxeomnis  pedum  lotio,  no- 
ttrorum  peecatorum  est  purgatio,  Unde  non  incongrue 
kac  ipsa  die^  sicut  Eeelesiw  tenet  eonsuetudo,  pceniten- 
iium  fit  reconeiliatio, 

floc  etiam  constat  ex  sermone  de  unctione  Ghris- 
matis  inter  opera  sancti  Cypriani :  Hae  dte  primum 
cmmendiaa  est  nobis  fraetio  panis,  etc.EtpauIo  post: 
Hodie  reconcitiantur  Etclesise  peccatoreSy  et  ejevti  fo 
res  ad  matris  ubera  reducuntur,  et  exelusia  coftu  sanc- 
torum  adeommunionemy  qua  caruerant,  revertuntur, 
Etex  cap.  71  libri  v  Capitularis  Caroli  et  Ludovici 
imperatorum :  Duobus  etiam  annis  oblationes  modis 
omnibue  non  sinantur  offerre ;  sed  poputo  tantummodo 
in  Oraiione soeienturj  ut  perfectionem  septimo,in  Ccena 
Domini,  consequantur  anno,  id  est  per  episeopi,  vel 
ejus  jussu,  si  tpse  abest,  aliorum  sacerdotum  manus 
impositionem,  absotutione  sacerdotatium  precum  eom- 
munionis  eathoticx  gratiam  reeepturi.  Idem  testatur 
Goillelmus  Farisiensis,  lib.  deSacramento  poenilen- 
tise,  cap.  5.  Uactenus  de  die  absolutionis,  et  reconci- 
liationis  ;  cujus  totam  rationem  et  modum  huc  ex 
Ratoldi  Codice  proferre  non  eritinutile. 

«  Leeio  Eoangelio  Ante  diem  festum  PascbGe,  etc., 
potteasedeat  eptscopus  in  sede  juxta  attare,  et  nwi  di- 
cat  Domtnus  vobiseum  ;  sed  archidiaeontu  Itgat  coram 
eo  et  populo  rotutam,  in  qua  eontinentur  ausedam  tn* 
dita  de  pctnitentium  reeoneiliatione.  Post  nocoret  epi- 
seopta  ante  sanc4um  altare.  Hoe  expleto  pergat  adam- 
bouem  et  ascendai  ad  eum,  faciatque  sermonem  tam 
populis  quam  paenttenttbus.  sicut  Ordo  praecipit  Roma- 
«u.  Ttinc  redeat  ante  altare,  et  prostemens  se,  tam 
iite  quam  omnis  popuius,  etiam  pemitentes,  fam  iltiaui 
iniuM  funt  qvam  extra,  et  cantent  septem  PscUmos.  Fi- 
nitis  his  Psatmis  surgat  solus,  et  dicai  has  Orationes 
tam  pro  se  qttam  pro  populo:  AdestOy  Domine,  458 
smpfiicaiionibus  nostris,  etc,  ut  in  Ordine  et  Pontifi' 
cali  Romano. 

*«  AUa.  —  PrseUa,  qudesumus^  Domine,  etc,  ut  in 
Ord.  et  Pontif.  Rom. 

•  Atmtuito.  Steut  prineipali  sententia  eonstat, 
etc,  ut  in  Ordine  Romano. 

a  Atia,  —  Deus  humani  generis  benignissime  eondi- 
tor,  etc,  at  in  PontiHcali  Romano,  et  in  libro  vi  Ha- 
litgarii. 

•  Item  alia.  —  Preeor,  Domine,  elementiam  tuam, 
etc,  ul  in  Pontificali  Romano,  sed  in  quibgsdam 
variat. 

«  Ilem  alia.  —  Deus,  qui  jnstitia  tn«  legis.  miseri^ 
cordtm  semper  multiptirationem  moderaris,  dum  de- 
linqt^entibtispanitentiam,  dum  ab  his  etiam  providen- 
iise  ttim  dona  non  sttbtrahis  et  vindieiam  miserando 
nupendis.  Per, 

«  Aiia,  —  Detis  misericors,  Deus  elemens,  qui  se- 
cundum  mtiltiiudinem  miseraiionum  tuarum,  elc,  ut 
io  Pontificali  Romano.  In  Ordiue  quidem  habetur; 
sed  in  fine  variat. 

<  Aiia.  «-  Majestaiem  tuam,  Domine,  supplieesde' 


A  precamur^  etc,  ut  in  Pontificali  Romano.  In  Ordine 
quidera  habetur.  sed  in  medio  et  in  fme  variat. 

<•  Item  alia.  —  Absolvimus  vos  vice  beati  Petri  apos- 
tolorum  principis,  cui  Dominus  ligandi  atque  solvendi 
potestcUem  dedit,  et  qmntum  ad  vos  pertinet  accusaiio, 
et  ad  nos  remissio.  Stt  vobts  Deus  omnipotens  vita  et 
salus,  et  oninium  peccatorum  testrorum  indultor  ;  et 
qui  vobis  compunettonem  cordis  dedit  det  vetiiam  peeca- 
torum,  hngaevamque  vobis  atque  feiicem  vitam  in  hoe 
sacculo  largiatur,  et  in  futuro  eum  Christo,  et  omnibus 
sanctis  ejtissine  fine  manentem.  Per  eumdem  Dominum 
nostrum.  »  Haclenus<Iodex  Hatoldi  de  poenitentium 
absolutione.  Circa  hajc  quaedam  notanaa  lunt. 

Primo  hanc  absolutionem  fieri  in  missa  proiime 
post  Evangelii  lectionem.  Quodeliam  videtur  in  Co- 
dice  Rhemensi,  inquo,  perfecla  poenitentium  recon- 
ciliatione,  subsequitur  Oratio  super  Oblata.  Priscis 
temporibus  absolvebantur  etiam  inter  Missarum  so- 
lemnia  poenitentes,  sed  proximeante  Orationem  Do- 
B  minicam,  ut  constatex  Optato  Nilevitano,  lib.  ii  ad- 
versus  Farmenianum  :  Etenim  inter  vicina  momenta^ 
dum  manus  imponitis,  et  delicta  donatis,  mox  ad  al- 
tare  eonversi  DominieamOrationemprxtermitterenon 
potestis :  Pater  noster,  qui  es  in  ecelis,  dimitte  nobis 
debita  et  peccaia  nostra. 

Secundo,  septcm  hic  esse  Orationes  ad  reconci- 
liandum  poenitentem.  si,  duahus  Orationibus  priori- 
bus  omissis  quie  dicuntur  pro  episcopo  et  populo, 
numeraverisabilla  Orationecui  (itulus  est  Absolutio ; 
quod  videtur  esse  secundum  antiquum  rilum,  qui 
etiam  tempore  Ludovici  Pii  in  Galha  vigebat,  utcla- 
rum  est  ex  vita  ejusdem  Ludovici :  Et  inter  Missa- 
rum  celebraiionem,  septem  archiepiscopi,  septem  reeon- 
eiliaiionis  eeclesiastieas  Orationes  super  eum  cecinerunt. 

Tertio  notandum  est  id  quod  scriplum  est:  Arehi- 

diaconus  leaai  eoram  populo  rotulam,  etc  Et  qute  in 

eadem  rotuTa  continentur,  nempe:  Adest,  o  venera» 

p  bitis  pontijex,  temptis  acceptum,  dies  propiticUionis  dt- 

^  vinae,  etc,  ut  in  Ordine  Romano. 

Quarto  notanda  sunt  hsee  verba :  Sieui  Ordoprmei' 
pit  Romanus,,  et  qufle  ibi  scripta  sunt,  cum  agitur  de 
sermone  quem  habet  episcopus  ad  poenitentes,  quia 
in  Ordine  Romano.  qainuncexstat,  nulla  fitsermo- 
nis  hujus  mentio.  Ex  quo  patetetsi  hic  Ordo  Roroa- 
nus,  aui  nunc  exstat,  sit  antiquus,  in  eo  tamen  quae- 
dam  ruisse  partim  detracta,  partim  immutata,  par- 
tim  addita,  ut  in  Praefatione  observavimus.  In  Co 
dice  Rhemensi  fitetiam  mentiosermohii  hujus,  seu 
exhortationis  in  hunc  modum  :  Post  haee  admonetur 
ab  episeopo,  sive  ab  alio  sacerdote,  ui  quod  posnitendo 
dilutt,  iterando  noti  revocet.  Quemadmodum  et  in 
Pontificali  Romano  :  His  dietis,  pontifex  surgens  ac- 
eedit  cum  ministris  ad  ostium  Eeclesiae,  45.9  f^boro 
non  se  movente,  et  stans  in  medio  ostii  Jacit  brevem 
exhortationem. 

Quinto  notandaest  haec  formaabsolutionis:  A&m2- 
f^  vimtis  vos  viee  beati  Petri,  etc,  quo^non  exstat  in  hoc 
Codice  sancti  Eiigii,  nec  in  Codicibus  Rhemensi,  et 
Rodradi,  neque  in  lib.  vi  Halitgarii  ms.totiescitato, 
nequc  apud  Henricum  Canisiumlibrosupra  citato.In 
his  enim  omnibus  poenitenlium  reconciliationi  Ora- 
tiones  tantum  adhibentur.  Quod  etiam  vjdere  est 
ppud  Alcuinum  cap.de  Coena  Domini.Sedin  Ordine 
Romano.  etinCodicc  Tiliano  ms.  haecformulaabso- 
lutioois  seu  reconcilialionis  exstat,  quae  cum  formula 
Codicis  Ratoldi  satis  convenit:  Nos  etiam  sectindtim 
auetoritatem  nobis  indignis  a  Deo  commissam  absolvi- 
mus  vos  abomni  vitwuio  delietorum  vestrorum  :  ut  me- 
reamini  habere  vitam  xternam.  Per  eum  qui  ven.  Non 
exslat  in  Pontificali  Romano. 

Uic  subjiciam  aliam  absolutionis  formulam  notatu 
dignam.  nuper  inventamPetrachoricisinquodamse- 
pulcro  abbatisesancti  Frontonis,  quam  profertH.  P. 
Joannes  du  Puy  Franciscanus  Recollectus,  in  libro 
de  statu  Ecclesise  Petrachoncensis,  in  Guillelrao  de 
Montebrulpho  episcopo.  Effossisin  dictaabbatiaqui- 


4t7 


!N  S.  GREGORII  LIBRUM  8ACRAMENT0RUM  NOTiB. 


448 


busdam  veteribussepulcrisplombeacrux  ioventaestj^A^^Jones.  reperitur  hujusmodi  forma  :  Dominus  noster 


in  cujus  altera  parte  haec  sunt  sculpta  reperta  : 

SaCRO  FONTE  BAPTISMATIS  IlUANTE  DONATLR,  ElIE 
VOCATUH.  ObiT  AIITBM  KnLENDAS  MaII,  AXNO  DOMINI 
MILLESIMO    SBPTLAGESIMO    PRIMO,    RBGNANTB    PhILIPPO 

Francorum  Rege. 

In  ejus  mcdio  baec  duo  elementa  :  0.  N.  incisa 
sunt;  m  allora  parte  biec  suot  exarata: 

DoMiNns  Deus  omnipotens,  qui  potestatem  dbdit 

SANCTIS  ApOSTOLIS  SUIS  LIGANDI  ATQUK  80LVENDI  ,IPSE 
TE  DlO?fETUR  ABSOLVBRE  F.  ElIA  A  CUNCTIS  PBCCATI8 
TUIS,  ET  QUANTUM  MEiE  PRAGILITATI  PERMITTITIR  SIS 
ABSOLUTUS  ANTE  FACIEM  ILLIUS,  QUl  VIVIT  ET  REGNAT 
iNSJiCULA  SiECULORUM. 

fldBC  noopossuotintelligideabsolutiooeahexcom- 
muoicatiooe,  quia  ibi  nulla  est  talis  absolutionis 
mentio,  sed  de  absolutione  a  peccatis.  Neque  hucre- 
ferri  potestcanon  39concilii  primi  Arausicani :  Qui 
recedunt  de  corpore  poenitentia  accepta,  placuit  sine 


(jesm  Christus/qui  dedit  apostolis  suis  potestaiem,  gtw? 
\per  illos  transiit  ad  nos,  ffuy^wpi^dol  o-oi,  id  est,  ab- 
solvat  te.  Tamen  praeterforraulasillas  deprecatorias 
dicunt,  «;^Gi  o"s  (jyyysxwoijasvov.  id  est,  habeo  te  ve- 
nia  donatum.  Et  Petriis  Arcudius,  lib.  iv  de  Sacra- 
mento  Poenitentiffi,  cap.  3,  existimat  inhis  verbis  si- 
tam  csse  formam  absolutionis  a  peccatisapud  Gne- 
cos,  probatque  nihit  aiiud  signiGcari  quam  Ego  te  ab- 
solvo  a  peccatis  tuis.  Christus  absolvens  paraljticam, 
et  peccatricem  mulierem,  dixit.  Matt').  ix,  Marc.  ii, 
Luc.  V  et  vu.  Dimittuntur  tibi  peccata  tua,  et,  Remit- 
tuntur  tibipecc-ata  tua. 

Tandem  Dotandum  est  olim  non  dari  solitamabso- 
lutionem  non  modoab  excommunicatione,  sedetiam 
a  peccatis  ante  peractam  integram  poenitentiam  seu 
satisfactionem  (nisrin  mortis  arlicuio,  aut  ad  preces 
martyrum  seu  confessorum  aliquid  de  ea  episcopi  re- 
raitterent,  etindulgerent)  ut  raanifestum  estex  Or- 

1  *  vh  ^        1  *  rvi  *  I  *  /^        I  *      *  1  T\  1  * 


reconciliatoria  manu  eos  communicare,  etc.    Nam    in  g  dine  Romano,  Codice  Tiliano,  Godicibus  Rheraensi, 
ejusmodi  ab-iolutione.  nihilsimile  repereris.  Deinde      Ratoldi,  lib.  vi  Halitgarii  ms.,  epist.  sancti  Innocen- 

1_  •  >  «-kl      "l"  W,  •  ••.  ••«  1         T"V  •   •  •  •      1        i\l 


hic  canon,regnante  PhilippoFrancorumrege,primo 
yjdelicet,  de  quo  prsefata  verba  intelligenda  sunt, 
jam  obsoluerat.  Puto  ergohunc  monachum  pioquo- 
dam  devotionis  motu  voluisse  baptismatis  sui  et  ab- 
solutionis  exemplar  in  hac  cruce  exaratum  secum 
in  sepulcro  recondi.  Haec  autem  verba.  sis absolutus, 
Gequipollent  nostrse  formae,  ego  te  absolvo, 

Intercessit  olim  controversia  inter  sanctum  Tho- 
mam  el  quemdam  doctorem  de  absolutionis  forma, 
hoc  asserente  eam  esse  deprecatoriam  :  Etquod  vix 
triginta  anni  essent,  quod  omnes  hac  sola  forma  ute- 
bantur  :  absolutionem  et  remissionem  tribuat  tibiomni- 
votens  Deus;  illo  contra  contendente  formam  abso- 
lutionisesse  enuntiativam  seu  indicativam  per  hsec 
verba,  egote  absolvo,  etc,  quae  judiciariam  sacerdo- 
tis  potestatem  indicant.  Quem  videopusculo  xxii. 

Alexander  de  Ales,  quajst.  60,  art.  3,  membro  2, 

•L*i./'*  •«•  ••  ««  .  .  /^i 


tii  supra  citata  ad  Decentium  episcooum,  epist.  91 
sancti  Leonis :  Mediator  enim  Dei,  et  hominum,  hmo 
Christus  Jesus,  hanc  praepositis  Ecclesiae  tradidit  po- 
testatem,  ut  et  confitentibus  actimem  peenitentix  da- 
rent,  et  eosdem  salubri  saiisfactime  purgatos  ad  eom- 
munionem  sacrammtorum  per  januam  rccmciliationis 
admitterent.  Ex  Sozomeno,  lib.  vii  Hist.eccl.,cap.  t6: 
Stant  autem  in  eo  ma*sti  et  veluti  tugentes ;  finitoque 
demum  Dei  sacrificio,  participes  nm  facti,  quorum 
particiresfieri  puros  Dei  cultores  fas  erai,  cumplanctu 
et  lamentatione  semetipsos  in  terram  pronos  abjiciunt. 
Tum  ex  adverso  lamentabundus  episcopus  accurrens, 
consimiliter  humi  cum  ejulatu  collabitur,  ac  tota  deni- 
que  ecclesiae  multitudo  lacrymis  suffunditur.  Post  epi- 
scopus  primus  exsurgit,  et  jacentes  erigit,  et  quantum 
satis  est,  pro  peccatoribus  pcenitentias  a^entibus  preca- 
tus,  eosdimittit.  Privatim  deinde  sponte  sua  quisque 


scribit  fuisse   indicativam   vel    deprecatoriam  :  Scd  p  veljejuniis,vellotimumciborumqueabstinentia,v€laliis 


contra  si  objiciatur  quod  absolutio  sacerdotis,  quae  fit 
expressione  talium  verborum,  ego  absolvo  te,  vel  Domi- 
nus  absotvat  te,  magis  exprimit  absolutionem  a  peccato 
quam  confessio  pcenitentis. 

Fuit  etiam  aliqnando  bflBc  forma  usitata,  Ego  di- 
mitto  tibi  peccata  tua,  ut  clarum  est  ex  Radulpho  Ar- 
dente,  400  concione  in  litania  raajore  :  Cmfessio 
vero  ventattum  alterutrum,  et  cuilibet,  etiam  minoripo^ 
test  fieri,  quoniam  propter  venialia  non  separatur 
homo  a  Deo,  nisi  ultra  modum  per  incuriam  excedat, 
sicut  nfc  per  scabiem  vet  impetiginem  aliquis  in  lege 
separabatur  a  castris.  Fit  autem  Haec  cmfessio,  nim 
quod  possit  a  oeccatis  absolcere,  sed  quia  propter  pro^ 
priam  humiliationem,  et  peccatorum  nostrorum  accusa- 
tionem,  et  fratris  Oratimem  mundamur  apeccatis.  Unde 
et  nm  dicimus,  Kgo  dimitto  tibi  pkccata  tua,  sed  di- 
cimus  orando,  misereatur  tui  omnipotens  Deus,  etc. 
Ubi  vides,  ciim  ait  in    mundatione  venialium   non 


quibus  justus  est  seipsum  affiigens,  temiiUS  expectai, 
in  quantum  Episeofms  praestituit.  Elapso  demum  prx- 
Hnito  die,  pana,  jam  quasi  debito  quopiam  exsolvla, 
T5??  ccuupriaq  otvtSTai,  x«*e  fjtira  tou  Xaou  exx^ijctaCn»  'd 
est,  d  peccatis  absolvitur,  et  populo  in  ecclesia  con- 
junqitur.  461  ^aec  ille,  idque  juxia  usum  Bcclesis 
Homanse,  et  Occidenlalium,  ut  supra  docet. 

Id  etiam  coustat  ex  f^dicto  illo  Romani  pontificis, 
quod  suggillattemereTertuIlianus,  lib.  depudicitia: 
Audio  etiam  edictum  esse  propositum.  et  quidem  pe- 
remptorium.  Pontifex  sciticet  maximus,  quod  est, 
episcopus  episcoporum  edicit :  Ego  et  mwchix  et  for- 
nicattonis  delicta  prenitentia  functis  dimitto. 

Cum  essent  autem  quinque  ^radus  pfleniteoti%, 
ut  videre  est  in  epistola  canonica  sancti  Gregorii 
Neocaesariensis  episcopi,  can.  ultirao  :  1.  wiaoffxXavo-t?, 
id  est,  fletus,  eorura  qui  extra  portam  ecclesiae 
stantes  in  luctu  poenitentiae  flebant,  et,  exeuntium 


proferri,  ^tmtV/o  ^f6t>eeca/a^tia^  sed  orando.  mtset'ea- r\  fidetium  genibus  obvoluti,  eos  ut  pro  se  orarent 
tur  tui  omnipotens  Deus,  signum  est  hanc  fuisse  for-  enixius  deprecabantur  ;  2.  axpoacxK  id  est,  audi- 
mam  absolutionis  a  mortalibus,  dimitto  tibi  peccata      tio,  eorum  qui  intra  poitam   in    narthece  stabant, 


tifa,  qu6B  nihii  aliud  sooat  quam  formanostravulga 
ris,  ego  teabsolvo,  etc. 

Graeci  in  absolutione  a  peccatis  utuntur  multis  for- 
mulis  deprccatoriis,quas  videre  est  in  eorura  Eucho- 
logio ;  cum  tamen  prius  faciant  mentionera  potestatis 
absolvendi^sihidivinitusconcessfle:  tO  6  ^t<T7roTa,  etc. 
id  est,  Tu,  Domine,  per  sanetos  apostolos  tuos  donasti 
iis  qui  insancta  Ecclesiasuccessive  per  tempora  sacer- 
dotali  funquntur  officio  facultatem  in  terrisdimittendi 
peccata,  ligandi  atque soliendi  omne  vinculum  injusti- 
tiae;obsecramus  ita^ue  pro  fratre  nostro  N.  qui  coram 
te  astat ;  tribue  ei  ttiam  misericordiam,  disrumnens 
vinculum  peccatoi'um .  Kt  paulo  post :  Omnia  volunta- 
ria  et  involuntaria  peccnta  cmdma.  Et  paulo  post ; 
Hunc  servum  tuum  a  ligamine  libera  peccatorum,  ctc. 
In  quibusdaraexemplaribus,  quoecontinent  canones, 
ex  quorum  rigoreinjuDguDturpaemtentibussatisfac- 


et  divinas  Scripturas  audiebant,  et  cum  catechu- 
menis  exibant ;  3.  vTroTrr&to-K,  id  est,  substratio, 
eorumqui  substernebant  se,  et  capita  supponebant 
episcoporum  manibus,  et  cum  catechumenis  templo 
excedebant ;  4.  (nioTafln?,  id  est,  eorum  qui  <*ura 
fidclibus  orabant,  nec  cum  catechumenis  exhibant, 
non  tamen  Eucharistiae  participes  erant,  qui  quoad 
precum  participationera  non  erant  excoramunicati, 
sed  tantura  quoad  Eucharistiae  perceptionem;  5. 
Iiibsiiq  T<uv  oytaa^fAXTwv,  id  est,  eorura  qui  expleta 
poenitentia  Eucharistiae  participes  erant,  qui  non 
tam  poenitentes  quam  Ecclesiae  sacramentis  restiluti 
diccndi  sunt ;  cjuneritur  in  quo  gradu,  ao  in  tertio, 
qui  est  substratio,  an  in  quarto  cjui  est  consistenlia 
peccatorum  remissionem  et  oranimodam  ab  excom- 
munieatione  absolutionera  consequerentur. 
Ego,  salvo  meliori  judicio,  existimo  pcemtentes 


iid 


IN  S.  GREGORll  LIBRUM  SxVCRAMENTORDM  NOTiB. 


4S0 


ejusmodi  absolutionem  coDsccutos  fuissc  in  fine  A 
quarligradus,  tioc  est,  arv<iT«<T3w?,  id  est,  consis- 
teDli^.Nam,  primo,  apud  Sozomenum,  capitesupra 
citato,  illi  poenitentes,  qui  Missse  intererant,  nec 
tamen  Euchanstiae  participes  erant,  et,  fiuiiis  Mis- 
sarum  solemniis,  cum  planctu  et  fletu  in  terram 
corruebant,  quibus  occurrens  pontifex  similitercum 
lacrjmis  collabebatur,  et  eoserigensproiilisorabat, 
quique  deinde  privatim  jejuniis  vel  simiiibus  poenis 
seafnigebant,quibuscompletis  peccati  veniam  con- 
sequebantur,  non  erant  in  quarto  gradu,  boc  est 
substrati,  siquidem  illi  cum  catecbumenis  e  tempio 
eiibant.  Secundo,  subslrati.etsi  sesubsternerentim- 
positioni  manuum  pontiOcis,  illis,  de  quibus  hic  lo> 
quilur  Sozomenus,  manus  a  pontifice  non  impone- 
baotur  ;  ergo  restat  ut  locus  intelligatur  de  consis- 
tentibns,  (|ui  non  exibant  cum  catechumenis,  sed 
erant  participes  precum  cum  fidelibus,  sine  tamen 
sumptione  Eucharistifie,  non  secus  ac  ii  de  quibus 
hoc  capite  Sozomenus  scribit,  qui  in  fine  consis-  B 
tentias  ut  diximus,  absolvcbantur.  Quamvis  autem 
sobstrati  impositionem  manuum  acciperent  aponti- 
Qce,  non  lamen  heec  erat  absolutio,  sed  tantum 
qusdam  precatio  et  benedictio,  c|ua  accepta  cum 
catechumenis  discedebant,  et  ita  capiendus  est 
canoD  80,  concilii  iv  Cartiiag.  :  Omni  tempore  je- 
juaii  manm  pOBniteniibm  a  mcerdotihus  imponantur. 
Et  iliud  canonis  19,  synodi  Laodicenae :  Kat  '^ovtojv 
ir^7SAdovr&jv  VTTO  X^^P^*  ^^^  vTrog^upigaoevTfiav,  etc,  id 
est,  ef  eum  ii  sub  manum  accesserint,  et  discesse- 
rint  (e  templo  videlicet) /i/ie/iiim  precesfieri. 

678.  Adesto,  Domine,  etc.  Hasc  et  sequentes 
OraUones  habentur  iu  Codicibus  Rodradi  et  Rhe- 
mensi. 

679.  Praesta,  quaesumus,  huic   famulo   tuo   etc. 
In  Cod.  Rhemensi  hae  tres  orationes  adduntur   : 

Omnipotens  sempiteme  Deus,  confitenti  tibi  huic   fa- 
mUo  tuo,  etc.    Omnipotens  et  misericors  Deus,  qui 
peceaiorum    indulgentiam  in  confessione    celeri  po'  C 
suisti,  eic.  Ubi  celer  confessio  est  prompta,  parata, 
devota  ;  non  invita  et  coacta.  Domtne  sancte,  Pater 
omnipolens,   aeterne     Deus,   respice  super    hunc   fa 
mulumt  eic.    Quarum     duas  priores  exsiaut  apud 
HeDricam   Ganisium,  ei  Haliigarium  ms.,  lib.  vi, 
qoi  Pceniientialis  diciiur,  qui    nondum  ediius  esi. 
Nam  Canisias,  iom.  VantiquaB  Leciionis,  quinque 
duntaxai  HaHtgarii  libros  463   ^°   lucem  edidii. 
Hujus  sexti  hbri  mentio  fii  in  ejusdem  operis   ms. 
praefaiione  ;  quae  sub  nfiem  mutila  est  apud  Cani- 
siam  :  sextus  quoque  (inquit  Haliigarius^  ponetur 
libellus  ad  p(enitenttam,  qui  non  est  ex  labore  nostrae 
exeerptionis,  sed  assumptus  de  scrinio  Romanx  Ec- 
cletix,  in  quo  multa  et  diversa  continentur,   quae  in 
usnonibus  non  habentur  ;  tamen  simplicioribus,    qui 
majora  non  vaUnt  capere,  oportet  frodesse.    Hujus 
aatem  prasfatio  sexii  libri  sic  incipii  :  Addimus  et 
huic  operi  excerptionis  nostras  Pcenitentialem  Romor 
num   alterum,   quem    de  scrinio  Romanae  Ecclesiae  0 
asiumpsimus    In    hoc   libello  inprimis  reperiuntur 
eaquse  ad  pceniteniiam  dandam  ei  ad  reconciliandum 
pceniientem  speciant  :  qua;  omnia,  exceptis  iribus 
capitulis,  videre  esi  apud  Henr.  Canisium,  in  fine 
libri  V,  qaae  vir  dociusoptime  conjecii  esse  Haliiga- 
rii.  HaDcpriorcm  pariem  excipii  altera,  cui  hujus- 
modi  iiiuius   preefixus  esi :  Ineipit  judicium  pceni" 
tentiSy  qaae  decem  capiiibus  absolvitur  His  astipu- 
laiur  Flodoardus,   lib.   ii,   Hist.  eccl.  Rhemensis, 
eap.  id  :  Hiiji<spra75tt/t«(Ebbonisarchiepiscopi  Khe- 
mensis)  hortatu,  Alitgarius  Cameracensis  episcopus 
9ex  libetlos   de  remedtis  peccalorum,    et  ordinet    et 
judicits   poepitenticB  conscripsit,  ad  quem  tabs     ejus 
exetat  epistola.  Deinde  subjungit  epistoiam  Ebbonis, 
postea  responsionein  Halitgarii  ad  Ebbonem.   Sub- 
icribii    Baldricus,    lib.    i    Chron.    Cameracensis, 
cap.   38  :  EHdouvardo  vero   Halicharitu  (ita   enim 
Dbique   Bcribit  hoc   nomen)  suecessit  vir    doctrina 
Qfp$toiieu$,  et  fide  catholieus,   Hie  prectbus  Ebbonis 


Rhemefisis  archiepiscopi  sex  libellos  de  remediis  pec- 
catorum,  et  ordine  et  judiciis  pwniteniice,  conscripsit 
ad  quem  Ebbonis  talis  exslat  episfola.  Deinde  addit 
Ebiionis  epistolam,  cui  subnectit  responsionem  Ha- 
litgarii.  proul  exstant  apud  Canisium  et  in  nostro 
Codice  ms.  biblioth.  Corbeiensis. 

Hic  Halitgarius  tuit  episcopus  Cameracensis,  ui 
docet  Baldricus,  supra  citato  capite.  Vixit  tempo- 
ribus  Ludovici  Pii,  et  Caroli  Calvi,  a  quo  ullimo 
missus  esi  Constantinopolim  ad  Michaelem  impera- 
iorem  ;  unde  multas  reliquias  sanclorum  attulii, 
quibus  suam  ecclesiam  ditavit,  ut  scribii  Baldricus, 
cap.  40,  libri  citati.  Hunc  autem  sextum  librum  hic 
communicamus  in  gratiam  studiosorum  cum  qui- 
busdam  castigationibus  ei  nolis,  ob  nonnullos  er- 
rores  quiobrepserunt.Burchardus  in  suo  decretorum 
opere  citai  qusedam  ex  Romano  Poenitentiali  quse 
partim  hic  reperiuntur,  partim  minime.  Ex  quo 
conjicere  quis  possit,  aut  duos  olim  fuisse  Poeni- 
tenliales  itomanos,  aut  eum  quem  exscripsit  Ua- 
lit^arius  non  esse  integrum,  nisi  forte  dicamus  eum 
fuisse  mutitalum.  Sane  illius,  quem  damus,  finis 
desiderari  videtur,  Erani  et  alii  libri  PGenitentiales, 
ut  Theodori  A.ngIorum  episcopi,  et  Bedae,  quos 
saepe  ciiai  Burchardus.  Quia  vero  multi  non  erani 
authentici,  in  concilio  Turonensi  iii,  can.  22,  sta- 
iuitur  ut,  Cum  omnes  episcopt  ad  sacrum  palatium 
congregali  fuerint,  ab  eis  doceatur  cujus  anttquorum 
liber  Pasmtentialis  poiissimum  sit  sequendtis  Ei  in 
conciliis  Cabillonensi  ii,  can.  38,  ei  Parisiensi  iii, 
can.  3:2,  iibelii  Poeniientiales  sine  certo  auctore 
pervulgati,  quique  poUus  pcenitentes  palpabani 
quam  curabani,  inierdicuniur.  Aisecus  se  habet  is 
quem  modoevulgamus  : 

«  Prcefatio  Halitgarii. 

«  Addimus  etiam  huic  operi  exceptionis  nostrae 
PceniienUalem  Romanum  alierum,  quem  de  scrinio 
Roman»  Ecclesiae  assumpsimus,  aitamen  a  quo  sii 
editus  ignoramus.  Idcirco  adneciendum  praescriptis 
canonum  senieniiis  decrevimus,  ui  si  forie  hse  pro- 
laifle  senteniiae  alicui  superfiuse  suni  visse,  aui  pe- 
niius  quee  desiderai  ibi  de  singulorum  criminibus 
nequiverit  invenire,  in  hac  saltem  breviiaie  no- 
vissima  omnium  scelera  forsiian  inveniei  expli- 
caia. 

« Ineipit  qualiter  suscipere  debeanipoenitentem  episcopi^ 

vel  presbyieri, 

«  Quotiesounqtie.  Christiani  ad  poenitentiam  acca- 
dunt,  jejunia  damus,  ei  nos  communicare  cum  eis 
463  debemus  jejunio  unam  aui  duas  septimanas, 
auiquantum  possumus,  ut  non   dicatur  nobis  quod 
Judseorum  sacerdoUbus  dicium  esi  a  Domino  Salva- 
iore  :  Vae  tfobis,   legisperiii,  qui  aggraoatis  homines, 
et  imponitis  super  humeros  eorum  onera  graoia,  ipsi 
autem  uno  digtto  vestro  non  tangitis  sarcinas  ipsas. 
Nemo  auiem   potesi  sublevare  cadentem  sub  pon- 
dere,    nisi  inclinaverit  se,    ut    porrigai    manum ; 
neque  ullus  medicorum  vulnera  infirmantium  po- 
tesi  curare,    nisi     fetoribus  parUceps   fuerit  ;  ita 
quoque  nullus  sacerdotum  vel  pontifex  peccatorum 
vulnera  curare  potest,    aui  animabus  peccata  au- 
ferrc  nisi  praesiante  sollicitudine  ei  oratione  lacrjr- 
marum.  Necesse  esi  ergo  nobis,  fraires  charissimi, 
sollicitos  esse  pro  peccantibus,  quia  sumus  alteru- 
trum  membra  ;  ei  si  quid  patiiur  unum  membrum, 
compatiuntur  alia  membra.  Ideoque  et  nos  si  vide* 
rimus   aliquem    in  peccatis  jacentem,    festinemus 
eum  ad  poenitentiam  pernostramdoctrinam  vocare  ; 
ei  quotiescunque   dederis    consilium  peccanti,  si- 
mulque  dailli  pcenitentiamstatim,  quantum  debeat 
jejunare,   ei  redimere  peccata  sua,   ne  forte  obli- 
viscaris  quantum   eum  oporteat  pro   suis  peccaiis 
jejunare,  tibique  necesse  sii  ut  iterum  exquiras  ab 
eo  peccata.  ille  auiem   forsilan  erubescens  iterura 
peccata  sua  confiteri;  et  invcnietur  jam  amplius  ju< 


481 


iN  S.  GtlEGORU  LIBRUM  SACftAMENTORUM  NOTA. 


4ltl 


dicari.  Non  enim  omnes  clerici  hanc  sCriplnram  A 
usurpare  aut  legere  debent,  qui  mveniunt  eam,  nisi 
soli  ilii  quibus  necesse  est,  hoc  est  presbvteri.  Sicut 
cnim  sacriUcium  ofTerre  non  debcnt  nisi  episcopi  et 
presbyteri,  quibus  claves  re^ni  coelorum  traditee 
sunt,  sic  nec  judicia  ista  alii  ususpare  debent.  Si 
autcm  necessitas  evenprit,  et  presbyler  non  fuerit 
pr^esens,  suscipiat  diaconus  pcenitenlem  ad  sanctam 
communionem.  Sicut  er^o  superius  diximus,  hu- 
miliaie  se  debent  episcopi,  sive  presbyteri,  et  cum 
tristitia  gemitu,  lacrvmisque  orare,  non  solum 
prosuis  delictis,  sed  etiam  pro  Christianorum  om- 
nium,  ut  possint  cum  beato  dicere  Faulo  :  Quisi  n- 
firmatur,  et  ego non infirmor.  qniisscandalizatur,  et 
ego  non  uror^  Gum  crgovenerit  aliquis  adsaccrdo- 
tem  conGteri  pcccata  sua,  mandet  ei  sacerdos  ut 
exspectet  modicum,  donec  intret  in  cubiculum 
suum  ad  Orationem.  Si  autem  cubiculum  non  ha- 
buerit,  tamen  tuncsacerdosin  cordesuo  dicat  hanc 
orationem  :  B 

«  Oremus.  —  Domine  Deus  omnipotens,  propi- 
tius  esto  mihi  peccatori,  ut  condignc  possim  tibi 
gratias  agere,  qui  me  indignum  propter  tuam  mi- 
sericordiam  ministrum  fecisti  omcii  sacerdotalis, 
et  me  cxiguumhumilemqueMediatorem  constituisti 
ad  adorandum  et  intercedendum  ad  Dominum  nos- 
trumJesum  Christum  pro  peccantibus,  et  ad  poeni- 
tcntiam  revertentibus .  Ideoque,  Dominator  Domine, 
qui  omnes  homines  vis  salvos  fieri,  etadagnitionem 
yeritatis  venire,  qui  non  vis  mortem  peccatorum, 
sed  ut  convertantur  et  vivant,  suscipe  Orationem 
meam,  quam  fundo  ante  conspectumctementiaBtu», 
pro  famulis  et  famulabtis  tuis,  qui  ad  poenitentiam 
venerunt.  PerDominum  nostrum  Jesum  Christum. 

«  Videns  autem  ille  qui  ad  poenitentiam  venit  sa- 
cerdotem  tristem  et  lacrymantem  pro  suis  facioo. 
ribus,  magis  ipse  timore  Dei  perculsus,  amplius 
tristatur,  et  exhorrescet  peccata  sua.  Ctunumquem- 
que  hominem  accedentem  adpoenitentiam  si  videris  q 
acriter  et  assidue  stare  in  pcenitentia,  statim  sus- 
cipe  eum,  Qui  vero  potest  jcjunare  quod  impositum 
est  ei,  noli  prohibere,  sed  permitt^.  Magis  enim 
laudandisunt  hi  qui  celeriter  debitum  pondas  per- 
solvere  festinant,  quia  jejunium  debitum  est.  Et 
sic  date  mandatum  hisaui  pQeniteDtiamagunt.  Quia 
si  jejunaverit,  ct  compleverit  quod  illi  mandatum 
est  a  sacerdote,  puriflcatur  a  peccatis.  Quod  si  ite- 
rum  ad  pristinan  coosuetudinem  [vel]  peccati  re- 
yeraus  fuerit,  sic  est  quomodo  canis  qui  revertitur 
ad  proprium  vomitum.  Omnisitaque  poenitens  non 
solum  debet  jejunare  quod  ilii  mandatum  est  a  sa- 
cerdote,  verumetiam,  postquam  compleverit  ea  quae 
illi  jussa  sunt,  debet  q^uantum  ipsi  visum  fuerit, 
jejunare  sive  tetradas,  sive  parasceve  [Leg.   paras- 

cevas].  Si  enim  464  ^S^^^^  ^^  Q^®  '^'^  sacerdos 
prseceperit,  peccata  ejus  remittentur  ;  si  veropostea 
ex  suavoluntate  jejunaverit,  mercedem  sibi  acquiret 
et  regnum  coelorum.  Qui  ergo  tota  septima  jeju-  [) 
naverit  pro  peccatis,  Sabbato  et  Dominicadie  man- 
ducet,  et  bioat  quidquid  aptum  fuerit.  Gustodiat 
tamen  se  a  crapula,  vcl  ebrietate,  quia  omnis  lu- 
xuria  de  ebrietate,  nascitur.  Ideobeatus  Pauluspro- 
hibuitdicens :  Noliinebriari  vino,  in  quo  est  luxuria» 
Non  quia  in  vino  est  luxuria,  sed  in  ebrietate.  Ex- 
plicit  prologus» 

«  Si  quis  forte  non  potuerit  jejunare,  et  habet 
undedare  ad  redimendum,  sidives  fueril,  pro  sep- 
tem  hebdomadibus  dnt  solidos  xx.  Si  autem  non 
habuerit  tantum  unde  dare,  det  solidos  x.  Si  autem 
multum  pauper  fuerit,  det  solidos  iii.  Neminen  vero 
conturbet,  quia  jussimus  viginti  solidos  dare.  aut 
minus.  Quia  si  dives  fuerit,  facilius  est  illi  dare 
solidos  XX,  quam  pauperi  solidos  iii.  Sed  unusquis- 
queattendat  cui  aare  debet,  sive  pro  redemptione 
captivorum,  sive  super  sancto  alteri,  sive  paupe- 
ribus  Christianis  erogandum.  Ct  hoc  scitote,  fratres, 
Ut  dum  venerint  ad  vos  servi  vel  aocili»!  quflereiites 


poenilentiam,  noo  eos  gravetis  neque  coj^atis  tantum 
jejunare.  quantumdivites,  quia  non  suntiDsuapotes- 
tate,  ideoque  medietatem  poenitentiaD  eis  imponite. 
«  Incipit  jcUioad  dandam  pcdniteniiam, 

«  In  primis  dicit  Pmbnum  trigrsimum  septimum 
totum  :  Domine,  ne  in  furore  tuo  arguns  me.  Et 
postea  dicit  Orcmus.  Et  dicit  Psalmim  centesmum 
secundum:  Benedic,  anima  mea,  Doraino,  us,que, 
renovabitur  sicut  aquila  juventus  tua.  Ei  dicit  Ptal- 
mum  qninquagesimum  :  Miserere  mei.  Deus,  usque, 
iniquitates  meas  dele.  Post  hmc  didt  Psalmum  lim  : 
Deus  in  nomine  tuo.  Et  dicit  Oremus.  Et  didt  Ptal- 
mum  Li  :  Quid  gloriaris,  usque^  videbunt  justi  et 
timebunt;  et  dicit: 

Oremus.  —  Deus,  cajus  indulgentia  nemo  noD 
indi^et,  memcnto,  Domine,  famulo  tuo  illo,  etqui 
lubrica  terraeque  corporis  fragilitatc  nudatus,  qu»- 
sumus,  ut  des  veniam  confitenti  ;  parce  supplici,  ul 
qui  nostris  meritis  accusamur,  tua  miseratiooe  sal- 
vemur.  Pcr  Dominum  nostrum  Jesum  Christum. 

«  Alia.  —  Deus  subcujus  oculis  omne  cor  trepidat, 
omnesque  conscientiae  contremiscunt.  propitiare 
omnium  gemitibus,  et  cunctorum  roedere  vulne- 
ribus  ;  et  sicut  nemo  nostrum  libcr  est  a  culpa,  ita 
nemo  sitalienus  avema.  PerDominum. 

c  Alia,  —  Deus  infinitae  misericordiae,  verita- 
tisque  immensae,  propitiare  iniquitatibus  nostris, 
elomnibus  animarum  nostrarum  raedere  languori- 
bus,  ut  miserationum  tuarum  remissione  percepta, 
in  tua  semper  Benedictione  latemur.  Per  Do- 
minum. 

«  Alia.  —  Precor,  Domine,  clementiae  et  miseri- 
cordiae  tuae  Majestatem,  ut  famulo  tao  illi  peccata 
et  facinora  sua  confitcnti  veniaiti  relaxare  digneris. 
et  prffiteritorum  criminum  culpas  indulgeas,  qui 
humeris  tuis  ovem  perditam  reduxisti,  qui  pubii- 
cani  precibus  confessione  placatus  exaudisti.  Tu 
etiam  huic  famulo  tuo  placare,  Domine,  ta  ejus 
precibus  bemgnus  aspira,  ut  in  confessione  pl&ca- 
bilis  permaneat  Fletus  ejus  et  petitio  perpetaam 
clementiam  tuam  celeriter  exoret,  'sanctisque  alta- 
ribus  et  sacrificiis  restitutus,  spei  rursum  setem» 
coelestis  ffloriae  mancipatur.  Per  Dominum. 

d  Item  uratio  manus  impositionis.  — Dominesancie, 
Pater  omnipoteos,  seterne  Deus,  qui  per  Jesam 
Ghristum  Filium  tuum  Domioum  nostrum  vulnera 
nostra  curare  dignatus  es,  te  supplices  rogamus, 
46$  ^^  petimus  nos  humiles  tui  sacerdotes,  ut 
precibus  nostris  aurem  tuie  pietatis  inclinare  di- 
gneris,  remittasque  omnia  crimina,  et  peccata 
uoiversa  condones,  desgue  huic  famulo  tuo  pro 
supplicibus  [Leg.  suppliciis]  veaiam,  pro  moerore 
laetitiam,  pro  morte  vitam.  Ipse  coelestis  apicis 
devolutus  est,  et  de  tua  misericordia  confldens  ad 
bonam  pacem  praemiis  [Leg.  praemii]  tui  atque 
coelestia  pervenire  mereatur  ad  vitam  aeternam.  rer 
Dominum. 

«  Incipit  reconciliatio  pcenitentis  feria  5  in  ccena  Do- 

mini. 

«  /n  primis  dicit  Psalmum  l  eum  Aniiphona  Cor 
mundum. 

«  Deus,  humani  generis  benegnissime  conditor,  et 
misericordissime  reformator,  qui  in  recoDciliatioQe 
lapsorum  etiam  me,  qui  misericordia  tua  primus  io- 
digeo,  servire  efTectibus  gratiae  tuae  per  ministerium 
sacerdotale  voluisti,  ut  cessante  nierito  supplicis, 
mirabilior  fieret  clementia  Redemptoris.  Per  Domi- 
num  nostrum. 

<(  Omnipotena  sempiterne  Deus,  confitenti  tibi 
huic  famulo  tuo  pro  tua  pietate  peccata  relaxa,  ut 
nonplusei  noceat  conscientiaB  reatus  ad  poenam, 
quam  indulgentia  tusa  pietatis  ad  veoiam.  Fer  Do- 
minum. 

€  Alia.  —  Omnipotens  et  misericors  Deus,  qui  pec- 
catorum  indulgentiam  in  confessione  celeri  posoiiti, 
auccurre  lapsis,  miserere  confessia,  ut  quod  delkio* 


m 


IN  S.  6REG0R1I  LIBHUM  8AGRAMENT0RUM  NOTiB. 


4K4 


ram  calena  constringit,  magniludo  tus  pieiatis  ab- 
soWat.  Per  Dominum. 

c  Oraiio  $uper  infirmum.  —  Deus,  qui  famulo  tuo 
Ezechite  ter  quinosannos  advilamdonasli,  elfamu- 
lam  tuum  a  lecto  eegritudiois  tua  magnitudo  erigat 
ad  saJutem.  FerDominum  nostrumJesumChristum. 

«  I.  Incipit  judieiumpwnitentis, 

c  Si  quis  episcopus  aut  aliquis  ordinatus,  hoini- 
cidium  fecerit,  si  quis  clericus  homicidium  fecerit, 
decem  annos  poenitcat ;  tres  ex  his  in  pane  et  aqua. 
Si  faicus,  tresannos  poeniteat,  unum  ex  his  in  pane 
et  aqua  ;  subdiaconus,  sex  ;  diaconus,  septem  ;  prcs- 
bjter,  decem  ;  episcopus,  duodecim .  Si  quis  ad  ho- 
micidium  faciendum  consenserit,  seplem  annos  p<B- 
niteat,  tres  ex  his  in  panc  et  aqua.  Si  quis  voluit, 
et  non  potuit  facere,  tres  annos  poeniteat,  unum  ex 
his  in  pane  et  aqua  Si  quis  laicus  homicidium  fe- 
cerit  Yoluntarie,  septem  annos  poeniteat,  tres  ex  his 
io  pane  et  aqua.  Si  quis  iufantem  oppresscrit,  tres 
annos  poeniteat,  unum  ex  his  in  pane  et  aqua  ;  simi- 
liter  et  clericus  observet. 

M  II.  De  fornicatione. 

«  Si  quis  fomicaverit  sicut  Sodomitae,  decem  an- 
Dos  pceniteat,  tres  ex  his  in   pane  et  aqua.  Si  quis 
derictis  adolterium  commiserit,  idem  cumuxore  vel 
sponsa  alterius,  si  filium   genuerit,  septem  annos 
pceDiteat ;  si  vcro  filium  non  genuerit,  et  in  notitia 
bominum  non  venerit,  si  clericus  est,    tres   annos 
pouiiteat  ;  unum  ex  his  in  pane  et  aqua.  Si  diaco- 
Dus  aut  monachos,  septem  annos  poenitcat,  tres   ex 
hifl  iD  pane  et  aqua ;  episcopus  duodecim,  quinque 
io  paoe  et  aqua.  ■  Si  quis  clericus,  id  est  cujus  su- 
penor  gradusest.quiuxorem  habet,  et  post  conver- 
sionem,  vel  honorem,  iterum  eam  cognoverit,  sciat 
seadolterium  comroisisse  ;  idcirco,  utsuperiuscon- 
stitotom   est,  poeniteat.    Si   quis  fornicaverit  cum 
saoetimoDiale,  vei  Deo  dicata,  cognoscat  se  aduJte- 
riom  commisisse  ^secundum  superiorem  sententiam 
onosqoisqoe  juxta  ordinem  suum  pceniteat.  Si  quis 
per  semetipsum  fomicaverit,  aut  cum  jumento  aut 
com  qoaJibet  quadrupede,  tres  annos  poeniteat;  si 
gradom  aot  votom,  tres  annos  poeniteat.   Si  quis 
coBcopitcit  mulierem,  et  non  potoerit  peccare^  id 
estqota  oon  suscepit  eom  mulier,  dimidium  annum 
MBoiteat  inpane  et  aqoa,  et  toto  abstineat  se  anno 
mlBS  ^  ^'^^  ®^  carae.  Si  qois  clericus  postquam  se 
Sm>  voverit,  ad  habitum  stBCularem  redierit,  sicut 
caois  ad  proprium  vomitum,  veluxoremduxerit,sex 
aoDOfl  poeoiteat,  tres  ex  his  pane  et  aqua  et  postea 
ineonjogiononcopuletur.  Quod  sinoiuerit.sanclasy- 
Dodos,  vel  sedes  apostolica  separabit  eos  a  commu- 
Dione  catholicoram.  Similiter  et  mulier,  postc[uam 
se  Deo  voYerit,  si  tale  scelus  commiserit,  pari  sen- 
tenti»  flobjaeebit.  Si  quis  laicus  fornicaverit  sicut 
Sodomita^,  septem  annos  poeniteat.  Si  quis  de  alte- 
rios  oxore  filium  genuerit,  id  est  adulterium  com- 
miflerit,  actorum  proximi  sui  violaverit,  tres  annos 
pceoiteat,  etabsUneata  cibislucotentioribus,  etapro- 
pria  oxare,  daos  insuper  pretiom  pudicitisemarito  u- 
xoris  vioiatse.  Si  quis  adulterare  voluerit,  et  non  po- 
toerit,  id  est  non  fuerit  sosceptus,  quadraginta  dies 
pceniteat.  Si  quis  foraicavent  cum   mulieribus,  id 
est  vidois,  vel  puellis,  si  cum  viduis,  annum  unum 
pQeniieat ;  si  cum  puellis,  duos  annos  poeniteat.  8i 
qois  virgo  virgini  conjunctus  fuerit,  si  voluerint  pa- 
reotes,  sit  uxorejus  ;  tamen  unumannum  poeniteat, 
et  tiot  eonjugales   Si  quis  cum  jumento  fornicaverit, 
tDDum  uDom  pceniteat.  Si  uxorem  non  habuerit. 
dimidium  annum  pceniteat.  Si  quis  vir^inem,    vel 
vidoam  rapoerit,  tribus  annis  poeniteat  Siquis  spon- 
tamhabens,  sorori  ejus  forsitan  vitium  intulerit,  et 
cohsflerit  taoqoam  sose,  hanc  aotem  uxorem  duxe- 

•  Badea   pene  leguntar  in  judioio  poBQitentiali 
tator  dflpromptof 


A  rit,  id  estdesponsatam,  illa  vero  quae  vitinm  passa 
est,  si  forte  nccem  sibi  intulerit,  omnes  hi  qui  in 
hujus  facti  consensu  sunt,  dccem  annos  in  pane  et 
aqua  redigantur,  secundumstatutacanonum.  Si  qua 
de  mulienbus  quw  fornicatse  sunl  interfecerit  quse 
nascuntur,  aut  feslinat  avorlivos  facere,  primum 
consiitutum  usque  ad  exitum  vetat, '  id  quod  verum 
definitum  humaniusaliquidconsequantur,  constitui- 
mus  eos  decennii  tempore  secundum  gradus  qute 
sunt  constituta  pceniteat. 

«  III.  De  perjurio. 

tt  Si  quisclericus  peijuravcrit,  septem  annos  poe- 
niteat,  tres  ex  his  in  pane  et  aqua  ;  laicus  tres  ;  sub- 
diaconus  sex  ;diaconus  septem  ;  presbjter  decem  ; 
episcopus  duodecim.  Si  quis  vero,  coactus  pro  qua- 
hbet  necessitate,  aut  nesciens,  perjuraverit,  tres 
aonos  pceniteat,  unum  in  pane  et  aqua,  et  animam 
pro  se  reddat,  id  est  servum,  vel  ancillam  de  servi- 
Q  tute  absolvat,  et  eleeiuosynas  multas  faciat.  Si  quis 
periuraverit  per  cupiJitatem,  toias  res  suas  vendat, 
et  donet  in  paupenbus.  et  londeatur,  et  intrct  in 
monastei'ium,  etibi  deserviat  usque  ad  mortem. 


i 


alV.  Defurto. 

(c  Si  quis  dericus  furtum  fecerit  capitale,  id  est 
quadru|>edum,  vel  casam  ruperit,  vel  fregerit,  vel  * 
qualibet  meliorum  praesidium  furaverit,  septem  an- 
nos  poeniteat  ;  laicus  quinque  :  subdiaconus  sex  ; 
diaconus  septem  ,  presbjler  decem  ;  episcopus  duo- 
decim  annos  poeniteat.  Si  quis  vero  de  minoribus 
semel,  aut  bis  furtum  fecent,  reddat  proximo  suo, 
et  anno  uno  poeniteat  in  pane  et  aqua ;  et  si  reddere 
non  potuerit,  tres  annos  poenileat.  Si  quis  sepul- 
crum  violaverit,  septem  annos  pceniteat,  tres  in 
pane  et  aqua.  Si  quis  laicus  furtum  fecerit,  reddat 
proximo  suoquod  furaverit,  tres  quadragenasin  pa- 
ne  et  aqua ;  si  reddere  non  potuerit,  anno  uno,  et 
Q  tres  quadragenas  in  pane  et  aqua  poenitcat ;  et  elee- 
mosynam  de  suo  labore  in  paupenbus  et  sacerdolis 
judicio  jungatur  altari. 

«  V.  De  maleficio. 

«  Si  quis  maleficio  aliquem  perdiderit,  septem  an- 
nos  poeniteat,  tres  in  pane  et  aqua.  Si  qois  pro 
amore  maleficus  sit  et  neminem  perdiderit,  si  laicus 
est,  dimidium  annum  pceniteat ;  si  clericus,  annum 
unum  poeniteat  in  pane  et  aqua ;  si  diaconus,  trcs 
annos,  unum  in  pane  et  aqua  ;  si  sacerdos,  quinque 
annos,  doos  in  pane  et  aqua.  Si  autem  per  hoc  mu- 
lieris  partus  quis  decepent,  sex  guadragenas  unus- 
quisque  insuper  augeat,  ne  homicidit  reus  sit.  4Q7 
Si  quis  immissor  tempestatum  fuerit,  septem  annos 
pceniteat,  tres  in  pane  et  aqua. 

«  VI.  De  sacrilegio. 

•  Si  quis  sacrilegium  fecerit,  id  est  quos  [Leg. 
quod]  aruspices  vocant,  qui  auguria  colunt,  super- 
T>  auguriaverit,  aut  quocunque  malo  ingenio,  tres  an- 
nos  in  pane  et  aqua.  Si  quis  ariolus  luerit,  quod 
divinos  vocant,  aiiquas  divinationesfecerit,  quia  hoc 
dwmoniacum  est,  quioque  annos  poeniteat,  tres  ia 
pane  et  aqua.  Si  quis  in  Kalendis  Januarii,  quod 
multi  faciunt,  et  in  cervulo  ducunt  [Leg.  ducit],  aut 
in  vetula  vadit,  tres  annos  poeoiteat.  Si  quis  sortes 
habuerit,  quas  sanctorum  *  contrarationem  vocant, 
vel  aliquas  sorles  habuerit,  vel  quaJecunque  malo 
ingenio  sortitus  fuerit,  vel  divinaverit,  tres  annos 
poeniteat,  unum  inpane  et  aqua.  Siquis  ad  arbores, 
vel  ad  fontcs,  vel  ad  cancellum,  vel  ubicunque  ex- 
cepto  in  ccclesia,  votum  voverit,  aut  exsolverit,  tres 
annos  cum  pane  et  aqua  poeniteat,  et  hoc  sacrile- 
gium  est,  vcl  daDraoniacum.  Qui  vero  ibidem  ederit, 
autbiberit,  unum  annum  poeniteat  in  panc  et  aqua. 
Si  quis  Mathematicus.  id  est  per  invocationem  die- 
monum  hominis  mentem  tuJerit,  quinque  annos  poe- 


458 


l^  S.  GREGORn  LIBRDM  ^ACtlAMtlNtORUM  NOti^. 


456 


niteat,  unum  in   pane  et   aqua.   Si  quis  ligaturas  A  Pi^o  bonis  rebus  ofTerre  debemus,  pro  malis  nequa- 


fecerit,  quod  detestabile  est,  tresannos  poBniteat, 
unum  in  paue  et  aqua.  Si  qui  simul  edunt  festivita- 
tem  in  locis  abominandis  gentiiium,  et  suam  escam 
deferentes,  comederint,  placuit  eos  biennio  subja- 
cere,  etsic  suscipi,  '  quee  obedire  oportet  ;  et  post 
oblationem  unumquemque  spiritum  probare,  et  vi- 
tam  singulorum  cognoscere.  Si  quis  manducaverit^ 
aut  biboritjuxtafanum  ;siperignorantiam,  promit- 
tat  deinceps  quod  nunquam  reiteret,  et  quadraginta 
diebus  in  pane  et  a<]ua  poeuiteat  ;  si  vero  per  con- 
temptum  Loc  fecent,  id  est,  postquam  sacerdos  ei 
prfiedicavit  quod  sacrilegium  hoc  erat,  mensae  dap- 
moniorum  communicaverit,  *  singuli  tantum  vitium 
hoc  fecerit,  tres  quadragenas  in  pane  et  aqua  poeni- 
teat.  Si  vero  pro  cultu  daemonum,  et  honore  simu- 
lacri  hoc  fecerit^  tres  annos  poeniteat.  Si  quis  secun- 
do  et  tertio  *  immolatus  per  vim,  tres  annos  subja- 
ceat,  etduobus  sine  obiationecommunicet,tertio  ad 
perfectum  suscipiatur.  Si  quis  manducaverit  san-  B 
guinem,  aut  morticinum,  aut  idolis  immolatum,  et 
non  fuit  ei  necessitas,  jejunet  hebdomadas  duo- 
decim. 

c  Vn.  De  quibusdam  capitulis. 

«  Si  quis  *  quoquolibet  membrum  sibi  voluntarie 
truncaverit,  tres  annos  poeniteat,  unum  in  pane  et 
aqua.  Si  quis  avorsum  fecerit  volunlarie,  tres  annos 
pGeniteat,  unum  in  pane  et  aqua.  Si  quis  usuras  un- 
decunque  exegerit,  tres  annos  poeniteat,  unum  in 
pane  et  aqua.  Si  quis  per  potestatem,  aut  quolibet 
ingenio,  res  alienas  malo  ordine  invaserit,  vel  tule- 
rit,  super  *  jure  sentenlia  similiter  poeniteat,  et 
eleemosynas  multas  faciat.  Si  quis  servum,  aut 
quemcunque  hominem  quolibet  in^enio  in  captivi- 
tatem  duxerit,  vel  transmiserit,  sicut  supra  poeni- 
teat.  Si  quis  aream  vel  domum  voluntarie  igne  cre- 
maverit,  sicut  supra  poeniteat.  Si  quis  per  iram 
alium  percusserit,  et  sanguinem  fuderit,  aut  debili 


quam.  Presbjteri  vero  pro  suis  epicospis  non  pro 
hibentur  offerre.  Qui  praebet  ducatumbarbaris,  tres 
annospoeniteat.  Qui  monasteria  exspuJiat,  falso  se 
dicere  [Leg.  dicens]  captivos  redimere,  tres  annos 
poenileat,  et  omnia  quse  abstraxit  pauperibus  donel. 
Qui  manducat  carnem  animalium  quorum  morlem 
nescit,  tertiamparlem  anni  poeniteat.  Prioruni  iu- 
stituta  patrum  nostrorum  pro  manus  [Leg,  proma 
mus]  :  pueri  soli  serraocinantes  et  transgretiientes 
instituta  seniorum  tribus  superpositionibus  enien- 
dentur.  Osculum  simpliciter  facienles,  septem[M 
Pcenit.  Rom.  quinque]  superpositiones.  lllecebrosum 
osculumsineinquinamento  octosuperpositiones;cuin 
inquinamento  autem  sive[Le^.  sine]  amplexu  quin- 
decim  [InPcenit.Rom.  decem]  superpositionibus  cor- 
rigantur. 

«  X,*  De  dissensihus  sacrificium. 

«  Qui  non  bene  custodit  sacriOcium,  et  mus  come- 
derit,  quadraginta  diebus  poeniteat.  Qui  autemper- 
diderit  suum  chrismal,  aut  solum  sacrificium  in 
regione  qualibet,ut  noninveniatur,tres  quadragenas 
vel  annum  poeniteat.  Perfundens  aiiquis  calicemsu- 
per  altare,  quando  auferuutur  linteamina,  septem 
diebus  pceniteat.  Si  ceciderit  sacrificium  intra  men- 
sam,  septem  diebuspoeniteat.  Ut  sumenssacriGciura, 
^ravatus  saluritate  ventris,  viginti  diebus  poenitcat. 
Diaconus  obliviscens  oblationem  offerre  sine  lintea* 
mine  donec  offeruntur,  similiter  poeniteat.  Si  autem 
in  farina,  aut  in  ahquo  siccato  cibo^  sive  in  melle, 
sive  in  lacte  inueniantur  istae  bestiolse,  quod  circa 
illorum  corpora  est,  foras  projiciatur.  Qui  negli- 
gentiam  circa  sacriticium  fecerit,  ut  si  a  vermibus 
consumptum,  quod  ad  nihiium  deveniat,  tres  qua- 
dragenas  poeniteat.  Si  integrum  sit  inventum,  et  in 
eo  luerit  vermis,  comburalur,  et  sic  cinis  ejus  sub 
altare  abscondatur  ;  et  qui  negligens,   quadraginta 


taverit,  solvatei  primo  mercedem,et  medicum  quae-  G  diebus  poeniteat.  Si  ceciderit  sacrificiom  de  manu 


rat ;  si  laicus  est,  quadraginta  diebus ;  clericus  duas 
quadragenas ;  diaconus  septem  mensibus ;  presbyter 
annum  unum.  Si  quis  venationes  exercuerit,  clericus 
annum  unum  poeniteat,  diaconus  duos,  presbjter 
tres  annos  poeniteat.  Si  quis  de  ministerio  sanctse 
ecclesiae  '  qualecunque  opus  quidlibet  fraudaverit,, 
vel  negiexerit,  septem  annos  poeniteat,  tres  in  pane 
et  aqua.  Si  quis  cum  animalibus  peccaverit,  qui 
amplius  quam  triginta  annorum  fuerit,  quindecim 
annos  subjaceat,  *  communionem  mereatur. '  Heaui- 
ratur  autem  quaiis  sit  eorum  vita,  si  mereatur  hu- 
manius,  aliquid,  *  incessanter  ad  peccandum.  Si  per- 
severaverit,  iongam  habeatpoenitentiam.  Qui  autem 
superiore  aetate,  et  uxores  habentes,  introierunt  in 
hoc  peccatum,  viginti  quinque  annis  subjaceant,  ita 
ut  post  quinque  communionem  cum  oblatione  me- 
reantur.  Si  autem  aliqui  et  uxores  habentes  et  am- 


offerentis  terra  tenus,  et  inveniatur  aliquid,  omne 
quodcunque  inventum  fuerit  in  loco  in  quocecide- 
rit  comburatur,  et  cinis  sub  altare  abscondatur,  et 
sacerdos  medium  annum  poeniteat  ;  et  si  inventum 
fuerit,  ut  supra  mundetur,  et  quadraginla  diebus 
poeniteat.  Si  usque  ad  altare  tantum  fuerit  lap3am« 
superponal.  Si  de  calice  per  negligentiam  stillaverit 
aliquid  in  terram,  iingua  lambatur,  et  tabulu  rada- 
tur.  et  in  igne  comburatur,  et  quadraginta  diebus 
poeniteat.  Si  supra  altare  stillaverit  calix,  sorbeat 
minister,  et  linteamen  quod  tetigit  stillam  abluatur ' 
vicibus,  et  tribus  diebus  poeniteat.  Si  titubaverit 
sacerdos  super  Orationem  Dominicam,  quae  dicitur 
periculosa,  una  vice  quinquaginta  Psalmos,  secunda 
vice,  ccntum  plagis.  Si  autem  duxerit  viduam  pa- 
tris  vel  fratris  sui,  isti  tales  non  possunt  judicari, 
nisi  prius  separentur  ab  invicem.  Si  aliqnis  expedi* 


plius  quinquaginta  annorum,  hocpeccatum  fecerint,      tione  publica  occidit  hominem   sine   causa,  jejunet 

in  exitu  nim  mereantur  viaticum  accipere.  D  hebdomadas  viginti  unam  ;  si  autem  forsitan  se  de- 

fendendo,  aut  parentes  suos,  aut  familias  suaSi  oc- 

cidisset  ali^uem,  ille  non  erit  reus  ;  si  voluerit  jeju- 

narc,  in  illiuspotestateestqui  coactus  hoc  fecit.Siho- 

roicidium  in  pace  fecerit,  et  non  fuerit  turbata  pro 

[Leg.  perj  potjestatem  et  inimicitise  causam,  ut  res 

eius  capiat,  jejunel  hebdomadas  xxvni,  et  res  ejos 

iS9  quem  occidit,  reddat  uxori  vel  filiis.  Si  qui* 
autem  ad  poenitentiamvenit,  etaBgritudoevenerit,et 

non  potuerit  adimplere  quod  illi  mandatum  est  a 
sacerdote,  suscipiatur  ad  sanctam  comraunionera, 
et  si  voluerit  eum  Deus  salvare,  jejunet  postea-  Si 
quis  non  poenitet,  et  forsitan  ceciderit  in  aBgritudi' 
nem,  etquaesierit  commimicare,  non  prohibealttr, 
sed  date  ei  sauctam  communionem,  et  mandal^  ei 
ut.  si  placuerit  Dei  misericordiae,  et  evaserit  de  ips* 
cegritudine,  postea  omDia  sit  confessus  ;  etsicpceni- 
teat.  Si  aulem  aliquis  excommunicatus  fuerit  mor- 
tuus,  qui  jam  sit  confessus  ;  et  non  occurrit,  sea 
occupavit  eum  mors  sive  in  via,  m^  in  domo  ;  w 


«468YH1.  Deebrietate. 

«  Inebriatur  igitur  quis  a  vino  sive  cervisia,  con- 
tra  indictum  Salvatoris  ac  apostolorum  ejus  quod  si 
votum  sanctitatis  habuerit,  quadraginta  diebus  in 

Eane  et  aqua  culpam  diluat ;  laicus  vero  septem  die- 
us  poenileat.  Episcopus  faciens  fornicationem  de- 
gradetur,  et  sexdecim  annos  poeniteat.  Fresbjter 
autem  et  diaconus  fornicationem  naturalem  faciens* 
prselato  ante  monaclii  votum  tres  annos  pceniteat. 
veniam  omni  horaroget,  superpositionem  unaquaque 
hebdomada,  exceptis  quinquagesimis  diebus,  faciat. 

«  W.  De  minutis  causis. 
«  Si  causa  negligens  quis  sacrificium  perdat,  relin- 
quens  foris,  etab  aliijuo  devoralur  quudragiutadie- 
bus  poeniteat ;  sin  vero  annum  unuin  poeniteat.  Si 
communicaverilignorans  excommunicalis  ab  eccle- 
sia,  diebus  quadraginta  poeniteat.  Si  sacrificium 
tcrratenus  negiigendo  ceciderit,  superpositio  sit. 


457 


IN  S.  GREGORH  LIBRUH  SACRAlIENTORnM  NOTiC. 


488 


esi  aJiqois  ex  parentibus  ejos,  pro  eo  aliquid  ofTe- 
ral  ad  sanctum  altare^  autad  redemptioDem  capti- 
Toroin,  aut  ad  commemoratiooem  anirofle  ejus.  Si 
quis  accepil  Oliam  oxoris»  bic  [Leg.  bos]  non  po- 
testisjudicare,  nisi  prius  separentur.  Postquam  se- 
parati  fuerint,  unicuique  eorum  imponas  bebdoma- 
dasquatuordecim,  et  iterum  nunquam  se  jungant. 
Si  autem  voluerint  nubere,  8i?e  vir,  sive  mulier, 
potestatem  babeat,  sed  non  *  ilia  qui  dimisit.  Si  quis 
acceperit  cognatam,  aut  novercam,  aut  avunculi  vi- 
daam,  et  bic  qui  uxorem  patris  sui,  aut  sororem 
Sdfe  Qxoris,  grande  judiciom  canonice  damnetur.Si 
quis  [alic|uisj  dum  infansest,  per  ignorantiam  gusta- 
verit  de  irsquce  fuerint  immolaia  idoiis,  aut  morti- 
ciDum,  aut  aliquid  abominabile,  idem  jejunet  beb- 
doroadas  tres.  Propter  fornicationem  autem  multi 
neseiunt  numerum  mulierum  cum  quibus  fornicati 
saDt;iIIijejunentliebdomadasquinquaginta.Siautem 
Desciens  manducavit  idolis  immolatum  aut  mortici- 
Dom.  dabitur  illi  venia,  quoniam  nesciens  boc  fecit ; 
tamen  jejunet  hebdomadas  tres.  Si  quis  nolendo  pa- 
reotibus  occiditbominem  Jejunet  bebdomadas  octo. 
Si  quis  per  necessitatem  luraverit  cibaria,  vel  ve« 
stem^  sive  quadrupedem  per  famem  aut  per  nudita- 
tem,  illi  venia  datur.  Jejunet  hebdomadas  quatuor. 
Sireddiderit,  non  cogatis  jejunare.  Si  quis  cabal- 
lom,  autbuvcm,  aut  jumentum,  vel  vaccam  furave- 
rit,  sive  cibaria,  aut  pecora,  qum  totam  familiam 
Dotriunt,  jejuriet  ut  supra.  Si  qua  mulier  deceperit 
matrissone  aiaritum,  illa  non  potest  judicari,  donec 
reliDquat  eum.  Cum  separati  fuerint,  jejunent  beb- 
domadasquatuordecim.  Si  quis  legitimani  uxorem 
habens  dimiserit  iilam,  et  aliam  duxit,  illa  quam 
daiitnonest  illius.  Non  manducet  nequc  bibat,  ne- 
qae  oranino  in  sermone  sit  cum  illa  auam  male  ac- 
cepit,  neque  cum  parentibus  illius.  Ipsi  tamen,  si 
eoDseQserint,  sint  excommunicati.  Si  mulier  suase- 
rit  alti^ri  mulieri  maritum,  sit  excommunicata  a 
Christianis.  Si  quis  Ghristianorum  Christianum  vi- 
derit  ambulantem,  vel  oberrantem  parentem  suum 
▼eodiderit,  ille  non  est  dignus  inter  Christianos 
requiem  habere,  donec  redimat  eum.  Si  autem  non 
potoerit  invenire  locum  ubi  sit,  pretium  quod  acce- 
pitdet  pro  eo,  et  alium  redimat  de  servitute,  et  je- 
juoet  bebdomadasviginti  octo.  Sicujuslibethominis 
mortua  fuerit  uxor,  habet  potestatem  accipere  alte- 
ram,  similiter  etmulier.  Si  tertium  acceperit,  jeju* 
Det  hcbdomadas  tres;  si  quartum  aut  quintum  acce- 
perit  jejunet  hebdomadas  viginti  et  unam.  Si  quis 
comas  mcidit,  aut  faciem  suam  laniaverit  cum  gla- 
dio,  aut  ungulas  [Leg.  ungulis]  post  mortem  paren- 
tam,jejunet  hebdomadas  quatuor  ;et  postquamje- 
juoaverit, sic  communicet.  Si  aua  mulier  prsegnans 
▼oluerit.  jejiinare,  potestalem  nabet.  Herbarius  vir 
tatmulierinterfectoresinfantum,in  extremum  vitae 
com  Teuerint,  si  qumsierint  pcenitentiam  cum  luctu 
tc  fletu  lacrvaiarum.  *  Si  cessaverit  suscipere  eum, 
jejuDet  bebdfomadas  quinguaginta.  Si  (|uis  canisaut 
^lpis,  sive  acceptor  mortificaverint,  sive  de  fuste, 
sive  de  lapide,  sive  sagitta,  quae  non  babet  ferrum, 
mortuum  fuerit,  bsBc  omnia  suffocata  sunt,  non 
manducentur,  et  qui  manducaverit  jejunet  hebdonia- 
dassex.  Si  quis  sagitta  percusserit  cervum,  sive 
aliud  animal,  et  post  tertium  diem  inventum  fuerit, 
rt  forsitan  ex  eo  lupus,  ursus,  canis,  aut  vulpis  ^u- 
«laverit,  nemo  manducet,  et  (jui  manducaverit,  je- 
joDet  bebdomadas  quatuor.  Si  Gallina  in  puteomor- 
tua  fuerit,  puteus  evacuelur  ;  si  sciens  ex  eo  biberit, 
jejonet  behdomadn  una.  Siquis  mus  autgallina,aut 
&hQaid  ceciderit  in  vino,  aut  in  aliqua  [Leg.  aqua], 
debocDuIlus  bibal.  Si  in  oleum  aut  mel  ceciderit, 
47Q,oleum  expendatur  in  lucernam,  mel  vero  in 
inedicinam,  vel  inaliam  necessitatcm.Sipiscis  mor- 
toos  fuerit  in  piscina.  non  manducetur ;  qui  mandu- 
caverit,  jejunet  hebdomadas  quatuor.  Si  porcus  vel 

SalliDamanducaveritdecorporebominum,  non  man- 
ttceturyneqae  servetur  ad  semen  ;  sed  occidatur,  et 

PATROL.LXXYIIL 


A  canibus  tradatur.  Si  quis  lopus  plagaverit  antmal,  et 
mortuum  fuerit,  nemo  manducet  ;  et  si  vixerit,  et 
postea  eum  bomo  occiderit,  manducetur.  Sive  cum 
capra,  sivccum  pecore,autcum  alio  animali  sipecca- 
verit  homo  cum  ea  [Leg.  eoj,  nemo  manducet  car- 
nem  ejus  ;  sed  occidatur,  et  canibus  tradatur.  Si 
voluerit  pro  anima  sua  dare  eleemosjnam  de  bis 
pecuniis,  '  quod  fuit  de  prseda  suam  egit  poeniten- 
tiam,  potestatem  habet.  Explictt.  {PcBnitentialit  R(h 
manusy  seu  lib.  vi  Halitaarit.) 

Hactenus  Poenitentialis  Romanus,  circaquemnon- 
nuUa  notanda  et  observanda  veniunt. 

In  Prflefatione  haec  vox,  aiterumy  notanda.  Hunc 
Poenitentialem  Romanum  alterom  dicit,  quia  anteai 
libro  IV,  posuit  Pcenitentialem  ex  antiquorum  con- 
ciliorum  canonibus  excerptum. 

Primum  caput  citat  Burchardus,  lib.  xix,  cap.  33, 
usque  ad  hsecverba  :  Non  enim  omnes  clerici,  ex  Po&- 
nitentiali  Theodori  Anglorum  episcopi  paulo  con- 
B  tractius.  Haec  verba,  Consilium  dederis  pcenitenti,  sic 
exponenda  sunt,  id  est  monueris  poenitentem,  gua 
ratione  deinceps  sit  in  peccatis  vitandis  cautior. 
Postea  dicit  injuneendam  esse  poenitentiam  a  sa- 
cerdote,  dum  coniessorum  peccatorum  recordatur» 
ne  si  nolit  poenitens  peccata  retexere,  severiusjudi- 
cetur  a  sacerdote.  Haec  verba,  Susdpiat  diaconus 
pcenitenlem  ad  cofnmtintonem,  sic  explicanda  sunt, 

auod  urgente  necessitate,  prsesertim  periculo  mortis^ 
ebeat  diaconus  poenitenti,  quem  ex  profusione  la- 
crymarum  rel  similibus  signis  non  ficte  poenitere 
novit,  porrigere  sanctam  Eucbaristiam,  quamvis  de- 
fectu  sacerdotis  non  fuerit  absolutus.  Hunc  locum 
profert  Burchardus,  lib.  xix,  cap.  454,  ex  Poeniten- 
tiali  Bomano.  Idem  prorsus  statuitur  in  ordine 
Romano  iisdem  plane  verbis  in  ordine  ferise  4> 
in  capite  jeiunii ;  et  quidsimilefactum  legimusapnd 
Eusebium,  lib.  vi  Hist.  eccl.,  cap.  36,  quamvis  non 
diaconi  ministerio,  in  persona  cujusdam  Serapionis, 

Q  qui,  vi  tormentorum  victus,  cum  idolis  immolasset, 
ab  ecclesia  ejectus  est,  et  facti  poenitens  frustra  ad 
communionem  fideliumadmitti  efflagitavit.  Qui  tan- 
dcmgravi  morbo  conflictatus,  triduo  deinceps  omni 
sensuum  et  vocis  usu  caruit,  et  ad  se  reversus,  yo- 
cisque  compos  factus  nocte  nepotem  suum  ad  pre- 
sbyterum  misit,  rogans  eum,  ut  quantocius  ad  se 
veniret ;  sed  presbjter  morbo  pnepeditus  cum  ad 
senem  fegrotum  accedere  non  posset,  ejus  nepoti 
particulam  EucbarititiaB  dedit,  prsecipiens  ut  eam 
madefactam  in  ossenis  infunderet;  quod  cum  illea 
presb^tero  reversus  fecisset,  illico  senex  in  pace 
quievit.  Tria  bsec  verba  :  Humiliare  se  dehent  epi" 
scopi,  vel  presbffteri,  etc,  reperire  est  etiam  apud 
Burchardum,  Iib.  xix,  cap.  k.  Idem  prtpstabat  san- 
ctus  Ambrosius,  ut  testatur  Paulinus  presbyter  in 
ejus  Vita  :  Si  qiiidem  quotieseunque  iltt  aliquis  ad 
percipiendam  pcenitentiam  lapsus  suos  confessus  esset, 
ita  flebat.   ut  et  illum  flere  compelteret.  Videbatur 

rv  etiam  sibi  eum  taeente  jaccre.  Ita  olim  cum,  Missa- 
rum  solemniis  expletis,  pcenitentes  lacrjmis  per- 
fusi  ad  pontificis  pedes  corruerent,  sic  pontifex  la- 
crjmis  madefactus  poenitentium  etiam  pedibus  pro- 
Tolvebatur,  ut  testaturSozomenusIib.  vu  Hist.  eccl. 
cap.  46.  Quarto,  is  ritus,  mandet  ei  sacerdos^  etc, 
exstat  etiam  cap.  su(>ra  citato,  et  in  Ordine  ms,  bi- 
blioth.  sancti  Remigii  Rbem.,  ad  poenitenHam  dan- 
dam,  cum  Oratione  subsequente  ;m  qua,  utin  prsB- 
fato  Ordinesancti  Remigii,  male  legitur  ad  adoran- 
dum ;  sed  legendum  est  ad  orandumy  ut  apud  Bur- 
cbHrdum. 

Secfuens  capitulum  exstat  apud  Burchardum,  cap, 
32,  citatum  ex  Poenitentiali  Romano,  alicubi  muti- 
lum,  non  est  in  citato  Ordine  ms.  sancti  Remigii. 
Yocabulum  Tetradas  est  a  recto,  Tetras^  id;est, 
(|uarta  feriacujusque  septimanae,  ut  parasceve  sexta^ 
in  quibus  jejunantGbristiani,  praesertim  Orientales^ 
ex  antiquo  more,  ut  fuse  docuuodus  in  notis  et  ol>- 
serTationibusadconcordiamregalarom.  47 1  Infrai 

19 


459 


IN  S.  GREGORII  LIBRDM  8ACRAMENT0RUM  NOTiE. 


460 


in  eodem  CBpiie  dlciiur.Sabbato  etDominica  die  man-  A 
ducet.  ItaapudBurchardum  :  sed  t6  6'<i6&a^oadditum 
videlur  ab  lis  qui,  moremGraBcorumsecuti^Sabbalis 
DonjejunabaDt,maximccumliicJibellusFcenilcDtiaiis 
sit  EcclesiiB  Homanffi^  utclarum  estcxBurcbardo,gui 
ssepe  illumsubhoc  nomiDe  citat.  TaDdem  id  Odc  hujus 
capituli  heec  verba  exstaut,  explictt  prologus,  sed 
puto  esse  ad  GDem  capilis  sequentis  rejicieDda^quod 
videtur  membrum  esse  superioris.  Hsec  verba,  Si 
quts  non  potuerit  jejunare,  usque  ad  ista,  €<  hoc  «ci- 
tote,  citaDtur  a  Burchardo,  cap.  22,  ex  PoeniteDtiali 
Theodori.  Solidus  apud  veteres  Homauo  est  Dum- 
mus  aureus^  cujus  valorem  Dotat  Cassiodorus,  lib.  i 
Yar.,  epist.  iO  :  Sex  millia  denariorum  solidum  esse 
voluerunt.  Solidus  Fraucicus  olim  quadragiuta  dcDa- 
riorum  Dumero  computabatur,  ut  docet  Uiucmarus 
in  lib.  de  Vita  saDcti  Hemigii,  patetque  ex  sjDodo 
HhemeDsi  ii,  cao.  4i.  TaDdem  ad  duodecim  dena- 
riorum  vaiorem  redactus  est. 

SequuDtur  quidam  Psalmi  ad  daDdam  poeniten*  B 
tiam,  qui  etiam  exstant  apud  Burchardum,  lib.  xix, 
cap.  1,  sed  ibi  inlegri  dicendi.    Orationes    totidem 
sunt,  sed  secunda  et  tertia  diverSiB  sunt.  Apud 
Canisium  non  habeturro  Oremus,  sed  dic  Orationem, 

Sequitur  Oratio  impositionis  manus,  quae  apud 
Burchardum  secunda  est  inter  Orationes  praefatas. 
Uaec  Oratio  dicitur  impositionis  manus,  quia  olim 
sacerdos  dando  pGenitentiam  manumcapiti  pGeniten- 
tis  imponebat,  Orationem  hanc  vel  aliam  similcm 
recitando.  Concilium  Agathense,  can.  45  :  Pceniten' 
tes,  tempore  quo  pwnitentiam  petunt,  imposilionem 
manuum,  et  cilicium  super  caput  a  sacerdote,  stcut 
ubtque  constitutum  est,  consequantur,  Oratio  sequens 
non  est  integra  upud  Henr.  Canisium;  integram  ha- 
bes  in  Ordine  Romano,  in  ordine  feriae  v  in  Ccena 
Domini.  Reposui  etiam  me,  (]uia  in  nostro  Cod.  ms., 
quemadmodum  apud  Canisium^  male  legitur  etiam 
ego,  in  Oratione  tertia  legitur  ut  quod,  quemadmo- 
duro  et  apud  Canisium  ;  at  apud  ijurchardum,  et  in  q 
Ordine  Homano,  iegitur  ut  quos. 

In  primo  capite  secundee  partis,  hasc  verba,  Si 
clericus  homiciaium  fecerit,  videntur  esse  superflua. 
Ad  haec  verba,  Si  laicus,  subaudi,  non  voluntarie  ; 
quiapaulo  post  a^it  de  homicidio  voluntario  laici. 

In  secundo  capitc  clericus  Cujus  gradus  est  altior, 
est  episcopus^  aut  presbjter^  aut  diaconus.  Ad  illa 
verba,  sigradum,  aut  votum^  subaudi  ro  habuei'it. 
Finis  capitiscorruptus  est,  el  ita,  ut  arbitror,  casti- 
gandus  :  Si  qua  de  mulieribus  quae  fornicatse  sunt  in- 
terfecerit  quas  nascuntur,  primum  constitutum  usque 
ad  exitvm  vetat  (supple)  communicare.  Verum,  ut 
juxta  id  quod  definiium  est  humanius  aliquid  conse- 
qucUur,  constiluimus  ut  eam  decennii  tempore,  secun: 
dum  gradus  qui  constittUi  sunt,  pwniteat.  Et  htec 
nibil  aiiud  sunt  quam  canon  2i  concilii  AncvraDi. 

Cap.  3,  de  perjurio,  i®  heec  y erbei,  Siquis  vero 
coactus  pro  necessilate,  etc  ,  a  Burchardo,  lib.  xi, 
cap.  6,  citaotur  ex  PoBDiteDtiali  HomaDO  :  Tamen 
P(Bnitcniialis  Romanus  preecipit,  etc.  Sf  quis  coactus  " 
pro  vita  redimenda,  vet  pro  qualibet  causa  vel  necessi- 
tate  se  pejeratt  quia  pltu  corpus  qttam  animam  dilexe- 
ratj  tres  Quadragesimas,  atiijudicant  tres  annos,  unum 
ex  his  in  pane  etaqua  pcBntteat.  2«  Habc  etiam  verba, 
Si  quis  perjuraverit  per  cupiditatem^  etc,  citantur  a 
Burchard(n  lib.  xix,  cap.  7,  ex  Poenitentiaii  Romano 
in  hunc  modum  :  Tamen  t*oenitentiatis  RomanuspraB- 
cepit,  si  quis  per  cupiditalem  se  periuraverit,  omnes 
res  suas  vendat.  et  pauperibus  distribuat,  et  monaste- 
rium  ingressus  jugi  pwnitentix  se  subdat. 

Cap.  4,  post  To  quadrupedem,  legendum  furaverit, 
vel  qoid  simile.  Habc  vcrba,  vet  qualibet  meliorem 
prmidiumt  corrupta  sunt,  et  lcgendum  arbitror  Vet 
quamlibet  meliorem  pecudum,  st  prmidium.  Hoc  au- 

•  In  Jul  PoBoit.  habes,  art.  31  :  Si  quis  Knlen- 
das  Januarias  in  cervoto  vel  vicola  vidit,  tres  annos 
pcBniteat.  Conjiclt  autem  docttfls.  Mabiiionius  legen» 


tem  caput  4  citatur  a  Burchardo,  lib.  xi,  cap.  58  ex 
Pa?nitentiali  Theodori,  ^^^^c^^^^i^^r^c^i^s^^^Suo, 
si  cui  prior  emendatio  tbrie  non  placuerit^  illud 
corrigemus  ;  legendum  itaque  :  Si  quis  clericusfur- 
tum  fecerit  capiUxle,  id  est  qtmdrupedia  tulet^t,  velca- 
sam  ruperit,  vet  fregerit,vel  priesidiumfuraverit.  Ubi 

ftrsesidium  estsubstantia,  quam  quis  in  t>onis  mobi- 
ibus  possidet.  Concilium  AurelianeDsem,  can.  44  : 
Prcesidiis  de  omni  commoditate  in  episcoporum  po- 
testate  durantibus.  CoDsilium  ParisieDse  iv,  can.8  : 
Comperimus,  dcficienie  abbate,  presbylero,  vel  his  qui 
per  titutos  deserviunt^  prsesidium  qnodcunque  in  mor- 
tis  periculo  dereliquetinl,  ab  episcopo  vel  archidiacono 
diripi,  Gregorius  Tur.,    Hb.  vi  Hist.,  cap.  4  :  Irrue- 
runt  in  domos  Lupi,  et,  direpto  omni prxsidio,  fingeih 
tes  se  illud  in  ihesauro  regis  rccondcre^  suis  eum  domt- 
btuintulerunt,  Marculphus.  formula  67,  de  haeredi* 
tatis  iDter  parentes  divisione  :  Accepit  ttaqt^eiil.  vil- 
las  nutictipatas  t//.  sttas  ibi  cum  manciptis  imUis  itl. 
De  prsesidio  vero  drappos,  fahricaturas,  vel  omne  «»• 
pellectHe  domtts  quidquvi  dici  vel  nominari  polest  Sjpa- 
vattntia  intei*  sevisi  suntdivisisse.  Et  formulaGQdixit: 
Prxsidtum  tUrituque  sextis.  Per   qua$  verba  intclli- 
gere  videtur  servos   et  ancillas     Sequitur  poena  in 
sepulcrorum  violatores,  qui  ut  eruerent  tnesauros 
mortuis  pro  more  temporum   illorum  consepultos, 
sepulcra  violabant,  ut  videre  est  apud  Cassiodorum, 
lib.  IV,  epist.  48,  de  quodam   Laurentio  presbyfero 
qui  sepuicrum,  ut  inde  aurum  raperet,   violavcrat. 
In  quod  scelus  olim  multis  ac  diversis  poenisa  le^i- 
bus  fuit  animadversum.    Bdicto  Theodorici  regis, 
cap.  itO:  Qui  seputcrumy  destrtixertt,  occidalur.  L. 
Salicse  tit.  i7,  lib.  i  :  Si  quts  hominem  mortuum  effo- 
derit.  et  exspoliaverit  octo  denariis,qui  faciuntsolidos 
ducentos,  culpabilis  jttdicetur.  Legis  Langobardorum 
lib.  \,  tit.  12.  1.  2  :  Si  quis  sepulturam  Iwminis  mor- 
tui  ruperit,  et  corptis  exspoliaverit.  componat  parenti- 
bus  mortui  solidos  octoginta.  Hae  leges  et  multa;  alis 
similes  latse  sunt  ob  thesauros,  qui  in  sepulcris  re 
condebantur,  et  preliosas  mortuorum  vestes,  de  qui- 
bus  infra. 

Cap.  5,  per  haec  verba,  Si  quis  pro  amore  makli' 
ctis  sit,  iDtelligitur  is  qui  philtris  seu  iDcaDtationibas 
amatoriis  ad  se  trahit  amorem  mulierum  aut  pucro- 
rum,  ut  videmus  iu  pharmaceutriis  TheocritL  et  Vir- 
giliL  et  iu  Pseudomaute  Luciani^  qui  eas  vocat 
T«;  ydpvTOL^  iTrl  t6c?  fpwrtxot?,  id  est,  veoeres,  seu 
gratias  ad  amorem  coDciliaDdum.  Maxima  autetn 
pars  hujus  capitis  profertur,  ab  Ivodc  CarDotensi, 
p.  45,  cap.  446,  ex  PoeoiteDtiali  Theodori  iseJin 
quibusdam  variaL  1d  Gdc  capitis  adversus  immisso- 
rem  tempestatum  poeDa  statuitur,  quemadroodum 
apud  Burchariium,  lib.  x.  cap.  28,  ex  Romano  Poe- 
DitCDtiali.  Sedejusdem  libri  cap.  8,  ex  eodem  Poe- 
nitentiali  Homano,  statuitur  pipna  in  eumquicredil 
esse  aliquos  tempestalu  »•  immissores,  quae  secura 
pugnare  vi«lentui*.  Agobardua,  Lugdunensis  episco- 
pus,  libellum  edidit,  in  qiio  damnaleos  qui  crcduot 
esse  aliquos  tempestatem  immisorcs  ;  et  auctor 
quffistionum   inter   opera  sancti   Justini   martjris, 

3uaDst.  34,  scribit  non  hsec  posse  fieri  ma^orum  io- 
ustria  ;  aitqueejusmodihominesappe]lariyf^^t»x- 
Tft^ :  Latini  yocaui  tempestarioSf  utscribunt  A^ar- 
dus  ibidem,  et  Benedictus  lcvita,  lib.  i  Capit,  tit. 
64,  et  haec  tempestas  dicitur  atira  levatitiat  utscribit 
Agobardus. 

Cap.  6,  notanda  sunt  haec  verba, '  Siquis  in  Ka- 
lendis  Jantmriis,  qtwd  multifacitmt,  et  incervulodttcit, 
aut  in  vetulavadit,  quae  sumpta  sunt  ex  concilio  An- 
tissiodorensi,  can.  4  :  Non  hcet  Kaiendis  Jantiariive' 
tulo  aut  cervolo  facere.  Mcminit  Burchardus,  lib.xix, 
cap.  5  :  Fecisti  atiquid tale quod  pagani  fecerunt.etad- 
huc  faciunt  inKaiendisjanuarii  incervotoetvegula.  Si 

dum  tntola  pro  vitula.  Aliam  eiusdem  coDJecturam 
vide  ibidemi  Musei  Italici  pa^.  394. 


461 


UH  S.  GREGORII  LlfiRHM  SAGRAHENTORUH  NOTiE. 


m 


fecUU,  triginta  dies  in  pane  et  a^a  pceniteas,  Et  A 
saoctus  Paciaous  episcopus  BarciDonensis,  Parse- 
nesi  ad  pcenilentiam  :  Hoc  etiam  puto  proxime  cer- 
vnltts  itle  profectt,  ut  eo  diligentior  fieretj  quo  im- 
preuiut  notabatur,  et  tota  illa  reprehensio  expressi  ac 
setpe  r<  petiti  non  compreasiue  videatur,  sed  erudiis' 
<«473  ivxuriam,  me  miserum  !  quid  ego  facinoris 
admtsi  f  Puto,  ncscierant  cermlum  faeere,  nisi  illis  re- 
prehendeniio  monstrassem.  hmc  erat  superslitio,  ut 
Kalendis  Januarii  homines,  ferarum  ct  pecudum  for- 
misassuniptis,  bucetiliuc  petulantius  discursarent, 
ut  docuimus  in  nolis  et  observationibu^  ad  Concor- 
dam  regularum,  cap.  50,  §4.  Ineodem  capitenostri 
PcEoitenlialis  haec  sequuntur : "  Si  quis  sortes  habtie' 
rit  quas  sanetorum  contra  rationem  vocant.  His  similia 
refert  Burchardus,  Jib,  10,  cap.  9,  ex  Poenitentiali 
Romano  in  hunc  modum  :  Auguria  vel  sortes  quae  di- 
cuntur  falsce  sanctorum,  vel  divinafiones,  qui  eas  ob- 
tervaverint  velq  inrumcunquescripturarum  ;v^lvotum 
tarerint,  v<  l  pertolverxnt  adarhorem,  vel  ad  lapidem,  B 
vel  ad  quamhhet  rem,  excepio  ad  ecrl^iam,  omnes  ex^ 
communieentur.  Sequilur  :  Si  quis  ad  arboresvel  fon- 
tes,  e(c.  Hsec  ^  sumpta  sunt  ex  conciiiis  Agathensi, 
can.  4i,  Turonensi  lu  can.  22,  et  Antissiodorensi, 
can.  3  et  4.  Sequitur  :Si  quis  mathematicus,  etc.  ibi 
79  mathematicus  est  magnus.  Proprie  tamen  is  estqui^ 
bora  nativitatis  inspecta,  quse  cuique  vcntura  sunt 
p«rscrutatur.  Sanctus  Augustinus,  lib.  n  de  Doctrina 
Chrisiiana.  c.  24  :  Qui  genethliaci  propter  natalium 
dit  rnm  inspectiones,  nunc  autem  vulgo  nuUhematici 
vocaiiur.  Spartianus,  in  Severo:  Tunc  in  quadam  ci- 
vttate  Africnna  sollicttus  malhematicum  consuluisset, 
posttaque  hora  ingentia  vidtsset  ctstrologus.  Lampri- 
dins,  in  Antonino  Diadumeno :  His  diebus.  quibus 
iUe  uatus  est,  mathematici,  accepta  genitura  ejus,  ex- 
eUtmaverunt.et  ipsum  Filium  imperator\s'es$e,et  ipsum 
imperatorem.  Eteorumars  dicitur  mathcsis.  Spartia- 
nus  in  ^lio  Vero,  et  in  Severo  :  Genituras  sponsa- 
rum  inquirebat,  ipse  quoque  matheseos  peritissimus.  Q 
Mentem  hominis  tollere  est  vim  imaginativam  ejus 
itaturbare.  ut  se  existimet  jnmentum  esse  aut  ali- 
qaod  brutum,  ut  muiier  illa  apud  Pailadium  quae  se 
JDmentiim  esse  credebat,  quam  bcatus  Macarius 
iEgyptius  sanavit,  et  quondam  ProetifiIiae,etii  quos 
Circe  detnentHverat,  quemadmodum  olim  poet»  fa- 
bolai  sunt.  Lib  vi  legis  Wisigothorum,  tit,  2,  1.  3, 
didtur  :  Et  hi  qui  per  invocalionem  dwmonum  mentes 
hominum  conturbant.  Sequitur  tigaturarum  prohibi- 
tio,  de  quibus  agit  sanctus  Augustinus,  lib.  ii  de 
Doctrina  Chnstiana,  cap.  20 :  Ad  hoc  genus  pertinent 
omnes  etiam  lipaturce,  atque  remedia,  qua  medicorum 
quoque  disciplina  eondemnat,  sive  in  quibusdam  notis, 

Juas  characteres  vocant,  sive  in  quibusdam  suspenden" 
is  atque  lUigandis  Etcap.  29:  Aliud  est  enim  dicere  : 
Tritam  istam  herbam  si  biberis,  venter  non  dolebit :  et 
aliud  est  direre :  Istam  herbam  collo  si  suspcnderis,  ven- 
ter  non  dolehit.  Meminit  Ammianus  Marcellinus, 
lib.  XV :  Si  quts  remedia  qiuirtancB  vel  doloris  alterius  ^ 
collo  gestaret,  etc.  Et  sanctus  Bonifacius,  epist.  ad 
Zachariam  papam  :  Dicunt  qtwque  se  ibi  vidisse  mu- 
lieres  pagano  ritu  phylacteria  et  ligaturas  tn  brachiis 
tt  cruribus  habere,  Consule  qufe  de  phylacteriis  et 
amoletis  seripsimus  ad  Concordiamregularum,  cap. 
3,  §  6.  Id  quod  sequitnr :  Si  qui  simul  edunt  festivita- 
tem,  etc,  nihil  aliud  est  quam  can.  7  synodi  Ancy- 
raoae,  obi  biennio  subjacere,  significat  esse  in  tertio 
gradn  Poenitentium  qui  uffojrrwo-ts,  id  est,  substratip 
dicilur  ;qua  poenitentes  hujusgradus  substornuntse 
episcopis,  rum  eis  episcopi  manusimponunt,  ut  supra 
Dotalum  esl.  Haec  autem  verba,  Et  sic  suscipi,  sic 

■  lo  judicio  popnit.  Sacramentarii  Gallic,  art.  26: 
8i  quis  aortes  sanrtorum  contrarationem  invocat,  elc, 
ttbi  observat  noster  Mabillonius  ejustnodi  sortes  fieri 
per  sacros  Codices.  Qus  hic  sequuntur  id  non  obscure 
lODuunt. 

k  Idem  fere  bahetur  in  laudato  Judicio  pcooit.» 


explicanda  sunt,  ut  ille  post  ^dum  substrationis 
suscipiatur  in  gradu  consistentiae,  ut  oret  in  Missa 
cum  fidelibus,  ut  supra  dictum  est.  Ista  autem,  Qua 
obedire  oportel,  et  postoblationem,  eUu,  corrupta  sunt, 
et  ita  ex  eadem  synodo  castiganda :  Et  postea  an  eum 
oblatione  sint  admittendi,  oportet  unius  cujusque  spiri- 
tum  probare,  et  vitam  singulorumcognoscere.  Haec  ver- 
ba,  Singuli  tantum  vitium  hoc  fecerit,  corrupta  sunt, 
et  legendum  est.  Si  gulce  tantumvitiohocfecerit.RadQ 
verba,  474  ^^^  oblatione  communicet,  capienda 
sunt  de  communione  in  Oratione  et  precibus,  assi- 
stendo  Missss  integrae  cum  fidelibus,  sine  tamen  obla* 
tione,  hoc  est  sine  EucharistisB  sumptione.  Sequitur 
tandem,  Si  quis  manducaverit  sanguinem,  etc.  Ferunt 
Act.,xv  cap.,  sanguinis  comestionem  prohibitam 
fuisse,  ut  etiam  postea  in  vi  synodo,  can.  67,  ubi 
prohibetur  coraestio  sanguiniscujuscunque  animalis, 
non  solum  quavis  arte  conditi,  sed  etiam  quocunque 
roodo  comedatur ;  et  hsec  pro  more  Ecclesiae  Orien« 
talis.  Quod  etiam  aliquando  in  Ecclesia  Occidentali 
fuit  observatum,  ut  liquetexepist.  Ecclesiarum  Lug* 
dunensis  et  Viennensis  ad  Ecclesias  Asi»  et  Phrygiae, 
apud  Eusebium,  Hb.  y  Hist.  eccl.,  cap.  i^  in  qua  Bi- 
blis  martyr  respondens  calumniae  paganorum  dicit : 
Tifh^  av  nai^ioL  ^flcyoccv  ocroiovTOC,  oc^uiq^c  oCkQytin  iwa^f 
odtia.  fotytbt  c^ov  ;  idest :  Quomodoiliiinfantes  come- 
derent,  quibus  ratione  carentiumanimaiium  sangui- 
nem  edere  non  licet?  Sed  ubique  usitatum  in  Occi- 
dentali  Ecclesia  non  fuit.  Nam  quidam  Actorum  lo- 
cum  i  n  tcr  pretantur  de  bomicidio,  et  sanguinis  humani 
effusione,  ut  sanctusPacianus  episcopus  Barcinonen- 
sis  in  Paraeoesi  ad  penilentiam. 

Cap.  7,  statutum  adversus  membrorum  sui  ipsius 
mutilationemsumptumestexcanone23apostoIorum, 
in  quo  statuitur  ut  laicus  seipsum  mutilans  excom- 
municationi  subjaceattribus  annis.  Quodspectat  ad 
avorsum  voluntarie  factum,  hocfacinuscapitaliposna 
plectitur  lib.  xxxix,  ff.  de  Poenis,  et  can.  92  synodi 
Trullensis.  Usnrarum  prohibitio  sumpta  est  ex  ca- 
none  47  synodi  i  Nicaensa,  in  quo  usurseprohibentur. 
Servi,  alieni,  videlicet:  et  ingenui  venundatio  inter- 
dicitur  lib.  v  legis  Wisifjothornm,  til.  iv,  1.  11  etl7. 
In  PoenitentialiTheodori,  apudBurchardum.lib.  xix, 
cap.  85,  tribus  annis  poenitenti»  hoc  facinus  ani- 
madvertitur.  Haecverba,  Si  quis  aream^  etc.,  ita  ci- 
tantur  a  Burchardo,  lib.  xix,  cap.  86,  ex  Poenitenliali 
Romano  :  Si  quis  domum  vel  aream  cujusi^nque  vo^ 
luntarie  igne  cremaverit,  sublata  vel  incensa  omnia  re- 
stituat.  et  tribus  annis  pcenitentiam  agat.  Et  apud 
eumdem,  lib.  v  ejusdem  libriin  examine  pcenitentis 
hsec  habentur :  Concremastidomum  vel  aream  alterius 
odii  meditatione  ?  si  fecisti,  redde  damnum^  et  unum 
annum  per  legitimas  ferias  pceniteas,  Hoc  decretum, 
Si  Quis  periram,  etc.,  in  hunc  modum  ex  Poeniten- 
tiaii  Romanoa  Burchardorefertur,Iib.xix,  cap.  101: 
Qui  per  rixam  ictu  debilem  vel  deformem  hominem  /c- 
eerit,  reddal  impensas  medici,  et  medium  annumpceni- 
teat.  Si  laicus  per  dolum  sanguinem  effuderit,  reddat 
illi  tantum  quantum  nocuit ;  et  si  non  habet  unde  red- 
dat,  solvat  tn  opera  proximi  sui,  quandiu  ille  infirmus 
est ;  et  postea,  quadraginta  dies  in  pane  et  aqua  pceni* 
teat,  Sequitur :  Siquis  de  ministerio  Ecclesix,  ctc.Ubi 
ministerium  sanctse  Ecclesifie  sunt  vasa  sacra  seuar- 
gentea.  Deinde  post  t6  Ecclesice,  videtur  deesse  prce- 
positio  ad;legendum  igitur,  c  Si  quis  de  ministerio 
Ecclesige  ad  qualecunque  opiis,  etc.  Tandem  sequitur : 
St  quiscum  animalibus peccacerit,  etc.  Quod  nihil  est 
aliud  quam  canon  16synodi  Ancyranae,  ubi  legitur 
ccxoTarrji;,  id  est,  viginti  annorum,  hic  vero  triginta 
annorum  Caetera  mutila  sunt.  In  his  verbis  commu" 

arl.  27  :  Si  quis  ad  arhores,  vel  ad  fontes,  aut  cancel* 
/o«....  volum  voverit....  tres  annospceniteat,  etc. 

c  In  Jud.  pcBQit.  le^itur,  arl.  38:Si  quis  aliquid 
de  ministerio  sanclm  Ecctesise  fraudauerit,  vei  negtexe"^ 
rit,  septem  unttos  pwnHeat^  eto. 


m 


m  8.  GRECK>Rn  LIBRUH  SACRAMBNTORUM  NOTiC. 


161 


nionem  nureatur,  deest  tA  Orationum.  Postea  adde :  A  Post  t«  negligent  adde  fuerit.  Apud  Burchardum  le 


Cum  in  communtone  qwnqu€  annos  perseveraveritf 
oblatumis  sit  particeps,  Pro  eorum,  lege  ejus.  Haec 
verba,  Incessanier  ad  peccandum,  redundant.  His  ver- 
bis,  Subjaceant,  adde,  et  communionem  precum  con- 
sequantur.  Ad  haec  verba,  quinque,  snbaudi  annos. 

Cap.  8,  haec  constitulio,  Eptscopus  faciens  fomica- 
tionem,  etc,  habeturcan.  25  apostolorum,  et  apud 
Burchardum,  lib.  XTii,cap.  39,  ex  Poenitenliali  Theo- 
dori.  Sed  hic  locus,  Prcelato  ante  monachi  votum,  cor- 
ruptusest,  et  siciegendum  est  ex  codem  Poeniten- 
tiali  Theodori,  47  5  Presbyter  autem,  pralato  mona- 
ehi  voto,  id  est,  qui  nulli  voto  monachatus  obnoxias 
est.  Superpositio  autem  hoc  loco  abstinentia  est  a 
cibo  die  solido  et  integro  ;et  superponere  est  integro 
die  a  cibo  abstinere,  est  et  iejunii  superadditio,  di- 
latatio  ; superponere  est  dilatare  jejunium,  Graece, 
uTTtpQio-t;,  id  esl,  superpositio,  quo  vocabulo  utitur 


gitur  :  Et  qui  uegkxerit,  quaternis  diebus  suam  tiegli- 
gentiam  sdlvat.  l^ioco  •  istorum  verbonim,  Et  invenio' 
tur  aliquid,  apud  Burchardumlegitur  IJt  noninveriia- 
tur.  Prior  leclio  potior  esl,  quia  declaratur  qaid 
facicndum  sit,  cum  aliquid  de  sacriGcio  invenilur 
At  haec  verba,  Et  si  inventum  fuetnt,  aliterleguntur 
apud  Burchardum  :  Si  vero  sarrificium  invenlum  fue- 
ritflocus  scopismundetur,et  stramen,  ut  supra,  igne- 
tur,  et  cinis,  et  supra,  recondatur,  et  Sacerdos  viginti 
dies  pceniteaf ;  ubi  lcgendum.  igni  detur.  Quod  sequi- 
tur,  Si  de  calice  per  negligentiam,  etc.  exstat  apud 
Rurchardum,  lib.  v,  cap.  47,  ex  decretis  Pii  pape 
cap.  3,  ubi  corrupte  legitur  linguabitur,  476  sed 
scribendum  lingua  lambatur.  In  sequenti  articulo,  abi 
To  vicibus  scribitur,  deest  vocabulum  numerum  ei- 
primens.  In  capite  citato  Burchardi  deest  t6  vicihm. 
Appellatur  hic  Oratio  Dominicapmcuiosa.quiaolim 
illam  in  Missa  cum  tanla  reverentiaet  caulela  reci- 


sanctus  Cyrillus  Hierosoljmitanus,  Catech.  18 :  Pro- 

pter  labores  autem  provenientes,  «x  yt  rf}<;  uTrsoOso-ift)?  g  talAntSacerdotes,  ut  ^rande  piaculum  se  adroisisse 

t;o{  vjjffTtta?  TiJ?  ;raoao7tf vij «  xai  Ti5?  aypuTrvta;,  id  est,      crederent,  si  inter  recitandum  vel  leviterb  tilubas- 


ex  superpositione,  dilatatione  superadjectionejejunii 
parasceves,  et  vi^iliae  ;  et  uTrepTtOsaOat,  id  est,  super- 
ponere,  dilatare  jejunium,  superaddere;  quo  vcca* 
Dulo  utuntur  Dionysius  Alexandrinus  in  epistola  ad 
Basilidem,  etsanclusEpiphaniusinexpositione  fidei. 
Tandem  hoc  vocabulum,  Quinquagesimis  corruptum 
est,etIegendum^tn^uapMima?,inteIIigiturqueQuin- 
quagesima  paschalis,  idest,  dies  illi  (|uinquaginta  qui 
intercedunt  inter  utramque  solemnitatem  Paschatis 
et  Pentecostes,  qui  ex  more  anliqao  jejunio  vacant. 
Cap.  9,  Si  catisanegligensy  lege  si  causa  negbgentix, 
In  his  verbis,  pro  Oonis  rebus  offerre,  t6  rebus  redun- 
dare  videtur.  Sed  de  hoc  loco  infra.  Sequitur,  Si  quis 
prcebet  ducatum  barbaris,  Aliter  apud  Burchardum, 
et  fusius  haec  proferuntur  lib.  xix,  cap.  103,  ex  Pce- 
nitentiali  Romano :  Si  quis  proebet  ducatum  super 
Christianos^  ut  deprcedentur,  et  non  acciderit  strages 
Christianorum,  tres  annos  p(eniteat ;  sin  vero,  ejectis  q  vel  relinquere,  vel  quid  simile.  Hhpc,  si  quis  ChrisliO' 


sent.  Haecverba,  Si  quis  nonpcmitet,  intelligunturde 
his  qui.  dum  sanisunt,  adp«£nitentiamnon  veniunt, 
sed  eam  in  infirmitate  pclunt.  Hi  autem  tres  articuli 
de  pcenitentia  sumoti  sant  ex  conc.  Carthagio.  iv, 
canonibus  76,  77  78  et  79.  Hsec  verba,  Sed  tton  illa, 
qui  dimisH,  corrupta  sunt,  et  legendura,  SednonilU, 
quam  dimisit,  id  est,  aqua  separatus  est  Haec  verba, 
Si  quis  nolendo  parentibus  orddit  hominem,  ita  expo- 
nenda  sunt:  siquis.  prGetervoluntatem8uam,cogDa- 
torum  aut  propinquorum  suorum  servum  occiderit. 
Nam  hoc  loco  parentes  suntpropinqui  et  cognati,  et 
homo  is  estqui  servilis  est  conditionis,  de  quo  vo- 
cabulo  consule  Cujacium,  Feud.lib.  i,  etFredericum 
Lindenbrogium  in  Glossario,  etin  notatis  ad  Paalum 
Warnefridum,  I.  iv  de  Gestis  Langobardorum,  c.  3. 
Haec  verba,  Si  qua  mulier  suaserit  alteri  mulieri  ma- 
ritum,  mutila  suot,  sed  addendum  est  t6  dimitlere. 


armis,  usque  ad  mortem  mundo  mortuus  vivat.  Postea 
prohibeturmanducare  carnem  animalium,  quorum 
mors  ignoratur,  nefortemorticinium  aut  suffocatum 
comedatur.  Haec  verba,  Pweri  sermocinantes,  etc, 
usque  ad  finem  capitis  citanlur  ex  Foenitentiali  Ro- 
mano,  a  Burchardo,  lib.  xvii,  cap.  56,  ubi  legitur 
Pueri  soli  sermoctnantes,  nempe  de  fornicatione  cinffi- 
dicsi.intrasemetipsoSfMi  paulo  ante  dixit  :  Post  t6 
oscult$m,m  loco  citato  ponitur  particula  non,  q^wd 
peccatum  ibidem  quinque  superpositionibus  animad- 

vertitur. 
Caput  lOsequitur,  cujus  titulus  corruptus  est,  et 

lcgendam  De  defeclibus  circa  sacrificium.   Quidam 

ex  his  peccatis  circa  sacrificium  Missae  exstant  in 

Poenitentiali  ms.  sancti  Columbaniabbatis  Luxovien- 

sis  in  Burgundia.  Hocaotemcaput  prolixum  est.Sed 

Eiito  unico  plura  titulo  comprehendi,  et  excriptorem 
uius  Poenitentialis  usum  fuissecorruptoCodice,  aut 


norum  Chtistianum.  viderit  ambulantem,  elc.,  sunt 
corruptissima,  quae  ita  castiganda  esse  conjicio,  Si 
quis  Christianorum  Christianumviderit  ambulantem.vel 
oberrantem,  et  non  monstraverit  ei  viam.  sit  excommU' 
nicatus,  vel  quid  simile  reponendum  est ;  quemad- 
modum  sequentibus  verbis.  parentem  suum  vendide- 
rit,  haec  sunt  praeponenda,  siquist  utlegatur,  siquit 
parentem  suum  vendiderit. 

Haecconstitutio,  Si  tertium  acceperit,  etc.,  notan- 
da  :quamvisenimbigamos,  trigamos,etc.,  perraittat 
Ecclesia,  quia  tamen  haec  poly^amia  seu  nuptiarum 
repelitio  aliquid  incontinentife  in  hominc  notat,ejus- 
modi  homines  praeter  irregnlaritatis  notam  quibus- 
dam  aliis  poenis  olim  subjacere  voluit.  Saoctus  Ba- 
silius,  epist.  1  canonica,  ad  Ampbilochium,  digamos 
duobus  annis,  tri^amos  quinquea  fidelium  societate 
segregavit.  ConstilulioConslantini  Porphyrogennelee 
imperatoris,   facta  anno  mundi    vicioivcxxix. 


certe  ipsi  defuisse  diligentiamexscribendi.  Quae  vero  q  quadrigamos.  dum  in  hoc  statu   permanseriot,  ab 


in  hoc  capitulo  spectantadsacriGciumMissae.exstant 
apud  Durchardum,  lib.  v,  capitibus  51  el52,ex  Poe- 
nitentiali  Romano ;  sed  in  quibusdam  variant.  Quid 
sit  chrismal  supra  dictum  est  agendo  de  basilicae 
dedicatione.  Haecverba,  Vtsimens  gravattis,  etc, 
corrupta  sunl,  et  legendum,  ut  sumens  sacrificium 
gravatus  saturitate  veniris,  etc.  Sequentia,  Diaconus 
oblivisrens  oblalionem  offerre.  etc,  corrupta  sunt. 
Apud  Burchardum,  cap.  51  libri  citali,  legitur :  Dm- 
conus  obUviscens  oblatwnem  offerre,  donec  offeratur 
linteamen,  quando  reciiantur  nomina  patisantium,  si- 
militer  pieniteat.Seqmiur^Siautew  in  farina,  etc 
Videntur  ante  hsec  verba  quaedam  dcessc.  Pro  (/tto- 
dragenaSj  apud  Burchardum  legitur  quadragesimas. 

•  Judic.  poenit«ntia1.,  art.  46,  ita  babet:  Sacerdos 
qui  offert,  ei  ceciderit  de  manihus  ejus  Eucharistia  in 
ierra,etnon  invenerit  eam,  scopa  piunda  seopet,  et 
comburat  igne,  etc. 


omni  coetu  ecclesiastico  sepnrari.  et  teinpli  ingressa 
arceri  jubet,  ut  refert  Theodorus  Balsarao  ad  epist 
citatam.  Quid  sane  slatuisset  ille  imperalor  de  illo 
hominequi  Roinae  tempore  sancti  Hieronjmi  vjginli 
uxoribus  superstes  fuerat,  et  de  illa  muliere  qu« 
jam  duo  et  viginti  maritos  composuerat  ;  qui  tan- 
dem  siinul  matrimonio  conjuncti  sunt,  exspeclanli- 
bus  summo  studio  Romanis  quis  e  duobus  alterum 
efterret ;  quod  cum  viro  conligisset,  coronatus  iile 
et  palmam  ferens  uxoris  feretrum  prsecessil, ut  scri- 
bit  sanctus  Hieronymus,  epi  4.  ad  Ageruchiam?  Leo 
Philosophus  imperator  ecclesia  ejectus  est,  quod 
quadrigamus  esset,  ut  scribit  Cedrenus. 
Quod  sequitur,  Si  quis  comas  incidii,  etc,  propter 

J>  Jud.  Poenit.,  si  tuioaverit sacerdos  super  Oralione 
Domtn,,  die  uno  inpnneet  aqua.  Vide  notam  Mabil- 
looii  ad  huac  iocum.  Tuioaveril  bic  idem  est  ao 
tUubaverit^ 


i6S 


IN  S.  GREGORll  LIBRUM  SACRAMBNTORUM  NOTiG. 


46« 


soperstitionem  pa^anicam  statuitur.  Nam  pagani,  A  gulsB  erant  bisulcce,  seu  bifidfiey  id  est  duos  macrones 


dunQ  mortuos  efTorebant,  et  sepeliebant,  mercede 
couducebant  mulieres,  quie  morluum  flercnt,  lauda- 
rent,  aliosque  ad  hoc  excitaretit,  sibique  crinesinci- 
derent.  ac  gcnas  laniarent,  quie  Praeficsdicebantur* 
Nonius  Marcellus,  cap*  1  :  Prseficw  dicebantur  apud 
veteres^  qux  adhtberi  solent  funeri,  ul  flerenty  et  fortia 
facta  laudarent.  Glossse  veteres  :  Prcefica  h  ^po  t^( 
x)ivi}{  cj  T^  cx^ioo^  xoTrro^tviQ,  dpqvu^o;  krs  tKfoadvy 
id  est,  qus  lectum  prfiecedens  in  elatione  mortui  la- 
Dislur,  qu»  in  eiatione  mortuilugubrecarmencanit. 
Glossae  veleres  mss.  bibliolh.Corbeiensis  harumme- 
minere  :  Pr^jeficte  principes  planrtus,  ilunc  morem 
nobis  declarat  Scrvius,  in  iii  /Eneidos  :  Moris  fuit 
apmd  veieres  u/  ante  rogos  humanus  sanguis  effunde" 
retur  vel  eapiivorum,velgkuiiatorum,quorum  si  forte 
copia  non  fuissel,  lanianles  genas  47^  '<<t*^  effunde^ 
bant.  Idquevidetur  In  legexii  tabuTarum  apudCice- 


habebantincurvos,  ut  clarum  est  ex  eodem  hjmno  : 

....  Sponte  nudas  offerens 
Custas  bisulcis  exsecandas  ungulis 

Unde  infra  appellatur  ungula,  hiulcus  mucro. 

Scindunt  utrumque  militcs  toterrimi 
Mucrone  hiulco  pensilis  latus  viri. 

Et  hcec  de  ungulis.  ro  Herbarius,  quod  seauitur,  est 
vencficus,  478  ^^  herbas  maleficas  et  nerbarum 
venena  quibus  veneficus   utitur    Unde  vocabulum 

Callicum  enherber,  id  est  veneno  aliquem  necare. 
Vetus  poBta : 

Soubs  gist  le  frais  serpent  en  herbe, 
Fuyez,  enfants,  car  ii  enherbe. 

Ante  haec  verba  :  Si  cessaverit  suscipere  Sum,  desun'' 
nonnuUa ;  non  enim  cohserent  ista  superioribus.  Vo- 


ronem,  lib  n.  de  legibus,  ubiejusmodi  insania  pro-      cabulum  accej)/or corruptum  est ;  lege  accipiter.  Hic 


quod  aUa.s  naenia  dicitur.  Ejusmodi 
capillos  scindebant,  ut  hic  prohibetur  ;  hoc  palam  est 
ex  Lucilio  xxn«  apud  Nonium,  ioco  citato  :  Uercede 
fMus  ronductce  ftent  alieno  in  funere  multo,  ei  eapillos 
seindunt.  Tonsurse  et  rasura  capilloruminfunoribus 
etiamGrscis  usilata  fuit,  luctuscausa,  Euripides,  in 
Alcestide,  actui  : 

.....  ^  Tf/Aw  rpixoi 
Koi  /xsAova  OToAuov  TrcTrAoc 

Id  est,  num  comam  secem,  aut  pullo  cultu  vestium 
iam  indui  oportet  ?  Et  actu  u  : 

flrvOo^  ^vvaexo;  Tii^^i  xoivou^dat  \iy(a 
Koupa  ^voiQxst,  xai  p€).au7rcn'^&>  r:o\^. 

West,  hujus  mulieris  luctus  jubeo  esse  Dhriicipes  q  bestia,  id  est  cane,  vel  cato,  et  scit,  centutn  Psalmos 
comsB  rasura,    et  puUis  amiculis.   Sic  olim  apud      cantet ;  si  nescity  duos  dies  jejunet ;  vel  si  redimere 


libri  XIX  Comedisti  morticina,  id  est  animalia  quce  a 
lupis  seua  canibus  dilacerabantur^  et  sic  mortua  in^ 
venta  sunt  9  $i  fecisti,  decem  dies  in  poM  et  aqua  pae- 
nitere  debes.  Comedistiavesqucu  oppresserat  accipiter, 
et  non  prius  oceidisti  eas  ferroaliquo  fsifecisti^  ^uin' 
aue  dies  in  pane  et  aqua  pceniteas.  Sequitur  :  Si  gal- 
tina  in  putef  moriuaftierityeic.  His  fere  similia  re- 
ferunturaBurchardoJib.  xix,cap.  106,  ex  Poeniten- 
tiaii  Romano  :  Si  quis  dederit  alirui  liqtun-em  in  quO' 
mus,  vel  mustela  mortm  inventa  sunt,  si  laicus  est, 
septem  dies  pceniteat ;  si  in  ccenobiis  contigerit,  tre- 
cenlos  Psalmos  eantet,  Qui  postea  noverit  quod  talem 
potum  biberity  sexaginta  Psalmos  cantet :  Scquitur:St 
quis  mus,  aut  gallina,  elc.  Haud  absimile  est  id  quod 
refertur  a  Burchardo,  ex  eodem  Poenitentiali  Ro- 
mano  :  Qui  comedit^  vel  bibit  intinctum  a  familiari 


ii^ptios  in  quacunque  domo  canis  raortuus  fuerat 
omnes  domestici  universo  corpore  raso  magnoluctu 
afficiebantur,  ut  scribit  Eusebius,  iib.  ii  de  Priepa- 
rmtione  evangelica,  cap.  1.  Ungulse.  quarum  in  hoc 
capitis  loco  fit  mentio,  suntinstrumenta  ferrea  pr»- 
corva  et  acuta  in  modum  unguis,  lacerandae  carni 
idonea,  quibus  carniGces  olim  in  martyrum  suppli- 
ciis  utebanturi  qus  et  fidicul  i'  dicuntur,  ut  clarum 
estex  sancto  isidoro,  lib.  v  Originum,  cap.  27  :  £/n- 
pUte  dictce  quod  effodiant ;  hw  et  ftdiculce  auia  eis  rei 
in  eeuleo  torquentur,  ui  fides  inveniatury  laem  patet 
ex  Glossis  Cyrilli :  *  OvuXc;  oe  ci^  Ta  jSaffovto-rigpea, 
^iottto,  id  est,  unguesseu  ungulae.  quarum  est  usus 
m  tortoris,  seu  qusestionibus.  Idem  facile  colli- 
gitnr  ex  Prudentii  Peristephano  de  sancto  Romano 
martjrc : 

....  Cum  furens  interserit 
Asclepiades,  vertat  ictum  camifex 
In  os  loquentis,  inqiie  maxillas    manum 
Sulcosque  acutos,  et  fidiculas  traosferat. 

Et  paulo  Post ; 

Implet  jiibentis  dicta  licfor  improbus 
Charaxiit  ambas  ungulis  scribentibus 
Geoas.... 

Ubi  vides.  cum  imperavit  praesesffenas  martyris  la- 
cerari  fidiculis,  postea  a  poeta  subjungi  genas  mar- 
tyris  a  ministris  unsulis  charaxari  scribenlibus  :  ex 
Quo  liquido  constathiecvocabulaejusdemesse  signi- 
ncationis.  Isidorus  a  fide  nomcn  deducit  ;  sed  ver- 
bale  est  a  pnelerito  fidi,  verbi  findo.  Hujusmodi  un» 

■  De  defunciorum  memoria,  et  pro  eorum  quiete 
orationibus,  vide  apud  Kpiphanium,  de  Kxpositione 
fidei  n  23.  Jam  vero  quod  ad  morluos  spectat  nomi- 
natim  tllorum  fit  mentio ;  ac  preces  et  sacrificia,  mys^ 


voluerit^  quinquaginta  Psalmos  caniet,  Sequitur  :  Si 
fiscis  mortuus  fuerit  in  piscina,  etc.  Huic  simile  est 
lilud  Burchardi,  lib.  xix,  cap.5  :  Comedistipiscem,qui 
morluus  est  in  flumine  inventus  ?  si  fecisti,  tres  dies  in 
pane  et  aqua  pcBntteaa.  In  his  verbis  :Nemo  manducet 
carnem  ejus,  to  ejus  refcrtur  od  t6  animalis  cum  quo 
homo  coierit.  Sequentia,  Si  voluerit  pro  anima  sua 
dare,  etc.  haec  corrupta  sunt,  nec  satis  sunerioribus 
cohserent,  et  sic  legenda  arbitror  :  Si  voluerit  pro 
anima  sua  dare  eleemosynam  de  his  pecuniis  quae  fue- 
runt  de  prceda^  et  suam  egit  pcenitentiam,  potestatem 
habet. 

Huc  usquc  Codex  Gorbeiensis,  inquo,  utarbitror, 
finis  hujus  Poenitentialis  desideratur.  Haec  autem 
breviter  perstrinximus,  ut  aliquam  lucem  huic  Poe- 
nitentiali  afferre  possemus.  Nec  plura  de  antiquorum 
poenitentia  Christianorum  scribimus,  cum  ante  nos 
-^  multi  docti  viri  in  hoc  campo  decurrerint,  ac  prse- 
^  5ertimGabrielAlbaspinaeus,episcopus  Aurelianensis, 
lib,  11  observationum  ;  Joannes  d'Artis,  jurisi  in  Uni- 
vcrsitate  Parisiensi  antecessor  et  professor  regius, 
in  libro  de  Canonica  Ecclesiie  disciplina  circa  sacra- 
menta,  etc. ;  et  Dionjsius  Petavius,  societatis  Jesu, 
in  Animadversionibus  in  saoctm  Epiphanium,  ad 
h£eresim59,  quae  est  Novatianorum  ;  nec  est  oostr» 
consuetudinisomnia  doctorum  scripta  congerere^  ut 
faciunt  hodie  nonnulli  immanium  voluminum  con- 
sarcinatores,  qui  libronim  mole  non  tam  musas  or- 
nantquam  bibliothecas  et  bibliopolanim  officinas 
onerant.  Sed  redeamus  ad  propositum. 

680.  Missa  pro  episcopo  defuncto.  Sequuntor  Missas 
*  pro  defunctis  quarum  mentio  est  in  concilio  Bra- 

teriofjue  frequentantur,  Consule  animadversiones 
doctiss.  Petavii  Tom.  u.  p.  367.  Piura  de  hoc  argu- 
mento  lege  in  notis  ad  lib.  4.  Dialog.  Gap.  55.  De 
eleemosynis  ad  mortuorum  refrigerium  lege  Paulinum 


1 

j 


167 


IN  S.  GREGORII  LIBRUH  SACRABIENTORUftl  NOTiG. 


468 


carensi.l  caD.>  qunram  causa  aliquid  de  exsequiis  A  roi^are  pro  aliis,  qui  nobisnon  sufflrinaus.  Suseipe, 

•  •  «*  1*ft  •<•  W^  •  •  ■•■••II  1  t\  t  M     *  ■ 


defunctorum  dicemus  duobus  hic  descriptis  exse- 
quiarum  officiis,  uno  ex  Codicems,  Rhemensi.  altero 
ex  Codice  ms.  Ratoldi  abbatis.  Sic  igitur  Rhemensis 
Codex  : 

idncipit  officiumpro  defunctis,  In  primis  cantatur 
Psalmus  In  exitu  Israel.  cum  Antiphona,  vel  Alleluia  : 
Deinde  has  Orationes  cantat  preshyter  : 

«  Piae  recordationis  affectu,  fratres  charissimi, 
commemorationem  faciamus  479  ^^^^  nostri  ill. 
quem  Dominus  de  tentationibus  sseculi  assumpsit, 
obseoFantes  misericordiam  Dei  nostri,  ut  ipsi  retri- 
buere  dignetur  placitam,  quietam  mansionem  ;  re- 
mittat  omnes  lubricse  temeritatis  ofTensas  ;  ut,  con- 
cessa  plenae  indulgentias  venia,  quidquid  in  hoc 
saeculo  proprius  error  attulit,  totumineffabili  pietate 
ac  benignitate  sua  compenset.  Per  Dom.  Collecta 
sequitur :  Diri  vulneris  novitate  perculsi,  et  quo- 
dammodo  cordibus  siuciati,  misericordiam  tuam, 


Domine,  animam  servi  tui  ill.,  etc.  Prwjatio  postse- 
pulturam  :  Debilumhumani  corporis  sepeliendi  ofQ- 
cium  Odelium  more  complentes,  Deum  cui  omnia 
vivunt  fideliter  deprecemur,  uthoc  corpus  a  nobis 
in  infirmitate  septum.  in  virtuteetordine  sanctorum 
resuscitet,  ut  ejus  spiritum  et  fidelibus  jubeat  ag- 
gregari,  cuique  in  judicio  misericordiam  tribuat, 
quemque  morte  redemptum,  debitum  [Leg.  debilo] 
solutum  Patri  reconciliatum,  boni  pastoris  humeris 
reportatum,  spiritu  sancto  protectum,  in  comitatu 
seterni  regis  perenni  gaudio  et  sanctorum  consorlio 
perfrui  concedat.  PerDominum.  Omnipotens  £eteme 
Deus,  «^ui  humano  corpori  a  te  ipsoanimaminspirare 
dignatus  es,  etc.  Redemptor  animarum  Deus,  aster- 
nitatera  concede  functis,  etc.  Commendamus  tibi, 
Domine,  animam  fratris  nostri  t7/.,  etc  ^80  ^^' 
^ranlium  in  nomine  tuo  de  hac  instabili  et  tam 
incerta  sempiternam  illamvitaraac  Isetitiamcoelesti- 


nrandi  Redemptor,  fidelibus  vocibus  imploramus^ut  3  bus  prwsta  salvam.  Per  Dominum  nostrum.  » 


chftri  nostri  animam,  etc.  Cotlectase^uitur :  Tu  nobis 
Domine,  auxilium  praestare  digneris,  tu  opem,  tu 
misericordiam  largiaris.  Spiritum  etiam  famuli  tui 
ill,  acchari  nostri.etc.  Item  atia  :  Suscipe,  Domine, 
animam  servi  tui  revertentem  ad  te  de  iEgypti  par- 
tibus,  proficiscentem  ad  te.  Emite  Angeios  tuos 
sanctos  in  obviam  illi,  et  vias  justitiaB  demonstra 
ei,  etc.  Item  Prcefatio  defunctorum :  Antiqui  memores 
chirographi,  fratres  dilectissimi,  quo  primi  hominis 
peccato,  et  corruptioni  addicta  est  humana  conditio, 
subcujus  leges  ibi  unusquisque  formidat  (juod  alii 
accidisse  videat^  Omnipotentis  Dei  misericordiam 
deprecemur  prospiritu  chari  nostri,  cujus  hodie  de- 
positiocelebratur  uteum  in  seterna  requie  suscipiat, 
et  beata  resurrectione  reprsesentet  Per.  Collecta 
nunc  sequitur  :  Deus,  (]ui  justis  supplicationibus 
praesto  es,  qui  pia  vota  dignaris  intueri,  da  famulo 
tuo  N.y  cujus  diem  depositionis  hodie   ofticia   pia 


Hactenus  officium  sepulturae  ex  codice  Rhemensi. 
1n  quod  hapc  pauculanotanrla  sunt,  et  in  primishsc 
verba  vel  alleluia,  ex  quibus  constat  olim  hanc  ]»ti- 
timvucem  in  defunctorum  officium  non  fuisse  prae- 
termissam,  ob  I^titiam  quae  toti  Ecclesiae  ex  morte 
Justorum  obvenit,  utvidere  estapud  sanctum  Hiero- 
nymum,  in  epitaphio  Pabiolae  :  El  jam  famavolans 
tanti  proenuntia  luctus,  totius  urhis  populum  ad  exu- 
quias  congregahat  :  sonahant  Psalmi,  el  aurata  tecta 
iemplorum  insublime  quatiehat  atleluia,  ■  Ilaec  laetitis 
vox  a  Graecis  canitur  in  liturgia  et?  xotuijOcvTa;,  id 
est,  de  his  qui  dormierunt,  finita  Epistolae  lectione. 
Posthflec  verba,  Cantat  preshyter^  videtur  deesse  rb 
Prcefatio^  quia  non  est  hfpc  Oratio,  sed  Orationis  de- 
nuntiatio,  quemadmodum  infra  scriptum  est :  Item 
Prcpfatio  defunctorum,  siquidem  est  denunliatloseu 
invitatio  presbyteri  per  quam  invltal  poputum  ad 
orandum,  queinadmodumsupranotavimusadferiam 


prsestamus,  cum  sanctis  atque  electis  tuis  beati  mu-  q  qunrtam  majoris  hebdomades 


neris  portionem.  Dicuntur  capitula.  In  memoria,  et 
rel. ;  rfe  trahas  hestiis,  et  ret,  ;  Exsultent  sancti,  et 
rel.  ;  Pretiosa  est,  et  rel.  ;  Exsuttahunt  sancti  et  rel. 
Item oratio  antequam ad  seputcrum deferatur.  Prcefatio. 
Deum  judicemuniversitatis,  Deum  ccelestium  etter- 
reslrium  etinfernorum  Dominum  deprecemur  pro 
Spiritu  chari  nostri  ili.,  ut  eum  Deus  in  requiem  col. 
locare  dignetur,  et  in  parte  primaeresurrectionis  re- 
suscitet.  Per  Dominum  nostrum  Jesum  Christum. 
Collecta  sequitur :  Te,  Domine  sancte,  Pater  Omni- 
potens,  aeterne  Deus,  supplices  deprecamur  pro- 
spiritu  famuli  tui  illius,  quem  ab  originibus  hujus 
saeculi  ab  te  arcessire  prsecepisti,  etc.  Item  nunc 
Proefatio  :  Omnipotentis  misericordiamdeprecemur, 
cujus  judicio  aut  nascimur  aut  finimur ;  utspiritum 
fratris  nostri  f/r ,  quem  Domini  pietas  de  incolatu 
mundi  hujus  transire  praeccpit.  requies  aeterna  sus- 
cipiat,  et  eum  beataresurrectione  prtesentet,  et  in 


Itaque  in  sacris  hoc  nomen  Proefatio  bifariam 
usurpari  notandum  est,  primo  pro  iila  Preefatiooe, 
seu  gratiarum  actione,  et  dispositione  ad  coosecra- 
tionem,  quae  Canoni  Missae  praemitti  solet  ;  secundo 
proilla  denuntiatione,  seu  invitatione  ad  oranduma 
presbytero  pronuntiata,  quae  Collectae  seu  Orationi 
praeponi  solet,  ut  in  hoc  defunctorum  officio  facile 
est  animadvertere.  Postea  sequuntur  capilellaqui 
sunt  vei^siculi  quidam,  ut  ex  ipsomet  officio  constal. 
Idem  patet  ex  concilio  Agathensi,  can.  33  :  ^Hh 
conchisione  matutinamm  vel  vesvertinarum  Missarum 
post  hymnos  capitetla  de  Psalmis  dirantur,  et  ptebs^ 
collecta  Oratione,  ad  vesperamy  ah  eviscopo  eum  Bene- 
dictione  dimittatur.  Sumitur  etiam  pro  Collectaseo 
Oratione,  Gregoriu^  Turononsis,  lib.  1,  de  Miraculis 
sancti  Martini,  cap  5  :  Nam  noveritis  fratrem  meum 
Martinum  sacerdotem  egressum  fuissc  de  corpore,  me 
autem  ejus  funeri  ohsequium  prcebwsse,  peractoque  ex 


sinibus  Abrahae,Isaac,  JacobcoIIocare  dignetur.Per  i^  more  servitio,  capitellum   vohis  ex^itantibiis  non  ex 
Dominum  nostrum.  Co//erto  sequitur  :  Deus,quiuni-  ^  plevi.  Teridius,  in  regulamonachorum,  n.  51  :  Per 


versorum  creator  etconditor  es,  qui  cum  sistuorum 
beatitudo  sanctorura  praesta  nobis  petentibus,  etc. 
Item  Oratio  ad  sepulcrum  priusquam  sepeliatur  : 
Orcmus,  fratrescharissimi,  pro  spiritu  chari  nostri 
ill.y  quem  Dominus  de  laqueo  hujus  saeculi  liberare 
dignatus  est,cujuscorpusculom  hodiesepulturaetra- 
detur,  ut  eum  uomini  pietas  intcr  sanctos  et  electos 
suos,  id  est  in  sinu,  Abrahae.  et  Isaac,  et  Jacob,  col- 
locare  dignetur,  et  partem  habeat  in  prima  resur- 
rectione  ad  quam  factus  est,  orantibusnobis  per  Do- 
rainum  Cottecta  ejusdem  sequitur  :  Opus  miseri- 
cordise  tuee   est,   Pater    Omnipotens  aeterne  Deus, 

Ep.  33,  ad  Alethium ;  Benedictm  conjuqis  tuse  ani" 
mam  refecisti,  in  iHam  transfundenle  Christi  manu, 
quce  tua  pauperibus  erogabuntur,  Et  in  fine  ejusdem 
epistolae  Jam  pascitur  tuis  panibus,  et  affluit  tuis 
opibus. 


fectis  Missis,  dicite  hlatutinos  directaneo.  Exaltat)0 
te,  Deus  meus  et  Rex.  Deinde.  Confitemini.  hde 
Cantemus  Domino.  I.auda,  anima  mea,  Dominura. 
Benedictionpm  ( I eg .  Benedict / 0 wes)  La u d a t e  Do m i n u m , 
decoelis.  Te  Deuiu  laudamus.  G'oriain  excelsis.  El 
capitello  (lege  capitellwn)  omni  Dominira  sw  diMtur. 
Post  haec  verba,  Priusquam  sepeiiatur,  videlur  desi- 
derari  t6  Prcefatio.  Nam  haec  quae  sequitur,  Oralio 
nonest.  sed  Praefatio. 

His  ita  elucidatisexscribendum  estofficiura  sepul- 
turae  ex  Cod.  ms.  Raloldi  abbatis  in  hunc  raodum  : 
«  Incipiunt  Qrationes    in  agenda    mortuorum.  Cum 

'  Ad  hflpc  referri  potest  quod  legitnr  apud  Vict. 
Vit.,  Hist.  Vandal.  persecut.,  cap.  o  :  Q  v:  verosusli. 
ncat.  ac  possitsine  tacrywis  reroi^dari.  cum  praedpcret 
nostrorumcorpora  dcfunctorum,  sine  solemnitate  hyfn' 
norum,  cum  silentio  ad  seputturam  perducif 


469 


IN  S.  GaEGORiI  LiBRUU  8ACRAMENT0RUM  NOTiG. 


479 


I. 


oflifi/a  tn  agone  mi  exitus  dissohiltone  corporis  visa 

fuerit  laborave.  convenire  studebunt  fratres,  vcl  cxteri 

imique  fideles ;  et   canendi  sunt  septem  painitentise 

Psalmi,  idest  duo  DomiQC,  ne  in  furore  luo,  et  duo, 

Doiiiiae,  exaudi.  Beali  quoruin,  et  Dc  profundis,  et 

Miserere  mci,  Deus.  Atque  agenda  est  iitania,  pr>  ut 

permserit  ratio  temporis,  et  secundum  quod  in  causa 

egressuri  perspici  poterit,  vel  xstimari.  Finitis  autem 

sandorum  nominibus,  mox  tncipiatur  ab  omnibus  re- 

sponsus  Subvenite,  sancti  Dci.   Quo  finitOf  dicat  sa- 

urdos  hanc  Orationem  sive  commendutionem  pro  eo  : 

Oratio.  Tibi,  DonHne,coinmendamus  animam  famuli 

tuitV/.,  ut  defuQctus  seecuio  tibi  vivat,  ctc.  Alia.  Mi- 

scricordiam  tuam,  Dominesancte,  Pateromnipotens^ 

aeterne  Deus.  pietalis  alTectu  rogare  pro   aliis  co- 

gimur,  etc.  Si  autem  quidem  supervixerit,  canantur 

aiii  Psalmiy  vel  agatur  litania,   usquequo  anima  cor- 

pore  corruptionts  absolvatur:  In  cujus  egressu  dicatur 

Anliphona:  Suscipiat  te  Christus,   qui  vocavit  le,  et 

10  sinum  Abrahse  angeli  dcducant  tc.  Psal.  Inexitu 

Israel.    Sequitur    oratio :   Omnipotens    sempiterne 

Deus,  qui  iiumano  corpori  481  animam  ad  simili- 

tQdioem  tuam  inspirare  dignalus  es.  elc.  Item  Anti" 

pkona   Chorus  Angelorum  te  suscipiat,  ct  in   sinu 

Abrab«e  te  collocet,  ut  cum  Lazaro  quondam  pau- 

pere  ffiternam  habeas    requicm.  Psalm.  Dilexi  quo- 

Diam,  usaue  Ad  Doniinum  cuin   tribularer.  Sequitur 

Oratio  :  Diri  vulneris  novitate  p^rculsi   et  quodam- 

modo  cordibus  sauciati,   etc.  Tunc  rogat  pro  co  sa- 

urdos  orare :  Ct  ne  nos  inducas  in  tentationem.  Re- 

qaiem  fipternam.  Anima  ejus  in  bonis  demorabitur. 

£t  non  intres  in  judicium.  A  porta  inferi.  Partem 

bentse  resurrectionis  obtineat,  vitamcjue  seternam 

babere  raereatur  in  cceJis,  per  le  Christe  Jcsu,  qui 

vivis  et  regnas  Deus  per  omnia  swcula  sajculorura. 

Alia  :  Deus,  cui  soli  competit  medicinam  prsestarc 

post  mortem,  elc.  Tunc  lavatar  corpus  defuncti.  Ora- 

iio  post  lavationem  cerpo^is  antequam  de  domo  effera- 

tur  :  Oratio.  Suscipe,  Domine,  animam  sorvilui  N., 

quam  de  ergastulo  hujus  sseculi  vocare  dignatus  es, 

etc.  Aiia:  Suscipe,   Domine,  animara  servi  tui  N., 

ad  tc  rcvertentemivestcm  coelestem  indue  eam,  et 

lava  eam  sancto  fonte  vitae  Geternae,  etc,    Tunc  cum 

Retponso  Subvenite,  Sancti  Dei.  et  aliis  responsis  de- 

funetorum  depwtatur ;  et  cum  appropinquatum  fuerit 

Ecctesix,  canUur  Psalmus  Miserere  mei.  Deus,  cum 

Antiphona  Bequiem  sBternam    In  ecctesia  autem  re- 

quiescet  coi*pus  defunctf,  quoadusqne  pro  ejus  anima 

Mtssa  canatur,  et  ojferatur  ab  omnibus  quibus  fuerit 

vtsum.  Incipiunt  Missas.  Oratio.  Quaesumus.  Domine, 

pro  toa  pietatcmiserereanimae  famuli  tui  tV/.,  et  a 

coDtagiis  morlalitatis  exutam,  etc.    Lectio  Epistolx 

beait  Fauli  apostoli  ad  Thessalonieenses.  Fratres,  No- 

lumus  autem  vosignorare  de  dormicntibus,  etc.  Se- 

quitur  teeundum  Joannem.  In  illo  tempore  dixit  Mar- 

Iha  a  i  Jesum  :  Domin<>,  si  fuisses  hic,  etc.  Super 

oblaia.  Animamfamulituii//.,  Domine,  ab  omnibus 

vitiis  et  peccatis  conditianis  humanae  haec  absolvat 

oblatio,  qus  totius  mundi  tulit  immolata  peccatum, 

Per  Dominum.  Prxfatio,  iEterne  Deus  :  Quoniam 

quamvis  humano  geueri  mortisillata  conditio*  pcc- 

tora  humana  mentesquecontristet,ettamencIemen- 

tiae  tuae  doDO  spe  futuroe  immortalitatis  erigimur,  ac 

meniores  salutis  seternae  non   timemus  lucis  hujus 

tustinere  jacturam.  Quoniam  bencflcio  gratise  tuae 

fidelibus  vita  dod  tollitur,  sed  mutatur ;  atque  animfle 

corporeo  ergastulo  liberatae  horrent  mortalia,  dum 

immortalia  consequuntur.  Undequaesumusut  famu- 

ius  tuuA  ili.  beatorum  tabernacuiis  constitutus  eva- 

sisse  se  carnales  glorietur  angustias,  dieraqueiudicii 

cum  fiducia  votoglorificationis  exspectet.  Infra  Ac- 

tionem.  Uanc  igitur  oblationem  quam  tibi  pro  aoima 

•  In  Ms. .  peccata  nostra  con iristet ;  tatnen .  Sed  error 
est  manifestus. 

»  lu  Ms.,t7/i;eteadem  manusuprainter]ineas,mt^t. 

•  IqMs.,  fidelUerwd  oiale. 


A  famuli  tui  t7/.  offerimus,  quem  hodiecarnaU  corrup- 
tionc  libcrasti,  gnoesumus,  Domine,  placatus  acci- 
piHs;  et  quidquid  humancc  condilionis  obreptiono 
conlraxit  cxpedias,  ut,  tuis  purificata  remediis,  ad 
gaudium  sempitcrnum  perveniat.  Per  Dominumnos- 
trum  Jesum  Chrislum.  Ad  Completidum.  Prosil,  Do- 
mine,  qui^^sumus,  auimae  famuli  lui  ill.Post  celebra- 
tioneni  denique  Missaestat  sacerdos  iuxta  feretrum  et 
dicit  hanc  (Jrationem:  Non  intres  In  judicium  cum 
servotuo,  Doinine,  ill.,  quoniamnullus  apud  tejus- 
tificabitur  homo,  nisi  per  le  omnium  peccatorum 
tribuatur  remissio,  etc.  Sequitur  Responsarium  :  Sub- 
vcnile,  sancli  Dei.  Versus  Chorus  angelorum  eam 
suscipiat,  et  in  sinu  Abrahae  eam  colJocet.  Et  terKy* 
rie  eleison.  Item  Oratio  Deus,  cui  orania  vivunt,  et 
cui  non  pcreunt  moriendo  corpora  nostra,  sed  mu- 
tantur  in  melius,  etc.  Sequitur  Resjmisorium  Ante- 
quam  nascerer,  novisti  me.  Versus  Commissa  mea 
pavesco.  Et  ter  Kvrie  eleison.  Item  Oratio  Fac,  quae- 
sumus,  Domine,  hanc  cum  servo  tuo  defuncto  ill. 
misericordiam,  etc.  Tuncrogat  proeoorare  sacerdos: 
Et  ne  nos  inducas.  Requiem  £eternam.  A  porta  in- 
feri.  Oratio  Inclina,  Domine,  aurem  tuam  ad  preces 
nostras,  quibus  misericordiam  tuam  supplices  482 
deprecamur,  etc.  Et  sic  levatur  de ecclesia  cum  Anti- 
jihona  Aperite  ^  illi  portas  justitiee,  et  Psalmo  cxvu, 
idest,  Confitemini  Domino  quoniam  bonus.  Et  de- 
portatur  usque  ab  sepuhrum.  Oratio  ante  sepulcrum, 
Pi£  recordalionis  aficctu,  fratres  charissimi,  com* 
memorationem  faciamus  chari  nostri  ill.,  quem  Do- 
minus  de  tentationibus  huius  saeculi  assumpsit,  etc. 
Sequitur  Antiphona  Ingrediar  in  locum  tabernacuii. 
Psalm.  Quemadraodum  desiderat.  Oratio  Obsccra- 
mus  misericordiam  tuam^omnipotens  aiterne  Deus,qui 
hominem  ad  iraaginem  tuam  crcare  dignatus  es,  etc. 
Seauitur  Antiphona  Haecrequies  mea  insaeculum  sae- 
culi.  Psnlm.  Memento,  Domine,  David.  Oratio  Deus 
apud  quem  mortuorum  spiritus  vivunt,  et  in  quo 
electorum  aniraae,  deposito  carnis  onere,  plena  feli- 

G  citate  laetantur,  etc.  Sequitur  Antiphona  De  terra 
plasmasti  me.  Psalm.  Domine,  probastime.  Et  pont- 
tur  in  sep'dcro  corpus  defuncti.  Orationes  post  sepul- 
tum  corpus.  Oremus.  fratres  charissimi,  pro  spiritu 
chari  nostri  il/.,  etc.  Alia,  Dcus,  qui  justis  supplica- 
tionibus  semper  praesto  es,  qui  pia  vota  dignaris  in« 
tueri,  ctc.  Item  aliaoratio.  Deus  vitae  dator,et  huma- 
norum  corporum  reparator,  qui  te  a  peccatoribus 
exorari  voluisti,  etc.  hemalia.  Deus,  qui  numanarum 
animarum  iBternus  amator  es,  etc.  Alia.  Deus,  qui 
justis  supplicationibus  semper  prspsto  es^  etc,  ut 
supra  sed  superiore  diffusior  est.ltem  alia.  Temeritatis 
quidem  est,  Domine,  ut  horao  hominera,  mortalis 
mortalem.  cinis  cincrem  tibi  Domino  Deo  nostro  au- 
deat  commendare.  etc.  Alia.  Dcbitum  huraaoi  cor* 
poris  sepeliendi  officium  fidelium  more  complentes. 
Deum,  cui  omnivivunt,  c  supliciter  deprecemur.  etc, 
Tunc  rogat  pro  eo  orare  sacerdos^  et  dicit  capitula  si- 
cut  superius :  Et  partem  beaUe  resurrectionis  obti- 

D  neat,  vitamque  fieternam  habere  mereatur  in  coelis, 
per  te,  Christe  Jesu,  qui  cum  Deo  Patre  in  unitate 
Spiritus  sancti  vivis  et  regnas  Deus,  per  orania  sse- 
cula  saeculorura.  Amen.  Psatm.  Miserere  mei,  Deus, 
secundum  magnam.  Requiem  aeternam.  Seqtiitttr 
Oratio  :  Absolve.  Domine,  animara  farauli  tui  t7/.ab 
oraoi  vioculo  delictorum,  ut  in  resurrectionis  gloria 
inter  sanctos  tuos  resuscitatus  respiret.  Per  Domi- 
numnostrum,etc.Amen  Hequiescatinpace.  Amen.)> 
Hactenus  officium  exsequiarum  ex  Codice  Ratoldi ; 
in  quo  prirao  notandura  est  '^agendam  sumi  pro  of- 
ficio  divino.  SanctQS  Benedictus,  cap.  13  regulae : 
Ptane  agenda  matutina  vel  vespertina  non  transeat  ali^ 
quando,  etc. 

^  In  Edit.  Pamel.  legitur  :  in  agenda  mortuorum 
Orationes.  In  Cod.  Reg.  Suec,  Uem  alix  OrcU,  in 
agenda  mortuorum.  Porro  doctissimus  Quesneliius 
ceosat  agendam,  ia  libris  Uturgicis  idem  sigQificard 


471 


m  S.  GREGORU  LIBRUM  8ACRAHENT0RUU  NOTiE. 


471 


Secundo  commendationem  esse  Orationem  pro  A 
xnortuis.  Meminit  coDciliuraMilevitanum  ii,  can.  12: 
Sive  PraefcUiones,  sive  commendatioim,  sive  manuum 
impositionesab  omnibus  celebrentur.  Et  concilium  To- 
letanum  it,  can.  12  :  Componuntur Missm,  sioepreces 
vel  OrationeSy  sivecommendaiiones.  Estetiam  ofucium 
nro  defunctis.  Concilium  Garthagin.  ui,  can.  29: 
Nam  si  aliquomm  pomeridiano  tempore  defunctorum^ 
sive  episcoporumjSeu  clericorum,  sive  cseterorum  com 
mendatio  facienda  est,  solis  Orationibus/iat,  si  illi  qui 
faciunt  jam  pransi  inveniantur, 

Tertio  notanda  est  lotio  corporis  defuncti  juxta 
antiqaam  ChriUianorum  consuetudinem^quidefunc- 
tis  omnia  pietatis  officia  exhibere  solent,  praesertim 
ob  spem  futurse  resurrectionis,  quae  ab  apostolis  ad 
nos  manavit,  ut  videre  est  Act.  ix,  de  Tabitha  Jop- 
pensi  mortua,  quse  sancti  Petri  ministcrio  revixit  : 
Quam  cum  lavissent,  posuerunt  eam  in  coenaculo.  Hujus 
lotionis  mentio  est  apud  Eusebium,  lib.  vii  Hist. 
ecci.^  cap.  17,  ex  Dionjsio  Alexandrino :  Quin  etiam  B 
sanctorum  corpora,  manibus  erectis  supinisque  exci- 
pere,  gremio  suo  reponere,  occludere  oculos,  ora  ob- 
turare,  illis  adhaerescerey  complecti,  XovTpoi^  xal  tts- 
ptTToXat;  xaraxo^jutoOvTe;,  id  est,  lavare  et  vestibus  in^ 
duere  non  gravati  sunt.  Apud  Gregorium  Turonen- 
sem,  cap.  o  lib.  de  Yita  Patrum,  de  sancto  Gallo 
Arvernse  episcopoiExinde  ablutus  48.3  ^^^^  vesti^ 
tu»  in  ecclesiam  defertur.  Et  multis  aiiis  locis.  Nihil 
agitur  hic  de  mortui  corporis  unctione,  quae  taraen 
apud  multos  olim  usitata  fuit,  nt  clarum  est  ex  Pru- 
dentio  in  Cathemerino  hjmno  de  exsequiis  defunc- 
torum : 

Aspersaque  myrrba  Sabeeo 
Gorpus  medicamine  servat. 

Corippo,  lib.  iii  in  laudem  JusUni  minoris: 

Centum  aliae  species,  unguentaque  mira  fenintur, 
Tempus  in  SBtemum  sacrum  servanlia  corpus. 

Quod  sane  etiam  in  primordiis   nascentis  Ecclesise  p 
factitatum  fuisse  constat  ex  Tertulliano,  in  Apologe- 
tico  :  Thura  plane  non  emimus.  SiArabim  queruntur, 
scient  Sabcei  pluris  et  charioris  suas  merces  Christianis 
sepeliendis  profHgari,  qmm  diis  fumi^andis. 

Fultalia  defunctorum  unctio.  sedmter  ipsasexse- 
quias  cum,  divinis  hymnis  decantatis,  ftera  t6v  aoxao'- 
pov  C7rt;^tf t  Tfii  xsxoiftijufyw  to  IXacov  6  itpdpyn^^  id  est, 

post  salutatibnemdeiuncto  oleum  infundit  pontifex, 
mquit  Dionjsius  cap.  7  Hierar.  eccl .  Quse  quidem 
unctio  non  ad  cadaveris  conservationem  in  usu  erat, 
sed  ad  declarandum  eum  quidefunctus  estiam  sacris 
certaminibus  esse  functum,  (juemadmodum  ante 
baptismum  oleo  fuerat  unctus  in  signum  subeundo- 
rum  ejusmodi  certaminum,  ut  scribit  idem  Diony- 
sius.  Exstiterunt  olim  quidam  liaeretici,  auos  Theo- 
doretus,  in  libro  1  de  hmretic.  Fabul.,  naeresi  IH, 
Ascodrytas  vocat,  qui  defunctos  suos  ungebant,  sed 
vanaquadam  superstitione  ducti,  quamnotatsanctus 
Irenseus,  Ub.  i  adversus  haereses,  cap.  18  :  Alii  sunt  «v 
qui  mortuos  redimunt,  in  fine  defunctionis  mittentes  " 
eorum  capitibus  oleum  et  aquam,  sive  supradictum 
unguentum  (opobalsamum)  cum  aqua,  et  cum  supra- 
dictis  invocationibtis,  et  incomprehensibiles  et  invisibi- 
les  principibus  et  jiotestatibus  /iant.  ut  superascendat 
super  invisibilia  interior  ipsorum  homo^  quasi  corpus 
quidem  ipsorum  in  creaturamundi  relinquatur,antma 
vero projiciatur  Demiurgo.  Unctos  vestibusinduebant, 
nt  constat  ex  Joanne  Moscho,  cap.  78  Limonarii,  de 
quadam  puella,  quae  hufn  jutrra  TroXXeov  tuv  tjxaT^cav, 
id  est,  sepulta  est  cum  multis  vestibus;  illseque  pre- 
tiosffi  erant,  pro  qualitate  personae,  videlicet.  Sanc- 
tus  Hieronymus,  in  fine  Vitae  sancti  Pauli :  Cur  et 
mortuosvestros  auratis  obvolviiis  vestibus  ?  cur  ambitio 
inter  luctus  lacrymasque  non  cessat  ?  ancadaveradivi' 
tum  nisi  in  serico  putrescere  nesciunt  ?  Sanctus  Augus- 


tinus,  lib.  ix  Coofess.^  cap.  13.  Namque  illa,  immi' 
nenle  die  resolutionis  suae.  non  cogitavit  corpus  mum 
sumptuose  contegi.  Gregorius  Turonensis,  lib.  vm 
Hist.,  cap.  21  :  In  basilica  urbis  Metensis  sepuUa  est 
cum  grandibus  ornamenlis  el  viulto  auro  Constantini 
magni  corpus  purpurea  imperialique  veste  ct  diade- 
mate  ornatum  etinaurea  capsa  inclusum  sepultum 
est,  ut  scribit  Eusebius,  lib.  iv  de  Vita  Constantim, 
cap.  66.  Quali  vest«  ornatus  imperator  Justinianus 
sepultus  fuerit,  sic  describit  Corippus,  lib.  i  in  lau- 
dem  Justini  minoris  : 

Et  tulit  intextam  pretioso  murice  vestem» 
Justinianorum  series  ubi  tota  laborum 
Necto  auro  insignila  fuit,  gemmisque  corusca. 
Iliic  barbaricas  llexacervice  phalanges, 
Occisos  reges  subjectasque  ordine  gentes 
Pictor,  acu  teimi,  muita  fonnaverat  arte. 
Fecerat  et  fulvum  <iistare  coloribus  aurum, 
Omnis  ut  aspiciens  ceu  corpora  vura  putaret 
Effigies  auro,  sanguis  depingitur  ostro. 
Ipsum  autem  in  media  victorem  pinxerat  aula 
Effera  Vandalici  calcantem  colla  tyranni, 
Plaudentem  Libyam  fruges  laurumquo  ferentem. 
^^^  Addidit  antiquam  lendentem  brachia  Romam, 
Exerto  et  nudam  ^estantem  pectore  mammam 
Altricem  imperii  libertatisque  parentem. 
HflBC  ideo  fieri  vivax  Sapientia  jussit. 
Ornatum  ut  propriis  funus  ee^aie  triumphis 
Augustum  in  tunaulum  fatalis  ducerot  bora 

Non  dispare  sepuitus  est  ornatu  Carolus  Magnus,  ut 
scripsit  quidam  monachus  Engolismensis  in  ejas 
Vita :  Corpus  ejus  aromatizatum  est,  et  in  sede  aurea 
positum  est  in  curvatura  sepulcri,  ense  aureo  accinc- 
tus,  Evangelium  aureum  tenens  in  manibiu^  reclinatit 
humeris  in  calhedra,  et  capite  honeste  erecto  ligato 
aurea  catena  ad  diadema  et  in  diademate  lignum  sanctx 
crucis  positum  est.  Et  repleverunt  sepulcrum  ejus  aro- 
matibus,  pigmentis,  balsamo et  musco, et  thesaurismul- 
tis  in  auro.  Vestitum  est  corpus  ejus  vestimentisimpe- 
rialibus,  et  sudario  sub  diaaemate  facies  ejus  operta 
est.  Cilicium  ad  carnem  ejus  positum  est,  ^uod  sterelo 
semper  induebatur :  et  super  vestimentis  tmpevialibus 
pera  peregrinalis  aurea  vosita  est,  quam  Romam  por- 
tare  solitus  erat.  Sceptrum  aureum  et  scutum  aureum, 
quod  Leo  Papa  consecraverat,  ante  eum  posita  sunt 
aependentia.  Et  clausum  et  sigillatum  est  sepukrum 
ejus.  Sanctus  Gregorius  Nyssenus,  in  epist.  ad  Meli- 
tmensem  episcopum,  de  sepulcrorum  violatoribus 
agens,  sepultorum  meminit  ornanaenti.  Unde  olim 
tot  leges  m  sepulcrorum  violatores.  Non  tamen  hic 
mos  ita  fuit  Ecclesise  universalis,  quin  alicubi  de- 
functorum  corpora  linleo  candido  involverentur ; 
quod  innuit  Prudentius  hymno  supra  citato  : 

Candore  nitentia  claro. 
Tandere  lintea  mos  est 

Episcopi  defuncti  vestibus  induebantur  sacerdotali- 
bus  seu  Pontificalibus.  Beda,  apud  Amalarium.capite 
mox  citando,  agens  de  sepullura  sancti  Cutberti 
Lindisfarnensium  antistitis :  Vestimento  sacerdotali 
indutus.  Flodoardus, lib.  iv  Hist.  eccl.  Rhem.,  cap.  48* 
a^ens  de  inventione  sancti  Merolilani  Scoti :  Conijn* 
cunsque  videt  corpus  integrum  sacerdotaUhus  infulit 
redimitum.  Credibile  est  enim  hunc  sanctum  yirura 
episcopum  fuisse,  q[iiia  percgrini  Scoti  illi  clerici,  ut 
pjurimum,  erantepiscopi,  regionarii  videlicet,  sipc 
tituloconsecrati.  Idem  legitur  de  sancto  Birinoepis- 
copo  Dorcestrensi,  apud  Suruim,  tertio  Decembris; 
Inventus  est  quoqueannulumjtem  cruxplumbea,  calut 
parvus,  particutce  vestimentorum  ejus,  quas  sane  pon- 
tificalia  sunt,  ut  ex  circumstantiis  clarum  est;  et  de 
sancto  (^ebhnrdo  episcopo  Constantiensi,  lib.  i  Vitie 
illius,  cap.  22 :  Cum  ergo  lotus,  et  sacerdotalibus,  ul 
fnoris  est^  vestibus  iwiutus,  et  feretro  impositus  ad  ec- 
clesiam  fwsset  deportatus  {Apud  Henr  Can.,  tit»6, 
ant.  lect.)  Hinc  capiendus  est  sanctus  Grregorius  Tu- 


ac  Missam;  eiActionemin  Canone  esse  consecratio-      lib.  i,  cap.  3,  Rerum  liturg.  Lege  integram    notamS 
nem  ipsam ;  laudatque  eminentissimum  card.  Bona,      Quesnelhi,  adepist.  11  sancti  Leonis. 


473 


IN  S.  GREGORII  UBRDM  SACRAHENTORDM  NOTie. 


i74 


roneBsis,  cap.  3  libri  de  Vita  "Patmm,  de    sancto 
Gallo  ArvernaB  episcopo  :  Exinde  ablvtus  et  ceslitus 
m  ecclesiam  defertur.  Et  cap.  4,  de  sancto  Gregorio 
Lingonucn  episcopo  :  Sed  nec   de   ipso  vestimentOt 
qitoa  cum  eo  positum  fuU,  aliqutd  osten  um  est  dimi^ 
nutufn.  Sed  et  aliquando  usitatum  fuit  ut  sacrum 
Christi  corpus.  quod  Euchari^tiam  seu  oblatain    vo- 
cant,  soper  episcopi  deluncti  pectus  in  sepulcro  col- 
Jocaretur,utaocet  Amalarius  Fortunalus,  lib.  iv  de 
Offic.  eccl.,  cap.  42,  ex  Beda  :  Aperte  Dominus  Beda 
decUwat  in  exsequiis  sancti  Cutberti  quomodo  vesthi 
oporteot  episcopumdefunctum.  Ita  emm  scribit  de  ejus 
exsequiis,  Postquam  ergo  sanctae  memorix  Cutbertus 
episcofms,  peracta  communione,  elevat'S  oculis  ac  ma- 
mbus  ad  Deum  commendans  ei  ammam  suam  et  emit- 
tens  spiriium,  Sfdensque  sine  gemitu  obnt  in  via  Pa- 
tntm,  a  namgantibus  ad  msulam  nostram  delatuSt  toto 
corpore  levato,  capite  sudaiio  rircumdato,  oblata,  super 
sanctum  pectus  posita,  vestimento  sacerdotali  indutus, 
in  obviam  Christi  caleeamentis  suis  prceparatus,   in 
smdone  cerata  involutus  animam  habens  eum  Christo 
oaudentem.  Subjuncit  Amalarius  485  ^&u^   dubie 
nanc  esse  morem  Ecclesise  Romanas.quod  Angli  ab 
llla  per  sanctum  Augustinum  sancti  Gregoriidiscipu- 
lom  fidem  acceperint ;  qui  tamen  locus  cum   apud 
Bedam  non  reperia^ur,  neclibroivHist.  Angelorum, 
in  quo  fuse  de  sancto  Cutbertoscribit,  neque  in  Vita 
saDcti  Cutberti  ab  eo  scripta,   existimo    aliquid  in 
Excusis  Bedse  exemplariisdeesse.  quia  non  arbitror 
adeo  yecordem  fuisseAmalarium  quimendaciterea 
finxerit.Id  etiam  videtur  in  Vita  sancti  Basilii,   auae 
nomine  sancti  Amphilochiicircumfertur  :  Et  dividens 
panem  in  tres  partiones,  unam  qmdem  suscepit  cum 
timore  muUo,  aliam  vero  servavtt  ad  consepeliendum 
ssbiy  tertiamverosuper  columbam  argenteamsuspendit 
smper  aliare  *  Neque   hoc  vetitum  fuit  in    concilio 
Garthag.  ni,  can.  6  :  Item  placuit  ut  corporibus  de- 
functorum  Eucharistia  non  detur  ;  dietum  est  enim  a 
Domino  ;  Accipite et edite  ; cadnvaaautem  necaccipere 
possunty  nec  edere,  Neque  a  concilio  antissiodorensi, 
ran.  43  :  Non  licet  mortuis  nec  Eucharistiam,  nec  os- 
culum  tradi.  Nam  haec  concila  agunt  in  eosqui    Eu- 
charisiiam   in  os  deluoctorum  gratia  communionis 
inferebant.UndeconciliumCarthaginense  recte  sub- 
jQDgit  :  Dictum  esi  enm  a  Domtno  :  Accipite  et  edi- 
te,  etc.  ;  et  Antissiodorense,  nec  osculum  tradif  quia 
sampturi  Eucharistiam  se  mutuoosculabantur.Cum 
igitnr  loci  ex  Beda  et  Amphilochio  citari  nullo  modo 
spectent  ad  mortui  communionem,  sed  ad  colloca- 
tiopem  Eucharisti»  suppr  illius  pectus,  nihil  exstat 
in  illis  quod  citatis  conciliis  adversetur.  Unde  S.  P . 
N.  Benedictus,  sacrorum  canonumhaud  ignarus,ut 
((Qem  bis  evomueratterra  puerummonachumrepen- 
tioa  morte  raptum  ioaedibus  parentum,  quod   sine 
abbatis  Benedictione  convenerat,  reciperet,  cjus  pa- 
rentibus  manu  sua  protinus  communionem  corporis 
Dominiei  dedit,  dicens  :  Ite,  et  hoc  dominicum  corpus 
super  pectus  ejus  cum  magna  reverentia  potiite,  et  sic 
sepulturse  evm  tradite  ;  quod  cum  factumesset.terra 
pnerum   non  amplius    evomuit,ut  scribit   sanctus 
Gregorius,  lib.  n  Uial.,  cap.  24. 

Secundo  in  hoc  officio  Ratoldi  abbatis  sequitur 
elatio  cadaveris  cum  cantu.  quam  ctiam  viriemus 
tpad  Corippum,  lib  iii,  in  laudem  Justini  minoris  : 

....  Nilplura  raoratus 
Augustus  nulu  tolli  sublime  feretrum 
Imperat,  et  tota  populus  processit  ab  aula. 
Omnis  in  exsequias  sszus  convenit  et  setas. 
Quis  numerare  potest  tantae  miracula  pompre, 
Hinc  levitanira  venerabilis  ordo  cancntum, 
Virgineus  tonat  inde  chorus,  voz  tBthera  pulsat. 

Tertio  super  ipsam  corpus  in  ecclcsiam  delatum, 
tnteqoam  terrasmandetur,  celebratur  sacrum  Missae 
sacrincium  juxta  antiqaum  morem,  qui  putct  ex 
tancto  Aagostinolibix.Confess.,  cap.  i2  :  Cum  cor- 

*  Idm  Pidere  e$i  in  cHaia  sancti  Birini  Vita, 


A  ptts  elatum  est,  imus  et  redimus  sine  lacrymis ;  nam 
nequp  in  eispreribus  quas  fudimusjcum  offerrctur  pro 
easacrificiumpretii  nostrt.jtixta  sepukrum  posito  cada- 
vere,priusquamdfiponeretur,sicut  illic  fieri  solet ;  con- 
cilio  Valentino  Hispania^  rap.4  :  Post  oblatum  in  ejus 
commendationem  sacrificium  Deo,  mox  sppvlturse  tra- 
dat  diligenttssime  ;  sancto  Gregorio  Turonensi,  in 
Vitis  Patrum,  de  sanctoLupicino  :  Ceiebratis  missis, 
cum  summo  honore  gaudioque  sepultm  est :  et  mullis 
aliis.  quorum  testimonia  producere  taBdiosum  esset. 

Quarto  nota  csLDiKyrte  elesion,  juxta  usum  vete- 
rero,  prout  |»r«*cipiturinquodamconeilio  Arelalensi, 
apud  Severinum  Binium  post  conciliurn  ni  Arela- 
tense.  Postquam  enim  concilium  prohibuitin  exse- 
quiis  dofunctorum  carmina  diabolica  et  profana, 
subjungit  :  Si  quis  autem  cantare  desiderat,  Kyrie 
eleison  cantet . 

Quinto  nolanda  sunt  haBC  verba  Et  sic  leva4ur  de 
ecclesia^  cadaver  sciiicet,  quod   deportandum  erat 

B  extraecclesiam  ;  486^^^^^^PP^*'^^'^''"'^  omnibus 
non  fuisse  licitum  in  ecclesiis  seu  basilicis  sepultu- 
ram  conseqoi.  Id  plane  vetat  concilium  Nannetense 
can.  6  :  Prohibendum  etiam,secundum  majorum  insti- 
tuta,  ut  in  eeclesia  riullatenus  sepeliantur,  sed  in  atrio 
aut  in  porticu,autextraecclesfam.  Infraecclesiamvero 
autpropealtare.vbi  corpus  Domini  et  sanguis  confici» 
tur,  nultatenus  habeat  licentiam  sepeliendi.  13.  queest. 
2,  cap.  Prcecipiendum^  idem  decretum  profertur  ex 
concilio  Vasensi  :  Nulhin  ecclesiissei*eliantur\  sed  in 
atrio,  aut  tn  porticu^  aut  in  exedris  ecclesiae.  Sed  hoc 
decretum  desideratur  induobusconciliisVasensibus. 
Exstat  in  conciito  Bracarensi  i.  cap.  36  :  Item 
placuit  ut  corpora  defunctorum  nullo  modo  intra  6a- 
silicam  sanctorum  sepeliantur ;  sed  si  necesse  est,  defo- 
ris  cirea  murum  basilicw  usque  adeo  non  abhorret. 
Concilium  Moguntinum,sub  Carolo  Magno  celebra- 
tum,  can.  52,  excipit  quasdam  personas  :  Nullus 
mortuus  infra  ecclesiam  sepeliatur,  nisi  episcopit  abba- 
G  tes,  aut  digni  presbyteriy  vel  fideles  laici,  aui  per  vitae 
meritum  talem  vivetido  suis  corpotibus  locum  acqui' 
siertnt.  Haec  posleriora  verba.  Qui  per  vitoB  meri^ 
tum^  etc  ,  non  exstant  in  tomo  II  Conciliorum  Gal- 
liap.  Verum  ante  concilium  i  Bracarense  liberum 
fuit  Ghristianis  infra  septa  Ecclesiarum  sepeliri.  Id 
clarum  est  ex  quaestione  illa  sancti  Paulini,  qui  in- 
terpellavit  sanctum  Augustinum,  Utrum  prositalicui, 
post  mortem,  quod  corpns  ejus  apud  sancti  alicufus 
memoriam  seprltatur;  cui  sanctus  Augustinus  respon- 
dens,  egregium  illum  de  Cura  pro  raortuis  agenda 
librum  composuit.  De  hic  piura  vide  lib.  i  p.  3.  cap. 
44,  reverentissimi  ac  doclissimi  viri  Henrici  Spon- 
dani.  Apamiarum  episcopi^  de  Coemeteriis  sacris. 

Sexto  DOtandum  est  hic  ad  finem  cujusque  Psalmi 
qui  antt»8epulcrumcaniturOrationem  seu  ColIe/:tam 
interponi  ;  quod  fit  ex  prisca  consuetudine,  quam 
videreestapud  Cassianum,  lib.  ii  de  nocturnis  Ora- 
tionibus,  cap.  7.  Apud  illos  (monachos  .Egypti)  non 
j)  item  ;  sedantequnm  flectant  genua,  paulisper  orant, 
et  stantes  supplicatione  majorem  temporis  partem 
exppndunt.  Itaque  puncto  brevissimoprocidentes  humit 
vetut  adorantes  tanlum  divinam  ctementiam,  summa 
velocilate  consurgunt.  Et  rursus  erecti,  expansis  ma- 
nibus,  eodem  modo^  quo  prius  stantes  oraverant  suis 
precibus  instantius  mmorantU' .  Et  paulo  post :  Cum 
autem  is  qui  Orationem  collecturus  esl  e  terra  surrexe- 
rit,  omnes  pariter  eriguntur,  Ibi  eoim  agitur  de  Ora- 
tionibusqusBinipsis  Psalmorumintestistiis  dicuntur. 

In  eodem  Codice  Ratoldi  abbatis,  in  Missa  pro 
sacerdote  vel  abbate,  post  Evangelium  haec  Oratio 
notanda  venit  :SM<cf/)<?,  «anc/a  Trinftas,  hanc  obla 
tionem,  quam  tiOi  offero  pro  anima  famuU  tui  ill.,  ut 
requiem  aeternam  dones  ei  inter satictos  et  electos  tuos, 
ut  in  iliorumconsortio  vitn  frutur  aeterna.Per,  Quam 
seauitur  Oratio  siiper  oblata. 

In  eodem  Codice  post  supra  memoratam  Missam 


47S 


IN  S.  GREGORn  LIBRUM  SACRAMEKTOROM  NOTiC. 


476 


sequitur  :  Missa  pro  vivis  vel  defunctis  sancti  Au-  A 
GU6TINI  (ubi  t6  vel  sumitur  copulaiive).  Omnipoten$ 
sempiterne  Deus.qui  vivorum  diminaris simul et  mor 
(uorum,  omniumque  misereris^  quo8  tuos  fideet  opere 
futuros  esse  prmnoscis,  le  8upplicitefexoro,utpro  qui- 
bus  effundere  preces  decrevi^  etc.  ut  iu  Idissali  Ro- 
mano,  in  Quadragesima.  Secreta  :  Deus  eui  soli 
cogiiitus  est  numerus  electorum  in  supema  felicitate 
locandus,  tribus,  quaeso^  ut  unioersorum,  quos  in  ora' 
tione  commendatos  suscepi,  vel  omnium  ^elium  no- 
mina  beatae  prasdestinalionis  liber  ascripta  retimat. 
PobT  coMMUNioNEM  :  Purt/icent  nos^  qucesumus,  omr 
nipolens  et  misericors  Deus,  sacramenta  quae  sumpsi- 
mus,  etc,  utin  Missali  Romano  ibidem. 

6Si.  Itemfost  lectionem,  Nomlnum  fidelium  de- 
functorum  videlicel. 

682.  Sivetertii,  sepiimi,  etc.Gonsule  observationes 
nostras  ad  Concordiam  regularum,  cap.  7,  %  11. 

487  ^3.  Indpit ordo,  etc  Jara  dispositis  quae  ad 
Missaset  adaliaqusedam  spectant,   agitur  de  ordi- g 
nibus  ecclesiasticis. 

684.  Ad  sacros  ordines  benedicenrio% ,  Ita  in  Excu- 
sis.  In  Codice  Rhemensi  legilur,  Pro  sacris ordinibus 
benedicendis.  Ubi  nota  omnes  ordines  tam  majores 
quam  minores,  appellari  sacros,  quia  perillos  clerici 
adsummam  illam  Iatriam,quaBdivinaB  Majestaliper 
Missffi  sacrificium  exhibetur,  ordinantur  et  conse- 
crantur,  alii  ut  Missam  ipsam  facianl,  alii  ut  minis- 
trcnt,  aut  quoquomodoinserviant.  Diuturnustamen 
usus  obtinuit,  utalii  sacri  ordines,  alii  non  sacri 
appellentur ;  alii  majores,  alii  minorcs. 

^.  Majoresgradus  ante  Evanjclium,  etc.  Ita  in 
Excusis.  Hodie  contrarius  esl  usus,  quia  minores 
priori loco  dantur, secundo majores ;  quemadmodum 
etiam  in  Codice  Ratoldi  abbalis,  cujus  seriem  hic 
apponam.  InSabbatoduodecimlectionumprimimcn- 
sis,  id  est  Martii,  dicta  Oratione  Populum  tuitm, 
quxsumvSyDomine  propittusrespice,  eic,  ordinantur 
ostiarii.  Deinde,  perfecta  Deuteronomii  lectione.  p 
cantHto  Responsorio,  etdicta  OrationeDm,  qui  nc4  * 
intantis  periculis  constitutoa,  etc,  fit  lectorumordi- 
natio.  Tumdemum,  perlecta  lectione  i  euteronomii, 
cantato  Responsorio.  et  dicta  Ooratione  Protector 
noster  ctspice,  Deus,  etc,,  ordinantur  exorcistflB.  Post 
lcctionem  Machabseorum  etdiclam  Orationem.ordi- 
nanturacolythi.  Lectionem  libri  Sapientiae.  Respon- 
sorium,  etColIectam  PrccespopuU  tui,  qtuesumus, 
cleinenter  exaudi,  etc  excipit  subdiaconorum  ordi 
nalio.  Lectione  item  et  Responsorio  flnitis,  et  dicta 
Oratione  Quaesumus  omnipotensDeus,  vota  kuniilium 
respice,  etc,ordinantur  Diaconi  t*ost  ordinationem 
diaconi  interseritur  Missa  in  ordinatione  diaconi, 
qusEr  tamen,ut  arbitror,  tuncnon  dicebatur.  Tandem 
CoIIectam  Deus,  (fui  tribvs  pueris  mitigasti  ftammas 
i^nfMr/?.,etc,sequituro  ordinatipresbyterorum  ;  quae 
perfecta;  lcgiturepistola,  etsicdeincepsMissaabsoI- 
vitur.  Hsec  Ratoldi  Codex.In  Codicibus  Rhemensiet 
Rodradi  minime  exploratum  est  quis  ordo  teneatur,  ^ 

3uiainillis  ordinumratio  extra  Missarum  solemnia 
escribilur, 

686.  Minores  quidem  Dominicis  diebus,  Ita  in  Ex- 
cusis  ;  Sed  haec  jampridem  antiquata  sunL 

687 .  Majores  vero  in  Sabbatis  duodecim  lectionum , 
Nempe  inexordio  noctis  Sabbati,  quaein  prima  Sab- 
bati  lucescit,  id  est  incipit,  ita  utnlim  ineunle  ves- 
pere  Sabbati^  quojuxta  veterem  Ecclesiae  consuetu- 
dinem  dies  Dominicusincipit,  sacerdotales  et levitici 
ordines  celebrarentur  etsusciperentur.  Ita  statuitex 
antiquo  more  sanctus  Leo  papa  I,  epist.  81,  ad 
Dioscorum  episcopum  Alexandrinum  :  Quod  ergo  a 
Patribusnostris  propensiore  curanooitnusobservatum^ 
a  vobis  quoquevolut7!us  cu.^todirt,  ut  non  passim  diebus 
omnibus sa'oerdo'alis  vel  levitica  ordinatio  celebretur; 
sed  post  dlemSabbati,  ejm  noctisquce  in  prima  Sabbati 
lucesctt  exordia  -eligantur,  hocestsub  legedivini  officii 
substiuantur,  in  (^uibus  his  qui  consecrandi  sunt  jeju- 
nis,  et  a  jejunanttbus,  sacra  Bmedictio  conferatur,  Et 


Epist.  89 :  Nec  sibi  constare  status  sui  noverit  flrmi- 
tatem,  qui  non  die  Sahbati  vespere,  qttod  lucescU  i» 
primam  Sabbali,  vel  tpsp  Dominico  dte  fuerit  ordtna^ 
tus.  Solum  enim  majores  nostri  resurrectionis  domi- 
nicae  diem  honore dignum  judtcavere^  tU  sacerdotesqui 
sumuntur,  hoc  die  potmimum  tribtianiur.  Ubi  primo 
nota,  cum  dicitur,  vel  ipso  Dominieodie,  ita  capien- 
dum  est,  ut  fiat  ordinatio  Dominico  die,  si  Sab- 
bati  fuerit  jejunium  continuatum,  ut  scripsit  epist. 
81 .  Qnod  ejusdem  observantife  erit,  si  mane  ipso  Do- 
minico  die  continuato  Sabbatijejunio  celehretur. 

488  Quod  ctiam  manifestum  est  ex  concilio 
Claromontano  sub  Urbano  II,  pont.  max.,  apud  Or- 
dericumVitalera,  lib.  ix  Hist.  eccL  :  Ordines  omni 
tempore  in  vespera  Sabbati,  aul  perseveranie  jVjuiuo, 
Dominica  celebrentur.  Et  ex  concilio  Botbomagensi, 
sub  metropolita  Joanne,  anno  Domim  107i,  ex  doc- 
trina  ejusaemsancti  Lconispapae,  can.l  *.  Hoc  etiam 
statutum  est,  ne  in  dandis  sacris  Ordinihus  apostolicae 
auctoritatis  violatoresinvenmmur.  Legilur  enim  inde- 
cretis  Leonis  papae,  quod  non  passim  diebus  omnibiu 
sacrt  ordines  celebrentur^  etc.  qttod  ejusdem  obser- 
vantiae  erit  si  mnne  ipso  Dominicodie  continualo  Sab- 
bati  jejunio  celebretur,  etc,  ut  apudOrdericum  Vita 
lem,  lib.  ivHist.  eccl.Secundonotandum  apud  sanc- 
lum  Leonem  per  diem  resurrectionis  non  precise 
diem  Paschae  intelligi.  sed  diem  Dominicum  qui  io 
memoriam  ressurrectionis  Christi  celebratur.  Unde 
epist.  8l  statimsubjungit:  Aquotempore  praecedentis 
noctis  initia  non  recedunt,  quam  ad  diem  Ressurrectith' 
nis,  sicut  etiam  in  Paseha  Domini  declaratur,  perti- 
nere,  non  dubium  est.  Unde  eliam  infra  in  eadeoi 
epistola  postquam  dixit :  Nunquam  Benedictumes, 
nisi in die  resurrectionis  Dominicae  /rt6ttan/ur,9cribit : 
In  hac  deniqtte  promissus  a  Domtno apoatolis  Spiritua 
sanctus  advenit,  ut  ca^lesti  quadam  regula  insinuatum 
et  traditum  noverimus  in  ittadie  celebranda  nobisesse 
mysteria  sacerdotalium  Benedictionum,  in  qtM  coltata 
sunt  omnta  dona  gratiarum .  Nam  ibi  recenset  diei 
Dominicsa  praerogativas,  quod  (ihristos  illa  die  re- 
surrexerit,  quod  sit  prima  dierum,  in  qua  coelum 
et  terra  creata  sunt,  et  quod  eadem  illadie  Spiritus 
sanctusin  apostolosmissusfuerit,  rationequarum  in 
illa  die  ordines  sacri  celebrari  debeant.  Et  hi  loci 
debent  inlelligi  de  Dominicis  quatuor  temporum, 
sive,  ordines  celebrentur  vespere  Sabbati,  sive  Do- 
minica  mane,  continuato  jejunio,  ut  notavimus. 
Quod  etiam  statuit  Gela^ius  papa  epist.  ad  episco- 
pos  Lucaniae :  Ordinationes  atUem  presbyterorum  et 
diaconorum,  nisi  certis  temporibtts  et  diehus  exercere 
non  debent,  td  est,  qtioti  mensis  jejunio,  septimi  $t 
decimi.sed  et  etiam  quadagesimalis  initii,  et  mediana 
Qttafiragesimae  die.  Sabbati  jejunio  circa  vespercum 
noveiint  celebrandas .  Hodiernus  tameausus,  quoor- 
dines  tara  majoresquam  minores,  simulin  Sabbatis 
duodecim  lectionum,  id  estiv  temporum  conferun- 
tur,  antiquus  est.  Nam  Chrode^angus,  qui  floruit 
temporibus  Caroli  Majoris  Pipmi  [Forte  et  Pipini] 
regis,  episcopus  Metensis,  ita  facere  solebat,  ut  scri- 
bit  Paulus  Diaconus  in  libro  de  episcopis  Metensi- 
bus  :  Htc  consecravit  episcopos  (fuamplwnmos  per  rft- 
versas  civitates,  presbyteros  nihilommtis  ac  diaconos, 
caeterosque  ecclesiastiros  ordines,  sicut  moris  est  Ro- 
manae  Ecdesiae  in  diebttsSabbatorum  qtMternis  tempo 
ribiis  anni. 

688.  Ostiarius.  Ostiariorum  mentio  exstat  in  epis- 
tola  sancti  Cypriani  34,  et  in  epist.  sancti  Ignatii  ad 
Antiochenos,  in  epist.  Cornelii  pap».  *<!  Fabiuna 
episcopum  Antiochenum,  anud  Eusebium,  lib.  vi 
Hist.,cap.  35,  in  quibus  7rvA«»pol  appellantur  ;  in 
concilio  Landiceno  cnn.  34.  etapudsanctum  Epipha* 
nium,inexpositione  fidei  calholic»,  a  qoibus  Ovjbu/^oI 
dicuntur.  I)e  ostiariorum  ordinatione  agitur  in  con- 
cilio  Carthag.  iv.  infra  citando. 

589.  Postquam  ab  Archidiacono  instructus  /«e- 
rit,  etc  Ita  in  Excusis  et  in  Codicibus  mss.  Rhe- 
mensi,  etRodradi,  ita  in  concilio  Cartbagin.  vtf  can. 


477 


m  S.  GREGORn  UBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiB 


I7ft 


9.  In  Codice  Raioldi,  et  in  Ordine  Romano  hmc 
plurali  numero  efferunlur.  In  PontiGcali  Rom.  sic 
nabttur  :  Deinde  pontifex  arcipit  et  tradit  omnibus 
claves  ecclesiw,  quas  >uccessive  manu  dextra  singuli 
tangant,  pontifice  dicenie  :  sic  agite^  etc. 

690.  Tradat  ei  Episcofius  ctaces  errlesias  In  aliis 
Codicibus  noslris  mss.  additur  de  altari,  ut  in  con- 
cilio  Cartbag.  iv,  ubi  legiturcie  altario. 

691.  £^  tradat  ei  Diaconus  Ita  ^89  ^^  Kditis  et 
iD  Codicibus  Hbemensi  et  Rodradi  ;  sed  videtur  le- 
ffendam  t6  archidiaconus,  ut  in  Ordine  et  in  Ponti- 
ncali  Rom.  etm  Codice  Hatoldi,  in  quo  hec  haben- 
lur  :  Et  ducat  eos  arckidiaconus  ad  ostium  ecclesise,et 
dicat :  Per  hoc  oslium  tradiiur  vobis  minuterium,  ut 
sitis  janitorestempli,  habeatisque potestatemrecifiendi 
bonoSy  et  rejiciendi  indignos.  Ad  qua?  verba  videtur 
alludere  sanctus  Isidorus,  lib.  n  de  OfOciis  eccl., 
cap.  15:  Hahent  enim  in  potestate  lam  bonos  reci- 
piendi  qiuim  rejiciendi  indignos,  Quae  quidem  verba 
non  exstant  in  concilio  iv  Cartbagin.  De  officio  ostia- 
riihjec  habctlsidorus  junior  in  epist.  ad  Luitfridum 
Cordubensem  episcopum  :  Ad  nstiarium  pcrtinent 
elaees  ecclesix,  ut  clandat  et  ape^ial  templum  Dei,  et 
omnia  qnse  sunt  intus  extraque  custodiat  ;  fidelesreci' 
fdat,  infideleset  excommumcatos  rejiciat, 

692.  Deus  patrem  omnipolentem,  etc.  Ita  in  Codi- 
cibus  Rodradi  et  Rbcmensi.  In  Eicusis,  in  Codice 
Ratoidi,  in  Ordine  et  Pontificali  Romano,  baec  plu- 
raliter  eCTeruntur. 

693.  Ad  distinctionem  certarum  h^rarum.  Quia 
▼eteres  observabant  horas  ad  siderum  cursus,  ut 
Dotavimus  ad  Concordiam  regulariim,  cap.  54,  §  14, 
etiam  ad  umbram,  corporis  humani,  quod  videreest 
apud  Bedaro,  lib.  de  Ratione  temporum,  quihac  de 
recomposuit  horologium,  quod  etiam  exstat  in  ve- 
teri  Codice  ms.  bibliothecaeCorbeiensis,  imdelibrum 
Theodulphi  de  Ordine  baptismi,  et  Poenitentiale 
RomaDum  eruimus,  ad  cujuscalcem  heec  habentur: 
Studeant  summopere  canonici  prxdirtas  hoi'as  vigi- 
lantissima  cura  custodire,  et  in  his  divinum  officium 
kumititer  ae  devote  persolvere,  Mox  enim  ut  datum 
fuerit  signum,  festinato  omnes  adecclesiam  conventanty 
signa  certis  temporibus  pulsent,  Horologium  autem 
est  ejusmodi  in  dicto  Codice  ms. 

Januar.  et  Decemb.,  hora  1  et  \i,  pedes  xxix  ;  hora 
tet  lO,  pedes  xix  ;  hora  3  et  9.  peaes  xvu  ;  hora  4 
et  8.  vedes  xv  ;  hora  5  et  7.  pedes  xiii :hora  6pedes\i, 

Fehruar  et  Novemb.,  hora  i  et  41,  pedes  xxvii  ; 
hora  2  et  10,  pedes  xvii  ;  hora  3  et  9,  pedes  xv  ;  hora 
4  et  8,  pedes  xiii ;  hora  5  et  7,  pedes  xi ;  hora  6, 
pedesix. 

Mart.  et  Oetob.y  hora  1  eMl.  pedes  xxv  ;  hora  2  et 
10,  pedes  XV  ;  hora  3  et  9,  pedes  xiii  ;  hora  4  et  8, 
pedes  XI ;  hora  5  et  7,  pedes  ix  ;  hora   6,  pedes   vii. 

Aprit.  et  Septemb.,  hora  1  et  11,  pedes  xxiii  ;  hora 
^  etiO,  pedes  xin  ;  hora  3  et  9,  ptdes  xi ;  hora  4  et 
8,  vedes  ix  ;  hora  5  et  7,  pedes  vii  ;  hora   6,  pedes  v. 

Maio  et  August.,  hora  i  et  11,  pedes  xxi  ;  hora  2 
ei  10,  pedes  xi  ;  hora  3  et  9,  pedes  ix  ;  hora  4  et  8, 
pedes  VII  ;  hora  5  et  7,  pedes  v  ;  hora  6,  pedes  iii. 

Jun,  et  Jul ,  hora  1  eMl,  pedes  xix  :  hora  2  et  10, 
pedes  IX,  hora  3  et  9,  pedes  vii  ;  hora  4  et  8,  pedes  v  ; 
hora  5  et  7,  pedes  iii  ;  hora  6,  pedem  i.  Sed  m  diver- 
sis  parailelis  varial  umbra. 

Series  autem  horarum  sumitur  hic  ab  ortu  solis. 
Nam  minores  umbr®  semper  contingunt  horasexta, 
quae  est  meridies. 

6iM.  Benedietio.  Rujus  vocabuli  passim  usus  in 
sacris  ordinationibus.  Hic  capiendum  est  illud  con- 
dl.  Hispalensis  n,  can.  5  :  Et  presbyter  quidam  illis 
eontra  arclesiasticum  ordinem  Bmfdicttonem  dedisse. 
Et  Sidonii,  lib.  vn,  epist.  6  •  Si  Benedictione  succi- 
dua  non  ficeipiat  dignitatis  hceredem. 

695.  Paret  obsequia.  I(a  in  Codicibus  Rod.  et 
Rhero.  In  ICditis  If^itur  Pareant  obsequia.  In  lod.  Ra- 
\.o\d\, Pareant  o6«egtiifl.InOrdineet  Pont.  Hom.,  Tuo 
pareant  obsequio,  rectius. 


A  490-  6^-  Lfictor.  'AvayvfiioTTfj?.  Lectorum  roentio 
exstat  in  can.  43  apostol. ;  in  epist.  sancti  Ignatii  ad 
Antiochenos  ;  in  epist.  CorneliipapsBad^Fabium  An- 
tiochenum  episcopum  ;  apud  Eu8ebium,capite  supra 
citato.in  epist.  sancti  Cypriani  mox  cilanda  ;  in 
consilio  Arelatensi  i.  sub  sancto  S^lvestro  ;  in  con- 
cilio  Laodiceno,  can.  24;  in  conciliis  Carthag.  iii  et 
IV,  niGxcitandis  ;apud  sanctum  Epiphanium,  in  Ex- 
posilione  fidei  catholicie  ;  in  Concilio  Toletano  i, 
infra  citando,  et  in  gestis  purgationis  Caeciliani  et 
Feliois.  Lectores  olim  non  soluin  maturioris  aetatis, 
sed  etiam  puerilis  fuere,  utpote  impuberes  cum  vi- 
sum  fuit  Ecclesiae  ut  dociles  et  bouse  indolis  pueri 
jugo  ecclesiastico  maturius  assuescerent  Id  clarum 
est  ex  concilio  Carthag.  ni,  can.  19 :  Placuit  ul  /e- 
ctores  cum  ad  annos  puoertatis  venerint,  cogantur  aut 
uxores  dncere,  aatcontinentiamprofiteri.  SulTragatur 
Victor  Uticensis,  lib  iv  Hist.  VandalicaD  :  Tuncetiam 
Eugenio  pastore  in  exsdio  constituto,  universus  clerus 

B  Ecclesix  Carthaginis  ca^^e  inrdiaque  mnce^*atur,  fere 
auingenti  vel  amplius,  inter  quos  quvnpluHmi  erant 
lectores  infuntuli.  qui  gaudenteit  in  Domtnoexsilio  tra" 
duntur.  Uhi  t6  infantuli  non  sumenduin  est  pro  his 
parvulis  qui  rattonis  usu  carerent,  et  loqui  non  pos- 
sent,  sed  pro  his  qui  jam  «leposita  infantia  ad  pue< 
rilem  «etatem  pcrvenerant.  Neccredendumestlecto- 
res  hic  pro  Psalmislis  usurpari.  utquidam  explicant, 
lato  modo  lectoris  nomine  sumpto,  his  Victoris  fulti 
verbis  :  De  multitudme  auiem  pergentium  confes^o- 
rum,  suggerente  quodam  exlectore  Teuchariae  perdito, 
quos  ille  noverat  vorales  strenuosque  modulis  cantHc' 
naSy  duodecim  infantulos  separari,quos  illey  dumcatho- 
licus  esset,  disciputos  haJbutt.  iNam  quamvis  illiduode- 
cim  infantuli  essent  apti  modulis  cantilens,  nihil 
obest  quin  lectores  ex  psalmistis  ordinati  fuerint. 
FYaeterea  si  illi  duodecim  fuere  vocales,  alii  utique 
non  erant :  si  quidem  praeter  eos  alii  erantlcctorea 
infantuli,  cum  dicat  Victor  quamplurimos  lectores 

Q  infanlulos,  ergo  plures  duodecim.  Nec  vaiet  illa  le- 
ctio,  iectores  et  infantuli,  quia  non  est  apud  Victorem 
et  Usuardum  conjunctio  copulativa, 

Nostramasserlionem  verba  Zozimi  papae  in  Ordine 
Homano  confirmant :  Hdec  aulem  singulis  gradibus 
observanda  sunt  tempora.  Si  ab  tnfantia  ecclesiasticis 
ministerits  studium  dederit,  tnter  lectores  usque  advi^- 
gestmum  xlat7s  annum  rontinuata  observatione  perdu- 
ret  Id  etiam  videre  estin  concilio  Vasensin,  can.l, 
ubi  lectores  juniores  sub  presbjteri  cura  constituun- 
tur  ;  et  in  nne  canonis  subjungitur  :  Cum  vero  ad 
xtatem  perfeclam  pei^venerintt  si  atiquis  eorumpro 
carnts  fragililate  uxorem  voluerit,  potestas  ei  ducendi 
conjtiainm  non  negetnr.  Ubi  vides  eadem  statui  ac  in 
concilio  Cartha^inensi  supracitato.  Idetiam  patet  ex 
sancto  Paulino  lib.  iv  de  Vita  sancti  Felicis  marty- 
ris  : 

Seseque  apueropia  menscoBlostibusedens^L^flf.  ad- 

[dens] 
n         Instituit  servire  Deo,  nec  gratia  pauper 

Abfuit  [Leg.  adfuit],et  [Leg.ai]  quantum  sitieba  t  corde 

[capaci 
Lucis  hians  animus.  tam  lar^iter  indua  trautit 
Dona  Dei,  primis  lector  servivit  in  annis. 

Epist.  25  lib.  iv  Sidonii  :  Sanctum  Joannem  virum 
honestatCy  hnmanitate.  mansuetudine  ins>gnem  {Lector 
hic  primum,sic  ministeraltaris  idque  abinfantiayeU^.) 
collegam  sibi  consecrarunt.  Et  ex  Ennoaio  in  Vita 
sancti  Epiphanii  Ticinensis  episcopi,  qui  sub  deces^ 
sore  suo  viro  integerrimo  Crispino  Pontifice,  mHitice 
ccelestis  tyrocinium  soriitw  annorum  ferme  octo  lecto- 
ris  ecelesiastici  suscipit  officium.  Nec  obstat  quod  in 
Africa  tempore  sancti  Cypriani,  ut  notum  est  ex 
ejus  epistolis  33  et  34,  et  nonnullis  aliis  solis  prove- 
ctae  aetatis  hominibus,meritis  et  doctrinainsignibus, 
lectoris  munus  demandarelur.  Nam  aliud  est  loqui 
de  jetate  sancti  Cypriani.  aliud  de  «evo  citatorum  a 
nobis  Auctorum  et  conciliorum.  Si  usus  obtinuit  in 
superiore  saeculo,  no^  item  in  posteriore. 


'.  I 


i    '^ 


f  -  - . 

t-t-  ■■" 


1.  , 


%.. . 

+ 

j  X  ■.  ^  -  • 


\2  -\ 

■    ,1 


<       -■■ 


-       -■       ^ 


!*c-t 


ri'r- 


-V- 


7»~    *     * 


47« 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTOUUM  NOTiE. 


160 


491  697.  Faciat  de  illo  sermonem  episropus  ad  A      702.  DisHnctus.  Ita  in  Edilis.  et  in  Codicibus  Hhe- 


pleoem,  eic.  Itain  coDcilioCarthag.  iv,  caD.8,  etapud 
saDclum  Isidorum,  lib.  ii  de  Offic.  eccl.,  cap.  11 : 
Primum  de  eorum  conoersatione  episcopus  verbum  fa- 
cit  ad  populum.  Denique  roram  plehe  tradit  eis  Codi- 
cem  apicumdivnorum,  adDei  verbum  annuntiandum. 

698.  Tradit  ei  codicem.  la  Codije  Ratoldi  abbatis 
legitur  :  Tradai  eis  Codicem  Isaice  prophetx. 

De  quo  leclurus  est.  Lectoris  munus  docet  Isi- 
dorus  junior.  epistola  supra  citata  :  Ad  lectoremper- 
tinel  lectiones  pronuntiare^  et  ea  qux  prophetae  vattci- 
narint  popuiis  prasdicare.  Priscis  illis  EcclesiaB  lem- 
poribus  lectores  io  ecclesia  logebaot  Evangclium, 
et  Epistolam,  ut  ex  subjectis  auctoritatibus  notum 
est,  sancto  Cypriano,  episl.  3*.^,  de  Aurelio  confes- 
sore  in  lectorem  ordinato  :  Quia  et  nthit  magis  con- 
gruit  voci  quae  Dominum  gloriosa  confessione  confessa 
est  quam  celebrandas  divinis  lectionibus  personare  su- 
blimia,  quse  Christi  martyrium prolocutasunt,  Evange- 


mensi,  Rodradi  et  RatoMi,  sed  in  hoc  pluraliter 
eflfertur.  In  Ordine  Romano  scribitur  apti  ;  in  Ponti- 
ficali  instructi. 

703.  Atque  ordinatus.  Ita  in  Editis.  In  Codice  Ra- 
toldi  legitur,  atque  ordinati  Iq  Codicibus  RheoDensi 
et  Rodradi,  atque  oi-natus. 

70i.  ^xorcw/o.  Recte  creationem  lectoris  seqnitur 
exorcistae  ordinatio  juxta  antiquum  morem,qai  pa- 
tet  ex  lib.  iv  sancti  i'aulini  de  vitasanctiFelicis,  ubi 
videmus  sanctum  hunc  martyrem  primo  ordinatuoi 
fuisse  lectorem,  deinde  exorcistam  : 

Prirais  lector  servivit  in  annis, 

Inde  graduin  coepit  cui  muniis  voce  fidell 
Adjurore  malos,  et  sacris  pellere  verbis. 

In  epist.  Firmiliani  episcopi  ad  sanctum  Cyprianum 
ns  in  ter  epistolas  sancti  Cypriani), meaiio  exorcistarum 
nt  ;  in  epistola  Cornelii  papaB  ad  Fabium  pontificem 
Antiochenum  ;  apud  Eusebium,  lib.   vi  Hist.  eccle- 


liumChristi  iegere  unde martyres  fiunt .  Et  epist.se-  B  siast.,  cap.  3l';  in  epistola  sancti  Ignatii  ad* Antio- 
quenti  de  sancto  Celermo  confessore  in  lectorem  nhon^e  •;«  oMKo«..;«i:V^«;k»««^««:i:;  a«^u*™;  u 
2f.«m  nr««»«  .  Uu^.  nd  «nc   fnni...  Aii..ii  .ir^i  ...«.      cheoos  ^iH  subscriptionibus  concilii  Arelatensisi,  sub 


plebi  unwersi  pro  honoris  clariiate  conspicuus  tegai 
prcecepta,  et  Eoangelium  Domini,  quas  fortiler  et  fide- 
liter  sequitur  ?  Vox  Dominum  confessa  in  his  quotidie 
qux  Dominus  locutus  est  au  iiatur  f  Viderit  an  sit  ul- 
terior  gradus,  ad  quemprofici  in  Ecclesia  possitf  Ex 
concil.  Toletano  i,  can.  2  :  Ilem  p\icuH  ut  pcenftentes 
non  admittantur  ad  clerum,  nisi  tantum  si  necessitas 
aut  usus  coegerit ;  et  tunc  inter  ostiarios  deputentur, 
vel  inter  lecto^es^  ita  ut  Aposlolum  aut  Evangelium 
non  legant.  Quod  frustra  prohibitum  esset  poenitenti- 
bus  postea  in  lectores  ascitis,  nisi  leclorum  munus 
fuisset  legere  Evangelium,  et  Apostolum,  sive  Epi- 
stolam,  ut  vulgo  loquuntur. 

Idem  videre  est  can.  4,  ubi  subdiaconus  bigamus 
rejicitur  inter  ostiarioset  lcctores,  ita  ut  Evangelium 
et  Apostolum  non  legat.  Non  enim  prohibctur  sub- 
diacono  biganio  inter  ledores  rejecto  Evangelium 
legere,  ut  hoc  honore  privetur,  quem  habuissetanlea 
rationc  subdiaconalus,  quia  nunquam  subdiaconi 
fuit  legere  Evangelium  ;  ergo  ratione  gradus  lccto- 
ratus,  in  quem  rejicilur,  ut  careat  honori  legendi 
Evangelit  propter  bigamiam,quemsibi  possetgratia 
Lectoratus  assumere.  Ita  loquitur  concilium  :  Sub- 
diaconus  autem,  defuncta  uxore,  si  uxorem  aliam  du- 
xerit,  ab  officio  in  quo  ordinatus  fuercU  removeatur,  et 
habecUur  inter  ostiarios  et  lectores,  ita  ut  Evanpelium 
et  Apostolum  non  legal  *.  Hsbc  tamen  ila  scribo,  ut 
non  inficiasierim  alium  usum  aliquando  fuisse,  ut 
infra  de  diaconis  agendo  dicemus.  Munus  etiam  le- 
ctorum  fuit  sacros  Codices  servare,  ut  videre  licet 
in  actis  purgationis  Caeciliani  et  Felicis  :  Cum  ab  eo 


alios.  Ex  paganis  Lucianus  memiait,  epist.  30,  etsi 
pro  more  veterator  ilie  sacra  eeque  ac  profanacou- 
temnens  irrideat. 

Aaiuova  noXkot.  ^a^wv  ofoo-Toao;  e$opx(Tnft; 
'ElsSaX'  oj^  opxWf  uXkv.  xott/jwv  ouva'fig(. 

Et  Julius  Firmicus,  lib.  m  Matheseos,  cap.  5  :  Eruni 
autem  omnibus  domonibus  terribiles,  quorum  adcen^ 
tum  pravi  dxmonum  spiritus  fugiant,  et  qui  sic  labo- 
rantes  hominesnon  vi  verborum,  sed  sola  suiostensime 
liberent  ;  et  quamvis  sit  violentus  damon,  qui  corpus 
hominum  animumque  qucUicU,  sive  itle  aereus  sit,  sive 
C  terrenus,  aut  infernus,  istim  hominis  jussione  fu^iet, 
quia  prxceptis  ejus  cum  quadam  venercUione  terrebUur, 
Hi  sunt  qui  a  vulgo  exorcistx  dicuntur.  Haec  gentilis 
iile  Dei  virtutem  ad  consteilationes  revocans,  qui 
cum  tantam  vim  in  d^emonos  attribuat  exorcistis, 
non  dubium  est  quin  ad  Christianos  exorcistas  ista 
pertineant,  non  ad  paganos.  qui  nunquam  tanta  in 
ddemones  auctoritale  valuere,  etsi  quibusdam  iocan* 
tamentis  illusoriisdtiemonescorporibus  humanisabi- 
gere  aliauando  visi  sunt.  Et  cap  9  ejusdem  libri; 
In  nono  loco  Mercurius  cum  sole  ab  horoscopo  pariliter 
constitutus  faciet  Exorcistas,  et  qui  laborantes  dxmo- 
num  incursione  homines  aptis  remediis  Iberent,  unde 
ex  his  artibus  maxima  illis  substantia  confercUur.  Hoc 
vocabulum  etiaiu  in  sacris  r^perire  est  Scripturis, 
Act.  XIX,  13.  Tentaverunt  autem  quidam  de  circum- 
eunttbus  Judwis  exorcistis  invocare  super  eos  qui  ha- 
bebant  spiritus  malos  nomen   Domini  Jesu,   dicentes : 


Adjuro  vos  per  Jesum  quem  Paulus  prasdicat. 
dem  Marte  quxrere)Uur  codices  omnes,  maavit  st  ha-  ^)      705.  Cumordinatur,  eiz.lla.  concilio  Carthagin.  4, 
bere  ;  tum  Virtor  dedit  nomtna  omnium  lectorum;  ei      can.  7,  el  in  omnibus   aliis  Codicibus   nostris  mss. 


infra  :  Paulus  episcopus  dixit :  Scripluras  leclores  ha- 
bent ;  et  infi^a  :  Proferte  Scripturas  quas  habeiis.  Ca- 
tuiinus,  et  Marculius  dixerunt,  plus  non  habemtis, 
auia  subdiacones  sumus,  sed  lectore*  hahent  Codices. 
Nam  pagani  judicos  sacros  utriusqne  Testamenti  Co- 
dices  perquirebant,  ut  eos  igni  tradercnt. 

700.  Accipe,  et  esto  verbi  dei  relator,  etc.  Ita  in  Editis 
in  canone  citato  concilii  Carthag,  et  in  Codicibus 
Rhemensi  et  Rodradi.  In  Pontif.  et  Ordine  Komano, 
et  in  Codice  Ratoldi  hsec  plurali  numero  efferuntur. 

701,  Domine  sancte  Pater,  elc.  Ilflec  benedictio  ita 
habeturin  aliis  Codicibus  noslris,  492  ^^^-  ^^  ^^ 
Pontif  Roinano.  In  Ordine  varial  inquibusdam,  in 
quo,  qucmadmodum  et  fn  Pontificali  Koinano,  prae- 
mittitur  haec  Oratio  seu  Praefalio  :  Oremus,  fratres 
charissimi,  Deum  omnipotentem,  etc. 


Idem  videre  est  apud  sanctum  Isidorum,  lib.  11  de 
Offic.  eccles.,  cap.  13  :  £ft  enim  eum  ordinantur,  ti- 
cut  ait  canon,  accipiunt  de  manu  episcopi  libellum  in 
quoscriptisunt  exorctsmi^  accipientes  potestatemma 
nus  imponendi  super  energumenos  sive  haptizcUos,  site 
ccUec-humenos . 

706.  Accipe  et  comfuenda  memorix.  lia  in  canoQe 
citato,  ut  in  Codicibus  Rhemensi  et  Rodradi. 

493  •  7^^  Habetopotestaiem  manum  imponendi,  etc. 
In  citato  concilio  Carthag.  iv,  can.  9,  statuitur  : 
Omni  die  exorcistx  energumenis  manus  imponant.  Et 
hocest  proprium  eorum  inunus,  ut  videre  est  apud 
sanctum  Isid  trum,  capitc  supra  citato,  et  lib.  yii 
Originum,  cap.  12,  ct  apud  Isiaorum  juniorem  epis 
tola  supra  citata. 

708.  Prasfatio  exorcistx.  In  Codice  Ratoldi  legitur 


*  Id  etiam  infra  patebit  ex  Gregorio  Turonensi  et  Pachymere  ad  Missam  Ratoldi  citandis. 


■<1    -"i- 


481 


IN  S.  GREGORH  LIBRUM  SACRAM^NTORUM  NOTiC. 


48t 


consecratio  exareistarum  ;  male,  nam  haec  cst  Praefa-  A 
Uo  ,QOD  coQsecralio.  et  in  eodemCodice  stalim  se- 
quitur  benedieUo,  id  estcoQsecratio; 

709.  DeiimPa/fem^etc.ltainCodicibus  Rhemensi 
etRodradi.  In  alliis  supra  haec  memoratis  habentur 
in  Qumero  pluraii. 

710.  Domtne  sancte Pater,  etc,  Ita  in  Codicibus  Ro- 
dradi  et  Rhemensi.  In  Excusis  et  in  Codice  Raloldi 
atque  in  Pontificali  et  Ordine  Romano  haec  pluraliter 
efferuutur. 

7il.  Spfrituum  immundorum  coercendarum.  In 
Ordineet  PontificaliRomanolegitur,  spiritiu immun- 
dos  coercendi , 

712  Probabilis,  Id  est,  bonus.  Begula  cujusdam 
Paf  ris  :  Postta  si  probabilis  ejus  pcenitentia  cognosea' 
tur,  tune  demum  intra  septa  monasterii  recijdatur, 
CoDcilium  Toletanum  iv,  can.  4  :  Probabilis  vita 
atgue  doctrina  exstiterit, 

713.  Grat iae  curatioHUm,  elc,  Sic  lib.   viu  Const. 
Apost.,  cap.  S7,  dicitur  exorcista  gratiam  accipere  B 
sanitatum. 

714.  Acolythus.  Acoiythorum  mentio  estapudsanc- 
tara  Cyprianum,  epist.  55,  inepistolaCornelii  papae 
supra  citata.  Quid  sit  acoljthus  ita  explicat  auctor 
veteris  etymologici,  'AxoXovOo^  <miiotivsi  rov  oKi^fo  riiv 
xiXr^dov  TTotdiv,  id  est,  acolythus  significat  eam  qui 
retro  iter  facit.  Hesychius:'Ax6Aoudo;  6  viwTfoo?  nxl^, 
id  est,  acoljthus  junior  servus.  Glossae  Veteres: 
'Axokoxt^oiySeculor,  pedissequus  conseguens,  ab  «xoXou- 
Om,  id  est,  sequor.  Quod  spectat  ad  Bcclesiam,  de 
acolythishaec  docet  sanctus  Isidorus,  1.  b.  yii  Orig., 
cap.  IS  :  Acolythus  GrasccLatineceroferariidi^mntur 
a  deportandis  cereis,  quando  Evamjelium  legendum 
e^t.  aut  saci^ificium  offerendum  ;  tunc  enim  accendun- 
tur  tuminariaab  eis  et  deportantur,  non  ad  fugandas 
tenebras,  cum  sol  eo  tempore  rutilet,  sed  ad  siguum 
teetitiae  doj^onstrandumy  ut  sub  tyvo  luminis  corporalis 
itla  bixostendaturdequain  Evangelio  legitur:Erat  lux 
tfera,  quae  illuminatfetc,  Subscribit  Papias  :  Acolythi  q 
Graece^eeroferarii  Latinedicuntur,a  deportandiscereis, 

715.  Prtmumab  Episeopo  doeeatur,  Ita  in  concil. 
Carthag.  lY,  can.  6,  in  Ordine  Romano,  et  in  aiiis 
Codicibus  nostris  mss. 

716.  Ab  Archidiacono  accipiat  ceroferarium,  etc. 
Ita  in  liditis,  in  concil  Carthag.,can.  citato,  Ordine 
Romano,  etin  aliisCodicibus  nostrismss.  Aliter  in 
PoDtiflcnli  Romano  :  Pontifex  acctpit  et  tradit  omni- 
bus  candelabrum  cum  candela  exstincta,  quod  succes-» 
sive  manu  dextra  singulitangunt,pontifice  iicente  Acci- 
vite  c^o/erartttm,  elc.UbiToceroferariumpro  cande- 
labro  neutralitersumendum  esse  arbitror.  nam  cero- 
feranus  masculineacolythusest.Ceroferale  dicitur  a 
Gregorio  Turonensi,  lib.  de  gioria  confess.,  cap.  79. 

717.  Ad  accendcnda  ecclesiae  luminaria.  Sanctus 
Isidorus,  loco  citato  :  Tunc  enim  accenduntur  lumi- 
nana  ab  eiSj  et  deijortantur ,  Isidorus  junior,  epist. 
supra  cii ala :  Ad  acolythum  pertinet  proeparatio  lumi- 
narwm  in  sacrario  rv 

4*94*^^^*  Itasibidicente,  Ita  Ponlificali  Romano 
etio  Codice  Ratoldi  deest  pronomen  5i6t. 

719.  Accipite  hoc  gestatonum  tuminis,  etc.  Ita  in 
Codice  Ratoldi.  At  in  canone  supra  citato  concilii 
Carthag.,  et  in  Codicibus  Rodradi  et  Rhemensi, 
quemadmodum  et  in  Editis.  nulia  hic  verborum  for- 
mula  habetur ;  in  Ordine et  Pontiflcali  Romano  exstat 
quidem,  sed  conctratior  in  huncmodum  :  Ae  ijite 
eeroferarium  cum  cereo,  ut  seiatis  vos  ad  accendenda 
eetUsia  tuminaria  maneipari. 

liO.  Aecipiat  et  urreolum,  etc.  Ita  in  Excusis,  jn 
Codicib  Hhemcnsi  et  Rodradi,qwemadiuodum  et  in 
canone  6  concilii  Carthag.  iv.  At  inOrdine  Komano 
hwcaddunlur  :  Dicenlesihiepiscopo  A  e  jnieurceolum 
ad  suggerendum  vinum  et  aquam  in  Eucharistiamror- 
poris  C/irw<t.Qu{eformulaexstatetiamm  Pontificall 


Romano.  In  Cod,  Ratoldi  lcgitur  :  Detur  eis  urceum 
vacwm  :  acctpite  ureeum  ad  effundendum  (lege  fun- 
dendum   vinum  in  Euchariatia  cornoris  Christi. 

7'il.  Ad  fundendum,  ItainEditis.  et  in  Cod.  Ro- 
dradi.  At  in  Cod.  Rheraensi,  et  praefaio  concilio, 
quemadmodum  etinformaOrdiniset  Pontif.  Romani 
legitur  ad  suggerendum  ;  cui  couvenit  illud  Isidori 
junioris  in  epist.  ad  Luidfredum  :  Ipse  suggesta  pro 
Eucharistia  subdiaconis  ministrat . 

lli,  Vinum  Ita  in  Editis,  et  in  Cod.  Rodradi, 
atque  etiam  in  canone  citato  concil.  Carthag.  At  in 
Codicibus  Rhemensi  et  Ratoldi,  aique  in  ipsa  forma 
Ordini  etPontificaliRomano  [  Forte,  formain  Ordine 
etPontiticaliKom  ,t7e{formaOrdinisin  Pontif.Rom.] 
additur  t6  et  aquam . 

723.  Omnipotens  sempiterne  Deus,  etc.  Ita  in 
Editis  et  in  Codice  Rodradi.  Sed  in  Pontificali  Ro- 
mano  tres  Orationes  huicBenedictionipreeponuntur. 
In  Codice  Ratoldi  additur  secunda :  Domine  sancte, 
Pater  omnisotens,  aeterne  Deus,  qui  per  Jesum  Chris- 
tum,  etc,  ut  in  Ordine  et  Pontif.  Romano,  qus  est 
unicain  Codice  Rbemensi. 

72%.  Ordinatio subdiaconi.  Subdiaconorum  mentio 
fit  can.  43  canonum  Apost.,inepist.  Cornelii  ssepius 
citata,  in  epist.  sancti  Ignatii  ad  Antiochenos,  in 
epist.  24  sancti  Cvpriani,  apud  sanctumEpiphanium 
inExpositione  fidei,  in  concilio  Laodiceno,  can.  21, 
^  et  23,  ubi  dicuntur  (jnmpirai,  id  est,  ministri,  et 
in  Carthag.  concilio  mox  citando.  Nola  hic  subdia- 
conum  habere  loeuminter  minoresordines  quemad- 
moium  in  excusis,  etsi  sanctus  Gregorius  lib.  *  iv, 
epist.  88,  sabdiaconos  a  minoribusordinibusdistin- 
guat.  Hoc  ideo  factum  esse  arbitror,  quia  olim  sub- 
diaconatus  sacerordo  non  erat,  quod  clarum  est  ex 
concilioLaodiceno,  can  21,  inguo  subdiaconis  sacra 
vasa  tan^ere  prohibetur.  Quod  confirmatur  auctori- 
tate  Petri  Cantoris  qui  vixit  anno  1197.  Is  enim  in 
libro  manuscripto  de  verbo  mirifico  biblioth.  mona- 
sterii  sancti  Germani  a  Pratis,  cap.  54,  scribit  non 
ita  pridera  ut  subdiaconatus  ordo  sacer  esset  instili- 
tum  esse  :  Prima  autem  manus  impositio,  inquit  de- 
betur  dinennibus  ordinandis;  denovo  enim  insiitutum 
est  suhduiconatum  esse  saerum  ordtnem. 

725.  Sieutqui  invitatus,eic,  Haec  *>  habentur  epist. 
110  lib.  vn  urcgorii,  sed  non  continue,  siquidem 
verhis  quibusdam  interpositis  haec  sequunlur,  cur 
non  perpendit,  etc.  Hsec  autem  in  Ordine  Romano 
desiderantur. 

12ld .  Removendus,  eie  Ita  in  aliis  Codicibus  nos- 
trismss.  In  Editis  legitur  ro  admovendus,  ut  apud 
sanctum  Gregorium.  epist.  citaia,  quae  quidem  lec- 
tio  videtur  plausibilior,  etsi  prior  non  sit  omnino 
absurda.  invitusenim  ordinandus  est  nemo. 

495^^^*  Subdiaeonus  cumordtnatur.  quia  manus 
imposxttonem  non  aceipit,  etc.  Ita  in  Excusis,  et  in 
aliis  Codicihus  nostrismss.  Itain  concilioCarth.  iv. 
can  5.  In  Ord.  Romano,et  apudsanctura  Isidorum. 
lib.  II  de  Officiiseccl.,  cap.  10,  et  in  Codtce  Tiliano. 

728.  Palenam  de  manu  episcopi  accipiat,  etc.  Idem 
Tidere  est  in  concilio  Toletano  iv,  can  27  :  Si  Sub 
diaconus  paienam  et  calicem.  Ibi  enim  agiturderesii- 
tutione  degradati.  qui  juxta  idem  concilium  in  sua 
restitutione  recipit  quod  prius  acceperatin  sua  ordi- 
natione. 

729.  Urceolum,  Apud  Isidorum  legitur  Scyphum 
ootia?.  Urceolus  diminutivum  est  ab  urceo.  Papias; 
Urceusvasaquarum  ;  undeurceolusdiminutivum,  Hic 
tamen  nonsumitur  provaseaquarura.  Notandumest 
in  citalo  ronoilio  Toletano  nutlam  fieri  urceoli,  et 
aquamanilis,  et  manut^rgrii  mentionera  in  restiiu* 
tioii'-  drgradali  subdiaconi. 

730.  .\quamanili,  In  citatoconcil'0  Carthag.  legi- 
tur,  cnrriipte.^^Ma  et  mnntile.  Glossaeveteres,  oywa- 
mariiZe,x^ov(6oy,idest,Tas  abluendis  raanibus  aptum. 


a  Nunc  gesta  hujus  synodi^  quse  prius  loco  epistolsB     jecta. 
44  L  IV  hca)ebantar,  ad  calcem   epistolarum  sunt  re*        >  Nonc  lib.  nc.  epist.  105« 


483 


IN  S.  GREGOftll  LIBRUM  SACRAMENTORDM  NOTifi. 


m 


13i,  Manutergium.  Est  rDanlilete^^geDdismaDibus  A 
idoDcum.  Grtece  yjipouuArpo'j,ul  claruineatei  Julio 
Polluce.  lib.  VI,  cap,  i4.  Ouod  etiam  liquelex  Atbe- 
naiO,  lib.  ix  :  Xeip6|x«xTpov  Si  xaAgtraf  w  to;  X^tp»? 
«7r«jxaTTovTo  w^o>tvw,  id  est,  chiromactroD  appellatur 
maotile  lineum  humerisimposilura.  quo  manus  ter- 
gebaut.  Memmerunt  Moschopulus  de  Scbedis,  etHe- 
sjcbius.  ;^iip6|xaxTpov,  /xov^OXcov.  Auctor  veleris  ety- 
mologici  et  Suidas.  xitpoiraxTpov  6  Trapa  'Pw/xatot? 
xaXetTat  |xav(yu).tov.  Quod  autera  dicuDt  a  RomaDis 
vocari  jxavdvAtov.  iDteJiigeodum  est  de  iis  Uomaois 
novse  iiom«e,  id  cst  Contautinopolis  incolis  :  est 
enim  uavc^uAio.;  apud  eos  raautiie,  ut  planum  est  ex 
Codiclno,  libro  cle  Otticiis,  xat6  7rtxg|»vi3?ajTtxaT6Tou 
oivop^stov  ^ipii  cxuTsXfitov,  xpaTcliv  xai  jxavc^vXcov,  id  est, 
pincerna  vero  statim  afTert  viuariaecapidisscutellam 
etiara  raantile  tenens  autcerteisiigramraaticiGraBci 
haiiucinati  sunt,  autubique  in  iocis  citatis  legendura 
est  |xavT«"Atov,  id  est,  raantile. 

73^.  Vide  cujus  minUlerium  libi  traditur,  etc.  Ita  B 
in  Codicibus  nuslris  mss  ,sed  in  Cod.  iiatoldi  plu- 
raliler  cfTeruntur  ut  iu  OrdineKomaDo.inquotamen 
hfleccoDtracliusretetUDtur.SedroutiticaieKomanum 
totam  haoc  forrauiam  cootraxit  hoc  raodo  :  Viaete 
cujus  ministerium  vohis  trudilur  ;  ideo  vos  admoneo, 
ut  ita  vos,  exhtbeatis,  ut  Deo  placere  possttis.  Cmtera 
vero  traoslata  suot  io  admonitionem  quaui  postea 
facit  Pontilex  subdiaconis.  Concilium  Carthag.  ista 
orania  prsetermisit  brevitatis  gratia. 

733.  Pallce  quas  sunt  in  suOSiratorio.  Has  pallas 
distinguit  a  paliis  coi  poraiibus  quse  vulgo  corporaie 
appcliantur.  liise  i^iturpaJJie  sunt  mapp«b  aitaris^  ut 
dicimus,  vel  mantitia,  ut  veteres  appeiiarunt,  quse 
ali  >s  appeilanlur  paiiije  altaris,  ut  docuimusad  Gon- 
cordiam  reguiarum.  Suosiraloriumestid  quod  alicui 
substernitur,  uthodie  in  aitarigiossiores  teise,  quse 
paliis  aitaris  substernuntur. 

734.  In  alfocori  orales  pallae.  Ita  in  concilio  Mel- 
densi  apud  Burhcardura,  lib.  jv,  cap.  13  :  Similiter  q 
adcorpotale  lacandum,  et  ad  pallas  altaris  propria 
vasa  habeantur,  quibus  nihit  aliud  fiat.  Et  in  coiicil. 
Rhemensi  apudeuoidemiib.  iii,cap.48  :  Vet  quando 
abluilur  (corporaJe)  a  sueerdote,  diacono,  vet  subdia- 
conOfprimo  in  ecclesia  m  ioco  et  vase  ad  hoc  prceparato 
abluatur  :  eo  quod  ex  Dominico  coryore  et  sanguine 
infeclum  sit, 

735.  Oremus  Deum  ac  Dominum,  etc.  Ita  496  i^ 
Codicibus  Hodr.  et  Rhemensi.  Sedio  Cod.  Hatoldi, 
in  Ordioe  et  Poot.  Roinaoo,  hsec  pluraii  ouraero 
enuntiantur. 

736.  Domine  sancte  Pater  omnipotens,  etc.  Ita  in 
CodiciuusRodr.  etRhemensi.  Sed  inOrdineet  Pont. 
Roraano,  h£ecpluraiiterenuntiantur, qucinadmodura 
et  in  Cod.  Katoldi,  in  quo  taraen  haec  ita  habentur : 
Spiritu  sapientiae  et  inteUertus,ameu ;  Spiritu  cunsilii 
et  fortitudinis,amen ;  Spintuscienltgeelpietatis,amen 
In  Ordine  Romano  sequitur  ;  Et  episcopus  det  eis 
mappulas,  dtcendo  in  vestitione  harum  mapputarum  ; 
Suonixe  te,  Domine,  deprecamur^  etc.  Iii  Ordme  ms. 
SanctiGertnani  habelur  porrectioraappuiae  in  hunc 
modura  ;  Hic  dat  eis  eptscopus  mapputam  dicens  : 
Accipe  mappulam,  implemimsterium  tuum  ;  potensest 
enim  Deus,  ut  augeat  tibi  gratiam.  Ubi  raappula  nihii 
est  aliudquara  raanipuJus  quera  iramittit  episcopus 
-inbrachiura  sinistrura  cuilibet  subdiacono  diccns  : 
Accipe  manipulum,  per  quem  designantur  fructus 
bonorum  operum,  ut  videre  est  in  Pont.  Romana. 
Gestabaturque  oJim  raappula  ad  oculura  etnarium 
pituitam  detergendara,  ut  docet  Alcuinus,  lib.  de 
Otflc.  eccles.,  cap.  de  veslimentis.  In  eodem  Ponti- 
Gcaii  Roraano  sul)diaconi,acceptomanipuio,induun 
turtunica  a  PoutiUce  sub  hac  verborum  formuia  : 
stola  jucunditatis,  etc.Postea  aocipitettradit  singuiis 
librum  Epistolarum,  raanu  dextraipsura  siraui  tan- 
genlibus,  dicens  :  Accipite  librum  EpistoLarum,  etc. 
Uuee  libri  Cpisloiarum  porrectio  nou  exstat  in  coq* 
cilio  Carthag.  iV|  supracitato,  neque  in  Ordine  m8« 


sancti  Gerraani  a  Pratis,  nequc  in  Ponlificali  ms. 
quod  est  in  sacrario  ecclesiae  Rotiiomag.  quodque 
putatur  esse  Angelicanura,neque  in  OrdineRomano, 
nec  in  Sacramentariis  excusis,  necinCodicibus  nos- 
tris  rass.,nequem  Cod.  Tiliano,ne(jueapudsanctum 
Isidorum,  neque  apud  Rabanum,  lib.  i,  cap.  8,  de 
Institutione  clericorura,  neque  apud  Amalarium 
Fortunatum.  lib.  i  de  Offic.  ecelosiast.,  cap.  11,  ei 
cnjus  verbisclarum  est  olim  Epistolarum  librum  non 
tradisolitum  subdiaconoin  ejus  promotione  iMiror 
ioquit,^  qua  de  re  sumptus  usus  in  Ecclesia  nustra  ut, 
subdiaconus  frequenter  legai  lectionem  ad  missam  cum 
hoc  non  reperiatur  ex  ministerio  sibi  dato  m  conseera- 
tione  eommissum,  neque  ex  litteris  canonicis,  neque  et 
nomine  subdiaconus,  ut  monstratum  est,  quia  suh 
dfacono  positus  est^  elc.  Neque  etiara  habetur  in 
concil.  Toletano  iv,  cap.  26,  in  restitutione  subdia- 
coni  degraJati. 

737.  Ordo  qualiter  in  Romana  Ecclesia,  etc.  Ila  in 
Ediliset  in  Cod.  Katoldi.  At  in  Cod.  Rheraensi  ad- 
ditursti6(i/aconf\quia  in  illo  Codice  haec  praefigualar 
ordinationi  subdiaconi. 

738  De  tituto  ill,  et  ilt.  Ila  in  Excusis,  et  in  Cod. 
Rhemensi.  Sed  in  Cod.  Ratoldi  istorura  verborum 
loco  h8Bchabentur:///Mm«u6dtW/nMm,  veldiaconum. 
Tunc  iMminat  illos  de  titulo  sanctas  Marias,  velsancti 
Petri  ei  atiorum.  Sedni.iil  ejusraodi  repereris  inOr- 
dine  Homano  et  in  Cod.  Tiliano.  In  ponlificaH  Ro- 
raano  haec  consuetudo  antiquatur.  Haec  autem  spe- 
cialiler  interlligenda  videntur  de  litulis,  qui  Romffi 
existunt.  ad  quos  ord-nanturdiaconi  vel  presbjteri 
cardinales.  qui  itaapp'IIantur,  quod  suis  tilulis  SiU 
ecclesiis  smt  veluti  incardinati  atque  iufixi,  boc  est 
stabiies. 

Mos  etiam  olim  inoleverat  ut  nulli  clerici  ordina- 
rentur  nisi  ad  cerlamquamdara  ecclesiam,  marty- 
riura,nisi  adinonasteriuraalicujus  civitatis,  aut|tagl, 
ut  statuitur  can.  6  concil.  Chalcedonensis.  Quod  si 
hoc  tempore,  quo  mundusvagissacerdolibus  plcnus 
est,  observaretur,  ad  quantara  gioriam  et  decus  se 
res  ecclesiasticaattolleret,  dici  non  potest. 

739.  Presbyterumde  tilulo  iLl,  Ita  in  Editis.  InCo- 
diciuusRatoidi  etRheineosi,haec4S7  ^erba  desunt, 
et  rectius,  utarbitror.  Nara  hic  tantum  quaeslio  est 
de  promolione  subdiaconi  ab  diaconium,  et  diacom 
ad  presbyterium. 

740.  S/  qats  habet  aliquid,  ctc.  Olim  deordinando- 
rura  raoribus,  iagenio  et  capacitate  diligenter  per- 
quirebatur,  ut  raanifestura  est  ex  ediit)  Theophili 
mox  citando,  ex  sancto  Leone,  epist.  88  Exspe<'ta- 
rentursane  votocivium,  teslimonia  populorum,  quxre- 
retur  honoratorum  arbitnum,  electio  clericoritm,  qtue 
in  sacerdotum  solent  ordtnationibus  ab  his  qui  norunt 
fiCUrum  regulas  cuslodiri,  ut  apostoltcae  attctoritatts 
normainoinmbus  servaretur,  quas  praec*pit  ut  sacer^ 
Ecctesae  praefuturus  non  solum  attestatione  /lt|^/tMm, 
sed  etuiin  eorum  qui  forissunt  testtmonio  munialur  ; 
concil.  i.arlhag.  iii,  can.  ii  :  Ut  nallus  ordinetur 
clencus,  nisi  probatus  velepiscopi  examine,  vetpopuli 
testimonio;  sancto  Cypriano,  epist.  33  :  In  ordinatiO' 
nibus  ctericis,  fratres  charissimi,  sotemus  vos  ante  con- 
sulere,ac  mores  et  meri  a  singutorum  commnni  consi' 
tio  ponderare.  Idem  habetur  epist.  68,  et  apud  san- 
ctum  Basiliura,  epist.  181,  ubi  haec  materia  fusius 
tractatur.  Idera  videre  licet  apud  Lampndium  m 
Alexandro  Scvero  :  Ubi  aliqaos  votuisset  vel  rectores 
provinctis  dare^oeiproeposttosfacere,  vet procuralores, 
id  est,  rationates  ordinare  ;  nomina  eorum  propone- 
bat,  hortans  populum  ut  st  quis  quid  haberet  erimiittSy 
probaretmant/eslis  rebti^;  si  nnnqrobasset  subirel  p^e- 
nam  capilts.  Duebatque grave  em  qaod  id  Christtani 
et  Judasi  larerent  in  prasdicandis  sacrdotibus  qui  or- 
dinandi  sant,  non  fieri  in  prooinciartm  rectoribus, 
quibus  et  fortunas  hominum  ccnmitterentur  et  capita, 

Quare  et  publice  ordinandisunt  clerici,  ut  episco- 

Sus  de  his  palara  sciscitetur  a  populo,  ut  in  nostns 
odicibus  manuscriptis  videtur,  juxta  antiqttttmmo- 


4  ^Mb> 


iSS 


m  S.  GREGORII  LIBRUM  SACttAMENTOftDM  NOTifi. 


486 


rem.  quem  notare  licet  in  edicto  Theophili  patriar- 
cbs  Alcxandrini,  can.  6  :  De  his  qm  ordtnan>ti  sunt 
kffe  erit  forma,  ut  quidqmd  est  saverdotalisordinis  con- 

mticU  et    eligaty    tunc  episcopus  examinet,  vel   ei 

etiam  at^entiente   sacerdotali  ordine^   ;^itpoTovtiv  cv 

puT^  r^  exxkxivia  Trapovro^  tou  Xaou,    xac  Trpoo^^^jvouv- 

To^  Tov  'EiriaxoTrou,    oi  xal  6  Xaoq  ^uvarac    auT6>  fiap' 

rv|9S(v.  XtipoTOvta  6i  Xadpacu^  f^^  ycvcVdft».  Id  csl :  Or' 

dinet  prmsente  populo,  et  episcapo  alloquente,  an  pos- 

git,  et  populus  et  fen-e  testimomum,  Ordinato  autem 

non  jiai  clanculum, 
741.  Incipiunt  omnes  Kyrie  eleisonf  cum  litania. 

lo  Codice  Rhemensi,   et  in   Ordine  Romano,  nihii 

tale  exstat.  Haec  litania  olim  erat  breviuscula,  quam 

hic  sabiiciam  ex  Godice  Ratoldi. 

Kjrieeleison. 

Kjrrie  eleison. 

Chri«te  audi  nos. 

Saocta  Maria,  ora  pro  nobis. 

Sancle  Michael,  ora. 

Sancte  Gabriel,  ora. 

Sancte  Raphael,  ora. 

OniDes  sancti  angeli,  orate. 

Sancte  Joannes,  ora. 

Sancte  Pelre,  ora. 

Sancte  Faule«  ora. 

Saocte  Andrea,  ora. 

Omues  sancti  apostoli,  orate. 

Sancle  Stephane,  ora. 

Sancte  Line,  ora. 

Stocte  Clete,  ora. 

OmQes  sancti  martjres,  orate. 

Sancte  Sylvester,  ora. 

Sancte  Leo,  ora. 

498  Sancle  Ambrosi,  ora. 

^aocte  Aogustine^  ora. 

Omnes  sancti  confessorcs,  ora. 

Sancta  Felicitas,  ora. 

Saocta  Agoes,  ora. 

Sancla  Agatha,  ora. 

Omnes  sanctffi  virgines,  .     orate. 

Omoes  sancti,  orate. 

Propilius  csto,  libera  nos.  Domine. 
Per  adventum  tuum,  libera,  Domine 
Pernativitatem  tuam,  libera,  Domine. 
Per  circumcisionem  tuam,  libera,  Domine. 
Per  baptismunci  tuum,Iibcra,  Domine. 
Perjejanium  tuum.  libra  nos. 
Percrucem  tuam,  libera. 
Pfeccatoresj  te  rogamus. 
Ut  apostolicum  nostruro.  Utregem  nostrum.  Utepi- 

scopum  nostrum.  Fili  Dei,  te  rogamus,  ter,  Agnus 
Dei  qui  tollis.  ter.  Christe  audi  nos,  ter, 

Nota  superiorcm  litaniam  <]uam  edidimus,  esse  an- 
tiquions  formee  hac  praesenti,  in  qua  ubi  t6  nos  de- 
sidcratur  supplendum  est. 

lii.  Solas  episcopus  qui  eum  henedicit,  manus  SU' 
per  caput  itlius  ponat.  Ita  in  hMitis,  in  Codicibus  Ro- 
dnuJi,  et  Katoldi.  et  in  concilio  Cartfaag.  iv,  can.  4. 
Hunc  tamen  ritnm  improbat  Amalarius,  lib.  n,  de 
Orfic.  eccl.,  cap.  12.  Vultque  manum  imponi  Dia- 
coQo  non  solum  ab  episcopo,  sed  a  c«tens  presbj- 
teris  :  Est  libellus  quidam,  inquii,  apud  nos  ae  sacris 
Ordinibus,  nescio  cujus  auctorilatis,  qui  dicit  solum 
tpi^copum  debere  manus  imponere  super  diaeonum, 
fuia  non  ad  saeerdotium  consecratur,  sed  ad  ministe- 
rmm.  Nunquid  seriptor  libelti  doctior  atque  sanctior 
^potiolis,  qui  pomierunt  plures  manus  super  diaconos, 
<imndo  consecrabantur  f  Quod  miror,  quia  concilium 
Carthag.  iv,  Ordo  Romanus  (ut  librum  Ponlificalem 
Offiittam)  libri  Sacramentorum  tam  Editi^  quam  ms. 

'  Circa  ritum  hunc  variant  Codices  ms. ;  aiii  enim 
soluni  episcopum  ordinando  diacono  maaum  impo- 
Qere  prscipiuat,  ut  Gemet.  et  vetustissimum  Ponti- 
ficale  E^t)erti  Eborac.  arch.  ante  annos  cm  htteris 
Suooicis  scriptum ;  aiii  jubent  astantes  presbyteroS| 


A  conveniunt  cum  ipso  lihello  ;  neque  ratio  Amalarii 
multum  cogit,  quia  ciim  haec  prima  ordinatio  fieret 
ab  apostolissimul  congregatis,  squumeratutomnes 
manus  imponerent,  quamvis  id  minime  esset  ne- 
cessarium,  cum  uoicus  sufficere  potuisset.  Sed  et 
communi  huic  doctrinae  favet  magnus  Dionvsius,cap. 
5Iib.  de  ccclesiast.  Hierarch.  :  0  $i  XscToupyo 5  sva 
Tocv  TTO^ocv  xAcva;  strcTT/jOTQg  Tov  Oicou  du^caoTi^pcouiTrl 
Y.i^aLkfi^  ixgi  TijTf  Tow  TfXovvTO?  avTOv  itpdp^oit  ^i^cov, 
TiAicoOur>o{  vii  aOTOu  Tat?  twv  XicTOupy&iv  TsXscuTcxac; 
e;rcxA;offETcv.  Id  est  :  Diaconus  vero  genu  altero  flexo 
ante  altare,  dcxteram  manum  pontificis  qui  eum 
consecrat  super  caput  habet,  ab  eo  consecratus  iis 
precationibus  quibusdiaconi  consecrari  solent.  •  Opi- 
nioni  Amalarii  favcre  videtur  Pontificale  ms.  quod 
est  in  secretario  ecclesise  Rothomagensis,  videtur- 
que  esse  Anglicanum,  in  quo  haec  udduntur:  Reliqui 
vero  sacerdotes  juxta  manum  episcopi  caput  illius  tan- 
gdntt  quia  non  ad  sacerdotium,  etc. 

B  743.  Oremus,  dilectissmi,  et*r.  Ita  in  Editis,  et  in 
Cod.  Katoldi,  atquein  OrdineRomano.  In  Cod.  Rhe- 
mensi^sicut  in  Pontificali  Romano,  haecOratio  paulo 
prolixior  habetur  :  quam  praecedit,  tum  in  Ordine, 
tum  in  Pontificaii  Romano  ejusmodi  allocutio  Ponli- 
ficis  :  Commune  votum,  etc.  Quae  in  Codice  Rhemensi 
exstat  post  consecrationem  AdestOt  quaesumus,  omni- 
potens  Deus,  etc,  ctei  praefigitur  hic  titulus  Ad  con- 
summandum  diaconatus  officium.  In  Codice  Ratoldi 
habetur  in  fine  ordinationis  sub  eodem  titulo. 

744.  Exaudi,  Dominej  preces  nostras^  etc.  Ita  in 
Editis,  in  Ordine  Romano.  et  in  (^odicibus  Rodradi 
et  Ratoldi ;  exstat  in  Ponlificali  Romano. 

499  745.  Adesto,  qumumus,  omnipotens  Deus, 
etc.  m  Editis  praefigitur  Vere  dignum,  etc,  ut  in 
Pontificali  Romano  ;  quod  non  habetur  in  aiiis  Codi- 
cibus  nostris  mss.  nec  iu  Ord.  Rom.  Unde  supra  in 
hoc  Codice  sancti  Eligii  scriptum  est:  Et  nondicitur 
Vere  dignum  in  consecratione. 


B 


746.  Honorum.  Ita  in  omnibus  aliis  Codicibus  no- 


stris  mss.  et  in  Pontificali  Rom.  Sed  in  Excusis  in 
Cod.  Tiliano.  etin  ordine  Romano  legitur  bonorumy 
non  ita  recte.  Heecenim  vox  honor  dicitur  de  tribus 
eicellentioribus  ordinibus  diaconatu,  presbvteratu, 
et  episcopatu.  Enaodius,  in  Eucharistico  :  urdinasti 
ut  per  officium  leoilarum  concius  sanarer,  et  impacti 
honoris  sarcina  quod  premebat  a  me  pondus  amoveret. 
Et  in  Vita  sancti  Epiphanii  Ticinensis  -.  Post  ad  dior 
conii  evectus  infulas  vicesimum  annum  celatis  ascendit, 
turbabatur  suscepti  honoris  tyrocmio.  Sanctus  Cypria- 
nus,  episl.  34:  Caeterum  presbyterii  honorem  desi^ 
gnasse  hos  dlis,  ut  scialis  Epist.  65  :  Fungeris  circa 
eum  potestate  honorts  tm\  ut  eum  vel  deponas,  vel  abs' 
tineas.  bltepist.  68  :  /16  ordinatione  autem  cleriatque 
sacerdotali  honore prohiberi.  Oplatiis  Milevitanus,  lih. 
II  adversus  Parmeniannm :  Honore  nominis  sui  spo- 
liatt  snnt  sacerdotes.  Et  infra,  agens  deDonatistis  qui 
diaconos,  presbjti^ros  et  episcopos  catholicos  abdi- 
caverant,  et  pGenilentiam  agere  coegerant  :  Etcum 
^  poHsetis  esse  fiiii  Dei,  filii  hominum  esse  voluisti,  et 
ad  infigendum  morsum  honoribus  altenis,  Itnguas  octit- 
stis  in  gladios.  Implestis  in  vobis  quod  in  psalma  lvi 
scriptum  est :  Fiiit  hominum  dentes  eomm,  arma  et 
sagittaB,  et  Itngua  eorum  giadius  acutus.  Ergo  linguas 
vestras  acuisitis  in  gladios,  quas  movistis  in  mortes  non 
corporum,  sed  honorum  ;  jugulastis  non  membra,  sed 
nomina.  Quid  prodest,  quia  visi  sunt  homines,  et  occisi 
sunt  honores  a  vobis  :  valen !  quidem  membris,  sed  ere* 
pta  portant  funera  dignitatis.  Et  infra  :  Esuritis  hono. 
res  xnnocentium  sacerdotum.  Et  paulo  post  :  Gutturi 
vestro  honorum  funera  non  sufpciunt.  Sanctus  Au. 
gustinus,  lib.  11  aaversus  epistolam  Parmeniani,  cap 

post  impositionem  manuum  episcopi,  caput  onlinan" 
di  tangere,  ut  Codices  Noviomensis  et  Re^.  Nostrum 
Edm.  Martene  consuie,  de  anliq.  e^cles.  Ritibus,  cap^ 
8,  de  Ritib.  ad  sacram,  ord.  spectanlibus. 


487 


IN  S.  GREGORII  LIBUUM  SACRAMENTORUM  NOTiB. 


488 


ii:  Et  cum  expedire  non  vtdealur  Ecdesias  utpraspo-  A  Ratoldi,  nec  in  Ordine  Romano,  nec  io  Codice  Ti- 
siti  eorum  mnientes  ad  cnlhoicam  societatem  honores      liano. 


suos  ihi  non  admimstrent,  non  eis  tamen  ipsa  ordina- 
tionis  Sacramenta  detrahuntuj',  sedmanent  supereos. 
Gonciliuin  Areialens.  iv,  can.  1  :  Episcopatus  vero 
vel  presbylerii  Iwnorem  nullum  laicus  ante  praemissam 
'  conversionemy  vel  atite  j,%x  setatis  annos  tuxipiat.  Et 
can.  2  :  Sednecreliqui  Hontifices  presbyerii  vel  dta- 
conatics  fwnorem  conferre  prmumant,  etc. 

Ila  apud  Grsecos  de  his  tribus  ordinibus  dicitur 
vox  Ttfx^,  id  est  honor.  Concilium  NicaBnum,  can.  8. 
"0  02  ovc^x^ousvo^Trapa  Toiq  Xiyousvot;  K.a9a|90($  eirto'- 
xoTTo?  T5QV  Toil  nfiidoifTipov  Tttjnjv  s5«t :  Id  est,  qui  au- 
tem  apud  eos  qui  Cathari  dicuntur  episcopus  nomi- 
natur,  presbjteri  honorem  habebit.  Concil.  Ancy- 
ranum,  can.  2  :  Ataxovou?  oaoiw;  0u<TavTa?.  asra  ^s-" 
TauTa  avaTraAa/o-avTa;,  Tigv  pkv  aXkriv  Tt|x^v  e;^8tv,  id 
est,  diaconos  similiter  qui  sacrificaverint,  postea  au- 
tcm  reluctati  sint,  alium  quidem  honorem  habere. 


748.  Quando  stolam  induis,  per  hoc  siynum  tobit 
diaconatus  of/kium,  etc.  H«c  desiderantur  in  Codice 
Rodradi.  In  Codice  Ratoldi  formula  vcrborurn  sin- 
gulariter  effertur.  In  Codice  et  Pontificali  Rofnano 
stola  induitur  sub  alia  verborum  tormula.  In  eodem 
Ordine  Romano  sequitur  traditio  lib.  Evangeliorum 
sub  hac  forma:  Acctpite  potestatem  legendi  Evange- 
lium,  etc,  utin  Pontificali  Romano,  et  inCodicefi- 
liano. 

Sed  hflBc  porrectio  libri  Evan^eliorum  cum  sua 
forma  abest  ab  Editis,  et  a  Codicibus  Hhemensi.Ro- 
dradi,  et  Ratoldi,  nec  habctur  in  concilio  Carlhagi- 
nensi  iv,  nec  apud  sanctum  Isidorum,  Amalariam, 
Alcuinum.  et  Rabanum  ;  nec  erat  olim  in  aDtiquis- 
simo  Ordinario  Ecclcsite  Aniciensis  quo  utebatur 
Durandus  in  ordinum  coilatione,  ut  ipse  testalur  in 
ivsent.,   dist.  24,   quaest.  3  :  Sefit  contra  hoc  argui 


Et  can.  18  :  'Eav  ^s  <7TaTtaC«(7t  Trpo  ^To-;^  xaOg<rTr;>.  B  potest  quia  illud  inquo  imprimitur  charaUer  debet  ob- 


Ta?  ixst  'En-toaoTToy?,  ayatoeio-Oat  auTOt?  t^v  tt^iQv  toO 
irp£7^uTepio\f,  id  est,  quod  si  adversus  eos  qui  illic 
episcopi  constiluti  suntseditiones  moverint,  hono- 
rem  presbyterii  ab  eis  auferri.  Synesius,  episl.  67, 
agens  de  episcopis :  KpaTouvTat  ^k  Ta;  Tipa?,  id  est, 
fruuntur  honoribus,  eovagantes  ubi  majus  compen- 
dium  est.  Etinfra:  Ta;^u  yap  dj  C7raviA6otev,  ii  moi 
T>5s  Tt£i;Q?  xtv^uvsuotgv,  idest,  nam  citius  ad  sua  loca 
reverterentur,  si  honons  sui  jacturam  metuant. 

Cum  autem  diaconatus  sit  honor  in  Ecclesia  et  supra 
saccr  ordo  appelletur,ex  hoc  internoscere  possumus 
quanta  sit  hujusordinis  di^nitas,  quae  in  hoc  maxi- 
me  consistit,  ^OO  ^^  proxime  assistal  sacerdoti  sa- 
cra  facienti,  sitque  ejus  in  tanli  mysterii  celebra- 
tione  adjutor,  cui  juxta  sanctum  Ambrosium,  libro 
primo  de  Officiis,   cap.  41,  commissa  est  dominici 

corporis  et  sanguinis  consecratio.  Quod  sic   intelli-      ^y  -^^^  responsio  illorum  (qu*  nec   in  meniem  Uu 

gendum  est   Petro  Cantore  mlerprete,  lib    ras.  de      ^^«^i  venit)qui  dicunt  Eccl^siam  Aniciensem  in  hoc 

Verbo  mirifico,  cap.  41  :  Experire  etentm  utrum  mi-  ^  ^^  ^^^  manifestam  videamus  conforraitttem 


servari,  et  probabile  est  <fuod  observetur  in  omni  Ec- 
clesia,  sed  traditio  libri  tn  ordinatione  diaeoni  nonob- 
servaiur  in  omni  Ecclesiay  necantiquitus  forsitanobser' 
vabatur  in  aliqua  Ecclesia  Unde  secundum  Ordinarium 
antiquissimum  Ecclesiae  Aniensis,  cui  praefuimus,  li- 
ber  Eoangeliorum  non  tradebatur  diacono  tn  ordina- 
tione  sua ;  sed  nos  volentes  nos  conformare  caeteris  Ec- 
clesiis,  posuimus  de  manu  iwstra  in  margine  dicti  Or- 
dinariiquod  liber  Evangeliorum  tradatur  cumconsueta 
forrna  verborum  Quare  non  videtur  qtwd  tn  traditione 
libri  imprimatur  character  diacotmtus.  Et  ideo  alia 
opinio  est  quod  chara^ier  imprimitur  in  impontione 
manuum.  Fer  qtwi  daiur  intelligi  quia  applicatur 
501  f^d  maanum  ministerium.  Et  huic  videlur  canon 
concordare  S§,  dtstinctione  ubi  dicitur  quod  cum  ordi- 
natur  diaconus,  solus  episcopus  ei  manum  imponitj  eo 
quod  ad  minislerium  applicetur.  Quare  mihi  videlur 


nistrum  idoneum  elegeris,  cut  commisisti  dominici  cor- 
poris  et  sanguinis  consecrationem,  non  ad  conficiendum, 
sed  ad  assistendum  :  qui  sicut  secretarius  altaris  parti- 
ceps  est  confectionis  Eucharistice ;  non  quia  sumat  et 
con/iciat,  non  quia  Iwc  sine  eo  non  possit  fteri,  sed 
quia  celebrius,  et  in  majori  reverentia  conficitur  cor- 
ptAS  Domini  cum  prcesentia  ministri  et  testinwnio  ejtis. 
Ex  quo  Petri  textu  manifestum  est  locum  «  sancti 
Ambrosii  essecorruptum ;  nam  in  veteribus  etrecen- 
tioribus  illius  Editionibns  deestTo  corporw,  etin  re- 
centioribus  t6  consecrationem  mutatum  est  in  t6  dis- 

Sensationem.  Oum  iu  veteribus  sit  to  consecrationem, 
asileae  editis  anno   1492,  ut  in  Cod.  ms.  biblioth. 
Corbeiensis,  in  quo  non  est  t6  corporis. 

747.  Quas  sunt  agenda  concedere,  In  Pontificali  Ro- 
mano  haec  sequuntur  inlerposita:  Bic  solus  pontijex 
mamm  dejtteram  extendens  ponit  super  caput  cuilibet 


hujus  veteris  Ordinarii  praRfatae  Ecclesiae  curasupra 
citatis  Sacramentorum  Codicibus,  auctoribus,  et 
concilio  (^arthag.  iv.  Nec  obstat  quod  diaconi  ex 
veteri  consuetudine  legant  Evangclium,  ut  apparet 
ex  epist.  sancti  Hieronymi  ad  Sabinianum:  Evange- 
lium  Christiquasidiacontis  lectitabas^  non  enira  sem- 
per  et  ubique  in  Ecclesia  fuit,  ut  clarum  est  ex  his 
quae  supra  de  lectoribus  docuimus  ex  sancto  Cjpria- 
no,  et  cooc.  Toletano  i.  Quod  confirmatur  ex  Sozo- 
menolib.  vii.  cap.  19:  TauTijv  t^v  £ioav  StSXov  {vjvy- 
ysKtov)  ovaytVMTxst  Mci^t  /xovo;  o  *Ao;^toi5txovo;, 
irapa  ^i  aXXot;  dtaxovot.  'Ev  xroX^Lat;  ^i  exx^.ija^tat?  oi 
tspet;  uovot,  rv  ^e  «Trto^uuot;  i&ajoatc 'ETriTxoTrot.  «?  p* 
Krtfvo"Tavrtvou7roAJt  xaTa  t^v  TrpwTijv  riu.ipocy  t;6;  avaoTa- 
frrjLouiopTiii.  Id  est:  Sacruin  hunc  l'i  >rum  (Evange* 
lium)  legit  hic  (Alexandriae)  solus  archidiaconas, 
apud  alios  vero  diaconi.  in   multis  Ecclesiis  soli  sa- 


ordinando,  et  nulltts  alius,  quia  non  ad  sacerdotium,  ^)  cerdoiAis:   diebus   autem  solemnibus,   episcopi,  ut 


sedadministerium  consecratur,  dicens  singulis :  Accipe 
Spiritum  sanctum  ad  robur,  et  ad  resistendum  diabolo 
et  tenttaionibus  ejtis  in  rwmine  Domini.  Quae  priora 
vecba,  Hic  soius  pontifex,  etc,  aut  saltem  similia 
non  habentur  hoc  loco  in  Excusis,  nec  in  Codicibus 
Rhemensi  et  Ratoldi,  ncc  in  Codice  Tiliano,  nec  in 
Ordine  Romano.  sed  prsemittuntur  Orationi  huic : 
Oremus,  dilectissimi,  Deum  Patrem  omnipotentem, 
etc.  InCodicevero  Rodradi  nusquam  habentur,  quia 
in  eo  nullse  sunt  rubricae  in  ordmationibus  episcopi, 
presbytcri,  et  diaconi.  Posteriora  vero  illa  verba. 
Singtuis  dicens,  accipe  Spiritmn  sanctum  ad  robur, 
etc,  nullateuusexstantin  Cditis,nec  in  aliis  Codici* 
bus  noslris   mss.,  hoc  est,  Rhemensi,  Rodradi,  et 

•  Consule  novam  operum  Ambrosii  Editionem  ad 
huoc  locum,  qui  sic  profertur :  Cui  commisisti  domi^ 
nici  sanguinis  consecrationein.  Favent  tamen  lectioni 
Petri  Cantoris  decem  Cod.  ms.  Gallic.  et  unus  Yatic. 


Constantinopoli  prima  feria  Resurrcctionis  dommi- 
cae.  Nec  dicendum  est  hos  presbjteros  et  episcopos 
etiam  diaconos  fuisse.  Id  enim  minime  certum  est, 
cum  olim,  prsetermisso  diaconio,  multi  episcopi  et 
presb^teri  crearentur. 

Huic  doctrinse  lavet  quod  cum  diaconi  printium  in- 
stituti  sunt,  nondum  erant  scripta  Evangelia.  Tan- 
dem,  in  concilio  Toletano  iv,  can.  27,  diaconus  de- 
gradatus  accipit  tantum  orarium  ct  albam  cum  sus 
dignitati  restituitur  ;  Si  Diacontts  inquit  concilium, 
orariiim  e^a/6am.nullafactalibri  Evangeliorum  meD- 
tionc,  recipit  enim  idquod  prius  in  sua  ordinatione 
9cceperat,  ut  est  in  eodem  canone,  qui  itase  habet: 
Episcopus,  presbyter  aut  Diaconus,  si  a  gradu  stno  in- 

De  mutatiooe  vocis  consecrationem  in  dispensatiofietnf 
lege  Dotam  eruditissimorum  Editorum,  qua  locas  bic 
luculentissime  illustratur. 


489 


IN  S.  GREGORU  LIRRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


490 


w 

I 


juste  d^ectus,  in  secunda  synodo  innocens  reperialur,  A 
non  potest  esse  quod  fuerat,  nisi  gradus  amissos  reci- 
piat  corain  altario  de  manu  epUeoporum  ;  si  episcopus 
est^  orarium,  annulum  et  baculum ;  si  presbyter,  ora» 
rtum  et  planetam ;  si  diaconus,  orarium  et  albam ;  si 
subdiaconus,  patenam  et  caltcem.  Sic  et  reliqui  gradus 
ea  in  reparattonem  sui  recipiant  quaSt  cum  ordin^iren- 
tur,  perceperant.  Ubihsec  verba  :  Nisi  amissos  gradus 
recipiat,  noo  ita  capienda  sunlp  quasi  ejusmodi  seu 
episcopus,  seu  presbjrter,  seu  diaconus,  seu  subdia- 
conus,  degradalus,  gradu  suo  penitus  privatus  sit,  sed 
ba;camissio  gradusintelligiiur  dunlaxat  quoad  facul- 
tatetn  ministrandi  in  tali  ordine,  et  quoad  commu- 
nionem  clericalem,  ita  ut  ejusmodi  dejectus  non 
posset  amplius  fungi  ordinis  sui  ministerio,  nec 
communicare  cum  clcricis,  sed  cum  laicis  tantum. 
Qoare  restitutio  ejusmodi  iostrumentorum  non  est 
iterata  ordinatio,  sed  tantum  ritus  quidam  exterior 
quo  signiflcatur  ejusmodi  dejectum  posse  jam  suo 
ministerio  fungi,  et  communicare  cum  clericis  ;  g 
aiioqui  iteranda  fuissetmanusimpositioquaehisordi- 
nibus  est  essenlialis(sisubdiaconatum  exceperis,  qoi 

Cer  maous  impositioneranon  confertur),  quodtamen 
icQon  apparet.  In Pontificaii  ms.  supracitato,  quod 
Anglicanuin  esse  creditur,  exstat  libri  Evangeiiorum 
traditio  sub  hac  forma :  Accipe  istud  volumen  Evan' 
gelii;  lege  et  intellige,  et  aliis  trade,  et  tu  opere  adini' 
ple. 

Tandem  postindutamstolaminOrdineRomano^et 
in  codice  Hnemensisic  habetur  iSequiturbenedictio: 
Domine  sanctae  fidei,  spei,  gratix,  etc.  In  Codice  Ra- 
loidi :  Benedictio  post  stolas  super  omnes :  In  nomine 
sanetde  Trinitatis,  et  unicce  divinitatis,  Alia  :  Domine 
sanctx  /ideiy  spei,  gratice,  etc.  Ad  consummandum 
dtaconatus  oficium  Lommune  votum  permaneat,  com- 
munisOratw  prosequatur,  etc. 

In  citato  [-'ontilicali  Anglicano  m8.«  post  traditio- 
nem  libri  Evaogeliorum  diaconi  manus  unguntur  ; 
ita  enim  habetur :  Comecratio  manuum  diaconi  de  n 
oteoatque  chrismate,  502  Consecrentur  manus  istce, 
quoesumus,  Domine,  et  sanctificentur  per  istam  un- 
ctionem  tuamque  benedtctionem,  ut  qucecunque  bene- 
dixerint  benedicta  sint ;  et  qucecunque  sanctificaverint, 
sanctificata  sini,  Per,  Et  saue  olim  in  Gallia  hic  mos 
inoieverat  ut  manus  diaconis  ungerentur ;  quod  mani- 
feslum  est  ex  epistola  Nicolai  papae  1.  ad  Hodulphum 
archiepiscopum  Bituricensem  (Tom.  IllConc.  Gallice) : 
Prceterea  sciscitans  utrum  solis  presbyteris,  an  diaco- 
nibus  debeant,  cum  ordinantur,  manus  chrismatis  li- 
quore  perungi.  Quod  non  interrogasset  pontiiicem 
maximom  Hoduiphus,  nisiid  moris  essein  diacono- 
rum  ordinatione  alicubi  in  Galiia  compertum  ha- 

buisset. 

749.  Presbyter  cum  ordinatur,  etc.  Ita  in  Editis 
et  in  manuscriptis  nostris  Godicibus  Hhemensi, 
Ratoldi,  Tiliano  et  sancti  Germani  a  Pratis.  In  Or- 
dine  Romano,  et  in  concilio  Garthag.  iv,  can.  3,  et 
in  Pontificali  ms.,  quod  Anglicanum  esse  putatur,  «> 
pro  his  verbis.  super  ejus  caput  teneant,  legitur  s«per  " 
illitis  ponant  caput,  In  PontificaliBomanodaecomnia 
aUter  in  hunc  modum  habentur  :  Pontifex  stans  ante 
fatdistorium  cum  mitra,  et  nulia  Oratione  nulloque 
eantu  prcmissis,  imponit  simul  utramque  manum  su- 
per  capita  cujuslibet  ordinandi  successive,  nihil  d'cens, 
idemque  faciunt  post  eum  omnes  sacerdotes  qui  adsunt, 

750.  QremuSy  ditectissmi,  etc.  Itain  Editis  et  in 
Cod.  Hodradi  et  Hatoldi;  ita  etiam  in  Codic.  Hhem. 
et  in  Ordine  Homano^  inquibusprsemittiturallocutio 
tdpopulum  in  hunc  raodum  :  Quontam,  dilectissimi 
fratres,  etc.  In  Pontificali  Homano  haecOraiio  pluraii 
Dumero  enunliatur. 

751.  Exaudi  nos,  quxsumus,  Domine  Deus  nosier^ 
clc.  Ita  in  Excusis,  et  m  Godicibus  Hhemensi,  Ho- 
dradi,  et  Ratoidi,  atque  etiam  in  Or.iine  et  Pontifi- 
cali  Bomano,  in  quibus  prsemitlitur,  Flectamus  ge- 
nua,  levate. 

752.  Consecratio.  Ita  in  Editis  etin  Codice  Rodradu 

Pairol.  LXXVIU, 


In  Codicibus  Rhemensi  et  Ratoldi  additur  rbpresbyteri, 
In  Pontificali  Homano  haec  duo  vocabula  desideran* 
tur.  In  Ordine  Homano  legiturcon«ecra/to  eorumdem. 

753.  Domine  sancte,  Pater  omnipotens,  etc.  In  Co- 
dice  Ratoldi  haec  prsemittuntur,  Dominus  vobiscum, 
etc.  Sursum  corda,  etc.  In  Pontificali  Romano  bis 
prsBmittuntur  Per  omnia  scecula  saeculorum,  In  Codice 
Rhemensi  hanc  Orationem  hflec  sequuntur  :  Consum- 
matio  presbyteri  sit  nobis,  fratres,  communis  Oratio» 
Item  Benedictio :  Deus,  sanctificationum  auctor.  Quae 
non  exstant  in  Excusis,  neque  in  Godice  Rodradi. 
Habcntur  quidem  in  Godice  Hatoldi,  sed  post  unctio- 
nem  m  muum  etcapitis  ;  in  Ordine  etiam  Horaano, 
sedpost  indutam casulam.  Atin  Pontificali  desidera- 
tur  consummatio  presbyteri,  sit  nobis,  fratres,  commu- 
nisoratio,  etc.  Sed  post  indutam  casulam  dicitur  ; 
Deus  sanctificationum  auctor. 

754.  Honorum.  In  Editis,  et  in  Ordine  Romano, 
legitur  t6  bonorum,  non  ita  recte.  Vide  paulo  ante 
annotata. 

755.  Pontifices  summos.  Id  est,  episcopos.  Ita  enim 
appellati  suntepiscopi.  Fortunatus,lib.xi,epigr.  43: 

Pootifici  summo  nos  commcodare  precamur  ; 
Rogibus  et  domiois  ferle  salutis  opes. 

Intelligit  enim  ibi  sanctum  Germanum  Parisiorum 
episcopum.  Consule  observationes  nostrasad  Marty- 
rologium  sanctorum  ordinissancti  Benedicti,  et  Joan- 
nem  Savaronem,  ad  epist.  II  lib.  ix  Sidonii.  Hanc 
autcm  Orationem  in  Godice  Ratoldi  subjecta  sequun- 
tur  :  Modo  convertat  stolam  in  collo,  ct  induatur  ca- 
sula.  Per  hsec  indumenta  stolam  et  casulam  salutis  tn- 
dui  merearis,  et  cetemwperpetuitatis  plenitudinem  cum 
sanctis  scLcerdotibus  Christo  ministrante  capessere  va- 
teas.  In  Ordioe  quidem  et  Pontificali  Romano  503 
idem  ritus  exstat,  sed  sub  alia  verborum  formula  ; 
Accipe  ju^um  Domini,  etc.  Exslatque  idem  rilus  in 
Euchologio  Graecorum  in  ordinalione  presbyteri :  Ka( 
oioii  t6  okktBsv  opapiou  aurou  ini  t6  s^Trpo^dsv  toO 
tfj^tou  ftioou?,  id  est,  et  posteriorem  orari  illius  par- 
tem  transfert  ad  anteriorem  ex  parte  dextra.  Hinc 
capiendus  est  locus  concilii  Bracarensis  iii,  can.  3  : 
ScUicet,  ut  cum  sacerdos  ad  solemnia  Missarum  accC' 
dit,  aut  per  se  Dio  sacrificium  oblatwtis,  aut  scu^ra" 
mentum  corporiset  sanguinis  Domininostri  JesuChristi 
sumpturus,  non  aliter  accedat  quam  orario  utroque  hu- 
mero  circumseptus,  sicut  et  tempore  ordinationis  sux 
dignoscitur  consecratus :  ita  ut  de  uno  eodemque  orario 
cervicempariteret  utrumquehumerumvremens,  sionum 
in  suo  pectore  prceparet  [Alibi  praeieratj  crucis,  Si 
quis  auiem  aliter  egerit,  excommunicationi  subjaceat. 
Orarium  autem  est  quod  vul^o  stolam  dicimus,  de 
quo  vide  Joannem  Meursium  m  Lexico  Greecobar- 
baro,  et  Isaacium  Gasaubonum,  ad  Flavium  Vopis- 
cum,  inVita  Aureliani.  Quodorariumsivestoladetur 
in  sua  ordinatione  presbjteris,  patet  etiam  ex  con- 
cilio  Toletano  iv,  can.  27.GraBcisdicitur8;rtTpa;^-QXiov, 
ut  clarum  est  ex  Theoria  mystica  sancti  Germani 
patriarchffi  Gonstantinopolitani,  quia  circum  collum 
componitur. 

756.  Hic  vestis  et  casulam.  Benedictio  Patris,  et  Fi- 
lii,  etc.  Ita  in  Editis,  et  in  Godice  Hhemensi.  In  Or- 
dine  et  Pontificali  Romano  habetur  :  Accipe  vestem 
sacerdotcUem,  etc.  In  Godice  Ratoldi  legilur  :  Bene- 
dictio  post  casulas  super  omnes.  Benedictio  Dei  Patris, 
et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  descendcU  super  vos,  et  his 
sacerdotatibus  vesttbus  induti,  protecti  et  muniti  esse 
vateatis  ab  omnibus  impugnationibus  matignorum  spi- 
rituum,  et  situ  benedicti  in  nomine  Domini  nostri  et 
in  virtute  Spiritus  sancti  in  ordine  sacerdotali,  et  offe- 
ratis  hostias  placabiles  pro  peccatis  atque  offensionibus 
omnipotenti  Deo,  cui  est  honor  et  gloi^ia.  In  concilio 
Toletano  iv,  can.  27,  presbytero  in  sua  ordinatione 
planeta  datur,  quae  idera  est  ac  casula. 

757.  Consecrentur  manus  istae,  etc.  Ita  in  Edilis, 
et  in  Cod.  Rhemensi.  In  Godico  Ratoldi  legitur  : 
Consecrentur  manus  istce^  ^uaesumus^  Domine,  de  oleQ 

'  16 


491 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SAGRAMENTORUM  NOTiE. 


492 


sanctOf  et  de  chrismate  sancto,  etc.  In  Codice  Tiliano, 
Ordine  et  Pontificali  Romano,  sic  habetur  :  Conse- 
craref  et  sanctificare  digneris,  Dominet  manus  istas, 
In  Codice  Rodradi  hsec  manuum  unctio  desideratur. 
De  unctione  raanuum  presbjteri  in  ejus  ordinatione 
haec  reperire  estapud  Burcbardum,  hb.  ii,  cap.  55, 
ex  dictis  sancti  Augustini  loquentis  ad  presbyteros  : 
Unde  oportet  vos  semper  memores  essetantae  dignitatis, 
memores  vestras  consecrationis,  memores  sacras,  quam 
in  manihus  suscepistiSy  unctionis  ;  ut  nec  ab  eadem 
degeneretis,  ne  manus  sacro  unguine  delihutas  peccando 
pollmtis.  Apud  Amalarium  lib.  i  de  Offic.  Eccl.,cap. 
13 :  Hunc  morem  tenent  episcopi  nostri,  manus  pres- 
byterorum  ungunt  de  oleo.  Illius  mentio  Ot  in  epistola 
Nicolai  papael,  ad  Rodulphum  Bituricensem  archie- 
piscopum,  in  quadicit  eam  non  esse  in  Ecclesia  Ro- 
mana  usitatam,  dubitatqucanullibifueritaliquando; 
quod  miror  propter  auctoritates  supra  citatas,  et 
quosdam  ex  Codicibus  nostris  mss.,  qui  usum  Ro- 
manum  sequunlur,  ipso  Nicolao  papa  antiquioribus, 
tum  maxime  quia  remittit  ipsum  Rodulphum  ad 
epistolam  Innocentii  I,  scriptam  ad  Decentium  Eugu- 
bmum,  in  qua  dehacre,ut  de  Ordinationibus,  neypi* 
quidem,  quarum  tamen  Nicolaus  mentionem  facit. 

Hsec  autem  manuum  unctio  fiebat  in  modum  cru- 
cis,  ut  planum  est  ex  Ordine  Romano :  Expleta  autem 
Oratione  accipiens  oleum  sanctumy  faciat  crucem  super 
ambas  manus,  etc.  Haecunctio  aliterfit  in  Pontificali 
Romano.  In  Codice  Ratoldi  additur  unctio  capitis 
sub  hoc  titulo,  et  formula :  Ungatur  caput.  Ungatur 
caput  tuum  etconsecreturccelestihenedictione  inordine 
sacerdotali,  in  nomine  Patris,  et  FfYit,  et  Spiritus 
sancti:  amen,  Pax  tibi.  Idem  videre  est  in  Pontificali 
ms.  ^uod  servatur  in  secretario  ecclesiae  Rolhoma- 
gensis,  putaturque  504  ^^^^  Anglicanum  :  Conse- 
CRATio  CAPiTis  GUM  Oleo.  Ungaiur  et  consecretur  caput 
tuum  ccelesti  Benedictione  inordine  sacerdotali,  in  nomi* 
ne  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  amen.  Pax  tibi,  l)?. 
Et  cum  Spiritu  tuo.  Qua?  quidem  unctio  capitis  cum 
sua  fbrraula  nonexstatin  Editis,  neque  in  aliis  Co- 
dicibus  nostris  mss.  neque  in  Ordine  et  Pontificali 
Romano. 

Sequitur  in  Codice  Ratoldi  :  Item  bbnbdicit  manus 
8AGBRD0TUM.  Benedic,  DominCf  has  manus,  el  sancti- 
fica  sacerdotem  iii.  ad  consecrandas  Hostias  quw  pro 
delictis  atque  negligentiis  populi  offeruntur,  et  ad  cos- 
tera  beneaicenda,  quas  ad  usus  populi  necessaria  sunt ; 
et  prsesta,  quoesumuSf  ut  quascunque  benedixerint  bene- 
dicantury  et  qucecunque  sacraoerint  sacrenturf  Salvaior. 
Tandem  in  Pontificali  Romano  sequitur  traditio  pa- 
tense  cum  Hostia  superposita,  et  calicis  cum  vino  et 
aqua  sub  hac  verborum  forma  :  Accipe  potestatem 
offerre  sacrificium  Deo,  tam  pro  vivis  quampro  defunc- 
tis,  in  nomine  Domini. 

In  Ordicibus  mss.  sancti  Germani  a  Pratis,  et  Ti- 
liano,  et  in  Ordine  Romano  exstat  ejusmodi  instru- 
roentorum  traditio  cum  sua  forma,  quae  tamen  ibi 
pluraliter  effertur  :  Accipite  potestatem,  etc,  nec  in 
eis  uilafitaquae  mentio.  Sed  hasc  traditio  cum  sua 
forma  deest  in  Sacramentariis  excusis,  ut  in  Codici- 
bus  mss,  Rhemensi,  Rodradi,  sancti  Eligii^  et  Ra- 
toldi,  atque  etiam  in  Pontificali  ms.  quod  putatur 
esse  Anglicanum.  Non  habetur  etiam  in  concilio  Car- 
thag.  lY,  toties  citalo,  nec  in  concilio  Toletano  iv, 
can.  27,  neque  ulli  antiqui  Patres  mentionem  ali- 
quando  fecerunt ;  non  sanctus  Isidorus,  non  Amala- 
rius ;  non  Rabanus^  non  Constitutiones  apostolicae, 
lib.  viii,  cap.  16  et  sqq,  non  omniura  antiquissimus 
Dionysius  magnus,  qui  de  sacris  ordinibus  dedita 
opera,  et  ex  professo  tractavere;  nihilque  simile  in 
sacris  Scriptiiris  repereris  ;  neque  Christus,  in  su- 
prema  illa  coena  apostolos  instituens  sacerdotes,  iilis 
eiusmodi  porrexit  inslrumenta ;  neque  tum  tradidit 
eis  panem  et  vinum,  sed  corpus  suum  et  sanguinem 
sub  speciebus  panis  et  vini.  His  consentit  Ecclesia 
Orientaiis,  seuGr[eca,quaeejusmodi  insirumentorum 
traditione  in  presbyterorum  ordinatione  non  utitur, 


A  ut  palam  est  exeorum  Euchologio,  quodiDfrasumQs 
producturi  ;  nec  tamen  Ecciesia  Romana  nnquara 
eorum  ordinationem  improbavit,  quae  permitUl  ut 
apud  nos  Gra3ci  presbyteri  Missas  faciant,  nobis  cas 
audientibus,  quemadmodum  etiam  in  eorum  regione 
facimus,  illis  celebrantibus  ;  quod  esset  inlolerabilis 
idoIoIatria,si  non  essent  vere  ordinati.Nec|ue  in  con- 
cilio  Florentino,  in  quo  Greeci  cum  Ecclesia  Roraana 
sunt  reconciliati,  unquam  de  eorum  ordinationibus 
dubitatum  est ;  neque  in  unione  Armenorum,  cum 
ipsis  Armenis  Eugenius  IV  tradidit  rituin  Ecciesiae 
Romanae  in  ordinationibus  observandum,  pristinas 
eorum  ordinationes  irritavit  ;  neque  Clemens  VIII 
Russorum  episcopos,  presbyteros  et  diaconos,  (jui 
ritum  Graecorum  servabant  etiam  in  suis  ordinatio- 
nibus,  cum  eosin  gratiam  Ecclesiae  Romanae  recepit, 
iterum  ordinari  censuit.  Itaque  dicendum  esl  roate- 
riam  essentialem  diaconatus,  presbjteratus  et  epi- 
scopatus  in  manus  impositione  sitam  esse. 

B  Nihil  aliud  sonat  Scriptura  Actorum  vi,  in  septem 
diaconorum  ordinatione  :  Orantes  imposuerunt  eis 
manus.  1  Tim.  iv  :  Noli  negligere  uratiam  qum  in  te 
est,  quas  data  est  tibi  per  prophetiam  cum  impositione 
manuum  presbyterii.  Et  cap.  v  :  Manus  cito  nemini 
imposuens.  II  Tim.  i  :  Propter  quam  causam  admoneo 
te  ut  resHscites  gratiam  Dei,  quae  est  in  te  per  imposi- 
tionem  manuum  mearum.  Confirmatur  auctoritale 
Dionysii  magni,  cap.  5  Hierar.  eccl.,  <jui  ex  professo 
agens  de  prsefatis  tribus  ordinibus,  nihilprseter  ma- 
nuum  impositionem  ad  eorum  materietn  requirit. 

Hoc  patet  eliam  ex  sanclo  Hi*jronjmo,  cap.  lviii 
Isaiae  :  Ordinatio  nonsolumad  imprecationem  vocis, 
sed  etiam  ad  impositionem  impletur  manuum ;  divo  Am- 
brosio,  lib.  de  Dignitate  sacerdotali,  cap.  5  :  Homo 
imponit  manum,  Deus  largitur  graiiam  :  sacerdos  im- 
ponit  supplicem  SQ5  dexteram,  Deus  benedicit  potenti 
dextera  ;conciI.  Hispalensi  n,  can.  5  :  Quinto  judicio 
ad  agnitionem  nostri  Examinis  Agabiensis  diaconi  re- 

C  latu  deductum  esl  de  quibusdam  ipsius  Ecclesia  cleri- 
ciSy  quorum  dum  unus  ad  presbyterium,  duo  ad  levita- 
rum  ministerium  sacrarentur,  episcopus  eorum,  ocuh- 
rum  dolore  detentus,  fertur  manum  suam  super  eos 
tantum  posuisse,  et  nresbyter  quidam  iltis  contra  ecde- 
siasticum  ordinem  oenHiictionem  dedisse.  Quee  ordi- 
nationes  aconcilio  irritantur,  auiabenedictio  fuerat 
a  presbytero  pronuntiata.  Quoa  etiam  liquet  ex  Sy- 
nesio,  epist.  66  :'Xko  twv  exgivou  ^fscpGJv  iTrtffxoTro; 
avi()6(;^d?2  t;^;  Bt^uvwv  Bao-rvo7r6).scj?,  idest,  illiusmani- 
bus  episcopus  Bas  nopolis  in  Bithjnia  consecratus 
est.  Et  epist.  76  :  Kal  wv  t^  baxioov  x^^P^  tt pttr^xtztpoi 
6LTzt$i$f/firi,  id  est,  quoruni  alterius  raanu  presbyter 
sacratusfuerat. 

Multos  alios  prsetermitto,  brevitatis  causa.  Non 
tamen.multus  et  nimiusero,  si  auctoritatem  recen- 
tioris  scriptoris  viri  gravissimi  et  doctissimi  Mariani 
Victor'i,  episcopi  Amerini,  protulero,  qui  ad  epislo- 
lamsancti  Epiphanii,  qufe  exstat  inler  epistolas  san- 

D  cti  Hieronjrai,  tom.  II,  sicait:  Ordinatio  autem  fie- 
bat  cum  Oratione  et  manus  impositione^  quemadmO' 
dum  nunc  Ecclesia  utitur,  etc. 

Hic  igitur  vides  ordinationem  admanuumimposi- 
tionem  impleri,  et  ad  eamdem  Spiritus  sancti  gra- 
tiam  conferri ;  ac  proinde  efficitur  manuum  imposi- 
tionem  non  esse  ordinationi  accidentariam,  necesse 
solam  dispositionem  ad  gratiam,  ut  quidam  volant. 
Praeterea  non  est  credibile  concilia  et  Patres  tantum 
de  his  quae  sunt  ordinationi  contingentia  locutos 
fuisse,  de  his  vero  quae  sunt  illi  essentialia  tacuisse, 
praesertim  concilium  Cartnaginense  iv,  quod  eou- 
cleatius  omniaquae  ad  ordinum  materiem  spectaat 
describit. 

Nec  valet  id  quod  quidam  respondent,  concilium 
non  omnia  fiosuisse,  quia  iibrum  Pontificalem  non 
scribebat.  Nam  elsi  concilium  libruin  Ponfiflcalem 
non  scriberet,  non  erat  tamen  adeo  difficile  ac 
taediosum  traditionem  instrumentorum  in  triumillo- 
rum  ordinum  hierarchicorumexplanationetinQotare, 


493 


IN  S.  GREGORII  UBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


494 


cam  id  uoa  aut  altera  linea  fieri  poiuisset,  ut  iu  in- 
ferloribus  ordinibus  factuin  fuerat.  PraBterea  libri 
Sacramentorura  a  nobis  producii  erani  libri  PontiQ- 
cales,  quibus  utebanlur  pontiHces  in  ordinum  colla- 
tlone,  ergo  in  illis  omnes  cssentiales  materiae  assi- 
gDantur  ;  at  nihil  aliud  contitient  quam  concilium 
Carthaginense  iv.  Igitur  in  ipso  concilio  omnesordi- 
nam  maierifie  essentiales  continentur.  Cum  autem 
coDcilium  in  hac  parie  mite  conveniat  cum  sacra 
Scripiura,  aliis  antiquis  conciliis,  Patribus  ac  libris 
Sacrameniorum,  necessario  concludiiur  illud  quoad 
maierise  essenlialis  assignaiionem  in  tribus  illis  or- 
dinibus  nihil  praetermisisse.  Deindesi  conciliumma- 
ierias  essentiales  inferiorum  ordinum  tam  diligenier 
assi^navii,  cur  idem  in  aiiis  ordinibus  quae  suntgra- 
vions  ponderis  et  momenti  non  prffistiterii?  Sidicas 
ideo  prsetermissas  fuisse,  quia  vulgares  ei  noiae 
sani,  idem  eliam  de  maieriis,  inferioi  um  ordinum, 
qaae  suni  »que  vulgares  ac  noi®,  dicendum  erit. 

Tandem  haec  docirina  manifeste  coUigitur  ex  eo- 
dem  coDcilio,  can.  5,  ubi  agens  de  ordinatione  sub- 
diaconi  sic  ait  :  Subdiaconus  cutn  ordinatur,  quia 
manus  impositionem  non  accipit,  patenam  de  manu 
epUcopi  accipiat  vacuam,  et  calicem  vacuum,  etc.  Si 
i^lur  traduntur  instrumenia  subdiacono,  quia  non 
ei  manos  imponuntur,  recte  sequiiur  iribus  iliis  su- 
perioribus  ordinibus  non  esse  necessariam  insiru- 
meniorum  tradiiionem,  quia  manus  illis  imponun- 
tur,  ac  proiode  nibil  de  materia  iilis  esseniiali  a 
coocilioiuisse  praeiermissum.  Quare  quemadmodum 
ipferiores  ordines  sola  instrumentorum  porreciione 
sioe  manuuin  impositione,  sic  ires  illi  superiores 
sola  maouumimpositione,  sioe  insirumeniorum  ira- 
diiione  perGci  possuni,  et  par  uirobique  raiio  a  con- 
trario. 

His  accedit  auctoriias  Faculiatis  iheoIogicaB  Pari- 

siensis  aliarom  facile  principis,  in  cujus  ihesibus  pu- 

blicis  haec  docirina  vulgo  defenditur,  ut  in  quadam 

thesi  7  Junii,  anno  163;^,  quam  profcri  reverendissi- 

mus  ac  dociissimus  506  P&ier  Jacobus  Sirmondus, 

cap.  8  Aniirrheiici.  cui  inditum  est  :  Quibus  ordini- 

bus  impositio  est  manuum,  hissolam  sufficere  ad  valo- 

rem  firmitatem(^ue  sacramenti,  In  ihesibus  Jacobi  de 

Montrouge  Pansini  baccalaurei  Navarrici,  Ecclesiae 

Andegayensis  canonici,   ordinarii  reginae  eleemosy- 

narii,  die  49  Januarii  anno  1(539,  pro  majore  ordi- 

oariain  scholis  iheleogorum  regi»Navarr8B,praeside 

S.  M.  N.  Alberio  de  SainiGilles  doctore  Pansiensi, 

tpud  Carmeiiias  theoIo^iaB  professore,  dedicatis  il- 

losirissimo  viro  Augustino    Potier  Bellovacensium 

prBtsuli,  ei  magno  reginae  eleemosvnario,  in  quarum 

octava  positione  hjpc  habentur  :  in  ordinattone  mi- 

nistrorum  reperitur  symbolum  seu  ritus  externus,  sci- 

Ucet  manus  impositio,  quse  m  episcopis,  presbyteris  et 

diaconis^  ute8sentialisdesignatur;cxteraad  integrita- 

tem  materiae  duntaxat  spectant.  (n  thesibus  Henati 

Robeville  baccalaurei  iheologi,  et  recloris  Universi- 

ialis  stodiorum,  21  Junii,  eodem  anno,  in  exteriori- 

bos  Sorbonae  scholis,  pro  maiore  ordinaria  praeside 

S.  M.  N.  Jacobo  Charion  doctore  theologo,  ei  socio 

Sorbonico,  Ecclesiae  Parisiensis  canonico,  el  Pceni- 

leoiiario  presbyiero,  dedicatis  illustrissimo  viro  Do- 

nrino  Peiro  Seguier  Fraociae  cancellario,  in  quarum 

octava  positione  haec  videre  licei :  Impositio  manuum 

ttsentialis  materia,  Hbrorum  aut  vasorum  porrectio 

aecessoria.    In  thesibus  Joannis   Helyes  Bajocensis 

Baccalaurei  Navarrici.promajore  ordinaria,  inaula 

regiae  Navarrae,  13  mensis  Octobris,  eodem  aono, 

pfjeside  S.  M.  N.  Joanne  Nicolai  apud  praerlicatores 

iheoiogiae    professore,   dedicatis  illusirissimo  viro 

domino  flenrico  Ludovico  Habertde  Montmortmar- 

ehiooi,  comiti,  etc  ,  in  quarum  ultima  positione  haec 

seripta  suni  :  /n  episcopis,  prei^byteris  et  diacotns  in- 

tegrans  materia  instrumentorum  porrectio,  essentialis 

wmui  impositio.  In  ihesibus  Michaelis  de  Beauhar- 

nois  Aurelianensis,  haccalaurei  Sorbonici,  10  De- 

cembrisj  «nno  1639|  pro  minore  ordinaria,  ia  exie* 


A  terioribus  Sorbonae  scholis,  praeside  S.  M.  N.  Jacobo 
Pereyret  doctore  theolo^o,  ei  professore  Navarrico, 
dedicatis  sanctae  memoriae  Roberto  de  Sorbona,  itk 
quarum  quinta  positione  haec  continentur  :  Populus 
omnis  Christianus  ita  est  gens  sancta  et  regale  sacerdo' 
tium,  ut  non  lamen  quilibet  fidelis  offerendi  sacrificii 
habeat  poteslatem,  sed  qui  divina  vocatione  consecratus 
est  in  presbyterum  per  episcopalem  manuum  imposi' 
tionem,  quam  hierarchtcorum  ordinum  essentialem  ar^ 
bitrormateriam .  In  thesibus  Antonii  Arnaud  Farisini, 
baccalaureiSorbonici,  Ecclesiae  Virodunensis  cano- 
nici,  pro majore ordinaria,  die  1 3  Januarii,  anno  1640, 
in  scholis  Sorbonicis,  praeside  S.  M.  N.  Juliano  Jou- 
bert,  apud  praedicaiores  Parisienses  Theologiae  pro- 
fessore,  dedicatis  verum  Israelem  vero  de  coelo  pane 
pascenti,  in  auibus  haec  reperire  esi  positione  tertia : 
Essentialis  aa  diaconatum,  cwterosque  superiores  ordi' 
nes  materia  manus  impositio  esse  videtur.  Plures  alias 
ejusmodi  iheses  producere  possem  ;  sed  ne  sim  ni- 

B  mius,  supersedeo. 

Nec  esi  quod  quis  nobis  opponai  Bullam  Euge- 
nii  IV,  in  qua  videtur  maieriam  diaconaius  ei  pres- 
bvteraius  in  traditione  instrumentorum  constiiuere, 
siquidem  explicanda  est  de  materia  accessoria,  vel 
de  integrante,  ut  aliis  placet.  NonnuIIi  dicuni  maie- 
rias  fuissedilaiatas.Si  veropontifexnullam  facitnaen- 
iionem  impositionis  manuum«  id  facium  esiquiajam 
erai  in  usu  apud  Armenos,  quibus  peculiarem  Ec- 
clesias  Romanse  riium  iradere  volebai.  Plura  vide 
apud  Petrum  Arcudium,  lib.  vi  de  Sacramento  ordi- 
nis,  cuius  opus  Romae  approbaium  est  aucioriiaie 
Pauli  V,  poniificis  maximi. 

His  auiem  iia  constiiutis,  quid  sit  manus,  seu  ma- 
nuum  impositio  (quandoquidem  de  illa  conirovertiiur) 
quaerendum  esi.  Manus  imposiiio  esipositio  manus 
super  capui  alicujus  ;  id  palam  esi  exsancto  Diony- 
sio,  cap.  5  eccl.  Hierar.  :  *Em  x£ya>:5<;  e^et  ra  0«o7ra* 
poi^OTCK.  Xoyta  xai   riiv  itpapyixiiv   X"f  *?  ^^  ®si,  SUper 

Q  caput  habet  diviniius  iradita  oracula,  id  csi  Evange- 
lium,  et  manum  pontificis  ;  etpaulo  post  de  presby^- 
teri  ordinaiione  :  SacerdoSy  flexis  genibus  ante  divi- 
num  altare,  ini  xs^a>^?  iy^ti  ti^v  ijoapxt*^^'  ^fStov,  id 
esi,  507  pontificis  dexteramsupercapuihabet ;  et 
simihter  de  ordinatione  diaconi  scripsit  :  Minister 
uno  poplite  flexOyante  divinum  altare,im  xefcd.fj (^sax^ 
riiv  Tou  TiXouvTO?  avTov  itpcip/ov  ^e?tav,  id  csi,  dexie- 
ram  illiusqui  euminitiatsupercaputhabet.  Consen- 
iiuni  apostolicae  Constitutiones,  lib.  vni,  cap.  16  ei 
seqoentibus,  ubi  dicitur,  ti^v  x«'P*  ^'^'  '^^  X8ya>:5c 
intriQu  auTo;.  id  est,  manum  super  capui  ipse  impo- 
ne.  Clarum  est  etiara  can.  3  concilii  Cajlh.  iv,  de 
Ordinatione  presbyteri :  Episcopo  eum  benedicentey 
et  manum  super  caput  ejus  tenente  ;  et  can.  4  :  Solus 
episcopus  qui  eum  benedicit  manum  super  caput  illius 
ponat.  Idem  patet  ex  Sacramentariis  Editis,  et  mss. 
sancti  Eligii,  Ratoldi,  Rhemensi,  ex  Ordinibus  mss. 
Tiliano,  et  sancti  Germani  a  Pratis,  et  ex  Ordine  ei 

n  Pontiflcali  Romano,  in  quibus  omnibus  nulla  esi 
manusimpositio,  nisi  manus  ponatur  supercaput.  Id 
etiam  planum  esi  ex  his  Metaphrastee  verbis,  cum 
agit  de  sancto  Joannis  Chrysostomi  in  presbyterum 
creatione  :  Ut  autem  accesserunt  ad  sacrum  altare,  et 
ipse,  ut  lexest,  xJmv/^sT^  tgp«p;^Tp  T;ftv  xs}»a>iqv,  toutow 
fg  xKtps?  eniTiQs)fTOy  id  est,  pontifici  caput  submisis- 
sei,  illius  vero  manus  imposiiae  fuisseni.  Id  suadet 
versio  Syra  Actorum  vi,  in  qua  legitur,  posuerunt 
super  eos  manus,  cum  in  Vulgata  interpretaiione 
juxta  textum  Grtecum  legatur.  imposuerunt  eis  ma- 
nus  (Lib.  vi,  de  Sacramento  ordiniSy  cap.  7). 

Quae  cum  ita  sint,  Peirus  Arcudius  nobis  venit  re- 
futandus,  qui  scribitipsam  instrumenlorum  porre- 
ctionem  esse  manuum  impositionera,  quia  pontifex 
eoipso  quod  iradat  instruraenta,  raanum  imponit;et 
imprimi  characterem,  non  tara  propterinslrumenia 

2uam  propter  actionemetporrectionem  ipsiusponli- 
cis,  quam  manuum  impositionem  appellat.  Quodsi 
verum  esi,  dicendam  ent  baptismum  conferri  pei: 


495 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


496 


<'^.. 


manus  imposiiioDen) ;  nam  is  quibaptizat  seu  mer-  A  populi,  qui  convenerant,  ut  Olbiatis  vici  episcopum 
sione,  seu  aquee  infusionejuxtasensum  Arcudii,ma-  eli^erent,  suffragia  tulisset,  scribit  Synesius  Theo- 
Dum  iroponat  necesse  est.  Idem  etiam   de  extrema      philo,  evo;  ovv  hi  ^st,  ToOxvptwrarou  jxjvrotTij;  isoa; 


unctione  fatendum  erit ;  nam  qui  ungitcorpus,  ma- 
num  imponit,  cum  tamen  hactenus  haec  duo  sacra- 
menta  per  manus  impositionem  conferri  scripserit 
nemo.  Nec  valet  objectio  de  confirmatione  ;  etenim 
hocsacramentum  manuum  impositionem  distinctam 
habet  ab  unctione,  ut  supra  dictum  est.  Preeterea 
ex  ejusmodi  explicatione  impositionis  manuum 
sequitur  optime  inferiores  ordines  in  manuum  im- 
positione  consistere  ;  cum  enim  porrigit  episco- 
pus  calicem  et  patenam  subdiacono,  librum  exor- 
cistae  et  lectori,  ostiario  claves,  eeque  illis  manus 
imponit  ac  presbytero,  cum  ei  offert  instrumenta 
tangenda,  quod  tamen  sine  controversia  veritati  mi- 
nime  consentaneum  est.  Hoc  enim  adversaturconci- 
lio  Carthaginensi  iv,  Ordini  et  Pontificali  Romano, 
et  antiquis  Sacramentorum  libris,  in  quibus  mani- 
festa  inter  traditionem  instrumentorum  et  manuum 


o-ou  x"ioo?,  id  est,  unum  igiturid  opus  est.  sacralua 
scilicet  manus.  Heec  differentia  videlur  etiam  apud 
Sozomenum,  lib.  viii  Hist.  eccl.,  cap,  49,  ubi.  epi- 
scopo  civitatis  exigu?e  Gerasdefuncto.civessuffragiis 
suis  decreverunt  Nilammonem  civitati  suee  pnpficere 
episcopum  :  qui  cum   nervis  omnibus  obniteretur, 
accedens  ad  eum  patriarcha  Theophilus  rogatus  a 
civibus,  aruveoovXsuo-i  xoLraSiyjiTQai  Trao*  avTOU  x^^?^' 
rovlav,  id  cst,  hortatur  ut  ordinalionem  a  se  accipe- 
ret.  En  electio  civium  et  yt fporovta  distinctse :  qu» 
aliler  dicitur  x«'io«®«o't«,  icTest,  impositio  manus,  et 
ini6i<nq  twv   p^eijocav,  id  est,  impositio  manuum,  u 
Tim.  I,  de  manus  imponere  kntTtbhfai  r»^  x!^^^^^* 
Act.  VI.  Nec  dicendum  ista  significare  eIectionem,et 
eligere  ;  nam  citato  loco  Actuura  eligere  et  manus 
imponerc  distinguuntur  :  Et  elegerunt   Stephanum 
mrum  plenum  fiae  et  Spiritu  sancto,  etc.  Hos  statue- 


impositionem  apparet  differentia,   et  haec  ad  supe-  n  ^^^^  ^^'^  conspectum  apostolorum,  et  imposuerunt  ei$ 
riores  ordines,  illa  ad  inferiores  spectat.  Imo  ejus-      manus.  Ubi  primo  vides  electionem,  deinde  ordina- 


modi  doctrina  a  communi  sensu  et  usu  loqueudi 
abhorret ;  nam  sequcretur  eum  (|ui  porrigit  pomum 
pueroaut  panem  pauperi,  illis  imponere  manum, 
quod  tamen  hactenus  est  inauditum. 

Nec  obest  illud  quod  opponitur  ex  Marc.  vn,  cum 
Ghristus  quibusdam  rogantibus  ut  imponeret  manus 
lunatico,  linguam  et  aurcs  tetigit»  Non  enim  inde  se- 
quitur  cjusmodi  contactum  esse  manus  impositio- 
nem,  qualem  hicrequirimus  ;  etsienim  illiChristum 
rogarent  ut  pro  moresuo  manum  eegroto  imponeret, 
DOD  tamcD  ille  tenebatur  hanc  inire  viam  et  ratio- 
nem,  nec  eorum  erat  ilii  hanc  legem  imponere,  qui 
mysterii  cujnsdam  gratia  aliaquam  illi  putabant  ra- 
tione  uti  voluit  in  hujuscuratione  luoatici,  ac  proin- 
de  non  inde  efflcitur  contactum  linguae  et  aurium 
esse  manus  impositionem. 

His  ita  perfectis,  breviter  agendum  est  in  eos  qui 
dicunt  manuum  impositionem  esse   meram  electio- 


tiooem  permanuum  impositionem.  Sed  de  imposi- 
tione  mannum  satis. 

In  Pontiiicali  Romano  hapc  quae  praBcedunt  prola- 
tionem  horum  verborum  :  Accipe  potestalem  offerre 
sacrificium  Deo,  etc,  nolanda  veuiunt  :  Poniifez 
manus  tavat  et  tergit  ;  tum  tradit  cuilibet  successive 
calicem  cum  vino,  et  aqua,  et  patenam  snperpositam 
cum  Hostia,  et  ipsi  illa  accipiuut  inter  indices  et  me- 
dios  digitos,  et  cuppam  calids  et  patenam  simut  tan- 
gunty  ponti/ice  singulis  dicentey  etc.  Ita  in  veterilidi- 
tione  JParisiensi  anni  1520  legitur,  et  recte  ;  nam 
hoc  pronomen  dla  ad  ea  quae  tangenda  sunt  seu 
mediate,  seu  iminediate,  rerertur.Quod  silegast^m, 
ut  in  quibusdam  recentioribus  et  apud  Cataldum  in 
Cseremoniali  episcoporuiii  legitur,  non  video  borum 
verbornm  sensum,  cum  non  possit  adsolum  noroea 
Hostiam  referri.  Sensus  est  enim  ut  omniaquae  ofTe- 
runtur  accipiantur  ;  ct  postea  modus   ac^eptatioDis 


nem,  quse  fiebatpermanus  elationem,  vel  extensio-  ^  declaratur,  nempe  inter  indices,  et  medios  digitos. 

1.  ,.    ..  ita  ut  cuppa  calicis  et  patena  simul  tangantur.  Qu8B 

cum  ita  sint^  nonilli  audiendi  qui  dicunt  Hostisseu 
panis  coDtactum  esse  de  prsecepto  in  PoDtificaU,cuin 
Dihil  tale  in  illo  appareat ;  et  multominus  ii  quiscri- 
bunt  contactumpanisessede  necessitatesacramenli, 
ita  utqui  panem  non  tetigerit  sit  rursum  ordinaodus. 
Nani  moraliter  loquendo  ille  aeceptare  dicitur  qui 
instrumenta,  seu  vasa,  in  quibus  suDt  ea  quse  one- 
runtur  accipit,  seu  tangit,  ut  ille  vere  oblatapomaac- 
ceptat,  qui  canistrum  aut  vas  id  quo  suntaccipit 
sine  pomorum  contactu  ;  hancque  senteDtiam  509 
multi  graves  auctores  sequuntur,  praefermissis  iiJis 

3ui  instrumentorumseuvasorum  contactum  nonesse 
e  nccessitate  sacramenti  asserunt,  intcr  quos  Al- 
bertusMagnus  mss.,  in  IV  sent..  pag.  3i3^  co\.  3, 
bibliothecu)  monasterii  sancti  Victoris  Parisiis.  in 
responsione  ad3  :  Dicitur  quodnon  exigitur  nisi por- 
recliOy  et  tactus  est  de  bene  esse^    quia    tn  hoc  sacra- 


ncm,  non  vero  esse  aliauem  consecrandi  ritum, 
quam  ideo  ^veteres  appeliabant  ^i^ftjooTovtav,  id  est, 
electionem,  et  j^st/)OTovgrv.  Fateor  quidem  in  iostru- 
mentisethnicalium  scripturarum  ista  vocabula  signi- 
ficare  clectionem,  et  eligere  aliquem,  in  magistra- 
tum  videlicet ;  et  ita  interdum  usurpari  a  conciliis 
5Q8  ^^  sanctis  Patribus,  cum  agunt  de  electione 
episcoporum,  sed  noa  semper.  Nam  p^eiooTovstv,  Ac- 
torum  XIV,  est  constituere  episcopum  solemni  ritu 
impositione  manus  :  Xgt/joTov^o-avTs^  ie  «vvow?  Trjoso-- 
SvTepou;  xaT*  'Exx^jjo-tov  npofrsv^oiiisvoi  fisru  vifjoTfit&iv. 
Quod  confirmatur  Act.  vi  :  Kat  Tr^ooffsuSa^fivot  iTrefiuxov 
avTot;  Ta?  xstpa;,  et  orantes  imposuerunt  eis  manus, 
Hic  enim  locus  priorem  explicat ;  nam  fin^tTtdsvai  Ta^ 
/fic/aa;,  id  est,  manus  imponere,  nuilo  modo  signifi- 
cat  extendere  manus,  sive  eligere,  ut  infra  doce- 
bimus. 
Coufirmaturex  primocanoneapostolorum  :*E7rt«o- 


TTo;  ^«tpoTovfito"6w  V7T0  'ETrio-xoTTwv  ^vo  7j  Tpi€y^y  id  est,  ^  mento  est  forma  significans  traductionem  potestatiSy  ti 
episcopus  ordioetur  a  duobus  episcopis  vcl    tribus.       hocsignificatur  in  porrectione  toia,   non  expresse  dfs- 


I 

_-") 


Atque  pleni  sunt  sanctorum  libri,  eligi  episcopum 
olim  solitum  a  clero,  et  populo,  atribus  veroepisco- 
pis  consecrari  ;  et  can.  2,  npstr^urspoi  vno  evd; 
fi7rt(Txo7rou  p^stooTovsto-dw,  id  est,  presbyter  ab  uno 
episcopo  ordinetur  ;  et  can.  4  concil.  Nicani ; 
epist.  67  Synesii,  ubi  agitur  de  Siderio  episcopo  Pa- 
tfiebisccD  non  legitime  creato  a  Philone  Cyrenensi 
episcopo,quia  non  fuerat  Alexandriae  ordinatus,  nec 
a  tribus  episcopis.xal  st  to  o-uv6>3aa  rijq  y^sipoTo^fiaq 
ey.stOi  s^L^oro  id  est,  etsi  illic  est  et  ordinandi  facta 
poteslas.  Ubi  ;^fi(po7ovta,  non  sumitur  pro  electione, 
quae  siipponitur  facla.  cum  petitur  ab  Alexandrino 
patriarcha  facultas  ordinandi,  sine  cujus  licentia  id 
f5cri  non  poterat,  ut  constatex  canone6  conclii  Ni- 
caeni.  Quod  clarum  est  etiam  ex  epist.  76  ;  nam  cum 
Antonius  quidam  presbyter  omnium  episcoporum  et 


sentiente  eo  cui  porrigitur,  Intelligitur  enim  acce- 
pisse,  quando  non  dissensisse  se  ostendit,  quando  ad 
acceptandum  est  prxsentcUus, 

Tandem  in  eodem  PontificaH  Roraano  eipleta 
communione,  etc,  denuo  pontifex  imponit  manus 
super  capita  singulorum  dicens  :  Accipe  Spiriium 
sanctum ;  quorum  remiserispecccUa,  etc.  Quirituscum 
sua  forma  non  exstat  in  concilio  CarthagineDsi  ir, 
neque  in  nostris  Sacramentariis  tam  editis  quam 
mss.,  neque  in  Codice  Tiliano,  neque  in  Pontificali 
ms.  quod  Anglicanum  esse  putatur.  neque  inOrdine 
ms.  sancti  Gerniani  a  Pratis^  quae  poslea  tamea  ad- 
dita  sunt  in  hujusCodicis  margine,  sod  aiia  manu. 
Ncc  etiam  reperireestapudsanctuml^idorQOi^  Amft- 
larium  et  Habanum,  necin  Ord  Rom. 

Tandem  inCod.  Ratoldipostmanuuin  Bt&ftfdio- 


497 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


498 


nem  sequilur :  Consummatio  presbyterorum.  Sit  nohis  A 
eommunis  Oratio,  fralres,  ut  hi  qui  in  adjutorium  et 
utiiitatem  vestrae  ^alutis  eliguntur,  etc.  Deinde.  Item 
ALU :  Sanctificationum  an^nium  auctor,  cujus  vera 
eomecratio,  eujus  plena  Benedictio  esl,  tUy  Domine, 
super  hos  famulos  tuosWl.  quos  presbyteratus  honore 
dedicamusj  gratiam  tux  Benedictionis  infunde,  etc. 
Hac  completa  Oratione  sequitur  in  eodein  Codice  : 
Modo  legatur  Epistola,  Tractus^  et  Evangelium,  et  tune 
offerant  omnessacras  oblatas.  Ubi  legendum  puto  sa- 
crcoidas,  \oco  saeras.  Nam  olim  omnes  panera  et  vi- 
nam  de  quibus  essent  communicaturi  in  altari  of- 
ferebant.  Quod  patet  ex  eodem  Godice  Ratoldi  in 
coDsecratione  episcopi,  ubi  post  unctionem  episcopi 
haec  sequuntur :  Legatur  Evangelium  secundum  Lu- 
eam»  In  iHo  tempore  facta  est  contentio.  Et  tunc  offe- 
rat  panem  et  vinum  ipse  et  omnes.  Ubi  t6  ipse  esi  epi 
scopus  qui  ordinatur,  et  t6  omnes  sunt  alii  episcopi 
assistentes  et  caeteri  clerici. 

'i58.  Episcopus  cum  ordinatur.  In  Editis  ante  haec  B 
▼erba  habetur  examen  scu  interrogationes,  caeque 
secundumusumGallorum,  ut  notantCodexTilianus 
et  Ordo  Romanus,  quaB  in  concilio  Carthag.  iv  diver- 
s»  sant.  At  in  Sacramenlariis  nostris  mss.  nullas 
sunt.  Episcopus.  juxta  interpretationem  sancti  Am- 
brosii,  cap.  6  liuri  de  Dignitate  sacerdotali  cst  su- 
perinspector,  id  est  speculator,  custos.  Apud  Plutar- 
cham,  in  Numa,  twv  TrapGsvwv  tsowv  *E7rtoao7ro;,id  est, 
sa^rarum  virginum  custos,  desummoPontifice.Apud 
jurisconsultosin  legem  ult.,  flf.  de  munere  ethonore 
cptscopi,  estquipraeest  pani,  csBterisque  rebusvena- 
libos.  Apud  Athenienses  pr»fectus  ct  custos  urbis 
alicujus  illis  subdito;,  ad  eam  missus  inspiciendi  ^ra- 
tia  ea  quaeque  a  singulis  geruntur  qui  a  Laconibus 
•Ap;AOTnQ;appeIIatur,  ut  docet  Harpocration,  memi- 
nit  JuliusPoIlux.  lib.  viii,  cap.  1  :  ad  cujus  similitu- 
dinem  apud  nos  qui  in  unaquaque  civitate  rebus  di- 
Tinis  et  sacris  praBCSt  dicitur  episcopus.  In  Codice 
Ratoldi  quaedam  praemittuntur  qua;  huc  transferre,  Q 
quia  non  sunt  contemncnda,  mihi  visum  est : 

«  Electio  quomodo  a  clero  et  a  populo  eligitur  episco- 
pusin  propria  sede  eum  consensu  regis,  archipraesu- 
lisque,  omnique  populo  [Leg.  omnisque  populi]. 

«  Domino  Francorumque  nieritis  coaequando  Pari 
[^Forte  patri]  PatrumDomino  N.  praesuli  summocun- 
ctus  clerus  omnisque  populus  sanctse  ill.  Ecclesiae  mul- 
timodam  in  Domino  optamussnlutem.Igiturquoties 
aliqua  plebs  vestrae  ditioni  subdita  a  proprio  fuerit 
Tiduata  pastore,  non  aliunde  nisi  a  voois  est  implo- 
randum  auxilium,quem  ad  hoc  divina  praeordinavit 
Majestas,  ut  non  solum  vestros  510  specialiter  pa- 
scatis  filios,  sed  etiam  rectores  non  habentibus  et 
spiritali  pabulo  indigentibus  pastores  tribuatis.  Qua- 
dropter  ad  vestrae  sanctitatis  paternitatem  flduciali- 
ter  nostras  fundimus  preces,  poscentes^  videlicet,  ut 
huQC  t7l.  summfle  honestatis  humilem  vestrum  fainu-  j) 
lum  nobis  ponlificem  ordinare  indigemini  [Leg.  di- 
gnemini].  Cujus  conversationem  et  mores,  m  quan- 
tum  cognovimus,  laudamuset  ad  tam  dignum  quis 
idoncum  testiGcamus.  Et  quandiu  ab  Benedictionem 
\Leg.  a  benedictione]  episcopali  immunes  sumus, 
ejus  doctrina  et  exemplo  roborali,  ad  viam  salutis, 
Domino  miseranle,  quasi  perdita  onus  [Leg.  ovis]  et 
inven'a rcJiluros  nos  credimus.  Quoddecretum  no- 
strii  manibus  roboralum  ilL  Ecole^m  vostrae  vobis 
dirigere  statuimus.  Anno  Incarnationis  Domini,  et 
episcopatus  vestri,  et  regi  ill.  annorum  illorum  indi- 
cUone  talc,  datarum  talc. 

€  Oratio  ab  archiepiseopo  dicenda  post  eleclionem  su- 

per  electum  et  super  se, 

«  Oremus,  fratres,  ut  Deus  et  Dominus  noster  Je- 
sus  Christus  nos  et  electum  noslrum  gratia  Spiritus 
sancti  illastrare  dignetur.  Per. 


«  Sequitur  admonilio  episcopi  [Leg,  archiepiscopi]. 

<(  Hsec  solita  [Le^.solida]  mente  et  studio  vigilanti 
conserva,  et  tibi  commissis  nota  facere  cura,  ut  una- 
nimes  uno  ore  collaudetis  Deum  de  suis  erga  vos  be- 
neflciis,  cui  exhibendus  est  honor  et  gloria.  Per  om- 
nia. 

«  Promissio, 

u  In  nomine  altithroni  condiloris  Regis  aeterni, 
ego  N.  humiiis  Christi  famulus,  licet  indignus,  ad 
episcopalem  ill.  Ecclesiae  solem  electus  ad  regen- 
dam  eamDeoque  servatam  [Le^.servandam],  suppli- 
citer  conGteor  cum  omoipotentis  Dei  auxilio,  et 
quantam  voluerit  mihi  gratiamsuperna  sapientia  re- 
velare,  etvitam  commodare  in  hoc  saecuIo,quod  ego, 
sancte  Salvator  mundi.t7i.  et  venerando  Patri  archi- 
episcopo  ill.  ejusque  successoribus,  quem  superna 
providet  gratia,  et  nobis  prrcdestinat  in  Patrem,  de- 
votaet  fideli  mente  semper  deservire  et  obedire  de- 
siderOjStabilemque  me  esse  permanenteni  sinealiqua 
dissimulatione  etdeceptatione  omnibus  diebus,  quan- 
diu  spiritus  erit  in  naribus  meis,  et  vitacomis  fuerit, 
nunquam  ad  dexleram,  neque  ad  sinistram  ab  illa 
sede  ilL  Ecclesise,  qu«e  caput  est  [Leg.  declinabo], 
sed  sine  aliquo  scrupulo  diabolicae  fraudis,  ethumili 
devotione,  et  sincera  mente,  illo  praefato  Patri  iU.  et 
successoribus  ejus,  quem  divina  gratia  ad  illani  san- 
ctam  sedera  praedeslinavit  episcopum,  deservire  et 
obedire  omnibus  viribus  meis  Deo  omnipotenti  con- 
fiteor.  Et  illa  sanctam  apostolicam  fidem,  quam 
Patri  noslri  digne  servaverunt,  cum  omni  humili- 
tate  et  obedientia  divina  simul  et  humana  sicut  prse- 
decessores  mei  ipsa  sede  sancta  Ecclesiae  Ghristi  sub- 
juncti  sunt,  semper  servare  me  velle  humiliter  per 
omnia  fateor.  Et  quod  illi  hic  et  ibi  juste  plebi  Dei 
praedicaverunl,  et  custodiendo  impleverunt,  hoc  prae- 
dicare  et  observare  non  cesso,  favente  et  volente  pio 
Domino  et  Salvatore  nostro  Jesu  Christo. 

«  Item  admonitio  post  promissionem. 

c  Memorsis  sponsionis  et  desponsationis  ecclesias- 
sticse,  et  dilectionis  Domini  Dei  tui  in  die  qua  asse- 
cutus  es  hunc  honorem,  cave  ne  obliviscaris  illius. 

«  Benedictio  ad  annulum  episcopi, 

«  Creator  et  conservator  humani  generis,  dator 
gratiae  spiritalis,  largitur  aeternm  salutis ;  tu,  Domi- 
ne,  permittetuam  Benedictionem  super  hunc  annu- 
lum,  et  armata  [Le^.  armatusl  virtute  ccelestis  de- 
fensionis  proficiat  illis  [Leg.  illij  ad  fieternam  salu- 
tem.  Per. 

«  Hic  detur  annulus  in  digito. 

«  Accipe  ergo  annulum  discretionis,  etc.,utin 
Ord.  Rom. 

511  «  Benedietio  baculi, 

«  Tu  baculus  nostrae  et  rector  per  saecula  vitae, 

«  Islum  sanctifica  pietatis  jure  bacillum, 

c  Qua  mala  sternantur,  quo  sftmper  recta  regantur. 

«   Hic  detur  basculus  pastoralis» 

«  Accipebaculum  sacri  regiminis,  etc.  ut  in  Or- 
dine  Romano. 

c  Item  alia  datio. 

c  Accipc  baculum  pastoralis  officii.  Et  sis  in  cor- 
rigcndis  vitiis  saeviens,  in  irajulicium  sine  ira  te- 
ncns;  cum  iratus  fueris,  misericordiae  rcminiscens. 
Per. 

«  Modo  surgendi  sutitt  et  incipialur  Introitus. 

c  Elegit  te  Dominus  sibi  in  sacerdolem.  Psalm, 
Exaudialto  Dominus.AdR  Mittattibi.ALiA^n/ip/i.Si- 
cut  fui  cum  Moyse.  Psalm.  Exaudiat  te  Dominus.  An- 
tiph.  Benedixit  te  hodie  Deus.  Psalm,  Deus  Deorum, 


499 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SAC»AMENTORUM  NOT^E. 


500 


Oratioad  MissAMiNDiE.  Oremus,dilectissimi  nobls,  A 
ul  huic  viro,  elc,  ut  infra  in  Codice  sancti  Eligii. 
Epistojla  :  Charissimi,  Gdelis  sermo,  si  quisepiscopa- 
tum  desiderat.  l^.  Memor  sit  omnis  sacrificii  lui.  T^. 
Miltattibi  Dominus.  i^.  Immola  Deo.  Ta.  Deside- 
rium.  All.  Disposuit.  All.  Diffusa  est  gratia. 

<(  Hie  ordinandtis  est  episcopus  antequam  legatur 
Emngelium,  post  AIL,  et  tunc  dehent  duo  episcopi  de- 
ducere  illumper  manus  extra  secretofiivm  in  prsesentia 
archiepiscopi  ante  altare,  et  prostemens  se  et  caeteri 
faciant  litaniam.  Finita  tenentes  librum  Evangelii  su- 
per  scapulas,  et  archiepiscapus  benedicat  eum.  » 

Hactenus  Hatoldi  Codex  de  episcopi  ordinatione, 
in  CUJU9  titulo  apparet,  olimtempore,  regum  in  Gal- 
lia  fuisse  episcopos  cleri  et  populi  suffragiis  electos, 
adhibitoregisconsensu,  qui  non  raro  auctoritate  sua 
quem  vellet  episcopum  ordinari  imperabat,  ita  ut, 
illa  ssepius  praevalente,  debiles  admodum  essent  ele- 
ctiones.  Id  passim  testatur  Gregorius  Turonensis  in  B 
historiis  Francorum,  et  in  Vilis  Patrum  ;  atque  alii 
Francorum  historiaB  scriptores ;  tandem  per  concor- 
data  intcr  Leonem  X  ponlificem  maximum  et  Fran- 
ciscum  I   Francorum  regem  prorsus  avulsae  sunt, 
auctoritate  nominationis  penes  regem,  et  confirma- 
tionis  penes  pontificem  rcmanente.  In  caeteris  Eccle- 
sise  Occidcntalis  regionibus  eadem  electionum  liber- 
tas  clero  et  populo  salva  et  integra  permansit,  dum, 
excussoRomanorum  imperatorumju^o,eorum  leges 
haud  imparem  Francorum  regibus  circa  electiones 
auctoritatem  sibi  vindicarunt.  Apud  Grsacos  quidem 
seu  Orientales  perseverant  electiones,  sed,  excluso 
clero  et  populo,  jus  electionis  ad  solos  comprovin- 
ciales  episcopos  devolutum  est.  Theodorus  Ralsamon 
contendit  ita  statutum  fuisse  can.  4  concilii  Nicseni 
primi ;  cfuae  quidem  sententia  non  mihi  placet,  guia 
canon  citatus  non  deelectione,  sed  manusimpositio- 
ne  haud  dubie   intelligendus  est ;  quia  cum  dixit 
constitutionem  faciendam  esse  a  comproviocialibus  G 
episcopis,  statim  ejusmodi  constitutionem  appellat 
Xitporovia,  id  est,  manus  impositionem,  quam  vuit 
saltem  a  tribus  episcopis  fieri,  si   aliis  episcopis  per 
aliquod  impedimentum  adesse  non  liceat.  qui  tamen 
per  litteras  consensum  praebeant.  Confirmatur  ex 
canone  6  concilii  Sardicensis  sub  Constantio  impera- 
tore  post  dictum  Nicsenum  concilium  celebrati  :  Ta 
^i  TzXiiiBn  O'vva$pot70ffVT«  Trapaxa^olev  ylvt^rBou    ti^v  xa- 
Taoradv  ToOTrap*  avTwv    etrtCTJToupiffvou 'ETriTxoTroy,  Id 
est :  Congregata  autem  multitudoroget  utfiatconsti- 
tutio  episcopi  a  se  requisiti.  Ibi  enim  agitur  de  con- 
stitutione,  hoc  est  ordinatione  episcopijain  plebis 
suffragiis    electi;  ad  cujus  ordinationem  si  quis  ex 
episcopis  comprovinciaJibus  non  convencrit,  statuit 
concihum  ut  per  litteras  moneatur.  Ubi  cum  xaTa- 
oraorti;  sit  ordinatio,  et  eodem  vocabulo  utatur  canon 
conciliiNicaeni,  signum  est  conciliumNiceenum  fuisse 
deordinatione  locutum,  non  vero  $12  ^^  electione  ; 
ac  proinde  cleri  et  plebis  sufTragia  in  episcoporum  ]) 
electionibus  ab  eo  non  fuisse  repudiata.  Imo  ipsum 
conciliumNicaenummentem  suam  explicatin  episto- 
la  sjnodica  ad  sanctas  Dei  Ecclesias  per  Alexan- 
driam,  iEgyptum,  Pentapolim,  etc,  in  causa  patriar- 
chae  Alexandrini  adversus  Meletianos  :  Movov  ct  a^tot 
yatvotvTo,  xai  6  "kubq  aipoiro  etc.   Id   est :    Tandem  si 
aigni  sunt,  et  populus  elegerit,  consentiente  ipsis,  et 
con/irmante  episeopo  catholicae  Alexandrise.  Id  etiam 
palam  est  ex  undecimaconcilii  Chalcedonensis  actio- 
ne,in  qua  Anatolius  patriarchaConstantinopolitanus^ 
in  depositione  Bassiani  et  Stephani  episcoporum,qui 
contra  canones  fuerant  Ephesiorum  Ecnlesiae  Pouti- 
fices   ordinati,  sic   ait :  Dabitur  autem  Ephesiorum 
metropoli  episcopus  a  Deo  monstratus ;  xal  Traoa  Trav- 
Twv  T<v>v  fAsAXovTwv  TTotjxatvgffOat  ^Tnft^ousvoq,  id  est,  et 
ab  omnibus  qui  pascendi  sunt  electus. 

Sed  et  innumera  propemodum  ejusmodi  per  cle- 
rum  et  plebem  electionis,  etiam  post  dictum  conci- 
lium  Nicaenum,  prostant  exempla.  Petrus  episcopus 


Alexandrinus,  prius  a  sancto  Atbanasio  designatos, 
ab  omnibus,  tam  ecclesiasticis  quam  magistratibus 
suffragantibus,  electus  est,  ut  scribit  Theodorelus, 
lib.  IV  Hist.  eccles.,  cap.  18.  Apud  Synesium,  epist. 
76,  Anlonius  presbyter  in  Olbiatis  vici  episcopus, 
non  solum  episcopoVum  qui  aderant,  sed  etiam  to- 
tius  populi  qui  convenerat,  suflfragiis  eligitur.  Epi- 
stola  ejusdem  Synesii  67  nihil  aliud  sonat.  Apud  So- 
zomenum,  lib.  vni  His.  eccles.,  cap.  19,  Nilamraon 
exiguflB  civitatis  Geras  a  plebe  episcopus  electus  est. 
Mortuo  Paulino  Antiochi»  pontifice,  Evagrius  populi 
suffragiis  illi  subrogatur,  ut  scribit  Socrates  Hb.  ? 
Hist.  ecc}es.,  cap.  15.  Timotheo  JE\uto  pontifice 
Alexandrino  in  exsilium  aclo,  Timolheus  alter  ci- 
vium  Alexandrinorum  calculis  in  ejus  locum  suflfe- 
ctus  est,  ut  scribit  Evagrius  lib.  h  Hist.  eccles.,  cap. 
ii.Sanctus  Joannes  Chrysostomus  communibuscleri 
et  populi  votis,  assenliente  etiam  imperatore,  Con- 
stantmopolitanus  episcopus  electus  est,  ut  scrillit  So- 
zomenus  lib.  vin  Hist.  eccles.,  cap.  2. 

Nec  obest  synodi  Laodicenae  canon.  i3,  quo  statui- 
tur  quod  non  oporleat  permittere  turbis  ut  eligant 
eos  qui  in  sacerdotium  alleguntur.  siquidemibi  doo 
rejiciantur  clericorum  et  honorabilium  civium  suffra- 
gia,  sed  eorum  qui  sunt  ex  faece  plebis,  quinon  raro 
m  ejusmodi  comitiis  tumultusetseditiones  excitaDt. 

759.  Duo  episcopiponant  et  teneant  Evangeliorum 
codicem  super  caput  efus.  Ita  in  Edilis.  In  concilio 
Carthagin.  iv,  can.  i,  et  in  Codice  Rhemensilegitur: 
Super  caput  et  cervicem  ejus.  In  Codice  Tiliano :  Su- 
per  verticem  ejus  et  inter  scapulas  clausum .  In  Ordine 
Romano :  Super  cervicejnejus^etinferscapulaselau- 
sum.  In  Pontificali  Romano  :  Super  cervicem  etsca- 
puLaSy  juxta  quod  liber  apertus  esse  debet. 

Ritus  autem  imponendi  libri  Evangeliorum  super 
caput  Episcopi,  cumordinatur,  estantiquissimus,  de 
quo  agit  sanctus  Dionjsius,  cap.  5  eccles.  flierar- 
chiae  :  'O  Up^Jipyjoi  iizi  riiv  iepaoyj7(.riv  ts^siwtiv  Trpoo'»- 
youffvo;,  au^ot)  T<i>  Tro^s  x^tva;  e7ri7roto"$iv  toO  Oucta- 
tT7Tnpio\j.  STTi  x£^aA^;  e/^u  Ta  bionoipdidoTa  "koyta  xai  t^» 
upapxixij-n  xilpa.  !d  est :  Pontifex  qui  ad  ioitiatioDem 
pontificiamaccedit,  utroque  genu  flexo  ante  allare, 
supracaput  habet  eloquia  divinamanumque  pootifi- 
ciam ;  ubi  per  eloquia  divina  facile  intelligitur  Evan- 
gelium,  ut  clarum  est  ex  mullislocisGeorgii  Pachy- 
merae  in  paraphrasi  hujus  capitis.  Sanctus  JoaDoes 
Chrjsostomus,  in  Oratione  quae  inscribitur  :  Quod 
idem  sit  legislator  Veleris  ac  Novi  Teslamenti :  Ai« 
toOto  Iv  t^  'Exx>>jo"£a,  ev  rat;  ^^etpoT/aviai?  T-iiv  «pewv  t6 
suayys^tov  toO  Xptorou  ktzX  x.sfa\-^q  TiOizai,  id  est : 
Quocirca  in  Ecclesia  in  ordinationibusepiscoporum, 
Evangelium  Christi  corumcapiti  imponitur.  Petrus 
Damiani,  serm.  1  de  dedicatione  :  Ponituret  Evan- 
gelicapagina  supercapnt  illius  recumhentis.ut  verbo 
vitae  smtiatexcedere ralionem , et oruliejus defkinni 
in  eloquium  Domini.  Idem  videre  licel  in  coneilioci- 
tato  Carthag.  iv,  et  in  Sacramentariis  513  ^^  ^*"^^' 
nibus  supra  citatis (fnor^ene  crentionisepiscopi)M' 
que  etiam  in  Eutihologio  Grwcorum  :  Ava7rrv(r<rft  to 
euoyysltov  6  xpp^tepsu^,  xat  eTrtTiSijo^t  ti}  r,tj9Lk%  xai  rw 
Tpayfi),(j^  Tou,  ;^etpOTOvo'jugvov  flruve^jaTrTOOfvwv  t«v 
dtX>wv  app^tepewv.  Id  est  :  Aperit  Evangelium  Poutifex, 
et  imponit  capiti  et  cervici  illius  qui  ordinatur,  aliis 
pontincibus  simul  una  tangentibns. 

Sed  hisadversatur  Amalarius,  lib.  iideOflQc.eccl., 
cap.  t4  :  Dictt  libetlus secimdum  cujus ordinem  cele- 
braturordinatio  apudguosdam.ut  duo  episcopitencani 
Evangelium  mver  caput  ejus.quodnequevetusauctO' 
Htas  intimat.ne^fieapostolica  traditio^neqne  canoniea 
auctoritas.  Sed  ista  omnia  ex  cilalis  locis  satis  refu- 
tantur,  imoipsecjuamvisejusmodiimpositionemlibri 
EvangeliorumminimeproDet,  tamen  illiusmjsticam 
interpretationem  statim  subjungit  :  Potest  tamen 
Evanqeliiimpositio  supercapnt  mnnere  tenenteStiiul 
qun  bominus  idem  vangelium  firmet  in  corde  ^us 
deprecentur.aut  ut  mnneant  eum  qui  consecraturte' 
cordan  se  amplius  esse  sub  jugoEvangelHguamfmt. 


t\'2 


501 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SABRAMENTORUM  NOTiE. 


602 


Alias  rationes  refert  sanctus  Joannes  Chrysostomus,  A 
Oralione  citaia,  ut  discat  is  qui  ordinatuf  se  veram 
Brangelii  tiaram  accipere,  et  utdiscat.  etsi  omnium 
sitcaput,  se  tamen  subditum  esse  legibus.  Aliam 
addit  sancius  Dionysius,  cap.citato,  quiavis  perfe- 
ctiya  atque  scientiapontiGcibusdivinitus  conceditur, 
qui  eam  in  alios  sint  transfusuri.  Porro  in  omnibiis 
Doslris  Sacramentariis,  Ordinibus,  concilio  Cartha* 
ginensi,  el  Euchologiosupra  citatis,  liber  Evangelio- 
rom  ab  episcopis  imponitur  ;  sed  apud  Clementem, 
lib.  VIII  Constit.,  cap.  4,  a  diaconis  ;  in  PontiQcali 
Romano  ab  uno  ex  cappellanis. 

760.  ReUqui  omnes  episcopi,  Multi  episcopi  ad 
uniusordinatioQem  conveniresolent,  illi  videlicetqui 
suDtejusdemprovincieein  quacpiscopusconsecratur, 
atstatuitm*inconcilioSardicensi,can.6,  et  Antioch., 
can.  9.  Quodsiomnesadessenon  potuerint,  a  tribus 
saltem,  caeteris  per  litteras  consenlientibus,  ordi- 
oandusest,  ut  decerniturcan.  4  concilii  Nicfeni.  Ca- 


Ille  tamen  sensim  incedit,  velut  alter  Aaron 
Non  de  veste  nitens,  sed  piotate  placens. 

Non  lapi(les,coccus,cIarum  aurum^purpura,bys8^8 
Exornant  humeros,  sed  micat  alma  fiaes. 

Ubi  in  Editis  legitur  cidarim,  sed  nullus  est  sensus  ; 
in  Cod.  ms.  sancti  Germani  a  Pratis habetur  Ctdar, 
sed  ei  eadem  scriptura  legiturro  Clar  superpositum 
linea  vocabulo  Cidar  subducta,  ad  erroris  notam  ; 
quare  ex  iilo  Clar,  feci  t6  clai^um,  et  clarus  est 
sensus. 

770.  Quiaet  illa,  qusetunc  carnalibus  blandiebantur 
obiutibus,eapotiusquae  in  ipsis  erant  intelligenda  pos- 
cebant.  Ita  in  omnihusCodicibus  toties  supra  citatis ; 
in  quibus  arbitrorro  quam  desiderari..  in  hunc  mo- 
dum,  Quia  et  illa  qwje  tunc  carnalibus  blandiebantur 
obtutibusy  ea  potius  qu^m  quasin  ipsis  erant  intelligenda 
poscebant,  id  est  popuius  ille  carnalis  plus  vestium 
fulgore  delectabatur  quam  mysteriis  quae  hoc  splen- 
dore  significabantur. 


non  18  concilii  Toletani  iv  idem  statuit.  Canon  pri-  B      7*^*  *  Summi  sacerdotii,  Summum  sacerdotium  est 


mus  apostolorum  statuit  ut  episcopus  a  duobus  vel 
tribus  ordinetur.  Synesius,  cpisl.  67,  ait  Siderium 
Paiaebiscae  non  fuissc  iegitimum  episcopum,  quod  a 
tribus  episcopis  non  fueritordinatus.  Ita  in  concilio 
Arelaiensi  i  staiuitur,  can.  20.  Concilium  Arausica- 
num  ),  can.  21,  prohibet  neepiscopus  a  duobus  epi- 
scopis  ordinetur. 

761.  Caput  ejus  tangant.  In  Cod.  Batoldi  etinCod. 
qui  Anglicanus  esse  creditur,  nullus  estcapitis  con- 
tacLus,  noc  manus  impositio.  In  Editis  haec  sequun- 
tnr  ;  Hoc  facto  accipiat  palcnam  cum  oblatis,  et  cali^ 
cem  cum  vino,  et  det  ei,  dicens  :  Accipe  potestatem  of- 
ferre  sacrificium  tam  pro  vivis  atque  defunctis,  Qixm 
cum  non  exstent  in  Codicibus  nostris  mss.  neque  in 
Cod.  liliano.nequeinOrdineetPontiGcali  Romano, 
Tideoiur  essesupposititia.In  Cod.  Hhemensisequitur 
exhortatio  ad populum :  Servanda  est,  dilectissimi  fra- 
tres,  etc. 


episcopatus,  ut  summus  sacerdos  episcopus,  qoem- 
admodumsupra  notatum  est. 

772.  Ut  quidquid  illavelaminain  fulgoreauri,  etc. 
Quod  preeclare  prsestititsupra  nominatus  sanctus 
Germanus  Parisiorum  pontfex,  ut  de  eo  cecinit  For- 
tunatus  carmine  supra  citato  : 

Iste  satis  melior  veteri  quam  lege  sacerdos  ; 
Hic  quia  vere  colit  quod  prius  umbra  fuit. 

773.  Hic  accipis  chrisma.  Hoec  verba  desunt  in 
Editis. 

774.  Ccelestis  unguenti  flore  sanctificare,  etc.  Ungi- 
tur pontifex in modum crucis, quemadmodum  videtur 
in  Codice  Rodradi. 

In  aliis  Codicibus  nostris  mss.  non  sunt  depictad 
cruces,  non  tantum  in  ordinatione  episcopi,  sed  nec 
etiaminaliorum  graduumcollatione,  quse  tamcnolim 
in  omnibusgradibusadhibebantur,  sicutetiamhodie, 
utapparetex  515  ^^^^^^^^^^^  Romano  et  Euchologio 


762.  Oratio,  etc.  In  Cod.  Angl.  habetur :  Et  has  di*  Q  Graeconim  ;  quod  manifestum  est  ex  sancto  Augu- 


cantepiscopisuper  ipsum  Orationes, 

763.  Oremus,  dtUctissimi,  etc.  Ita  in  Editis  et  in 
Cod.  Rhemensi.  Abest  a  Codice  Rodradi.  In  Cod. 
Ratoidi  non  habetur  hoc  loco,  sed  prima  est  Oratio 
Missse  in  qua  sacratur  episcopus.  plurali  numero  in 
siogularem  mutato.  In  Ord.  et  Pontif.  Rom.  postpo- 
nitur  sequenti  Oratloni. 

764.  Ad  utilitatem  providedam  electis.  In  Qrd,  et 
Pontif.  Rom.  legitur :  Utilitati  Ecclesixprovidens,  In 
Cod.  Ratoldi  :  Ad  utilitatem  Ecclesix  provehendo, 
Optime  quidem  in  Ord.  et  Fontif.  Romano,  sed  di- 
versa  ab  aliis  sensu. 

765.  Adesto,  Domine,  supplicationibus  nostris,  etc. 
Ita  in  Editis,  et  in  Codicibus  Rodradi  et  Ratoldi  et 
514  Grd,  Rom.  in  Cod.  Rhemensi  alia  est  Oratio, 
sed  sub  eodcm  sensu  :  Exaudiy  Domtne,  supplicum 
preces,  ul  quod  nostro  gerendum  esl  ministerio,  tm 
potius  virtute  firmetur.Per  Dom,  Non  exstat  inPon- 
tif.  Romano. 

106.  Propitiare,  Domine,eic,ln  pontificaliRomano 
anle  hanc  Orationem  habentur  bfcc  verba,  Accipe 
Spiritnm  sanctum;  quHe  non  sunt  in  Edilis,  neque  in 
Codicibusnostrismss.,  neque  in  Ordine  Romano,  ne- 
que  in  Cod.  Tiliano. 

767.  Deus  honorumomnium.  Ita  in  omnibus  aliis 
Codicibus  nostris  mss.  In  Editis  legitur  Deusbonorum, 
eic.,  male  ;  vidc  supra  annotatas  In  Cod.  Tiliano, 
el  Ord,  et  PontiPicali  Rom.,  Deus  honor  omnium. 

768.  Dens  omnium  dignita*um Ma  \n  Kditis  et  in 
Codicibus  mss.  RodradietRaiolui.ACoi.  Rhcmensi 
To  Deus  abest. 

769.  Et  pontificalem  gloriam  non  jam  nobis  honor 
commentlat  vesiium,  etc.Id  testalurForlunalus  lih.n, 
epigr.  10,  desancto  Germaoo  Parisiorum  ponliQce  : 

In  mcdio   Germanus  adest  antistes  honore 
Qui  rogit  hinc  juvones,  subrigit  inde  senes, 

Levits  prajeunt,  sequiturgravisordo  eanentum, 
Hos  gT^iendo  movet,  hos  moderando  trahit. 


stino,  sermone  181,  de  Tempore  :  ffoc  enim  signo 
crucis  consecratur  corpus  dominicum,sanctificatur  fons 
baptismatis,  initianturetiampresbyteri  etcceterigradus 
ecclesiastici,  Sanctus  Dionysus,  cap.  5  de  Hierarchia 
ecclesiastica  id  testatur  de  episcopo,  presbytero  et 
diacono,  quandoquidem  de  trium  horum  duntaxat 
graduum,  consecrationc  scripsit :  'Exaor&i  ^eavTwvi^ 
9Tjx\jpotL^iiq  fvdijpiatvsrat  npo^  rou  tj^oOvto?  'Updp^ov 
afpuylt;,  id  est,  unicuiquecorumsignum  crucis  a  con- 
secrantepontiQce  imprimitur.SanctusJoanncs  Chrj' 
sostomus,  homilia55,  in  Matthaeum,  loquitur  indif- 
ferenter  :  Kov  ccjaytvvriBfjvoLt  ^sij,  o^TauposTrapaytvrrai, 
xov  T/aay^vai  riiv  ttyffTtxi^v  «xgivijv  Tpoy^v,  xav  ;^6tpoTO 

ynQrjyai,  Id  est :  iiam  crux  Domini  adest,  cum  nos 
regenerari,  cum  mjstico  cibo  ali,  cum  ordinari 
oportet. 

775.  Hic  funpis  in  cadut  ejus.  Nempe  chrisma.  In 
Codice  Ratoldilegitur  :  HicponcUuroleumsuper  caput 
j)  ejus.  InCodiceTiliano,etinOrdineRomanonabetur: 
aic  mittat  chrisma  in  .caput  episcopi  inmodum  crucis, 
umatur,  et  consecretur^  etc.  Haec  unctio  capitis  in 
ordinatione  episcopi  fitex  more  veteri,  guem  co- 
gnoscere  licet  ex  Amalario,  lib.  iide  Ofuciis,  cap. 
14,  ubiagitdepontificis  ordinatione  ;  Addituretiam 
ad  consecrationem  ejus  infusio  olei  super  caput .  Ex . 
Optato  Milevitano,  lib.  u  adversus  F*armenianum, 
ubi  agens  de  schismaticis  qui  catholicos  episco[)os 
degradarunt,  etad  poenitentiam  dejecerunt,  scribit: 
Et  vocem  Deiauribus  non  admittitisvestris,  qui  in  civ 
Psalmo  sic  ait  :  Ne  tetigeritis  unctos  meos,  neqne  in 
prophetas  meos  manum  miseritis.  Unctos  autem  esse 
reges  et  sacerdoteset  libri  Regnorom  indfcant,et  David, 
in  Psalmo  cxxxii,  sic  ait  :  Sicut  unguentum  qn^d  de- 
scendit  in  barbam  Aaron,  et  tamen  vos  contra  iisdem 
vinbus  conati  estis  praecepta  conlemnere,  quibus  qui 
Dominum  timentmandataconantur  implere.  Docete  ubi 
vobis  mandatum  est  radere  capita  sacerdotum  cum  e 
eontrario  sint  tot  exempla  proposita  fieri  non  debere. 


803 


m  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


504 


Saul  anlequam  pecearet  ungi  meruit,  post  unctionem  A  unxit  Spiritus  sanctut  per  stios  flatus  manus  omnium 


non  leviter  offendit,  Hoc  Deus  cum  videret^  propter 
oleum  non  tangendum,  volens  e.remplum  proponere, 
pcenitentiamsuam  professus  est ;  sic  enim  legitur  xdiisse 
Dominum  :  Pwnitet  me  unxisse  Saul  in  regem.  Et  uti- 
qu^  potuit  Deus  oleumt  quod  dederat  auferre ;  sed  cum 
voluit  docere  non  debere  contingi  oleum  etiam  in  pec- 
tatore^  ipse  qui  deberat  pamilentiam  gessit,  Igitur  Deus 
si,  ut  te  docerett  quod  aeditanferre  nonpoluit  perquod 
noluit,  tu  quis  es  qui  auferos  quod  non  dedistt  ?  et  qui 
parare  debebas  aures  ad  atidiendum,  parasti  novaculam 
ad  cfe/tn^wenrfttw,  IbiconqueriturOptalus  quodschis- 
matici  sacrilegasmanuscapilibusepiscoporum  immi- 
serint,  ut  auferrent  sacrum  oIeumsivechrisma,boc 
est  desradarent,  et  de  honore  episcopali  dejicerent, 
radendo  capitaeorum  ;  opponens  illis  Dei  exemplum, 
qui  a  Saule  rege  impio  oleum  quod  dederat  non  abs- 
tuiit. 
Itaque  ejusmodi  rasurahic  nonestad  poenitentiam 


saeerdotum,  et  sicut  JesmSalvator  omnium  nostrorum, 
sanctas  manus  suorum  apostolorum  ;  iti  ungantur  ma- 
nus,  et  sanctificenturf  et  consecrentur  ;  ut  in  omnibus 
sint  perfectaa  in  nomine  tuo,  Patei\  FHique  atque 
xieme  Spiritus  sancte,  qui  es  unus  et  summus  Deus 
omnium  vivorum  et  mortuorum  manens  in  saBcula  sxcu- 
/oruwi.Idemreperire  est  in  Pontificali  ms.  quodAn- 
glicanum  esse  creditur.  Hsec  eadem  unctio  manuum 
habetur  ctiam  in  Codice  Rhemensi,  et  in  Ordine  et 
Pontificali  Romano,  et  in  Codice  Tiliano,  sub  hac  ver- 
borum  formula  et  quidem  breviori,  quse  ita  habetur 
in  Codice  Romano  :  Ungantur  manus  istx  de  oleo  san- 
ctificato,  et  chrismate  sanctificationis,  sicut  unxit  Sa- 
muel  David  regem  et  prophetam,  ita  ungantur  et  con- 
summentur  (ita  in  Ordine :  in  pontificali  le^itur  con- 
firmentur ;  in  Codice  Tiliano  consecrentur)  tn  nomine 
DeiPatris,  et  Fitii,  et  Spiritus  sancti  (ita  in  Ordine 
Romano,  et  Codice  Tiliano  ;  sed  in  Pontificalicuiqoe 


sed  ad  degradalionem  ;  et  quamvis  demissi    fuerint  B  personseapponuntur  cruces ^«/'acten^ps  imaginem  san- 


catholici  episcopi  ad  poenitentiam  per  schismaticos, 
constat  etiam  degradatos  fuisse  et  nonore  dejectos  ; 
nam  supraait  :  Honorenominissui  spoliatisunt  sacer- 
(2o^^s.  Etinfra  :  Ergo  linguasvestras  amistisin  gladios, 
auas  movistis  in  morte  non  corporum,  sed  honorum. 
tnvenistis  diaconos  presbyteros,  episcopos  ;  fecistis 
laicosA^^m  docetPetrus  Damiani,  serm.  de  Dediea- 
tione  ccclesiae,  agens  de  pontificis  consecratione  : 
Ungitur  illis  caput  oleo  laetitias  prce  consortibus  suis 
in  illiusfiguram  qui,  thalamo  virginali  spirituali,bal' 
samoprofusins  vToratus,oleum  Benedictionis  super 
filios  hominum  distillavit.  Hinc  capiendus  est  locus 
sancti  Gregorii,  lib.  iv  Comment.  in  lib.  I  Regum, 
cap.  5  ;  Hcec  profectounctione  exprimitur  quodin  san- 
ctaEcxlesia  nunc  etiam  materialiter  exhibetur,  quia  qiii 
in  culmine  ponitur  saoramenta  suscipit  unctionts ;  quia 
vero  ipsa  unctio  sacramentum  est,  is  qui  promovetur 
hene  foris  ungitur,si  intus  virtute  sacramen  tt  roboretur 


ctae  crucis  Salvatoris  Domini  nostri,  qui  nos  a  morte 
redemit,  et  ad  regna  ctelorum  perduxit .  Exaudi  nos, 
pie  Pater,  omnipotens  asterne  Deus,  et  praesta  quod  te 
rogamus  etoramus.  Per.  In  Ordine  et  ponlificali,  et 
Codice  Tiliano  legitur  Et  praesta  utquod  te  rogamus 
exoremus.  In  Pontificali  ms.  quod  servantur  in  sacri- 
stia  ecclesiie  Rothomagcnsis  et  putaturesse  ecclesiae 
Rhemeasis,  est  etiam  manuum  unctio.  lllius  etiam 
meminit  Guillelmus  Parisiensis  ;  sed  non  exstat  in 
Codice  sancti  Eligii.  nequein  Editis,  neque  in  Codice 
Rodradi.  Hujus  unctionis  mentio  fit  in  epislola  epi* 
scoporum  in  synodo  apud  Carisiacum  ad  Ludovicum 
Germaniae  regem,  cap.  15  :  Manus  enim  chrismte 
sacro  peruncta.  quae  de  pane  et  vino  aqua  misto  jfer 
Orationem  et  crucis  signum  conficit  corpus  et  Christi 
sanguinissacramentum,  abominabile  est  (quiJquid  ante 
ordinationem  fecenti  ut  post  ordinationem  episcopaiut 
scecutare  517  ^^ngat  ullo  modo  sacramentum.  Idem 


Quemadmodum  516  ^^  locus  hic  sancti  Gregorii  q  videre  estapud  beatum  Petrum  Damiani,serm.  5,  de 


Nazianzeni,  Oralione  in  laudem  magni  Basilii  :  Nso; 

Tf3<;^f>lfTsa>q,  id  est,  Juvenis  redit,  robustus  sursum 
respiciens,  confortatus  ex  manus  impositione  et  un- 
ctione.  Idem  de  hoc  Simeonis  Metaphrastae  loco  in 
Yita  sancti  Joannis  Chrjsostprai  censendum  est  :T6j 
ispaT*M  )^pi7fjLaTi  tsXsioOtoci,  xal  tu  t>};  *Exx>.i;<7ta$ 
vyst  arnpiizTaiid  est,  sacrochrismate  initiatur,  et  in 
excelso  ccclesiae  loco  stabilitur  ;'ac  propterea  sacer- 
dos,  id  est  pontifex,  appellatur  unctus  a  Paciano, 
epist.  5,  ad  Sjmpronianum  :  Westrce  plebi  unde  spi- 
ritus^  quamnon  consignat  unctus  saceraos . 

776.  Sinceritas  pacis.  Ab  his  verbis  usque  ad  illa, 
tribuas  ei  Z>omine,  multa  interponuntur  in  Codicibus 
Ratoldi,  et  Rhemensi,  atqueetiam  in  Ordine  etPon- 
tificali  Romano,  quee  desunt  in  hoc  Codice  sancti 
Eligii,  in  Codice  Rodradi  et  in  Editis. 

777.  Tribuas  ei,   Domine,    cathedram  episcopor 


sancto  Severo  Ravennate  Episcopo,  ubi  agit  de  co- 
lumba  in  ejus  ordinalione  super  eum  volitante  :  Et 
quidaliud  fuit,  inquit  eanviem  columbam  a  seextur- 
iando,manibus  tangere,  nisiecclesiasticaeinstitutio' 
nisordinein  ipsis  matiibus  oleum  sanctae  unctiwiis 
acciperefnam  quodcoLumba  in  sanctissimiviricapul 
illapsadescendit^officium  manus  impositionisimpU 
vit,quodautentsaci'issemanibustangipermisit,ipsas 

manus  sanctiSpiritusunctionesignavit.  Etserm.  I  de 
ecclesiae  Dedicatione,  cum  de  ordinatione  episcopi 
d^g\i\Liniuntur  et  manus^  ut  quidguid benedixerint 
benedicatur,  etacceptumsit  divinae  Majestatis  aspe- 
ciui. 

Ad  hanc  unctionen  allusio  fit  in  Yita  sancti  Aqm- 
lini  episcopi  Ebroicensisapud  Surium,  19  Octobris: 
Cnjusque  manibusgratiasacerdotoliperurirtis,  etc. 

Quidam  olim  addidere  unctionem  pollicis.  quam 
videre  est   apud  Guillelmum  Paricnsem,   libro  de 


lem,  etc.  Hunclocumtangit  Amalarius,  lib.  iide  Of-  |x  Sacramentis,  capite  de  extrema  unctione  :  Quemad- 

consecratio       moduminconsecrationepontiiicumperfectiaetpleni' 


ficiis  eccles.,  cap.  14  Hoc  sonant  verba 
nis  ejus  :  Tribuas  ei  cathedram  episcopatem  ad  regen- 
dam  Ecclesi(^m  tuam  etplebem  universam.  In  Codice 
Ratoldi  hanc  consecrationem  altera  excipit  sub  hoc 
titulo  :  Itemaliasuper  episcopo.  Consecratio  veroita 
se  habet  :  Pater  sancte,  omnipotens  Deus,  qui  per 
Dominumnostrum  Jesum  Christum  ab  initio  cuncta 
creasti,  et  postmodum  in  fine  temporum  secundum  pol- 
licitationem  quam  Abrafiam  partiarcha  noster  aece- 
perat  Ecclesiam  quoque  sanctorum  congregatione  fun* 
dasti,  etc,  quae  abcst  ab  aliis  Codicious  nostris 
mss.  atque  etiam  ab  editis,  et  Ordine  et  Pontificali 
Romano. 

Ineodem  Ratoldi  Codicesequiturunctio  manuum  de 
oleoetchrismatein  hunc  modnm  iTuncdebeteimanus 
ungere :  Ungantur  manus  istaeet  sanctificentur,  et  in  te 
Deo  deorum  ordinentur.  Ungo  has  manus  olcosantifi' 
cato,  ct  chrismate  unctionispurificato,sicut  unxitMoyses 
verbo  oris  sui  manussancti  Aaron  germani  sui,  et  sicut 


tudo  legitur,siculin  unctionibvs  capitis.manuum,  et 
pollicis,  pinguedo  inteimaeunctionis.  Quae  quidcm 
unctio  fiebat  in  dexterie  manus  pollice  ;  ut  conslat 
ex  Pontificali  ms.  quod  servalur  in  sacristia  ecclesi» 
Rothomagensis,  videturque  esse  ecclesije  Rhemen- 
sis  :  Et  confirmet  pollicem  dexterae  manusdicendo 
cum  chrismate.:  Deus,  et  Pat er  Domini,  eic. 

Porro  in  Pontificaliquod  Anglicanum  esse  crei!i- 
tur  duplex  est  unctio  capilis,  prior  cum  oleo  et 
chrismate,  secii'ida  post  manuum  unclionem  cum 
oleo  tantum  :  Hicmittatur  oleum  super  caputejus, 
ungatur,  etc.  ht  in  Codice  Ratoldi,  ubi  sequitur : 
Tuncdebetei caputungere :  Ungatur  et  consecretur 
caput  tuvm  cselesti  Uenedictione  in  ordinepontificali. 
inuominePatris,  et  Filii»  etSpirif.ussnncti.Paxtfbi. 
ft.  Et  cum  Spiritutuo.  Quae  non  sunt  in  Editis  et 
aliisCodicibus  nostrismss.AIlera  haec  capitis  unctio 
peculiarisesthis  Codicibus ;  quam  excipit  hflec.  Ora 


505 


IN  S.  GREGORn  LIBRDM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


806 


tio  r  DomineJent  Ch^Hste,  tu  prceelegistiapos^olos  iw>8,  A 
ut  doeirina  nobis  prceeisent ;  ita  etiam  vtce  apostolorum 
epucopos  doctrinam  docere^  et  benedicere,  et  erudire 
digHertSy  ut  immaculatamvitam  et  itlossam  conservent, 
quatenus  Spiritus  sanctus  septtformis  ventat  supvr  eos, 
tt  supcr  nos  omnes,  et  virtus  A  uissimi  sine  peccato  una 
euttodiat  nos,  et  omnis  Benedictio^  quae  in  Scripturis 
sanctis  scripta  est,  supernospariterveniat,  et  confirmet 
nos  Deus  Pater,  et  Filius  et  Spiritussanctus,  ut  habea- 
mus  vitam  aternum  in  saecuta  sceculorum,  Quffi  Oraiio 
DOQ  exstalin  liditis,  Deque  in  aliis  Codicibus  nostris 
mss..  Dequein  Ordine  et  PontiQcali  Roraano,  neque 
in  Codice  Tiliano.  In  eodem  CodiceRatoIdiscquitur: 
Et  tunc  legatur  Evangelium  secundum  Lucam,  In  illo 
tempore  facta  est  conientio  :  Et  tutic  offerat  panem  et 
vinum  ipse,  et  omnes.  Offertorium  :  Inveni  David  ser- 
vum  meum.  Memor  sit  Dominus.  Offertorium  :  Glo- 
ria  et  honore.  bt  hsec  de  ordinatione  episcopi  juxta 
ritum  Latinorum,  qui  etiam  secundum  eos  ordinatur 
io  die  Dominica,  ut  palam  est  ex  concilio  Toleiano  B 
IV,  can.  iS  Aut  certe  a  tribus  in  sacerdotem  die  Do- 
miniea  consecrabitur, 

778.  Si  papa  oi'dinandus  est,  Hsec  desunt  in  Editis, 
ei  in  aliis  Codicibus  nostris  mss.^  neque  habentur 
in  PontiOcali  Romano.  De  ritu  ordinandi  papce  hic 
Bubjiciam  quae  legi  in  vetustissimo  Ordine  Romano 
ms.  bibliothecs  Corbeiensis* 

«  OrDINATIO  RoMANI  PONTIFICIS. 

a  Psallent  secundum  consuetudinem,  Procedit  ele- 
ctus  de  sacrario  cum  cerostatis  septem^  et  venit  ad  con- 
lessionem.  Et  post  litaniam  ascendunt  ad  sedem  simul 
emscopi,  presbyteri,  Tunc  episcopus  Albanensis  dat 
Orationem  primam  ;  deinde  episcopus  Poptuensis  dat 
Orationem  secundam.  Postmodum  adducuntur  Evan- 
gelia  et  aperiuntur  et  tenentur  super  eaput  electi  a  dia- 
conibus.  Tunc  episcopus  Ostiensts  vonsecrat  eum  pon- 
tificem.  Post  hoc  archidiaconusmittitei  pallium  ;  de- 
tndeascendit  adsedem,K\^  et  dat  pacem  omnibus  q 
sacerdotibus ;  et  dicit:  Glorta  inexcelsisDeo.  »  Hacte- 
Dus  Codex  ms.  Corbeiensis. 

Idem  hadelur  in  Ordine  Romano  edito,  in  quo 
DotanturOrationes,ulinordinationeepiscopi.Ubino- 
ta,  primo,  confessioneui  esse  tabernaculum  quoddam 
vano  opere  exornatum,  in  quo  corpora  sanctorum 
apostolorum  quiescunt,  de  quo  vocabulo  vide  Onu- 
fnum  Panvinum,  Julium  Coesarem  Bulengerum,  in 
opusculis,  et  observationes  nostras  ad  Concordiam 
regularum  Secundo,nota  librum  Evangeliorum  non 
teneri  ab  episcopo,  ut  Ot  in  ordinaiionealiorum  epi- 
scoporum,  sed  a  diaconis,  quemadmodum  in  Consti- 
tuiionibus  apostolorum,  in  ordinalione  aliorum  epi- 
scoporum.  Observa  tertio  papam  consecrari  ab  epi- 
scopo  Ostiensi,  ex  antiquo  more  quo  soletepiscopus 
Osiiensis  Romanum  pontiBcem  ordinare,  ut  tesiatur 
sanctus  Augustinus  in  collalione  ieriii  diei  cum  Do- 
natistis  cap.  16  '.  Et  quod  non  expectaverit  Csecilia' 
nus  ut  princeps  a  princip^  ordinaretur^  cum  aliud  ha-  r^ 
beat  Ecclesisecafhoticae  consuetudo,  ut  non  Numidia^, 
sed  propinquiores  episcopi  episcopum  Ecclfsiw  Car- 
thaginis  ordinent  ;  sicut  ner  Homance  Eccle^ice  ordinat 
aliquisepiscoptumetropolitanus,  seddeproximo  Ostien- 
sis  episeopus, 

T79.  Et  primatem  omnium,  etc.  Nota  prseclarum 
Romaui  pontiOcis  clogium,  cui  primaius  Ecclesi» 
oniversae  debetur.  Unde  praeclare  Cassiodorus,  Hb. 
XI  Variarum,  epist.  2  :  Vos  enim  speculatores  Cbri, 
stiano  populo  prcesidetis,  vos  Patris  nomine  universa 
diligitts.  Securitas  ergo  ptebis  ad  vestram  respicit  fa^ 
mamy  cui  divinittis  est  commissa  custodia.  Quapropter 
nos  deeet  custodire  aliqiM,  sedvos  omnia.  Et  intra  : 
Sedes  ilta  toto  orbe  mirabilis  proprios  tegat  affectione 
eultores,  quae  licet  generalis  mundo  sit  proestita,  vobis 
etiam  cotjnoscitur  et  localiter  attributa.  Oaiiiio  csetcra 
Patrum  et  concdiorum  elogia. 

780.  £t  sacrificium  celebrandum.  Ita  in  Codice  Ra- 
toldif  qaod  etiam  eupra  in  eadem  Oratioae  aota- 


tum  est.  In  Missali  Romano  legitur  :  et  ad  sacrifi' 
ciumy  elc. 

781.  Hanc  igitur  oblationem,  elc.  Eadem  habentnr 
in  Codice  Ratoldi  et  in  Ordine  Roraano.  In  Codioe 
Ratoldi  sequitur  :  Benedictio  episcopalis  in  die  :  Deus 
qui  populis  indulgendo  consoleris  (consulis,  et  amore 
dominaris,  da  spiritum  sapientice  (fuibus  tradidisti  re« 
gtmen  disoiplinae.  Amen,  eic,  ut  in  Ordine  Romano  ; 
in  quo  tamen  htec  Benedictio  in  quibusdam  variat. 
In  eodem  codice  Ratoldi  sequiiur  :  Et  tunc  commu' 
nicant  omues  episcopi  ad  manus  archiepiscopi ,  At  in 
Ordine  Romanohaec  noianda  veniunt  :  Cum  autem 
venerit  ad  communicandum,  Domintis  pontifex  porrigit 
ei  formatam,  atque  sacrcUamoblationem  integram.  Su- 
scipiensque  eam  epi.scopuSf  ipse  ex  ea  communiccU  super 
cUtare  ;  qtu>d  vero  restduum  fuerit,  sibi  reservet  denuo 
ad  communicandum  unoquoque  die  usaue  quadraginta 
dies  expletos.  Et  postmodum  jussus  a  Domtno  pontihcs 
communicat  populum  cum  cwteris  episcopis,  Ubi  for» 
mata  est  diploma  seu  liiteree  arcnepiscopi^  quibus 
ille  tesiaturill.  episcopum  a  se  ordinatum  esseill. 
Ecclesiae,  quorum  exemplar  ibidem  subjiciiur  ;  Di- 
lectissimis  fratribus  et  fitiiSf  presbyteris,  diaconibus, 
honoratis,  clericis,  et  possessorihus,  vel  cttnctfe  plebi 
Hl.Ecidesix,  N .  Nos,  auxiliante  Domino,  arehiepi- 
scopus  sanctce  sedis  catholicce  itl.  etectionem  vestram 
Deo  cwceptissimam  comprobantes,  virum  venerabilum 
N.  in  prxmo  ordine  vobis  consecravimus  sacerdotem, 
etc.  Meminit  sanctus  Pacianus  ;  episi.  2,  ad  Sjm- 
pronianum  (ei  appellat  epistolam  agens  de  Notavia- 
no)  :  Cognosco  radicem  legis  antiquas  fontern  populi 
antiqui  reliquisse  Comelio  invidentem.  NovcUi  insaniae 
commodatam,  sine  consecratione  iegitima  episcopum 
factum,  ideoqtie  nec  factum  per  epistolam  eorum 
qui  se  confessores  esse  simularent.  Quid  sit  formata, 
disces  ex  Marculpho,  sub  finem  formularum,  quod- 
que  519  ^^^  ^^  Ordine  Romano  producta  proprie 
formaia  non  sit.  In  qua  tamen  notandum  quod  in 
primo  ordine  sacerdos  est  episcopus,  ut  secundi  or- 
dinis  sacerdos  est  presbyter,  ut  ciarum  est  exepist. 
25  Sidonii,  libro  iv,  ubi  agens  de  clectione  Joannis 
inepiscopum  Cabillonensem  scribii  :  Post,  laborum 
temporumque  processuarchidiacontiSy  in  quo  seugradu 
seu  ministerio  multum  retentus  propter  industriam,diu 
dignitate  non  potuit  augeri.ne  potestate  posset  absolvi, 
Attamen  hunc  jam  serundi  orainis  sacerdotem,  eiCt 
collegamsibi  consecravere.  iNeque  ex  his  verbis  efOci, 
ut  quidam  volunt,  potest,  archidiaconum  esse  ordi- 
nis  secundi  sacerdotem,  raiione  istorum  verborum. 
Attamen  huncjam  secundis  ordinis  sacerdotem,  elc, 
Nam  si  iia  esset,  videntur  esse  superflua  cum  Sido- 
nius  supra  satis  declaraveriiipsiusJoannis  gradum, 
et  illuda//am^nsalis  manifestet  sacerdotem  secundi 
ordinis  ab  srchidiacono  esse  disiinguendum.  Nam 
Sidonius  declarans  Joannis  merita,  dicii  primo  eum 
fuisse  leciorem,  et  minisirum  aliaris  pene  ab  infan- 
tia,  postea  archidiaconum,  ei  in  eo  munere  diu  per- 
stitisse,  quod  esset  valde  idoneus.  Attatem  cum  jam 
secundi  ordinis  sacerdos  esset,  id  est  presbjter, 
fuisse  ordinatum  episcopum  ;  alioqui  sensus  verbo- 
rum  istorum  minus  idoneus  esset.  Joannes  diu  re- 
tentus  esi  in  ministerioarchidiaconatus,  attamen  hic 
iamarchidiaconus  creatus  est  episcopus.  Nostram 
interpretationemsalisdeclarat  hicOpiatiIocus,l.  ii: 
Quid  (commemorem)  diacones  in  tertio.  ^uid  presbg- 
teros  in  secundo  sacerdotio  constitutos.  Ubi  vides  pres- 
bjterum  esse  insacerdotiosecundo  constitutum,non 
vero  archidiaconum,  qui  tanium  est  in  ieriio  sacer- 
dolio  consiiiuius,  quia  diaconus  est- 

Tandem  notandum  est  illudy  quod  dicitur  episco- 
pum  ordinaium  suscipere  demnnu  ponliOcissacram 
oblalionpm,  de  qua  sit  communicalurus  in  proBsen- 
iiarum,  et  quadraginta  dies  coniiuuos  de  residuo 
ejusdem  Uoslite.  Idem  de  sacerdotibus  seu  presbv- 
teris  scribit  Fulberlusepiscopus  Carnoiensis,  epistola 
ad  Finardum  Antehospaucus  dies,  ut  meminisse  licet, 
mihivespertinishorissupervenisti, et  repentinatnquisi- 


807 


IN  S.  GREGORIl  LIBRUH  8ACRAMENT0RUH  NOTiG. 


508 


tionemepermovistide  HoaliaqHam  pauloanfepromo-  A 
tus  ad  sarerdofium  de  manu  episconi  susrepistigua 
ratiosity  videliret.  usqueadquadragesimum  diem,usu 
quotidiano  consumere.  Et  infra :  Nuslriefdscupi  pro- 
vinciales  in  hujusmodt  ritumomnes  conseniiwH.Poi*- 
ronostro  lempore  quidam  intercaeteros  adsacerdota- 
lemgradumadmissusy  Hostiam  qw^que^  sicutetalii 
deepiscopimanu  suscepit,  quam  tn  pergameno  in  hos 
ususparatoinvolutamquotidianacelebrationesolve- 
bat,  et  portiunculam  parvamjuxta  instantium  dierum 
numerumcomputatam  sumebat  .Accidit  vero  ut  qua- 
damdie,expletismysferiis,dum  vestimenta  cumsindo- 
nealtaris  incautius  coiligeretyimmemorHoslixsacrx, 
diligentiamnequaquam adhibens,  thesaurum cceles- 
*  tem  infetix  amitteret.  Veniens  ad  diversoriumy  quxque 
necessanacuratytransigiturdiesincrastinumrepeti' 
tacelebratione.Frater  ilie,instante  horacommunican" 
di,turbatus  nimium  et  constematus,  sursum  deorsum 
cursitans,  nec  etiam  signumaliquodinvenire  potuit, 
Et  infraritus  hu jus  reddens  rationem  scribit :  Nam  et  g 
episropus  qut  vices  Chrtsti/enet.sacerdotales  viros  in 
plebemsubjectam  missnrui,  sacricorporit  Eucharis- 
tiam  perquadragenns  dies  sumendam  distribuit ,  ut.dum 
(verbigratia)  quottdie  ca^lestispanisaltmonia  reficiun- 
iur,terKpusiliudinmentemhabeantquot  per  quadra- 
ginta  dies,  Dominus  discipulis  apparens  et  convescens^ 
desideratse  visionis  satietale refecit .  In  eodera  Godice 
Ratoldi  sequitur:  Et  tunccommunican/  omnesepiscopi 
admanusarchiepiscopi.  Communio:  Leetificabimur 
in  salulari  tuo,  et  in  nomine  Domini  Dei  nostri  ma- 
gnificabimur.  Communio  :  Beatus  servus.  Ubi  nota 
duas  Communiones. 

782.  £/«(?  communi  >,Domine,etc.  In  eodem  Codice 
Ratoldi :  Plenum,quxsumuSyDnmine,in  nobis  reme- 
dium  tusB  miserationis  operare,etc.,utinOrdineRo- 
mano.  In  eodem  Ratoldi  sequitur  : 

520  Tuncmiltendusest  in  cathedra,et  hwc  dicenda 

Ch^atio. 

n 

Omnipotens  Pater  sancte,  Deus  a»terne,  tu  omnem  ^ 
ordinem  dignatus  es  in  coeletibus  sedibus  ordinare.ut 
ait  Psalmitas,m  Domine,  xtemum  permanet  Verbum 
iuum  m  coeto,  angelos  etarchangelos  suo  tibi  ordine 
mancipari;  in  veteris  testamenli  privilegio  Moysen  et 
Aaron,  et  Samuel  inler  eos  in  sacerdolibus  suis,  qui 
invocant  nomen  ejus,  patriarchas,  prophetas  perun- 
gui  ordinasti  ;  in  novo  per  Filium  tuum  Jesum  Chri- 
tum  apostolos  sanctos  suis  ordinibus  elegisti,  pri- 
mum  Petrum  apostolorum  in  cathedra  honor  s,  et 
Mathiamejusdem  consortis  in  aposto]atum,atque  in 
cathedra  honoris  enumerasti,  et  in  numero  sancto- 
rum  omnium  apostolorum  evocasti,  ut  Spiritus  san- 
ctus  ait  per  prophetam,  in  cathedra  seniorum  laudent 
Dominum^  divino  nutu  eeque  de  aliis  h%c  illis  con- 
tigeinint.  Et  tu,  Domine.  pro  tua  immensa  miseri- 
cordia  in  nostris  temporibus  da  similem  gratiam 
fratri  nostro  ill.,  ad  instar  sanctorum  apostolorum 
tuorum  sedentiumin  cathedra  honoris  et  dignitatis,  ^ 
ul  in  conspectu  Majestatis  tua*  diguus  honore  appa-  " 
rcat,  Per  eumderu.  Ex  his  notandum  e^t  olim  inusu 
fuisse  ut  episcopus  consecratiune  perfecta  in  sede 
seu  throno  episcopali  solemniter  collocaretur.  ut  vi- 
dere  est  apud  Fortunatum,  lib.  i  de  Vita  sancti 
Martini  : 

Clegitur,  trahitur.  sacratur,  in  arce  locatur. 

Ubiin  arce,  id  est  throno  et  supra  in  consecra- 
tione  Romani  pontificis  :  Tunc  episcopus  Ostiensis 
conserrat  eum  pontificem.  arrhidiacnnns  mitfit  ei 
pallium;  deinde ascendit ad sedem.  In  (^onstitutioni- 
ous  apostolicis,  lib.  vui,  c.  5,ordinatusepiscopusin  sua 
sede  collocatur.  In  eodem  Codice  Ratoldi  sequitur  : 
Oraliones  quss direndse sunt  a  domno  pajiasuprr  ar- 
chiepiscnpum  anfe  pallium. Deus  omnipolens  Pater, 

Sninon  propriis  suffragantibus  meritis,  etc,  ut  in 
rdine  t^omano.  UemaUia:  Deus,  innoncentiae  resli- 
tutor  et  amator,dirige  hunc  famuhim  tuum  ill.  S(»i- 
ritus  tui  fervore,  etc.,  utineodem  Ordine.Hic  deiur 


pallium.  Consecratio  post  pallium  Domine  sancte, 
l*ater  omnipolens,  Rex  regum,  ot  Dominus  dominan- 
tium,  clementiam  tuamhumiliterexoramus,  etc.,  ut 
in  Ordme  Romano.  Htec  Raloldi  codex. 

Pallium  ita  describit  Innocentius  111,  lib.  i  Myste* 
riorum  Missse,  cap.63  .PaLiium  /it  de  candida  iana, 
contextum  habens  desuper  circulum  humerosconstrin- 
geniem,  et  duaslineascivefasciasexeodem  pannoab 
uiraqueparte  dependentes  ;quatuorautem  cruces  imr- 
pureas  anfe  et  retro,  a  dexlris  et  a  sinistris;  seda  si- 
nistris  pallium  est  duplex,  simplex  a  dexirns;  cui  in 
ires  paries  conciso  ires  acus  infiguntur  {spinas  vo- 
canialii)quibusconsuitur.k  Graecisdiciturwao^opeov ; 
sed  non  plane  eadem  est  illius  forma  etpallii ;  neque 
olim  in  pallio  cruces  inerant,  ut  videre  est  in  anti- 
quissimis  imaginibus  sancti  Gregorii,  et  sancti  Re- 
migii  quas  in  hoc  libro  excudendas  curavi.  Plura  de 
pallio  yide  quse  scripserunt  doctissimi  viri  Andreas 
du  Saussey,  m  libro  de  Scriptoribus  mysticis,  ritu  4, 
libello  de  Pallio  sacro,  et  Francissus  Florens  Anteces- 
sorAurelianensis,  ad  titulumS,  de  usu  et  auctoritate 
pallii. 

783.  In  nalali  papce.  Dio  quoinsummun  totiusor- 
bis  pontificatum  promotus  est.  Solebant  enim  quoa- 
dam  summi  pontifices  et  episcopi  anniversarium  or- 
dinationis  suaediem  solemniter  celebrare  ;quadere 
consule  Baronium  in  Annotationibus  ad  Martyrolo- 
gium  Romanum,  18  Januarii. 

784.  In  dies  ordinationis  sux.  Subaudi,  annicersa- 
ria ;  quod  satis  indicant  hsec  verba  Orationis  super 
oblata ;  Annua  festa  repetenfes  sacerdotalis  exordii. 
Hsec  autem  ordinatio  de  episcopi,  non  de  papseini- 
tiatione  intelligenda  est,  ut  ex  hac  Missa  palam  est. 
Et  haec  defcollatione  ordinum  juxta  normam  Cccle- 
siae  Latinae  ;  cui  subjungere  non  pigebit  ritum  Ec- 
clesiae  Grfiecee  seu  Orientalis  in  ordin  ibus  conferendis, 
exGrsecorum  52}  Euchologio,  ac  primura  occurrit 
ordo  qui  servatur  m  constitutione  lectoris  et  psal- 
mistae,  quandoquidem  minores  alios  conferre  non 
solent. 

Ordinandus  igitur  sistitur  ante  pontificem,  si  sx- 
cularis  est,  cum  vestiraento  si  vcro  monachus,  cum 
pallio  monachico.  et  ter  a  pontifice  caput  cjus  si- 
gno  crucis  signatur,  et  tondetur  ab  illo  m  modum 
crucis,  dicente  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spirilus 
sancti,  assistentibus  ad  singulas  invocatiooes  accla- 
mantibus  Amen.  Deinde  a  quodam  perfecte  in  clerici 
normam  tondetur,  et  sic  rursus  pontifici  sistitur,  et 
acceptoph«nolio,cuminduit ;  et  terejuscaputcruce 
signans,  imponit  ei  manum,  et  sic  orat  :  Domiiie 
Deus  omnipotens,eligehuncsei'vum  tuumyCt  sancti- 
ficaeum,  etc.  Et  post  exclamationem,A7/ien  videli- 
cet,  dat  lectori  librum  apostolicum,  et  parumper 
legens  accipit  a  pontifice  pacem.  Si  vero  cantor  est 
qui  ordinatur,  recitat  aliquid  ex  Psalterio.  Si  vero 
pluressuntqui  ordinantur  lectores,  simul  ordinan- 
lur,  et  invocatio  pluraliter  recilatur.  Et  h«cde  leclo- 
ris  et  psalmista^  ordinatione. 

Sequitur  ordo  in  creatione  subdiaconi  servandus. 
pontifice  ad  portam  speciosam  sedente.  anlequam 
liturgiam  incipiat.  adducilur  ad  pontificein  is  qui 
subdiaconus  ordinandus  est,  si  est  s®cularis,  cum 
pheenolio,  id  est  pcnula,  si  vero  monachus,  cura 
pallio  monachico.  Jubet  vero  Pontifex  eum  exuere 
penulam,  et  sticarium,  idest  strictam  tunicam  in- 
duere  et  cingere  ;  afferri  vero  aquamanile  etmanti- 
le.  Dcinde  ter  caput  ejus  cruce  signans,  raanumaue 
suam  imponens,  diccntediacono,  Deum  ormus,  di- 
cit  pontifex  hanc  Orationem  :  Domine  Deus  nosler, 
per  unum  et  enmdem  Spiritum  dividens  unicuiqne  eo- 
rum  quos  elfgisti  qratias,  etc.  Et  post  responsioncni 
Amen  accipienspontifexmantiIe,imponit  humerosi- 
nistroilliusquiordinatur.Simililerdateiet  aquaaift| 
nile;ille  vero  accipiens.  illius  raanum  osculatur  ,miUit 
aquam  in  manus  ejus,  etlavatur.  dicens,  oo-otjrin»». 
Tp(;.  Et  sic  accepta  Benedictione  sUt  aaie  ««»« 


509 


IN  S.  GREGORll  LIBRUM  SACRAMENTORDM  NOTiE. 


810 


fores,  etc.  Si  yero  plures  suntordiDandi^oratioplu- 
raliler  effertur. 

Sequitur  ordo  in  diaconi  creafione.  Post(^uam 
dixit  poDtifex  hanc  exclamationem :  Et  erunt  miseri- 
cordiae  magni  lieiSalvaloris  nostriJesu  Chnsticum 
omnibus  vobis.  Egressi  duo  diaconi  sanctuarium,  ac- 
cipiunt  ordinandum  diaconum  stantem  in  solea,  et 
inlroducunt  eum  in  sanctuariiim,  ter  sanctam  men- 
sam  circumeuntes,  illud  canentes  :  Sanciimartyres 
qui  bifie  certastis.  Deinde  accedens  ad  pontiflcem, 
ter  cruce  signatur  in  capite,  eumque  aiscingi  ju* 
bet,  et  tolli  mantile.  Deinde  is  qui  ordinatur  in  sa- 
cra  mensa  frontem  sustentat,  etgenudextrumflectit, 
et  cum  archidiaconusexclamayitA//en(i<im{/5,ponti- 
fex  impositam  habens  manum  capiti  iltius  qui  ordi- 
Dator,  exclamat :  Divina  gratia  semperinfirmacu' 
rans^  imperfectaperficiens,  promovet  in  diaconum 
huncfnissimumsubdiaconum.  Oremusigitui  proeo, 
ut  veniat  supei^eum  gratiasanctissimiSinritvs.EisiB.- 
tim  ter  canitur  Kyrie  eleison,  tumabeisqui  sunt  in- 
tra  sanctuarium.tumabeisquiforis  sunt,  etpontifex 
signat  ter  caput  illius  signo  crucis,  et  diacono  di- 
eente  Dominum  oremus,  pontifex  habens  manum  im- 
positam  sic  precatur,  Domine  Deus  nostei\  in  praes- 
cientiatuasancti  tuiSpititus  auxilium  mittens,  etc. 
Dicto  Amen^  archidiaconus  tenui  voce,ita  utaudire 
et  respondere  possint  praesentes  diaconi,  recitat  hcec 
diaconica  :  In  pace  Deum  oremus  pro  supet^a  pa- 

ee pro  servo  Dei  itlo,  qui  nunc  diaconus  pro- 

movetur,  et  pro  salute  iHiusDeum  precemur,  etc. 
PoDtifez  hal>ens  manum  impositam  precatur  sic :  Deus 
Salvatornostet\  quiincorrupta  tuavoce  apostottste- 
gem  diaeonatus sanxisti,  etc  Etdicto  Amen,  impo- 
nit  ordinatoorarium  circa  humerum  sinistrum  dicens 
Dignus ;  et  juxta  consuetudinem  canitur  ter  Dignus 
ab  iis  qui  sunt  in  Sanctuario,  et  ter  a  cantorit>us. 
Deinde  dat  ei  episcopus  flabellum.  dicens  similiter 
Dignus.  Eteum  salutant  omnes  diaconi  ;  ille  yero> 
accepto  flabello,  stat  a  latere  dextro  sacrae  men- 
sffi»  etc.  Ettempore  communionis,  is  qui  ordina- 
tas  estprior  communicat,  et  dicit  diaconica,  etc. 

Seqmtur  ordo  in  presbyteri  ordinatione.  Expleto 
hymoo  cherubico,  522  ordinandus  presbyter  in  so- 
lea  stat,  et  duo  exeuntes  diaconi  accipiunt  iltum  ez 
otroque  latere,et  deducunt  eum  usque  adsacraspor- 
tas ;  ibi  vero  dimittunt  iltum  diaconi,  et  accipiunt 
duo  presbjteri  primus  et  secundus,  et  circuraennt 
sacram  mensam,  et  canunt  illud  :  Sancti  martyres, 
gui  fortiterdecertaverunt.  Ubigyros  compleyerunt, 
iDdinanl  secoram  pontifice  stante  ante  sacram  men- 
sam  in  suotbrono,  etisquiordinatur  osculaturgenu 
pontificis  supra  humerale.  Deinde  pontifice  surgen- 
ie,  ei,  sistitur  is  qui  ordinatur,  et  ter  signatur  ab  eo 
iD  capite,  et  frontem  admoyens  sacrse  mensae  flectit 
atrumquegenn.  Etdiaconoexclamante/l^/^ne/amtis, 
statim  exclamat  sacerdos  haben?  etiam  dexteram 
manam  illiuscapiti  impositam :  Divinagratia  semper 
infirmasanans.etimperfecta  perficiens,  promovet 
iUum  pHssimum  diaconum  in  presbyterum,  Oremus 
igitur  proeo,  ut  veniatineumgratiasanctissimiSpi- 
n7Ei5;et dicunt,  Kytieeleison  tertii  qui  sunt  intra sanc- 
tuariam.  similiter  et  cantores.  Rursus  igitur  ter  eum 
8ignans,et  manuoi  impositam  habens,  dicentediaco- 
no :  Dominum  oremeis,dicitpontifex  hanc  Orationem 
myslice  :  0  Deus^  quiessine  principio  et  fine,  etc. 
Dicto  Amen,  protopapa  tenui  yoce,itaut  audire  pos- 
sint  et  respondere  prsesentes,  dicit  hsBC  diaconica :  In 

pace  Dominumoremuspro  superna  pace pro  ser- 

vo  Dei N.,quinunc  presbyter  ordinatur,  el  siUute 
t//tta D^m oremu5,etc.Pontifexyero  habens  manum 
impositam  sic  orat :  0  Deusmagnx  potentideet  inves- 
iigabilis sapientJa},  eic,  Dicto  Amen^  erigit  illum,  et 
posieriorem  orarii  illius  partem  transferladanterio- 
remex  parte  dextra,  d\cexi%Dignus;  deinde  indnens 
eum  phffinolium  exclamat  rursus  Dignus.  Et  idem 
canunt  ii  qui  sunt  infra  sanctuariuro,  et  psaltee,  et 
sic  pontificem  et  presbjteros  salutat ;  et  abiens  stat 


A  inter  presbyteros  legens  contacium.  Et  diaconus 
stat  in  consueto  loco  dicens  :  Inipleamus  Domino 
precationem  nostram.  Sacris  yero  perfectis,  cum 
dicturus  est  pontifex  ut  fiant  sumentibus,  acce- 
denti  ordinato  pontifex  ei  sacrum  panem  porrigit, 
sicdicens:  Accipe  koedepositum^etservailtudusque 
ad  prmentiam  Domini  noslriJesu  Chrtstif  quando  abs 
te  debet  iltudrepetere.  Accipiens  yero  osculatur  ma- 
num  pontificis  et  ad  locum  pristinura  transit  :  et 
positis  supers  acram  mensam  manibus,  apudse  dicit 
Domine,  miserere,  et  miserere  mei  Devs.  Cum  yero 
pontifexdicturusestSanc^a  sanctis,  ordinatus  reddit 
sacrum  panem,  et  primus  inter  cseteros  presbvteros 
de  manu  pontificiscommunicat,  etrecitatOrationem 
quffi  post  ambonem  dici  solet. 

Tandem  sequitur  ordo  servandus  in  creatione 
episcopi.  Finito  trisagio,  ascendit  pontifex  ad  crepi- 
dmem  quse  est  ante  sacram  mensam,  et  is  qui  ordi- 
nandus  est  coram  eo  sistitur  a  tribus  episcopis   ex 

D  parte  dextra.  Chartophylax  autem  ex  parte  smistra 
dat  ei  chartam,  in  qua  hoec  scripta  sunt  (si  patriar- 
cha  ordinatorest:5w^ra/;  10  et  apnrobntione  sacratiS' 
simorum  metropotit arum  et  archieptscopo^^m,  et 
epiicoporum  ;  si  vero  raetropolita,  hiBcSuffragioetap' 
probatione  a  Deo  ditectorum  episcoporum  et  piissimo- 
rump^esbytorerum,  divinagratm,quaesemper  infirma 
sanat,  et  imperfactapei*ficit,promovet  N.aDeodi* 
lectissimum  presbyterum ,  episcopum  a  Deo  satvatae 
urbis  N.  Precemur  igitur  pro  itto,ut  veniat  in  ittum 
gratia  sanctissimi  Spiritus.  Et  ii  qui  sunt  intra  san- 
ctuarium  etextra  ter  csinuni  Kyrieeteison.DdiA  igi- 
tur  ejusmodi  charta  archiepiscopo,  et  chartophylace 
vel  archidiaco  dicente  Attewlamus,  episcopus  legit 
litteras  audientibuscircumastantibus,  atqueoranibus 
clamantibus  Kytieeteisony  ut  declaratura  est.  Aperit 
Evangelium  episcopus,  et  imponit  capiti  et  cervici  il- 
lius  quiordinatur,  aliis  episcopis  simul  tangentibus. 
Delnde  faciens  tres  crucessuper  caput  illius,  et  ha- 

p  bens manum  ipsi  impositam  sic  or&i:Magister  Christe, 
Deus  noster.qui  nohis  per  gtonosissimum  apostotum 
tuumPautumgraduum  et  ordinumstHtm  prcescrt- 
psisti,  etc,  Et  dicto  Amen,  dicit  unus  episcoporum 
ordinantium  tenui  voce,  ita  ut  audiatur  et  respon- 
deatur  a  congregatis  episcopis,  haec  diaconica  :  In 
paceDominumaef)recemur,pro  supernnpace  523 

etsalute pro  servoDeiN-  .  qui  nunc  promo- 

veturepiscopus,et  prosatuteejus  Dominumdeprecemur, 
ut  homxnum  amator Deus  immaculatum  eietirrepre- 
hensibitem  prsesulatum  targitur,  Dominum  deprece- 
m«r,etc.  Pontifex  habens  sic  vertici  illius  qui  ordi- 
naturmanura  irapositam  sic  precatur :  Domine  Deus 
noster.quiteo  quod  humana  natura  divinitatisessen- 
tiamsufferr€nequeat,tua  providentia  similinobiscum 
conditioni  obnoxios  magistros  constituisti,  etc.Dicto 
Amen,  tollit  Evan^eliuraetponilsupersacram  men* 
sara,  et  sic  iniponit  ordinato   humerale  dicens  Di- 

^  ^nws  ;sirailiteretclerusdicit.  Deindetuncordinatura 

*^  salutat  ordinator.  Et,  facta  solila  acclaraatione 
fausta,  ascendunt  simul  in  suos  thronos ;  primusque 
sedens  is  qui  ordinatus  est,dat  pacem  in  aposlolum, 
idest  recitata  lectione  apostoli,dicit  Pax  tibi :  pri- 
musque  inter  alios  fit  particeps  corporis  et  sangui- 
nis  Doraini,  et  ordinanli  aliisque  porrigit.  Et  heec 
de  ordinationibus  juxla  ritum  Orientiaiis  Ecclesiae, 
circa  quas  qu8edam  observare  operae  pretium  est. 
In  prirais  igitur  hic  notandum  est  quid  sit  phaeno- 
lium.  ♦«tv6>u;,  seu  5>«)6vu5,  estgenus  pallii,  penula 
seu  vestis  exterior  quae  stichario,  id  est  tunicae 
strictae,  superinduitur,  ut  videre  estapud  Codinunri  : 
4op(i!>y  fifv  t6  auvu6i?  avTw  o-Tiyaptov,  fopdjv  ^t  «jt* 
avTou  9»«X6vi3v,  id  est,  ferens  smi  consuetam  tuni- 
cellam.  et  super  ipsam  suum  phH^noIium.  Auctor 
veteris  Elymologici  :  ♦atvoXiQ?  j^irw^  ot  ^s  Tra^atot 
ifHTTpi^a'  napv,  t6  9>a£v«(T0ato>ov.id  est,  lunica.  Prisci 
vero  dixere  epheslridera,  ab  eoquodtota  appareat. 
Recte  quidem,  quia  vestis  est  exterior,  sicut  ephe- 
stris.  Et  paulo  post,  f>fX6vi9«,  x«^^^*^^>  ^^  ®*^»  ^^^^" 


811 


m  S.  GREGORII  LIBRUM  SaCRAMENTORDM  NOT^. 


8iS 


.celJa.   Porro   patriachae  phaeoolium   album    erat,  A 
et   multis  sparsum   crucibus,   quod  proinde  dice- 
batur  7ro*AU(TTavptov,  a  crucium  multitudine.  Gonsule 
Glossarium  Graecobarbarum  doctissimi  Tiri  Joannis 
Meursii. 

2,  Nota  lectorem  ordinari  per  manus  impositio- 
nem,  juxta  Gonstitutiones  apostolicas,  lib.  vm,  cap. 
22,  et  septimam  synodumy  cap.  14,  ubi  improbat 
sjnodus  pueros  tonsuratos  m  ecclesia  le^entes, 
pi^Troj  fiM  'ETrtffxoTTou  ^ttpoBt(Tiav  XaSovra?,  id  est, 
qui  nonaum  manus  impositionem  ab  episcopo  ac- 
ceperunt. 

3.  Nota  hypodiaconum  etiam  ordinari  per  manus 
impositionem  ;  quod  videre  est  etiam  in  Gonstitutio- 
nibus  apostolicis,  lib.  viii,  cap.  21. 

4.Notandumestsubdiaconum,  accepta  Benedictio- 
ne,  statim  ante  sacras  fores  stare,  quoniam  earum 
custodia  quae  olim  diaconis  apud  Graecos  oommitte- 
*  batur,  ut  notum  est  ex  sancto  Dionjsio,  cap.  5  eccl.  Q 
Hierarchiae,  modo  creditur  subdiaconis,  quod  etiam 
eetate  sancti  Maiimi  usitatum  erat,  ut  ex  illius  ad 
sanctum  Dionjsium  scholiis  manifestum  est  :  Zijuci- 
(uaac,  oTt  oi  Ataxovoi  tots  Ta^  OxipoL^  t^/ov,  vuv  ot  ot 
uTToJtaxovot.  Id  est :  Nota  tum  diaconos  lores  custo- 
disse,  nunc  vero  id  subdiaconos  praestare.  Sacrse  fo- 
res  hic  sunt  fores  cancellorum  sacrarii,  ut  colligere 
est  ex  ordinatione  presbjteri. 

5.  Nota  diaconum  in  siiaordinationegenudcxtrum 
flcctere,  juxta  sanctum  Dionjsium,  cap.  5  eccl. 
Hierarchiae,  sed  utrum  flecti  debeat,  ibi  non  expri- 
mitur. 

6.  Notandum  diaconica  esse  quosdam  versus, 
quos  preces  vocamus,  quae  a  diaconis  decanlantur  ; 
qui  et  fi/}i}vexa,  id  est,  pacifica  dicuntur.  Liturgia 
praesanctificatorum  :  Poslquam  dicium  est  iUud^  ut 
et  ipsi,  XsyovTat  xai  rauTa  Ta  ^taxovtxa,  riyoxtv  ctpijvtxa, 

id  es\,dirunturethasc  diaconica,  idest,pad/ica.Pa- 
cificaautem  adiaconis  dici  solitapalam  est  ex  sancti  q 
Joann.  Ghrjsostomi  liturgia.  Inira  in  ordinatione 
episcopi  dicuntur  diaconica  ab  episcopis,  quia  illa 
spectant  ad  ordinationem  episcopi. 

7.  Observandum  est  hanc  vocem,  dt^nu<r,  etiam 
proclamari  in  imperatoris  coronatione  apud  Godi- 
num,  in  lib.  de  orfic.  Aulse. 

8.  Flabellumdiacono  porrigitur,quia  apudGrsecos 
dum  sacra  mvsteria  celebrantur,  diaconi  super  eis 
movent  flabella  ex  plumisconcinnata,  in  sjmbolum 
sex  alarum  sanctorum  seraphim.  Jobius.  lib.  v,  cap. 
25;  524  ^ddil  insnper  cum  corpus  dominirum  in 
sacra  mensa  propositum  est.ideo  quiab  utroque  latere 
sarris  operantibus  astant ,  pim^aq  nTtprav  ntnotvuivfxq 
TOt^  TrpoxstfACvot;  ^ptxTOt^  CTrtxtvstv,  etc,  id  est  super 
proposiia  tremenda  mysteria  movere  flagella  expen- 
nis  in  symbolum  sexalatorum.ne  sinant initiatos  re- 
busvisisimmorariiln  Biblwtheca  PAo/«*,ii. 222). San- 
ctus  Germanus  Gonstantinop.,  in  Thcoria  mjstica  : 
PtTri^c;  et;  Turrov  cio"t  twv  yjpoxj^ipL^  id  est,  flabella  n 
verosunt  in  tjpum  cherubim;etinfra:Ta  6i  pim^ta 

xal  ot  ^taxovor  tpLfalvowt  Ta  cSaTrrspuya  Itpafiu^  etc, 

id  est,  flabella  veroet  diaconi  sigmficant  sex  alas 
gestantia  seraphim.et  mulli  oculorum  cherubim  effi- 
giem.  Joannes  Moschus,  capite  96,  agens  de  pueris 
pastoribus  vici  cujusdam,  qui  Thorax  dicitur,  circa 
partes  Apameae  in  sccunda  Sjria,  divinorum  mjste- 
riorum  celebrationem  imitantibus  :  Assisluntque, 
unus  quidem,  qui  fungebaturofficio  presbytenyme- 
dius ;  duo  vei^oalii  hincethinc  velutidiaconi.Et  ille 
quidemsanctxoblationisverbadicebat, 01  ^tTotqfaxtO' 
Atot?  ipptKt^o^y,  iUi  vero  fasciolis,  tanouam  fla- 
betlisauram  faciebnnt.  Et  supra,  cap.  150.  agens  de 
quodam  episcopo  celebrante  divina  mjsteria  coram 
sancto  Agapeto  Romano  pontifice  :  nX^v  t6v  draxovov 
Tov  xaT<;^ovTa  t6  ptni^fov,  etc,  id  est,  sed  diaconum 
quitenetflabellumremove  at)  altari.  Ubi  nota  hujus 
flabelli  usum  aliquando  Romae  fuisse.  Vita  sancti 
Epiphanii,  apud  Metaphrastem  :  flpcaTov  C7r^;^8t  tgj  c^ 

OpiTTtpoiiV      ^(OXQVM      r&i    pimTTiptOV    6 i9Otp(X.T0iiVTi     t6 


\itTotjpyiMv,  id  est,  primum  observat  a  sinistris  dia- 
conum,  qui  flabellum  tenebat  liturgicura.  Meminit 
Ghronicon  Alexandrinum,  oljmpiade,  351  :  Boc  an- 
no.menseArlemisio,  qui Romanis  est  Matus,indiC' 
tione  12,  Sergio  patriarcKi  Constantinopolitano, 
cceptum  est  psatli,  posteaquam  sacra  mysteria  per- 
ceperant,  kv  t&»  /AcO.Xetv  tov?  xXijjotxow;  cttI  t6  oxcuo^v- 
Xoxtov  oTroxadto^Tavat  Ta  Tifiiaptm^la,  id  est,  cumcle- 

ricireferrentin  sacrarium  veneranda  flabella. Pr&' 
xis  videtur  in  liturgia  sancti  Joannis  Ghrysostomi  : 

K«t  ptni^tt  CTrovfii)  Titv  ayt&)v   pLtTU  ptm^iorj  cOXa:€&k,  id 

est,  et  ventilat  (diaconus)  super  sancta  cum  flabello 
reverenter. 

9.  Videndum  est  auid  sit  solea  in  ordinatione 
presbjteri  et  diaconi,  rt  vuiXia,  6  aoikiaq,  et  t6  tro^kiov, 
et  o^oXciov,  nam  varie  scribitur  hoc  nomen,  a  non- 
nullis  explicatur  eminentius  ecclesiae  pavimentum, 
a  quibu^dam  chorus,  ab  aliis  solium.  Ego  vero  puto 
esse  pavimentum  ecclesiae  quod  est  ante  fores  sa- 
crarii  inter  chorum  et  sacrarium  in  quo  cst  al- 
tare. 

Quod  apparet  ex  hoc  Euchologii  loco,  ubi  duo  dia- 
coni  exeuntes,  de  sacrario  videlicet,  stantem  in 
solea  illum  qui  presbjter  est  ordinandus  deducuot 
usque  ad  sacras  portas,  et  inde  accipienles  eum  duo 
presbjteri  cum  eo  sacram  mensam  circumeunt.  El 
apud  Godinum,  libro  deOfficiis  aulae,  dicitur  impe- 
rator  descendere  de  ambone,  ab  ea  parte  quae  tendit 
ad  soleam  et  sanctum  allare.  Estque  pavimentum 
eminentius  ecclesi»,  eo  quod  elatum  sit,  et  pulchns 
lapidibus  ornatum  ;  quod  in  magna  Gonstantinopolls 
ecclesia  ex  lapide  onjchite  stratum  erat,  ut  ex  Ce- 
dreno  manifestum  est. 

10.  Videndum  est  quid  sit  protopapa,  qui  juxta 
Godinum  est  cx^txo?,  xal  TrpwTo;  tow  /S^/mcto;,  xai 
fipoiv  Ta  ^cvTQa  tou  ^ Ap/^itpitaq,  id  est,  defensor 
et  primus  altaris,  et  secundas  ab  summo  sacerdote 
obtinens.  ls(]ue  est  Eccle^ae  protopapa.  Nam  impera- 
tor  suum  etiam  habebat  protopapam,  ut  docet  Co- 
dinus,  lib.  de  Offic  Gonstantinop.  :  *E^ct  pisv  yap  6 
jSao^t^cO^  TrjOWTOTraTra  ct;  t6v  xliipov  avTOu.  'Eyct  <fc 
xat  ti  *£xx>i7o-ta.  Id  est,  habet  enim  imperator  cleri 
sui  protopapam,  habet  etiam  Ecclesia.  Interdum  vero 
unus  protopapa  utrique  clero  praesidebat,  ait  idem 
Godinus. 

11.  Videndum  estquid  est  contacium.  Arcudius 
contacium  interpretatur  liturgiam  quam  recitat  rc- 
cens  ordinatus,  cum  cseteris  qui  adsunt  presbjteris 
Sed  contacium  duo  significat ;  primo  tomum^  volu- 
men.  Manuel  Moschopulus,  de  Schedis,  t6uo;,  t6 
xovTaxtov  unde  apud  Godinum,  lib.  de  Orfic  aulae^cum 
de  Hieromnemone  agit,  t6  xonTaxtov  T15?  ^ctjoorovlx^, 
id  est,  volumen  in  quo  ordinationes  contmentur.Se- 
cundo  est  quoddam  cantici  genus,  ut  planum  est  ex 
eodem  Codini  Iibro,  ^akXovTt^  pttT  auTo  t6  xovTaxtov, 
*H  TrapGcvox)  (ri^jxcpov,  etc,  id  est,  deinde  525  canen- 
tes  contacium,  virgo  hodie,  elc. 

12.  Quod  spectat  ad  episcopi  ordinationem,  ejus 
qui  ordinatur  nullus  assignatur  situs,  an  videlicet 
sedere  aut  stare,  aut  genua  flectere  debeat.  Qui  saae 
olim  utrumque  pedem  flectebat.  ut  planum  est  ex 
sancto  Dionjsio.  cap  5,  de  Hierarcliia  ecclesiastica  ; 
et  ex  sancto  Gregorio  Nazianzeno,  in  Orationefune- 
bri  patris  sui,  cum  ait  in  ejus  baptismo  omen  futu- 
rae  m  eo  dignitatis  episcopalis  a  multis  observatum 
fuisse,  eo  quod,  juxta  consuetudinem  eonim  qui  ba- 
ptizantur,  minime  steterit,  sed  genu  flexerit,  ut  usu 
venire  solet  in  episcopis,  dum  ordinantur.  Sed  mos 
antiquus  mutatus  est  ;  quod  etiam  observal  sanctus 
Maximus,  ad  haec  sancti  Dionjsii  yerba,  aa^  Toi 
no^t,  cum  ait,  vOv  ctcjdw;  cTrtTcXctTat,  id  est,  niinc  ali- 
ter  consecratur.  Itaque  miror  cur  Petrus  Arcudius 
sute  interpretationi  haec  addiderit,  ibi  fronteincum- 
benssacrx  arae  utrumque  genu  fleciit,  cum  non  ex- 
stent  in  textu  Graeco  quem  profert,  nec  in  EditioDe 
veteri  Venetiarum,  qua  nos  usi  sumas,  non  r^ie- 
riantur. 


Bi3 


tN  S.  GREGOilll  LIBRUM  SACRAMENTORDM  NOTiG 


514 


13.  DisceDdam  est  ex  CodiQo^  libro  citato,  circa  A 
iDitiain,  quid  sil  chartophjlax  :  'O  ;^«pToyyX«5,  xoa- 
T«ay  T«  *Exx^i}7taoTtxa  ^apTSta.  ^ixai&>|xaTay  etc.y  id 
esi,  qui  tabulas  habet"  chartaceas  ad  jura  eccle- 
siastica  pertioenles,  judexestomoium  causarum  ec- 
clesiasticarum,  cognoscit  de  causis  nuptialibus,  et 
defensor  in  csteris  clericorum  causis,  u;  ^tlii»  riit; 
kp^upit^  X*^P»  i^  ^s^»  veluti  manus  summi  sacer- 
dbtis  'dextera. 

14.  Quid  sit  cafio^opiov,  seu  humerale,  videndum 
est,  quodcommune  estomnibusepiscopis  oroameo- 
tum  cujusvis  gradus  siot,  obloogis  sudariis  simile, 
quodin  patriarchis  et  archicpiscopis  designat  stolam 
A.aronis  circa  humerum  sinislrum  compositam  et 
jugum  mandatorum  Chrisli.  In  episcopis  vero  signi- 
Gcatovemperditam,  quam  Dominus  super  humeros 
reportavit ;  habetque  cruces,  quia  Chritus  humeris 
suis  crucem  bajulavit ;  et  qui  voiunt  Christum  imi- 
tari,  crucem  humeris  suis  tollunt,  quod  est  adversi- 
tatum  tolerantia.  Ita  docet  sanctus  Germanus  pa-  B 
triarcha  Constantinopolitanus  in  Theoria  mystica . 
Meminit  sanctus  Isidorus  Pelusiota,  lib.  i,  epist. 
ISB  :  T6  6i  Tou  'ETrtTXOTrou  (upo^optov  1$  (,osa^  ov,  aXX' 
eu  ^cvov.  T^v  Tou  TTpoSaTOv  ^ooov  (TTifiaivgif  id  est,  epi- 
scopi  humeraleex  lana,  non  ex  lino,  significat  pel- 
lemovis  errantis,  quam  Dominushumerissuis  sustu- 
lit.  Mentio  fit  in  sjnodo  ad  quercum,  in  Bibliotheca 
Photii,  n.  59,  ubi  accusatur  sanctus  Joannes  Chrj- 
sostomus,  quod  trihos  diaconis  Acacio,  Edapbio  et 
Joanni,  w;  rd  ityLOfopiov  «utou  x^r^ecvTa^,  id  est,  tan- 
quam  ejus  homerale  furto  sustulerint,  diem  dixerit. 

15  Observandum  est,  cum  signatur  ordinandus 
episcopus,  olim  dici  solitum  :  IfpayL^sTai  6  ^eiva  a.n6 
izpt9€\nipoit  tlq  'ETrtTxoTTOv  h  ovopaTi  IlaTpo^  xat  Ytou, 
xocc  ayiou  IlvcOpaTo;.  Id  est :  Sigoatur  N.  ex  presbj- 
tero  inepiscopum.  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spi- 
ritus  sancti.  Similiter  in  presb^teri  et  diaconi  ordi- 
natione.  ut  docet  sanctus  Maximus,  in  scholiis  ad 
cap.  5  sancti  Dionjsii,  quae  tamen  vcrba  non  exstant  q 
io  Eochologio,  quae  sanctus  Maximus  appellat  avap- 
^iQo-iy,  quae  estveluti  quaedam  praedicatio  exnomine. 
K{usroodi  autem  signationes  sumpt»  sunt  ex  sancto 
Dionjsio,  capite  citato. 

16.  Notanda  sunt  hsec  verba,  q  Osia  x^'p^,  etc. 
Usos  enim  eorum  satis  antiquus  est,  si  quiaem  illo- 
rum  meminit  sanctus  Maximus  in  caput  citatum 
sancti  Dionjsii  :  Haec  autem  recitalicinem  vocat, 
quandoin  ipsa  ordinationepronuntiat.roy  ytiporovoxt- 
fujov  ii  Qtia  x^?^  npoyuptTai  tov^s  ct;  TovoSy  id  est, 

divinagratiakuncquxordinaturpromovetad  hunc 
ordinem, 

17.  Notanda  sunt  hjec  verba,  pro  servo  Dei ; 
nam  olim  aliter  habebatur,  ut'  constat  ex  eodem 
Maximoincaputcitatum.  Quxest  in  ordinationibus 
declaratio,  verbi  gratia  in  ordinatione  episcopi :  *Ynsp 

Tov  ar/io^j  itarpbi  tou^c.  ^Etti  ^»  npiv^itTipov,  'YTrkp  tou- 
^c  irpco^uTcpou.  *£7rt  6i  ^taxovou,  'Tiztp  tou^c  ^^c^^ou 

iiuw,  Tou  (^toxovou.  Id  est :  Pro  sancto  Patre  epi-  j) 
scopoN.  in  presbyteriy  pro  presbytero  N.  indiaconi, 
pro  fratre  nostro  N.  diacono. 

i8  Nota  salutationem,  cujus  hic  crebra  inentio 
est,  526  ^^^  ^^'^  simplicem  salutationem,  sed 
eam  esse  quae  cum  amplexu,  amicitiae  gratia,  fiat. 
Nam  a47;raC<er0at,non  cst  simpliciler  salutarc,  sed 
eum  ampiexu,  uTrd  r^?  fCkia^i  i)y&<TOat,,  id  est,  per 
amicitiam  coojongi,  ait  etjmologicum  vetus.  Quare, 
ut  inauit  sanctus  Dionysius,  cap.  5  eccl.  Hierar., 
onde  ncec  est  emendicata  salutatto,  ejnsmodi  saluta- 
tiooe  significatur  sacra  communio,  amabilisque  lee- 
Uiia  mentium  bene  inter  se  convenientium. 

19.  Observandum  est  nullas  esse  in  hoc  Eucholo- 
gio  unctiones  in  ordinationibus  episcopi  et  presby- 
teri-quod  contigisse  quidem  arbitror,  quia  ferme  m 
omnihus  sequitur  sanctum  Dionjsium,  quicapite  to- 
ties  citato  nuUam  in  his  ordinationibus  unctionis 
fecil  mentionem,  qnae  tamen  olim  etiam  apud  Grse- 
cos  in  usa  foisse  videtur,  quia  supra  citati  sanctus 


Gregorius  Nazianzonus  ct  sanclUs  Joannes  Chryso- 
stomus  iilius  meminere,  nisi  dicere  malis  eos  juxta 
mysticum  sensum  fuisse  locutos. 

785.  Oratio  ad  ubbatem  faciendum.  In  benedi- 
ctione  abbatis  non  adhibetur  manus  impositio,  sed 
simplex  Oratio,  ut  docet  Ivo  Carnotensis,  epist.  57  : 
Quidergoestdisceptandumin Benedictione  abbatis, 
aquocunque  episcopo  eam  fuerit  consecutus,in  qua 
necfit  manus  imposittOj  nec  consecratio,  sedsimplex 
Oratto,  etc.  Quod  ab  Ordine  Romano  non  dissidet, 
qui  tamen  additquosdam  cseremonias,  quas  ibidem 
videre  est,  in  quo  tamen  consecratio  sumitur  latius 
pro  Benedictione.  Ita  in  Ecclesia  Latina  ;  secus  in 
Graeca.  In  ea  enim  abbas  per  impositionem  manus 
episcopalis  creatur,  ut  apparet^ex  s^nodi  vii  can. 
14  :  Lectoris  autem  manuum  imposttionem  licet  in 
proprio  monasteinoeiiam  snii  unicuiquemonasterii 

praefecto  /acere,  si  avry  tw  ijyou^cva)  sirsriQm  ;^cr/»oOc- 
o"ia  ;rapa 'ETrto^OTTou  npoi  nposSpia:»  iQ70U|xcvou,  etc, 
id  est,  si  ipsi  praefato  ab  episcopo  manus  est  impo- 
sitay  ad  abbatis  praesidentiam  seu  dignitatem, 
dummodo  illum  presbyterum  esse  constet. 

786.  Incipiunt  apologiae,  Apologia  hoc  loco  est 
excusatio,  et  purgatio,  qua  sacerdos  excusat  se,  eo 
quodindignus  ad  tam  veneranda  et  tremenda  mj- 
steria  accedat.  Glossae  veteres  mss.,  apologia,  vel 
apologesisy  excusatio.  Hinc  apulogeticus  sermo  excu* 
sativus. Glosses  veteres  Greecolatinee^arroXoyiajej^ctisa- 
tiOt  purgafiOj  salisfactio.  Ubi  satisfactioestexcusa- 
iio«  ut  apud  sanctum  Ambrosium,  serm.  46  :  Ergo 
Petms  pi^orupit  ad  lacrymas,  nihil  voce  precatus.fn- 
venio  guodflevertt,  non  invenio  quid  dixerit.Lacry- 
mas  ejus  Ugo,satisfactionem  non  fego.Becte  sanePe^ 
trtis  flevit,etlacuit,quia  quoddeflen  solet,non  solet 
excusari;  et  quod  defendinnn  poiesf,  abluipotest. 
Quae  verba  satis  ostendunt  satisfactionem  sumi  pro 
excusatione.  Ibi  enimconfcrtur  Adamquise  excusa* 
vit  cum  sancto  Petro  qui  non  se  excusavit,  sed  fle- 
vil.  Etverborum  iTroXoyoujxat.  Eaedem  Glossae  awoXo- 
yoHjjiat,  excuso  me.  Itaque  in  Codice  Rodradi  modo 
dicitur  apologia,  modo  excusatio.  Uas  et  similes 
apologias  dicebat  sacerdos  in  ipsa  Missa  ante  Off- 
torium  et  Consecrationem,  rarius  post,  dum  chorus 
cantaret,  ut  videre  est  supra  in  Missa  Codicis  Ti- 
liani. 

In  Codicibus  editis  et  Rodradi  reperiuntur  non- 
nuIIaB  apolo^iae.  sed  pauciores,  quam  in  hoc  Codice. 
Prior  Codicis  Rodradi  sub  hoc  titulo  :  HancOratio- 
nem  beatus  Ambrosius  composuit ;  et  antfquam  Mis- 
sam  celebraret,  veniat  pro  suis  peccatis  postulando 
canere  solebat,  hoc  modo,dicens  :  Ante  conspectum 
divinse  Majeslatis  tuae  reus  assisto,  etc,.  ut  in  Codice 
Tiliano,  sed  in  quibusdam  variat ;  ubietiam  rccita- 
tur  ante  Offertorium  ;  et  ita  capiendus  est  titulus 
Rodradi,  ubi  dicitur  hanc  Orationem  a  sancto  Am« 
brosio  solitam  recitari  ante  Missam.  Nam  Missa 
proprie  incipit  ab  OfTertorio,  ut  clarum  est  ex  ipso 
sancto  Ambrosio,  lib.  v,  episi.  33,  ad  Marci  Ilinam  : 
Sequentidie  (erat  autem  Dominica)  post  tectiones  et 
tractatum,dimissis  catechumenis.Symbolum  aliqui' 
bus  competentibusin  baptisteriis  trddebam  basilicae. 
Iliic  nuntiatumestmihi  compe9*toquod  ad  Porcianam 
basilicam  de  palatio  decanos  mtsissent,et  vela  sus- 
penderent,populi  partem  527  ^o  pergere\ego  tamen 
mansi  in  munere,  Missam  facere  ccepi.Dum  oflfero  ra* 
ptum  cognovia  populo  Castulum  quemdam,  quem 
presbyterum  dicerentArinni.  Ubi  vides  Missam  mcipi 
dimissis  caiechumenis  tradiioque  efs  Sjmbolo,  qui 
tamen  tantum  dimittebantur  dicto  Evangelio.  Cora- 
petentes  enim  sunt  illi  catechumeni  qui  baptismum 
petebant,  de  quibus  supra  actum  est. 

787.  /mpellit  mmistrandi  officitim, eic.  Hiec  apo- 
logia  in  Missa  a  Matth.  Illjrico  edita  recitaiur  a  pon- 
ii6cecum  nonnullis  aliis,  choro  Gradale,  Alleluia  et 
Sequentiam  canente,  ubi  legitur  impellit  me  pecca-' 
torem. 

788.  Bostia  sa/u/arta.  Locus  corruptus  ;  legeutia 


81S 


IN  S.  GREGORII  LIBRDM  SACRAMENTOROM  NOTiB. 


Sl6 


Mi.ssa  Illjrici :  Hosliam  salu  arem  offerre^  et  clarus 
est  seDsus. 

789.  Peripsema.  Ita  in  Missa  Illyrici,est  antipto- 
sis  :  nam  dicendum  erat  perismate.  Quid  sit  peri- 
psema  docet  Hesychius  liis  verbis,  ntovpriiia,  Trspt- 
xarajxoeypa,  avTtAurpa,  avrt^v;^a,  v  vtto  ra  t;^v?j  TravTwv, 

id  est,  ejectamentum,  seu  purgamentum,  pretium 
redemplionis,  piaculum,  vel  id  quod  est  sub  vesti- 
giis  omnium^  quod  omnium  pedibus  conculcatur. 
GlossHB  veteres  mss.  biblioth.  Gorb.  iPeripsema,  li- 
matura  melalli,  ei  purgamenla  domi,  et  quisquilix 
domuSf  el  rasura  cujusque  rei.  Usurpatur  hic,  ut 
olim  a  sancto  Paulo  pro  re  vili  et  abjecta. 

790.  Ne  indignum»  In  Missa  lllyrici  legitur  ne  me 
indignum. 

791  Suspende  securim.  In  eadem  Missa  legitur : 
Suspendeprecorinterventu  istorum,  etommumsan- 
ctorum merilis  securum\s^d. lcge secnrim  utrobique . 

792.  Perspicue.  Lege  Propitium,  ut  in  Missa  II- 
lyrici. 

793.  DiAm  confessorin  cruce,  possessor,Est  para- 
nomasia. 

794.  Ut  quia.  In  Missa  Illyrici  legitur  at  quia. 

795.  Anteoculustuos,  Domine,  eic  .Hsecapolo^ia 
habetur  in  Missa  Codicis  Tiliani ;  diciturque  ibi  a 
sacerdote  seu  pontiflce,  fmito  Evangelio,  dum  orna- 
tur  altare,  antequam  suscipiat  sacerdos  oblationes 
offerentium.  Bis  exstat  in  Missa  Matthiae  Ill^rici ;  et 
primo  recitatur  inter  Gpistolam  et  Evangelium  cum 
quibusdam  aliis.  Secundocumfuerit  ornatum  altare, 
antequam  sacerdos  suscipiat  oblationes  ofTorentium. 
Habelurin  Godice  Rodradi  et  in  Editis. 

796.  Vix  audeo.  In  Missa  Illjrici  legitur  non 
audeo, 

797.  Tuenimscis,  Domine  omnia  quas  aguntur  in 
nobis.  In  Missa  Illyrici  legitur  :  Tu  scis,  Domine, 
quae  aguntur  in  nobis. 

798.  Erubesdmus  confiteri,  etc.  Ita  Ovidius,  in 
epistolis  : 

QuaB  fecisse  jnvat,  facta  referre  pudet, 

799.  Pernos,  Deest  in  Missa  Illyrici.  etin  Godice 
Tiliano. 

SOO.  Admittere.  In  Godice  Rodradi  legitur  admitti. 

801 .  Parce  Domine,  confiientibus,  elc.  In  Missis 
Tiliana  et  lllyrici  legitur  :  Sed  parce.  Domine,confi' 
tentibus,ignoscepeccantibus,miserereterogantibus. 
Inpnmsi  isimeneLpiidlWy  ficumlegiiwTyConfidentibus, 
loco  confitentibus,  et  precantibus,  pro  peccantibus. 

802.  Infirmus  est.  In  Missis  Tiliana  et  lllyriciana 
hsec  adduntur  :  Et  528  apud  te  non  habent  pecca- 
toresverba  sinecrtmine. 

803.  Ut  qui  ex  nobis.  In  prsefatis  Missis  ita  legi- 
tur :  Vtsf  exnobis  indignis  el  peccatonbus.  In  prima 
Illvriciana  t6  et  peccatoribus  desideratur. 

804.  Per  te  nobis.  In  Missa  Illyrici  legitur,  perte- 
metipsum  veniam,  etc.  In  Godice  Tiliano.  per  ie- 
metipsfim  nobis,  etc. 

805.  Per  Dominum.  In  Missa  Illyrici  :  Quiviviset 
regnas,  etc.  In  Missa  Tiliana  :  qui  vivis  et  regnas 
Deus  nunc  et  semper,  et  in  saecula  swculorum . 

896.  Conscieniia  quidem  trepidi,  etc.  In  Missall- 
lyrici  haec  Oratio  recitatur,  cum  ornatum  est  altare, 
antequam  sacerdos  suscipiat  oblationes  ofTerentium. 
Non  exstat  in  Missis  Tiliana  et  Ratoldi  abbatis,  nec 
in  Godice  Kodradi,  nec  in  Editis. 

807.  Sed  si  recedi,nus.  In  Missallyrici  legitur /a- 
men  si  recedimus,  quae  quidem  lectio  praestare  vi- 
detur. 

808.  P7'0  qua  re  dignare  nos,  etc.  Missa  Illyrici 
legitur :  Pro  qua  repietatepaternn  omnipotens  Deus, 
atqueplacabtli  vultu  cordis  nostriinteriorapurgare 
digneris. 

»09.  Etsi  nosreatu  peccatorun ,  etc.  In  Missa  Illy- 
rici  haec  ila  conlracta  leguntur,  et  corrupta :  Preca- 
muretiam  (etsi  culpabiles  simus)  nostrorum^  tamen 
Hbi  placita  mystenaconsecrata.  Namro  nostrorum 


A  ibi  redundat,  et  t6  consecrata  non  ita  recte  legilur, 
quia  dum  haec  Oratio  recitatur  a  pontiflce,  nondum 
suntmysteria  consecrata,  sedconsecranda. 

810.  Ignosce.  Domine,  ignosce.  In  (^odice Tiliano 
haec  Oratio  recitalur  a  sacerdote  cum  altera  post 
Gollectam.  usquead  Evangelium  prout  ei  placuerit. 
In  Missa  Illyrici  recitatur,  dum  populus  commani- 
cdX:  Interim  dum  communicanl aicat ,  Ignosce,  Do- 
mine.  Porroinpraefatis  Missis  non  repetitur  roi^no- 
sce,  Haec  apologia  habetur  in  Godice  Hodradi. 

814 .  Quod  dum  rogarecompellor.  Ita  in  Missallly- 
rici.  In  CodiceTiliano,  quod  te  rogare  compeiioi\ 

S\2.Etcumpudendorum  actuum.  InMissa  Tiliana 
legitur  :  Ut  cumpudendorum,  etc.  In  Missa  Illyrici, 
et  immundorum  actuum. 

813.  Non  habeo  apud  te,  nec  verba  sine  crimine. 
In  Codice  Tiliano  legitur,  nam  habeo  apud  te,  etc. 
In  Missa  Illyrici  deest  particula  nec. 

SiA.Et  cogitationum,  In  Missa  Illyrici  legitur  tu 
B  cogitationum. 

815.  Per  Dominum  nostrum  Jesum.ln  Missa  Illyrici 
legitur  :  Salvator,  miserere  mei.  In  Missa  Tiliana  : 
Salvator  mundi,  qui  vivit ;  lege  vivis,  In  Godice  Ro- 
dradi :  Salvator  mundi,  qui  cum  Patre,  et  Spiritu 
sancto  vivis  et  regnasperomnia  saecula  sascutorum. 
Amen. 

S\6.  Rogo  te,  Deus  Sabaoth,  etc.  Haec  apologia 
non  exstat  in  Missa  Illyrici,  neque  in  Editis,  neque 
in  God.  Tiliano,  necin  aliis  Godicibus  nostris  msDu- 
scriptis. 

817.  Uti.  Id  est,  ut, 

SiS.  Ante  xtemiReqisprmsentiam,  etc.  NequehsBC 
apologia  exstat  in  Missa  Illyrici,  neque  aliis  Godi- 
cibus  supracitatis. 

819.  Livore  torquetur,  Id  est,  contabescit. 

529  ^^^-  Eripxat  nos,  etc.  Haec  et  dusB  sequentes 

apologiae  habentur  in  Editis,  et  sub  eisdem  titulis. 

H«c  autem  prior  non  exstat  in  Missa  lilyrici.  ncc  in 

Q  God.  Tiliano,  nec    in  aliis  Godicibus  nostris  mana- 

scriptis. 

821 .  Mordacis  conscientixstimuiis,  etc.  Haec  apo- 
logia  in  Missa  Ill^rici  dicitur  tempore  Gradalis,  Alle- 
lui88  et  Sec^uentiae.  Non  exstat  m  Godice  Tiliano, 
neque  in  aliis  Godicibus  nostris  manuscriptis. 

822.  TeDeum.  In  Missa  IUjrici,  prstermisso  pro- 
nominc  te,  legitur  Dominum, 

823.  Peccatum  est,  In  eadem  Missa  legitor  deli- 
quimus. 

824.  Comissum.  In  eadem  Missa  legitur  commi- 
simus. 

826.  Resolvere,  ac  indulgere  dignetur.  In  eadem 
Missa  :  Solvere,  ac perdonare  diqnetur,  Post  quae  in 
eadem  Missa  haec  sequuntur  :  Ut,  te,  Domine,  an- 
nuente,vaieamusquaemaiasuntdectinareetqu3ebO' 
nasunt  consequenter  explere.  Etquia  nosfecistiad 
tua  sncramenta  periinere,  tuciemeater  in  nobiseo- 
rummunus  operare,  omnibusque  errantibusindulge 
D  juxta  magnitudinem  pietatis  tuae. 

826.  Indignum  me,  Domine,  etc.  Haec  Oralio  in 
Missa  Illyrici  recitatur  cum  quibusdam  aliis,  post- 
quam  inaltariponlifexGonfessionemperfecit.  Habe- 
tur  etiam  in  Missa  Ratoldi,  recitaturque  ibi  ut  pri- 
mum  pontifex  accessit  ad  altare. 

827.  Quid  ego  te  biandis.  Ita  in  Godice  Ratoldi.  In 
Missa  lllyrici  Icgitur  :  Nam  quite  blandis, 

828.  fngeris.  In  Missa  Illyrici  et  in  Codice  Ratoldi 
additur  ajyro. 

829 .  Sanitati  mece.  In  Missalllyrici  additor  indesi- 
nenter 

830.  Recedo.  In  Missa  Illyrici  additur  :  Quasidi- 
gnumme  in  oculis hominumostendo  ;  sed  in  tuocon' 
snectu,  quem  occuita  nonfalLunt.  diver>is  sceleribus 
poitu/us  sordeo.  Sed  tuum  est.  Domine  Deus,  dare 
peccatoricorcompunctum.fontemquelacrymarumf 

quo  digne  vateam  ablueremuttitudinem  seelerum, 

831 .  Nubem  eacitodetere,  ItainCodicenostro  his. 
sancti  Eiigii,  sed  inter  t6  ea  apparent  vestigia  dao« 


Sl7 


IN  S.  GftEGORII  UBttUM  SAGRAMENTORUM  NOTift. 


818 


TM\n^iihT^or\im.lx\Edilis\eg\iur,nuberncitodelere,  A 
iDMissallljrrici,  rectius,  ea,  m(  nubem,  citodelereAn 
Codice  Ratoldi.  ea,  ut  nioein,  ciio  deiere,  optime. 

Sdi.Utquihancpalmam  amiserim,  InC^odice  Ba- 
toldi  legitur»  el  licet  palmam  amiserim.  Itaio  Missa 
lilyrici,  in  qua  tamen  addilur  t6  innocentix. 

'833.  Adveniam  saltem pertineamj  elc.lnCod.  Ra- 
toldi  legitur  perveniam.  In  Missa  lllyrici  legitur: 
SaUem  perconfessionem  ventam  merearjemiseranle. 

SS4,  Tibi  enim  Deo  est,  etc.InMissalllyricilegitur  : 
Ut  tibi  sit  gloria,  laus,  et  h^nor,  cuncta  regenti  in 
sxcula  ixciUorum^  Amtn. 

8o5.  Projertis  nobis,  elc.  Hajc  apologiacum  multis 
aliis  in  Missalllyrici  recitatur  a  pontiGce  beu  sacer- 
dote  tempore  Gradalis,  Alleluise  et  Sequentioe,  hoc 
est  inter  Epistolam  et  Evangelium. 

836.  Quia  tibi.  In  Missalllyrici  praBponitur  copu- 
lativa  et^  rectius. 

837.  Gerimus,  InMissa  Illyrici  legitur  gessimus, 
rectius.  B 

838.  Sit  in  nobis^  Domine,  etc.  In  Missa  Illyrici 
hsc  aJiter  leguntur  \n  hunc  modum  iConcede,  ut  in 
nobis  nono7*is  stt  tantum  confessio  sedeeltam cordU. 

530  ^*^^-  Castosenim,  In  Missa  Uljrici  legitur, 
siguidem  castos, 

840.  Mundi.  Hocvocabulumdeest  in  Missallljrici. 

841.  Mores.  In  Missallljrici  \eg\iuT  suntmores. 
^k^i.Sotlicitudo  camis.  In  Missa  Illyrici  legitur 

sciliciludo  terrena. 

843.  Dade  praeterilis  veniam,  etc.  InMissa  Illyrici 
hac  in  hunc  modum  le^untur:^^  da  deprxteritisma' 
tis  veniam,  de prcesenttbus  emendationemy  defuturis 
cauteiam^  qui  vivis,  etc. 

S^.Ita,Domine^immensi  mwiintsrei. Haec  apolo- 
gia  non  cst  inEditis,  neque  in  Missis  Illjric.  Ratoldi 
et  Tilianay  neque  in  Codice  Ratoldi. 

845.  Nee  seafacie  tua.  Legenon  afacie  tua, 

846.  Quodcunque.  Lege  quod  quemque. 

847.  Item  alia  iu  tribuiatione.  Haecapologiareci-  C 
tatara  pontilice  seu  sacerdote  in  Missa  Illyrici,  tem- 
pore  Gradalis,  Alleluifle  et  Sequentiae.  Nuper  edita 
est  jussuS.  P.  N.  Urbani  VIIl  papae,  sed  dimidiacir- 
cirter  parte  brevior.  Non  exstat  \\\  Editis  Sacramen- 
tariis,  ncque  in  Cod.  Tiliano,  neque  in  aliis  Codici- 
bus  Dostris  Dianucriptis. 

848.  Si  ante  oculos  tuos,  etc.  Ita  in  Missa  Illjrici. 
In  Edita  bfec  aliterfusius  leguntur  in  hunc  modum: 
Ante  ocuif^s  tuos,  Domine,  cuipas  nostras  ferimus ; 
H  piagas  accepimm  conferimus  sipensamus  maium 
quod  fecimus,  etc. 

849.  Et  piaaas,  suas  excipimus,  conferamus.  In 
Missa  lllyrici  legitur  :  Plagas,quas  veidurissimasin 
hae  vita  pati  possumus,  confei^amus. 

850.  Quod  meremur.ln  Editahaec  adduntur  ^gra- 
viusest  Quod  commismus,i€vius  est  quodtoief*amus. 

851 .  Frangitur.  In  Edita   legitur  teritur. 

852.  Et  m  opere.  InMissalllyrici  legitur  enaw^n 
in  opere.  B 

853.  A^on  emendat.  Itain  Missa  Illjrici,  et  hflec 
phrasisnonsemel  occurrit  in  rcgula  sancti  Benedicti. 
InEdita  legilur  won  seemendat. 

854.  Siexpectas.  Ita  in  Edita,  In  Missa  IUyrici  le- 
gitur  h  exspectamur. 

855.  In  correptione,  Ita  Missa  Illjrici.  In  Edita  le- 
gilur  in  correctione. 

866.  Si  impresseris.  Ita  in  Missa  llljrici.  In  Edita 
legiturst  extenderis. 

857.  .9i  parcas.  In  Edita  legitur  si  peperceris.  In 
Missa  llWrici  si  parcis. 

858.  Te  provocamusAitL  in  Missalllyric.ilnEditis 
deest  pronomen  te. 

859.  Si  angustix  veniunt,eic.  IlainMissalllyrici. 
1n  Edita  hsec  dcsunt,  usque  ab  haec  verba  :  habes, 
Domine,  confitentes  reos. 

860.  *Von  timemus  observare.  Parlicula  non  videtur 
rednndare,  In  Missa  lllyrici  legitur  non  timemut  ne- 
gHfere,  recte. 


^Qi.  Novimus.  In  Missa  Illjrici  legitur,  vovimusy 
male. 

862.  Nos  punias.  Ita  inMissa  Illyrici.  In  Editale- 
gitur  non  perimas  ;  sed  lege  nos  punias. 

863.  Exnikilo.  Haec  desuntin  Missa  Illyrici. 
804.  Qui  rogarcnt.  In.Missa  Illyrici  I egi tu r  rm' ro- 

^aren^nonita  recte.  531  ^^  Edita,  quiterogarent, 
quae  in  hoc  vocabulo  desinit. 

865.  Tuo  suppiices  auxtiio.  Heec  usque  ad  illa 
verba,  erigenos,  DofntViadesiderantur  in  Missalllyrici. 

86().  Quod  rogatns  ampere.  Idest,quod  rogatis  ut 
a  te  accipiant,  neinpe  reraissionem  peccatorum. 

867.  De  tuajustitia  Quam  vehementer  timent  ob 
peccatorum  gravitatem  et  multidinem.  Aut  tu  certe 
legendum  de  sua  justitia. 

868.  Cuncta  reyentium.  Locus  corruptus  ;  lege 
cunctarum  gentium.,  ut  in  Mlssa  Illyrici. 

809.  Ignosce,  Domine,  etc.  Haec  apologia  exstat  in 
Missa  Illjrici,  recitaturque  a  pontiOce  seu  sacerdote, 
cum  ornatum  fuerit  altare  antequam  suscipiat  obla- 
tioncs. 

870.  Commacuialx  conscientiae  sordido.  In  Missa 
l\\yr\ci\e^\i\ir:Quemmaculatxvitae  conscientise  tre- 
pidum,et  criminum  meorumconfusiofecitcaptivum. 

871.  Qui  pro  me  obtinere  nihi  fw^reor.InMissall- 
Ijrici  legitur.  iQuipromeveniamobtinerenonvaleo. 

S12.  Angustias pauperum.  Hcec vcrba  desiderantur 
in  Missa  llljrici. 

873.  Lamenta  viduarum.  In  Missa  llljrici  additar  t6 
desolationes  Erclesmrwn. 

874.  Etquoniam  in  eaftem,  etc.  InMissallljrici  le- 
gitur  iSedquoniam  meeadem  quas  popuium  catena 
peccati  constringit. 

875.  Communes  tugeo  passiones.  In  Missa  Illjrici 
legitur  :  Ideo  omneslugeo  ^/assiones.  Sedpriorlectio 
praistare  videtur. 

876  Votum.  Id  est,  oratio  sacra  ct  divina. 

877.  Deus  ad  quam  accedere,  etc.  Hasc  apologia  de- 
sideratur  in  Missa  Illjrici,  etin  Cod.  Tiliano  (]uem- 
admodum  in  Editis  et  in  aliis  Codicibus  nostns  ma- 
nuscriptis. 

878.  Dimitte  Deus,  etc.  Haec  apologia  recitatur  in 
Missallljricia  pontiGce  seu  sacerdote,  inter  Episto- 
lamet  Evangelium,  id  esttemporeGradalis,  AIIeluisB 
Sequentipe,  eique  hic  titulus  prfieliffitur:  Oratio  et 
pastoris  diceuda  pro  se  et  pro  subditis. 

879.  Deus  In  Missa  Illjrici  legitur  Domine  Deus 
omnipotens. 

880.  Perenna.  Perennare  hoc  loco  sumitur  active, 
id  est  perpetuare,  id  est  efficere  ut  aliquid  in  perpe- 
tuum  duret  Alcimi  t)pitaphium  : 

Quem  pietas,  (]uem  lar^  fides,  quem  fama  percnnaL 
Allias  sumitur  intransitive.  Tertulianus  lib.  de  Re- 
surrectione  carnis  :  Sed  et  dentes  incorruptos  peren^ 
nare.  Est  autem  hic  hjpallage,  pro  perenna  praBco- 
nium  veritatis  in  ore  meo.  In  Missa  Illjrici  legitur 
perai*ma  sed  prior  lectio  pr»valet. 

881.  Justifices.  In  Missa  Illjrici  legitur  sanctifices, 
quod  perindeest. 

882.  Respicis.  InMissa  Illyrici  legitur  t6  est  ;  sed 
prior  lectio  prsestare  videtur,  etenim  sequitur  t4 
inspicis,  ut  sit  elegans  paronomasia. 

883.  Sic^uam^  etc  InMissa  Illjrici  legitur  :5t^ua 
vilio  tepidttatis  mese  vet  incuria  contraxerunt  deiic- 
ta,  propitius  admitte ;  sedT6admitte,  mendos\im  est,et 
legendum  omitte,  id  est  dimitte,  utin  nostro  Codice. 
Nam  omitto  estdimitto,  ut  supra  notatum  est ;  vel 
legendum  est  amitte,  id  est  amove,  amanda,  ablega, 
ut  apud  Terentum. 

532  884.  Veicognito.  Lege  vel  cognoscente .  In 
Missa  liljrici  legitur  vel  stciente. 

885.  Ignosre.  In  Missa  Illyricilegitur  :  Manu  mise* 
ricordix  tuse  inde  eripe. 

886  Et  inrrepatio  ipsa.  In  Missa  Illjrici  voca- 
hu\a, etipsa,  desiderantur. 

887.  Mortales  Est  solcecophanes,  In  Missa  Illyrici 
legitur  mortalibui. 


Si9 


IN  S.  GREGORIl  LIBROM  SAGRABlEiNTORUM  NOTiE. 


820 


888.  Utrorumque.  Tutn  eorumquibus  ansam  praE- 
buipeccati,  tum  eorum  duos  subjeci  poeuilentiuele- 
gibus. 

889.  i^/^ti{.  In  Missa  Iliyrici  lesitur  et  quia, 

S90.  FlammescenteS'  In  MissalUyrici  iegitur  flam- 
mescere, 

891.  Ut  et  di8cipltni8,e[c,  In  Missa  Illyrici  legitur : 
Ut  ex  discipLina  nostri  regiminis  capiant  lucrum . 

892.  La?(c//mr.  In  Missalliyricilegitur  gaudemus, 

893.  Ablue  nos^  Deus,  etc.  In  Missa  lllyrici  iegitur : 
Abluenos,  omnipotens  Deus,  et  alieno  et  proprio 
delicto, 

894.  Orationes  ad  visitandum  infirmum.  Visitatio 
seu  unctioinfirmorum,  quam  eitremam  unctloDem 
dicunt,  uilimum  Christianae  legis  sacramentorum, 
cujus  beneflcio  anima  adversus  cacodHemonis  insultus 
in  supremo  agoue  circumyallatur,peccata  dimittun- 
tur,  atque  interdum  sanitas  corpori  restituitur,  pro- 
mulgatur  a  sancto  Jacobo  (Epist.  c.  v)  :  Infirmatur 
quis  in  vobis,  inducat  presbyleros  Ecclesiae  et  orent 
super  eum,  ungentes  eum  oleo  in  nomine  Dominit 
etc.  Maxima  fuitolimChristianiscura  visitandi  infir- 
mos,  quani  visitationem  ponitrertuUianusintcr  tres 
causas  proccdendi  mpublicuin,libronde  Cultufemi- 
narum  :  Vobtsautem  nulla  procedendi  causa  non  te- 
tnca :  aut  imbecUlus  aliquis  ex  fratribus  visttatur, 
aut  sacrificium  olftri*tur,aut  Deisermo  ministratur ; 
meminitque  lib.n  ad  Uxorem :  Libere  aeger  visitatury 
egens  suslentatur.De  hac  unctioneagitur  ablnnocen- 
tio  I,  epist.  ad  Decentium  Eugubinum^ubi  notat  hoc 
sacramentum  nonconferri  poenitentibus,  quia,  utille 
docet,  nullum  sacramentumdatur  poenitentibus.Sed 
postea  usus  mutatus  est,  ut  patet  eilvonis  Carnoten- 
sis,  epist.  257  :  Unclio  enim  infirmorum  publicw 
pasnitentix  est  sacramentum.  Quee  tamen  verbalvo 
protulit  ex  suitcmporisconsuetudine.  ApudBurchar- 
dum«  lib.  xviii,  cap.  2,  de  hoc  sacramento  agitur  ex 
decreto  Callixti  papas.  Sed  citatio  corrupta  est.Nam 
decretum  istud  nonpolestintelligi  de  Calixto  primo, 
quia  ibi  mentio  fit  Innocentii  primi.  quilonge  post 
Callixtum  primum  floruit;  non  de  secundo  Caliixto, 
qui  centum  circiter annis  postBurchardum  vixit ;  nam 
Burchardus  creatus  est  Vormaciensisepiscopusanno 
1008,  ut  docet  Sigebertus  in  Clu*on.,  at  Callixtus 
sccundus  renuntiatus  est  pontifex  maximus  anno 
1120,utdocet  Anselmus  abbasin  supplemeoto  Sige- 
berti.  ItaqueapudBurchardumlocohorum  verborum, 
ExdecretoCaLLixtipapXy\Qgexi&Mme^ijexBeda;vkeim 
quae  hic  citantur  videre  estin  Bedse  commentario  ad 
epist.  sancti  Jacobi  apostoli. 

895  Asperganteam.  Cura  primumsacerdos  acce- 
dit  ad  visitandum  inflrinum,aspergiteum  ipsamque 
domum  aqua  benedicta,  utvidere  est  inconcilioNan- 
netensi,  can.  ^:Cum  sacerdos  audient  aLiquem  in- 
firman  in  sua  pLebe,  quam  citius  ad  eum  pergat  et 
ingressus  cubiculum  aquam  benedictam  super  eum 
etperomnecubiculumaspergat.ElSipiidbavchsLrdum 
]ib.xxiii,cap.  i.Quodetiamsatis  clarum  estex  verbis 
Alcuini,  cap.de  infirmis;  Quotiescunque aliquisinfir- 
matur.ingrediHnturfratresad  sgrotum  cum  533 
aqua  betiedictayCt  cumcereis.sive  incensoanteoLeum 
sanctum.ld  etiam  ciarum  est  ex  Codice  Ratoldi  /n 
primis  faciant  sacerdotes  aquam  benedictam.et  spar^ 
ganteam  cumAntiphonaet  Oi^atione superipsumin- 
firmumet  domum  ejus.Deinde  a  sacerdote  haec  Ora- 
tio  dtcaturiDomine  Deus^quiper  apostotum  iuum  Lo- 
cutuses,  elc.  In  Codice  Ratoldi  suntalisBcaeremonias 
quas  infra  producemus* 

896.  Cum  Antiphona  et  Orationibus.  Nempe:  As- 
pergesme,  Domtne,  hyssuro,  eic.  t  Exsurgat  Deus, 
etc.  Ueinde  dicit  Orationem  Deus  qui  sacerdotibus 
tuis  tantam  gratiam.^  ut  est  in  citato  concil  :et  apud 
Burchardum,  eodem  cap.  Ubi,  ut  primum  sacerdos 
ingredilur  aegroti  domum  dicere  debet.  :  Pax  huic 
domui  et  omnibus  haOitantibus  in  ea. 

897.  Exo7Tismus  saLis.  Eiorcizatur  sal  ut  aqusB 
benedictaB  immisceatury  nt  supra  notatur :  Inprimis 


A  faciantsacerdoles asperso saleaquam  beneiictam.  Se^ 
quentes  autem  Orationes  pro  exorcisrao  et  benedic- 
tionesalis  et  aquap  habenturetiam  in  Cod.  iiodradi 
secunda  parte.  In  quibus,  ut  hic,  non  appoountur 
solitae  cruces.  Quod  miror  ;  est  enjm  antiquus  Ec- 
clesiHe,  mos.  ut  aqua  signo  crucis  adhibito  benedica- 
tur,  ut  videre  est  apud  sanctum  Epiphanium,  lib.  i 
adversus  haereseSy  lom.  II  de  Josepho  comite  :  Et 
cumproicepisset  affernaquam^  et  acrepissetvasaqm 
coram  omnibus  magna  voce,  6  av^p  ffravjoou  a^payi^a 

CTrcOct^,  Tw  oyyet    ^iu.  rov  t^iou  ooxniAoy  xai  S7rixaXs7K. 

fifvo?  t6  o\o/xa  'I»ffou,  id  est,  vir  iLle  suo  digito  si^na- 
cuLum  crucis  vasiimposuisset,  invocato  nomineJesu. 
Et  apud  Theodoretum,  lib.  v  Hist.  eccl.,  cap.  21 : 
ffasc  et  aliasimitia  Locutus,  xateTrtdit^TouaTaupouTov 
TVTTov  Tw  u^aTt,  id  cst,  cum  aquam  signo  crucis  si- 
gnasset. 

898.  Benedictio  uvae.  Vide  ea  quae  supra  observala 
sunt. 
B     899.  Favce  Pro  fabae ;  seepe  in  antiquioribus  Co- 
dicibus  mss.  scribitur  v  loco  b. 

900.  Benedictio  panis.  De  pane  benedicto,  vide 
observationes  nostras  ad  Concordiam  regularura, 
cap.  71,  §  I. 

901.  Ad  capiLlaturam.SxxheiWdi  incidendamy^mi 
vocabulum  habetur  in  Ordine  Romano.  Uaec  autetn 
tonsura  non  est  illa  clericalis  de  qua  supra  egimus ; 
sed  puerorum,  cum  primumtondebantur  eoruro  ca- 
pilli.  Nam  in  Sacramentariis  alise  exstant  OratioDes 
ad  tonsuram  clericalem. 

902.  Omnipotens  sempiterne  Deus,  etc.  Ita  in  Co- 
dicibus  Kodradi  et  Ratoldi.  In  Ordine  Romano 
huic  Orationi  duae  aliae  praemittuntur. 

903.  Atque  cislestium  donorum  consortium  e$se 
prceceptorum.  Ita  in  Codice  Rodradi.  Primapartele- 

gcndum  puto  perceptorem.  In  Codice  Ratoldi,  et  in 
inineRomanolegitur :  AtqueadcoeLestiumdonorm 
pervenire  consortium. 
Q  904.  Oratio  ad  barbas  tondendas.  Nempe  in  prima 
juvenilis  barb^e  tonsione.  Haec  eadem  Oratio  exslal 
in  Codicibus  Rhemensi  etRatoldi,  etin  Ordine  Ao- 
mano. 

905.  Orutio  ad  infirmum  unguendum.  H«c  Oraiio 
infra  repetitur ;  nec  videtur  esse  hic  proprius  illius 
locus. 

906.  Deus  quifamulo  tuo  Ezechiw,  etc.  Haec  et 
sequentes  Orationes  exstant  apud  Burchardum  lib. 
xviii,  sub  finem,  post  collatam  unctionem.  In  edilis 
Sacramentariis  habentur  tantum  tres  priores. 

907.  Deus,  qui  per  apostntum  tuum.  H«c  Oralio 
534  habctur  in  Codice  Rodradi. 

908.  ht  sic  flectat  genu.  Itain  i  '.odicibus  Rodradiet 
Tiliano,  in  Ord.  ms.  Cod.Corb.legitur:  Tuncsteiad 
dexteramsacerdotiSf  etftectetgenuaquiest  tanguidus. 

909.  bominus  Locutus  est.  Ita  in  Godice  Rodradi. 
In  Codice  Tiliano  quaedam  alia  prsecedunt.  In  God. 
Rodradi  haecsequuntur :  Hicponant  manussuperinir- 

j.  mum  omnes  sacerdotes  et  ministrieorum  V.  Dmde(h 
^  rum,  etc.HaecmanuumimpositiovideturetiaminCod. 

Tiliano :  Imponant  manussuperinfirmum  omnessa- 
cerdotes,  jubente  veL  tantum  permittente  episcopOt 
quia  canonicus  sicdocetordo.  Notahic  pluresadesse 
presbyterosinadministrationehujussacramentijuxta 

sanctum  Jacobum,  inducat  presbyteros  Ecctesia  ; 

quod  tamen  non  est  adeo  necessarium,  cum  ab  unico 

sacerdote  hoc  sacramentum  confcrri  possit,  cujusrei 

praxis  videtur  in  concilio  Nannetensi  supra  citato, 

cap.  4,  apud  Burchardum,  lib.  xviii.  in  Sacramenta- 

riis  ediiis,  etin  Cod.  Ratoldi  infra  citando,  quamvis 

Simeon  Thessalonicensis  huic  sententiae  adversetur, 

quem  refutat  Fetrus  Arcudius,   lib.   v  de  Extrem^ 

unctiono,  cap.  3. 

910   A(i  Dominum  cum  tnbularer.  In  Codice  Ro- 

dradi  subjungitur :  Et  repetatur,  ut  in  pristina.Sequi- 

tur  Oratitj  Deus^  qui  famuLo  tuo  Ezechi»f  etc 
911.  Etsicpei^ungatinfirmumdeoLeosaneti^O' 

cruces  faciendo  in  coLLo,  ingutturCf  etc.  ItainC^dic^ 


■-^  .■ 


m 


m  S.  GREGORn  LIBRUM  SACHAMENTOttUM  NOTiE. 


m 


Rodradi  et  Tiliano.  —  Et  supplicando  dum  ungitur  A 
infirmusy  fficat  unus  hanc  Orationem.  Ita  in  Codice 
Rodradi.  Notandum  ungeDte  sacerdoie  formam  ab 
alio  proferri ;  quod  favet  eorum  opinioni  qui  dicunt 
hunc  vaiidum  esse  baptismum,  si  uno  verba  profe- 
rente  aller  mergat,  aut  aquam  infundat. 

942.  Inungo  te  de  oteo  sancto,  etc.  Ita  in  Codice 
Rodradi.Olimformahujussacramentifuitindicativa, 
ot  hic  apparet  (quamvis  hic  appelletur  Oratio,  sed 
improprie,  vereetenim  Oratio  non  est)  et  cJare  con- 
stat  etiam  ex  Codicibus  mss.  Ratoldi,  et  Tiliano, 
monasterii  sancti  Remigii,  et  Manuali  excuso  Eccle- 
siae  ^uessionensis,  quas  indicativam  habent,  depre- 
catoriam  ignorant,  ut  infra  videtur  ;  et  ex  forma 
Ambrosiana,  quam  profert  sanctus  Bonaventura  in  4, 
dist.  23,  quaest.  4  :  Ungo  te  oleo  santtficato  in  no- 
mine  Patris,  el  Filii,  et  Spiritus  sancti,  ut,  more  mi^ 
htis  uncti,  prwparalus  ad  certamen,  aerias  possis  su- 
perare  potestates,  quae  eliamhabetur  infra  m  Codici- 
bus  Ratoldi  et  Tihano  :  quam  Richardus  de  Media  Q 
Villain4.  dist.  23,  art.  4,  qusest.  4,  non  improbat, 
sed  duntaxat  ait  formam  deprecativam  csse  conve- 
nientiorem  ob  textum  sancti  Jacobi  ;  neque  eam 
rejicit  in  responsione  ad  secundum,  ut  nec  Bona- 
Yenlura  responsione  ad  secundum,  cum  ait  :  Objici- 
trtr  quod  non  est  eadem  forma.  Dicendum  quod  se- 
cundum  idquod  est  necessarium  et  essentiaJe  sacra- 
mento,  eamdem  oportet  esse  ;  sed  forma  verbi  non  esi 
necesseria  ratione  vocis  exterxorxs,  sed  prout  est  ex- 
pressiva  verbi  interioris.  Quare  Durandus  eadem  dis- 
tinctione,  quaest.  3,  utramquc  formam  defendit  pro- 
biematice.  Nam  postquam  asseruitformam  depreca- 
tivam,  tandem  subjungit :  Et  si  quis  vellet  tenere 
quod  forma  indicattva,  qua  dicitur  usus  fuisse  divus 
Ambrosius,  qui  fuit  de  primitivis  doctoribus^  posset 
responderi  adrationes  alterius  partis.  Beatus  enim  Ja- 
cobus  loquens  de  Oratione  forte  non  inlendit  de  forma 
sacramentif  sed  de  supplicalione,  quce  fit  per  Oratio- 
nem  prcecedentem,  aut  sequentem,  per  quam  apud  Q 
Deum  subtevatur  infirmuSj  et  commendatur.  Eamdem 
forinam  probat  Paludanus,  in  4,  dist.  23,  quaest.  4  : 
Si  aliqtuB  Ecclesiae  habeant  solam  formam  indicativi 
vwdiy  sicut  Ambrosiana  saltem  tempore  Ambrosii,  ut 
dieitur,  non  est  dicendum  quod  nihil  sit  actum .  Sed  et 
Aoreolus.  in  4,  dist.  23.  art.  4,  535  n^^i^^^is  ^^^ 
raemineril  hujus  formae :  Inungo  te  oleo  sancto,  etc, 
dicil  posse  esse  indicativam  in  hunc  modum  :  Per 
istam  sanrtam  unctionem  parcit  tibiDominuSt  etc.  Sed 
de  forma  est  dubium  quare  sit  optativa,  Respondeo  : 
In  quibusdam  Ecclesiis  forma  ista  est  indicativa,  puta  : 
Per  istam  sanctam  unctionem  parcit  tibi  Dominus.  In 
aliis  est  imperattva.  Sed  verba  Jacobi  videntur  habere 

iormamoptativam,  dtrit  enim  :  Et  oratiofidei  allcvia- 
ih  in.irmum,  quasi  forma  sit  per  modum  Orationis 
3Hativae.  Ideo  dicendum  est  quoa  forma  verborum  m- 
ifferenterpotest  esse  indicativa  et  optativa,  sicut  forma 
verborum  baplismi,  quae  est  apud  Latinos  indicativa^ 
sed  apud  Grsecos  optativa ;  et  ideo  consuetudo  tn  tali"  q 
bus  est  servanda,  et  peccaret  graviter  qui  consuetudi- 
nemimmutaret    Hoec  ille.  Accedit  autoritas  libri  Sa- 
crameiitorum  editi  cx  bibliotheca  Vaticana.  in  quo 
anicam  hanc   formain  reperire  licet :  Inungo  te  de 
oleosancto^  sicut  unxit  SamuelDavid  in  regemet  pro- 
phetam.  Operare  creatura  olei  in  nomine  Dei  Patris 
omnii>otentis,  ut  non  lateat  hic  Spiritus  immundus  ne- 
que  in  membris  tuis,  neque  in  medullis,  neque  in  ulla 
compagine  membrorum,  sed  in  tehabitet  virtus  Christi 
altissimi  et  Spintus  sancti.  Per.  Neque  hanc  formam 
reprob&t  Facultas  Parisiensis  theoloffica,  ut  constat 
ex  thesibus  Ludovici  de  Machault   beccalaurei  Sor- 
bonici,  prioris  sancti  Pelri  de  Abbatis  Villa,  agitatis 
43  Febr.^  anno  4636,  in  exterioribus  Sorbonas  scholis 
pro  maiore  ordinaria,  prsDside  S.  M.  N.  D.  Stephano 
Tbooelier,  doctore  Navarrico,  sancti  Eustachii  Fari- 
liis  pastore,  dedicatis   eminentissimo   cardinali  de 
RicbeUea,  daci  et  pari  Franciae  ;  in  quarum  positione 
septima  faLsec  legere  est  :  Etiam  unica  olei  unctione  in 

Patrol.  LXXVUL 


neeeessitate,  verbi.^que  indicative  protatis  perfiei  posse 
videtur ;  etex  Ihesibus  Dom.  Jacobi  Helyes  supra  ci* 
tatis,  ioquibasdefenditurformamextremse  unctionia 
esse  indicativam,  vel  deprecatoram.  Sic  enim  ait 
positione  octava  ;  Extremae  unctionis  sacramentum 
materiam  habet  sacram  unctionem  ;  formam  habel  vet 
indicativam,  vetdeprecatoriam.  Quare  non  valet  res* 
ponsio  Petri  Ledesmae,  cap.  3,  de  forma  hujus  sa- 
cramenti,cum  aithanc  formam  indicativam  esse  tan- 
tum  qnoddam  prfleambulum  adsacramentum  extrema 
unctionis.  Nam  citati  theologi^  camheBcscripserunt, 
Don  erant  adeo  stupidi  ut  ignorarent  si  praeter  for- 
mam  indicativam  aliamhaberetdeprecatoriam  Am- 
brosiana  Ecclesia.  Praeterea  ut  nemo  dixerit,  cum 
quis  infundens  aquam  profert  haec  verba,  ego  tc  ba- 
ptizo,  etc,  hanc  formam  esse  praeambulam  ad  ba* 
ptismi  sacramentum ;  ita  absurdum  est  dicere,  cum 
ungitur  aegrotus  oleo  sanctificato,  et  proferuntur  hsec 
verba,  uuao  te.  etc,  ejusmodi  formam  esse  quid 
prseambulum  adextremam  unctionem.QuareDuran- 
dus,  supra  citata  qusest.,  cum  profertritum  quarum* 
dam  Ecclesiarumqueeutuntur  utraque  forma  indica- 
tivaetdeprecativa,  non  dixit  formam  indicativam 
esse  quid  praeambulum  ad  hoc  sacramentum.  Et 
postea  cum  retulit  formam  Ecclesise  Ambrosianee, 
eam  non  repudiavit.  Nequehaecdoctrinaadversatur 
concilio  Tridentino,  cum  ait,  sess.  44,  cap.  4,  For^ 
mam  deinde  esse  lUa  verboy  Per  istam  uncttonem,  etc 
Nam  concilium  deprecatoriam  non  ita  astruit,  ut 
rejiciat  indicativam,  quam  olim  in  usa  fuisse  luce 
meridiana  clarius  est.  Ut  nec  ita  astruit  illa  verba, 
per  istamunctionem,  ut  destruatformamGraecorum, 
quae  licet  deprecatoriasit^  ejusmodi  verba  non  tamen 
agnoscit.  Tandem,  anteauam  hinc  manum  referam^ 
Dotandum  cst  apud,  Burcnardum,  libro  citato,  nullam 
reperiri  formam.  Nam  respoosioni  infirmiad  inter- 
rogationes  sacerdolis  subjungit :  Postea  ungatur.Post 
confessionemy  et  fidem  readitam,  et  unctionem  dicatur 
Antiphona.  In  veritatet  ua  exaudi  me,  Domine.  Psal- 
mus  Dominc  exaudi  orationem  meam  auribus  per- 
cipe.  Deinde  Kyrie  eleison  cum  Pater  noster  et  pre^ 
cious,  etc 

943.  Domine  Deus  Salvatm'  noster,  etc.  In  Codice 
Rodradi  haec  Oratio  in  duas  dividitur,  et  secunda 
536  ^^  ^is  verbis  incipit :  Sana  quoquej  quaesumus, 
omnium  medicator. 

9iL  Propitietur  Dominus,  etc  Ita  in  Codice  Ro- 
dradi. 

945.  Deinde  communicet  cum  corpore  et  sanguine 
Domini.  Ita  in  Codice  Rodradi,  etRatoIdi,etTiliano, 
et  sancti  Remigii,  et  sancti  Germani  a  Pratis,  in  qui- 
bus  datur  Eucharistia  post  ipsam  unctionem.  Quod 
valde  notandum  est  quia  olim    ungebatur  infirmus 
antquam   sumeret  viaticum  corporis   et  sanguinis 
Domioi.  Id  videre  est  in  decreto  Eusebii  papse  apud 
Burchardum,  lib.  xviii,cap.  44,  et  Ivonem,  lib.  xv, 
cap.  35  :  Sacerdos  impieat  omnia  sicut  supra  circa 
wgrotumpoenitentemscriptum  est,  idestOrationes  di' 
catj  etungat  eum  oleo  sancto,  et  Ewharistiam  eidonet. 
Apparet  etiam  ex  Poenitentiali  Theodori  apud  Bur- 
chardum,  lib.  eodem,  cap.  44,   et  Ivonem,   lib.  xv, 
cap .  36  :  Et  ideo  secundum  eanonicam  auctoritatem, 
ne  iUis  janua  pietatis  clausa  videatur^  OrcUionibus  et 
consolationtbus  sacra  cum  unctione  olei  animati,  secun- 
dum  statuta  sanctorum  Patrumf  communione   viatid 
reficiantur.  Praxis  videturin  Vila  Caroli  Magni  ex 
Editione  Pithoei :  Oleo  autem  sancto  inunctus    (Caro- 
las  imperator)  ab  episcopis,  et  viatico  sumpto,  et  om^ 
nibus  suis  dispositis  commendans  Domino  spiritum 
suum,  obiit  in  pace.  In  Vita  sancti  Otthonis  archiepi- 
scopi  Bebambergensis,  lib.  ui,  cap.  45  :  Interea  lan' 
guor  magis  magisque  spiritum  luetantem    urgebat, 
riteque  dispositis  omnibus  qiuecunque  post  se  vtcturii 
praestarepotuit,  supplici  etpuraconfessione  pramissa, 
olea  illa  et  placida,  et  saera  unctione  sacri  olei  deli- 

buta,  propitiabile  viaticum  corpus   Domini  nerecpit. 

Apud  Arnoldum  Lubecensem,  lib.  mHist.  Slavorumi 

17 


m 


IN  S.  GltfiGORlI  LIBRDM  SACRAMENtORUM  NOTiB. 


»24 


cap.  3,  de  obitu  sancli HenTici episcopi  Lubecensis :  Stc 
confortatusin  Domino,  convocalis  /ratribus  dicehat  se 
jam  resolvi :  et  accipienssancti  olei  unctionem  manus  ip$e 
porrigebatypedesextendebatjCumpsallentibuspsallebat; 
sumptoqueviaticodominicicorporisdixit  :0  Rex  glorix, 
veni  cum  pace.  Et  apud  Theodoricum  lib.  iv  ViliB 
sanclfiB  £lisabeih  uxoris  Ludovici  Laut^ravii  Thurin- 
giae,  cap.  5,  ubi  agens  de  morteejusdem  Landgravii 
sic  ait ;  Videns  igitur  quod  sibi  mortis  periculum 
immineret,  vocato  patriarcha  HierosolymitanOy  ab  ipso 
tacrx  unctionts  sacramentum  accipit  ;  qui  ut  officium 
solemne  hoc  peragerety  episcopum  de  sancta  Cruce 
cooperatorem  assumpsit.  Peracta  unctione,  sacrosancti 
corporis  Domini  nostri  Jesu  Christi  sibi  viattcum  tra- 
diderunt,  quod  cum  fide  cathoUca  et  sincera  devotione 
suscepit  (nenricus  Canisius,  tom.  /K,  ant  lcct.  ).  In 
Viia  sancise  Adalheidislib.  i.  cap.  16  :  Resumptis  ali- 
quantulum  oiribuscorporis,  munirise  rogavit  attentius 
mysteriis  ecclesiasticis.  Tunc  sacn  olei  unctione perun- 
ctay  sacramentum  dominici  corporis  humiliter  et  devo- 
tissime  adorai^  percepit  (Henricus  Canisius,  eod, 
Um.).  Id  etiam  vidcre  est  in  Vila  ^ancii  Hugonis 
abbatis  Cluniacensis,  apud  Surium,  April.  29.  ubi 
agiiur  de  visione  sancii  Godefredi  episcopi  Ambia- 
nensis  :  Rogarique  a  fratribus  ut  abbatem  Hugonem 
oleo  sancto  inungeret  ;  et  episc  >pali  redimitus  infula 
Missas  celebrans,  dommict  corporis  et  sanguinis  ei 
vialicum  ministraret.  Id  siatuunt  Constitutiones  Ri- 
culphi  Suessionensis  episcopi :  Item  oportet  ut  pres- 
bytert  infirmos  suos  per  confessionem  et  reconciliatiO' 
nem  oleo  sancto  perungant,  et  tunc  eos  communicmt, 
Hoc  etiam  constat  ex  Vita  sancti  Adalardi  abbatis 
Corbeiensis  apudeumdem  Surium  Jan.  2,  qui,  sancta 
unctione  delibutus,  postridie  mane  sacro  viaiico 
pastus  est.  Forsiian  aliquis  obex  interiectus  fuerat, 
quominus  illud  eodem  die  susciperet.  Nam  olim  tria 
sacramenta,  poenitentia,  unctio  suprema,  etEucba- 
risiia  infirmis  simul  conferebaniur,  ut  clarum  estex 
Codicibus  mss.  nostris  supra  citatis. 

916.  Et  sicfaciant  illi  parseptem  dies  si  necessitas 
fuerit  tam  de  commiunionc,  quam  de  alio  officio.  Ita 
in  Codice  ms.  monaslerii  sancli  Remigii.  Nota  curam 
quam  sacerdoies  olim  ^erebant  circa  inGrmos.  Ubi 
To  de  alioolficio  53.7  significatur  de  unciione  quam 
Matthfleus  Galenusin  Promptuario  theologico,  cate- 
chesi  182.  restringit  ad  paries  laborantes,  quia,  ut 
Yull,  sacramentum  non  repctebatur.  AdhxCy  inquit, 
nm  fiebat  illud  perfunctorie  et  properan'er  -  sed  ubi 
xger  non  convaUscebat,  redibant  eodem  sacerdotes  per 
'septiduumuni^entes;  nonqutdem  sacramentum  toties 
repetentes,  sed  statis  precibus  unctione  curantes  labo- 
rantia  membra,  prasbentesque  sanctam  Eucharistiam. 
Haec  ille.  Verum  id  quod  ait  non  repeti  olim  soJilum 
unciionis  extremfie  sacramentum,  ia  eodem  videlicct 
morbo,  non  videiur  probabile  quia  haec  verba,  quam 
de  alio  officio,  sunt  ceneralia,  nec  possunt  resirin^i 
ad  unciionem  membrorum  affectorum.  Et  quamvis 
hodie  in  eodemmorbo  non  repetaturhocsacramen- 
tum,  si  tamen  antiquus  valeret  usus,  id  non  esset 
absurdum,  quia,  noncessante  morbo,  homineadhuc 
exisiente  in  peccatis,  ob  peccaia  saltem  venialia  quae 
nobisquolidieobrepunt,quia  septies  in  die  cadit  ju- 
stus,  iure  posset  hoc  sacramentum  saepius  in  eodem 
morl)o  repeti,  ipsis  causis  manentibus  ob  quas  hoc 
sacramenium  conferri  solet.  Praeierea  si  unctio  illa 
partium  morbidarum  non  esset  sacramentum,  non 
posset  conferresanitalem,acproinde  frusiraadhibe- 
retur.  Praeterea  non  aliud  adhibebant  olcum  quam 
ab  episcopo  sanctificatum. 

917.  Debent  etiam  sacerdotes  et  ministri  sanctx  Ec- 
elesice,  etc.  lia  in  Godicibus  Hodradi  et  sancti  Remi- 
gii.  Nota  curam  et  sludium  priscorum   sacerdoium 

erga  infirmos. 

918.  Christe  ccelestis  medicina  Patris.  Ita  etiam  m 

Codice  Rodradi. 


A  919.  Multi  enim  sacerdotum^  etc.  lia  tn  Codice 
Rodradi.  Pariicula  enim^  hoc  loco  sumitor  pro  par- 
ticulis  vero,  seu  autem.  Regula  Magisiri  ms.,cap.82: 
Hoc  enim  nesit  in  aliquo,  frequenter  omnes  scrutentur 
a  praepositis.  In  libro  sexto  Halitgarii  supra,  sub  ini- 
tium  :  Non  enim  omnesclerici  hanc  scripturam  usur- 
pare  aut  legere  debent.  Hic  auiem  describitur  alia  a 
superiori  ungendi  infirmi  ratio,  seu  consuetudo  non* 
nullorum  presbjterorum,  qui  ungebant  infirmos  in 
quinaue  sensibus. 

920.  Perunguent.  In  Codice  Rodradi,  perungant. 
Sed  legendum  puto  perungunt. 

921.  In  naribus,  Lege  in  auribuSy  ui  in  Codice  Ro- 
dradi.  Nam  postea  dixit :  In  narium  summitate  sive 
interius.  Tura  quia  nulla  menlio  fieret  unctionis  aa- 
rium,  quaetamen  necessaria  est;  nam  scripsit  supra 
perunguent  insuper  in  nuinque  sensus  corporis. 

922.  Dicentes,  In  nomine  PatriSy  etc.  Ita  in  Codice 
Rodradi,  neque  ulla  mentio  habetur  vulgaris  isiius 

B  formie  :  Per  istam  sanctam  unctionem,  etc. 

923.  Omnipotens  sempiterne  DettSy  qui  subvenis  in 
penculis,  eic.  Ita  in  Codice  Rodradi.  Porro  ut  hujus 
extremse  unctionis  aniiqua  ratio  ciarius  innotescat, 
hic  subjiciam  ires  antiquos  hujus  sacramenti  ritus 
primum  quidem  ex  Codice  Ratoldi  ;  alterum  ex  Co- 
dice  Tiliano ;  teriium  ex  Codice  monasterii  saocti 
Remigii. 

€  Antiquus  extremm  unctionis  eonferendae  ritus  ex 
Codice  ms.  Ratoldi  abbatis. 

a  Incipit  ordo  unctionisinfirmi  :  llicdicat  sarerdos 
ad  infirmum  :  Quid  me  advocasti^  frater  ?  Ille  ait :  Ut 
mihi  unctionem  trados.  Dicit  sacerdas  ad  eum :  Donet 
tibi  Dominus  noster  Jesus  Chrittis  veram  facilemque 
unctionem ;  •  tam  si  te  respexerit  et  sanaverit  te  Deus, 
custodies  illam  ?  Respondet  Custodiam.  Tune  saeerdos 
faciel  crucem  ex  cinere  cum  aqua  super  pecttu  ejus,  et 
538  imponit  cilicium  desuper,  dicens  ^Siquisinfirma' 

Q  tur,  agathcenitentiam,  etiam  exneressitate.  quiamtseri- 
cors  estDeus  ;  quia  misericordia  Dei  nec  mensuras,  nec 
tempora  luibet,  dicente  Dei  Spiritu  prophetam  [Leg.  per 
prophetam]  :  Cum  converstu  ingemueris,  tunc  saltms 
eris  ;  et  alibx:  DiciniquttatesttMSprior,tttjtixtificeris. 
Ant.  Succurre,Domine,  iiiHrmo  huic,  et  medicaeum 
spiritali  medicamine,  ut  in  pristina  saniiate  rcstitu* 
ius,  gratiarumtibi  referat  actiones. Psoim  Domine,ne 
in  furore  iuo,  cum  Gloria.  kntiph.  Quia  apud  Deura 
misericordia,  et  copiosa  apud  eum  redemptio,  et 
multiplex  Dei  misericordia,  ita  et  lapsis  subvenit 
humanis.  utnon  solum  per  baptismi  ei  consumma- 
tionis  gratiam,  sed  etiam  per  poenitentite  atque  un- 
ctionis  medicinam  spes  vilae  reparelur  humanse.  An/. 
Cor contritum et  humiliatum Deus  non spernit. Psalm. 
Miserere  mei,  Deus,  totum  cum  Gloria,  et  repleatur 
[Forte  leg.  repetatury  vel  ocmpleatur]  Antipkona. 
Collectam  require.  Ant.  Opcmferat  huicinfirmo  Deus 
super  lectum  doloris  ejus  ;  et  ipse  confirmeteum  et 

j>  vivificet.  Psalm.  Beatus  qui  inielli^i t,  Co//ec/am  re- 
quire.  Ant.  Domious  locutus  est  discipulis  suis  :  la 
nominemeodsemoniaejicieni;  superinfirmos  manus 
vestras  imponite,  et  bene  habebunt.  Psalm.  Dcus 
Deorum.  Ant  Salvum  fac  servum  tuum,  Deus  meus, 
speraniero  in  te  ;  custodi  animam  ejus,  quia  in  te 
speravii.  Psalm.  Inclina,  Domine.  Ant.  Cadentala- 
tere  tuo  mille  et  decem  millia  a  dextris  tuis,  tibi 
autem  nullum  appropinquat  malum.  Psalm.  Qui  ha- 
bilat.  Ant.  Propitielur  Deus  iniquitatibus  iuis,  et 
sanct  omncssegritudinesiuas,etrenovetur  utaquils 
juvenlus  tua.  Psalm.  Benedic.  i.  Ant.  i)omine,  libera 
animam  meam  a  labiis  iniquis  et  a  lingua  dolosa. 
Psalm.  Ad  Dominum  cum  Iribularer.  Oraiio.  Omni 
poienssempiterne  Deus,  qui  per  Jacobum  aposlolum 
tuum  introducere  presbjteros  Ecclesise,   et  ungetx) 
oleo  infirmos  praescepisii,  nraesta,  quaesumus,  ut  di- 
gneris  per  manus  nostras  nunc  famulum  tuum  ill. 


•Leg.  tamen,  ut  in  Ordine  Romano  ms.  Corb.  Apud  Bupch.,  lib.  xviii,  cap.  4. 


m 


m  S.  GREGORII  UBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


326 


iofirmum  de  oleo  sancUncato  ungere  et  benedicere.  A  ^^  NoiandaB  veniunt  interrogationes  sacerdotis  ad 


Iloc  auteiu  quod  nos  eiterius  tua  ctiarisranta  fideli- 
tcr  cuoipiectiniur,  boc  interius  spiritaliler  divina 
Tirtus  ac  ojirahililer  tuae  uiagnanimitatisoperaretur 
[Ley-  opereturj  virtulem.  Per  Dominum  nostrum. 

K  Ungo  oculos  tuo  dcs  olco  sanctiGcato,  ut  quid- 
quid  illicito  visu  deiiquisti  bujus  olei  unctione  ex- 
pielur.  Per  Dominum  noslrum  Jesura  Claustum. 

«  Atia.  —  Ungo  aures  has  sacrati  olei  liquore,  ut 
qoidquid  dclectatione  noxia  auditus  admissum  est 
medicina  spiritalis  evacuet.  Per  Dominum  nostrum. 

^Alia.  —  Ungohas  naresdeolco  sacrato,  utquid- 
qoid  Doxie  contractum  cst  *  odoratus  supcrfluo  ista 
mundet  medicatio.  Per  Dominum  nostrum. 

«  Alia.  —  Ungo  labia  ista  consecrati  olei  medica- 
mento,  ut  quidquid  otiosa  vel  criminosa  peccasti  lo- 
cutiooe,  divma  clementia  miserante,  expietur  hac 
onctionc.  Per. 

AUa.  —  Ungo  pectus  tuum  de  oleo  sancto,  uthac 


infirmum,  illiusque  rcsponsiones  ad  sacerdotem, 
quae  etiam  exstaiit  in  veteri  Ordine  Romano  ms.  bi- 
blioth.  Corbeiensis.  3»  Signum  cracis  ex  cinere  cum 
aqua  super  infirmi  pectus.  cum  cilicii  impositione, 
quae  habentur  etiamin  Ordine  citato,  in  haec  verba. 
Tunc  sacei^dos  faeit  crucem  ex  cinere  cum  aqua  super 
pectus  ejusy  el  imponii  cilicium  desupet\  dicens^  si  quis 
infirmatur,  agat  pcsnitentiam,  etc.,  ut  in  Codice  Ra- 
toldi,  nisi  quod  in  fine  horum  verborum  dicti  Ordi- 
nis  haec  adduntur  :  Respondet  infirmus  Deo  gratias. 
In  hoc  Ordine  nuUae  sunt  anctionum  formul»,  uno 
aut  altero  folio  avulso.  4°  In  unctione  tertia  haec  verba 
corru  pta  sunt,noxt>  contractum  est  odoratus  superfluo ; 
sed  legendum  est,  ut  in  Codice  Tiliano,  noxio  con- 
tractum  e$t  odoratu,  vel  superfluo.  5^  In  quinta  un« 
ctione  male  legitur,  fortiter prxstare ;  legendum  est, 
fortiter  certare,  utin  eodem  Cod.  Tiliano.  6oln  sexta 
unctione,  ubi  Iegitur,^m  roborefuvaminis,  legendum 


unctione  protectus  fortiter  praestare  valeas  adversus  g  est.utin  Cod  Ti\i&no,cum  robore  supemijuvaminis. 


stheroas  calervas.  Per  Dominum. 

«  Alia.  —  Ungo  has  scapulas  sive  medium  scapu- 
laruoi  de  oleosacro,  ut,  ex  omni  parte  spiritali  pro- 
tectione  inunitus,  jacula  diabolici  impetus  viriliter 
eooteiiinere,  ac  procul  possis  cum  robore  juvaminis 
repellere.  Per  Dominum. 

«  Aiia.  —  Ungo  has  manus  de  oleo  consecralo,  ut 
qaidquid  illicito  vel  noxio  opere  egerunt  per  hanc 
uDctionem  evacuetur.PerDominum. 

539  •  ^  ''^-  ""  Ungo  hos  pedes  de  oleo  bencdicto, 
ut  quidquidsupcrfluovel  noxioincessucommiserunty 
ista  deleat  perunctio.  PerDominum. 

«  Alta.  —  Ungo  te oleo  sanctilicato  in  nomine  Pa- 
tris,  ei  Filii,  et  Spiritus  sancli,  ut,  morc  militis  uncti, 
pr^pparatus  ad  luctuiu  [Leg.  luctam],  possis  aereas 
supcrare  catervas.  Per. 

«  Aiia.  —  Uo^'0  te  oleo  sanctificato  in  nomine  Pa- 

Iris,  et  Filii,  et  Jjpiritus  sancti,  sicut  unxit  Samuel 

David  regein  et  prophetam.  ut  non  lateat  in  te  spiri-  q 

tus  immundus,  nequein  merabris,  nequeiu  meduUis, 

nequeinullacompagineraembrorum.  Sedteinhabitet 

TirtusChristialtissimiet  Spirilussancti,quatenusper 

hujus  operationem  mysterii,  et  per  hanc  sacriolei  un- 

c,ioDem.atquenostramdeprecationem,virtutesanctaB 

Trinitatb  medicatus  sive  fotus,  pristinametmeliora- 

tam  recipere  merearissanitatem.  Per  eum,  ejusdem. 

«  Alia.  —  Ungo  te  de  oleo sancto,  invocata  magna 

Creatoris  majeslate,  quijussit  Samuelem  prophetam 

angere  David  regem,  operare  creaturam  [Leg.  crea- 

taraj. 

«  .4^V2.  —  In  nominePatris,  et  Filii,  et  Spiritus 
sancti,  sit  tibi  hme  unctio  oK  i  sanctificati  ad  purifi- 
cationem  mentis  et  corporis,  et  ad  munimen  et  de- 
fensionem  contra  jacula  immundorum  spirituum. 
Amen.  .  . 

ii  Uic  communicet.  —  Corpus  et  sanguis  Domini 
nostri  Jesu  t^hristi  in  vitam  fieternam  te  perducat,  et 
io  die  judicii  [el]  adsanctam  requiem  te  resuscitet.  jj 

«  Atia.  —  Unum  Deum  Patrera,  et  Filium,  et 
Spiritum  sanctum  unaniraiterconfitentcs,  oramusut 
volantas  ejus,  auxilianle  gratia,  perficiatur  [vita]  in 

vobis.  Per. 

c  j^i^a,  —  Dominus  Jesus  Christus  apud  te  sit,  ut 
te  defendat ;  intra  te  sit,  ut  te  reficiat ;  circa  te  sit,  ut 
te  conservet ;  ante  te  sit,  ut  te  deducat ;  post  te  sit, 
ut  le  justificel ;  super  te  sit,  ut  le  benedicat.  Quicum. 
.Knt.  Virtutum oraniura  Deus, qui ab  liuraanis corpori- 
businfirmilates  expelle  [Le^.expellisj  raiserere  servo 
tuo,  et  visita  in  salutari  luo,  et  cneleslis  graliae  tribue 
medicinam.  P>alm   Beatus  qui  inlelligil.  » 

Hactenus  Codex  Ratoldi  de  unctione  infirmorum, 
circa quam  haec  nolanda  veniunt.  i»  In  illa  Oralione  : 
OmmpotenssempitemeDeuSyhxcyethK.acmirabiliter 

tux  magnanindtatis  virtutem,  redundare  videntur. 


7o  Notandum  est  octavam  formulam,  540  ^'^o  ^c 
oleosanctificato,  eic,  eamdemessecum  lormula  Am- 
brosiana.  SoObservandumesthanc  nonam  formulam, 
Ungo  te  oleo  sanctificato,  in  nomine  Patns,  et  Filii,  et 
Spiritus  sanrti,  sicut  unxit  Samuel  David,  etc. ,  videri 
esse  ad  unctionem  omnium  compagum  membrorum ; 
nam  in  Codice  Tiliaoo  in  forma  hujus  unctionis  heec 
verba  habentur,  quse  etiam  in  hac  formula  Codicis 
Ratoldi  continentur  :  Ut  non  lateathic  in  te  spiritus 
immunduSy  ncque  im  membris,neque  in  medullis,  ne- 
que  in  ulla  compagine  membrorum.  9*  In  decima 
rormula  post  hffic  verba,  operare  creatura,  videtur 
deesse  to  olei,  ut  habetur  in  Editis,  et  in  Codicibus 
sancti  Eligii  et  Tiliano.  iOo  In  Oratione  communionis 
ad  illa  verba,  et  ad  sanctam  requiem,  particula  et  vi- 
detur  redundare,  quemadmodum  in  sequenti  Ora- 
tione  ad  heec  verba,  perficiatur  vita  in  vobis,  to  vita 
redundat. 

Hisitaexpositis,  sequitursecundusritusconferendse 
unctionis  extremse  ex  Codicc  Tiliano. 

«  Ordo  ad  ungendum  infirmum. 

c  Antequam  ungatur  infirmas,  confiteatur  omni- 
modis  Deo  et  sacerdoti  suo  puriter  omnia  peccata 
sua,  et  reconciliationem  ab  eo  percipiat  plenam,  ut 
ulceribus  vitiorum  per  confessionem  •  purtus  [Leg. 
purgatus],  adapertis  •di^nus  proficiat  ei  UDctioni  spi- 
ritalis  medendo  nequitiarum  putredinem  intenus 
latitantem.  Ettuncinprimisfaciantsacerdotesaspergi 
salem  et  aquam  benedictam  ;  etaspergant  eam  cum 
Antiphona  Asperges  me,  Domine,  Miserere  meiDeus. 
«  Domine  Deus,  qui  per  apostolum  tuum  locutus 
es :  Infirmntur  quis  in  vobis,  etc. 

«  Et  sic  flectat  genuasua,  qui  est  languidus,  etstet 
ad  dexteram  sacerdotis,  et  cantetur  hssc  Antiphona : 
Sana,  Domine,  tnfirmum  istum  cujus  ossa  contur- 
bata  sunt,  eic.  Domine,  ne  in  furore iuo  arguasme. 

«  Sequilur: 
c  Oremus  Dominum  nostrum  Jesum  Christami  et 
cum  omni  supplicatione  rogemus,  etc. 

ft  Dominus  tocutus  est  condiscipuIissuis,In  nomine 
meodaemoniaejicite,  etsuperinnrmosmanusvestras 
imponite,  et  bene  habebunt.  DeusDeorum:  Imponant 
manus  super  infirmum  omnes  sacerdotes,  jubente, 
vel  tantumpei^ittente  episcopo,  quia  canonicussic 
docet  ordo.  Deus,  qui  non  vis  mortem  peccatorum, 
etc.  Ant.  SuccurreDeus  infirmo  isti,  et  medicare  ei 
spirilali  medicaraine,  ut    in    pristinam  sanitatem 
rcslauratus,   gratiarum   tibi  referat    actiones.   Ad 
Dominum  cum  tribularer.  cum Gloria.  Oremus Domi- 
num  nostrum  Jesum  Christum  pro  fratrc  nostro,  N., 
quem  dure  aJ  praesens  malum  languoris  affligit,  ut 
eum  Domini  pietas  coelestibus  digncturmediciniscu- 
rare,  utquideditvitam  detetsalutem.l*er  Dominum. 


•  Lege  potius  purius,  ut  apud  nostrum  Edm.  Mar-      oplime  legitur :  pttrius  adapertis,  dignius  profieial  ei 
tenne;  tom.  II  de^^antiq.  Eccles.  Ritib.,  p.  163.  Ibid.      unctio spiritalis,  medendo,  etc. 


8S7 


IN  S.  GREGORH  LlBRUti  BACRAMENTOROM  NOTiB. 


m 


«  Dcfis,  qui  kumano  generi  salutis  remedium  et 
vit»  »tern©  munera  contulisti,  conserva  famulo  tuo 
tuarum  dona  virtuium,  et  concede  ut  medelam  tuam 
non  8olttmincorpore,8edeliamin  animaseotiat.Per, 

«  Ei  $u:  perungant  smguUsacerdotesinfinnumde 
oleo  sanelificato,  cmcesfaciendo  in  collo,  etyutiure, 
et  peciore^  et  inter  scapulas^  seu  in  loco  ubi  tlolorplus 
imminet,  et  in  quinquesensihuscorporis,  et  in  super- 
ciUisoculomm,  et  xn  naribus  intus  et  foris,  et  in  au- 
riumsummitateexteriusysive  intenus,  etin  labiisex- 
terius,  et  manibus  exUrius.id  est  de  foris,  ut  si  quinque 
sensibus  mentis  et  corporis  aliqua  macula  inhxsityme' 
dicina  spiritali  sanetur,  et  Dominimisencordiaim;- 
petretur,  Dum  igilur  sacerdos  unguit  infirmum,  di- 
cat  hanc  Orationem  morosius  inungendo : 

u  Adesto^  Domine,  qusesumus,  humilitatis  nostrse 
obsequiis,  eisque  bcnignus  coopera,  etc. 
«  Unctio  sacrati  oiei  nd  caput. 

«  Ungo  caput  tuum  oleo  sanctiflcato  in  nomine  Pa- 
Iris,  541  et  Filii,  elSpirilus  sancti,  ut  more  mililis 
uncti  praeparatus  ad  luctam,  superare  possis  aerias 
catervas.  Per. 

«  Ad  oculos. 

1  Ungo  oculos  luos,  etc„  »  ut  supra  in  Codicc 
Ratoldi. 

«  Adaures, 

«  Ungo  aures  has  sacrati  olei  liquore  in  nomine 
Patris,  el  Filii,  et  Spiritus  sancti,  ut  quidquid  pec- 
cati  nocivo  auditu,  etc,  »  ut  sopra. 

«  Adnares. 

«  Ungo  has  nares  oleo  sancto  in  nomine  Patris, 
et  Fiiii,  et  Spiritus  sancti,  ut  quidquid  noxio  con- 
tractum  est  odorata  rel  superfluo,  ista  emaculet 
medicatio. 

c  Ad  labia. 

«  Ungo  labia  ista,  etc,  »  ut  supra  in  Codice  Ra- 
toldi ;  hic  Umen  legitur  expurgetur,  pro  expietur. 

t  Alia,  — «  In  nomine  Patris,  et  Filii,  etSpiri- 
tus  sancti,  sit  tibi  h«c  unctio  olei  sanctificati  ad  pu- 
rificationem  mentis  et  corporis,  et  ad  munimen,  et 
ad  defensionem  contra  jacula  inimicorum  spirita- 
lium.  Per. 

^lngutture. 

«  Inungo  te  in  gutture  de  oleo  sancto  in  nomine 
Patris,  et  Pilii,  et  Spiritus  «ancli,  ut  non  lateat  spi- 
ritus  immundus,  neque  in  roembris,  neque  m  me- 
dullis,  neque  in  uUa  compagine  membrorum  ;  sed 
habitet  in  te  yirtus  Christi  altissimi  et  Spiritus  san- 
cti,  quatenus  per  hujus  operationem  mysterii,  et 
per  hanc  sacrati  olei  uactionem,  atque  nostram  de- 
precationem,  virlutc  sanct»  Trinitatis  medicatussive 
fotus,  pristinam  et  melioratam  percipere  merearis 
sanitatem.  Per. 

«  Ad  peclus. 

«  Ungo  pectustuum,  etc,  »  ut  supra  in  Codice 
Ratoldi,  ubi  male  legiturpr«s(are,pro  certare. 

«  Ungo  locum  cordis  oleo  dirinitus  sanctificato, 
ccelesti  muncre  nobis  attributo  in  nomine  sanct»  el 
individuae  Trinitatis,  ut  ipsa  te  interius  exteriusque 
sanando  vivificet,  quae  universam  conditionem  suam, 
ne  pereat,  continet.  Per.  ♦  Ubi  t6  conditionem  est 
't6  creaturam. 

«  Ad  tcapulas. 

«  Ungo  has  scapulas  sive  medium  scapularnm  de 
oleo  sacrato,  in  nomine  Patris,  etc,  »  ut  in  Codice 
Ratoldi.  in  quo  tamcn  deest  t6  supemi,  ante  t6  jw 

vaminis. 

«  Ad  manus, 
«  Ungo  has  manus  oleo  sacrato,  in  nomine  Patris, 
et  Filii,  et  Spiritus  sancli,  etc,  »  ut  in  Codice  Ra- 

ioldi. 

«  Adpedes, 
«  Ungo  hos  pedes  de  oleo  benedicto,  in  nomine 


A  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  etc,  »  ut  in  eo- 
dem  Codice. 

«  Vbi  plus  imminel, 

«  Ungo  te  de  oleo  sanclo,  in  noraine  Palris,  cl 
Filii,  et  Spiritus  sancti,  obsccrans  misericordiam 
ipsius  unius  Domini  noslri  Jcsu  Chrisli,  ut  fugalis 
omnibus  doloribus  vel  incommodilatibus  corporis 
tui,  recuperetur  vit^e  virlus  ct  sanilas,  quateaus  per 
hujus  operationem  mysterii,  et  per  hanc  sacrali  olei 
unctionem,  atque  nostram  deprecationero^  virlule 
sanctx  Trinitatis  medicatus,  pristinam  et  magis 
robustam  recipere  merearis  sanitatcm.  Vct, 

«  Arf  omnes  compages  membrorum, 

c  Ungo  te  de  oleo  sancto,  invocata  roagni  Creato- 
ris  Majestate,  qui  jussit  per  Samuelem  prophetam 
ungui  David  regcm.  Operare,  creatura  olei.  in  no- 
mine  Patris,  et  Kilii,  et  Spiritus  sancti,  ut  nonlateat 
hic  spiritus  iinmundus,  542  neque  in  membris, 
B  neque  in  medullis,  neque  in  ulla  compagine  mem- 
hrorum  ;  sed  inhabitet  in  te  virtus  Christi  altissimi 
Filius,  et  sanctificatio  Spiritus  sancti.  » 

Sed  hic  finis  corruptus  est,  et  legendum  virtusAl- 
tissimitFUius,  et  sanctificatio  Spintus  sancti,  vel,ut 
supra,  etin  Codice  Hatoldi^  virtus  Christi  Altissimi 
et  Spirtttis  sancti. 

«  llim  alia  unciio, 

«  Inungo  te  in  nomine  Patris,  et  Filii,  et  SpiritQS 
sancti,  oleo  sanclo  atque  sacrato,  ut  virtute  Spiritus 
sancti  tribuat  tibi  baec  sacra  unctio  sanitatem  anima; 
et  corporis,  in  remissionem  omnium  peccatorum,  et 
vitam  aeternam. 

Impositio  manuum, 

«  Deus  Salvator  noster,  qui  es  vera  salus  et  mt- 

dicina,  et  a  quo  omnis  sanitas,  et  rocdicamentum 

yenit,  qui  apostoli  tui  voce  nos  instruis,  ut  iansui- 

dos  olei  liquore  tangenles  tuoe  postulemus  miseri- 

G  cordiam  pietatis,  etc 

«  Deinde  OralionessubscrlptcB pro  infirmis. 

«  Post  haec  communicet  eum  sacerdos  corpore  et 
sanguine  Domini;  et  sic  septem  continuos  dies,  nm 
necessitCLS  contigent,  tam  de communione,  quamde 
aUo  officio  seabstineat ;  et  suscUabit  eum  Dominusad 
scUutem,  et  si  in  peccatis  sU,  dimittentur  et,  ut  apo- 
stoLus  ait,  »  In  hacautem  rubrica  quiedam  videBtor 
corrupta^  primo  in  illis  yerbis,  et  sxc  septem,  lc^n- 
dum^  ut  in  Codice  sancti  Eligii,  et  sic  faciant  iUxse' 
ptem.  In  sequenti  membro  nullus  est  sensus,  et  in 
dictOy  Codice  haec  verba,  nisi  necessitas  contigerit  $e 
abstineat  desiderantur.  Sed  legendum  puto :  et  sic 
faciant  tlliseptem  continuos  dies,  tam  de  communione, 
quam  de  atio  officio  |nempeunctionej  nisinecessitas 
contigerit,  ut  se  absttneat^  nempe  ab  hac  repetitiooe. 

«  Oratio  ad  perceptionem  Eucharistix. 

«  Corpus  et  sanguis  Domini  nostri  Jesu  Chrisli 
D  custodiat  animamtuam  in  vitam  a^ternam.  Amen. 

«  Pax  etcommunicatio  corporis  et  sanguiois  Do- 
mini  noslri  Jesu  Christi  custodiat  animam  tuam  ia 
yitam  aBternam. 

«  Post  assumptam  Eucharistiam. 

«  Domine  Jeso  Christe  et  Salvator  noster,  exaudi 
nos  pro  fratre  nostro  N.,  te  rogantes,  ut  toa  saocta 
Eucharistia  ei  sit  ad  tutelam  animae  et  corporis,  et 
ad  capessendam  vitam  seternam,  qui  vivis. 

«  Absolutio  manuum. 

«  Debent  etiam  ex  ministris  sanctce  Dei  Ecrle^ix 
cumsummarevereniiainfii*misdecantareperUnfpdoi 
dies  et  noctes  vespertinales  et  matutinaUs  laudes 
pLeniterj  sicut  mos  est  in  EccLesia.  » 

Haec  autem  yerbBi  absoLuno  manuum,  videnturre* 
dnndare,  aut  legendum  abLutio  manuum. 
c  Oratiosuperinfitmum  ante  faciendamabsoLutionem. 

a  Domine  sancte  Pater,  universitatis  actor^  [Leg- 


m 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SAC»ABIENTORUM  NOTiE. 


S30 


aoctor].  omDipotcDs  aeterne  Deus,  cui  cuncia  vivUDt, 
qui  Tiv]6cas  mortuos,  et  vocasea  quas  non  sunl  tan- 
quam  ea  quce  sunt,  iuum  solitum  auxilium,  qui  es 
magnus  artifex,  pie  exerce  in  hoc  tuo  plasmate,  ro- 
gamus. 

t  Absoluiio  cum  impositione  manuum. 

«  Deus,  qui  peccatores  et  scelerum  oneratos  et 
Tnlneratos  sacerdoLibus  tuis  se  ostendere  jussisti, 
Dens,  qui  discipulis  tuis,  ut  bene  habeant.  manus 
saper  infirmos  ponere  praecepisli,  etc.  Omnipotens 
serapiterne  Deus,  crimmum  absolutor»  et  indultor 
peccaminum,  qui  apostolis  tuis  apostolorumquesuc- 
cessoribus  dixisti :  Sine  me  nihil  potcstis  facere,  etc. 

543  <<  Benediciianes  efriscopales. 

«  Dominus  Jesus  Chrislus,  qui  di^natus  est  disci- 
pnlissuisdicereiOeia^^i^n^f/e  ligaoeniismper  tcrram^ 
erunt  ligata  et  in  ccelo ;  ei  quxcungue  solveritiisuper 
ierram.erunt  soluta  etin  ralOy  de  guorum  numero, 
qaamvis  indignum  et  peccalorum  vinculis  astrictum 
me  esse  sua  dignaiione  voluit»  ipse  te  largifluo  pie- 
taiis  dono  ac  meae  siraul  parviiatis  minisierio  ab- 
solvere  digneiur  ab  omnibus  fragilitaiis  tusB  exces- 
sibus  interius  exieriusque  bumanitus  coniractis. 
Br.  Amen. 

«  Et  sicut  peccata  totius  cnundi  sua  traditione 
atque  immaculaii  sanguinis  efTusione  dignatus  est 
expurgare  ;  ita  quoque  tuorum  peccaraioura  raacu- 
las  misericordiier  ne  dcdignelur  eraundare  ejusdcm 
sanguinis  interventione,  qui  efTusus  est  in  remissio- 
nem  peccatorum.  ^,  Amen. 

c  Devotiouera  quoque  tuara  deinceps  adjuiorio 
graiiae  susb  non  dedigneiur  corroborare,  quatenus 
et  in  hoc  saeculo  subrepentiura  laqueos  delictoruin 
vaieas  evadere,  el  in  futuro  vitara  aeternara  Christi 
sangnine  comparatam  sine  fide  possidere.  Qf.  Amen. 

«  Adjuvante  eodem  Domino  nosiro  Jesu  Chrisio, 

Sui  noi  fecit  cum  non  essemus,  et  redemit  cumper- 
iti  essemus,  ad  laudem  et  gloriam   sui  nominis. 
Peromnia  saecula  saculorum.  Qf.  Amen. 

<  Orationes  unde  supra, 

«  Deus  gui  mundum  in  peccati  fovea  jacentem 
roisericordiiererexisti,  Dcus,  qui  leprosos  raundari 
prscepisti,  etc. 

tkliem  alia,  —  «  Omnipotens  serapitenie  Deus, 
conditor  huraani  generis,  qui  ex  nihilo  creasti  cun- 
cta,  et  hominera  ad  similiiudinem  tuam  formare 
dignatus  es,  etc. 

«  Alia.  — t  Deus  qui  confiientium  tibi  cordi  puri- 
ficas,  et  accusantes  conscientias  suas  ab  omni  vin- 
ealo  iniquitatis  absolvis,  etc. 

tAlia.  —  €  Dominesancte  Pater  coeliet terrae,  pro- 
lege  famulum  tuum,  et diraitie illi  omnia peccaia,  etc. 

«  Alia.  —  «  Dominussit  iibi  adiuior  et  protector, 
et  peccatorum  tuorum  indultor.  Bi  Deus  misericor- 
diae  ct  pietatis  det  tibi  correctionem  iuorura  pec- 
caminum  ;  et  concedens  locura  pQeniteniifle,  iribuat 
iibi  digne  mala  jactadeflerc,  gaudiaque  vitee  seternaB 
fciiciter  obtinere.  Per. 

Bis  i/a  expletis.sacerdotes  dicant  Oratlones^Bene- 
diciiones  super  mfirmum,  unustfuisque  suam.  Siau- 
iem  adsit  eniscopus  ipsius  officium  hoc  erit.  » 

Hactenus  Codex  Tilianus  de  visitaiione  infirmo- 
ram,  senextrema  unciione.  Sequitur  tertius  riius 
ex  Codice  ms.  monasterii  sancti  Hemigii  Rhemis 
fundati,  qui  ita  incipit : 

«  Ordo  ad  ungendum  infijmum. 

«  Cum  in^reditur  sacerdos  domum  infirmi,  facta 
aqua  benedicla.  primo  dicendum  ab  introeuntibus 
Pax  huic  domni.  ter ;  et  aspergatur  aqua  benedicta, 
cnmodore  thjmiamatis,  vcl  alteriusiocensi,  dicendo 
Antiph.  Benedic,  Domine,  doraum  istam.  Psalm. 
Deas  misereatur  nostri.  Oraixo.  Benedic,  Domine 
Deas  omnipotens,  locum  istam,  ut  sit  habitantibus 
10  eo  sanitas  et  sanctitas  Tirtus  et  castitas,  Tictoria 


^  et  sanctimonia,  etc.  Alia  :  Exaudt  nos,  Domine  san- 
cle,  Pater  oranipotens,  seropiterne  Deus,  et  mittere 
dignare  angelura  tuura  sanctum  de  coelis,  qui  cuf 
stodiat,  foveat,  etc.  Aiia  :  Adesto,  Domine,  suppli- 
cationibus  nosiris,  et  hanc  domum  serenis  oculis 
tusB  pieiatis  illustra,  etc.  Alia  :  Adesto,  Domine/ 
supplicationibus  nostris,  et  famulos  tuos  quos  vocati 
charitatis  visitamus  officiis,  etc.  Alia  :  Praesia,  Do« 
mine,  nobis  famulis  tuis  per  hanc  creaturain  sacras 
aspersionis,  etc.  ^J^J^AUa  :  Exaudi  nos,  Domine 
sancte,  Pater  omnipotens,  aeterne  Deus,  ut  si  qua 
sunt  adversa,  etc.  Exaudi  nos,  Pater  poinipotens, 
aeterne  Deus,  et  humiliiatis  nosirae  officiis  gratiam 
tuffivisiiationisadmisce.  etc. 

fnOrationesadsupervenientesinfra  domum  dicen^ 
c[a?:DeushumiIiumvi8itator.etc.Deus,quinobisfarau« 
lis  tuis  praeseniiae  tuae  signa  manifestas.  etc.  Tum 
sacerdos  ad  infirmum  dicat :  Vocasti.  Infirmus  di- 
ca/?Desidcravi  iecum  Ioqui,ut  mihi  poeniieDtiam  ct  re- 

g  missionem  peccatorum  tradas,  Sacerdos  dical :  Det 
tibi  Dominus  Jesus  Christus  veniam  ;  tamea  si  Deus 
in  te  respexcrit,  custodiesillam  ?  Inftrmus  respondet 
Custodio.  Deinde  sncei'dos  audiat  confesstonem  efuSf 
sicutmeliusinquirerepoteritfScriptis,autverbis.Tunc 
facit  cracem  ex  cinere  superpectus  infirmi,et  imponit 
cilicium  supercaput  eJusPost  haec  sequuntw*  pmui" 
tentialesPsalmiseptemfidestPsatm.Domne,nQ\nf\X' 
rore  tuo.  Beati  quorum,  Domine,  ne  in  furore  tuo, 
duo.  Miserere  raei  Dues.  Domine,  exaudi.  Deprofun* 
dis.  Domine.  exaudi.  Oratio:  Parce  Domine,  parce 
famulo  tuo  ill.  quem  redemisti,  Christe,  sanguine 
iuo,  ne  in  sternum  irascaris  ei,  qui  venturus  es  ju- 
dicare  vivos  et  mortuos,  et  ssculum  per  igoem. 

«  Ineipit  litania. 

«  Kjrie  eleison,  ter. 

Christe  elelson,  ter, 

Sancia  Maria,  orapro  nobis. 
Q  Sancta  et  perpetua  VirgOy  succurre  in  angustiis 
constituto. 

Sancia  Maria,  Dei  genitrix.  ora  pro  famulo  tuo. 

Sancte  Michael,  ora  pro  ilio. 

Sancte  Gabriel,  ora  pro  illo. 

Sancte  Raphael,  ora  pro  illo. 

Omnes  sancti  archangeli,  orate  pro  illo. 

Omnes  sancti  patriarchmi  orate. 

Omnes  sancti  propheiae,  orate. 

Sancte  Joannes,  ora. 

Sancte  Petre,  ora. 

Saecia  Paule,  ora. 

Sancte  Andrea,  ora. 

Sancte  Jacobe,  ora. 

Sancte  Joannes,  ora« 

Sancte  Thoma.  ora. 

Sancte  Jacobe.  ora. 

Sancte  Philippe,  oro. 

Sancte  Bartholomaee,  ora, 

Sancte  Matth»e,  ora. 

^  Sancte  Simon,  pra. 

^  Sancte  Thadec,  ora. 

Sancte  Marce,  ora. 

Sancte  Luca,  ora. 

Sancte  Baroaba,  ora. 

Sancte  Timothee,  ora. 

Oranes  sancti  apostoli,  orate. 

Sancte  Stephane,  ora. 

Sancie  Clemens,  ora. 

Sancte  Dionjsi,  ora. 

Sancte  Rusttce,  ora. 

Sancte  Elentheri,  ora. 

Sancte  Maurici  cum  sociis  tuis,  ora. 

Sancte  Gereon,  ora. 

Sancie  Xjsie,  ora. 

Sancte  Laurenti,  ora. 

Sancte  Quintine,  ora. 

Sancte  Tiburti,  ora. 

Sancte  Valeriane,  or«. 


K31 


IN  S.  GREGORIl  LIBUUM  SACRAMENTORUM  miJE. 


m 


Sancte  Gcryasi,  ora. 

Sancte  Protasi,  ora. 

Sancte  Cirice,  ora. 

SancteSalvi,  ora. 

Sancte  Nazari,  ora. 

Sancte  Sebastiane,  ora. 

Sancte  Nicasi,  ora. 

545  Omnes  sancti  martjres,  •  orate. 

Sancte  Hilari,  ora. 

Sancte  Martine,  ora. 

Sancte  Sylvester,  ora. 

Sancte  Augustine,  ora. 

Sancte  Hieronyme,  ora. 

Sancte  Remjoi,  ora. 

Sancte  Medarde,  ora. 

Sancte  Vedaste  ora. 

Sancte  Amande,  ora. 

Sancte  Elegi,  ora. 

Sancte  Bavo,  ora. 

Sancte  Gassiane,  ora. 

Sancte  Bbnedigte,  ora. 

Sancte  Paule,  ora. 

Sancte  Antoni,  ora. 

Sancte  Gregori,  ora. 

Sancte  Eusebi,  ora. 

Sancte  Ultane,  ora. 

Sancte  Achari,  ora. 

Sancte  Richari,  ora. 

Sancte  Goar.  ora . 

Sancte  Arseni,  ora. 

Sancte  Bertinc,  ora. 

Omnes  sancti  confessores,  oratc. 

Sancta  Felicitas,  ora. 

Sancta  Perpetua,  ora. 

Sancta  Agatha,  ora. 

Sancta  Agnes,  ora. 

Sancta  Lucia,  ora. 

Sancta  Anastasia,  ora. 

Sancta  Tecla,  ora. 

Sancta  Savina,  ora. 

Sancta  Susanna,  ora. 

Sancta  Ghristina,  ora. 

Sancta  Justina,  ora. 

Sancta  Juliana,  ora. 

Sancta  Praexedis,  ora. 

Sancta  Prisca,  ora. 

Sancta  Golumba,  ora. 

Sancta  Scholastica,  ora. 

Sancta  Eugenia,  ora. 

Sancta  Alaegondis,  ora. 

Sancta  Gcrtrudis,  ora. 

Sancta  Eusebia,  ora. 

Sancta  Godoberta,  ora. 

Sancta  Amalbcrga,  ora. 

Sancta  Rade^undiSy  ora. 

Omnes  sancti  ab  initio  mundi  usque  ad  prsesens, 

orate  pro  nobis  et  pro  hoc  infirmo. 
Propitius  esto,  parce  nobiset  isti,  Domine. 
Propitius  esto,  liberaeum,  Domine. 
Ab  omni  malo,  iibera  eum,  Domine. 
Ab  hoste  malo,  libera  eum,  Domine. 
Ab  insidiis  diaboli,  libera  cum,  Domine. 
A  cruciatu  et  morle  perpetua,  libera  eum,  Domine. 
Ab  ira  tremenda,  liberaeum,  Domine. 
Acogitatione  immunda,  libera  eum,  Domine. 
Ab  omni  iniquitate,  libera  eum,  Domine. 

>  In  litaniis  ad  ungendum  infirmum,  quse  leguntur 
in  Codice  Gemet.,  post  omnes  sanctos  Martyres,  le- 
gitur  :  Sancie  BenedicUe^  SancteMarline^  Sancte  HHa" 
ri^  Sancfe  Sylvester,  Sancte  Gregori,  Sancte  Augusti' 
ne^  Sancte  Birine,  (is  fuit  episcopus  Dorceslrensis^, 
Sancte  Cutberte  (fuit  episoopus  Lindisfarnensis), 
Sancte  Eudoce,  Sancte  Bemigi,  Sancte  Columbane, 
Ex  loco  quera  in  hoc  sanctorum  ordine   sanctus   Be- 

Dedictus  obtinet^  constat   Gemet.    Codicem  scriptum 

fuisse  pro  monasteriO|  ubi  regula  sancti  Benedicti 


A  Ab  immunditia  cordis  et  corporis,  libera  eum,  Do- 

mine. 
A  cunctis  erroribns,  libera  eum.  Domine, 
A  vinculis  diaboli,  libera  eum,  Domine. 
A  potestate  tenehrarum,  libera  eum,  Domine. 
Per  annuniiationem  tuam,  liberaeum,  Uoniine. 
Per  adventumtuum,  liberaeum,  Domine. 
Per  incarnationem  tuam,  libera  eum,  Domine. 
Per  nativitatem  tuam,  libera  eum,  Domine. 
S^GPc^^^^^c^^^^^sionemtuam,  liberacjm,  Domine. 
Per  apparitionem  luam,  libera  eum,  Domine. 
Per  passionem  tuam,  libera  eum,  Domine. 
Per  crucem  tuam,  liberaeum,  Domine. 
Per  resurrectionem  tuam,  libera  eum,  Domine. 
Per  ascensionem  tuam,  libera  eum,  Domine. 
Per  adventum  sancii  Spiritustui  a  Patre,  libera  eum. 
Per  adventum  judicii  tui,  libera  eum,  Doraine. 
Perdoctrinam  tuam,  libera  eum.  Doraine. 
Per  virtutem  tuam,  libera  eum,  Domine. 
g  Peccatores,  te  rogamus,  audi  nos. 

Utpacem  perpetuara  ei  dones,  te  rogamus,  audi  nos. 
Ut  compunciionem  cordis  ei  dones,  terogamus,audi 

nos. 
Ut  fontem  lacrymarum  ei  dones,  te  rogamus,  audi  nos. 
Ut  cogitationes  pravas  abeoauferredigneris,  te  rog. 
Ut  illicitas  voluptates  ab  eo  abscidere  digneris,  te. 
Utspatiura  pcenilenliae,  si  fieri  potest,  ei  dones,  te. 
Ut  gratiam  sancti  Spiritus  cordi  illius  infundere  di- 

gneris,  te  rogamus,  audi  nos. 
Ut  spera,  fidem  et  charitatem  ei  dones,  te  rogamus. 
Ut  murraurationem  et  impatienliam  ei  abscidas,  te. 
Ut^ratiam  tuam  ei  concedere  digneris,  te  rogamus. 
Utm  prajsenti  periculo  ei  succurre  redigneris,  te. 
Ut  repellas  ab  eo  oranes  principes  tenebrarura,  le. 
Ut  ad  gaudia  seteinae  eura  perduceredigneris,terog. 
Ut  nos  exaudire  digneris,  te  rogamus,  audi  nos. 
Fili  Dei,  te  rogaraus,  audinos». 
AgneDei,  qui  tollis  peccata  mundi,  parce  nobis  et 

isti,  Domine. 
Agne  Dei,  qui  tollis  peccala  mundi,  miserere  nobis 

et  isti,  Doraine. 
Agne  Dei,  qui  tollis  peccata  mundi,  dimitte  peccaia 

cjus,  Doraine. 
Christe,  audi  uos,  tei\  Kyrieeleison,  ^er.Ghriste  clei- 

son,  ter.  Kyrie  eleison,  ter,  Pater  noster. 

«  Preces. 

«  Salvum  fac  servum  tuum,  Deus  meus,  sperantera 

in  te. 
Dominus  conserveteum,  et  vivificet  eum,  etbeatum 

faciat  eum  in  terra,  etnon  tradateura  in  animam 

inimicorum  ejus. 
Dominus  opem  ferat  illi  super  lectum   doioris  ejus, 

universum  slratum    ejus  versavit  in  inOrmitate 

ejus. 
TK  Perfice  gressus  iIIius,Dominc,  in  semiiistuis,  ut  non 

moveantur  vcstigia  eius. 
Angelis  tuis  manda  deilio,  ut  custodianteura  in  om- 

nibus  viis  ejus. 
Mitte  ei,  Domine,   auxilium  de  sancto,  et  de  Sioa 

tuere  enm.  .... 

Nihil  proficiat  iniraicus  in  eura,  et  Filius  iniquitatis. 
Deliciajuventutis  ejus  et  ignorantias  ejus  ne  aienu* 
neris,  Domine,  secundum   magnam  misericordiam 

tuam. 

observabatur.  Neque  tamen  sancti  Benedicti  comme- 
moratio,  etiam  in  canone  Missip,  probat  libros  Sacra- 
mentorum  ubi  reperitur,  ad  Benedictinos  monanhos 
perlinuisse,  cuin  in  vetustissimis  cathedralium  ec« 
clesiarum  libris  eadem  efiam  occurrat,  ut  in  canone 
Ecclesi»  Mpdtolan.  ante  aon  dc.  descripto  ;  imo 
etiam  in  edito  Missali  per  sanctum  Garotum  refor- 
mato.  Gons^ule  Mabiilonium  in  prajf.  ad  Sacrament. 
Galiic,  num.  9, 


833 


IN  S.  GREGORII  LIBROM  SACRAMENTORUM  NOTiC. 


m 


1 


) 


Esto  illi,  Domine,  turrjs  forttludinis  a  facie  inimici.  A 
ATerte  faciem  tuam,  DomiDe,   a  peccalis  illius,  et 

omnes  iniquilates  illius  dele. 
Cor  mundum  crea  in  eo,  Deus,  et  Spirilum  rectum 

ioDovain  visceribus  ejus. 
Neprojiciaseum,  Domine,  a    facie  tua,  etSpiritum 

sanctum  tuum  ne  auferas  ab  eo. 
Redde  ei  laBtiliam  Salutaris,  etSpiritu  principali  con- 

firma  eum. 
Dies  super  dics  adjicias,  annos  ejus  usque  in  diem 

generationis  et  generatioiiis. 
Permaneat  in  leternum  in  conspectu  tuo^  misericor- 

diam  et  yeritatem  tuam  quserimus. 
CoDTertere,  Domine,   usquequaque^  et  deprecabilis 

esto  super  servos  tuos. 
547  Domine,  ne  memineris  iniquitatum  nostrarum 

antiquaram,  cito  anticipet  nos  misericordia  tua, 

quia  pauperes,  etc. 
AdjoTa  nos,  Deus^  Salutaris  noster,  propter  gloriam 

nominis  tuilibera  nos,  ethuncinfirmum,Domine.  B 
Propitius  esto  peccatis  nostris  et  illius,   propter  no- 

men  tuum. 
Exsarge,  Domine,  adjuva  nos  el  eum,  et  libera  nos 

et  euiD  propter  nomen  tuum. 
Tunc  Psalmum  incIina,Domine,  totum. 

«  Oratio, 

«  Omnipotens  et  misericors  Deiis,  queBsumus  im- 
mensam  pietatem  tuam,  ut  a  introitum  humilitatis 
nostrtB  hunc  famulum  luum  ill.  in  hoc  tabernaculo 
fessum  jacentem  salutifere  visilare  digneris,  etc. 
«  Sequitur  confessio  infirmi. 

«  Domine,  minister  Christi  Domininostri,  compre- 
hendi  nullius  valet  solertia,  quibus  ad  diebus  adoles- 
centiae  me»  vicibus  exsecrabilia  contraii  opera  ex- 
cedunt  enim  pluralitate  sui  numerorum  fines,  quia  et 
comparatione  meorum  peccaminum  nullus  inveni- 
tor  iniqous.  Nullum  quippe  j^enus  peccati  inveniri  q 
potest,  cui  me  non  subdiderim,  cujusque  facibus  et 
loris  noo  sim  circumdatus.  Nunc  quoque  dies  mesB 
resoiutionis  instant,  quibus  hominem  exire  [Forte 
exoere]  compellor  ;  nunc  ultimum  vocatioois  mes 
diem  ingemiscens  expavesco,  quia  quae  male  carni 
consentiens  perpelravi.  digna  ullione  puniri  perti- 
mesco,  et  nisi  Dei  clementia  tolerer  [^ea.  tolerarer], 
merito  me  jam  pro  meis  sceleribus  ultrix  vindicta 
nlcisceretur.  Idcirco  fessis  artubus,  dissolutisque 
corporis  basibus,  omnia  viscerum  meorum  valentia 
amissa,  \Leg.  omnij.pietatis  luae  misericordiam  sin- 
gollu  interposito  implorare  non  cesso,quatenus  potes- 
tate  coelitus  libi  collala  vincula  meorum  piaculorum 
enodes,it  precum  tuarumstudiiscomjnissa  mea  pies, 
ot  com  reprobis  non  ducar  ad  tarlara,  quin  potius 
too  ioterventu  coelestia  merear  sublimari  ad  gaudi 
sempiterna. 

«  Absolulic, 

cSiprincipali  sententiaconstatquiain  muItisofTen- 

dimus  omnes,  unde   ingemiscimus,   ita  principali 

sententia  consolamur,  quia  si  confiteamur  peccata 

Dostra.  fidclis  et  justus   est,  quin   Jcsus  Christus 

cooditor  et  Uedemplor,  ac  Salvator   noster,   quem 

babemus  advocatumjuslum  apud  Patrem,  et  estpro- 

pitiatio  pro  peccatis  noslris,  et  interpellat  pro  nobis 

fideliter  contitentibus,  et  dimillit  nobis  peccala  nos- 

tra,  etemundat  ab  omni  iniquitate.  Quapropter,  frater 

noster,  confidentitibi  peccatalua,  per  Ecclesiaslicam 

apostoIiccB  auctoritalis  potestatem,  quam  Dominus 

Doster  Jesus  Christus  tradidit  discipulis  et  apostolis 

suis  diccos  :  Accipite  SpirUum  sanctum,  quorum 

remiseriiis  peccata,  remiluntur  eis ;  et  per  eosdem 

aposlolos  suos  ipsorum  successoribus,  quorum  vices 

licet  iodgni  tenemus  :  etsi  non  merilo,tamen  nomi- 

ne  atque    officii   susceptione  eaindem  potestatem 

donavit,  et   in  se   credenli  fidelilcr  dixil  :  Fmt  tibi 

secundim  fidem  tuam  ;gralia  et  polenlia  sua  virtule 

sancti  Spintos,  qaiest  remissio  onmium  peccatorumi 


dimittat  tibi  omnia  peccata  lua  iiberet  te  ab  omni 
malo,  conservet  te  in  omni  opere  bono,  et  perducat 
te  ad  vitam  seternara,  et  ad  sanctorum  consortium 
supernorum  civium.  Amen. 

«  Exhortatio  sacerdotis  ad  circumstantes^ 
«  Oremus  Dominumnostrum  Jesum  Christum,fra- 
tres  charissimi,  et  cumomnisupplicationerogemus, 
ut  hunc  famulum  suum  illum  per  angelos  sanclos 
suos  visitare,  leetificare  et  confortare  dignetur,  qui 
vivit  et  reffnat.  Seouitur  Ant,  Succure,  Domine, 
infirmo  huic,  et  meoica  eum  spirituali  medicamine, 
ut  in  prislina  sauitate  a  te  restitutus  gratiarum  tibi 
sanus  referatactionem.  Psalm,  Ad  Dominum  cum  tri- 
bularcr.  Orationes  :  Deus  qui  famulo  tuo  Ezechiae, 
etc  Alia  :  Omnipotens  mitissime  Deus,  respice  pro- 
pitius  preces  nostras,  etc.  Alia:  Deus  548^^1  illu- 
minas omnem  hominem  venientem  in hunc  mundum, 
etc.  Alia:  Respice,  Domine,  famulum  tuum  ill.  in 
infirmitate  corporissui  laborantem,  etc.  A/ta  :  Deus, 
qui  facturae  tuee  pio  semper  dominaris  affectu,  etc. 
Alia  :  Deus,  qui  humano  generi  etsalutisremedium, 
et  vitflB  eeternffi  munera  c«ntulisti,  etc.  Atia  :  Virtu- 
tum  ccelestium  Deus,  qui  ab  humanis  corporibus 
omnem  languorem  et  omnem  infirmitat  empraecepti 
lui  potestate  depellis,  etc.  Alia  :  Domine  sancte, 
Pater  omnipotens,  aBterne  Deus,  qui  fra^ilitatem 
conditionis  nostrseinfusa  virtutis  tuaB  dignatione  con- 
firmas,  etc.  Atia :  Respice.  Domine,  decoelo,  et  vide, 
et  visita  famulum  tuum  ill.,  etc.  Atia  :  Dimitte,  Do- 
mine,  peccata  nostra,  et  tribue  nobis  misericordiam 

tuam,  etc.  . 

«  His  ita  factis,  rnget  sacerdos  confessor  innrmx 
aliossacerdotes,  utdicant  Orationes  qux  sunt  dere- 
conciUatione  pxnitentis  ad  mortem. 

«  Deus  misericors  et  clemens,  qui  secundum 
multitudinem  miserationum  luarum  peccata  poeniten- 
tiumdeles,  eic.Alia  :MajestatemtuamDomine,sup- 
plices  deprecamur,  ut  famulo  tuo  ill.  longo  squalore 
poenitentiae  macerato,  etc.  Atia :  Majestatem  tuam, 
queesumus  Domine  sancte,  Pateromnipotens.ffilerne 
Deus,  qui  non  mortem,  sed  peccatorum  semper 
vitam  inquiris,  etc.  TuncPsalm.  Domine.quidmul- 
tiplirati  sunt,  lotus  cum  Gloria,  Paternosteretpre- 
ces.  lllumina  faciemtuamsuperservumtuumsalvum 
eum  fac  in  misericordia  tua,  Domine,  ne  confunda- 
mur.  quoniam  invocamus  te.  Oratio  :  Precamur, 
Domine,  clementiam  tuam,  ut  huic  famulo  tuo  ill. 
peccata  sua  et  facinora  confitenti  donare  venlam  et, 
prjeteritorum  criminum  culpasrelaxare  digneris,  etc. 
Ant.  Justificeris,  Domiue,  Psalm.  Miserere  et  Deus, 
secundum  magnam  misericordiam  tuam,  ei  secun- 
dura  multitudmem  miserationura  tuarum  deleini- 
quilates  ejus.  Amplius  lava  eum,  Domine  ab  inic[ui- 
tate  sua.etapeccatoejus,  mundaeum.  Quoniam  mi- 
quitatem  suam  ipse  agnoscit,  etpeccatum  suum  con- 
Ira  eumestseraper.Tibisolipeccavit,et  malumcoram 
te  fecit,  ut  justificeris,Domine,insermonibustuis,et 
vincascum  judicaris.  Ecce  enim  in  iniquitatibus 
conceptusest,  etin  peccatisconcepitillom  matersua. 
Ecce  enim  veritalem  dilexisti  ;incerta  etoccultasa- 
pientiaj  tuffimanifestasti  ei.  A^perges  eum,  Donriine, 
hyssopo,  ut  raundetur  ;Iavabis  eum,  ut  super  nivem 
dealbetur.Auditurejusdabis  gaudium  et  laetitiam, 
ut  exsultent  ossa  ejushumiliata.  Averte  faciem  tuara 
a  peccatis  ejus,  etomnesiniquitatesejusdele.  Gloria 
Palri. 

«  Kyiie  eleison,  Pater  noster,  et  preces. 

€  Utquid,  Domine.  recessisti  ]onge?Despicisin 
opporlunitatibus,  in  tribulatione  ?  Respice  in  scrvos 
tuos  et  in  opera  tua,  ct  dirige  filios  eorum,  et  sit 
splendor  Domini  Dei  nostri  super  nos, et  retiq.Ora^ 
tio  :  Oremus  Dominum  Deumnostrum,  pro  fralre 
ill.  quem  duri  [Leg.  Burch.  dure]  ad  prffisens  malum 
languoris  adulcerat  [Leg.  Burg.  affljgitj,  etc.  Item 
Antiph.  Gor  contrilumethumiliatum,  Deus, nondes- 
picias,  Psalm,  Miserere  mei  Deus,  Gloria  patn.  Pa- 


m 


m  8.  CREGORU  UBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


m 


ter  nosterf  etpreces  :  Libera  eum  de  sanguinibus  A 
Deus  Deus  noster,  ut  exsultent  linguse  nostrae  ex 
justitia  tua.  Benigne  fac,  bomine,  in  bona  yoluntate 
tua  ut,  Gedificentur  muri  Jerusalem .  Oralio  :  Deirs 
qui  non  vismortem  peccatoris.etc. ')raa'oan^e^waOT 
unguilur,  Deus,  (]ui  per  apostolum  tuum  locutus  cs, 
infirmatur  quis  in  vobis,  etc. 

«  Tunc  Symholumpalam  dicUur,  Aoc«(Credoin 
Deum  Patrem,  usque  TitamaBternam,  Deinde  a  sacer* 
doie  dicatur  ad  infirmum  :  Credis,  frater,quod  dixi- 
mus  Symbolum.  Cum  responderit,  aut  nutu  sigmfica^ 
verit .  Credo,  unguatur  a  sacerdote,  vel  pturimis  sa- 
cerdotibus  de  oleo  samtificato/acientibus  cruces  sin- 
gulis  in  dextro  temporeet  sinistro^noninfronteynec 
m  vertice  dicendo ; 

«  Ungo  caput  tuum  oleo  sanctificato,  in  nomine 
Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  ut,  more  militis 
uncti,  preeparatus  ad  luctamen,  possis  aerias  supe- 
rarecatervas.  Per  eumdem  Dominum  nostrum  Jesum 
Christum^  qui  cum  Patre.  B 

u  549  ^^^^  insuperciliis  etsubciliis  juxta  angulos 

oculorum  dicendo : 

a  Ungo  oculos  tuos  de  oleo  sanctiflcato,  ut  quid- 
quid  illicito  yisu  deliquisti,  perhujus  oleiunctionem 
expietur.  Per  eumdem  qui  cum  Patre. 

«  Item  aures  intus  et  foris  in  summitate  crueis  signa 

recipiantt  dicendo : 

c  Ungo  has  aures  corporis  tui^utperhasfenestras 
recipias  auditum  gratiae  remissionis  Christi  in  vitam 
aeternam.  Per  eumdemqui  cum  Patre. 

f  Itemnaresin  summitateet  subtusunguantur  crucis 

modo. 

a  Ungo  has  nares  de  oleo  sacro  ut  quidguid  noxaa 
ex  his  superfluo  contractum  est  adoratu,  ista  medi- 
catio  emaculet.  Per  eumdum  qui  cum  Patre. 

«  Item  labia,  dicendo^  et  exterius  crucem  super  ^ 
mentum^  et  guttur  fadendo. 

c  Ungo  labia  ista  consecrati  olei  medicamento,  ut 
quidqum  otiosa,  vel  etiam  criminosa  peccasti  iocu- 
tione,  divina  clementia  miserante,  expurgetur  hac 
unctione.  Per  eumdem  aui  cum  Patre. 
<c  Itemsuper  humerosauos,  hocestscapulasnonin 
pectore,  nequeinter  scapulas. 

«  Ungo  has  scapulas  de  oleo  sacrato,  ut,  ex  omni 
parte  spirituali  protectione  munitus,  jacula  diabolici 
impetus  viriliterconlemnere,  ac  procul  cum  robore 
superni  juvaminis  repellerepossis.  Pereumdem  qui 
cum  Patre. 

«  Item  super  manus,  et  si  presbyter  est,  non  infra ; 
sin  aliter,  etinfra,  etsuper  pedes,  et  sub  ptantis 
cruces   fiunt,    dicendo  : 

«  Ungo  has  manus  de  oleobenedicto,  ut  quidquid 


« 


Absoiutio  a  fratribus, 

«  Deus  qui  peccatores  et  scelerum  onere  vulnera- 
tos  sacerdotibus  tuis  ostendere  jussisti ;  qui  discipuiis 
tuis,  ut  bene  haberent,  manussuperinfirmosponere 
praecppisti  :  qui  apostolos  tuos  pro  iofirmis  orare 
docuisti,  et  impositionem  manuum  sacerdotum  cum 
inyocatione  sancti  nominis  tui  peccata  relaxare  vo- 
luisti  ;  exaudi  Orationes  nostras,  et  da  huic  famulo 
tuo  itt,  ipGrmitatis  noxa  deprehenso  per  hoc  sacnim 
ministerium,  quod  nos  indi^nos  famulos  tuos  agere 
docuisti,  remissionem  omnium  peccatorum ;  quate- 
pus  per  hanc  sacrati  olei  unctionem,  et  per  maouum 
impositionem,  cunctafacinora  Spiritus  sancti  gratia 
relaxentur ;  fromenta  etiam  medicinaetusB  euminte* 
rius  exteriusque  imbuant,  et  sanent,  ut  non  tantum 
ei  noceat  conscientia  reatus  ad  poenam,  quam  *  in- 
dulgentia.  S^O^^i^^conciliato  tuaepietatiaacremis' 
sionis  ad  veniam.  Qui  vivis  et  regnas. 

«  Hinc  sequitur  unctio  atia. 

«  Oratio,  Per  istam  unctionem  Dei,  et  per  minis- 
terium  nostrum,et  Dei  benedictionem.mundenturet 
sanctificentur  ab  omni  sorde  et  contagione  peccati  ca- 
put  tuum  et  sensus  tui,  visus,  auditus,  odoratus, 
gustus  et  tactus,  utquidquid  in  humeris,  vel  in  raani- 
bus  aut  pedibus,  sive  toto  corpore,  cogitatione,  locu- 
tione  et  opere  peccasti j  misericordia  salvatoris  nos- 
tri  expietur,  ut  idoneus  efficiaris  ad  invocandum 
Dominum  et  benedicendum  atque  sanctiGcandum  et 
sacrificandum  in  nomineejusdemDomininostriJesu 
Christi ;  reddatque  tibi  Isetitiam  Salutaris  sui,  et 
Spiritu  principali  confirmette,  et  Spiritum  sanctum 
innovet  in*visceribustuis,  et  ne  auferat  illum  ate; 
sed  benedictio  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  de* 
scendat  super  te,  quae  copiose  super  caput  tuum  de* 
fluat,  et  in  extrema  totius  corporis  tui  descendat, 
interius  exteriusque  repleat,  atquc  circumdet,  et  sit 
aemper  tecum.  Amen. 

'  c  Item  atiaab  alio  presbytero  dicenda, 

«  Ungo  te  oleo  sancto  invocata  magni  Creatoris 
Majcstate,  qui  jussit  Samueiem  propnetam  noRQi 
[Le^.unguere]  David  in  regem^operarecreaturaolei, 
etc.  »,  utsupra,  in  Cod.  sancti  Eligii. 

<  Item  alia. 

«  Ungo  te  de  oleo  sanctificato,  in  noroine  Patris, 
et  Filii  et  Spiritus  sancti,  etc,  »  ut  supra  ex  Ord. 
Tiliano. 

«  Uncto  infirmo  a  singulis  singuix  dici  possunt. 
«  Oratio  uost  unctionem. 

«  Domine  Jesu  Christe,  qui  es  salvatio  ct  re- 
demptio  nostra.  et  qui  es  vera  salus  et  medicina,  a 
quo  omois  sanitas,  et  medicamentum  venit,  etc. 

«  SequiturreconcUiatioanlecommunumem  ipsadie, 

«  Deus  misericors,  Deus  clemens.  qui  indulgen* 


illicito  vel  noxio  opere  peregerunt.  per  hanc  ubctio-  D  tiamTurmTul  a  t  ^poru;     ^Ho  clVdis  TdTul 
nem  evacuetur.  Per  eumdem  qui  com  Fatre.  g^^^  roUericordias  tu«  januain  apcris,  pinilenle» 

etiam  sub  ipso  vit»  hujustermino  non   repellis,  re- 
spicepropitiussuper  famulumtuum  i//.  remissionem 


«  Item  super  pedesj  etsub  plantis  cruces  fiunt, 
dicendo  : 

«  Ungo  et  hos  pedes  ex  oleo  consecrato,  ut  quid- 
quid  superfluo,  vel  nocivo  incessu  commiserunt 
sanctorum  in  tercessionibus  ista  oboleat  [Leg .  abolea  t] 
unctio.  Per  eumdem  Dominum  nostrum»  qui  cum 
Patre. 

c  Concluiio  unctionum. 

f^«  In  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti, 
ait  tibi  hsec  unctio  oiei  sanctificati  ad  purificationem 
mentis  et  corporis,  et  ad  mumimen  et  defensionem 
contrajacula  immundorum  spirituum.  Amen* 

«  TuncPsalm,  Domine,  clamavi,  totus  Gloria. 
Kyrie  eleison.  Paler  noster,  Oratio.  Tunccdsteri  sa- 
cerdotes,  vel  laiciinvitentur.  Sacerdos  atius  dicat, 
Mt  confessor :  Dominua  vobiscum.  Vj^.  Oremus. 


sibi  omnium  peccatorum  tota  cordis  confessione  po- 
scentem.  Renova  in  eo.piissime  Pater,  quod  actione, 

?[uod  verbo,  quod  ipsadeniquecogitatione,  diabolica 
raude  vitiatum  est,  et  unitati  corporis  Ecclesi» 
membrum  redemptionisannecte.  Misereregcmituum 
miserere  lacrjmarum,  et  non  habentem  fiduciaro, 
nisiin  tua  misericordia,  ad  sacramentunatuaerccon- 
ciliationis  admittc.  quia  nullius  animse  in  boc  cor- 
pore  constitutflB  difGcilis  apud  te  aul  tarda  curatio 
est.  Fidelis  cnim  es  in  verbis  tuis.  qui  conversum 
peccatorem  non  [Leg.  nonad]  longa  temporura  spa- 
tia  differendum,  sed  mox  ut  ingemuerit  dixistiesse 
saivatum.  Per.  Atia  ;  MajestatemluamDomioe  sup- 

glices,  ut  supra»  A  tia :  Majestatem  tuam,  quaesumus, 
omine  sancte,  Pater,  ut  supra* 


137 


IN  S.  GREGORII  UBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


838 


t  Tunc  auferatur  cilidum  quodsnper  caput  infirmi  A 
posUutn  fuerat,  et  dicaiur : 

«  A«/.  Heu  me  1  guia  iocolaius  meus  prolongatus 
tsi.Pialm.  Ad  Doniinum  cum  tribularer.  ^/i<  Unde 
Teniet  auiilium  milii. /*sa/m  l.evavi  oculos  meos. 
ArU.  1d  domum  Domini  laetantes  ibimus.  Psalm  Lse- 
tatus  sum  Ant.  Quihabitas  in  coelo,miserere  nobis. 
Psalm,  Ad  te  levavi  oculos.  Ant.  Benefac,  Domine, 
bonis  el  rectis  corde.  Psalm,  Qui  confidunt.  Tunc 
tacerdos  dicat  : 

<  Propitietur  Dominus  cunctis  iniguitatibus  tuis, 
etc.,  »  ut  supra  in  Cod.  sancti  Eligii. 

«  Communicet  infirmumy  tunc  dicens  : 

«c  Corpus  Domini  nostri  Jesu  Chrisli  custodiatte 
in  Titam  feternam 

«  Sanguis  Domini  nostri  Jesu  Christi  redimat  te 
in  vitam  fleternam. 

H  551  ^^^  Domini   nostri  Jesu  Christi  et  san- 
ctorum  communio   sit  tecum  et  nobiscum  in  vitam  B 
eternam.  Amen. 

«  Oratio  m  consummationem. 

<  Omnipotcns  sempiterne  Deus.  qui  subvenis  in 
pericuiis,  et  necessitatibus  succurrentibus,  etc,  »  ut 
iD  Cod.  sancti  Eligii. 

«  Etseptem  dies^  vel  multo  plureSy  si  neeessitas  fue- 
rii^  tam  ae  communione  auam  de  alio  officio  erga  mfir' 
muM  fiat  ;  ul  sicut  aposlolus  dicit,  imo  per  eumSpirttus 
tanctus  ait  :  Si  in  peccatis  fuerit,  dimittentur  ci.  De- 
bent  etiam  ex  ministvis  sanctce  Ecclesice  procurare  in 
[Lcg.  ut]  canonidcursuscirca  eumderantentur,  id  est 
Matutinae,  Prima,  Tertia,  Sexta,  Nona^  Vesperum, 
Completorium.Quod  si  episcopus  adfuerity  Benedictio- 
nem  dabit  ;  si  non,  singuli  sacerdotes  singulas  has 
Orationes  dicant : 

•  Dominus  Jesus  Christus  apudte  sit,  ut  te  defen- 
dat  ;  intra  te  sit,  ut  te  conservet ;  ante   te  sil,  ut  te  _ 
dedocat  ;  posttesit,  ut  te  justificet ;  super  te  sit,  ut  ^ 
Xa  benedicat,  qui  cum  Patre  et  Spiritu  sancto  Tivit 
et  regnat  Deus. 

«  Benediclio. 

(c  Benedicat  te  Deus  Patcr,  sanet  te  Dei  Pilias, 
illuminetteSpiritus  sanctus,  etc. 

«  Alia.  —  Benedicat  te  Deus  pater,  adjuvet  te 
Christus  Filius  Dei  ;corpu8  tuum  in  suo  servitio  cu- 
stodiri  et  conservari   faciat,  etc. 

«  Alia,—  Benedicat  te  Deus  Fater,  qui  in  prin- 
cipio  cuncta  creavit  ;  benedicat  te  Deus  Fiiius,  qui 
de  superois  sedibus  pro  nobis  Salvator  descendit ; 
benedicat  Deus  Spiritus  sanctus,  qui  in  similitudine 
columbae  in  flumine  Jordanis  super  Christum  requie- 
Tit,  etc. 

«  Omnipotens  Dominus  in  visitatione  suce  mise- 
ricordiae  tibi  propitietur,  et  ab  infirmitate  qua  deti« 
neris  relevando  tui  misereatur.  Amen.  Voluntatem 
tuam  in  suo  beneplacito  amplificare,  et  orationibus  D 
ae  benefactis  tuis  [Lrg.  orationes  et  benefacta  tua] 
tesibimetreconciliandoacceptare  dignetur.  Amen. 
Addat  etiam  utomnium  virtutum  coeleslium  etreli- 
qnorum  sanctorum  intercessionibus  inter  omnes 
8«eculares  anxietatescuslodiaris,  eteorum  participio, 
absolutuscarnali  carcere,  interponi  merearis.  Amen. 
Quod  ipse  praestare  dignetur,  qui  propter  iiberatio- 
nem  bominum  homo  di^natus  est  ueri  Deus,  et 
Dominus  nosler  Jesus  Christus,  qui  cum  Patre  et  Spi- 
ritu  sancto  vivit  et  regnat  per  iramortalia  saecula 
SjBculorum.  Amen. 

€  Aiia.  —  Benedicat  te  Deus  Pater,  custodiat  te 
Jesus  Cbristas,illuminetteSpiritu8  sanctus  omnibus 
diebus  vitae  tu?e.  Amen.  Conurmet  te  virtus  Christi, 
indulgeat  tibi  Doininus  universa  delicla  tua.  Amen. 
Bealae  etgloriosee  semperque  v.rgiuis  Dei  genitricis 
Marise,  omniumque  simul  sanctorum,  qutesumus, 
intercessio  gloriosa  te  protegat,  etad  TitamsBternam 
perdaeat.  Amen. 


«  Missa  pro  infirmo. 

«  Anfiphona  :  Virtutura  omnium  Deus,  qui  ab 
humanis  corporibus  infirmitalem  expellis,  miserere 
servo  tuo,  et  visita  in  salulari  tuo,  etc(elestisgrati6& 
tribuemedicinam.  Psalm,  Domine,  exaudi.  Item  Ant. 
Justuses,  Domine.  Psalm.  BeatiimmacuIatiO>vi/to  : 
Omnipotens  sempilerne  Deus,  salus  aeterna  creden- 
tium,  exaudi  oos  profamulo  tuo  ill.  pro  quo  miseri* 
cordiaB  tua;  imploramus  auxilium,etc.,>  utinMissali 
Romano. 

«  Lectio  Epistolae  beati  Jacobi  apostoli.  Cum  enim 
tristatur  aliquis  Testrum^oretaequo  animo etpsallat» 
etc. 

«  Grfid.  Exsurge,  Domine,  succurre  huic  infirmo, 
et  medica  eum,  et  sana  ejus  languorem.  if.  Adjutor 
in  opportunitatibus,  in  tribulatione  opem  tuam  tribae 
benignusinfirmo.  A1I.  Mitteei,  Domine,  auxilium  de 
sancto,  et  deSion  $53  ^^^^^  eum.  t,  Auribus 
percipe.  All.  De  prolundis,  etc, 

«  Sequentia  sancti  EoangelU  secundum  Lucam. 

«  In  illo  temporc  :  Intravlt JesusCapharnaum.Cen* 
turionis  autem  cujusdam  servus  maie  habens,   etc. 

«  Offert.  Domine,  qui  publicani  precibus  et  Ora- 
tione  placatus  es,  qui  socrnm  Petri  ex  febrc  valida 
liberasti  ;  et  nobis  pro  infirmo  supplicantibus  cle- 
menti  miseratione  adesto,    Domine. 

«  Item  of\ert  Domme,  mirifica  eum  secundum 
eloquium  tuum,  ut  sciat  testimonia  tua.  t^.  4.  Fac 
cum  sorvo  tuo.  t.  2.  Da  illi  intellectum,  ut  discat 
mandatatua,  et  voluntariaoris  ejus  fac  illi  inbene* 
placito.  Domine. 

«  Sufier  obtata  :  Deus  cujus  nutibus  Titae  nostra» 
momenta  decurrunt,  etc. 

«  Prcefatio :  ifiterne  Deus,  qui  famulum  tuumideo 
corporaliter  Terberas,  ut  mente  proficiat,  polenter 
ostendens  quod  si  pietatis  tuse  praBcIarasaIvatio,dum 
praestas  ut  operetur  nobis  etiam  ipsainfirmitassalu- 
tem.  Per  Christum  Dominum  nostrum. 

«  Comm.  Succurre,  Domine,  infirmo  huic,  ei 
medica  eum  spiritnali  medicamine,  ut,  in  pristina 
sanitate  a  te  restitutus,  gratiarum  tibi  sanus  referat 
actionem. 

«  Item  comm.  Redime  eum,  Deus  Israel,  ex  omni- 
bus  lingustiis  suis. 

« Ad  comptendum  :  Deus  infirmitatis  homan» 
singulare  praesidium^  etc. 

«  Oratio  pro   reddita  sanitate, 

«  Domine  sanctCy  Pater  omnipotens.  fieterne  Deus, 
qui  Benedictionis  tuae  gratiam  ae^ris  infundendo 
corporibus  facturam  tuam  multiplici  pietate  guber- 
nas^  ctc. 

«  Missa  pro  infirmo,  qui  proximus  est  morti, 

aAnt,  Circumdederuntmegemitus  mortis.  Psalm, 
Diligam  te,  Domine.  Omoipotens  sempiterne  Deus, 
conservator  animarum,  qui  quos  diligis  corripis  et 
recipis,  pie  ab  emendationem  coerces^  etc. 

«  Lectio  Isaix  prophet(e  :  In  diebusillislocutusest 
Itaias  propheta^  dicens  :  Quaerite  Dominum,  dum 
inveniri  potest. 

«  Grad.  Misercre  mihi.Domine,quoniaminfirmus 
sum.t^  (lonturbatasunt. 

«  Item  Grad.  Adjutormeus  et  liberator  meus.  t. 
Confundantur  et  revereantur,  etc. 

«  Secundum  Marcum.  In  illo  tempore,  respiciens 
Jesus  discipulos  suos  dixit :  Habete  fidem  Dei,   etc. 

«  Offert.  Miserere  mihi,  Domine,  secundum  ma- 
gnam  raisericordiam. 

«  Item  offert.  Exaudi,  Deus,  Orationem  meam,  ct 
ne  despexeris,  etc. 

«  Super  oblata.  Adesto,  Domine,  pro  toa  pietate 
supplicationibus  nostris,  et  suscipe  Hostiam  ouam 
tibi  oGferimus  pro  famulo  tuo  t7^  jacente  ingrabato, 

etc 
«  Prer/o/id  ;Vere  dignam...,  «terne  Deiis,  im- 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiB. 


639 

plorantes  tuae  Majestatis  misericordiam,  ul  famulo 
tuo  ill.  veniam  suorum  lar^iri  digneris  peccatorum, 
quatenus^  ab  omnibus  inimici  vinculisliberatus,  tuis 
toto  corde  inhHereat  mandatis,  et  te  solum  semper 
tota  virtulediligat,  et  adtuaequandoquebeatitudinis 
Tisionem  perveniremereatur.  Per  Christum. 

«  Ad  Complendum  :  Gratias  agiraus  multiplicibus 
largitionibus  tuis,  ei  quibus  animas  in  te  speran- 
tium  satiare  coosuesti^  etc. 

«  Item  fiai  reconciliatio, 
«  Deusmisericors,utsupra.  i4^  Majestatemtuam, 
etreliqua.  Tunc  etiam  Symbolum,  sicut  ante  prcBdi' 
etum  est,  et  communio  corporis. 

«  Item,  abbreviatio, 

«  Cum  vero  ingravari  ccsperit,  ad  succurrendum, 
factaaqua  benedicta,  dicatur  Oratio  hcec  : 

«  553  I^onainesancte,  Pateromnipotens,  eeterne, 
Deus,  quies  via,  veritas,  et  vila,  exaudi  nos,  et 
conserva  famulum  tuum  ill.  hunc,  quem  vivificasti> 
et  redemisti  pretio  et  magno  munere  sanguinis  Filii 
tui,  qui  tecum  vivit  et  regnat. 

«  Tunc  unguatur  oleo. 

«  Ungo  te  de  oleo  sanctiOcato,  ut  salveris  BBternali- 
ter  in  nomine  Palris^etFilitetSpiritussancti.Amen. 

«  Collecta. 

«  Goncede,  Domine,  nobis  famulistuis^  utorantes 
cum  Gducia  dicere  mereamur  :  Pater  nosler,  libera 
nos  ab  omni  malo.  custodi  nos  semper  in  bono,  qui 
regnas  in  ssecula  saBCulorum. 

«  Communicet  dicens : 

<c  Corpus  et  sanguis  Domini  nostri  Jesus  Christi 
custodiatanimam  tuam  in  vitam  a^ternam.  Amen. 

«  Post  kaec  dicendum  est : 

u  Agamus  Deo  nostro  omnipotenti  gratias,  quod 
terrenae  nos  originis  atc^ue  naturse  sacramenti  sui 
dono  in  coelestem  viviticaverit  demorationem^  qui 
curn  Filio  et  Spiritu  sancto  vivit  et  regnat.  » 

Hactenus  Codex  ms.  monasterii  sancti  Bemigii 
Rhemis  fundati  de  visitatione  inGrmorum,  scu  ex- 
trema  unctione^circa  quempauculaquaedam  notanda 
veniuut. 

4.  Notandacrux  cx  cinere  super  pectus^  quse  est 
juxta  quosdam  Ordines  e(  Sacramentarios  supra  ci- 
tatos. 

2.  Circa  litaniam  notandum  est  eam  essesatisan- 
tiquam,  si  cum hodiernis  conferatur :  primam  lamen, 
quam  supra  ex  iibro  qui  inscribitur  Ordo  Orationum 
transsumpsimiis^  esse  unliquiorem. 

3.  Notanda  est  confessio  mGrmi,  quae  supra  trans- 
criptis  confessionibus  haud  absimilis  est^  qua  ta- 
roen  unica  non  crat  aegroli  confessio,  sed  hanc  prae- 
cedebat  enucleatior^  quienumerum  peccatorumet  ne- 
cessarias  circumstantias  promeret,  ut  supra  agendo 
de  poenitentia  docuimus  ;  quod  etiam  ex  eodem  Co- 
dice  sancti  Remigii  conGrmatur  in  quo  paulo  anle 
litaniam  haec  reperire  e^t :  Deinde  sacerdos  audiat 
eonfessionem  eju>,  sicut  melius  inquirere  poterit,  aut 
scnptis,  autverbis.  Qusa  sane  vcrba  aliam  a  memo- 
rata  confcssionem  postulant^  et  doctrinam  a  nobis 
supra  stabilitam  mirum  in  modum  illustrant. 

4.  Sequitur exhortatio  sacerdotis  ad  circuuistantes, 
Uaec  exhortatio  alias  appellatur  pr^falio,  qua  movet 
sacerdos  astantes  ad  Orationem,  de  qua  supra  egi- 
mus,  juxta  morem  veterem. 

5.  Notanda  est  Gdei  professio,  quam  aeger  facere 
debeat  anle  unctionem,quaD  exstat  apud  Burchar- 
dum,  lib.  xviii,  in  hunc  modum  Credts  in  Deum  Pa- 
tremy  et  Filium,  et  Spirilum  sanctumf  Responsio  : 
Credo.  Credi^i  quod  istee  tres  personce  unus  Deussitf 
Respon.  Credo.  Credis  quodtn  ipsa  ista  carne,  qua 
nunc  es,  resurgere  habes  in  die  judici^  et  recipere  swe 
bonum,  sive  malum  quod  gesnisti  f    Responsio  Credo. 

6.  Nota  unctioDem  temporum,  qus  in  nostris  aliis 


540 


A  Codicibusnonreperitur  ;  sed  cum  in  Sacramentariis 
edilis  et  in  CodiceTiliano  unclio  capitis  prsecipitur, 
puto  ungenda  esse  tempora  :  prohibetur  ungi  froD- 
tem,  et  verticem  capitis,  quia  frontis  unctio  spectat 
ad  conGrmationis  sacramentum,  unctio  verticis  ad 
cseremonias  baptismi. 

7.  Nota  inGrmum  ungi  a  multissacerdotibus,  quod 
videtur  etiam  in  Codice  Tiliano  :  Et  sic  perungant 
sinauli  sacerdotesinfirmum  deoleo  sanctificato. 

o.  Nola  verba,  non  in  pectore,  Nam  in  Codicibus 
sancti  Eligii,  Ratoldi,  Rodradi,  et  Tiliano,  et  in  Ma- 
nuali  Suessionensi  ungitur  pectus  ;  id  etiam  in  qui- 
busdam  Ecclesiis  Oeri  testatur  Joannes  Altenstaig 
infra  citandus.  Ita  etiam  faciunt  Graeci,  ut  testatur 
Petrus  Arcudius,  lib.  v  de  Sacramenlis,  cap.  7. 

9.  Notanda  sunt  haecverba,  nequeinte^*  scapulas, 
Nam  aliter  Gt  in  Codicibus  Rodradi,  et  Tiliano,  cum 
dicitur  :  554  Ungo  has  scapulas,  sive  medium  <ca- 
pularum. 
B  1 0.  Et  haec  verba :  Et  si presbyter  est,  non  tn/ra,  nam 
non  exstant  in  aliis  Codicibus  nostris  manuscriptis. 

H.  Notandum  esthanc  formulam  :  Per  istam  wn- 
ctionem,  etc,  desiderati  in  aliis  Codicibus  nostris 
mss.,  et  dici  solitam  in  unctione  sacerdotis  ob  hsc 
verba  :  Ad  inoocandum  Dominnm.  et  benedicendum, 
atque  sanctificandumet  sacrificandum  in  nomineejus- 
dem  Domini  nostri  Jesu  Christi, 

42.  Nota  communionem  completa  unctione,  ut 
etiam  habeturinaliisCodicibusnostrismanuscnptis. 

13.  Nota  continuationem  unctionis  per  septem  et 
pluresdies,  quae  etiam  exstat  in  Sacramentario 
sancti  Eligii  ;  simulque  recitationemofQcitdiviDico* 
ram  flegroto,  quae  etiam  habetur  in  dicto  Sacramen- 
tario,  et  in  Codice  Ratoldi  abbatis. 

14.  Haec  Oratio  :  Omnipotens  Dominus,  visitatione 
suae  misericordiXf  etc,  cum  subsequenti,  e^t  Benc- 
dictioepiscopaIis,quaeetiam  habetur  in  CodicesaDcG 
Eligii,  sed  sub  alia  verborum  formula.  SecundsBe- 

Q  nedictionis  deest  conclusio. 

15.  In  missa  proinGrmo  nota  duas  Antiphonassea 
Introitus  cum  duobus  Psalmis  duplex  Gradale,  du- 

Slex  Offertorium,  et  duplicem  Communionem,  ut  in 
lissa  pro  inGrmo  qui  proximus   est  morti  duplei 
Gradale,  et  duplex  Offertorium  sine   CommunioDe. 

16.  Nota  hjec  verba,  item  fiat  reconciliato,  elc., 
esse  breviorum  conferendse  unctionisextremiBratio- 
neminHrmo,  qui  proximus  est  mortis. 

17.  Nota  haec  verba,  i^^ma66rfpia/*o,  etc.,Estenim 
breviuscula  conferendaB  unctionis  extrem»  ratio, 
cum  videturinGrmusitaajrgravatus,  utjure  timeatar 
ne  in  ipsius  sacramenti  coilatione  expiret.  Unde 
adhibetur  unica  unctio,  quae  eoruni  opinionem  qui 
dicuntin  ejusmodi  periculo  unicam  su mcere  unciio- 
nem  conGrmat. 

18.  Nola  formulam,  Corpus  et  sanguis,  etc.  Qoia 
ob  imminens  pcriculum  corpus  sanguini  intioctum 
aegrato  porrigebatur,   qua  de  re  infra.  Tamcn  in 

n  concil.  Tolet.  xi  statuitur  ut  ii  quiprae  nimia  imbe- 
cillitate  corpus  Christi  deglutire  non  valent,  solo 
sanguinis  haustu  sint  contenti. 

19.  Nota  nullam  hic  esse  renum  unctionem,  quem- 
admodum  nec  in  Codice  Tiliano,  nec  in  aliis  Codici- 
bus  nostris  mss.  nequeapud  Griecos,  neque  in  Ma- 
nuali  Suessionensi.  Illius  tamen  meminit  Richardus 
de  Media  Villa,  quaest  supra  citata  et  Joannes  Al- 
tenstaig  Mindeihaimensis,  in  Vocabulano  theoIogi®i 
qui  etiam  meminit  unctionis  umbilici  :  Quidam,  in- 

3uit,  addunt  pectuset  renes,  et  umbilicum,  inquibusett 
electatio  venerea,  licet  non  oporieat.  In  Sacramenta- 
riis  editis  ex  Vaticano  ungitur  caput,  unctiones  aliae 
sunt  indeterminatae.  Graeci  ungunt  frontem,  roen- 
tum,  ambas  genas,  deinde  pectus,tummanus,idque 
ex  ulranue  oarte.  nostremo    oedes.   ut  testalur  1  e- 


primi  ritus,  ungitur  inGrmus  in  collo,   et  gutture, 
inter  scapulas,  et  in  pectore,  et  ubi  plus  doior  immi- 


54i 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTORDM  NOTiB. 


54S 


net ;  in  seconda  descriptione  ungunturquinque  sen- 
Bus.  In  hoc  Codicesancti  Remigii  ungunturterapora 
cl  locus  super  mentum  praeter  alia  loca.  Nota  diver- 
sitatem. 

His  tandem  accedat  ratio  ungendi  inflrmi  secun- 
dum  usum  insignis  Ecclesiie  Suessionensis,  deprom- 
ptaexManuali  seu  Instruclorio  veleri  Curatorum 
ejusdera  Ecclesiae  t^pis  mandato  seu  inipresso  octo- 
ginta  ab  bis  circiter  annis,  nam  in  ipso  libro  annus 
minime  annotatur  ;  qu%  non  abhorret  a  Codicibus 
Ratoldi  et  Tiliano.  Omissis  precibus  multis  quae 
prdemittuntur  ha^c  subjecta  duntaxat  exscripsi. 
«  Posiea  ungaturinfirmus.  Primum  ad  auremdex- 

teram  fac  crucem  \  dicens  : 

«  In  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  sit 
tibi  b^  unctiooIeisanctiQcationisad  purificationem 
mentis  *»t  corporis  in  vilam  aetern  im  Amen. 

accipe  sanitatem  in  nomine  Domini.  Amen. 

9  Ad  aurem  sinistram, 

«  In  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti, 
nDgo  aures  tuas  sacrati  olei  liquore,  ut  quidquid  pec- 
cati  delectione  nocivi  auditus  admissum  est,  medici- 
na  spiritalis  evacuet.  Per  Christum  Dominum  nos- 
tnuD.  Amen. 

ii  Ad  oculos, 

«  In  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti, 
ungo  ocuios  tuos  de  oleo  sanclificato,  ut  quidquid 
iilicito  visu  deliquisti,  hujus  oleiunclione  expietur. 
Per  Christum  Duminum  nostrum.  Amen. 

«  /irf  nares, 

«  In  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti, 
ungo  has  nares  de  oleo  sacro,  ut  quidquid  noxa?  con- 
tractum  est  odoratu  superfluo,  ista  evacuet  medica- 
tio.  Per  Ctiristum  Dominum  nostrum.  Amen. 

«  Adlabia. 

«  In  nomine  Patris,  et  Fiiii,  et  Spiritus  sancti, 
nn^o  labia  ista  consecrati  olei  medicamcnto^  ut  quid- 
quid  otiosa^zis  vel  etiam  locutionecriminosa^MS  pec- 
casti,  divina  clementia  miserante,  expurgetur  hac 
nncUone.  Per  Dominum  nostrum  Jesum  Christum^ 
quite,  etc.  Oremus. 

«  Oratio. 

«  Dominus  Jesus  Christus  apudte  sit,  ut  tcdefen- 
dat.  Respondeat.  Amen.  In  te  sit  f ,  ut  te  reficiat. 
Aroen.  Circa  te  sit  f ,  ut  te  conservet.  Amen.  Posl  te 
sit  -J-,  ut  custodiat.  Amen.  Super  te  sit  f ,  ut  bene- 
dical.  Amen.  Qui  cum  Patre,  el  Spiritu  sancto  vivit 
el  regnat  Deus.  Per  omnia  sascuia  sdBculorum.  Amen. 

•  Adpectus. 

«  Tn  nomine  Patrts,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti, 
ungo  pectus  tuum  de  oleo  sancto,  nt  hac  unctione 
perunctus  ta  fortiter  certare  valeas  adversus  aereas 
catenras.  Per  Christum  Dominum  nostrum.  Amen. 

w  Ad  scapulas. 

«  In  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  in 
uno  quoque  loco.  ungo  has  scapulas,  sive  medium 
scapularura  de  oleo  sacro,  ul,  ex  orani  partespirilali 
protectione  munitus  /a^  jacuiadiaboliciirapelus  viri- 
iitercontemnere  ac  procui  possiscura  roboresuperni 
juvaminis  repeliere.  Per  C^liristum  Dominum  no- 
strum.  Amen. 

«  Ad  manus, 

«  In  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti, 
ungo  has  manus  de  oleo  consecrato,  ut  quidquid  de 
illicito  vel  noxio  opere  perc^erunt,  hac  unctione 
evacuetur.  PerChristum  Dorainum  nostrum.  Amen. 

«  Adpedes, 

f  In  nomine  Patris,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti,  ac- 


A  cipe  sanitatem  in  nomineDomininostriJesu  Christi, 
surge  etambula.  In  nomine  Domini,  ungo  hos  pedes 
de  oleo  benedicto,  ut  quidquid  superfluo  vel  nocivo 
incessu  coniraiserunt  ista  aboleat  perunctio.  Per 
Christura  Dominura  nostrum.  Amen. 

u  Alia  Oratio, 

«  Ungo  te  oleo  benedicto,  in  nomine  Patris,  et  Fi- 
lii,  et  Spiritus  sancti,  ut  hac  unctione  corroboratus 
ta,  acreas  valeas  superare  catervas.  Per  Christum 
Dominum  nostrum.  Amen. 


556^^  AUaOratio, 

«  Unxi  te  de  oleosanctificato,  sicut  unxit  Samuel 
David  in  regem  et  prophetam.  operante  [Al,  opera- 
re]  creatura  olei,  in  nomine  Dei  Patris  omnipoten- 
tis,  utnon  lateat  Spiritus  iramundus,  ncque  in  mem- 
bris  tuis,  neque  in  raedullis,  etc,  ut  in  aliis  Codici- 
bus  nostris  manuscriptis.  » 
B  Se(^uuntur  qusedam  aliae  Orationes,  septem  Psalmi, 
Litania,  cum  multis  sufl^ragiis,  quibus  h^ec  subjun- 
guntur  :  «  Postea  communicet  eum  his  verbis,  si  com-^ 
municare  in/irmus  voluerit  ;  sin  autem,  prcelermissis 
his  quatuor  Oraiumibut,  qux  sequuntur,  dicat  istas 
duas  :  Benedicat  te  Deus,  etc.  Propitietur  Dominus. 
Corpus  Domini  nostri  Jesu  Christi  conservet  animam 
tuam  in  vitam  «eternam.  Amen,  etc.  » 

Hactenus  Manuale  Ecclesise  Suessionensis,  in  ^quo 
taraen  quid  significent  illae  particulse  sus,  et  /a,  litte- 
ris  rubris  exarata.  non  satiscapio. 

924.  Quaesumus,  omnipotens  Deus,  ut  famulus  tuus 
ili.,  etc.  Hiec  Missa  celebrata  estin  coronatione  Ca- 
roli  Calvi  imperatoris  ;  sed  singulis  his  tribus  Ora- 
tionibus  singulae  prseroittuotur  Orationes  de  sancto 
Gorgonio  martyre,  quia  eodem  die  nempe  v  Idus  Se- 
ptembris,  Carolus  Calvus  Metis  coronatus  est,  ut  vi- 
dere  est  in  ejus  Capitulis. 

p      925.  Ommum,  Ha^c  vox  deest  in  Missa  citata. 

^  926.  Et  ili.  Regi.  In  Missa  citata  legitur  :  Et  Ca- 
rolo  regi  nosiro,  quia  in  ejus  coronatione  dicitur. 

927.  Et  perogendum  injunctum  Officium.  Ita  in  Co- 
dice  Ratoldi  abbatis.  In  Missa  citata  baec  Yocabula 
desiderantur. 

928.  Oratio.  In  Missa  citata  ex  Capitulis  Caroli 
Calvi  le^iitur  Communio,  reclius,  ut  arbilror. 

9i9.  Via  sanciorumy  etc.  IlflBC  Oratio  in  quibus- 
dara  Ecclesiis  recitatur  post  Processionem  Domi- 
nicfe. 

930  hti  iniercedentes,  Hic  tn  te  credenies,  ut  in 
quibusdaro  libris  editis. 

9'M,  Arma.  Idest,  ornamenta,  vestimenta. 

9:^2.  Secretarii.  Id  est,  sacrarii. 

933.  Minister,  Per  Ministrum,  intelligit  aliquem 
minoribus  ordinibus  initiatum. 

934.  Sandalia.  Horura  raeniinit  Alcuinus,  lib.  de 
Officiis  divinis,  cap.de  vestimentis,  et  Leo  Ostiensis 
infra  cilandus. 

^  935.  Super  /iMmera/e.  Meminit.  Alcuinuscap.  ci- 
tato.  Graeci  dicunt,  wuo^optov,  de  quo  vide  superius 
annolata.  Sed  hoc  humeraleutex  ralionali,  quod  et 
infra  annectitur,  non  estsiraile  oraophorio. 

936.  Albam  Talare  est  vestimentum  linenm  quod 
poderis  dicitur.  Alcuinus,  cap.  citato.  Albae  mentio 
litin  concilio  Carthag.  iv,  can.  4:  Ut  diicontts  tem- 
pore  oblationis  tantum,  vel  ieciionis,alba  utatur, 

937.  Deleuda  maife,  Legendum  videtur  :  Dele  inde 
malce. 

938.  Cingulum,  Cinguii  meminit  Alcuinus  cap.  ci- 
tato. 

939.  Baltheum.  Proprie  cingulura  est  mililare,  de 
quo  Varro,  iib.  iv  de  Lingua  Lalinay  et  sanctus  Isi- 
dorus,  lib.  xix  Originum  cap.  3i. 

940.  Tunica.  557  Quara  Alcuinus  etAmalarius, 


•  Significant  procul  dubio,  quando  ungilur  mascu-      Item  in  unctione  masculi,  legendum,  peruncius,  tnunt- 
lus,  iegendum  esse  otiosus ;  quaudo  femina,  oiiosan      tus ;  in  uQctione  vero  femince,  peruncta,  muuiia^ 


m 


IN  S.  GREGOmi  LIBRDM  SACRAMENTOROM  NOTiE. 


5U 


lib  if,  cap.  47,  dalmalicam  appellant,  Missa  ab  llly- 
rico  pdita  palmalicam,  sed  lef^rndum  dalmalicam, 

941.  Intinlinnabulis.  Ad  similitudinem  sacerdotis 
Aaronici. 

942.  Mytice  Lege  Mirifice. 

943.  Manicw.  Sunt  cbirothecae.  Nam  infra  ia 
cadem  Missa  Paschali  :  Et  exuat  manicas,  lavetque 
manus.  In  Missa  ab  llljrico  cdita  lcgitur  Ad  in- 
duendas  manus .  Meminit  Leo  Ostiensis,Tib.  uChron. 
Gasin.,  cap.  82. 

944.  Detur  ei  annulus.  In  Missa  Illyrici,  Ad  an- 
nulum.  In  Codice  Hatoldi,  quemadmodum  et  in  Sa^ 
cramentariis  e^iitis  in  ordmatione  episcopi  datur  ei 
annulus.  Quod  eliam  videre  est  in  concilio  Tole- 
lano  IV,  can.  27 :  Si  episcopus  est,  orarium,  annulum, 
et  baculum.  Mentio  fit  in  Vita  sancti  Birini  episcopi 
Dorcestrensis,  apud  Surium,  3  Decembris,  de  ejui 
corporis  detectione  :  Inventus  est  quoque  annuCus, 
itemque  crux  plumbea.  Mirum  tamen  de  eo  silentium 
est  apud  Alcuinum,  Amalarium,  et  Rabanum  ; 
auod  satis  indicat  diversum  olim  fuisse  ritum  pro 
aiyersitate  temporumetlororum. 

945.  Casula.  l)e  casula  Hugo  a  sancto  Victore, 
lib.  1  de  Sacramcntis,  cap.  50  :  Casula  quae  planeta 
dicitury  omnibus  indumentis  superponitur,  per  quam 
charitasinteUigitur.auasomnibus  oirtutibus  eminentior 
videlur.  Hobc  super  dextrum  brachium  levatnr,  ut  ami- 
ci  in  Deo  amentur  ;  replicaturque  super  sinistrum,  ut 
inimici propter  Deum  diligantu'.  Gaetera  vide  in  ob- 
Bervalionibus  nostris  ad  (^oncordiam  regularum. 

946.  Rationale.  Est  ornamentum  quoddam  pecto- 
rale,  ad  simililudincm  illius  quo  ulebantur  olim  le- 
gales  sacerdotes. 

947.  Manipulus.  Alias  mappula  apud  Alcuinum, 
et  phanon  apud  Rabanum.  Et  haec  de  ornamentis 
pontiGcum,  quae  satis  accurate  hic  recensentur,  nul- 
la  tamen  mitrae  facla  mentione  ;  cujusetiam  in  Sa- 
cramentariis  nostris  mss.,  in  Ordinibus  Romano, 
et  Tiliano,  in  pontiOcali  ms.  quod  servatur  in  sacris- 
tia  eccles.  Rothom.  et  putatur  esse  Rhemense,  Missa 
ab  Illjrico  edita,  apud  Alcuinum.  Amalarium,  Raba- 
num,  et  alios  antiquos  scriptores,  qui  de  Officiis  di- 
vinis  tractavere,  etornamenta  pontificaliarecensent, 
rnirum  estsilentium  ;  tta  at  existimem  vix  ante  an- 
oum  post  Christum  natum  millesimum  mitrae  usum 
in  Ecclesia  fuisse,  quem  postea  clare  videmus  apud 
Petrum  Damiani,  serm.  i  de  dcdicatione  ;  sanctum 
Bernardum,  epist.  40;  Ilugonem  a  sancto  Victore, 
Hb.  I  de  Sacramentis.  cap.  55,  et  multos  alios,  qui 
postea  floruerunt.  Quare  non  assentior  iis  qui  dicunt 
mitrae  usum  ab  ipsis  fluxisse  apostolis,  et  antiquos 
episcopos  corona  usos  fuisse,  quodsuadereconantur 
ez  epigrammate  77  Ennodii  de  vita  etmoribus  sanc- 
ti  Ambrosii : 

Serta  redimitus  gestabat  lucida  fronte, 
Distioctum  gemmis  orc  parabat  opus. 

Ita  enim  l«^gendum  est :  Qusb  sane  nemo  est  c[ui  non 
videat  metaphorice  dici  de  pudore.  verecundia,  mo- 
destia.  gravitato,  et  similibus  virtutibus,  quae  in  ore 
hujussanctissimi  pontiGcis  emicabant,  c(u»*que  inter 
concionandum  ob  divinam  viri  eloquentiam  maxime 
efTulgebant,  quod  satis  ex  hts  verbis, 

Dlstinctum  gemmis  ore  piirabat  opus, 

manifestum  est ;  quse  eiiam  patent  ex  supcriore  dis- 

4icho 

558  Roscida  regifico,  cui  fulsit  murice  lingua, 
vore  suopingens  germina  qus  voluit. 

Nec  sane  magnum  fuit  Ambrosio  laudis  argumentum 

•  Veterem  etiam  sancli  Gregorii  imaginem,  quam 
ex  Cod.  ms.  in  limine  suee  edit.  deliaeari  curavit 
Menardus,  huc  revocavimus,  tum  ut  ea  quee  dicta 
sunt  ciaritatem  quoque  ex  ip£a  accipiant ;  tuai  quia 


A  gemmatam  in  capite  gestare  coronam  ;  quod  etsi 
convenirepossit  aiiisMedioIaniepiscopis,  quospostea 
laudat  Ennodius,  nihil  tamen  siiiiile  iliis  attribuit. 
Nec  obstant  illa  qutt»  ex  Eusebio  producuntur,  lib. 
X  Hist.  eccl.,  cap.  4,  in  Oratione  panegyrica  : 
Amici  Dei  et  sacerdotes,  qui  sacrosancto  podere  tndvr 
mento  calestiy  glorta  corona,  divina  unctione  et  sancta 
sancti  Spiritus  stola  circumvestiti.  Et  in  Apologetica 
sancti  Gregorii  Nazianzeni  :  Idcirco  me  pontificem 
ungiSy  et  podere  cingis,  capitique  cidarim  imponis, 
atque  spiritualis  holocausti  altari  admoves.  Nam  ista 
commemorantur  ad  veteris  sacerdotii  similitudinem. 
Nec  nos  morantur  lamin*^  illseaureae,  quas  in  fronte 
gestasse  ferunt  sanctos  Joannem  et  Jacobum,  tum 
quia  non  sunt  coronae,  nec  cidaris,  nec  mitra  ;  tum 
quia,  ut  in  eis  incoepere,  sic  in  eis  desiere.  Ad  iilud 
veroquod  objiciturexAmmiano  Marcellino,Iib.xxix, 
ubi  scribit  Firmumin  Africa  victum,  utsibiquodnm- 
modo  Theodosium  imperatorem  conciliaret,  signa 

B  militaria,  et  coronam  sacerdolalem  cum  caeteris  ma- 
nubiis,  qu»e  regionem  illam  depopulando  rapuerat, 
reslituisse,  ut  prfleceptum  est,  dico  locum  esse  de 
corona  sacerdotis  alicujus  ethnici  intelligendum, 
nondumomnino  tum  avulsa  gentilitate.  Coronatos 
olim  sacerdotes  gentilium  in  sacris  fuisse  norunt 
onines.  Id  planum  cst  ex  Tertulliano,  libro  de  Corona 
militis  :  IpscB  denique  fores,  et  ipsas  hostix,  et  arm, 
ipsi  ministri  et  sacerdotes  eorum  coronantur.  Et  lib. 
de  Spectaculis  :  An  Deo  plncebit  auriga  ilte  tot  ani- 
marum  inquietutor,  toi  /uriarum  mintster,  tot  statua- 
rum  yelut  sacerdos  coronatus  ;  et  sancto  ('jpriano,  io 
Oratione  de  lapsis  :  Frons  cum  signo  Dei  pura,  diaboli 
eoronam  ferre  non  potuit  ;ibi  enim  agitur  de  sacris 
idolorum.  Et  ex  concilio.  Eliberilano,  can.  55  : 
Sacerdotes  qui  tantum  sacrificantium  coronam  portant, 
nec  sacri/icant.  nec  de  suis  sumptibus  aliquid  idolis 
prcestant,  placuit  post  biennium  accipere  communio^ 
nem.  Olim  in  sacris  Cereris  hierophantes,  et  hiero- 

Q  phantides,  et  daduchus,  hoc  est  lampadem  gestaos, 
alia^que  sacrificulfle  myrtea corona cingebantur.  uiex 
Istro  refert  scholiastes  Sophoclis  ad  dldippumColo- 
nseum.  Imo  ipse  Tertullianus,  lib.  citato  ac  Corona 
militis  nejB;at  prorsus  apostolos,  evangelistas  et  epi- 
scopos  fuisse  coronatos.  quod  contrariae  sententis 
adversatur  :Non  denique,  inquit,  pa^rtarrAM,  levites, 
aut  sacerdos,  aut  archon.  Quis  vel  postea  apostolns, 
aut  evangelista,  aut  episcopus  tnvenitur  coronutut  ? 
Scilicet  tam  antiquus  doclor  ignorabat  traditionem 
apostolicam  ?Itaquefrustra  ostendunt  quidam  noQ- 
nullorum  priscorum  episcoporum  mitras,  quia  illo- 
rum  fuisse  probari  non  potest,  imo  in  quibusdam 
apparent  signa  proetentse  antiquitati  derogantia. 
Qualis  autem  Fuerit  antiquorum  mitrasicdocetauctor 
vet^ris  etjmologici :  MiTpac  xvpcGj^  oe  otto  ^a^iw^  xal 
&»apea)v  ytvopcvoi  (Txi^fooiOt,  cv  xarap^piio^ct  $\  ird^ 
oTcyavo?  pXTpa.  ^cyrrat.  Id  est  :  Mitr»  proprie  co- 
ronae  sunt  ex  fasciis  et  orariis  compactie,  per  aba- 

n  sionem  vero  omnis  coronaappellatur  mitra.  Ubi  vox 
&)y.o(&>v  corrupla  est,  pro  qua  legendum  C^papltav^  ut 
legitur  apud  Eustathium  in  Iliadem  A.  ^duevoi  orc 
uiTpat  xvo(&>(  0(  aro  ^aTX(fiJv  xal  &)pap(«uv  ortf^avoc, 
id  est,  dicentes  mitras  esse  ex  fasciis,  et  orariis 
composita^.  Oraria  autem  sunt  textilia  qusedam 
oblonga.  V  ide  quam  dispares  sunt  hodiernae  mitrae 
pontificum. 

948.  Flamineato,  Id  est,  sacris  vestibusinduto.  Ut  au- 
tem  quae  supra  dicta  sunt  clariora  sint,  hic  damus  vete- 
rcm  imaginem  sancti  Remigii  *  exCodiceRhemensi. 

elegantior  sancti  doctoris  effigies  initio  primi  operum 
omnium  voluminis  apposita,  hanc  in  limine  hujua 
tomi  prohibet  incidi,  utpote  minus  comptam,  solius* 
que  explicationis  gratia  depictam. 


IN  S.  GREGORll  LtRRUM  SACItAHENTORUM  NOtA. 


lificeinadatUrecanconiiUnlium.eiqiieasgisleDliun). 

9ii0.  Btii  non  preibyUr  tt  diaeonia.  Id  esl,  elsi 
qaidsm  non  Bint  presbyleri,  nec  diaconi. 

99t.  /innumtt  rfiitropj  ineohatantiphonam.tiaXaxti 
utisHissis  aibil  incLpi  acanlure,  niai  ab  episcopo 
pnecipiatur. 

95*.  Suseipe  confesiionem  mtam,  etc.  Haec  Confes- 
■ionis  rormula  liabelur  eliam  in  nDliquisaimo  Codice 
nu.  bibliot.  Corb..  qui  inscribitur  (jrdio  0--ationuint 
ID  Codice  Tiliano,  el  Missa  ab  [llyrico  edita.  In 
eadem  Missa  lllvricialtcra  babelunii  huDcmoduin  : 
Con/Ueor  libiptecala  mea,  xlrrae  Pontifex,  el  tanclo- 
rum  minitier,  el  veri  labemaculi  Saeerdos,  etc.  Cujus 
initium  nolandum.  quia  olim  cjusmodi  ConfessioDes 
ab  hoc  Terbo,  Confiltor,  ducebant  exordium,  el  qui 
hoc  Tocahulum  proferebant,  tundebant  pectus,  ut 
videre  est  Bpudsanctum  AuRUslinum,  Eerm.8,  de 
Terbis  Uomini  secundiim  Matthccum  :  Sfculut  tit 
tliam  toKut  lunsioni*  peclorit,  audilo  scilictt  qiiod 
Dominut  ail.'  Conbleor  tibi,  Taler,  in  ipso  quod 
umuit,  ConOteor,  pectora  luludislis.  Tundere  auttm 
pielut  quid  ett,  nift  arguere  quod  latel  in  peclore,  el 
tvidinlt  puUu  occutlum  caMgare  peccalum  f  Quare 
hae  fecitlit,  niii  quta  auditlit  i.oBRiear  libi,  faler. 
Con/Ueor  audhlit  qui  conflelur  non  atlrnditlis.  Nune 
ttro  advtrlite,  si  CoB&leor  C/irislutdixil.  a  quo  etl 
longeomut  ptccnlum.  iVon  solius  peccnliirit,  ird  eliam 
hudaiorit.  Ex  longo  enim  haliitu  lundendi  pMoris 
cum  in  Confessionc  hnc  Tocabulum  proferebanl.  ut 
primum  illudaudierunt.  sua  peclora  lutudcrunl.  Huc 
spcctat  illudejusdeiu  Augujiini  tractatu  dc  Disciplina 
Chnsliaon,  cap.  90  :  Ei-ubcscamut  laltem,  confile- 
mur,tlptceaUir>ttundamu^,nonuliuperper.cala  noslra 
pavimenlum  solidemus.  5G0  ^'^"^  9"'  tun'Hl  ptclut 
tl  noneorrigilur,  lolidatpeceafa.nonlollil.  Tundamut 
ftttut,  tt  eadamtu  not,  tl  corrigamur  a  «tAis. 


A      9S3    Pialmus.  Domine,  probasli  I 
934.  Inlerim  qnoque  osculetur  c 


presbytcros  el  diaconos,  in  Ordine  Komano  I,  pres- 
bjleri,  sive  diaconi,  osculantur  manus  pontiGcis. 

9S5.  Stniitre.  Id  est,  a  slnistra. 

95ti.  Dextre.  Id  est.  a  deitera. 

957.  Episcoput  tigno  digili  tui.  Locus  corruplus, 
et  mutiliis,  lege  ;  Epitropo  signodigiti  tui  autiuente. 

958.  Ittdiqnum  >ne,elc,  HotcApofogia  exslatetiam 
in  Missa  a  Malbia  Illjrricoedita,  ibiquc  recitalur  in 
altari  a  poatilice  post  Confessioiiem. 

959.  El  tunc  incipiat,  Gloria  in  ercelti*.  Nota  incipi 
hjmnum  Gloria  inexceltit  a  ponlifice,  Idqueeiaati- 
quo  more.  ut  Tidemus  in  Vila  Caroli  Magni,  auctore 
Sangaliensiquodam  monacho.  cau.  30,  de  quodam 
episcopo:  Cumque  priemis^JS  meloiUii  juxla  minitle- 
rium  suum  impnnere  debuistel  hymntim  anffelieum. 
Idem  videre  e»t  in  primo,  el  tertio  Ordine  Homano, 

B  qui  mos  bodicperseTcral. 

960.  [^gat  Epiiloiam.  Olim  io  mullis  Ecclesiis  lec- 
lioni  Epistolffi  prophelicaleclio  pripmitlebatur,  ul 
videre  est  apud  sanctum  Grcgonum  Turonenseni, 
lib.  I  Miraculorinn  sancli  Mnrtini,  cap.  5  :  Cui  eele- 
brantifesta  dominici  diei  itta  erat  eon^-ueludo,  ut 
venittis  leetor  cum  Ubrononanlealef/ere  prxtumeret, 
quam  sanrlHi  nulujuisitiel.  Farlum  aulein  ett  Ht  illa 
qQ\  Dominiea,  prophrlira  leelwiie  jain  lerla,  anle 
altaiium  tlanle,  qui  lcrliiinem  brali  l'auii  jtrnfer- 
rel.  et--,.  Hoc  eliam  clanim  csl  e\  raraphrasi  Geor- 

Sii  Pachjmeris,  qui  eiponens  hoc  sancti  Uionj|sii, 
ierarch.  Eccles.  cap.  3,  ttytv/pifoiv  Jtirijv  «ii<<- 
7v',«ri;.  id  est,  leC.io  tabularum  sanctarum  Scrtp- 
tuarum,  sic  scribit :  'E5a(  ^i  Ji»  t»!»  «naOyuffT»™ 
(Toiirovf  yif  liyii  liiToupyoui)  riv  flitwv  ypafiiii,  ti» 
npsfqniw*,  roti   ■mBsToitou,  tou   Sifau    tvayfiiin  i^ 


547 


IN  S.  GREGORIl  UBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiG. 


8iB 


ovocyvoio^t;  ylvstut,  id  est,  deinde  per  leclores  (illos 
enim  yooat  iilurgos,  id  esl  ministros)  divinarum 
Scripturarum,  prophetiarum,  Aposloli,  et  divini 
Evangelii  Bt  lectio.  Ex  quibus  duobus  locis  conlir- 
matur  id  quod  supra  diximus  leclorum  olim  partes 
fuis^e  legere  Epistoiam  et  Evatigelium  in  Missa. 

9ii{.  Hesi),  H(ec  dies.  Responsoiium  hoc  loco  est 
Gradale.  Olim  Psalmus,  ut  clarum  est,  cantabatur, 
ex  sancto  Auguslino,  serm.  40,  de  verbis  Apostoli  ; 
Hoc  de  aposoltca  lectione  percpitnus ;  detnde  canta- 
vimus  Psalmutn,  exliortantes  nos  invicem  uua  uno  cor- 
dedicentes  :  Venite  adoremus,el  prosternamur  ei,  et 
fleamus  coram  Domino  qui  fecit  nos,  etibi  prievenia- 
musfaciem  ejus  inConfessione,  et  in  i'salmisjubile- 
mus  ei.  Post  hxc evangelica  lectio,  Sermone33,deVer- 
bis  Domini  secundum  Lucam  ;  In  apostolica  lectione 
aratiae  aguntur  de  fidegentiutn  ;  in  Psalmo  diximus  ; 
Deus  virlutum  converte  nos  ;  oslende  faciem  luam, 
etsalvi  erimus.  Serm.  7,  de  Verbis  Aposloli  :  Apo 
stolum  audivimus,  Psalmutyi  audivtmus,  Evange- 
lium  audivimus  ;  consonant  oinnes  divinx  le- 
ctioms.  Serm.  49,  de  Tempore  :  Audivimus  aposto- 
licam  lectionem.  Et  paulo  post,  Audtsabnum  Pinte- 
r iora  dicentem,  Tiui  soli  peccayi ^  Audistis  et  Evan- 
gelium  tstis  tectionibtis  conrordare. 

962.  Jube,  Domine,  benedecere.  Id  est,  velis 
benedicere,  id  est,  benedic.  Nam  jubere  est  ali- 
quando  velle,  ut  notat  Nonius  Marcellus,  cap.  4. 
Quemadmodum  ad  nulum  episcopi,  seu  presbyteri 
celebrantis  legebatur  olim  Evangelium,  sicut  hodie 
consuetudo  perseverat,  sic  oiim  Epislola  nisi  ad 
episcopi  aut  presbyteri  Missam  facientis  nutum  non 
legebatur,  ut  patet  ex  lib.  i,  sancti  Gregorii  Turo- 
nensis,  de  Miracuiis  sancti  Martini,  cap.  5  :  Cui 
celebranti  festa  dominici  diei  ista  erat  consuettido,  ut 
veniens  lector  cum  libro  non  antea  legere  prsesumeret 
quam  sanctus  nutujusstsset.  Factutn  autem  est  ut  illa 
uominica,  prophelira  lectione  jam  lerta,  ante  atta- 
rtum  stante  qui  lectiotiem  beati  Pauli  proferret^  etc. 
Et  paulo  post  ;  Excitaverunt  dicentes,  jam  hora  prx- 
teriiti  jubeai  Dominus  lectori  lecttonem  tegere. 

963.  Adtiunttatiti.  Lcgc.Ad  nuntiandum 

964.  Maria  Magdalctie.  Hic  mos  hodie  perse- 
verat,  ut  primo  die  HaschoB  legatur  Evangelium 
secundum  Marcum  ;  olim  tamen,  id  esl  tempore 
sancti  Augustini,  saltem  in  Alrica,  primo  die  iege- 
batur  Evangelicum  secundum  Matthseum,  altero  se- 
cundum  Marcum.tertm  secundura  Joaimem  ;ettota 
ilia  octava,  ut  etiam  hodie  Gl,  resurrectio  secun- 
dum  omnes  Evangelistas  reciiabalur.  Id  teslalnr 
sanctus  Augustinus,  serm.  144,  de  Tempore:  /?e- 
surrectio  Dommi  nostri/esuChristi,  et  hodie  recitata 
est,  sed  de  altero  libro  Evangelit,  qui  cst  sectmdum 
Lticam,  Primo  enim  lecta  est  secundum  Matihceum, 
hestema  autem  die  secutidum  Marcum,  hodie  se- 
cundum  Lucam.  Sic  habet  ordo  evangelistarum, 
sicut  enimpassio  ipsius  ex  omnibus  evangetistis  con- 
scriptaest^  sic  diesistiy  septem  vel  octo durant  spatium^ 
ut  secundum  omnes  evangelistas  resurreciio  recitetur. 

965.  Et  omttes  post  illum,  Clerici  videlicet. 
Nota  hoc  loco  nullum  cantari  Symbolum,  cujus  in 
nostris  Sacramentariis,  tam  editis.  quam  mss., 
nulla  fit  mentio^  neque  etiam  in  Ordine  Tiliano, 
quemadmodum  nec  apud  Alcuinum,  Amalarium, 
Rabanum,  qni  enucleate  de  ordine  Missip  scripse- 
runt,  neque  etiam  apud  Uemigium  Antissiodoren- 
sem  ;  sic  enim  ait  cap.  4,  de  celebrarione  Missee  : 
Post  recitatum  Evangetium  iterum  sncerdos  pofmlum 
salutat.  Fuitquideai  illiususus  5Q2''^^^^cl^^ii^^i^^^* 
quorum  Grrpcorum,  ut  oonstat  ex  sanclo  Dionvsio, 
cap.  3  HierarcliiHe  ecclesiasticse,  cum  proferens 
diversas  opiniones  circa  hymnum.  qui  in  sacris 
mysteriis  cantatur,  sic  ait  :  T6v  Gptvov  6i  toOtov, 
oiuvj  upvo^.oyiav  x«).ouo"tv  oi  $i  t6  Tpri(Txiiaq  ffOfxSoXov, 
aUol,  w;  otuat,  OftoTioov.  Upotpyitxiiy  gv;<a^to-T'av, 
id  est,  huDc  autem  hymnum  alii  laudis  canticum, 
{tlii  religionis  Symbolum,  alii,  mea  quidem  sen- 


A  lentia,  divinius,  Hierarchicam  Eucharistiam.  At  io 
Ecclesia  l^oinaoa  illius  usas  non  fuit  ante  annuin 
Ghristi  1014,  tesle  Bt-rnone  Augiensi,  cap.  2  lii>ri 
de  quibusdam  rebus  ad  Missam  pertinentibus  :  Nam 
si  ideo,  ut  StVpe  dictum,  illutn  angelicum  hymnum 
prohibemur  in  festivts  dicbus  catiercy  eo  quod  Homa- 
noium  preshyteri  tion  sohnt  eum  cantare,  posstmus 
simili  modo  post  Erangelium  Symbolum  rettcerc  quod 
liomani  usque  ad  h:ec  tempora  divas  memorix  Henrici 
imperatoris  ntUlo  modo  cecinerutit.  Sed  ab  eodem  in- 
terrogaticur  ita  agerent^  me  coram  assistente,  auditi 
eos  hujusmodi  responsum  reddere,  videlicet,  quod 
Romana  Ecctcsia  non  fuisset  atiqnando  ulla  haeteseos 
fxce  infecta,  et  ideo  mayishis  necessarium  esse  iilud 
Symbotum  saepius  cantando  frequentarey  qui  aliquando 
uUa  hseresi  potuerutit  maculari.  At  Dottiitius  imperator 
non  antea  aesiit  quam  omnium  consensu  id  domino 
Benedicto  apostolico  perstiasit,  ut  ad  publ/cam  Mis- 
sam  itluddecantaretit.  Ha3c  Berno  prsefatus.  Nec  esl 

B  quod  aliqui  respondeant  Bernonis  verba  esse  de 
Symbolo  Constantinopolilano  vel  Nicfeno  inlelli- 
genda.  Nam  situm  Romae  fuisset  Sjmboli  a-icujus 
usus,  tenebalur  Bernodicere  de  quo  Symbolo  im- 
peralor  pontificem  Romanum  rogasset.    Ncc   facit 

?uod  opponunt  ex  Rufino  in  exposilione  Svmboli  : 
n  Ecctesia  tamcn  arbis  liotnas  Itoc  tion  Jepreheu- 
ditur  factutn,  qaod  ego  proptereji  esse  arbitror  qtiod 
neque  liwresis  utla  illic  sumpsit  exordiutn^  et  mos  ibi 
sercatur  antiquus,  eos  qui  graliam  baptistnatis  stisce- 
pturi  sutit,  pubtice,  id  est  fidelium  populo  amliente 
Sumbolutn  reddere.  Non  enim  ibi  agitur  de  recita- 
tione  Svmboli  in  .Missa,  sed  de  recitatione  Symboli 
a  catechumenis  audiente  populo.  nbi  et  ratioDem 
reddit,  quare  Ecclesia  Romana  Symbolo  aposlo- 
lorum  nihil  nddiderit.  ConOrmatur  nostra  seuteDtia 
ex  Codicibus,  et  auctoribus  initio  citatis,  et  ex 
duobus  OrdinibusRomanis  apud  Hittorpiura,  nempe 
in  tertio  :  Finilo  Evangetto  dtcit  pontifex  Pax  tioi, 
Q  Dominus  vobiscutn,  et  cum  Spiritu  tuo.  Et  in  quarto  : 
Postquam  finitum  fuerit  Eyangelium,  dicit  pontifex 
Pax  tibin  Dominus  vbbiscutnySequiturresponsio.Et 
cutn  Spirttu  tuo.  At  in  secundo  Ordine  apud  eum- 
dem,  dicitur  tantum  Symbolum  cum  pontifex  non 
vult  concionari.  Quare  non  audiendum  esse  puto 
Walfridum,  qui.cap.  2i,  de  Rebus  ecclesiaslicis, 
scribit  usum  canendi  SymboliConstantinopolitani  io 
Missa  Romana  a  Graecis  manasse.  Hispani  illud  in 
Missa  cantare  cceperunt  in  concilio  Toletano  iii, 
can.  2,  in  decretis  concilii,  sub  Recaredo  rege,  in 
quoGothi  hseresim  Arianam  ejurarunt. 

966.  0/emus.  Tunc  inciptat  Offertorium.  Hic  in- 
vilat  Ponlilex  populum  ad  Orationem,  qui  tamen 
non  dicit  Orationem,  quod  notat  Alcuinus  lib.  de 
Offic.  eccl.,  cap.  de  Celebratione  Miss<e  :  Et  in 
vitat  Hluin  secum  pariter  ad  Orationem  dicens  Ore- 
mus.  Sed  ticet  apud  nos  tunc  Collecta  inter  Offeren- 
datn    et     Evangelium    non    dicatur,   apud   Crxcos 

yv  tamen  dicitur.  Id  quod   dicit  Alcuinus   de  Grfficis 
videtur  in  liturgia  sancti  Joannis  Chrysostomi,  in 

Sua  inter  OfTerendam  et  Evangelium  dicunturplures 
•rationes  a  pontifice. 

967.  Eerra  tremuit.  Olim  ante  Oblalionem  in 
Africa  canebatur  Psalmus  ;  quod  incaepil  Garthn- 
gine  tempore  sancti  Augustini,  ut  ipse  testatur 
iib.  11  Relractationum,  cap.  11  :  Morem  qui  tunc 
esse  apud  Carthaqitwm  coeperaty  ut  hymni  nd  al- 
txredicerentur  de  Vsaimot^m  libro  sive  ante  Obla' 
tiohem,  elc. 

968.  O.ilatione  recepta.  Quam  pro  sui  commu- 
nione  est  consecraturus  sacerdos. 

563  ^^^-  ^^^^  <''"«»  Processione.  Id  est,  cum 
presbyteris,  diaconis,  subdiaconis  et  cseteris  clericis, 
qui  et  assistunt  iii  altari. 

970.  Manicas,  Id  est,  chirothecas. 

974.  Lavetque  manus.  Lectionibus  peractis  et 
oblatione  facta,  facturus  pontifex  divina  mysteria, 
lavat  manas  ex  antiquo  more,  quem  videre  est  apud 


JSt^ 


S49 


IN  S.  GREGOftll  LmRUM  SABRAMENTORUM  NOT^. 


650 


Forlunatum.  In  Vita  sancti  Marcelli  episcopi  Pari-  A  locum  esse  intelligendum.  quod  probare  nitifur  his 
,*„.  j  £».•-.„  F^.j    »r        I  >    ..  i        paulo  post  sequentibus  verbis  :  Cumqueunivermqux 

dantur  pupillis  et  viduis  confevantur,  (iiiaelamenejus 
opinioni  adversanlur. Nam  si  universa  qua*  dantur 
conferunlur  viduis.  pupillis  cl  pauperibus,  qui  ficri 
potest  ut  ea  benedicanlur  in  usuin  eulogiarum,  quaB 
per  tolam  dioecesim  omnibiis  fidolibusdislrihucndaB 
miltuntur  ?  Prceterea  verba  illa  dicunlur  de  vidua 
illa  a  Ghrislo  laudata,  quse  olim  duo  miuula  miserat 
in  gazophylacium,  ut  palet  ex  antecedenlibus,  et 
etiam  his  sequenlibus,  dal  illa^  quam  oportebat  ac- 
n/)^rf?.  iiaque  in  supra  cilato  loco  sancli  Gypriani 
apparet  oblatioduplex,  ima  consecranda  in  corpus 
Christl,  altera  benedicenda  ad  usus  pauperum,  ut 
indicant  isla,  qux  rorbonam  omnino  non  respicis, 
Quare  utdemonstrel  amplius  divitis  avarilinm,  non 
tanlum  ci  exprobrat  quod  nihil  mitlat  in  corbonam 
ad  usum  pauperum»  sed  eliam  quod  de  oblatione 
pauperes  cominunicet.   Et   ita   eiiam    capiendusest 


siensis  (Apud  Surium  Kal.  Novemb  )  :  Itaqurcumsub 
diaconnli  nitntsterio  fuugeretur^  indie  Epiphaniorum, 
haunens  aquam  de  flncio  ^equanx,  dum  oeato  Prudcn- 
tio  episco/to  manibus  abluendis  ojferret,  mutalis  clemen- 
tis,  Vifii  sa/jor  inrentus  est  ;  quo  viso,  obstupefurtus 
panlifrx JHSsil  ex  ipso  urceo  in  calicem  sarrum  fun- 
di,  unde  universus  populus,  AJissa  cetebrata,  ad 
eommuntonrm  accepit.  Et  infra  :  Itaque  cum  vir 
sanctissi^nus quodam  vice  ex  of/iciisui  seroitute  aquam 
manibus  venerabili  episcopo  ponexisset,  mox  inde 
halsama  coepere  fragare,  Apud  Graecos  non  solus 
episcopus,  scd  etiam  circumstantes  altare  presbyteri 
manus  lavant^  ut  liquet  ex  catech.  5,  mystagogica 
sancli  (>jrilli  llierosolymitani  episcopi  :  'Eupvxars 
Tocviiv  Tov    <?ty!xovov  Tov  Vr^a76ae  ^idovra  tw  isoct,  xae 

TOt{    XUX^OUTC  TO    GuTtaOTTjpfOV    TOL»     BtoO    7rp2T€uTfOOt;. 

Idest:    Vidislis  igitur   diaconum   aquam    manibus 
layandis  porrigentem  ponlifici  et  circumallareslan- 


tibus  presbyleris  ;  et  sancto  Uionysio,  cap.  3  Ecclc.  B  locus   sancli   Augustini,  serra.    215,  de  Tempore  : 


Hierar.  :  Kat  vc^auevtuv  t«5  X^^°*»  O^ari  tou  isoao;^ou 
xac  Tdjv  tipsoiv.  Id  est^  postquam  pontifex  et  pros- 
bjteri  manus  laverunt.  Id  autem  fiebat  in  Symtto- 
lum  puritatis  animae  qu»  tanta  mysleria  traclanda 
reauiritur. 

9:2.  Et  omnis  processio  o/ferat  sibi  oblationem. 
Olim  in  Missa  communicaturi^  seu  clerici.  seu 
laici,  ad  hltarc  suam  Oblationem,  hoc  est  panem  et 
Tinain  ad  sui  communionem  ofTerebant,  utclarum 
estex  conciiio  Matisconensi  w,  can  4  :  Propteren 
decernimus  ut  in  omnibus  Dominicis  diebns,  altaris 
Oblatio  ib  ontnibus  viris  et  mulieribus  offeratw\  ut 
per  has  immoiationes  percatorum  suorum  fascibus 
careant,  et  cum  Abel  et  ceeteris  juste  olferentibus  pro- 
mereantur  esse  consortes .  Exjoan.  Diacono,  in  Vita 
sancti  Gregorii  pap8e^  lib.  ii.  cap.  41  :  Mntrona 
quaedam  divo  Gregorio  pei'  stationes  publiras  Missarum 
solemnia  c^lebranti  solitas  oblationes  obtulerat  ;  cui 
post  mysteria  tradiiurus  cum  diceret :  (^orpus  Domini  q 
Dostri  Jesu  Christi  conservet  animam  tuam,  lasciva 
suhrisit,  Itle  vero  dexteramabejusore  convertens  par- 
tem  illam  dominici  corporis  super  altare  deposuit. 
Expletis  vero  Missarum  solemniis  coram  populoin- 

Suiswit  quamobrem  corpus  dominicum  sumptuia  ri- 
ere  prmumpserit»  At  illa  diu  mussitans  tandem  pro- 
rupit^  quia  panem,  inquiens,  quem  propriis  manibus 
me  fecme  cognoveram,  tu  corpus  dominicum  perhi- 
bebas.  Id  etiam  notum  est  ex  sancto  Gregorio  Tu- 
roneDsi,  libri  de  Gloria  confessorum,  cap.  65.  ubi 
refert,  quodmulier  quaedam  pro  defuncti  maritisui 
requie  semper  sextarium  gazeti  vini  praebuit  tn  sa- 
erificium  basilicae  sanrtm  ;  sed  subdiaconus  uequam 
reservans  gulse  gazetum,  acetum  vehementissimum  of- 
fertbat  in  caltce,  multere  non  semper  ad  communi- 
candi  gratiam  accedente.  Tandem  revelata  subdia- 
coni  fraude  a  viro  nocte  per  visum  mulierem  ad- 
monente  :  Experrecta  admirans  visionemy  eamdemque 


Oblationes,  qux  in  nltario  consecrantur,  olferte, 
Eritbesrere  debrt  homo  idoneuSy  si  de  atiena  oblatione 
commnnicaverit.  Hsec  doctrina  patct  eliam  ex  ca- 
none  6  concilii  Tolctani  xvi,  ubi  danmans  eos  qui 
rotundamcrustulam  sumptain  de  panibus  suis  usi- 
bus  prapparatis  cum  vino  et  aqua  otTerebant  sic  sta- 
tuit:  Unde  temerita  is  hujus  aul  nesricitise  cupientes 
terminum  ponere.  id  unitalis  nostrce  delegit  con- 
ventus,  ut  non  aliter  panis  inuLtari  bomini  sacer- 
dotali  Benedictione  sanrtificandus  proponatur^  nisi 
integer  et  nitidus  qui  ex  studio  fuerit  prwparatus, 
neque  grande  aliquid,  sed  modica  tantum  oblata, 
serundum  quod  ecclesiast>ca  consuetudo  retentat. 
Eratautem  ille  panis  rotundus,  circularis  formce, 
ut  clarum  est  ex  Epiphaoio,  in  Ancorato,  circa 
medium  :  T6  fxsv  ydp  iari  frrpoyyulo^i^  id  est,  hoc 
enim  est  rotundae  formse,  inquit.  cum  ibi  de  pane 
qui  inaUari  sanctificatur  agit ;  et  ex  Isone,  cap.  3 
de  Miraculis  sancti  Othmari  :  Panis  rotutx,  quce 
oblatae  dicuntur. 

973.  Et  ad  ultimum  incensum.  Subaudi  oPfe- 
ratur  a  pontifice.  juxta  antiquum  morem,  cujus 
meminitsanctus  Hippolylus  in  libro  de  consumma- 
tione  mundi,  et  de  Anticbristo :  Ilfvdova-t  ^i  xal 
cxx).u(7tai  TTtvOo?  fteya,  ^toTt  ovti  npofTfopd,  ovtc 
Qxjuiaua  fXTsXsttat,  id  est,  lugebunt  etiam  Ecclesiae 
luctu  magno,  quia  necoblatio,nec  suffitus  fiat.  Et 
sanctus  Ephrsem,  in  suo  testamento :  Oro  vos  guoque, 
ditecttssimi,  ne  cum  aromatibus  mesepeliatis.  Et  paulo 
post  :  Date  vaporationem  fumi  bmi  odoris  in  domo  Do- 
mini  ;  me  Orationibus  vestris  comitamini  et  aromata 
Deo  offerte.  Etsanctus  Ambrosius,  in  cap.  i  Lucie  ; 
Utinam  nolns  quoque  adolentibus  altaria,  etsacrificium 
deftventibus  assistat  angelus^  imo  frsebeat  se  videndum, 

974.  Susripe,  quiesunius,  Domine,  etc.  Videlur  Pri- 
masius,  in  cap.  4adHebr..adhancorationem  respi- 
cere,  cum  scribit  .*    Unde  sacerdotes    Ecclesiw  altari 


oblivioni  non  tradens,  ad   matutinum  secundum  con  d  assistentes  dicunt  :  Suscipe,  Domine,  prer.es  populi  tui. 
tueiudinem  surrexit.   Quibus  expletis   celebratisque      Per  Dominum  nostrumJesumChristumFHiumtuum. 


Missis,  accedit  ad  poculum  salutare,  quas  tam  fervens 
acetam  hausit,  ut  putaret  dentes  excuti.  Vides  ergo 
manifeste  vinum  in  sacrificium  oblatum  fuissc  pro 
saDctaeommunionesanguinis  Christi.  Et  ita  capien- 
dusestiocus  sancti  Cypriani,  lib.  de  Operibus  et 
eleemosjnis  :  Locuples  et  divts  es,  et  Dominicum 
eelebrare  te  credis,  quse  corbonam  omnino  non  re- 
spicJSy  quw  Dommicum  sine  sacrificio  venis,  quae 
partem  ae  sacrificio  quod  pauper  obtulit  sumis  ;  et 
ita  Tulgo  explicatur  hic  iocus.  Quare  non  assen- 
lior  cuidam  viro  docto  qui  scripsit  lorum  hunc 
intelligendum  esse  de  iis  qufe  offerebantur  ad 
ahare  in  usum  pauperum.  et  eulogiarum  qute 
mittebantur  Chrislianis  5^4  P^''  diversas  parce- 
cias,  quas  accipiebant  in  signum  communionis  in 
ODa  eademque  fide  cum  suo  episcopo,  et  ita  hunc 


Oratio  autem  dicitur  ante  Praefationem  ex  more  an- 
tiguOj  quem  tan^it  sanctus  Augustinus.  serm  75.  de 
Diversis  :  Primo  inquit,  post  Orationem  admonemini 
sursum  habere  cor. 

975.  Diaconum.  — Idest,  diaconorum,  a  rectodia- 
con^  in  dativo  plurali,  diaconibus. 

97rt.  Deus,  qui  non  morlem,  cic  Est  Apologia  quae 
in  Missa  a  Matthia  Illyrico  edita  dicilur  etiam 
hoc  locoa  pontifice  :  Tunc  incipiat  Serreta  ;  quibus 
finitis,  et  t^rcefntione  dirta,  quando  alii  sanctus. 
iianctus,  Sanrtus  decantant,  hpec  Oratio  cursim 
dicenda  est  a  sacerdote  :  Domine  Deiis,  qui  non  mor- 
trm,  sed  pcenitent  am  desideras  peccatorum^c. 

911.  Benedirtio  cnrnis.  —  Habetur  in  Ordine  Ro- 
mano,  quam  in  eodem  Ordinc  565  Pi*^^^^^^*  '^S^^ 
Benedictio.  In  eodem   die  Pascha3,  in  Euchologio 


•  lo  vet.  Sacram.  Gallic.  legiiuT  :  Benedictio  ad  agnum   benedicendum  inPascha;  quam  sequitur  Ben^*> 
dictio  omni  creaturx  pomorum,  fortasse  pro  omnis. 


551 


IN  S.  GREGORir  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


552 


Graecorum  exstat  efiam  Benedictio  carnis,  quam  se- 
quitur  Benedictio  casei  el  ovoruui. 

978.  Inle  pvcpcaoens  quod.  Legendum  videtur/nJe 
praecarens  quando. 

979.  Et  prseveniat  sihi  Leg^ndum  videtur  :Et  prge- 
veniat  ibt,  iiempe  ad  illa  verba  :  Perqxiem  omnia,  Do- 
mine^  semper  hona  creas,  etc,  ut  ex  sequentilius 
liquet. 

980.  Subleocms  caltcem  in  eonspectu  Domini.  Juxta 
antiquum  morem  diaconus  primarius,  seu  archidia- 
conus,  cum  dixerit  pontifex  haec  vcrba,  per  ipsum, 
et  cum  ipsoy  levabat  calicem,  et  tenebal  eum  exal- 
tans  coram  pontifice,  ut  videre  est  in  primo  Ordine 
Romano  :  Cumdixeril  Per  quem  haec  omnia,  l)o- 
mine,  erigU  se  archidiaconussolus ;  etcum  dixerit  Per 
ipsum  et  cum  ipso,  levat  cum  offertorio  calirem  per 
ansas,  ^l  tenet  exaUansillum  juxtapontificem,  Ita  in 
3  et  40rdinibus,  cum  dixei^it  Per  quem  omnia,  Do- 
mine,  surgii  archidiaconus  solus;  cum  dixerit  Per 
ipsum  etcum  ipso,  levat  archidiaconus  cum  offertorio 
calicemper  ansas,  elc.  CaBlera  vide  infra  in  notis  ad 
ritum  celebrandse  MissaeJoannisAbrincatensis.Nunc 
vero  in  Ecclesia  Latina  simul  atque  panis  et  vinum 
consecratasunt,  levantur  in  altum,  ut  a  populo  cir- 
cumaslante  adorenlur;  quem  rilum  non  puto  adeo 
cssc  antiquum,  cum  in  nostris  Sacramentariis  mss. 
et  excusis,  etapud  Pamelium,  nihil  simile  reperire 
sit,  cjucmadmodum  nec  in  veteribus  Ordinibus  Ro- 
manis,  nec  apud  Alcuinum,  Amalarium,  Walfridum, 
elRabanum,  quiordinem  Miss^  enucleate  persecuti 
sunt ;  ne(jue  apud  Micrologum,  qui  ineadem  mate- 
ria  egregiam  opcram  navavit,  quod  luce  meridiana 
clarius  est  ex  cap.  15  libri  quem  ille  scripsit  de  ec- 
clesiasticis  Observationibus :  Deinde  vanis  in  manus 
accipitu>\  et  antequam  reponatur  in  altari,  benedici- 
tur  ;  item  et  calix  elevatus  ante  depositionem  benedi- 
citur,  Nam  et  ipse  hominus  in  Evangelio  utrumque  le- 
gitur  benedixisse,  antequam  dimitteret  emanibus.  Ac- 
cepta  enim  in  mambus  benedixit,  postea  dis*ipulis 
dedit,  Item,  ubi  dicitur  :  Uostiam  puram,  Hostiam 
sanctam,  Uaec  iile ;  qui  sane  hunc  ritum,  si  ejus 
tempore  vi^uisset,  nun(|uam  prtetermisissel,  gui  po- 
stea  elevationis  corporisquae  fit  simul  cumcaiice,an- 
tequamOratioDominicareciletur,  mentionem  facit  : 
Et  cum  dicimusPev  omnia ssecula  saeculorum, cor|n«« 
cumcalice  levamus.  Idem  clarius  patebit  ex  cap.  23 
ejusdem  auctoris.  Kxcipienda  est  Missa  Mozaraba 
(sitamen  es  nihil  additum  fuerit)  in  qua  duplex  ha- 
betur  IJosUaB  elevatio,  prima  statim  post  consecra- 
tionem,  altera  subscquitur  haec  verba  :  fidem  quam 
corde  credimus,  ore  dicamus.  Graeci  et  caeteri  Orien- 
talcs  attollunt  corpus  Christi  post  Orationem  Douii- 
nicam,  aliasque  preces^  communioae  statim  subse- 
cutura.  ut  monifestum  est  ex  lilurgia  sancti  Jacobi: 
Diaconus  cum  timore  Dei  :  Atfendamus,  6  itpixt;  ui^wv 
To  ^fiijoov  liyei  xad'  «avrov  'Ayte.  etc.  id  est,  sacerdos 
elevans  donum  dicil  apud  seSanctCy  etc.  Et  ex  litur- 
gia  sancti  Joanis  Chrysostomi  :  Cum  autem  diaconus 
viderit  sacerdotem  extendentem  manuSy  et  tangenlem 
sanctum  paneni,  Trpo;  t6  Troc^Qorat  Tiiv  0'j/fia(7(y,  (x^ovsr, 
n/Jbo-^^w^txcv  xat  Upiy;,  Ta  oiyiv  TOt?  ayiot;,  id  est,  ad 
faciendam  elevationem^  clamat  Attendamus  ;  et  sacer- 
dos,  Sancta  sanctis.  Haec  enim  omnia  ibi  sequuntur 
Orationem  Dominicam  et  nonnulias  preces  ex  sanc- 
to  AnastasioSmaita,Orat.  de  sanctaSynaxi,qui  post- 
quam  mentionem  fecit  Orationis  Oominicfie  subjun- 
gii-.Hxc  dicamus  (videlicet  dimitte  nobis  debita.sicutet 
no$,  etc  )  Hxc  quottdie  precemur,  dum  Iremendae  syna- 
xi  assistimus  quod  cognoscens  sacerdos  po^^t  consecra- 
tionem  sacrificii  iltius  incmenti,  ovu^oi  tov  a^rov 
t:5;  Cw^O;,  xai  Traffiv  avTov  CTrt^ctxvugt.  Etra  fcoyzX  SKk" 
xovo;,  xa£  Xiysi.  Ilpoo-^^wcisv.  Id  est :  Et  panem  vitx  in 
altum  elevaty  et  ipsum  omnibus  osiendit.  Deinde  excla' 
mat  diaconus,  et  dicit  Attendamus.  Quod  ex  scquca- 
libus  verbis  confirmalur  :  5^6  ^'^*  eTraysi  6  tEjoev; 
riQfw;,  x«i  yjytt,  t«  ayta  Tot;  ayiot;.  Id  est  :  Deinde 
8tatim  subJQOgit  sacerdos  etdicit :  Sancta  sanctis. 


A  Nam  haec  verba  sanctus  Cjrillus  Hierosolvmitanus, 
catech.  5  mystag.,  scribit  expleta  Oratione  Doininica 
a  ponlifice  proferri :  Tum  expleta  oratwne dictt  Amen^ 
obsignans  per  umen  (quad  significal  fiat)  totam  hanc 
quam  a  Deo  didicimus  Orationem,    fisra  raOra  Isyn 
ts^su;-  Ta  ayiaTot;  ayiot;,  id  est,    sacerdos  postea  di- 
cit :  Stincla  sanclis.  Idem  etiam  coiliffere  licet  ex  his 
Geor^ii    Codini  verbis,  libro  de  ofnciis  aulae  Con- 
stantmopolitanfle :  Rursumque  ad  anabathrum  veniens 
sedet  imperatOTy  avtora^evo;  ^ovov   ev  re  t^  avayvua-ei 
ToJ  aytov  dT^aSoXou,  xai  ev  t^  tou  HATEP  HMUN  0  EN 
T0I2  OYPANOI2  Trpoaev;^!^,  xat  ev  Tij  uiJ*w(Tsi  Toj  fJscjro- 
TtxoO  xat  ayiou    ffwuaTo;,   revouevij;    ie  t;^;   vt(»wts&»;, 
elc.  Id  esl  :  Exsurgens  solum  in  lectione  Symboliy  et 
in   Oratione  Dominica,  et  in  elevatione  dominici  et 
sancti  corporis.  Facta  aulem  eleoatione,  si  ad  com- 
munionem  paratus  non  est  imperator,  sedet  in  throno 
suo  usque  ad  finem  sanctce  liturgm  ;  si  autem  paratus 
esl,  aavocant  ipsum  duo  diaconi,   quos  ante  diceba- 

g  mus,  ingrediturque  cum  eis  in  altare  sanctum.  Ua- 
ctenus  Codinus,  ubinota  primo  hic  elcvationem  cor- 
poris  Christi  nominari  post  Orationem  Dominicam  ; 
secundo  simul  atque  elevatum  est  corpus  Christi, 
imperatorem  (si  ad  communionem  paralus  est)  a 
duobus  diaconis  accersitum  in  altare  sanctumad  sa- 
cram  comm»inionemingredi.  Eamdem  consuetudi- 
nem  in  sua  liturgiaimitanturiEthiopes.  Siquidemsa- 
ccrdoteet  populomox  communicaturisrffoconM*  <lm/ 
Inspiciamus.  Saccrdos  :  Sanctum  date  sanctis.  Po- 
pulus  dicit  :  Unus  Palersanctus,  unus  Filius  sanctus, 
unus  est  Spiritus  sanctus.  Sacerdos  dictt  :  Dominns 
vobiscum.  Populus  :  Et  cum  spiritu  tuo.  Sacerdos 
elevans  Sacramentum  dicit  alta  voce  :  Domine  Jesa 
Christe,  miserere  nostri.  Statimque  sacerdos  et  po- 
pulus  communicant.  Eslqueunica  in  illa  Missacor- 
poris  Ghristi  elevatio,  quemadmodum  in  liturjiis  ci- 
tatis.  Id  etiam  videre  est  in  Vita  sancti  Basiiii  au- 
clore  Amphilochio  :  Et  post  finem  Orationum  exalta- 

Q  vit  panem  prolixe  orans  et  dtcens:  Attende,  Domine 
Jesu  Christe,  de  sancto  habitaculo  tuo,  etc.,ut  in 
liturgiis  ejusdem  sancti  Basilii.  et  sancti  Chrjsosto- 
mi,  m  guibus  h*c  Oratio  dicitur  paulo  ante  hasc 
verba  Sancta  sanctis,  post  Orationem  Dcminicam. 
Quidam  tamen  duas  olim  fuisse  elevaliones  existi- 
mant,  prioremquae  etiam  fiebat  a  sacerdote  statim 
post  coosecrationemjuxtaritumhodiernum;aUeram 
de  qua  supradictum  est ;  idque  suadere  conantur 
ex  his  sancti  Dionysii  verbis,  cap.  3  ecclesiast.  Hie- 

rarchi»:  Kai  Ta;  itpKq  Oeouoyia;  6  Uoajs;^!?;  OpTQO"»;, 
itpoupyti  TOL  ©eioTaTa,  xat  utto  0'|/tv  ayet  tk  Opijfi^* 
Ttarcjv  itpoirj  TcpoxsLpiivttiJ  ot;^56a&>v  xat  Ta;  (Tiwpsa;  twv 
$to\fpyt6!)v  ujroost^a;,  et;  xotvojvtav  avTwv  tepav  avTo;  tc 
ipy^tTOLL.  M  est  :  Ubi  sacerdos  sacra  Dei  opera  ceci- 
nit  et  coliaudavit,  consecrat  mysteria,  sub  aspectum 
qufie  ceiebrata  ita  sunl,  ducit  per  sacrosancta  pro- 
posita  symbola,  ostensisque  divinae  operationis  mu- 
neribusad  divinam  eorum  communionem  tum  ipse- 
yv  met  accedit.  Nam  illainteliigenda  suntdeillaosten- 
^  sione  quae,  ut  diximus,  fiebat  paulo  ante  conamu- 
nionem,  ut  suis  verbis  sanctus  Dionvsius  innuit,  et 
optime  declarat  in  scholiis  sanctus  Maximus  :   K«i 


aytot;  Id  est  :  Et  sub  aspectum.  ]  Magis  lunc  divma 
dona  manebantobtecta  usque  aa  tempus  sanctae  sum- 
ptionis,  uli  paulo  post  declarat.  Certe  manifestum 
est  quod  attollens  pontifex  sanctum  panem,  oslen- 
debat  Benedictionem,  dicens  Sancta  sanctis.  Idqac 
juxta  liturgias  sanctorum  Jacobi,  Basilii  et  Chryso- 
stomi,  aliasque  Graicorum  in  quibus  haBC  statim  post 
consecrationem  Hostiae  elevatio  non  reperitur  ;etia 
textu  sancti  Dioojsii  objecto  est  unica  elevatio ;  qu® 
si  consecrationem  sequitur,  id  fit  quia  sanctus  Dio« 
nysius  omisit  ea  qu»  inter  consecrationeun  et  ela- 
tionem  interjacent,  qusa  videre  est  in  liturgiis,  et  in 


m 


tN  S.  GMlGOftll  LlBRUM  SACRAMENTORUM  KOTifi. 


HSi 


ancloribus  citali^.  Sacerdos  aulem  attollens  Hostiam  A 
(er567  ^^^  ^^  ^^  aeresignum  crucis  faciebat,  ut 
docet  sanctus  Germanus  patriarcha  Constantinopo- 
litaDQS  in  Theoria  m jstica  :  Elatio  autem  in  a  Itum 
tenerandi  corporis  repraesentat  crucis  etatio)iem,  et 
fmtm  inea,  et  ipsam  resurrectionem  :  T6  ^s  v^itfTOLt 
TW  UpiaxQv  apTOv,  xoti  tuttov  vrarjpov  Tpi;  Troc^o-ae  «v  tw 
«tpi  uira  Toy  Tijixiou  xal  {ttOTroiou  opTOv,  towto  «iv^T- 
rsTKtldest  :  Qwd  autem  sacerdos  panem  attoltit^  et 
signum  crucis  ter  facit  in  am^e  cum  f>enerando  et  vivi" 
fcante  pane.  hoc  significat,  Exaltationis  Hostiae  in 
Hissa  meotio  Gt  in  5  responsione  synodi  Constanti- 
Dopolitans  snb  Nicolao  patriarcha. 

981.  Vei  nomina  vivorum.  Dt  in  Graecorum  litur- 
giis  et  catechesi  sancti  Cjilli  supra  citata,  ubi  post 
coDsecratioDem  commemoratio  fit  TiTorum  et  mor- 
tDorQDQ  simu). 

982.  Dicat  diaconus,  etc.  Diaconi  partes  sunt  mo- 
oere  populum  ante  communionem,  ut  se  humiliet, 
siTeiDcunet  ad  Benedictionem  episcopalem  perci-  g 
pieDdam,  ut  clarum  est  cx  homil  34  sancti  CaRsarii 
Arelatensis :  Et  illud  similiter  admoneo^  fratres  cha- 
riisimi^  quotiescunque  diaconus  clamaverit  ut  vos  ad 
BenHUetionem  inclinare  debeatis,  corpora  tt  capiia  fi^ 
deliter  inclinetis.  Et  sub  finem  ;  Et  quoliescunque  dia- 
donus  clamav€}'it,  ut  aut  in  Orattone  genua  llectere, 
aut  Benedictioni  tnclinare  capita   debeatis,  bedienter 

et  fideliter  cum  vera  humititate  faeiatis,  In  Ordine 
Hofflano  id  fit  ab  archidiacono. 

983.  Humiliate  vos  ad  Benedictionem,  Ita  in  Or- 
dine  Romano^  et  in  A.issa  Mozaraba.  Vide  supra 
quae  de  his  Beaedictionibusepiscopaiibusa  nobis  ob- 
senrata  sunt.  Earum  usus  adhuc  Tiget  in  quibusdam 
Ecclesiis. 

^  Benedicat  vos,  etc.  Hanc  Benedictionem  in- 
t^m  non  exscripsi,  quia  supra  habetur  in  solem- 
oitale  paschali  libri  Sacramentorum. 

985.  Pax  Domini  sit  semper  vobiscum.  Olim    hoc 
loco  dicebatur,  pax  vobiscumt  ni  liquet  ei  sancto  p 
Augostino,  serm.  de  diversisSS  :  Ecce  ubiestperacta  ^ 
mcHficatio^    dicimus  Orationem  Dominicam,  quam 
accepistis  et  reddidistis.  Post  ipsam  dicitur  :  Pax  vo- 
biscum  ;  et  oscutanlur  se  Christiani  in  osculo  sancto. 

9^^6.  Interim  osculetur  Archidiaconum  et  caeteros. 
Statim  comn^unicaturus  pontifex  dat  pacis  osculum 
JQita  ritum  Ecclesiae  RomanGe,  seu  Latinas,  si  Hi- 
spaoum  exceperis  antiquum,  de  quo  Innocentiua 
papa  l^  epist.  ad  Decentium  Eugubmum  episcopum 
Pacem  modo  asseris  ante  confecta  mysteria  quosdam 
populis  imperare,  vet  sibi  inter  se  sacerdotes  tradere, 
cam  post  omnia  qusB  aperire  non  debeo  pax  sit  neces-' 
tario  indicenda,  per  quam  constet  populum  ad  omnia 
fpix  in  mysteriis  agunturf  atque  tn  Ecclesia  celebran- 
tw,  prxbuisse  consensum,  et  finita  esse  pacis  osculo 
demonstratur.  Hinc  capiendus  est  TertuIIianus,  lib. 
de Oratiooe  sub finem  :  Aliajam consuetudo invaluit : 
jejunantes  habita  Oratione  cum  fratribus  subtrahunt 
(iicutumpacis^  quod  est  signaculum  Orationis.  Quem 
locum  mireillustrantyerbalnnocentiipapae.  Confir-  " 
matur  auctoritate  sancti  Augustini,  sermone  83,  de 
Difersjs  :  Ecce  ubi  est  peracta  sancti^atio,  dicimus 
Orationem  Dominicam,  guam  accepistis  et  reddidisiis, 
Post  ipsam  dicitur  Pax  vobiscum,  et  oscutantur  se 
Ckristianiin  osculosancto,  quod  est  signumpacis,  etc. 
Et  lib.  u  adTersus  litteras  Petiliaoi,  cap.  23  :  Cui 
pacis  osculum  mter  sacramenta  copulabatis^  in  cujus 
nanUms  Eucharistiam  ponebatis,  eui  vicissm  danti 
porsigebatis.  AJio  ritu  Graeci  utuntur  ;  nam  apud  eos 
ubimanusablutie  fuerint,  daturosculum  pacis  ante 
Prxfationem.  etmjsticas  preces.  et  consecrationem, 
Dt  clarum  est  exsancto  Cjrillo  Hierosolvmitano,  ca- 
tech.  5  mvstag.  EiTa  j3oa  6  ^iaxovo;,  *AUi3>ow{  a7ro>a- 
6cn,  «XXjqAoi»;  wTraSwtxsOa,  Id  est :  Deinde  clamat 
diaconos,  Invicem  ampelctimini,  invicem  oscuIe>- 
fflor,  etc.  568Explicato  osculi  mjterio  subjungit : 
Postea  damai  sacerdos  Sursum  eorda,  etc.  Ex^  sanctd 
DioDjsio,  libro  de  coelesti  Hierarchia,  cap.  3,  xocl 

PAinoh  Lxxvni 


atTTraTajxcywy   oOca^q^ou;   aTrayTfiav,  etc.,  id  est  :  Et  cum 

seomnes  osculati  fuerint,  mystica  sacrorum  volumi- 
nura  recitatio  peragitur.  Ex  sancto  Justino  martjre. 
Apologia  2  pro  Christianis,  aX^iQlou^  oiX^jxaTi  ktroTtK^ 
{6/Af9a,  id  est,  invicem  nos  osculamur.  Deinde  subjun- 
git  quomodo  offertur  pontifici  panis  et  poculum  aquaa 
et  vmi  ad  consecrationem*  Id  etiam  constat  cx  con- 
cilio  Laodiceno,  can.  49  :  Quod  oportet  seorsum  pri' 
mum  post  episcoporum  sermones  catechumenorum  Ora- 
tiouemperagi,  ;etpostquamexieritcatechumeni,  eorum 
qui  peenitentiam  agunt  fieri  Orationem,  et  cum  sub  ma- 
num  accesserint  (id  est,  cum  manus  eis  ab  episcopo 
fuerint  impositae)  et  secesserintt  fidelium  preces  sic 
fieri,  unam  quidem^  seilicetprimam,  silentio,  seeundam 
atUemet  tertiamaltavoceimpleri,  sha  oOtu  Ti^vcipijvYjv 
iiiodOai,  id  est  deinde,  pacem  dari.  Et  paulo  post, 
xal  oxj-^ra  rhv  ayiocif  npoirBopoof  iinTtkslvBai,  id  est,  et 
sic  sanctam  oolationem  peram,.  Ex  sancto  Joanne 
Chrvsostomo,  homil.  18^  in  II  Epist.  Pauli  ad  Co- 
rinthios,  ubi^  enarratis  Orationibus  quse  dicuntur 
pro  arreptitiis,  poenitentibus  et  aliis,  qui  non  com- 
municant  subiungit :  'Orav  cepQviQ^  7ra7cv  /xcTaXa/x6a- 
vfiVf  xal  iiCTaoi^ovai  ^cii,  ^rovTCC  OfAOio);  ao7ra(6ficda. 
Id  est :  Ad  hsec  cum  pax  danda  vicissimque  acci- 
pienda  est,  omnes  eeque  nos  invicem  osculamur. 
Tandem  addit  pontificcm  bene  precari  populo,  et 
populum  vicisiim  pontifici,  cum  ei  respondet.  Et 
cum  Spiritu  tuo,  et  ponlifici  gratias  agenti  assen- 
tiri  populum  respondentem  digne  ct  juste  fieri ;  et 
tum  demum  pontificem  gratiarum  actionem,  id  est 
Praefationem  auspicari .  Huc  spectant  illa  Timothei 
patriarchae  Alexandrini,  responsione  ad  interroga- 
tionem  8  :  *£v  ^c  r?  ava^op^  o  ^iaxovo^  Trpcjor^cavci  np6 
Tou  ao^ao^jxou,  Ot  oxoivuvirToi,  TrcpcTrorr^o^aTC.  Id  esi  : 
In  oblatione  diaconus  ante  salutationem  clamat :  Qui 
non  communicatis  abite,  Ubi  nota,  cum  sacris  arcen- 
tur  catechumeni  ante  salutationem,  id  est  osculum 

Sacis,  facile  concludi  ejusmodi  salutationem  apud 
rraecos  fieri  ante  divinorum  mjsteriorom  consecra- 
tionem  ;  nam  si  ea  peracta  fieret,  ut  apud  nos,  pos- 
sentexpelli  catechumeni  ante  salutationem,  qui  ta- 
men  interfuissent  consecrationi  contra  Ecclesiae 
decreta.  Vult  ergo  Timotheus  expelli  catechumenos 
antesaIutationem,quiaillacompIetasequamprimum 
sacerdos  ad  mjsteriorum  sanctificationem  accingit 
et  praeparat.  Graecorum  ritum  olim  secuta  est  anti- 

aua  Hispaniae  Ecclesia,  ut  clarum  est  ex  sancto  Isi- 
oro,  lib.  1  de  Offic.  cccl.,  cap.  15.  Ubi  quartam 
Orationem  scribit  dici  pro  osculo  pacis,  quam  se- 
qoitur  quinta,  qua  ex  illius  textu  est  Oblatio  et 
Praefatio. 

987.  Baec  sacrosancta  commistio,  etc.  In  Missall 
Romano,  et  apud  Microlo^um,  cap.  23,  additur  et 
coMecrcUio.  In  missa  Illyrici,  in  secunda  precatione 
legitur  :  FicU  commistio  et  consecrcUio  corporis  et  san* 
guinis,  juxta  id  quodstatuitur  can.  17  concilii  primi 
Arausicani  :  Et  calix  offerendus  est,  et  admistione 
Etuharistiae  est  consecrandus,  quod  de  quadam  ex- 
teriori  consccratione  intelligendom  est,  cum  antea 
consecratus  fuerit  per  verba  Christi.  Quare  hoc 
vocabulom,  consecratio,  non  significat  praecedentem 
consecrationem  per  verba  Christi  factam,  ot  qoidam 
raaleexpIicant.Haec  commistio  corporis  et  sanguinis 
habetur  etiam  in  litur^ia  sancti  Jacobi,  et  in  concilio 
Tol.  IV,  can.  17  :  con)untionem  panis  et  ealicis,  etc. 

988.  Fiat  omnibus  sumentibus,  etc.  Aliter  in  Mis* 
sali  Romano. 

^S9.  Communicent  se.  To  se  redundat. 

990.  Eoque  communicato,  dical  Orationes  has.  In 
Missali  Romano  hae  duae  priores  Orationes  prsemit- 
tontur  commonioni,  etin  quibusdam  variant. 

991.  Et  episcopus  communicet  presbyteros,  etc. 
568  Episcopus  porrigit  commonionem|uxta  morem 
antiquum,  ut  videre  est  apud  Tertullianuoi,  lib.  de 
Corona  militis  :  Eucharistix  sacramentum.  et  in  tem- 
pore  victtu,  et  in  omuibus  mandatum  a  Domino  etiam 
antelueani9  ocetibuSf  nec  4e  alior^m  ma,nu  quam  depres^ 


m 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMEf^TORUM  NOTiE. 


856 


sidentiumsummus,  Qusb  eonsuetudo  non  fuituniver- 
salis,  si  quidem  eRlate  sancti  Justini  martyris,  quas 
superior  est  Tertulliani,  diaconi  (Idclibus  corpus  et 
sanguinem  Domini  porrigebant,  ut  constat  ex  illius 
Apologia  2  pro  Cbrislianis,  Oi  xa^oO|xcvoc  /xap*  iijjLiv 
^eaxovoi  ^i^oao^t  fix«OT&)  r&iy  Trapoyruy  utTaka^stif  omb 
Tov  fy;^aptOT>39cvTO?  aprou  xal  otvou  xatu^aTo;.  Idest: 
II  qui  apud  nos  diaconi  appellantur  omnibus  astan- 
tibus  panem  et  vinum  et  aquam  consecrata  porri- 
gunt.  De  porrectione  calicis  a  dlaconoinsignisexstat 
locus  apud  sanctum  Gjprianum,  Epistola  de  lapsis  : 
Vbi  vero  solemnibus  aaimpletis  calicem  diaconus  of" 
ferre  praesentibus  ccepity  et  accipientibus  cseteris  locus 
ejus  advenity  faciem  suam  parvuta  instinctu  divince 
Majestatis  avertere,os  labiisobturantibus  premere^  cor 
licem  recusare,  Perstitit  tamen  diaconus  et  reluctanti 
licety  de  sacramento  calicis.  infudit,  Sed  neque  id  pro- 
hibuit  conciliuro  Nicaenum  r,  can.  i8,  sed  abrogat 
tantum  pravam  illam  consuetudinem  quorumdam  lo- 
corum  in  quibus  diaconi  presbyteris  Eucharistiam 
porribegant,  cum  absurdum  sit  ut  hi  (jui  non  offe- 
runt  iis  qui  oflerunt  Eucharistiam  porrigant.  In  con- 
cil.  Carth.  iv.  can.  38,  prohibetur  diacono  Euchari- 
stiam  pojulo  erogcu^e  prsesente  presbytero,  nisi  ne- 
cessitate  id  facere  jubeatur. 

992.  Sicco  sacrifkio.  Id  est,  corpore  Christi   sepa- 
ratim  a  sanguine  dato. 

993.  Misto  tamen  sacrificio.  Id  est,  corpore  Christi 
sanguini  ejus  immisto.  Etenim  auondam  multis  in 
locis  mosinoleverat  ut  corpus  Cnristi  in   sacro  san- 
guine  tinctum  daretur,  quod  patctex  multisdecretis 
diversis  temporibus  ad  hunc  morem  antiquandum 
factis,  JuliipapaR  I,  apud  Ivonem  Carnotensem,  part. 
11  decreti,  cap.  85  :  IUud  quod  pro  complemento  com- 
munionis  quiaam  intinctam  tradunt  Eucharistiam  po- 
pulis,  non  hoc  prolatum  ex  Evangelio  testimonium  re- 
peerrunt,  ubi  apostolis  corpus  et    sanguinem    suum 
Lominns  commendavit ,  Seorsum  enim  panis  et  calicis 
commendatio  commemoratur .  Conciiii  Bracarensis  jii 
can.  1  id  etiam  prohibetur,    quia,   ut  ibi  notatur, 
Christus  seorsum  corpus  et  sanguincm  suum   dedit 
apostolis  ;  et  concilii  Claromontani  ab  Urbano  II  ce- 
lebrati,  apud  Ordericum  Vitalem,  lib.  ix  Hist.  eccl., 
ad  annum  1095,  cum  statuitur  ut  corpus  domini- 
cum  et  sanguis  singulatim  sumatur,  in  hunc  moduro : 
Corpus  dominicum  et  sanguis  dominicus  singulatim 
accipiatur,  Et  hic  canon,  prout  sic  ab  Orderico  re- 
fertur,  clarus  est,  nec  ullam  patitur  difflcultatem. 
Sed  facessit  negotium  prout  refertur  a  doctissimo 
Baronio,  in  Eccl.  Annal.,  tom.  II,  ex  schedis  An- 
tonii  Augustini  episcopi  Tarraconensis,  hoc  modo  : 
Ne  quis  communicet  de  altari,  nisi  corpus  separatim, 
et  sanguinem  similiter  sumat,  nisi  per  necessHatem 
et  cautelam.  Qu«  quidem  poslrema  verba,  nisi  per 
necessilatem  et  cautelam,  non  exstant  apud   Orderi- 
cum  Vitalem,  quse  tamen  nihil  aliud  sonant   ^uara 
quod  species  commistae  simul  dari  possint,  si  inter- 
veniat  aiiqua  necessitas  aut  cautela  ;  qualis  est  cum 
populus  in  Missa  solerani  coramunicat,  ne  prae  mul- 
titudine  saoguis  effundatur,  ut  videreestin  antiquo 
ritu  Missse  celebrandee  Joannis  Abrincatensis  episco- 
pi :  Excepto  populo,  quem  intincto  pane,  non  auctori- 
tate^  sed  summa  necessitate  timorts  sangumis  Christi 
effusionis,  permittitur  communicare .  Qualis  est  etiam 
in  eis  aegrotis  quos  vires  oronino  deficiunt,  qui  cor- 
pus  Domini  vix  pros  imbecillitate  sumere  nossunt, 
nec  sacrum  calicem  sine  effusionis  periculo  ;  tunc 
^usmodi  languentibus  juxta  concilii  mentena  cor- 
pus  Domini  in  sanguine  dominico  intinctura  io  co- 
chleari  dari  posset,  ut  facile  illud  sorbere  possent, 
utvidere  est  in  visitatione  infirmorura  Codicis  ras. 
monasterii  sancli   Rem.  Rhemis  fundati ;  nam   ibi 
570  ^"^  P^^^  unctionem  communicat  infirmus, 
quem  vis  morbi  non  ad  tantam  virium  imbecillita- 
tem  adduxfl,  dicitur  ulraque  formula  :  Corpus  Do- 


A  fnini  nostri  Jesu  Christi  custodiat  te  tnviiam  cBtemam, 
Sanguinis  Domini  nostri  Jesu  Ckristi  redimat  le  in  vi- 
tam  ci?/fmam,,qu8edistinctam  sumptionemindicaot: 
at  dum  communicat  infirmus^  qui  ingravari  cwperit, 
udica  tantum  formula  recitatur  in  huuc  modum ': 
Corpus  et  sanguis  Domini  noslri  Jesu  Christi  eustodiat 
animam  tuam  in  vitam  xternam,  quia  corpus  Domini 
in  sacro  sanguine  tinctum  in  cocnleari  infirmo  por- 
rigitur. 

994.  Communio  :  Pascha  nostrum,  Psal.  Domine^ 
probasti  me,  etc.  In  hac  communione  sunt  Antipbo- 
na  et  Psalmus  quae  canuntur.  Tempore  commuDio- 
nis  olim  cantabalur  Psalmus,  ut  clarum  est  ei  san- 
cto  Augustino,  lib.  ii  Retractationum,  cap.  14  :  IJt 
hymni  ad  altare  dicerentur  de  Psalmorum  libro,  sive 
ante  Oblationem,  sive  cum  distribueretur  populo  quod 
fuisset  oblatum,  etc.  Grtbd,  clericis  coinmunicatis, 
cum  referunt  muscaria.  seu  flabella,  discos,  calices, 
et  alia  vasa  sacra^  quH^dam  psallere  coeperunt,  qui- 

B  bus  repositis,  caoi  coeptus  est  ultimus  versus,  rov 
xotyuvtxou  deinde  TjDOTraptov,  seu  versiculus,  friiQpu- 
Bijrtti  t6  oToua  ^Qpjy  aiyeorcb);,  xvptc,  etc.  :  id  est : 
Impleatur  6s  nostrum  laude^  Domine,  ut  psallamas 
gioriam  tuam,  quia  dignatus  es  nos  sanctorum  roy- 
steriorura  partictpes  fieri.  Serva  nos  in  sanctificatio- 
ne  tota  die  raeditantes  justitiam  tuam.  Alleluia, 
idque  oljmpiade  351,  mense  Maio,  indictione  12, 
auctore  Sergio  patriarcha  ConstiDopoIitano,  ut  re- 
fert  Crhonicon  Alexandrinum.  Sea  hoc  non  appa- 
retin  hodiernis  litur^iis,nisiquod  troparium  implea- 
tur  in  liturgia  sancti  Joannis  Cl^jsostomi  canitur, 
cum  deferuntursancla  inprojpositionem. 

995.  Ite  Missaest.  In  liturgiisGrsecorum  sunt  alis 
formulse, //e  iu  pace,  Procedamus  in  pace,  In  pacc 
Christi  eamuSy  qua;  pronuntiantur  etiam  a  DiacoDO. 

9d6.Placeat  tibi,sancta  Irinitas,  etc.  HsBcOratio 
cxstal  etiam  in  Missa  Codicis  ms.  Tiliani,  et  Missa 
lllyrici,  quae  in  paucis  variant. 

C  997.  Incipit  ordo  pontificis.  etc.  Hanc  secundam 
Missam  seu  potius  ordinem  Missae  adjecimusex  Cod. 
ms.  Tiliano  totiesanobis  supracitato.  Quamvis  su- 
perior  Missa  ex  CodiceRatoIdi  abbatis  producta  vi- 
deatur  antiquior^  quia  tamen  multa  sunt  in  ea  me- 
morabilia  et  scitu  digna^piaculumexistimavisieam 
praetcrmitlerera^  raaxime  cura  sit  quam  simillima 
•  Missa  antiquae  a  Mattbia  llljrlco  vero  Luthpran» 
sectae  ex  Bibliotbeca  Palatina  edit»^  ut  ex  utriusque 
collatione  quam  in  his  observationibus  subjiciemus 
clarum  erit,  si  prius  quibusdam  objectis  ab  lllvrico 
insuapraefatione,  quibusMissam  Romanam  vellicat, 
responderimus. 

Primo  ille  suae  Missse  antit^uitatem  ad  tempora 
sancti  Gregorii  I  revocat,  dicitciue  illius  setate,  vel 
aliquot  post  auuis  in  Ecclesia  fuisse  usitatara.  Quod 
mihi  sane  persuadere  non  possuro,  tum  quia  molta 
sunt  iu  ea.  quae  longe  post  sancturo  Gregorium  in- 
stituta  sunt.  quae  non  exstant  in  Missa  superiori  ex 

D  Codice  Ratoldi,  quBescripta  est  aliquot  annos  aote 
annum  986,  quae  tamen  rcperire  est  in  Missa  Tiliani 
Codicis,  qui  multis  annis  post  Codicero  Ratoldi 
scriptus  cst,  regnante  videlicel  Uenrico  priroo  Fran- 
corum  rege,  quamvis  non  inficias  ierim  multa  esse 
in  Missa  ab  Ilijrico  edita  quse  redoleant  antiquita- 
tem.  Secundo,  ut  prseferat  Missaro  a  se  editaro  MisssB 
Roroanse,  dicit  oliro  unicam  fuisse  celebrandse  Mis- 
833  rationem,  quemadroodum  apud  Graecos,  etsuam 
ita  esse  compositaro  ut  sit  pro  omni  necessitate,  oec 
olim  fuisse  Missas  de  sanctis  et  festis.  Sed  hujus 
sententiae  falsitatem  ex  ipsa  Missa  lUrriciana  con- 
vincere  licet,  in  qua  introitus,  Epistola,  Graduale, 
^71  Evangelium,  Oflfertorium,  Secreta,  Praefatio, 
Communio,  et  Postcomrounio,  non  speciatlmetpar- 
ticulatiro,  sed  tantum  generatim  Dominantur  sine 
ulla  specificatione  aut  assi^nationc  alicujus  particu- 
laris  seu  Introitus,  seu  Epistolae,  et  siauliumy  quod 


De  hfto  Misstcousuledoctissimum  Habillonium^  Ub,  t  Litttrg^.  Oallic.y  eap,  3. 


Sll7 


JN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENtORUM  NOtiE. 


m 


confirmant  haec  ejufdem  MissaB  verba :  Ftni^a  angc-  A 
liea  kude,  Missalem  dical  Orationem  sacerdos  deinae, 
Uctio  recitetur,  Ubi  Missalis  Oratio  nulla  essepotest, 
quam  quae  bymnum  aDgelicum  sequitur.  Quae  cum 
ita  siot,  quare  nullus  Introitus^  Kpistola,  Evange- 
lium.eic.,  particulariter  assignantur  ?  Quarecum  tot 
Orationes,  seu  Apologi»  in  iila  Missa  integrse  repe- 
nantar,  nulla  Oratio  Missalis,  nulla  Secreta,  Oratio 
postcommunionem  ibi  descripta  appareatYNulla  sa- 
Deborumreddi  potest  ratio,  quamvarietas  festorum, 
et  solemoitas  sanctorum^  quae  pro  sui  diversitate 
diversas  postulant  Orationes  Missales,  Epistolas, 
Ef&nfehn,  Secretas.  et  similia  festo  aut  solemnitati 
saocti  coDvenientia,  quae  si  omDia  in  ordine  Missae 
collocareniur,  multis  confu:sionum  labyrinthis  cele- 
brans  involveretur ;  qui  ut  vitentur,  ordo  Missae  quo- 
tidiaaas  seorsum  ponitur  (ut  videre  esi  in  Missa 
llljriciana,  cujus  titulus  est  hnjusmodi :  Ineipit  ordo 
saeramentorum,  ei  finis,  Explicit  ordo  de  officio  Mis- 


PsaliDorum  hic  modulater  ei  phonascus 
Anie  aliaria,  fraire  graiulanie, 
Insirucias  docuii  soaare  classes. 
Hic  solemnibut  annais  paravit 
Qus  quo  tempore  lecla  convenireoi. 

Et  ex  epistola  S  Vi^ilii  papae  :  Ordinem  quoque  pre- 
cum  in  celebritate  Mtssarum  nullo  nos  tempore,  nulla 
festivitate  significamus  habere  dimsum,  seasemper  eo» 
dem  tenore  ohlata  Deo  munera  consecrare,  Qtioties 
vero  Paschalis  Domini,  vel  Pentecostes,  et  Epiphanice, 
sanctorumque  Dei  fuerit  agenda  festivitaSy  singula  ca- 
pitula  diebus  apta  conjungimus,  quibus  commemora- 
tionem  sanctae  solemnitatis,  aut  eorum  faciamus  quo- 
rum  natalitia  celebramus ;  caetera  vero  ordine  consueto 
prosequimur.  Ubi  ordo  precum  esi  raiio  celebrandae 
Missae,  non  canon  Missae,  ui  ex  citato  textu  clarum  ; 
qui  canon  subsequenter  diciiur  ibidem  texius  cano- 
nicm  precis.  Si  spectemus  horas  canonicas/in  eis 
etiam  varietatem   pro  diversitate  solemniiatum  et 


«F).  Cfletera  vero  pro  varictaie  festorum  ei  tempo-  B  festorum  videre  licei;nam  supradictus  Musaeus,  ut 


nm  pulcbro  ordine  disponuntur,  ut  usu  venire  solct 
io  iibris  Sacramentorum  ei  Missalibus.  Quasi  vero 
apostoii,  et  veteres  illi  pontifices,  aui  nobis  sancti- 
mooia  et  eruditione  pra^Iuxerunt,  resta  Natalis  Do- 
mini.  Epiphaniorum,  Paschae,  et  Pentecostcs  cele- 
braverint,  prsetermissa  commemoratione  iantorum 
beneficiorum,  qase  nobis  Deus  optimus  maximus  illis 
diebus  impertivit,  cum  maximein  eorum  recordatio- 
oemetgraiianimi  proptereainDeum  signiflcationem 
institata  siDt;  non  secus  ac  olim  Deus  lesta  Paschse, 
Pentecosies,  Tabernaculomm  etsimiliaJudaeisobser- 
rarepraecepil,  uiprseclarenotaisanctuslsidorus  Pelu- 
siola,  lib.  n,  epist.  1 16 :  M^  oyvoa^i  [Forte  leg.  «yvoji  9s] 
OTio  8co;  Totiq  fooTat^xal  irocAae  xat  vvv  cyxarstfijffs  tuv 
tji^ysffuiv  Tot  u7rouv)iaaTa,  iva  ot  TrovijyuptCovTg;,  Ivau- 
V/  rhv  TOUTwv  fivi^uKjv  £;^ovTo;,  piQ  ii;  /xjQijv,  a^V  ci? 
^X^Knien,  xoi  ti^v  «pmQv  TOCTroivTO.  Id  est  :  Illud 
aulem  ne  ignores,  Deum  bencOciorum  suorum  com- 


refert  Gennadius :  Excerpsit  ex  sanetis  Scripturis  le- 
ctiones  totius  anni  festivis  aptas  diebus,  responsoi'ia, 
etiam  Psalmorum  eapitula  temporiet  lectionibus  con" 
gruentia,  Id  manifesium  esi  etiam  ex  regula  sancti 
Benedicti,  cap.  44  :  /n  sanctorum  festivitatibus,  vel 
omnibus  solemnitatibus,  sicut  diximus  Dominico  die, 
agendum  est,  excepto  quod  Psalmi  atU  Anttphonw,  vel 
lectiones  ad  ipsum  diempertinentes  dicantur. 

Nec  valet  quod  dicii  Uiyricus  Grcecos  hodie  etiam 
habere  unicam  Missae  formam.  Nam  etsi  Jiturgiae 
Graecorum  quas  nunc  habemus  sini  veluti  qusedam 
Miss»  communes,  iamen  in  eorum  Euchologio  aliis- 
que  eorum  riiualibus  diversae  Missae  pro  fesiorum, 
solemnitaium  et  temporum  diversitate  reperiuniur. 

Tandem  Godex  ms.  nnde  suam  Missam  exscripsii 
Illjricus,  non  esi  adeo  antiquus,  siguidem  ter  in  ea 
repctitur  liltera  N.,qu8e  vufgo  ponitur  loco  nominia 
proprii,  cum  ejusmodi  figura  coeperii  paulo  ante  an- 


merooraiionem  festis  et  olim  et  nunc  astrinxisse.  ut  n  num  post  Christum  naiummilJesimum.Nam  inanti- 
qui  festos  dies  celebrani  auribus  suis  memoriam  in-      quioribus  Codicibus  mss.^pro  hac  hiteraN.,  ponitur 


sonantem  habentes.  nonad  temulentiam,  sed  ad  gra 
tiarum  actionem  se  convertant.  Aniiqua  praxis  noia 
estex  sancio  Augustino,  prologo  in  i  Episi.  Joan. 
Meminit  sanclitas  vestra  Evnngelium  secundum  Joan- 
nem  ex  ordine  lectionum  nos  solere  tractare  ;  sed  quia 
nune  interposita  est  solemnitas  sanctorumdierum,  qui- 
bus  eertas  ex  Evangelio  lecttones  oportet  in  Ecclesia 
recitariy  qusB  ita  sunt  annuce,  ut  altae  esse  non  possint, 
ordo  tlle  quem  susceperamus  necessitate  paululum  in- 
temissus  esty  non  omissus,  Tractatu  9  in  Epistolam 
Joannis :  Intercesserunt  ut  intermitteremus  textum  hu- 
pa  eputolae  guaedam  pro  diebus  festis  solemnia  lectio- 
num,  quae  nof^  potuerunt,  nisi  legi,  et  ipsa  tractari.  Et 
scrm.  444,  de  Tempore :  Resurrectio  Domini  nostri 
ies»  Christi  hodie  recitataest.  seddealtero  libroEvan- 
gtlU,  aui  est  tecundum  Lvcam  ;  primo  enim  lecta  est 
ucundum  McUthceum^  hesterna  autem  die  secundum 
Mareu:/i,  hodie  secundum  Lucam.  Sic  habet  ordo 
evangelistat^m ;  sicut  enim  passio  ipsius  ex  omnibus 
etangelistis  conscripta  est,  stc  dies  isti  septem  vel  octo 
durant  spatium,  ut  secundum  omnes  evangelistas  re- 
surrectio  reeitetur,  Passio  autem,  quia  uno  die  legi- 
ttw,  non  solet  Ugi,  nisi  secundum  Matthceum,  Volue- 
ram  aliquando  utper  singulos  annos  secundum  omncs 
emngehstas  etiam  passio  legeretur.  Factum  est ;  non 
audterunt  homines  qtwd  consueverunt^  et  turbati  sunt. 
Ex  GeoDadfO,  catalogo  de  illustribus  viris,  de  Mu- 
VBO  Massiliensis  Ecclesiae  presbjicro  :  Composuit 
Sacramentorum  egregium  et  non  parvum  volumen, 
per  memtfra  quidem  pro  opportunitate  offictorum  et 
temporum,  pro  tectionum  textu  Psalmorumqtie  serie 
ei  decantatione  discretum.  Ex  Sidonio,  lib.  iv,  573 
epist.  ii,  de  Ciaudiano  Mamerii  episcopi  Viennensis 
Patre: 


I) 


haec  noia  HL,  cum  iransversa  linea,  ut  videre  esi  in 
antiquissimis  nostris  librisSacrameniorummss.  san- 
cti  Eligii,  Rhemensi  ei  Rodradi,  quemadmodiim  et 
in  formuiis  Marculphi,  et  in  quibusdam  aliis  libris 
modo  excusis,  qui  ex  veiusiissimis  Codicibus  mss. 
excusi  sunt 

Dicit  eiam  Illjricus  anie  Caroli  Magni  aetatem 
Missas  pro  defunctis  in  usu  non  fuisse ;  sed  facile 
convincitur  •  ex  concilii  Vasensis  ii,  can.  43,  in  quo 
conirarium  apparet:  InomnibtisMississeuMatutinis, 
seu  in  qtMdragesimalibtts,  sive  in  illis  quae  pro  defunc^ 
ctorum  commemoratione  fiunt,  semper  Sancias,  San- 
cius,  Sancius,  eo  ordtne  qttomodo  ad  Missas  publicas 
dicitur,  dici  debeat.  In  Conc.  Brac.  i,  can.  16 :  Sed 
secundum  sextam  Priscilliani,  festivitatem  ipsius  diei 
(Feriae  5  in  coena  Domini)  ab  hora  tertia  per  Missas 
defunctorum,  soluto  jejunio,  coiit,  anathema  sit.  Ibi 
enim  prohibeiur  feria  5  in  ccena  Domini,  hora  tertia 
soluto  jejunio  Missas  defunciorum  celebrare  :  quod 
signum  est  illo  die  post  nonam  non  soluto  jejunio 
potuisse  celebrari.  Eli  in  conc.  Bracarensi  ii,  can. 
iO,  ubi  statuitur  ne  quis  Missas  moriuorum  eiiam 
posi  acceptum  merum  ei  oblationem  audeai  conse» 
crare,  ut  a  jejunis  Missae  celebreniur. 

Necinlerrogatio  sanctiBonifacii,quam  objicii  IIIv- 
ricus,  nostrae  sententise  obesse  poiesi ;  nam  interro- 

Satio  sancii  Bonifacii  esi  iantum  de  oblationibus  pro 
efunctis  in  Missa,  non  de  Missis  defunciorum,  qua- 
les  nunc  celebramus.  Quod  objicit  lllyricus,  decom- 
munione  ei  oblationibus,  non  facit  suam  Missam 
573  ^li^s  aniiquiorem,  cum  ista  etiam  habeaniur 
in  Missa  Codicis  Tiliani.  qui  scriptus  est  tempore 
Henrici  I,  Francorum  regis,  ut  dictum  est. 
998.  Quando  lavat  mantts,   H^c  lotio  manuum 


*  In  vet.  Sacram.  Gallic.  ex  Codice  Bobiensi  ante      functis^  ut  videre  esi  Musei  Italjci  tomo  I|  pag*  384 
tanos  mille  descripto  plures  exstant  Missae  pro  de-     et  se(]uentibu8. 


m 


IN  S.  GREGOtUI  LIBRDM  8ACRAMENT0RUM  NOTiC. 


seo 


exstat  etiam  in  Missa  ab  Illjrico  edita  cum  eadem  A  Domine,  omnia  peccata.mea  ;  et  costeri  dicant  Pax 
Oralione:  Largire  sensibui  nostrts,  etc.  '"^' 

^  999.  Postea  se  incipit  sandalia,  elc.  In  Missa  Illy- 
rici  induitur  pontifex  ornamentis  ponlificalibus  ;  sed 
induendi  ordo  diversus  est,  diversae  Orationes  ;  et 
plura  ornamenta  videre  est  in  Missa  lllvrici,  qusB 
sunt  hujusmodi,  alba,  cinguium,  praecinctorium, 
stola,  subtile,  dalmatica,  casula,  mappula,  chirothe- 
cae,  annulus,  et  rationale. 

1000.  Deinde  cantet  cum  circumstantibus^  etc.  In 
Missa  Illjrrici  habetur  :  Hos  Psalmos  interim  dum  pa- 
ratur  eptscopus,  circumstantes  clerici  cantent  :  Quam 
dilecta  tabernacula  ^  Benedixisti,  Domine,  terram 
tuam;  Inclina,  Domme,  aurem  tuam.  Loco  precum 
sequuntur  alii  quatuor  Psaimi. 

1001.  Osculetur  duos  preshyteros,  etc.  In  Missa 
IlJyrici  :  Deinde  in  eoSem  loco  presbyteris  et  diaconis 
eum  deducentibus  praebeat  osculum  pacis, 

i002.  Incipiens  per  se,  etc.  Ita  correxi.  In  Missa 


tibi. 

1014 .  Perlecto  autem  Emngelio,  etc.  In  Missa  D- 
Ivrici  pauio  aliter  :  Tunc  allato  incenso  simulque 
Evangelio  ad  salutandum  dicant :  Per  islos  sermoDes 
Evangelii  Domini,  etc.  Deinde  in  eadero  Mbsa  seaui- 
tur  :  Quando  incensum  offertur  dicant  singuli :  Diri- 

gatur  oratio  mea  sicut  incensum  in  conspecta  tuo, 
>omine.  Tunc  sacerdos  incipiat  Symbolum,  id  est, 
Credo  in  unum  Deum.  Illud  autem  Symbolum  est 
Constantinopolitanum,  quod  ibi  integrum  ponitur. 
In  eadem  Missa  haec  sequuntur  :  Finito  Symbolo 
apostolorum  dicil  sacerdos  :  Dominus  vobiscum. 
Deinde  lavat  manus,  hanc  Orationem  dicens  :  Largire 
sensibus  nostris,  etc,  ut  supra  in  Missa  Tiliana. 

1012.  Cum  autem  omcttum  fueritcdtare^  etc.In  Missa 
nivrici :  Cum  autem  ornatum  fuerit  altare,  antequam 
obtationes  accipiat,  has  Orationes  humillime  ante  al- 
tare  se  ftcbititer  accusans  dicat :  Ante  oculos  tuos, 


Illyrici  sic  habetur  :  Et  dum  pervenit  ad  altare,  im-  B  Doniine,  etc.  Hanc  sequuntur  ali»  sex  Apologiaeseu 


ponatper  se  Antiphonam :  Introiboad  altare  Dei,  etc., 
cum  Psalmo  Juaica  me,  Deus,  etc.,  et  sequuntur 
alisB  preces. 

1003.  Aufer  a  nohis,  etc.  In  Missa  Illyrici  hsecOra- 
tio  praecedit  Antiphonam  Introibo  ad  altare  Dei. 
Post  r6  mentibus  lege  mereamur, 

1004.  Omnipotens  Deus,  ^i  me  peeccUorem^  etc. 
In  Missa  Illyrici  habetur  quidem  haec  Oratio,  sed  re- 
citatur  ad  osculum  allaris. 

1005.  Deinde  cum  osculabitur  Evangelium,  etc.  In 
Missa  Ulyrici  :  Tunc  salutat  Evangelium  dicens  :  Pax 
Christi,  etc. 

1006.  Confessio  sacerdotis  ante  altare.  In  Missa  II* 
lyrici  :  Post  hcec  secreto  dicat  hanc  Confessionem  : 
Suscipe  Confessionem  meam,  unica  spes  saiutis 
meee,  etc.  Deinde  seauuntur  decem  Orationes  seu 
ApologifiB  in  cadem  Nlissa,  quarum  decima  est  hu- 
jusmodi :  Deus,  propitius  esto  mihi  fecmiori,  etc, 


orationes,  post  quas  in  eadem  Missa  Illyrici  seqai- 
tur  :  Tunc  accedens  ad  altare,  et  osculando  illtui  dicat : 
Oro  te,  Domine,  omnipotens  Deus,  ut  per  roerita 
sanctorum  tuorumquorum  reliquifiebiccontipeDtur, 
eorum  intercessionibus  indulgere  digneris  mihi  om- 
nia  peccata  mea,  qui  vivis  et  regnas,  etc.  Nota  hic 
ornari  altare  Evangelio  dicto,  id  est  sterni  linteami- 
nibus,  et  pallis. 

Iul3.  Tunc  convertat  se^  etc  In  Missa  Illyrici  : 
Tunc  convertat  se  suscipere  obkUiones  preshyterorum 
aliorumque, 

1014.  Et  dicat  unusquisque  hanc  Oraiionem*  Cum 
ofTert  suam  Oblationem,  ut  in  Missa  Illyrici :  Quando 
quis  oblationem  in  manum  episcopi,  vel  presbyteri 
offert,  dicat :  Tibi  Domino  Creatori  meo,  etc.,  in  fine 
additur,  vivorum  et  defunctorum  Tum  sequitur,  pro 
semetipso  et  cuncto  pojjulo  Christiano.  Tibi  Domioo 
offero  Hostiam  placationis,  etc  Pro  rege  el  antistite 


prout  habetur  in  hac  Missa  Tiliana,  m  qua  dicitur  q  nostro,  etprocuncto  clero,  et  pi*o  omni  populo  Chri- 


ante  altare  antequam  sacerdos  incipiat  Missam. 

1007.  Item  Oratio  interim,  etc  In  Missa  Illyrici  : 
Hoec  sequens  Oratio  diccUur  ab  episcopo  interim  donec 
hymnus  angelicus  finiatur.  Sed  habetur  alia  Oratio, 
seu  Apologia,  Deus  qui  juste  irasceris,  etc 

1008.  Post  Collectam  usque  od  Evangelium.  In 
Missa  Illyrici  haec  habentur  :  Finita  angelica  laude, 
Missaletn  Orationem  dicat  sacerdos  ;  deinde  tectio  re- 
citetur ;  et  inter  lectionem  et  Evangelium,  id  est  tem- 
pore  Gradalis  et  Alleluiaf  ei  sequentia,  dicat  episcopue 
has  Orationes,  Sed  alise  sunt  Orationes,  et  numero 
sexdecim,  quarum  nonnullae  sunt  prolixae  satis.  Ora- 
tio  vero  Missse  Tilianse  :  Deus,  qui  de  indignis  dignos 
facis,  etc  In  Missa  Ulyrici  recitatur  a  pontifice,  dnm 
canitur  Offertbrium. 

1009.  Cum  incensum,  antcquam  legatur  Evan- 
tum,  etc  In  Missa  Illyrici  :  Cum  incensum  antequam 


stiano  :  Tibi  Domino  Creatori  meo  offerro  Hostiam 
placationis  et  iaudis,  etc.  Episcopus  vero  vel  pres- 
biiter  oblationes  accipiens  diccU  :  Suscipe,  sancta  Tri- 
nitas,  hanc  Oblalionem,  quam  tibi  offert  famulas 
tuusN.,  et  praesta  ut  in  conspectum  tuum  tibi  pla- 
cens  ascendat,  qui  vivis,  etc  Post  acceptas  Oblatio- 
nes  a  clero,  vel  plebe,  accipiat  diaconus  de  manu  sub- 
diaconi  oblatam,  ita  dicendo  :  Acceptum  sit  omn'po- 
tenti  Deo  et  omnibus  sanctis  ejus  sacrificium  tuum. 
Veniensque  diaconus  anle  episcopum  offerens  dicat 
hoc  Offertorium  :  Suscipe,  Domine,  sancte  Pater 
hanc  Oblationem,  etc  Et  episcopus  acripiens  OhlatiO' 
nem  a  dmcono  dicat  :  Acceptabilis  sit  omnipoteoti 
Deo  oblata  tua.  Tunc  puro  corde  offerat  Domino 
oblatam  ita  dicens  :  Suscipe,  sancte  Pater,  ooinipo- 
tens,  eeterne  Deus,  etc  Alia.  SuscipCy  clementissime 
Pater,  Hostias  piacationis,  etc 
1015.  Accuset  se  prius  flebliter.  In  Missa  lUyrici 


legatur  Evangeleum  inthuribulum  mittitur,  dicat  sa-      supra  :  Se  flebiliteraccusansdicat. 

^^^n*   '  nHnrA  rmlA^tifi   in«nir«fioniB    «11»     ofn      TTKJ  U         ^fj  ^  ^^g     ^^^    COnSpCCtUm      divinCB      MajestOtiS 


cerdos  :  Odore  coelestis  inspirationis  suae,  etc.  Ubi 
sequitur  Benedictio  ejusdem :  InnomineDomini  nostri 
Jesu  Christi  benedicatur  incensum  istud^  et  accepta- 
bile  fiat  in  odorem  suavitatis. 

574  1010*  Deinde  tnclinanti  diacono  diccU  sacer- 
dos,  etc  In  Missa  Illyrici  :  Deinde  inclinanti  diacono 
se  (adde,  ad)  Benedtctionem  Dei  dicat  :  Benedictio 
Dei  Patris  omnipotentis,  et  Filii,  et  Spiritus  sancti^ 
descendat  super  te,  et  aperiat  Christus  Dominus  os 
tuum,  ad  digne  idoneeque  pronuntiandum  sanclum 
Evangelium  suum.  Dommus  Oeus  sit  in  ore  tuo,  etc. 
Sed  prior  Benedictio  desideratur  in  Codice  Tiliano. 
Sequilur  in   Missa  Illyrici  :  Diaconus  accipiendo  vel 
osculando  Evangelium  dicat :  Da  roihi,  Domine^  ser- 
monem  rectum,  et  benc  sonantem  in  os  meum,  ut 
placeant   tibi  verba  mea,  et  omnibus  audientibus 
propter  nomen  sanctum  tuum  in  vitam  seternamj 
Amei^.  Perlecto  autem  Evangelio  diaconus  dicat :  Per 
istos  8ermone3  sancti  Evangelii  tui  indulge  mihi^ 


ttix,  etc  Habctur  supra  in  Missa  Illjrici  quarta  inter 
Apologias  seu  Orationes,  guse  ibi  a  sacerdote  reci- 
tantur,  cum  ornatum  fuent  altare,  antequam  obla- 
tiones  accipiat. 

1017.  Tunc  puro  corde  offerat  Domino,  etc.  In 
Missa  Illvrici  sic  habetur :  Istce  OraSiones,  cum  Obla- 
tiones  offeruntur  cut  allare,  dicenda  sunt  ;  et  est  hcee 
prima  qnuttdiana  generalis :  Suscipe,  sancta  Trinitas, 
hanc  Oblationem  <]uam  tibi  offero  ia  memorlam  in- 
carnationis,  nativitatis,  etc 

1018.  Suscipe,  sancta  Trinitas^  etc.  Hsec  Oblatio- 
nis  Oralio  qumta  est  in  Missa  Illyrici. 

10 19.  Susctpe,  sancta  Trinitas,  eic.  Secunda  hsec 
Oblationis  Oratioprima  est  in  Missa  lUyrici. 

1020.  Susripe,  sancta  Trinitas,  etc.  Tertia  hsec 
Oblationis  Oratio  octava  est  Missee  Illyriciaii». 

1021.  Anima,  In  Missa  Illyrici  legitur  sa/tt/e. 

1022.  Suscife,  sancta  Trinitas^  etc.   Quarta  hoec 


861 


IN  S.  GREGORll  LTORUM  SACRAMENTORUM  NOTiE, 


562 


Oblationis  Oraiio  decima  est  Missae  Illyrici,  qum  ta- 
men  est  pro  unico  defuncto. 

iOi3.  Adjun^i.  In  Missa  Illyriciana  legitur  coadu- 
nari.  Tandetn  in  Missaillyrici  post  quartam  Obiatio- 
nis  Oraiionem,  ^eu  ofTerendam  sequitur  Apologia 
tacerdotis  :  Suscipe  confessionem  mearo,  unica  spes 
salatis  me^,  eic  ,  ut  supra  io  Missa  Tiliana.  Sequi- 
tur  in  eadem  Missalilyrici  :  Tunc  imponat  oblatam 
aUari,  et  dicat  :  Sanclifica,  Domine,  nanc  Oblatio- 
nem,  ut  nobis  Unigeniti  Pilii  tui  Domini  noslri  Jesu 
Cbristi  corpus  fiat.  Deinde  diaconus  accipiat  asubdia- 
eono  vinum  ^cum  aqua  in  calice  dicens  :  Deus  qui  hu- 
manae  substanti»  dignitatem,  etc. 

4024.  Tunc  diaconus  calicem  offerat,  etc.  In  Missa 
Dlyrici  :  Tunc  diaconus  offerat  calicem  super  altare,  et 
episcopo  dicat :  Immola  Domino,  etc 

iO^.  Episcopus  calicem  offerens  Domino  dicat  :  In 
Missa  Illyrici :  Et  sacerdos  calicem  offerem  dicat  of- 
fertorium  istud  :  Offerimus  tibi,  Domme^  calicem  Sa- 
iutaris,  etdeprecamur  clemenliam  tuam,  etc,  utin 
Missali  Romano, 

4026.  Domine  Jesu  Christe,  etc.  In  Missa  Illyri- 
ciana  :  Domine  Jesu  Christe,  qui  in  cruce  passionis 
tuXj  etc.  In  qua  sequitur  .*  posito  calice  super  altare 
dieat sacerdos  :  Oblatumtibi,  DominetCalicemsancti- 
fica,  ut  nobis  Unigeniti  tui  Domininostri  JesuChristi 
fiat  sanguis.  Qui  tecum,  eic. 

1027.  Admtscendum  vinum  eum  aqua.Deus  ^u^etc. 
In  Missa  Illyrici :  Deinde  diaconus  accipiat  a  subdia- 
cono^  etc.  Deus  qui  humansB  substantise,  eic. 

4028.  Dignatus  es,  etc.  In  Missa  lilyrici  legitur  : 
D^atus  est  fieri  parliceps  Jesus  Christus.  Porro  de 
mistione  aquae  cum  vino  consecrando  supra  egimus. 
Graeci,  instante  communione,  insacrum  sangumem 
aquam  ferTenteminfundunt.  ut  videre  est  in  liturgiis 
sanctonim  Basilii  et  Chrysostomi,  tum  quia  aqua 
calidaexivit  e  latere  Christi,tum  quia  per  ejusmodi 
aquae  fervorem  intelligi  volunt  fervorem  sancti  Spi* 
ritus.  ut  docent  Germanus  Constantinopolitanus  pa- 
triarcha  in  Theoriamystica,  et  Theodorus  Balsamon 
ad  canonem  31  sextae  synodi. 

4023  Tunc  elevata  manu  benedicat  utrumque.  In 
S76  ^issA  niyrici :  Tunc  benedicat  utrosque  elevata 
manUf  et  dicat,  Sed  habetur  alia  Beoedictio  in  hunc 
modum  :  In  nomine  Pafris,  et  Filii,  etSpirilus  sancti 
sit  sign€Uum,  ordinatum,  sanctificatum,  et  benedictum 
hoc  sacrificium  novum.  Sequitur  :  abjungat  supple 
seqnentem  benedictionem  :  Venit  sanclificator  om- 
mpotenSy  seteme  Deus,  benedic  hoc  sacrijicium  tibi 
prsoaratum .  Qui  vivis  et  regnas  in  saeculasaeculorum . 

4030.  Postea  ineensum  aedpiens  ponat  in  thuribu- 
lum,  et  dicai  :  Per  intercessionem  sancti  Gabrielis 
arehangeli,  etc.  In  Missa  Illyrici  ;  Postea  accipiens 
ntiscopus  thus  a  diacono,  ponat  in  thuribulum  dicens  : 
Per  intercessionem  sancti  Gabrielis  archangcli,  etc. 
1n  Missali  Romano  habetur  t6  Michaelis.  In  cadem 
Missa  Ulyrici  sequitur  :  Hasc  Oratiodicenda  est  dum, 
ineenso  misso  in  thuribulum,  ipsum  thuribulum  super 
panem  et  calieem  circumducflur.  Memores  sumus, 
fleterne  Deus,  Pater  omnipotens,  gloriosissimse  pas- 
S]OQisFiliitui,resurrectionis  etiam  ejus,  etascensio* 
Dis  eius  in  coelnm,  etc. 

iOii.  Tuncponat  incensum  super  sacrificium,  etc. 
In  Missa  niynciproxime  facta  est  mentio  thurificatio- 
nis  oblatorum  ;  tum  sequitur :  Circumiensautemalta' 
re  cum  incenso  episcopufautpresbyterdicat :  Incensum 
islud,  eic.Sequitur.  Dirigaturoratiomea  sicut  incen- 
sum  in  conspectu  tuo,  Domine. 

4032.  Quando  odor  ejusdem  incensi,  etc.  In  Missa 
Illyrici  :  Quando  odor  incensi  porrigitur  sacerdoti,di 
cat  unusquisqtie :  Asccndat  in  nobis,  etc. 

4033.  Tunc  sacerdos  humillime  convertat  se,  eic. 
In  Mi^sa  Illyrici  :  Tunc  saeerdos  humillime  se  conver- 
tat  ai  eireumstantes  dicens :  Orate  pro  me,  fratres  et 
sorores,  nt  meum  ac  vestrum  sacrificium  acceptum 
fiatDeo  omnipotenti  ante  conspcctum  suum. 

1034.  Tunc  dicatur  a  singulis,  Orent  pro  te,  etc.  In 


A  Missa  Illyrici  Tunc  respondeaiur  a  singulis  :  Susci- 
piat  omnipotens  Deus  de  manibus  tuis  sacrificium, 
et  OralionestuaB  ascendant  inmemoriam  ante  Domi- 
nura,  ipseque  te  exaudiat,  qui  te  constituit  interces- 
sorem  pro  peccatis  nostris.  Orent  pro  te  sancti  et 
electi  Dei,  etc.  Immola  Domino  sacrificium  laudis  et 
redde  A!tissimo  vota  tua.  Exaudiat  te  Dominus 
orantem,  misereatur  tui,  etc.  Tunc  conversus  sacer- 
dos  ad  altare  fundat  pro  semetipso  hanc  Orationem  . 
ante  Secreta  :  Domine  Jesus  Christe,  fides  et  fiducia 
nostra,  etc.  Tunc  tncipiat  Secreta  ;  quibus  finitis  et 
Prmfatione  dicta,  quando  alii,  Sanctus,  Sanctus, 
Sanctus,  decantant,  haec  Oratio  cursim  dicenda  est 
a  sacerdote  :  Domine  Deus,  qui  non  mortem^  sed 
poenitentiam  desideras  peccatorum,  etc,  ut  supra 
in  Apologiis.  Eac  Oratione  finita  antequam  sacra^ 
menta  incipiantur,  iterum  se  commendet  Domino  di' 
cens  :  Facturus  memoriam  salutaris  Hostiae  totius 
mundi.  Uic  t6  Se^e^a,  in  plurali,  est   Oratio  quam 

B  vulgo  Sccre^am  vocamus,  olim  Super  oblata,  ex  quo 
vocabuloetiam  colligitur  non  adeo  esse  antiquum 
Codicem  ms.  unde  hanc  MissaB  ordinem  exscripsit 
Illyricus. 

4035.  Postquam  sacerdos  Te  igitur  incipit,  diaconi 
et  subdiacont,  etc.  In  Missa  lilyrici  :  Deinde  cum 
summa  reverentia  indpiat,  Tk  igitur  et  ministri  stan' 
tes  in  gradibus  cantent  istos  Psalmos,  usque  dum  Te 
iGiTua  finiatur.  Exaudiat  te  Dominus,  etc.  Deinde 
praces  ;SaIvumfac  servum  tuum^  etc.  Oratio  pro 
sacerdote  :  Gaudeat,  quaesumus,  Domme,  famulus 
tuus.  Alia  communis  :  Precibus  nostris,  qusesumus, 
Domine,  etc.  Sequitur,  infra  actionem  :  In  primis 
unacum  famulo  tuo  papa  nostro  N.  etc.  Memento, 
Domine,  famulorumfamularumciue  tuarum,  cuncto- 
rumscilicetcocsanffuinitate  mihimet,etc.577  Hanc 
igitur  oblationem  humilitatis  mese  et  devotionis, 
quam  tibi  ofiTero  pro  peccatis  meis,  etc.  Quam  Obla- 
tionem    tu,    Deus,   m    omnihus,    quaesumus,  Do- 

Q  mine,  etc.  Istud  praefer  in  eodem  canone,  quando 
concilium,  vel  comiUum  aliquod  agitur,  postquam 
dixeris  JSterno  Domino  vivo  etvero.  Hancigitur  Obla- 
tionem.  quam  tibi  offerimus,  pro  hujus  ncj^otii  qua- 
litate,  de  quo  in  prsesenii  disputationis  actione  ven- 
tilatur,  etc.  Communicantes  et  memoriam  veneran- 
tes.  Pro  semetipso  :  Memento  mei,  Domine,  et 
miserere  mei  ;  multi  enim  et  mali  sunt  languores 
mei,  etc.  Nobis  quoque  peccatoribus.  Pro  salute  vivO' 
rumet  mortuorum  :  Memento  etiam,  Domine,  fa- 
mulorum  famularumque  tuarum,  etc.  Hic  recites 
nomina  quorum  velis.  Istis  et  omnibus  in  fide  catho- 
lica  quiescentibus  locum  pacis  et  quietis  indolgeas 
deprecamur.  Per  Christum  Dominum  nostrum.  No- 
bis  quoquepeccaioribus.  Memento  etiam,  Domine, 
famulorum  famularumquetuarum  N.,  qui  nos  prse- 
cesserunt  cum  signo  fidei,  etc.  Nobis  quoque  pec- 
catoribus.  Hic  ordo  Missae  Illyricianfle,  in  quibus 
rocitatio  nominis  papse  notandaest,  quemadmodum 

[)  etiam  exstatin  omnibus  Sacramentariisnostristam 
mss.  quam  excusis,  juxia  decretum  concilii  Vasen- 
sis  II,  can.  4  :  Et  hoc  nobis  visum  justumest,  ut  nomen 
Domini  papae,  quicunque  Sedi  apostolicae  praefuerit  in 
nostris  Ecclesiu  recitetur, 

1036.  Expleta  Secreta.  Per  secretam  hoc  loco  in- 
telligitur  Oralio  mjstica  Te  igitur,  etc.  Ita  loquitur 
ordo  }l\\%%B^\\\jv\c\eintR.expletaSecreta.  QuflB  quidem 
Oratio  cum  verbis  consecratoriis  olim  in  quibusdam 
locis  allact  clara  voce  proferebatur,uttestatur  Joan- 
nes  Moschus,  cap.  396  Prati  spiritalis  :  *EmiH  9i  h 
Xi(Ti  TOTTOi;  Ix^eavety  ficyaVA>;  eiojdaffcy  ol  Trpso^OTC^oe, 
cujicOiQffav  Ta  7rat<Jta  titv  r5;^i}v  t^^  avta^  ava^opa^ 
cx/AavGavovTa.  Id  est ;  Quoniam  in  quibusdam  locis 
claravoce  pronuntiare  solent  Orationem  oblationis 
presbyteri,  factem  est  ut  eam  pueri  didicerint.  Id 
patet  ctiam  ex  liturgiis  sanctorum  Jacobi  et  Marci, 
sanctorum  Bnsilii  et  Joannis  Chrysostonai,  in  quibus 
verba  consecratoria  elata  voce  pronuntiantur,  ct  in 
his  chorus,  in  illis  populus  respondet^men.Quod 


m 


IN  S.  GREGOmi  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiE. 


864 


etiam  fiebat  olim  in  Ecclesia  AmbrosiaDa,  siquidem  A 
ejusdem  responsionis  Amen  ad  yerba  consecratoria 
roeminitsanctusAmbrosius  libri  Oe  hisqui  mysteriis 
initiantur  cap.  9  :  Ante  Benedictionem  vtrborum 
ecBlestium  alia  species  nominatur,  post  C4)nsecrationem 
eorpvs  Christi  stgnificatur,  Ipse  dicit  sanguinem  snumy 
Ante  consecrationem  aliud  dtcitur,  post  consecrationem 
sanguis  nuncupatur ,  Et  tudicis  Amen,  hoc  est  verum 
est,  etc. 

4037.  Oratione  Dominica,  etc.  In  Missa  Ill^rici ;  Et 
Oratione  Dominica,  cum  dixerit  Pax  Domini  sit  sem- 
per  Tobiscum^  misceatur  corpus  dominico  sanguini,et 
aicatur  .'Haec  sacrosancta  commistio  corporis  etsan- 
guinis,  etc.  Sequitur  :  Fiat  commistio  et  consecratio 
corporis  et  sanguinis  Domini  nostri  Jesu  Ghristi 
omnibus  accipientibus  nobis  in  vitam  aeter- 
nam. 

1038.  Poslquam  autem  henedictio  episcopalis  ex- 
pletaest,  etc.  InMissa  Illyriciana :  Non  mittat  epi- 
scopus  in  calicem  partem  oblatx,  ut  presbyteri  solent ;  B 
$ea  exspectet  donec  finita  Benedictione  episcopus  com- 
municare  debeat  ;et  tuncaccipienspartem,quamantea 
fregerat  tenensque  super  caticem  immittat  dicens  : 
Sacri  Sanguinis  commistio,  etc.  Sequitur  Oralio  : 
Goncede,  Domine  Jesu  Ghriste,  ut  sicut  haec  sacra- 
menta  corporis  et  sanguinis  tui  fidelibus  tuis  ad  re- 
medium  contulisti,  etc.  Post  ha^c  dicta  osculetur  alta- 
redicens:  Domine  Jesu  Ghriste.,  quidixistiapostolis 
tuis  pacem  rclinquo  Tobis,  etc.  Deinde  convertat  se 
ad  ctreumstantes,  pacemque  ferat  dicendo  :  Habete 
yinculum  pacis  ct  charitatis,  utaptisitissacrosanctis 
mysteriis.  Et  ipsiinvicem  se  paci/icando  dicant  :  Pax 
Ghristi  et  Ecclesiae  abundet  in  Gordibus  nostris. 

1039.  Quando  Corpus  Domini  in  manusaecipit,  etc. 
In  578  Missa  Illyrici  :  Quando  corpusdominicum  in 
manus  aceipit,  dicat  Panem  coelestem,  etc. 

1040.  Perceptio  eorporis  tui,  etc.  In  Missa  Illyrici 
sequitur  Oratio  :  Perceptio  corporis  tui,Domine  Jesu 
Christe,  etc.  Alia  :  Fiat  mihi,  obsecro,  hoc  sacra-  q 
mentumtuum  Cum  eorpussumilur  :  Corpus  Domini 
nostriJestt  Ghristi  sit  mihi  remedium  sempiternum 
in  vitam  sBternam. 

1041 .  Quando  calicem  aceipit,  etc.  In  Missa  Illyrici : 
Quando  ealieem  in  manus  aecipitsacerdos  dicat :  Quid 
retiibuam  Domino,  eic^  Sequitur  OratiOf  eommuniea- 
tio  et  confirmatio  corporis,  ete. 

1042.  Domine  Jesu  Christe,  etc.  In  Missa  Illyrici ; 
Post  perceptam  communionem  :  Domine,  Jesu  Ghriste, 
Fili  l)ei  yivi,  etc^  ut  in  Missali  Romano,  uno  aut  al- 
tero  vocabulo  mutato.  Alia  :  Gorpus  tuum,  Domine, 
quodaccepi,  etcalix  qaem  potavi,  adhaereantin  vis- 
ceribus  meis ;  et  preesta  ut  nuUa  ibiremaneat  peccati 
macula^ubi  tua  sancta  introieruntsacramenta.  Deinde 
presbyteris  et  diaconihuseorpusinmanusaccipientibuSj 
et  communicantibus  didtur  singulis  :  Pax  tecum.  ^, 
Etcum  spirito  tuo.  Alia  :  Verbum  caro  factum  est, 
et  habitavit  in  nobis.  Calicem  vero  cum  sacrosancta 
communionedando,  untcttt^uec/tca^.PerceptioCorporis  j) 
et  Sanguinis  Domini  nostri  Jesu  Christi  sanctificet 
corpus  et  animam  tuam  in  yitam  ffiternam.  Amen. 

Inhis  autem^  primo  nota  dari  corpus  dominicum 
presbyteris et  diaconis communicatu ris  in  manus.j ux- 
tamorem  Ecclesiae  antiquum^quem  ?idere  est  in  Or- 
dine  Romano,  in  ordine  processionis,  quando  e()is- 
copus  festiyis  diebus  Missam  cclebrare  voluerit : 
Presbyterivero,  et  diaconi  osculando  episcopum  eorpus 
Christi  ab  eomanibusaccipiant,  in  sinisira  parie  al- 
taris  eommunicaturi,  SiAbdiaconiveroosculando  manum 
episcopi,  ore  accipiant  corpus  Christi  ab  eo,  Sed 
priscls  Ecclesisa  temporibus  omnes  fideles  corpus 
Ghristl  acceptum  manu  oriinferebant^  ut  clarumcst 
ex  Eusebio,  lib.  yii  Hist.  eccl.  cap.  8  :  Kai  rpum^r, 
Ta/ja«TTavTce,  xai  x^P^^  *'?  ifKoSo^^i^  t^?  ayia?  Tpofffjq 
npoTtlvoc^a,  id  estj  qui  mensse  astitisset,  et  manus  ad 
susceptionem  sacri  alimenti  porrexisset^sancto  Gyrillo 


Hierosolymitano  mox  citando  ;  sancto  Basilio,  epist. 
280,  ad  CflBsariam  patriciam, xalyv.p  x«l  ev  t^  exxiijo-ia 
0  iipe^Ji  titt^i^',i(Tt  T5QV  p^ipi^oL,  xai  xaTJ;^fi  auTijv  uTtoit- 
^oixcvos  as7«  s^o\f7ixi  andvra  xai  ourw  Kpoidytt  t6 
oToiiAart  tJ  ISifx,  %siot.  Id  est :  Nam  et  in  ipsa  eccle- 
sia  sacerdos  particulam  tradit,  etillam  appreheodit 
qui  percipit,  cum  omni  libera  potestate,  ctsicmanu 
sua  eam  ori  ingerit.  Ex  sancto  Augustino,  lib.  ii 
adversus  lilteras  Petiliani.  cap.  23  iCuipacis  oscu- 
lum  inter  sacramenta  copulabatis,  in  cttjus  manibus 
Eticharistiam  ponebatis,  qui  vicissim  danti  porrigebtj^ 
^t>.ExGodino,libro  de  Olficiis  Constantinopoli  :'0^it 
TfKTpioipyTii  |xsTa  xotvuvi^a-ai  tou  Tt/iiov  o-GJ^uaro;,  ^ii(a9i 
Toi  ]3ao-cAfii  ii;  X^^P^^  pLSpi^K  ToO  ^fioiroTcxov  ^^i^ixaro;. 
id  est  :  Patriarcha  postquam  communicavit,  dat 
imperatori  in  manus  particulam  dominici  corporis. 
Modum  accipiendi  tradit  sanctus  Gyrillns  Hieroso- 
lymitanus,  catechesi  5  mystagogica  :  Accedens  autem 
ad  communionem  non  expansis  manuum  volis  accede, 
neque  eum  disjunctis  digitis  :  aXXa  ti^v  apoTi^av  Ooovov 
Troiij^a;  t^  ^ifc^  a>;  ^cXAouoiq  |3aa'().ca  vTro^c^^codac  /.at 
xot/ava;  rjv  italdpLinv  Si/^oii  ro  OQj^a  toO  Xpiorou,  id 
est  :  Scd  sinistram  yeluti  sedem  quamdanol  subjicias 
dcxterse,  qu»  Regtm  susceptura  est,  et  concaya 
manu  suscipe  corpus  Ghristi.  Mulieres  non  nuda 
manu,  sed  supposito  linteo  accipiebant.  Sanetus 
Augustinus,  serm .  25  :  Omnes  mulieres  exhibent  ni- 
tida  linteamina,  ubi  cotytu  Christi  accipiant.  Quod 
quidem  corpus  Ghristi,  aut  statim  ori  inferebant ; 
aut  domum,  ibi  communicaturi,  deferebant,  ut  pla- 
num  estcx  Tertulliano,  lib.  de  Oratione  sub  finem 
Accepto  corpore  Domini  etreservato.  utrumqtte  salvum 
est  et  partidpatio  sacrificii  et  exsecuiioofficti,  Sanctus 
Basilius^epist.  citata,  dicit  morem  communicandi  in 
suis  tedibus  viguisse  tantum  tempore  579  P^"^^^' 
tionis  paganicaB  ;  et  sua  setateusitatum  fuissein  mo- 
nasteris,  et  Alexandrife,  et  in  Mgjpio.  Qui  mos 
tamen  perseyerabat  Seleuciap  circa  annum  Gbristl550, 
ut  constat  ex  Joanne  Moscho,  cap.  79  Limonarii, 
ubi  narratur  de  quodam  seryo  qui  feria  5  in  Goeoa 
Domini,  cum  sumptam  Eucharistiam  in  ecclesia  in 
armario  domus  h^Ti  sui  inclusisset,  ea  yisa  est  io 
yiridantes  spicas  commutata.Romae  etiam  usitatus 
erat  sancti  Hieronimi  tempore.ut  palam  est  ex  ejos 
Apologia  ad  Pammachium  :  ScioRomxhancemcpn- 
suetudmem,  tU  fideles  semper  Christi  eorptts  aecipiant 
qttod  nec  reprehendo,  nec  probo,  unustfuisque  enxm  w 
«110  sensu  abundet ;  sed  ipsorum  consctentiam  convenio 
qui  eodem  diepost  eoitum  communieantt  et  jtucta  Per- 
sium,  sat.  2 : 

....  Noctem  ilumine  purgant. 

Qtmre  admatt^res  ire  non  audent  f  quare  non  ingre- 
diuntur  ecclesuis  f  an  alius  in  ptnhlico,  alius  tit  /omo 
Christus  est  fqtMd  in  ecclesia  non  licei,  nec  domi  lieet» 
Nihil  Deo  clatisum  esi,  et  tenebrx  quoque  tticent  apud 
eum,  Et  sane  fuit  bsec  Romanorum  consuetudo,  ut 
Docturno  concubitu  seuillicito*  polluti^  crastinadie 
ecclesiam  non  adirent,  eo  quod  eos  diyina  maneret 
ultio,  ut  yidere  est  apud  sanctum  Gregorium,  lib.  i 
Dialog.,  cap.  10. 

Notandumsecundo  in  hac  Ulyrici  Missa  non  dari 
tantum  sanguinem  presbyteris  et  diaconis,  sed  cor- 
pori  Ghristi  commistum. 

1043.  Cooperante  Sanctorum,  Locus  corruptus,  lege 
Cooperante  dpiritu  sancto. 

1044.  Domine  sanele  Pater,  etc.  In  Missa  Illyrici  su- 
pra  :  Alia  ad  utrumque  :  Dominesancte,  Pateromni- 
potens^  aeterne  Dcus,  da  mihi  corpus  et  sanguincm 
Filii  tui  ita  sumere,  etc.  (.  um  sanguis  sumitur  :  San- 
guisDomini  nostriJesu  Ghristicustodiatmein  yilam 
eeternam. 

1045.  Deinde  cum  cceperit  communicare  clerumet 
populum,  dical  singulfs:  Perceptio,  etc.  Jn  MissalHj- 
rici :  Populo  eommunicando  dtcat  :  Corpus  ct  sanguis 


*  hBgendixm  etiam  licito,  uipat^tez  duplici  Hieronymi  et  Gregorii  testimonio* 


568 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTORUM  NOTiC 


866 


\ 


DomiDi  nostrlJesu  rhrisli  prosit  tibi  in  remissionera 
omnium  peccatorum,  et  in  vitara  seternam.  Amen. 
Deinde  dum  commuuicant  dimt  :  Ignosce,  Domine, 
quod  rogare  corapellor,  etc.  Hapc  Apologia  habetur 
supra  inter  alias  Apologias  Codicis  sancli  Eligii, 
qnam  tum  recitat  sarerdos  duni  clerus  et  populus 
commuDicant,  id  est  comeduntid  quod  sibia  sacer- 
dote  io  os  immissum  est.  Non  enim  potuisset  sacer- 
dos  haDC  Orationem  seu  Apologiam  recitare,  simul- 

?Qe  singulis  dicere,  Corpus  el  sanguis,  etc.  Sequitur 
o$t  perceptameommunionem  :  Quodore  sumpsimus, 
meDtecapiamus,  etc.  In  Missali  Romano  diciturptfra 
mente,  etc.  In  Missa  Illjrici  sequitur  Oratio  :  Obse- 
cro  te.  piissime  omnium  auxiliator,  etc.  Alia  :  Con- 
serYent  nos,  Domine,  munera  tua,  et  feternam  vilam 
tnboaDt  Dobis.  Per.  Alia  :  Custodi  intra  nos,  Do- 
minc,  glorisB  tuse  munus,  ut  adversus  omnia  prffi- 
sentis  et  futuri  sseculi  mala,  Eucharistise,  quam  per- 
cepimas,  yiribusetvirtnte  muniamur. Qui  vivis,i4(m : 
Pnesta,  Doroine  Jesu  Christe,  Fili  Dei  vivi,  ut  qui 
corpus  et  aanguinem  proprium,  pro  nobis  indignis 
datum  edimus  etbibimus.  liat  nobis  ad  salutem,  et 
ad  redemptionis  remediuro  sempiternum  omnium 
erimioum  nostrorum.  Per. 

1046.  Perceptio  eorporis  Domini,  etc.  Formula  est 
dandfie  communionis,  quse  varia  fuit  pro  ratione 
temporum.  Tempore  sancti  Gregorii  I,  haeceratusi- 
tata,  Corpus  Domini  nostri  Jesu  Christi  conservet  ani- 
mam  tuam,  ut  videre  est  apud  Joannem  Diaconum, 
lib.  11  de  Vita  sanctiGregorii,  cap.  4i.  Cui  post  my- 
sterut  traditurus  cum  dieeret  :  Corpus  Domini  nostri 
Jem  Ckristi  conservetanimamtuam.  Apud  Alcuinum, 
cap  de  Sabbato  sancto^  hsec  reperitur  :  Cotpus  Do- 
mini  nostri  Jesu  Christi  custodiat  te  580  ^^  vitam 
(gtemam^  amen,  ut  in  Codice ms.  monasterii  sancti  Re- 
migii.  in  Ordine  de  visitatione  infirmorum.  In  Codice 
Ratoldi.  ubi  a^ntnrde  visitatione  infirmorum  hanc 
reperire  est  :  Corpus  et  sanguis  Domini  nostri  Jesu 
Chrtsti  in  vitam  mternam  te  perducat,  et  indiejudicii 
ad  sanetam  requiem  te  resuscitet.  In  Codice  Tiliano 
in  ordiDC  de  vi^itatione  infirmorum  hiec  habetur  : 
Corpus  et  sanguis  Domininontri  Jesu  Christi  custodiat 
animam  tuam  in  vitamaeternam,  amen.  QuaBestnostra 
▼ulgaris.  si  dempseris  t6  et  mnguis.  Alia  fuit 
olim  in  Gallia  tempore  Roberti  rcgis,  videlicet  : 
Corpus  Domininosiri  Jesu  Christi  sit  tibisalus  animm 
et  corporis,  ut  manifestum  est  ex  Helgaldo  in  ejus 
Vita  :  Pranuli  euidam  de  Domino  non  bene  sentientt  et 
quatrenlipro  ^uibu^dam  causUprobationem  in  eorpore 
Domini  nostn  JesuChrisli,  imiignetulitrexamatorbo- 
nitatis,  Cum  sit  tibi  lumen  scienti(e,  et  luceat  in  te  lu- 
men  sapientix,  miror  qua  ratione  quxsieris,  pro  tuis 
nequissimfs  imperiis,  et  p^^o  infestato  Dei  odio  quod  erga 
Deiservos  habes^  examinationem  in  corporeet  sanguine 
Domini  ;  et  eum  hoc  sit  quod  a  dante  sacerdote  dicitur, 
Corpns  Domini  nostri  Jesu  Christi  sit  tibi  salus  ani- 
mae  et  corporis,  cur  tu  temerario  ore  et  polluto  dtcas  : 
8i  dignus  es,  accipe. 

Sed  apud  antiquos  Patres  non  erant  usitatse  ejus- 
modi  formnlffi  ;  sed  sacerdosporri^ens  Eucharistiam 
dicebat,  Corptts  Christi,  et  accipiens  respondebat 
Amen,  nt  clarum  est  ex  sancto  Ambrosio.  lib.  vi  de 
SacraroeDtis,  cap.  5  ;  Ergo  non  otiose  cum  accipis^ 
tu  dicis  Amen.  DicU  tibi  saeerdos,  Corpus  Christi  ;  et 
tu  dieis  AmeUy  hoc  est,  verum.  Quod  confltetur  linguaf 
teneat  affecitu.  Essancto  Augustino,  serm.  ad  infan- 
t«8,  de  Sacram.  :  Vos  estis  corpus  Christi  et  membra, 
my^erium  vestrum  in  mensa  Domini  positum  est,  my- 
sterium  Domini  accipttis.  Ad  id  quod  estis  Amen  res* 
pondetis,  et  respondendo  subscribitis.  Audis  ergo  f  or- 
pus  Ckristi,  etrespondes  Amen.  Ex  lib.  viii  Constitu- 
tioDum  apostolicarum,  cap.  43.  Atque  episcopus 
tribueU  oblettfonem,  dicens :  IwaaXoeoTov,  xal  6  iiy^otLt- 
Tifi^  )£yir^,  «ai^v,  id  est,  Corpns  Cnristi,  et  accipierts 
dieat  Amen.  Diaeontu  vero  retineat  caliem,  et  tribuat 
dieens  :  Acua  Xptorou  nor/ipioy  ^tkifi;,  6  dt  Khanv  Xsysra), 
u^Vf/xdeslt  Sanguis  Chrisli  poculum  satutis,  et  6t- 


A  bensdicat  Amen,  ExCyrillo  Hierosolymitano,  catech. 

5  mjstag.  :  K«i  xotXava?  tiqv  7ra\aai}v  9i'/ov  t6  o^tuua 
^jOfOTov,  cTTt^fywv  ajiii^v,  id  est :  Et  coDcava  raanu 
suscipe  corpus  Cbristi,  subjungens  Amcn.  Id  etiam 
videre  estin  epistola  Cornelii  papae  ad  Fabium  epi-' 
scopum  Antiochenura  pontificem,  de  Novato  schis- 
matico,  apud  Eusebium,  lib.  vi  Histeccl.,  cap.  35. 
Elemin  Novatum,  ut  ibinarratur^  cumsuis  Euchari- 
stiam  porrigeret,  ab  eis  per  sacramentum  exigere 
solebat  quod  nunquam  ab  se  deficerent,  neque  ad 
partes  Cornelii  transirent :  Kal  ovtI  toO  tiKiht  Xatt- 
SavovTa  Tov  apTOv  sxetvov,  t6  'Aai%v.  Oux  fri  tcjft^ra  npb^ 
KopvT^Xeov,  liyti,  id  cst :  Et  qui  illum  ^anera  accipit^ 
pro  Araen,  quod  dicere  debet,  hoc  dicit,  Non  dein- 
ceps  ad  Corneliura  revertar. 

i047.  Finita  Missa,  etc.  In  Missa  Illyrici  :  Post- 

quam  diaconits  dtxit  Ite  Missaest,  veniat  sacerdosante 

altare,  et  eo  osculando  dicat :  Placeat  tibi,  sancta 

Trinitas,  etc.,  ubi  habetur  etiam  sit  tibi  plocens,  pro 

B  tibisit  acceptabile. 

i048.  Alia  Oratio  :  Meritis,  etc.  In  Missa  Illyrici : 
Finita  Missa  accedat  ad  altare,  dicens  :  Meritis  et 
intercessionibus  beat»  Mariae  semper  virginis,  et 
istorura,  atque  oraniura  sanctorura  misereatur  nostri 
omnipotens  Deus,  qui  vivit  etregnat. 

1049.  Expletis  omnibus,  episcopus,  etc.  In  Missa 
Illyrici :  Expletis  omnibus,  episeopus  de  altari  ad  «o- 
crarium  rediens  cum  diacontbus,  et  cxteris  quibus  t70- 
luerit,  cantet  hymnum  trium  jouerorum  :  Benedicite, 
omnia  opera.  Laudate  Dominum,  omnes  gentes. 
Laudate  Uorainura  in  sanctis  ejus. 

i050.  Postea  preces  :  ConfUeantur,  etc.  In  591 
Missa  lllyrici,  e/ j>rece$  :  Confiteantur  tibi,  Doraine, 
orania  operatua.  Exsultabuntjusti  in  ^loria.  Exsul- 
tent  justi.  Nos  nobis,  Domine,  non  nobis.  Sacerdotes 
tui  induantur  justitia.  Non  intres  in  judiciura  cum 
servis  tuis.  Doraine,  Domine  Deus  virtutum,  etc. 

^     1045.    Deinde  Oratio,    qui  tribtu    pueris,    etc. 
^  In   lllyrici,  sequitur  oratio  :  Deus,  quem    omnia 


guem 
opera  benedicunt,  etc.  Alia  :  Deus,  qui  tribus  pueris 
mitigasti  flammas  ignium,  concede  propitius  perin- 
tercessionem  eorum,  et  mcrita  omnium  sanctorum 
tuorum,  ut  nos  famulos  tuos  non  exurat  flamma  vi- 
tiorum  atque  toroientorum.  Per.  Alia :  Actiones  no- 
stras,  quaesumus,  Domine,  aspirando  praeveni,  etc. 
Et  hsBcqusB  noianda  erantde  Missa  tiliana,  deque 
illius  collatione  cum  Blissa  lUyrici :  ex  qua  patet,  si 

Slures  Apologias  exceperis  et  paucos  quosdam  rituSt 
lissam  Tilianam  Illyriciantt  Missae  esse  quam  simil- 
limam. 

1052.  Mauritio  vefierabili,  etc.  Sanctus  Maurilius 
Rothomagensis  archiepiscopus  Rhemis  ortus  est, 
Leodii  operam  litteris  navavit.  Florenti»  in  Italia 
Deo  sub  regula  sancti  Benedicti  militavit,  et  invidia 
quorumdum  monachorum,  qui  ejus  sanctimoniam 
sequo  aoimo  ferre  non  poterant,  in  Normaniam,  ut 

fi  eorum  indias  fugeret,  secessit,  ubi  a  monachis  Fisca- 
nensibus  in  fratrem  receptus  est,  et  tandem  archi- 
episcopus  Rothomagensis  ordinatus  est,obiitque  ann  o 
Chrisiti  1067.  De  eo  agunt  Guillelmus  Gemmeticen- 
sis,  lib.  vn  Hist.  Norm.,  cap.  26  et  36.  Ordericus 
Vitalis,  lib.  iv  et  v  Hist.  eccl.,  et  Guilielmus  Mal- 
mesburiensis,  lib.  y  de  Gestis  Regum  Anglis. 

1053.  Joannes  Abrincatensis  Hic  Joannes  Abrinca'» 
tensis  episcopus,  postea  Rothoma^ensis,  fllius  fuit 
RaduIphicoraHisBajocensium  fratns  uteriniRichardi 
Senioris  ducis  Norraanorum  :  Vir  ingenuitate  vluri* 
mum  conspicutis,  sapientia  spirttttali  feliciler  imbutuSt 
prudentia  sxculari summe pr^editus,  inquit  Guillelmua 
Gcrameticensis.  Primo  fnit  episcopus  Abrincatensis ; 
deinde,  defuncto  sancto  Mauriho,  archiepiscopus 
Rothoraagensis,  cum  sedem  Abrincatensem  rexisset 
septem  annis,  et  tribus  mensibus.  Praefuit  concilio 
Hothoraagensi,  quod  .anno  Domini  1072  in  eadem 
urbe  celebravit ;  obiit  anno  Dominil079.  De  eoagunt 
Guillelmus  Gemmeticensis,  lib.  yii^  cap.  38  et  44^ 


867 


IN  S.  GRECORII  LIBRUH  SACRAMENTORUM  NOTi£. 


m 


Hist.  Norm.,  el  Ordericus  Vitalis,  lib.  iii,  it  et  t^  A      1067. /iffm  OrA/toKa/fntta.  Itain  aliis  Ordimbus, 


Hist.  eccl . 

1054.  Investiario,  Yestiariuin  locos  est  Tcstimen- 
tis  recondendis  idoneas.  Sed  proprie  in  quo  cnsto- 
diuntur  regii  seu  imperatoris  Testiinenta.  Manuel 
Moschopulus,  Hb.  de  schedis  :  pitmx  itapu  'Pojuaeoi; 
T«  loaria*  l^  ou  ro  ptarioipiov  xup<6>{,  ev  a>  ra  jBao-Aixa 
tv^u/Aara  ^v).ao-o-oyTai,  id  est :  Vestes  apud  Romanos 
sunt  indumenta,  ex  qua  Testiarium  proprie.  in  quo 
regias  Tcstes  serTantur.  At  hoc  loco  Testiarium  est 
sacrarium  seu  secretarinm,  in  quo  non  solum  Tasa 
sacra,  sed  etiam  sacrs  EcclesiaB  Testei  reconduntur, 
Ita  in  restitutione  Ebbonis  arcbiepiscopi  Rhemensis : 
Ihwtus  est  etiam  sxpe  dicttu  Ebbo  episcoptu  in  vestta- 
riumet  indutus  episcopalibusvestimenti^ ;  similiter  et 
alii  episcopi  processerunt  cum  eo  ad  celebrationem 
Missge,  Quemadmodum  olim  in  Testiario  non  soium 
imperatorisTestes,  sed  etiamTasa  aureaetargentea, 
qu»  dabantur  in  Missis,  custodiebantur,  ut  clarum 
estex  Codino,  lib.  de  OfOciis  aulas. 

1055.  Diaeonum  et  subdiaamum  osculetur  sacerdos, 
Idem  Tidere  est  supra  in  Missis  Tiliana  et  liljrici. 

1056.  Surgens,  iNempe  sacerdos 

1067.  Sacerdoti  medtum  altaris  deosculanti.  Oscu- 
lum  altaris  Tidetur  in  MissalllTrici. 

1058.  Sessio  episcopi  juxta  decreta  Urbani  papm, 
etc.  Yide  supra,  in  ObserTationibus. 

582  1059.  C«ro/erartfi?«ro,  etc.  Exhoc  colligitur 
alios  praesto  fuisse  ceroferarios,  quia  in  Processione 
episcopi  ad  altareunusduntaxatpraeibatceroferarius. 

4060.  Sicque  prxcedentibus  ceroferario,  etc.  Hic 
unicus  exstat  ceroferarius  qui  nraeeat  ETangelio,  ta- 
menpaulo  post  dicitur  :  Canaelabra  exstinguantur , 
Quare  aut  legendum  est  t6  ceroferariis,  aiitro  cande- 
labrum  exstinauatur,  Ex  antiquo  Eccleiiae  instituto 
accenduntur  Inminaria  ad  lectioncm  Evangelii  in 
Missa.  Idque  testatur  de  Orientali  Ecclesia  sanctus 
Hieronymus,  lib.  ii  contra  Vigilantium  :  Nam  et  abs 


nt  supra  notalumest  inMissa  Ratoidi  bis  Terbis, per 
ipsum  et  cum  ipso,>{c,  a  Pontifice  pronuntiatis. 

1068.  Uterque  calicem  levent,  Levatur  calixasa- 
cerdoteet  diaconosimul  et  deponitur.  Verum  non  so- 
lus  calix,  sedetiam  Hostia,  inpatena  calicisuperpo- 
sita  videlicet  ut  planum  est  ex  Ivone  CarnoteDsi, 
epist.  citata :  Cum  autem  panis  et  calix  adhihito  dia- 
cono  elevatur^  exaltatio  Christi  corporis  in  cruce  com- 
memoratur.  I^t  infra  :  At  cum  cooperante  diaconoj  ca- 
lix  deponitur,  et  Hostia  in  suo  loco  reponilur,  etc.  Iq 
Missa  Ratoldi,  et  Ordinibus  Rom.  supra  citatis,  haec 
exaltatio  fit  asolo  diacono,  seu  archidiacono.  Atia 
Ordine  secundo  levatur  a  pontifice  ct  diacono. 

1069.  Per  Diaconum  Joseph  exprimitur,  etc.  Hcc 
583  ^^  brcTiter  exprimit  Ito  Carnotensis  ,  epist. 
supra  citata :  Hoc  commemoratur  quod  Joseph  et  Ni- 
eodemtUt  accepta  licentia  a  Pilato,  corptu  Christi  de 
cruce  deposuerunt,  et  venerabiliter  sepuUurx  manda- 

B  runt. 

1070.  Officittm  conseerationis  perficiat.  Consecra- 
tio  hoc  loco  non  sumitur  pro  consecratione  oblata- 
rum  (hoc  est  panis  et  Tini) ;  jam  emm  consecrais 
sunt,  sed  pro  ipso  mysterio  liturgico,  quod  perficieo- 
dum  est  per  confractionem,  commistionem  et  com- 
munionem ;  ita  sumitur  Tocabulum  paulo  post  re- 
petitum. 

1071.  Quimanlili  indutus  tenturat.  Locus  corrop- 
tus  :  deesse  Tidetur  to  patenam,  ut  ex  sequeotiboft 
manifestum  est. 

1072.  Fiat  commistio.  Deest  ro  consecratiOf  ot  io 
Missis  Ratoldi,  et  Tiliana. 

1073.  Viaticum.  Pro  apgrotis  periclitantibus,  ut  ex 
sequentibus  clarum  est:  Tertiam  qux  remanet  inal- 
tari  vocat  sancta  Ecclesia  viaticum  morienti&. 

\(flA.JuxtadefinitionemconcHii  Toletani.  Puto  tiic 
esse  lapsum  memorise  ;  nam  id  in  aliquocondlioTo- 
letano  me  le^isse  nunquam  memini.  Prohibitio  ex- 


qtte  martyrum  reliquiis  per  totas  Orientis    Ecclesias,  G  stat  in  concilio  Bracarensi  iii,  ut  supra  notaTi. 


quando  legendum  est  Evangeliumf  accenduntur  lumv 
naria,  jam  sole  rutilante,  non  utique  ad  fttgandas  te- 
nebrat,  sed  ad  signum  tsetitim  demonstrandum.  Hujus 
ritus  meminit  Alcuinus,  de  diTinis  Offlciis,  cap.  Quid 
significent  Tostimenta. 

1061.  Offerenda.  Est  illa  Antiphona  quam  Tulgo 
Offertorium  dicimus.  Ita  sumit  Alcuinuscap.  citato. 

1062.  Versus  sequatur.  Supra  in  Missa  pro  infirmo, 
post  Tisitationem  infirmorum  Codicisms.  monasterii 
sancti  Remigii,  duo  Versus  seauuntur  Offertorium. 
Quo  spectat  illud  Alcuini  Iib.de  diTinisOfficiis^cap. 
de  Celebratione  Missae :  Sequitur  deinde  OJferenda, 
qusB  inde  hoc  nomen  accipit,  quod  tunc  populus  stM 
munera  offerat.SequuntttryersMavertenao  dicti,quod 
tft  Offerenda  revertantur,  dum  repetitur  Offerenda. 

1063.  Aotfa  mistavino  popultu  adunatur  Christo. 
Ex  sanctoCypriano,  epist.  63  ;  Quando  autem  in  ca- 
lice  vino  aqtM  miscetur,  Christo  populusaduruUur ;  et 


1075  Excepto  populo^  quem  inttncto  pane,  etc.  Hoc 
intelligitur  in  Missa  solemni^quae  olimillis  tempori- 
bus  fere  unica  celebrabatur,  et  tum  propter  mulUto* 
dinem  populi  communicantis  cum  periculuro  esselpe 
sanguis  Ciiristi  efTunderetur,  corpus  sanguini  intin- 
ctum,  non  separatum  a  san^uine  dabatur.  Dicitor  id 
necessitate  fieri,  non  auctoritate,  quianuilum  aoiea 
concilium  id  permiserat  tali  occurrcnte  necessilaie. 
Et  concilium  Claromontanum,  quod  juxta  exemplar 
Antonii  Augustini  hoc  permiLtere  Tidetur,  noDdum 
celebratum  erat,  quia  hic  Joannet  Abrincatensii  epi- 
scopus  obiit  anno  Christi  1079,  et  concilium  Claro- 
montanum  celebraium  est  anno  Christi  1005. 

\^f^.  Postremovero particulam,  qux  in  caliee  re- 
mansit,  etc.  Sensus  est  ut,  populo  commuoicato,  sa- 
cerdos  parUcuIam  quam  in  calicem  miserat,  sumat ; 
non  tamen  integram,  utrcliquampartemdiacooosei 
subdiaconus  inter  se  diTidentes  sumant. 


credentiumplebs  ei  in  qtiem  credtdtt  copulatur  etcon-  p     1077.  Ad  regem  consecrandum,  sive  ad  benedicen- 


jungttur 

i06i.  Sacerdos  Oblationem  ita  componat,  etc.  Ita 
Ito  Garnotensis,  epist.  233  :  Hostia  quoqtie  qumjtusta 
ealicim  consignatur  sic  debet  esse  posita,  ut  stia  et  cali- 
eis  positione  dextrtm  Christi  latusrepraesentet,  dequo 
manavit  sanguis  redempti&nis^  et  aqua  baptismaiis. 

1065.  Tunc  coram  altari  inelinatus  sacerdos  solus, 
etc.  Dicendounamex  Apologiis.  In  Missa  Illyrici  ha- 
hetur  haec  Apologia,  teu  Oratio  :  DomineJesuChriste, 
fides  et  fidueia  nostra,  etc.  Sed  dicitur  a  sacerdote 
postquam  nopulum  de  Oratione  monuit. 

1066.  Oolata  qualuor  partes  calicis  tangat,  etc. 
Ito  Carnotensis,  epist.  citata  :  Cum  vero  cum  Hostia 
jam  consecirata  intra  vel  supra  calicem  signum  crucis 
imprimitura  tatere  calicisorientalitisque  ad  occidenta- 
lem,  et  a  septentrionali  tisque  od  australem,  hoe  figU' 
rari  intelligimus.  quod  ante  pasjionem  Dominus  disci- 
pulis  suis  prmdixit  :  Cum  exaltatus  fuero  a  terra, 
omnia  traham  ad  me  ipsum. 


dum.  Ea  fuit  antiqua  pietas  imperatorum  et  re^iu 
Christianorum,  ut  imperium  seu  regnum  initun,  id 
auspicato  facerent,cum  se  a  sacris  poniificibus  sacro 
etsolemoi  ritu  palam  in  ecclesia  benedicietcorooari 
Toluerunt.  Primus  ex  imperatoribus  qui  sacro  eiso- 
lemni  ritu  a  pontificeinauguratusest,  fuitTheodosius 
JuniorimperatorumConstantinopolitanorumoptioQUS 

acsanctissimus,  qui  aProcIopatriarchaCoostantioo- 
politano  coronatus  est,  ut  testatui*  Tlicodorus, 
ecIoga2,  sub  finem :  IxitfUl^  utto  tou  «vtow  n«Tpi«f  yw. 
id  est,  coronatus  ab  ilio  patriarcha,Nam  supra  iilius 
eetatem  nihil  simile  de  imperatoribus  Christianis  le* 
gitur,  ut  arbitror.  Justinus  minor  corooatus  cst  ab 
Eutychio  patriarcha,  ut  scribil  Theophanes,  lib.  xvi, 
anno  ab  incarnalionc  Domini558.  De  haccoronaiiooe 
scribit  Corippus,  lib.  u  deejusdem  Jusiini  laodibus: 

Postquam  cuncta  videl  ritu  perfecla  priorum, 
Pontificum  summus  plenaque »taLe  venusius 
Astantem  benedixit  eum,  bceliqoe  poienUvB 


m  S.  GREGORII  UBRDM  SACRl^lfENTORUM  NOTiC. 


S70 


Exorans  Dominum,  sacro  diademate  jussit 
Augustum  saiicire  caput,  summoque  corooam 
Imponens  capili  feliciter.... 

Qaitamen  antea  prisco  rituincljpeosubleyatusfDe- 
rat,  584  "^  canit  snpra  eodem  libro  Gorippus : 

Quatuor  ingentcm  clypeis  sublimior  orbem 
AtloUuiit  lecti  juvenes,  manibusque  levatus 
Ipse  ministrorum  supra  steiit  ut  sua  rectus 
uttera,  quee  aigno  stabili  non  flecUtur  unquam, 
Nominibus  sacruta  tribus»  qui  viribus  sequis 
Imperium  rexere  suum.... 

Ubi  per  litterain  inteliigit  J,  qaae  est  prima  noroinis 
JqsUdi  littera,  estque  nominibus  sacrata  tribua, 
nempe  Juatino  majort,  JusUniano  et  JusUno  minori. 
Et  hiec  de  JusUni  minoris  coronaUoDe.  Post  eum 
Tiberius  imperator  fuiteUam  coronatus  abEutychio 

Eatriarcha,    ui  docet  supra  citatns    Theophanes, 
b.  xvii,  anno  Incarnationis  Domini  57i.  Sic  Mauri- 
diis  imperator,  et  nxor  ejus  Augusta,  die  nuptiarum 


ejnsdem  CaroH  Gapitulis,  sub  finem,  sed  sub  alia 
formula.  Idem  consensus  reperitur  apud  Petrum  Ua- 
mianiy  serm.  1  de  dediratione  :  Prius  autem  quam 
impercttortis  cuUibus  vestiatur,requiritur  super  eo  deri 
voluntas  et  populi. 

4082.  A^ant  Deogratias.  Ita  Hincmarus  sub  finem 
atlocutionis  ad  populum  in  secunda  coronatione  Ga- 
roH  Calvi  in  ejusdem  CapituHs,  cap.  35.  Non  ineon- 
gmum  videtur  istis  veneraltilibus  episcopiSy  si  vestrce 
communitati  placet,  ut  in  obedientia  regni,  ^nde  vos 
ad  ilium  sponte  convmtstis^sacerdotali  ministerio  ante 
hoc  cUtare  coronetur,  et  sacra  unctione  Deo  consecrs' 
liir.  Quod  II  vobts  placet,  propriis  vocibus  consonate , 
Et  in  hoc  clamantibus  omnibus,  dixit  idem  eptseopu^: 
Agamus  ergo  unanimiter  Deo  gratias,  decantantes  Te 
Deum  laudamus. 

1083.  Decantantes  Te  Deum  laudamus,  Nota  morem 
deeantandi  hymni  TeDeum  laudamus  in  pubHcisgra- 
Uarnm  actionibus.  In  coronaUone  Garoh  Galvi  supra 


coronati  sunt  a  Joanne  patriarcha  GonstantiDopoH   B  citata  :  Agamus  ergo  unanimiter  Deo  gratias,  decan^ 


tano,  ut  scribit  Theophylactus  Simocatta,  Hb.  i  Hist. 
cap.  10  :  Kal  ^^a  xal  raq  xopuva;  roiv  ^Mdiw  rolc 
ffTf^ovoec  7M$iStp\jfn,  id  est :  CapiUbusque  Regis  et 
Reginffi  coronas  imponit.  HeracHus  imperator  coro- 
natus  est  a  Sergio  patriarcha  in  oratorio  sancU  Ste* 
phaoi  in  palaUo  sito.  Goronata  est  eodem  die  Endo- 
cia  spoDsa  ejus  in  Auffustam,  et  accepit  uterque  a 
Sergiopatriarchanuptiarum  corooas  ;  et  uno  eodem- 

?Qe  die  imperator  simul  et  sponsusostenditur,  inquit 
heophanes,  lib.  xviii,  anno  ab  Incarnatione  Do- 
mini  602,  et  iofra.  TerUo  anno  imperii  Heraclii  co- 
ronata  est  Epiphania  fiHa  HeracHi  a  Sergio  patriar- 
eha  in  oratono  palatii.  Eodem  vero  anno  pnroa  in- 
dictione  coronatus  est  HeracHus  juniorfiHus  Heraclii, 

3oi  et  Gonatantinus,  a  prsedicto  patriarcha  ;  et  sic 
einceps  ain  multi,  quos  imitati  sunt  GhrisUani  re- 
ges ;  aed  maximeFrancorum  reges,  primusque  eorum 
Giodovaeus,  ut  clarum  est  ex  testamento  sancti  Re- 


tantes  Te  Deum  laudamus.  In  Vita  Ludovioi  pn,  cum 
receptus  est  Stephanus  papa  Rhemis  ab  eodem  Lu- 
dovico  imperatore  :  Ultimus  imperator  milliario  pro^ 
eessit  a  monasttrio  saneti  confessoris  Remigii,  et  tan- 
quam  Petri  vicarium  honestissime  suscepit,  descenden" 
temque  ex  equo  excepit,  et  in  ecclesiam  intrantem  manu 
proprta  sustentavit,  prcecinentibus  pro  tanta  exsultct' 
tione  variis  Rcclesiceordinibus,  Te  Deum  laudamus.  Ei 
in  restitutione  Ebbonis  archiepiscopi  Rhemensis  : 
His  ita  peractiSy  iterum  reboantibus  signis,  et  vocife» 
rante  omni  Ecclesia,  Te  Deum  laudamus,  ductus  est 
scepe  dictus  Ebboepiscopus  in  vestiarium.  OHm  loco 
hiijushymni  in  gratiaramactionibuscanebaturhjm- 
nus  Gloria  in  excelsis  Deo.  Sanctus  Joan.  Ghrysosto- 
mus,  homil.  3  in  cap.  i  ad  Coloss. :  Ai«  toOto  iux*" 
pio-ToCvTt;  ^fyofisv,  Aoja  ev  y^foro!?  ©sfii,  xal  int  yii^ 
ii|»i}vu,  cv  ovOpuTroK  iv^oxta.  Victor  (JUcensis  sub 
finem  lib.  ni,  in  passione  sanctorum  Martyrum,  qui 


migii,  apud  Flodoardum,  lib.  i  Uist.  Ecclesitfe  Rhe-  {^  Carthagine  sub  Hunnerico   rege  passi  sunt  vi  nonas 


meosis,  cap.  ^8.  Ivo  Oirnotensis,  epist.  79,  scribit 
poat  Clodovaeum  nepotes  ejus  Charibertum  et  Gum- 
tramnum  ab  episcopis  suarum  provinciarumsacratos 
fnisse. 

1078.  A  vobis  perdonari  petimus,  etc.  Ita  in  Ordine 
ms.  sancU  Germaoi  a  PraUs  prope  LuteUam  Parisio- 
rom  ;  habetorque  in  coronatione  Ludovici  secundi 
ioter  capitula  (^aroHCalvi,  sed  fusius.  Ita  eUam  in 
eorooaUone  Henrici  IV,  dicti  Ma^ni,  Francorum  re- 
gts,  descripta  a  reverentissimo  Nicolao  Thuano  epi- 
tcopo  Garnotensi,  qui  eumdem  Henricum  Garnoti  in 
regem  uoxit  Perdonari  est  concedi .  Gam  autem  hic 
dicimus  coronaUonem  Henrici  IV  descriptam  fuisse  a 
Nicolao  Thuano  episcopo  Garnotensi,  non  inteMigi- 
mos  formulas.  Orationes  conseerationis,  et  simifia 
/oisse  ah  eo  composita,  auas  ille  sumpsit  ex  antiquo 
ahaoo  Codice  ros.,  sed  ao  eo  compositum  fuisse  H- 
boJioro  omoes  ritus  qui  io  coronatione  preefati  regis 
observaU  snnt  contioeotem. 

1079.  Per  rectum,  Rectum  est  recUtndo  regni, 
qoae  habetor  iofra  in  fine  consecrationis. 

1080.  Responsio  regis  :  Promitto  vobis  et  perdono, 
^.  Ita  in  Ordine  ms.  monasterii  sancti  Germani  a 
Pratts,  et  io  praefata  corooatione  Henrici  IV.  In  co- 
ronatione  Lodovici  secundi,  quam  inter  capitnla  Ca- 
roli  €alvi  imperatoris  reperire  est,  fusior  habetiJir. 
In  Ordine  Romano  rex  facitfidei  professionem  ;  si- 
mililer  imperator  ConstantinopoHtanus,  apud  Godi- 
Dom,  in  libro  deofficiis  aulw  ConstanUnopoHUnse. 

1081.  Deinde  alloquantur  duo  episcopi  populum  in 
eceiesia,  inquirentes,  etc.  Hanc  locuUonem  episcopo- 
roxD  ad  popolnm  io  ecclesia,  qui  de  ejus  consensu 
Qoaerunt,  videre  est  in  Ordinibus  Rom.  et  sancti 
GernaaDi  a  Pratis^  io  coDsecratiooe  secunda  CaroH 
Calvi,  qus  MeUs  celebrata  est,  ct  in  coronatione 
Henrici  H,  et  Henrici  IV,  regum  Francorum.  585 
Heec  allocuUo  episcoporum  ad  i)opulum  exstat  etiam 
to  corooatiooe  Hermitrudis  coDJugis  Caroli  Galvi  io 


JuHi  :  Procedebant  itaque  cum  fiducia  ad  suf)plicium 
quasi  ad  epulas  concurrentes  voce  per  ambitus  plateo^ 
rum  Domino  decantantes :  Glona  in  exeelsis  Deo,  et 
in  terra  fox  hominibus  bonae  votuntatis,  Gregorius 
Turonensis,  lib.  i  de  Gloria  Mart^rura,  cap.  63,  de 
Inventione  corporis  sancti  Mallosi  martjris :  At  ille 
cum  fodisset  quasi  septem  pedes,  attigit  nares  ejus  odor 
immensi  aromatist  et  ait  :  Credo  in  Christo,  quod  os- 
tendit  mihi  martyrem  suum  quando  me  hcec  suavitas 
circumdedit.  Et  fodiens  reperit  corptis  Hlasum^  et 
emittens  voce  magna  Gloria  in  excelsis  Deo^  omnem 
clerum  pariter  psallere  fecit .  Dictoque  hymno,  corvus 
sanctum  in  baxilicam  transtultt  Anastasius  BibHotne- 
carius,  in  Leone  III.  agens  de  occursu  ejusdem  pon- 
tificis  et  Caroli  Magni  :  Et  pariter  se  amplectentes 
eum  lacrymis  se  osculati  sunt.  Et  prxdicto  pontifice 
Gloria  in  excelsis  Deo  inchoante,  et  cuncto  ctero  sus* 
cipieniey  Oratio  super  cunrto  populo  data  est,  Alcui- 
D  nus,  epist.  71,  ad  fratres  in  provincia  Gothorum  : 
Et  cantate  Deo  vestro  tn  concoraia  pacis,  et  unanmi- 
tcUe  Charttatis  perpetuce  eanttcum  laudis,  et  cum  mili- 
tia  ccetesti  laudate  ueum,  et  dicite  :  Gloria  tn  excelsis 
DeOf  et  in  terra  pax  homtnibus  bonae  voluntatis. 
Huic  hjnmo  successit  hymnus  Te  Deum  Caudamus, 
ut  notum  est  ex  auctoribus  supra  citatis :  qui  tamen 
in  quibusdam  GalHae  locis  videtur  fuisse  usitatus  in 
solemni  gratiarum  actione  tempore  Pipini  ducis,  aui 
postea  Francorum  rex  creatus  fuit ;  nam  in  transfa- 
tione  corporis  sancti  Germani  Parisiorum  pontificis, 
quffi  sub  hujus  Pipini  ducatu  contigit,  hic  hjmnus  in 
gratiarum  acUonem  solemniter  est  decantatus,  ut 
palam  est  ex  narratione  hujus  translaUonis  quam 
proferl  Surius,  JuHi  25,  si  tamen  auctor  hujus  nar- 
rationis  in  omnibussapit.  Hoc  institutum  vulgo  re- 
firiurad  sanctos  Ambrosium  et  Augustinum  qui  io 
ejusdem  sancti  AugusUni  baptismo  hunc  bymnum  ex 
tempore  ediderint  et  decantaverint,  profertur(|ue 
hoj  us  opiDionis  aoctor  586  ^  Mtertor  »anctut  Dacios 


»71 


W  8.  CREGORII  UBRUM  SACRAMENTOROM  NOTiE. 


S7I 


episcopus  Mediolanensis,  in  Ghronico,  qui  flornit 
tempore  Justiniani  imperaioris,  cujusque  memiDit 
sanctus  Gregorius.  lib.  iii  Dial.,  cap.  4.  Sed  quid- 
quid  sit  de  veritate  hujus  historisB,  certum  est  hoc 
Ghronicon  non  esse  hujus  Dacii,  quia  probari  non 
potest  ullum  Ghronicon  ab  eo  scriptum  fuisse,  ne- 
dumcitatum;  tum  quia  non  redolet  stylum  tempo- 
rum  illoram,  tumquiafalsumestquodibicontinetur, 

3uod  Bwacins  AugusiinQS  Audienssanctum  Ambrotium 
e  tnearnatione  ad  populum  tractantem  et  prcedtcan- 
tem,  tremens  ac  pallens,  omnibu$  qui  aderant  vtdrnti- 
bus,  obriguerit,  ac  etiam  finita  monitione,  quam  ad 
populum  beattu  Ambrosius  popuh  ministrabat,  primus 
adeum  Augusiinus  pervenerit,  etc.  Adyersatur  enim 
sancti  Augustini  et  Possidii  seriptii,  nec  potuit  in 
mentem  viri  alicujus  eruditi  ac  sapientis  viri,  qualis 
fuit  hic  Dacius,  vcnire.  Quare  ante  sanctum  Bene- 
dictum,  et  Teridium  sancti  Gsesarii  Arelatensis  epi- 
scopi  discipulum,  qui  de  hoc  hjmno  in  suis  regulis 
locuti  sunt,  nullus  veterum  illius  mentionem   fecit. 

1084  [nvocatio  super  regem,  Te  invocamus,  Domi- 
ne,  etc.  In  coronatione  Caroli  Galvi  quce  Metis  facta 
est  ante  altare  sancti  Stephani,  septem  episcopi  sin- 
guli  singulas  Benedictiones,  seu  invocationes  super 
regem  fundunt  ante  ipsam  unctionem.  In  Ordine  Ro> 
mano,  cum  ordinaturimperator,tresfunduniurOra 
tiones,  prima  ab  episcopo  Albanensi,  secunda  ab 
episcopo  Horiuensi,  tertia  ab  episcopo  Osiiensi,  dum 
ei  brachium  sinistrum  ungit.  atque  inter  scapulas. 
In  coronaiione  imperaiorisGonsiantinopoIiianiapud 
Georgium  Godinum,  libro  de  Offlciis  aul8e,soIus  pa 
iriarcha  Gonsiantinopolitanus  preces  ante  unctionem 
legit  partimclara  partim  submissa  voce.  Hibc  antem 
invocaiio  super  regem  exsiat  in  officio  ad  ducem 
constiiuendum^  quod  vir  dociissimus  Andreas  Du- 
ch6ne  ad  calcem  Normannicorum  edidit. 

i085.  Ut  summi  regiminis  solium,  In  officio  ad 
constiiuendum  ducem  legiiur,  ut  suum  ducatus  so- 
lium,  legendum  puiarem,  summi,  pro  suum, 

i086.  Deus,  quipopulis  tuis,eic,  Hsecoraiio  exstat 
in  coronaiione  Ludovici  11,  ei  Caroli  Calvi,  nna  aut 
altera  lineaquam  hic  contractior.  Exstut  etiam  in 
prffidicto  officio. 

1087.  Ipsius  temporibus»  In  dicto  officio  deesi  t6 
temporibus,  male. 

1088  Seipsum  sedulas  discat,  Id  est,  quamvis  in 
altissima  potestaiisarcecoUocatus,  tamen  memor  sit 
conditionis  humansB,  quantis  adversis  obnoxia  sit 
regia  sublimitas.  Est  enim  regni  npoaMnov  «^O,  id  est* 
facies  blunda,  juxia  Euripidem,  in  lone,  ei  Senecam, 
in  (Ddipo,  quse  regem  facile  decipiai,  qui  se  bene 
non  noverit. 

1089.  Consecratioregis,  omnipotens  sempiteme  Deus, 
HaecOraiio  exstat  in  consecraiione  Henrici  IV,  Fran- 
corum  regis,  et  in  coronatione  Ludovici  II,  sed 
multo  contractior,  inscribiiur(]ue  sacri  olei  Infusio, 
Recte  quidem.  nam  hsBC  oratio  dicitnr  quaodo  rex 
inungitur.  Habeiur  etiam  in  Ordine  Homano,  usque 
ad  hflec  verba.  virt%Uibus,  nee  non  quibus,  ^uibusdam 
▼ocabulis  subinde  muiaiis.  Exstat  etiam  in  Pontifi- 
cali  Romano.  sed  multocontraciior ;  neque  recitatur 
ibi  in  olei  infusione^  neque  etiam  in  Ordine  Romano. 

1090.  In  re^num  N.Albiofiis  tottus,  Etpaulo  post: 
Et  totius  AUftonis  Ecciesiam  deinceps  cum  plebibus 
sibi  annexis  ita  enutriat  et  doceeU,  etc.  Quie  quidem 
yerba  satis  manifcstant  aiiquem  Francorum  regem 
id  iemporis  in  Anglorum  regem  unctum  fuisse ;  quod 
tanrien  est  difflcile  sciiu,  cum  nihil  tale  in  hisioricis 
antiqub  cum  Francorum,  tum  Anglorum  repereris. 

Ser  quos  huic  difficuliaii  iucem  afferre  quis  possit. 
emmi  autem  dubium  est  quin  Albion,  cujus  hic 

■  Forte  consecratio  hsBC  in  Lndovici  IV,  cogno- 
mento  Ultramarini,  filii  Caroli  Simpliciis.  inau^ra- 
tione  fuit  adhibita,  qui  cum  ob  Ogivam  matrem,  ex 
AnglisD  refirum  stirpe  esset  oriundus,  in  spnm  hujus 
regni  vocatus  potuit  aimui  unyi  in  regem  Angii»  et 


A  meniio  est,  sii  Britannia  major.  Idiesiantur  veleres 
omnes  587  receniioresque  Geographi    Quod  spe- 
ciai  ad Tormulam  consccrationis,  credibileesiprimo 
eum  qui  sub  hac  formula  fuii   inauguraius  prios 
fuisseregni  Francorum  honore  decoratum,  his  verbis: 
Et  totius  Albionis  Ecelesiam  deinceps  ctm  pkbihut 
sibi  annexis  tta  enutriat  ac  doceat,  mun^at  et  inttrwU, 
contra  omnes  visibiles  et  invisibiles  hostes  idm  poten- 
ter  regaliteraue  tum  virtutis  regimine  ammiiMstret, 
ut  regale  soltum,   videlieet  Franem^m  sceptra^  non 
deserat ;  sed  ad  prisltnse  fidei  paetsque  conrordiam 
eorum    animos  te  opitulante  reformet.  Quis  foerit 
autem  ex  regibus  Francorum  sub  hac  formula  in 
regem    Anglorum    unctus,    dicere  obscarum  est. 
*  Ex  hoc  iamen  apparei  anti(}uum  jus  re^ibos  Fran- 
corum  in  regnum  Angliae  fnisse.  Quod  eiiam  videior 
in  coronatione  Henrici  IV,   Francorum  regis.  Nam 
in  supra  citata  formula  hsec  videre  est :  Ut  rtgde 
solium,  videlicet  Saxonum,  Mereiorum,   Nordanim' 

B  brorum,  sceptra  non  deserat^  etc.  Gonfirmaiur  ex 
Ordine  ms.  monasierii  sancii  Germani  a  Pratis,  io 
coronatiune  regis  Francorum,  in  quo  hsc  eadem 
verba  reperire  est.  Saxones  auiem  Anglos  appellari, 
Mercios  vero  et  Nordanimbroi  esse  populos  Aog^is 
lippis  et  ionsoribus  notum  est.  In  eadem  consecra- 
tione  littera  N.  videiur  traasposiia,  et  referenda  io 
hunc  modum  ad  hsec  verba,  auhc  famulum  tuwn  iV., 
ut  ponatur  proprii  nominis  loco,  ut  usu  veniresolet. 

1091 .  Ut  regale  solium,  vtdelicet  Franeorum  seep- 
tra,  non  deserat.  Haec  verba,  ut  jam  supra  noiatum 
est,  supponunt  eum  qui  sub  hac  formula  in  regem 
Albionis  ungiiur  in  regem  Francorum  fuisse  prios 
evecium. 

1092.  Hic  tingatur  oleo.  Hoc  vocabulum,  t6  o/eo, 
non  de  simplici  ac  vulgari  oleo,  sed  de  sacro.  ^ood 
episcopali  Benedictione  consecratum  sit,  intelligep- 
dum  est,  quo  olim  reges  ungi  solebant.  Unde  io 
coronatione  Ludovici  II,  supra  citata,  huic  Oraiiooi 

G  seu  consecraiioni  haec  verba  praefiguniur  :  sacri  M 
Infusio,  Idem  videre  est  in  Ordine  Romano,  in  ordi- 
natione  tum  regis,  tum  imperaioris,  et  apnd  Peirom 
Damiani,  serm  1  de  Ecclesise  dedicatione  :  Ei  iwM 
exuitur  vestimentis  suis,  et  cUeo  sanctificationis  asptr- 
gitur,  ut  typieo  rore  perlttsus  cwlestis  unguenti  pieni- 
tudine  glorietur,  Nam  oleum  saiictifieationis  juxtt 
idioiismum  Hebraicum  est  oleum  sanciificatum. 
Unde  opiime  ab  Eginhardo,  in  Annalibus,  ad  annum 
750,  haec  unctio  sacra  diciiur :  Hoe  anno  secundnm 
Romani  pontifieis  sanetiotiem  Pipinus  rex  Franeorum 
appellattu  esty  et  ad  htijtis  digntteUem  honoris  uMtiu 
saera  unettone  manu  sanetee  memorix  Bonifaeiiepi' 
scopi  et  martyris,  Imoet  chrismaiesacro  unctos  fuisse 
reges  Francorum  certum  est,  ut  habetur  in  testi- 
mento  sancti  Remigii  apud  Flodoardum  lib.  i  Hist. 
Rhemensis  Ecclesiae,  cap.  28  :  Generi  tanttmmoclo 
regio,  qttod  ad  honorem  sanctce  Eccletia  et  defensior 
nem  muperum  una  eum  fratribus  meis,  et  episeopis 

D  omniotu  Germanim,  Gallice,  atqtse  Netatrice^  in  regta 
majestatis  culmen  perpettto  regnaturum  stcUtiens  elegi, 
baptiiavi,  a  sacro  fonte  stiseefty  donoque  sentiformis 
Spiritus  consiavavif  et  per  ejtudem  sacri  ekrumatit 
unclionem  ordinatoin  regemparcens  statuo,  etc.  Idem 
videre  est  in  epistola  synodi  apud  Carisiacum  missa 
ad  Ludovicum  Germaniae  regem,  cap.  15:  Maxime 
autem  nobis  necesse  loqui  cnm  illis  arehiepiseopis  et 
episeopis,  qui  consensu  et  voluntate  regni  isiius  dm- 
num  nostrum  (Carolum  Calvum)  fratrem  vestrum  un- 
xet^unt  in  regem  sacro  chrismate,  iradittone  divina.  In 
libello  proclamaiionis  Domini  Caroli  regis  adversus 
Wenilonem  archiepiscopum  Senonensem  :  Sed  ei 
post  hoe  eleetione  stta  aliorumque  episeoporum,  et  eff- 

Franciae.  Quibus  non  placeblt  coDJectura  hBCi  ine- 
liorem  suppeditent ;  doceaotque  quis  ex  Galiia  fejp- 
bus  ante  mortem  Ratoldi  abbatis,  qui  ann,  966  obiiti 
potiori  jure  in  regem  Angliee  ungi  et  oooseartn 
potuerit. 


573 


m  S.  GREGORU  UBRUM  SACRAMENTORnM  NOm 


874 


tenrum  fidelium  regni  voluntaie,  consensu,  et  acrla-  A 
mtfonM  cum  arehiepncopis,  588  ^^  episcofis  Wenilo 
in  dicecesi  sua  apud  Aur**linnis  ciotlaiem  in  hasihca 
tsnrtm  cruas  m^  sei  uvdum  traditionem  ecclesiasticam 
regem  ronsecravit,  et  in  regni  regimine  rhrismate  sa- 
ero  perunxit.  In  epistolaArlhoIdiRtieniorutT)  archie- 
piscopi  ad  sjnodum  KQgilenheimensem.apnd  Flodo- 
ardom,  lib.  it  Hisi  eccl  Rhem  ,  cap.  35  :  Postquam 
Lndovicum  reeem,  fctvente  Hugone^  cunetisque  regni 
principibMS,  Gerbergam  quoque  reginam  benedixeram, 
tt  taero  perfuderam  chrismcUe.  Et  in  secundacorona- 
lionc  Caroh  Calvi,  cum  Meiis  coronaius  est  in  regno 
Lolbarii»  anno  Domini  869,  ad  ista  verba,  coronei  te 
OominuSy  inunxit  eumHincmarusdechrismale,  Etita 
ctpiendtts  est  loeus  cujusdam  anonjmi  de  unctione 
ehrismaiis  inier  opera  sancti  Cypriani  ;  Nee  tamen 
tessantibus  his  qux  ritu  antiquo  tnoleverant,  cum  in 
popuio  Christiano  (^rcumctsio  vidtretur  damnabilis^  et 
seerificifi  idololatrix%mpu'arentur;unctionis  mysterium 
rtligio  Christiana  conicmpsit  ;  sed  cceteris  generalt  B 
mnctorum  consensu  damnatts,  non  solum  in  regibus  et 
$aeerdotibu*  unciionis  honorpermansit,  sed  in  omnem 
fopulum  ccUhotieum  effusa  est  hujus  gratix  ptenitudo. 
K'am  in  hoc  sermone  a^itur  de  unciione  chrismaiis, 
et  sacerdoies,  id  est  episcopi,  in  sua  ordinaiione,  ei 
e«tera  plebs  catholica  in  confirmatione,  chrismate 
iDonguQiur.  Quamobrem  sacrum  oleum  e  coelo  mis- 
SQm,unde  in  regem  unctus  esi  Clodevsas.  primus 
inter  reges  Francorum  Cbnstianus,  ei  niulti  succes- 
soruin  cjus,  chrisma  appellatur.  Ita  in  capitulis 
Hincinan  archiepiscopi  Rhemensis  in  secunda  coro- 
natione  Caroli  Calvi :  In  vigilia  Pasehx.  in  Rhemensi 
metropoti,  baptizati^et  ccelittis  sumpto  chrismate,  unde 
adhue  habemvs,  peruncti.  et  inregem  san-cUi.  Ita  ap- 
pellaTii  Guillelmus  Brito,  lib.  i  Philippidos,  agens  de 
Philippi  Augusti  coratione : 

J&mque  dies  aderat  cunctis  optata,  Novembris 
Qu»  caput  est  meiisis^  qua  cunctis  sanclificaia 
Jamdudum  sanciis,  nunc  longo  sanciior  exstat,         C 
In  qua  sceptrifero  Ailsii  redimiius  bonore 
MagnHDimijs  sacro  rcx  delibutus  olivo ; 
Quo  Deus  angelicis  manibus»  virtuie  parato 
Dt\inii,  nostris  coocessit  regibus  uti, 
Ut  sacrentur  eo  soli  specialiler  illi, 
Qui  successive  Francorum  sceptrH  capessunt. 
Dignior  ut  vere  rex  noster  rege  sit  omni, 

8uem  sacrare  suis  Rhemorum  mctropoliles 
um  compnesulibus  habet  illo  chrismaie  sacro, 
lloc  ad  opuA  soluiii  quod  coelica  fundit  oliva. 
Hoc,  et  non  xlio  periundit  membra  liquore 
CarolidsB  nosiro  Guillelmus  proesul  in  urbe 
Rhemensi,  Patnim  servato  more  suonim. 
Imposiiiique  ^acro  CHpiti  diadema  verendum, 
Conveniente  simul  cleri  populique  favore, 
Tam  speciale  decus  Cbristi  dignatio  prsestai 
Nobis,  Francorum  qui  congauderaus  bonori. 
Sic  regem  nosirum  sibi  Rex  coelestis  amicat, 
Sic  superexaJiat  ierr»  prae  regibns  illum, 
Quem  facii  ut  solum  sacra  consecret  unctio  cceli, 
Unguine  cum  reliqui  sacrentur  materiali. 

In  eonflecratione  Henricill,  regis  Francorum,  misce- 
inr  588  l><luor  ille  CGelestis  ab  auj^elo  quondam 
sanc.o  Kemigio  delatus,  sacro  chrismati.  Henri- 
cus  IV«  rex  Francorum.  Carnoti  unctus  est  alio  li- 
qnore  coelesti,  quiquondamsanctoMariinoTuronura 
episcopo  ab  angelo  coelitus  allaiusesi,  cum  a  Nicolao 
Tauano  Carnotensi  episcopo  consecrante  liquor  ille 
ccelesiis  chrismaii  sacro  admistusfuissei,  aihabetur 
in  svpius  citata  illius  coronatione.  Fnii  mos  eiiam 
olim  apud  Gracos  at  imperatores  Constantinopoli- 
tani  non  simplici  oleo  consecrarentur,  sed  unguento 
quod  estcbnsma  sacrum,  ut  ex  Geor^io  Codino  mox 
diando  palebit.  Vulgo  regesnon  chnsmaie,  sed  oleo 
inan^oninr,  ut  videre  est  cap.  Cum  venissett  de  sacra 
ODciione.  Uodie  imperator  oleo  exorcizato,  rexvero 
oleo  catechumenorum  inunguntur,  ut  esi  in  Pontifi- 
cali    Romano. 

i*  93.  Cujus  sacratissima  unctio  super  caput  ejusde' 
/liial.Ezlua  verbis  patet  caput  esse  pariem  iUam 


quae  inun^i  debeai.  Olimimperaiori  ConstantinopO'* 
hianoinejusconsecratirnecapuiungebaturinmodum 
crucis,  ut  iestatur  Codinus,  lib.  de  officiis  aulae  Con* 
stantinop.  :  *0  ^i  UaTpidp/^m  TCpi**-  «rauooii^w;  tiqv 
7Lif%y.iiv  Tou  pa(Tui(t>Q  ro}  fi^^p^,  id  esi  :  Patriarcha  un- 

f:itad  formaiu  criicis  imperatorem  divino  unguenio. 
nterea  palriarcha  hanc  profertoyio;.  idest  sancius, 
quamteriio  repetuniiamniquisuntinambone,  quam 
cseiera  multiiudo.  In  secunda  coronaiione  Caroli 
Calvi  quse  Metis  celebrata  est,  inunctus  fuii  ille  ad 
dextram  auriculam,  etin  fronte  usgue  ad  sinistram 
auriculam.  et  in  capiie,  ut  habeiur  m  Capiinhs  cjus- 
dem  Caroli  in  hunc  niodum  :  Ad  ista  verba,  coronei 
te  Dominus,  inunxit  eum  Hincmarus  archiepiseopus 
dechrismate  ad  dextram  auriculam,  et  infronte  usque 
ad  sinistram  auricutam,  et  in  capite.  In  Ordine  Ronia 
no  unguntur  pecius,  scapulee,  brachiorum  iniernodia» 
et  manus.  In  consecrationere^umFrancorumaddun- 
turalis  dusB  unctiones.in  vertice,et  inter  scapulas,ut 
videre  esi  in  consecrationibus  Henricillet  Henrici 
IV.  Gonstantinus  Manasses,  in  Chronica  Synopsi, 
scribit  Carolum  Magnum  uncium  fuisse  a  Leone  in 
a  vertice  ad  pedes  usque  : 

Ov  ii^y  ak\u  ;^u9a|xfvo;  xal  vofioc;  'lou^acoyy, 
fiaxxtftLkli^  lUXpt'  iro^cav  i^aiia  toutov  XP^^* 

Id  est :  Verum.  usus  Judaeorum  legibus,  a  capite  ns- 
que  ad  pedes  oleounxiieum.  Idem  testatur  Theopha- 
nes,  in  Chronico  :  "Eorrptv  ocut^v  it?  paaikia  '?«- 
uaitav  IV  tw  v«o!>  tou  aylov  «Trooroou  Uirppoxi,  ^piva^ 
iXatrw  tfiro  xtfakfj^  ica(  tto^uv,  id  esi  :  Coronavit  eiim 
In  regem  Romanorum,  un^ens  eum  oloo,  a  capite 
usque  ad  pedes.  Sed  in  Ordine  Romano  imperator 
Romanorum  ungitur  in  brachio  dextro.  ei  inier  sca- 
pulas  duntaxai.  Similis  est  principis  unctio  cap.  Cum 
venisset,  de  sacra  unciione  :  Sed  ubi  Jesus  Nazarenus 
(Inquit  ibidem  Innoceniius)  III  quem  unxitDetu  Spiri' 
tu  sancto^  %icut  tn  Actibtu  apostolorum  legitur,  uncttti 
estoled  ptetatis  prx  eonsortibus  suis,  qui  secundum 
Apostolumest  caputEcrlesix,  qtise  est  corpus  ipsita, 
prineipis  unctio  a  capite  ad  braehium  est  transtcUa,  tU 
princeps  ex  tunc  non  ungatur  in  capite,  sed  in  brachio 
sive  humero  vet  armo,  in  quibus  principattu  congrt$e 
designatur.  eic.  i4d  qttod  etiam  significandum  Samuel 
fecit  poni  armum  ante  Saul ;  ruidedit  tocum  in  eapite 
ante  eos  qui  (t^erant  invitcUi.  In  capite  vero  ponttficis 
sacramentalis  est  delibutioeonservata.  quiapersonam 
eapilis  in  pontificaliofficio  reprsesentet.  Differt  atitem 
inter  pontfficn  et  prinetpis  uncttonem,  quia  capiU  pon^ 
tificu  ehrismateconseeratur,  braehium  vero  principis 
oleo  delinitur,tUostendatur  quanta  sit  differentiain- 
ter  atutoritatem  pontificis  et  principis.  Hiac  ille  ubi 
noiandasunt  quaedehumerosea  armo  dixit.  Nam 
etiam  pars  illa  victimw  apud  ethnicos  bonorabilior 
visa  est,  ei  qu»  maxime  regem  decebai.  Quare  olira 
Eteocles  ei  Polyoices  cum  sacrificareni.  CEdippo 
patri  armnm  victimffi  tanquam  regi  et  prsestantiori 
mittere  solebant ;  qui  nescioquocasucumeialiquan- 
do  coxam  victim8e,non  armum.590  raisissent.ille, 
se  ab  eis  sperni  ratus,  supra  momim  excandescens 
dins  eos  devovit  ut  referi  scholiasies  Sophoclis  in 
CEdippum  Colonaeum,  ex  auctore  circnlaris  Thebai- 
dos : 

'lo^^ov  wc  Mri9t,  x^f*^  f^oXiv  tlni  rt  fiuOov, 
*auoi  lycl),  naliii  fit  ovic^£(ovtic  iTripi^^oev, 
EitxTO  Arl  BaiTikinl^  x«l  aXXoc(  'AOavorToe^i 
Xipo^ev  xtno  aXXig^v  xaxa^ipLStfai  alio^  iZffw. 

Id  esi,  Ui  cognovit  missam  sibi  esse  coxam.in  ter- 
ram  jecit,etdixii  :  Heimisero  mihi  !  pueri  me  sper- 
nenieshocmihimiseruni.Precalus  esiregem  Jovem, 
et  cffiteros  deos  immortaIes,uimuiuis  interfecii  gla- 
diis  in  orcum  descendereni.  In  Pontificali  Romano 
sic  eiiam  ungitur  imperator,  sed  in  moduDQ  crucis  ; 
rex  veroinler  comraissuras  manus  etcubili,  eiinier 
scapulaseiiam  in  modum  crucis.  Gx  qaibus  clarom 
est  non  fuisse  semper  eumdem  ritoin. 


S7S 


IN  S.  GREGOWI  LIBRDM  8ACRAMENT0RUM  NOfiB. 


576 


1094.  Deus  electorum  fortitudo,  et  kumilium  celsi- 
tudo^  elc.  HfiecOpatio  exstat  in  coronatione  Ju«iith 
filisBCaroli  Calvi.qaap  nupsit  Edelulpho  Anglorum 
regi.  Habetur  ibi  instar  pra^fationis.  et  tantum  us- 
que  ad  haec  verba :  Ilaqne,  qvmmmus,  omnipotens  Pater, 
per  hujus  creaturae  pinguedinem .  Csetera  dissimilia 
sunt.  Habetur  etiam  in  coronatione  Henrici  IV,Fran- 
corum  regis. 

4092.  Eumque  in  similitudine  columbae,  etc.  In  su- 
pra  memorata  coronatione  Judith  heec  leviter,  ut 
subjecto  congruant,  immutata  suntin  hunc  modum: 
Ut  per  hujus  crealurse  pinguedinemcolumhge  pace,sim' 
plicitate  ac  pudicitis.  dec4)ram  efficias, 

1096.  Teadjuvante,  etc.  Lege,  ut  in  coronatione 
Henrici  IV,  tuamque  Benedictionem,  te  adjuvante,  to- 
ti  pUbi, 

1097.  Deus  Dei  FiliusJesus  Christus,  etc.  HaecOra- 
tio  esiLtat  in  coronatione  Henrici  IV.  desideratur  in 
officio  ad  constituendum  ducem,  et  in  Ordine  Ro- 
mano. 

1098.  Hic  detur  annulus.  Haec  annuli  tradilio  ex- 
stat  in  coronatione  Henrici  IletHenrici  IV,  regum 
Francorum.  atqueetiamin  Ordine  Romano,  sed  post 
gladii  aceinctionem. 

1099.  Accipe  annulum,  etc.  Hsc  formula  exstat  in 
officio  ad  ducem  conslituendum,  ei  in  coronatione 
Henrici  IV,  Francorum  regis.  Alia  exstat  in  Ordine 
Romano. 

1100.  Perseverabditati,  Ita  in  officio  ad  constitueo- 
dum    ducem. 

1101.  Oratiopostannulum.  Exstatin  officio  ad 
constituendum  ducem.  Desideratur  in  Ordine  Ro- 
mano. 

1102.  Hiccingatur  gladius  ab  archiepiscopo,  Ac- 
cinctio  gladii  exslat  in  Ordine  Homano,  in  corona- 
tione  Henrici  II  et  Henrici  IV,  regum  Francorum, 
etinofficio  adducem  constituendum  ;  videturque 
in  Vita  Ludovici  Pii,  cum  inregnura  restituitur  in 
Ecclesia  sancti  Dionysii  :  Sed  Dominica  quae  in  cra- 
slinum  advenitf  in  ecclesia  sancii  Dionyiii,  efiiscopaii 
ministerio  voluit  reconctliari,et  permanusepiscoporum 
armis  accingi  consensit,  Veirns  Oamiani,  serm.supra 
citato,  accinctionis  gladii  nulla  mentione  facta.  ait : 
Praeferiuret  gtadius  in  oculis  ejus^  ut  cogno^cat  quta 
vindex  esi  irae  Dei  in  hoc  ipsumconstitutus.Quodcon, 
venit  coronationibus  Henrici  II  et  HenricilV,  in  qui- 
bus  eliamgladius  ante  illos  praefertur. 

1103.  Accipe  gladium,  etc.  In  Ordine  Romano  ex- 
stat  alia  formula.  In  officioadconstituendumducem 
Codicis  nostri  formulaebaec  prsmittuntur  :  N.  Con' 
fortare  et  esto  vir,  et  observa  custodias  Domini  Dei 
tui.  etc. 

591  llOi.  Oralio  post  glaiium.  Exstatin  officio 
ad  ducem  conslituendum.  AbestabOrdine  Romano. 

1105.  Chrislianissimo  regi  nostro.  Christianissimi 
appeliatio  regum  Francorum  estpropria,etsane  an- 
tiquissima. Itaappellatur  Pipinusrex  Francorum  ab 
AnastasioBibliothecario,  in  Stephano  lU  Quo  perac^ 
to,  et  eo  tn  venerabili  monaslerio  jam  fato  Chri- 
stianissimo  Pipino  coniungente,  Dom^no  annuente, 
post  aliquos  dies  idem  christirnissimusPi/nnus  rex  ab 
eodem  sanctissimo  papa  Chrisli  gratia  cum  duobus  0- 
tiis  suis  reges  uncti  sunt  Francorum.  InStephano  IV, 
cum  a^t  de  Carolo  et  Carlomanno  :  Dirigentes  scili' 
cet  ipsi  Christianissimi  reges  duodecim  episeopos  ex  eis- 
dem  Franoorum  regionibus.  Idem  videre  est  in  capi- 
tulis  Caroli  Calvi,  cap.  35,  g  3 :  Ut  ex  ejus  ore  audta- 
mus  quod  aChristianiuimo  rege  fideli  et  vknanimi  in 
serviiioillius  populo  unicuique  in  suo  ordine  convenit 
audire,  In  epistoia  Carlomanni  apud  palatium  Ver- 
nis  :  Praectpue  illa  quae  contra  maium  rapince  et  de- 
praedationis  a  sanctis  Patribus  sunt  promulgata^  et  a 
Christianissimis  regtbus  auctoritate  confirmata. 

1106.  Hic  coronetur,  wuila  est  impositio  coron» 
in  officio  ad  constituendum  ducem. 

iiOl,  Coronet  te Deuscoronagloriae,  etc.  HffC  for- 
mola  non  •xttat  in  Ordint  Romano.  flabetur  in  co- 


A  ronatione  Ludovicill  et  Henrici  IV,  regum  Franco- 
rum.  Exstat  etiam  in  consecrationeCaroIi  Calvi,  sed 
conlractior.  Corooeeimpositionis  memioit  PetrusDa- 
miuni  seim.citato  :  Ponitur  et  coronaaureasup^ca- 
put  ejus,  expresaa  signo  sanctitatis,  gloria  honoris,  et 
opus  foititudinii,  Metropolitani  est  imponerecorooam 
ut  videre  est  in  Ordine  ct  Pontificali  Romano.  Sic  a 
Bhemensi  metropolitano  Guillelmo  imponitur  coro- 
nacapiti  Pbilippi  Augustiregis  Francorum,  ut  docet 
Guillelmus  Brito,  loco  supra  citato  : 

Hoc  et  non  alio  perfudit  membra  litpiore 
Curolidfe  nostro  Guillelmus  preesul  in  urbe 
Rhemensi,  patrum  servato  more  siiorura, 
Imposuit  sacro  capiti  diadema  verendum. 

A  papa  Leone  III  Romse  imposita  est  corona  Caroli 
Magno  cum  imperator  creatus  est,  ut  testaturTheo- 
phanes  in  Chronico  :  *EoTr(>iv  «utov  u?  paQikia  'P«*- 
ua£fii>v  ev  T&>  vaa>  tou  oyiou  Orrpou,  id  est  :  Co- 
B  ronavit  euni  in  regem  Romanorum,in  templosancti 
Petri  apostoli.  Et  paulo  post,  xal  nipi€oCfMv  ^Mikuipt 
iffOQTaxal  (7rif>o;,  id  est  :  Cum  posuisset  eiregiam 
vesiem  et  coronam.  Idem  testaturConstantinusMa- 
nasses  in  Chronico  : 

Kal  arifo^  TripiTiOijo-iv,  w;  oi  'Pu^iwv  vouot 
Eumque  corona  cingit  more  Romano.  At  vero  in  co- 
ronatione  imperatoris  Constanlinonolitani  olim,  si 
novi  regis  seu  imperatoris  pater  adesset,  ipse  paler 
et  Pati*iarcha  ei  stemma  imponebant ;  quod  si  pater 
abesset,  solus  patriarcha,  ut  testatur  Codious,  lib. 

de  Officiis   auiae,    si    ovv   »5  TrpoiiTro^iv,    Trapiffrcv  6 
flao"i>iu?  xal  irarjjp  ffvToy,  ayro;  ti  xai  6  naTpiapX'* 
AaSovTi?  rb  (niiifiK,  iTrtTiOiaffi  T9  xiyoXj  tov  viow  p«- 
ffi)iw;.  etc.  Id  est :  Si  igitur,  ut  diximus  adest  impc- 
rator  et  pater  ejus,   ipse  el  patriarcha  accipienlcs 
stemma  imponunt   capiti   novi  iraperatoris,  et  pro- 
nuntiatpatriarcha  hanc  vocem  Dignus.  Quod  si  non 
est  Pater  ipsius,  hoc  faciat  solus  patriarcha.  Quem- 
C  admodum  autem  priusin   unguenti  applicatione  to- 
cem  Sanctus  excipiebant,  sic  etiam  hanc  voccna  Di- 
gnus  qui  in  sacro  suggesto  sunt  et  reliqua  populi  mul- 
titurioacclamant  tertio.Hasc  illcquidsitautemslem- 
ma,  docet  idem  Codinus,  supra,  eodem  libro  :  Ait  01 
vivwo-xnvoTiOTTi/j  xaXilTai  vyv  oriptaa,  wvoftaCiro  fr«>« 
dta^Ufxa.  TouTo  ^i  h  jS^ariov  fAira  liBtuv  xat  ptaoyapw 
xaTflt  t6    tou    |SaffiXiw{    59^    fAiTwirov   xit/xivov   oiv, 
^i^ittivov  ^i  oTTiffOiv  mpi  tov  lyxipa^ov,  Jio  xaiixaAitTO 
Jtad^UfAa,  ojrip  ix  tou   xaTct  fxixpov  aaiif>6iv  iyiviTO  oto» 
opdcTat  ToO  (Tioaipov,    xoi   ovofAaCirae   orifAfxa.    Id  esl : 
Nosse  autem' oportet  quod  nunc  appeliatursteroma, 
id  olim  nominatum  esse  diadema.Idautemerattex- 
tile  purpureum  cum  lapillis  et  mar^aritispositura  ad 
imperatoris   frontem  et  pone   revmclum  cerebruro 
versus  ;  quamobrem  dicitur  diadema  quod  ex  co 
paulatim  mutatum  effectum  quale  videlur  hodie,  ct 
nominatur  stemma.  Ex  quibus  posterioribus  vcrbis 
intelligi  datur  stemma  non  omino  esse  qood  d»«d^ 
D  ma,sed  aliquidimmutatum  fuisse.  In  hocextupAariw 
'  interpresreddidit  textile  aureum,  ego  vero  texUlc 
purpureum.  Nam  blataseu  biatta  est   purpureusco- 
,j  lor.  Glossae  veteres  mss.   bibl.  Corbeiensis,  Blata, 
m  purpura  ;  hinc  6/ar<?acaifiwfa/twea.Sidonius,carm.v  : 
Pontus  Caslorea,  blattam  Tyrus,  eera  Corinlhus 
Et  carm.   xi  : 

Tantus  honor,  ffoniusque  comis,  collata  rubon 
Pallida  blatta  latet. 

Unde  apud  oumdem  in  carmioe  epist.  ultim»,  libi»* 
dicitur  blattifer  senatus.  Est  genus  exquisitissim» 
purpuree. 

Sed,  ut  redeamus  unde  digressi  sumus,  m  sccunj 
da  coronatione  Caroli  Calvi,  qu»  Metis  celebraU  esi 
in  regno  Lotarii,  corona  capiti  ejus  ab  episcopis  im- 
posita  est,  ut  habetur  in  ejus  (  apitulis :  Ad  tstaver- 
ba,  coronette  Dominus.twuenin/  illi  episcopt  coronam 
in  capite,  In  coronatione  Henrici  IV,  qu»  facta  csj 
CtmoU,  coponaimposiU  est  Ulia  Nicolao  ThuaDO 


877 


IN  S.  GREGORll  LIBRUM  SACRAMlSNTORUM  NOTiE. 


878 


ejusdemciTitatis  episcopo,  qui  universum  celebriia  A 
iis  hujus  1'itum  perfecit  defectu  archiepiscopi,  seu 
roetropolitani,  Senonensi  iunc  sede  vacante,  etsi  Re- 
ginaldus  de  Beaune  archiepiscopus  Biiuricensis  ad 
sedem  Senonensem  a  rege  nommatus  hanc  conse- 
crationem  ad  se  spectare  cenienderet  ;  sed  quianon- 
dum  a  Papa  confirmatus  fuerat,episcopocederecoa- 
ctus  est.  ?iecrex  poierat  hujus  reigratia  se  Rliemos 
conferre,  urbe  tunc  a  factiosis  occupata. 

i  108.  Aceipe  sceptrum  re^m  majeslatis,  ctc.  Hcec 
formnla  habetur  in  coronaiione  Ludovici  II  et  in  co- 
ronatione  Henrici  iV,  Francorum  regis.  Sed  in  Pon- 
tificaii  et  Ordine  Romano  non  exsiai,  sed  sequens  : 
Accipe  virgam  virlutis,  eic,  ut  in  Codice  Ratoldi  ad 
porrectionem  virgSB. 

1109.  Accipe  virgam  virtutis^  etc.  Usc  formula  ex- 
siat  in  coronaiione  Henrici  IV  toties  memoraia.  In 
Ordinc  Romano  pronuntiatur  adtraditionemsceptri 
et  baculi.  Noiandum est hic traditionem  virgaBascep-  ^ 
tri  porrectione  distinffui,  qnod  eiiam  in  corouatione  ** 
Henrici  H  et  Henrici  iV  videre  est,  etin  coronaiione 
Ludovici  re^is  filii  Philippi  1,  <ipud  Aimoini  conii- 
nualorem,  lib.  v,  cap.  5  :  Qui  in  die  inventionissancti 
protomartyris  sacratiuimx  unctionisliquoredelibutum 
regem,  Missas  gratiarum  agens,  (ibjecloque  secularis 
mlitim  gladio,  ecclesiastieit  ad  vindictam  malefacio- 
rum  eum  accingens  diademate  regni,  gratanter  corona^ 
vit,  necnon  et  sceptrum  et  virgam,  et  per  hxc  Rcclestc^ 
rumet  pauperum  defensionem,  et  quceeunque  regm  insi- 

Siia,  approban  te  clero  et  poputOj  devot  issime  conlradidit- 
aecautemvirga  estquam  vocamusmanumjustiiiae; 
et  ila  ajipellaiur  in  coronaiione  Henrici  11  et  Hen- 
rici  IV,  eique  palma  manuspr»fixa  est.quodinnuere 
videnturhascverbahujus  formulae  :  Erranti  viamdo- 
ce,  lofisisque  manum  poirige.  At  in  coronaiione  Garo- 
liCalvi  non  traditurei  virga,sedpalmacumsceplro, 
nt  inejasdemCaroliCapiiulis  habeiur :  Ad  ista  verba, 
Det  tibi  Dommus  velle,  dederunt  illi  palmam  etscep'  ^ 
trum.  In  signum  videlicet  victoriae  perseverantis  quo  ^ 
perveniat  adpalmamglori^p  sempiiernse,  quodsigni- 
ncatur  in  formula  ejusmoditradiiionis  :  Det  tibi  Do- 
minus  velle  etposse  qux  prxcipit,  et  in  regni  regimine, 
secundum  voluntatem  suam,  proficiens,  cum  palma 
perseverantis  victorise  ad  palmam  pervenias  gloriassem- 
ptternae^gratiaDomininostriJesu  C^ru/t, 583  9^<  ^^' 
vit.  Nam  palmamanusnonestvictoriM^perseverantis 
symbolum,  sed  palma  arbor,  ut  omnibus  notum  est. 
Alius  superest  ritus  qui  non  exsiatinhoc  Codice  Ra- 
toldi,  per  quem  rex,  sive  imperator,  suis  vestibus 
exutus,  regia  pnrpuraa  Poniifice  induitur,  ut  notum 
est  ex  Theophane  m  Chronico,  ubi  agit  de  Caroli 
Magni  coronatione  in  imperaiorem  a  Leone  liJ  : 
Kai  mpiooOubiv  jSavelixi^y  co-diQra,  id  est :  Et  cum  in- 
duit  eumvesteregia  ;  et  PelroDamiani^serm.supra 
citato  :  Induitur  denique  purpura,  quodest  regix  ma^ 
jesUUis  insigne. 

i iiO.  Estendat  omnipotens  Deus^  etc.  Hsec  bene- 
dlctio  exttat  in  Ordine  ms.  monasterii  sancti  Ger-  D 
nuiDi  a  Pratis  in  coronatione  Henrici  iV,  et  in  co- 
roaatione  Garoli  Calvi,  quse  facta  est  Metis  ;  sed  ei 
interjiciturhocmembrum  :  Coronet  te  Domintu  co- 
ronaffUmae,  etc,  adquodinungiturab  archiepiscopo 
Hincmaro,  et  in  fine  Benedictionis  adjicitur  hoc 
membrum  ;  Clerum  ac  poputum  quem  sua  voluit  opi' 
tuiatione  tux  subdere  ditioni,  eic.  Exstat  alia  Bene- 
dictio  in  Ordine  Homano.  Primus  hic  articulus  ex- 
ftat  in  Benedictione  coronationis  Ludovici  I(,  cujus 
ett  hoc  initium,  Dominus  Detu  omnipotens,  paucis 
verbis  immutatis,  juxta  supra  ciiaiam  Benedictio- 
nem,  qn^exstat  in  coronatione  <:aro)i  CalvL 

lltl  Ac  beati  petri  apostolorum  principis.  Hacc 
verba  desunt  in  coronationibus  supra  citatis  Caroli 
Caivi,  et  Lodovica  H. 

1112.  Sanctiqtie  GregoriiAteiin  Ordinesupraciiato 
monasterii  sancti  Germani  a  Pratis.  Desunt  in  coro- 
Q^tiooibus  supramemoratis.  In  coronationeHenrici 


IV,  loco  istorum  verborum,  legitur :  Sancti  Dionysii, 
beati  Marlim  et  Remigii. 

1113.  Angelorum  apostolici.  Lcge  Anglorum  apo- 
stolt,  quia  sancius  Gregorius  papa  est  Anglorum 
appellaius  aposiolicus,  quibus  mi^it  fidei  prtedica- 
tores  Augusiinum,  et  quosdam  alios  sui  monasterii 
monachos. 

11 U.  Et  tribtMt  tibi  gratiam,  eic.  In  coronaiioni- 
bus  Caroli  Calvi  et  Ludovici  II  hic  articulus  incipiia 
soperioribus  verbis :  Indulgeat  tibi  Dominus  omnia 
mata  quae  gessisti. 

11 15.  Inimicos  tuos  ad  pacis  charitatisque  benigni- 
tatem  convertat.  Ita  in  Benedictionibus  supra  memo- 
ratis.  lo  officio  ad  ducem  constiiueodum  corrupte 
legitur  :  Inimicos  tuos  charitatisque  benignitatem  con- 
vertat.  Ubi  haec  Benedictio  ab  hoc  ariiculo  initium 
ducit.  hocque  articulo  et  duobus  posiremis  conten- 
taest. 

1116.  Benedic,  Domine,  etc.  HaRc  Benediclio  ex- 
stat  in  Ordine  ms.  monasterii  sancti  Germani  a 
Pratis.  Habetur  etiam  in  coronaiione  Henrici  IV, 
Francorum  regis,  sed  prolixior  in  coronalione  Ju- 
diih  Anglorum  reginae  filiaeCaroIi  Calvi.  Prior  arii- 
culus  Benediciionishujusprimus  est  in  Benedictione 
ejusdem  reginsein  hunc  modum  :  Benedic,  Domine, 
famulam  tuam,  qui  regna  regum  a  saculo  moderaris, 
Amen. 

H17.  Hunc  prxsvlem  principem.  In  coronatione 
Henrici  IV^  loco  istorum-verborum,  legitur  regem 
nostrum. 

11 18.  Sta  et  retine  amodo,  eic.  Hfiec  regni  staius 
desijjnatio  exstat  in  Codice  ms.  supra  citato  mona- 
sterii  sancti  Germani  a  Praiis,  ct  in  coronatione 
Henrici  IV,  sed  paulo  brevior  in  Poniificali  Romano, 
quibusdam  verois  muiatis,  pronuntiaturque  cum 
rexin  solio  collocatur.  tlxsiatquc  etiam  in  Ordine 
Romano,  in  quo  anie  h«c  verba,  in  hoc  regni  solio, 
heec  habeniur  :  In  hoc  loco  Domintu  metropolitanus 
sedere  eum  faciat  super  sedem  suam  dicendo  :  In  hoc 
regni  solio,  etc. 

Iil9.  Amodo,  Adde  t6  locum,  utbabeturinOrdine 
Romano. 

594  ^^^0*  Stiggesttone.  Lt%t  successxone  xii,  in 
Ordine  Romano. 

iVli.  Rectitudo  regis,  etc.Hapc  verba  iilulo  carent, 
qusenihilaliudsuntquamsummaeorumquaearege  in 
recta  regni  administrationc  praesianda  su  n  t.  Exsiant  in 
Ordine  ms.  monasicrii  sancti  Germani  a  Pratis:  desunt 
in  coronationeHenrici  IV.  Uabcntur  in  ofncio  ad 
ducem  consiiiuendum,  scd  sub  forma  juramenii  in 
hunc  modum  :  Haec  tria  populo  Chiistiano,  et  mihi 
subdito,  in  Christi  nominejuro .  Inprimis^  utEcclesiae 
Dei,  et  omni  populo  Christiano  veram  paceni  meo  ar- 
bitrio  omnnitempore  servabo.  Alittd,  ut  rcmacitates  et 
omnes  iniquitates  omnibt$s  gntdibus  interatcam.  TeV' 
tium,  ut  tn  omntbus  judiciis  aequitatem  et  misericor- 
diam  prcecipiam,  ulmihi  etvobis  indulgeat  miseri- 
cordiam  clemens  et  miserieors  Deus,  quivtvit  et  regnat, 
ubi  rbiit  ad  quodlibet  juramentum  proparticula quod 
Qsurpatur. 

1122.  Et  tunc  osculetur  omnem  clerum  populumque. 
Daiur  osculum  pacis  ad  imiiationem  Samuelis,  qui 
Saulem  a  se  unctumosculatus  est  lib.  i  Regum,  cap. 
X.  Illudque  videiur  in  Ordine  Romanp  :  Postque  det 
eioscula  pacis,  nempe  meiropoliianus,  ut  illic  hanelur, 
nolla  meniione  facia  cleri  el  populi.  In  coronaiione 
Henrici  IV  rex  osculaiurtantum  ponlificemel  pares 
Franciee.  Ordo  ms.  monasierii  sancti  Gerraani  a 
Praiis  cum  Ratoidi  Codice  convenit. 

1123  Et  dicat  unt$squisque :  Vivat  rex  !  Ita  habetur 
in  Ordinems.  monaslerii  sancti  Germani  aPraiisad 
priscorum  imitaiionem.Si  quidem  in  sublimationc  Sa- 
lomonis.ad  regnumJudaeorumacclamatumest  Vivat 
rexSulomon  /Tib.niRegum,c.i.Similem  acclamatio- 
nem  videre  estin  coronatione  Justini  minoris,  apud 
Corippum,  lib.  ii,  de  Laudibus  illius,  utprimum  co^ 
ronatus  est  apatriarcha  Constantinop, 


m 


m  S.  GllEGOHU  LlbRtJM  SACtlAMENTORUM  NOTi£. 


itSO 


*-     Intonuit  patrum  subitus  fragor,  inde  clientum 
Glamores  crescunt,  clamoribus  assonat  iequor. 
Laudibtis  innumeris  regnantum  nomina  tollunt. 
JusUno  vitain  ter  cenlum    vocibus  optant. 
Augustffi  totidem  Sophiae  plcbH  al(H  reclamat, 
Mille  canunt  laudes  vocum  discrimine  mille. 
Justinum  Sophiamque  parcs  duo  lumina  mundi 
Esse  ferunt  :  Rfgnate  pares  in  saecula,  dicunt : 
Pelices  annos  dominis  felicibus  ordnt. 
Insonuit  vox  illa  diu,  tandemque  quievit. 

Idem  observare  est  in  coroDatione  Philippi  Augusti 
FraDCorum  re^is  apud  Rigordum  inejus  Vita  :  Cum 
omnibus  archtepiseopts,  efjtscopis,  caeterisque  reoni 
principibuSf  et  universo  ckro,  et  populo  elamantious 
Vivat  rexfvivatrex  !  Similes  acclamationes  eistant 
in  coroDatioDe  Henrici  II  et  HeDrici  IV,  regum 
FraDcorum. 

1124.  offertrex admanum  archiepiscofi  Oblationem, 
Paaem et vioum, ad  communicaoduro  videlicet.  Idem 
est  in  OrdiDems.  moDaslerii  sancti  Germaoi  a  Pratis 

\\2&.  Et  sic  referant  Deogratias.  Ita  in  toties  ci- 
tato  Ordioe  ms.,moDasterii  saDcti  Germaoia  Pratis. 
caoeDdo  videlicet  hymDum  Te  Deum  laudamus,  ut 
in  OrdiDe  Romano. 

1126.  Uem  ad  reginam  benedicendam.  Id  eodem 
Codice  Raloldi  abbatis  regis  coroatioDDem  excipit 
regiD8B  BeDedictio. 

1127.  AdestOy  Domine,  supplicationilms  nostris, 
etc.  Hsec  Oratio  eistat  iD  coronalioDe  Claudise  re- 
giD8B  595  FraDciaeprimsecoDJugisPraDcisci  primi. 

1128.  Tunc  debef  caput  ejusungi  ileo.  Hsec  capilis 
uDctio  iD  regiDse  corooatioDe  exstat  io  OrdiDe  ms. 
moDasterii  saDcti  Germaoi  a  Pratis,  id  coroDatioDe 
praedicttiB  regiD^  Ciaudiae,  iD  coroDatioDe  EleoDoris 
secuDdae  uxons  dicti  FraDcisci  I,  et  io  corooatioDe 
GathariDae  Mediceae  coDJugis  HeDrici  II  At  ia  Ponti- 
ficali  Homaao  noo  uogitur  regioae  capul,  sed  bra- 
chium  dexterum  iotermaous  commissuram,  et  bra- 
chii  ioteroodium,  ut  supra  de  unctioDe  regum  ex 
eodem  Pootificali  observatum  est. 

1129.  Ut  qux  per'  manus  nostrximpositionemhodie 
regina  insHtuitur.  Haec  eadem  verba  cxstant  io  su- 
pra  citato  Ordioe  ms.  saocti  Germaoi  a  Pratis  ;  et 
credibiJeest  haoc  impositiooemmaousfieri  solitam 
UDctione  completa,  cum  haec  Oratio  recitaretur  : 
Omnipotens  sempiteme  Deus,  affluentem  Spirilum 
suprafamulam  tuam,  etc  ,  quod  saae  valde  ootaodum 
est,  quia  io  regum  ordioatioDe  oihil  simile  supra 
scriptum  est.  Id  tameo  fuit  olim  observatum  io  coro- 
natioDcAidiaDiregisUibernifie^uttestaturAdamaonus 
in  Vita  saocti  ColumbflB  abbatis,  lib.  it :  Sanctus 
verbo  obsecutus  Domini  ai  Jovam  transmigravit  insu- 
lam,  ibidem  Aidanum  tisdem  adventantem  diebus  in 
regem  sicul  jusstis  fuei^atordinavit ;  etinter  ordinatio- 
nis  verba  de  fHiis  et  nepottbus,  pronepotibusqne  ejvSf 
futura  proihe/izavtt,  imponensque  manum  super  caput 
ejus  ordinans  benedixit. 

H30.  Tunc  debet  et  annulusmittidiQi'o.  Immissio 
aoouli  io  digilum  habetur  io  corooatiooe  praedicta- 
rum  regioarum.  Sed  de  ea  oihil  reperire  est  in  Or- 
dioe  et  Pootificali  Romaoo. 

i\3\.  Et  barbaras  gentes  virtule  tibi  prosatita  ad 
agnitionem  veri/atis  advocare,  Hteceadem  verba  ex- 
staot  io  coronatiooe  praefat»  Claudice  regioae  Frao- 
cise  :  quibus  sigoificatar  has  esse  regioae  partes  coo- 
▼ersioois  iofideiium  curam  gerere,  dum  earum  viri 
pro  patriae  salute  militaot.  Plena  suot  Historiae  tic- 
clesiasticflp  moDumeota  piarum  regioarum  quae  pro 
fldeChristianapropaganda  non  mediocriter  labora- 
runt. 

1132.  Tunc  debet  imponi  corona  incapite,  Sequitur 
coron.e  impositio,  quee  in  Pontificali  Romaoo  a  me- 
tropolitaDoimpoDiturseuregioaeseuimperatori.Olim 
CoDstaotioopolitaofe  imperatricis  capiti  a  viro  suo 
imperatore  stcmmade  maou  patriarchaB  acceptum 
prius  ab  eo  beoedictum  impoDebatur,  ut  refert  Co- 
(fintts,  lib.  de  Ofticiis  palatii  ConstantiDopoiitani  : 
|Ucnp;(6^Afvoc  o^  rov  ci|a6€i>vo(o  /^eto^cXcv^  xal  wiip  ficviiS^ 


A  lctu^xvtt  ano    tHq   tou   itarptdpy^oy}  X'V*<  t5  crWfitta 
fuAoyij^jv  irjOOTgjOOv  itap*  aurov,  xai  iKni^nfTi  tJ  xc^flUJ 

rt,i  itxvroH  tvvouxo?.  Id  est :  Descendens  itaque  de 
suggesto  sacro  imperator  et  vir  ejus,  accipit  de  ma- 
nu  patriarchae  stemma  prius  ab  eo  benedictum,  et 
imponit  capiti  uxoris  suae. 

1133.  Accipe  coronam  glorix,  In  Ordine  et  Pooti- 
ficali  Homano  ad  coronae  impositionem  aliae  sunt 
formulsB.  In  Capitulis  Caroli  Calvi  Juditb  ejusdem 
Caroli  filia,  uxor  Adeluiphi  Anglorum  regis.  sub  hoc 
verborum  formula  coronatur  :  Gloriaet  honore  eo- 
ronet  te  Domtnus,  et  ponat  super  caput  tuum  coronam 
de  spiritali  lapide  prelioso,  utquidquidin  fulgore  auri 
et  in  vario  nilore  gemmarum  signijicatur,  hoe  in  tuis 
moribus  et  actibtu  semperrefulgeat,  Quodipseprmta^e 
dignetur^  cui  est  honor  et  glorta  in  saecula  sceculorum. 
fn  Pontificaii  Romano  sceptrum  reginae  traditur.  Sed 
hsecsceptri  traditio,  nec^ue  hic^  nequein  Ordine  Ro- 
mano  et  sancti  Germani  repentur. 
B  11 34.  Xctio  nuptialis.  Id  est,  celebritas  nuptianim, 
quae  fit  inter  Missarum  solemnia,  ex  roore  veteri, 
quem  etiam  videreest  apud  596  Tertullianum,lib. 
ii^  ad  Uxorem.sub  finem  :  Unde suffieiamus  adenar- 
randam  felicitatem  hujus  matrimonii,  quod  Ecclesia 
concitiat^  confirmat  obUUio,  et  obsignat  Benedietio, 
anaeli  renuntiant,  Pafer  rato  habet, 

lt35.  Hanc  Obtationem  Famularum  tuarum.  Lege 
famulx  lux,  ill . 

1136.  Generatio  ad  Ecclesiaet  etc.  Leffendum  pato 
regeneratio^  quae  fit  per  baptismum  videlicet  ad  ao* 
gmentum  EcclesiaB,utad  oroatuii!  mundi  geoeratio 
naturalis. 

il37.  Oblatam.  Hoc  vocabulum  corruptum  est,  et 
sensum  perturbat :  lege  ad  Ixtam, 

1138.  Infra  Actio  adxii.,  vel  annualem  nuptiarum. 
Itacorrexicum  in  dicto  Codice  Hhemensi  ms.  lega- 
tur,  Infra  xxx,  etc.  Nota  devotionem  majorum,  oui 
tricesimum  et  anniversarium  matrimonii  diem  ceie- 

G  brabantobiationesacrinciiincrueDti,etparticipatioDe 
ejusdem  sacri  mysterii. 

1139.  Et  dicis  orationem  Dominicam,  etc.  Haec 
sponsae  Benedictio  fit  post  Orationem  Dominicam. 
etomnia  aliainterMissarumsoIemniaolimbeoedice- 
bantur.  et  clarum  est  ex  nostris  Sacraraentariis.  Ta- 
men  Judith  filia  Caroli  Calvi  nubens  Edelulpho  An* 
glorum  regi,  aute  Prffifationem  benedicitur. 

1140  Eam  benedieis.  Non  est  novellae  institutioois 
Benedictio  matrinionii  in  Ecclesia^sed  antiquspror* 
8U8,  clarum  estex  loco  Tertulliani  supra  citato : 
Quod  Ecclesia  eonciliat,  confirmat  oblatio^  et  consi- 
gnat  Benedietio.  Ex  epist.  Sotheris  papae.  cap.  5  : 
Ift  sponsus  et  sponsa  cum  preeibus  et  oblationibus  a 
sacerdote  benedicantur.  Ex  epist.  Hormisdse  papse, 
CBO.  6  :  Ut  nutlus  fidehs  cujtisque  conditionis  stt,  oc- 
cultenuptias  fadat,  sed  Benedictione  a  sacerdoteac' 
cepta,  publice  nubat  in  Domino.  Lx  concilio  ValeotiDO, 
apud  Burchardum,  lib.  ix,  cap.  5  :  Sponstis  etsponsa 
D  cum  benedicendi  sunt  a  sacerdote,  a  parentibus  vel  a 
paranymphis  in  ccclesia  sacerdoti  offerantur ;  et  euM 
Benedtcttonem  acceperint*  eadem  noete  pro  reverentia 
ipsius  benedictionis,  in  virginitate  pemuineant,  Ex 
Uitario  diacono,  in  cap.  iv  Epist.  1  ad  Timotheum  ; 
Homini  enim  unam  uxorem  decrevit  Deus,  cum  qt^ 
benedicatur  ;  nemo  enim  cum  secunda  beneiUeitur.  Kx 
sancto  Isidoro  lib.  ii  de  eocles.  Offic,  cap.  i9: 
Nam  (juod  in  ipsa  conjunctione  connubii  a  sacerdots 
denedtcuntur,  hoc  a  Deo  in  ipsa  prima  eonjtinctioni 
nominis  factum,  Joannes  patriarchaConstantinopoli- 
tanus,  rogaius  ab  imperatore  Mauricio,  ejus  beDe- 


Ociov  ix(Tfi(«,  xot  Twv  ^iipw  Twv  ^mvtkiav  fiXooivos^ 
OT^vijTrTfv  aA>.iQ/ae$  iCxroi^  n  npovf$iyypLCtat  rov  rov 
auroxpdropoi  xotcu^ij^ijo'!/  ^k^ov.  la  est :  (lie  imp^ 
ratoris  voluntatem  officiose  complexus  est,  fusis  td 
Deum  precibuSf  ei  acceptas  imperatoris  et  impert- 


m 


IN  S.  GREGORII  LlBRUM  SACRAMENTORUM  miM. 


m 


tricis  nianus  iDvicem  copulavit,  et  deprecaloriis 
verbis  imperatoris  nuptias  benedixit.  Idein  videre 
est  lib.  VII  Capital.  Caroliet  Ludovici  imp.,  tit.  303: 
Et  sw  tempore  tacerdotaliter,  ut  mo$  esU  cumprecibus 
et  oblationibui  a  saeerdote  benedicatur,  Et  in  Capitu- 
]is  Caroli  Calvi,  nbi  sunt  Benedictiones  nuptiales. 
Judith  filiaB  Caroli  Calvi  et  Hermintrudis  reginse. 

1  l4i .  Ihus,  ^  mundi  crescentis,  etc.  Uaec  oratio  ex- 
stat  in  BenedicUone  nuptiali  praefat®  Judith,  sed 
prolixior. 

1142.  Et  super  kane  famulam  tuam  illam^  In  prae- 
fata  oratione  legitur :  Et  huic  fumulo  tuo,  et  huie 
famuUe  tuae. 

H4d.  Sanetitaiem  ut  tua.  Locus  corruptus.  Lege, 
Qtin  praedicta  Oratione,  sanctttatemutua, 

597  ^^^^*  In^tituto.  Lege,  Institutor, 

I  i  45.  Inter  sceculum,  Lege  inter  se  sceculum. 

1146.  Ut  quia  longe  est^  etc.  Haec  sunt  corruptissi- 
sima,  et  sic  castiganda  :  Ut  auia  longe  est  infirmius 
quod  homini  simUe  quam  quoa  tibi  Deo  feceras,  addi- 
tur  fortior  sexus  infirmiori,  ut  unum  eficeres  ex  duo- 
bus. 

4147.  Mhta.  Lege  Mistum. 

114b.  Ut  in  vrioris.  Deesi  t6  locum.  Leffe  igitur 
«1  in  prioris  tocum.  rdfiot  yetp  Siaio^^iii  ocyayxaioti 
rJrjBqvToi  foipiimLa'  id  est :  Nuptite  enim  successionis 
necessari»  sunt  inventa  remedia,  inqoit  Lucianusin 
Amoribus. 

1149.  Data  sint  legis  instituta  ventura.  Lege  :  Data 
itftU  legis  instituta  venturos  ;id  est,  legis  novae,  qum 
connubii  vincula  ad  perfectiorem  statum  addnxit. 

1150.  Sanctorum  pignorum  diligata.  Locus  cor- 
roptus ;  legendum  arbitror  :  Et  ad  sanctorum  pigno- 
rum  edueationem  diligentem  se  esse  ligatam,  ut  tota 
tuee  periodos  sic  cohnereat :  Memineritque.  Domine, 
nm  tantum  ad  licentiam  conjugalem,  sed  ad  observan- 
tiam  fidei,  et  adsanctorum  pignorum  educationem  di- 
Ugentem  se  esse  ligatam 

1151.  Fideliset  casta  nubat^  etc.  Haec  verba  usque 
ad  fidem  exstant  in  Ordine  Romano,  et  in  Benedic- 
Uone  Hiermintrudis  reginae,  etin  supra  citatis  Caroli 
Calvi  Capitulis. 

1152.  Sit  aifiabHis  ut  Rachel  viro  suo^  etc.  Haec 
sunt  ad  similitudinem  seniorum  illorum,  qui  bene 
precaU  sunt  Ruth  Moabitidse,  cum  nuberet  Booz 
proavo  Davidis,  ut  habetur  Ruth  cap.  iv. 

1153.  Nihilex  hae.  In  Ordine  Romano,  et  in  Be- 
nedictione  Hermintrudis  reginsB  legitur  :  Nihil  in  ea 
ex  aettbus  suis. 

1154.  Subdolus  ille.  Haec  vocabula  desiderantur 
io  Ordine  Romano,  et  in  Benedictione  Hermintrudis 
regioie. 

1155.  Mandatisque.  Ita  in  O^dine  Romano  parti- 
cula  que  desideratur  in  Benedictionc  Uermintrudis 
reginte. 

1 156.  Feminarum.  Hoc  vocabulum  videtur  redun* 
dare.  neque  exstat  in  Ordine  Romano,  el  Bcnedictio- 
ne  Hermmtrudis  reginaB.  Aut  certe  legendum  :  Ha- 
rum  feminarum  modo,  vel  more,  vel  instar,  nempe 
RacheJis,  Rebeccae,  et  Sarae. 

1157.  Serviens  Deo  vero  devota.  Heec  verba  de- 
tunt  in  praedicUs  BenedicUonibus  Ordinis  Rom.  et 
Hermintrndis. 


A     1158.  Muniat  infipnitatem  suam  robore  disciplinx. 

Haec  verba  in  dictis  Beiiedictionibus    postponuntur 

his  verbis  :  Ubi  thoiv  juncta  contactus  iilicitos  fugiat. 

1156.  Verecunda.  Lege  Verecundiat  ut  in  praefatis 

Benedictionibus. 

1160.  Sit  fecunda  sobolem.  Legc,  598  ^i^  fecunda 
tn  so6o2e,  ut  in  Ordine  Romano.  In  Benedictione 
Hermintrudis  reginae  haecverba  desunt. 

1161.  Sit  probata  et  tnnoc^i».  Haec  etiam  desunt 
in  BenedicUone  Uermintrudis  reginae. 

1162.  Conjunetionis.  Lege  ut  conjunctionem. 

1163.  Benedictiones.  Legeti/  Benedictiones. 

1164.  Pturimiomnes.  Lege  plurimorum  ;  t6  omnes 
redundat. 

iiOSi.  Omnipotens.  Hoc  vocabulum  videtur  redun- 
dare. 

1166.  l/l  sanclitatem  Patrem.  Lege  ut  te  sanctitatum 
Patrem. 

1167.  Ut  quod  non  ministrentur  officio.  Locus  cor- 
£  ruptus.  Legendum  videtur :  Ut  quod  nostro  non  mi- 

nistraturofficio,  tua  Benedictione  potius  impleatur.  Et 
heec  de  nuptiisearumqueritibuspauca  quidem,  nam 
pluraaIiarefertsancto8lsidoru8,hb.iideeccIes.Offic., 
cap.  19,  ac  primodevelo  quosponsae  innuptiis  velan- 
tur :  Quod  vero,  inquit,  cediem  femina,  dum  maritantur, 
velantur,  scilicet  ut  noverint  per  h«c  se  viris  suis  esse 
subjectas,  et  humiles.  Et  infra  :  Hinc  etiam  et  nuptm 
dictae  eo  auod  vultussuos  velent ;  obnubere  enimoperire 
dicttur.  Unde  et  nubes  dietie,  eo  quod  aethera  obtegant. 
Idem  patet  ex  sancto  Ambrosio,  in  ezhortatione  ad 
Virgines  :  Nubes  itaaue  sunl^  et  graves  nubes  qux 
nupserint.  Nam  a  nuoibus  verbum  nubentium  tradum 
aroitror.  Denique  oferiuntur  ut  nubes^  cum  accepe- 
rint  nupturse  velamina.  Qui  mos  fuit  priscorum   Ro- 
manorum,  ut  clarum  est  ex  Festo  :  Quia  flammeo 
caputnubmtis  obvolvatur,  quod  antiqui  obnubere  voca- 
runt.  Et  infra  :  Obnubit,  caput  operit ;  unde  nuptix 
dtctSB  a  capitis  operitione .  Qui  mos  cum  civilis  sit, 
p  et  non  supersUtiosus,  facile  traductus  est  ad  Chris- 
^  stianos.  Secundo  sanctus   Isidorus  scribit  nubentes 
post  Benedictionem  vittae  colore  candido  et  purpureo 
mistae  vinculo  copulari,  rationemqueprofert  in  hunc 
modum  :  Quod  autem  nubentis  post  Benedictionem, 
viltae  invicem  vinculo  copulantur,videticet  ne  compagem 
conjugalis  unttatis  disrumpant.  At  vero  quod  eadem 
vitta  candtdo  purpureoque  colore  pe^miscetur  :  candor 
quippe  ad  munditiam  vttx^  purpura  ad  sanguinis  po- 
sterxtaUm  adhibetur,  ut  hoe  signo  continentiae  lex  te- 
nenda  ab  utriusque  ad  tempus  admoneatur,  etpost  hac 
ad  reddendum  debitum  non  negetur,  Quod  entm  dicit 
Apostoltu  conjtijgatis,  absUnete  vos  ad  tempus,  ut 
vacetis  Orationi,  hoc  dte  candor  vittae  insintutt ;  quod 
vero  subjungit,  et  iterum  reverUmini  in  idipsum,  hoc 
furpureuseolor  itle  deinonstrat,  Teriio  agit  de  annu- 
lo,  qui  a  sponso  sponstR  datur ;  raUonemque  subjun- 
git :  Uoc  jU  nimirum  vel  propter  mutuse  fidei  stgnum, 
propter  id  magis,  ut  eodem  pignore  earum  corda  jun- 
gantur.  Hicritus   videtur  m  nuptiis  Judith  Caroli 
"  Calvi  fllite,  in  ejusdem  Caroli  Capitulis  :  Accipe  an- 
nutum  fidei  et  ditectionissignum,  atque  conjttgalis  con- 
junctionis  vinculum,  ut  non  separet  homo,  quos  con- 
jungit  Deus.  Qui  sane  est  anUquissimus  in  Ecclesia, 
nam  illius  meminit  TertuIIianus  lib.  de  Idololatria  ; 
Neque  annulus,  aut  conjunctio  maritalis  ds^  alicujus 
idoti  honore  descendit. 


%.<m 


SCnOLIA    IN   B.  GREGORTl  LIBRUM  SACRAMEXTORUM 


A  F.  ANGELO  ROGCA,  GAMERTE,  SACRARII  APOSTOLIGl  PRiEFECTO  GONSGRIPTA. 


599  ^^  ^^^^  n(mine  et  auetore, 

Antcquam  scbolia  in  Gregorii  Magoi  Sacramento- 
rum  librum aggrediamur^  duo  polissimum  scitu digna 
videntur,  atqueillud  in  primis,  cur  scilicet  bujusge 
neris  Codex,  prcces  et  Orationes  compietens  liber 
Sacramentorum,  vel  potius  Sacramentarium,  sive 
Sacramenlarius  liber  nuncupetur.  Olim  namque,  ut 
Pameiius  testa^ur^sacramenta  Tocitabantur  non  so- 
lum  MisssB  sacrificium,  verum  etiam  Missarum  Ora- 
tiones,  quae  Eucbaristiae  sacramentum  in  primis 
circumspiciunt,  quseque  Collectee  item  dicuntur  ob 
rationes  suo  loco  assignandas.  Uinc  Codex,  quem 
prie  mariibus  habemus,  liber  Sacramcntorum,  ?el 
potius,  et  rectius  fortasse,  salvomeliorijudicio,  Sa 
cramentarius  inscribi  solet,  ut  videre  est  apud  vete- 
res  et  probatissimos  catbolicm  Ecclesi<e  smptores  : 
e  quorum  numero  sunt  Albinus  Flaccus  Alcuinus, 
de  ecclesiasticis  Ufficiis,  cap.  de  Quadragesima  in 
Sabbato  ante  Palmas,  et  feria  sexta  in  ('arasceve  ; 
Amalarius  Fortunatus,  lib.  i,  in  secunda  prsefatione, 
non  semel  ;  et  cap.  (,  9,  12.  23,  et  lib.  ui,  cap.  40, 
et  lib.  IV,  cap.  23,  30. 42.  Micrologus,  cap  13,  24, 
25,  31, 42,  49,  55.  Ui  omnes  dictis  in  locis  non 
libriSacrameotorum,  sed  Sacramcntarii  vocesemper 
usisunt.  Ex  recentioribus  autem  scriptoribus,  item- 
que  probatissimis.J.  Franciscumde  Pavinis  in  Cano- 
nizatione  sancti  Bonaventur»,  ante  art.  i,  parl.  i, 
tom.Vll  ;  J.  Stephanum Durantum,  lib.ii  denitibus 
ecclesiasticis,  cap.  17,  num.  8  ;  Csesarem  Baronium 
S.  R.  E.  cardinalem,  m  Martyrolo^io,  die  18  Janua- 
rii,  etJacobum  Pamelium,  in  prflelatione  ad  Micro> 
logum,  Sacramentarii  nomioe  usos  fuisse  inveni. 
Nam  tametsi  Pamelius  in  secundo  tomo  Liturgicon, 
in  prolegom.,  debeati  (regorii  Sacramentorum  Co- 
dice,  rectius  Sacramentorum  librum,  quam  Sacra- 
mentarium  inscribi  affirmat  :  in  loco  tamen  citato 
dictum  librnmSacramentarium  abaolutcnuncapavit. 
Quamvis  itaque  solus  Walafridus  Strabo  huic  scri- 
^ndi  modo  suis  in  scriptis  adversari  videatur,  et 
exemplaria  mss.,  quse  a  librariorum  arbitrio  ple- 
rumque  pendent,  Walfrido  favere  videantur,  tamen 
ad  ambiguitatem  saltem  vi  tandam,  Sacramentarium, 
quam  librum  Sacramentorum  rectius  inscribi  debere 
videtur.  Si  enim  hujus  generis  opus,  a  beato  Gre- 
gorio  conscriptum,  liberSacraraentorum  inscribatar, 
septem  Sacramenta  Ecclesise  in  eo  comprehendi  fa- 
cile  quis  illico  suspicabitur.  Si  autcm  Sacramenta- 
rium,  vel  Sacramentarius  nuncupetur,  non  sacra- 
menta,  sed  sacramentalia,  qu8B  circa  Eucharistiss 
sacramentum  versantur,  in  eo  contineri  quisque  po- 
terit  non  ab  re  judicare.  Utcunque  autem  sit,  opus 
de  quo  loquimur  liber  Sacramentorum  inscriptum 
Don  incoDsultorelietum  est,  ob  Codices  mss.  Yati- 
canos,  qui  Sacramentorum  libri  nomine  praenotan- 
tur,  et  prsssertim  ille,  caBieris  insigDior,  quem  im- 
pressimus. 

600  Religuum  est  ut  secuodo  loco  a  nobis  pro- 
positum  exphcemus  :  nam  bujus  generis  Codicem 
opus  Gelasii  papee  nomine  prius  editum  invcnio  ; 
deinde  a  Gregorio  Magno  reiormatum.  et  nonnullis 
rebus  aba.iis  poslremoauclum,  ut  Walafridus  Stra- 
bo,  in  lib.  de  Rebus  ecclesiasti^is,  cap.  22,  testatur 
in  hanc  verborum  formam  :  Gelasius  papa  tam  a  se 
quam  ab  aliU  compositas  preces  dicitur  ovdmasse,  et 
Galliarum  Ecclestx  euis  Orationibns  utebantur,  quae  et 
adhuc  a  muUn  habentur,  Et  quia  tam  incertis  nucto- 
rtbus  multa  videbanturj  inserta,  et  sensus  integritalem 
non  habenlia,  curavit  beatus  Gregorius  raltonabilia 
quseque  coadunare,  et  seclusis  iis  quas  vel  ninUa,  vel 


A  inconcinna  videbantur^  composuit  librum  qui  dicitur 
Sacramentorum,  sicut  ex  titufoejus  manifestissime  de- 
ctaratur.  Inquosi  aliqua  invenmntur  ad  hunc  sensum 
claudicaniia,  non  ab  illo  inserta,  sed  ab  aliis  minns  di- 
ligentibus  postea  credenda  sunt  superaddita.  Haec  Wa- 
lafridus,  cujus  verba  ad  verbum  hoc  loco  recitavi- 
mus,  ne  ipsa  amplius  tanquam  scholiis  hisce  pro 
quibusdam  locisdilucidandis  frequenter  deservieo- 
tia  repetamus.  De  hac  item  re  luculentissimura  ex- 
stat  testimonium  Joannis  Dtaconi,  in  Vita  ipsius 
Gregorii  Magni,  lib.  u,  cap.  i7,  in  quo  aithoncin 
modum  :  Sed  et  Gelasianum  Codicemae  Missarum  to- 
lemniis  multa  subtrahens,  pauea  convertens,  nonnulla 
adjicienSy  pro  exponendis  evangeticis  tectiontbuSy  in 
unius  libri  volumtne  coarctavit,  Ha»c  de  libri  Sacra- 
mentorum  nomine  et  auctore,  pro  solutione  dubita- 
tionum  quae  alicui  sese  offerre  possent. 

SCHOUA. 

^      *  Col,  1.  Item  dicitur  Gloria   in  excelsis  Deo,  Si 

^  episcopus  fuerit,  etc.  Alii  Codiccs  habent  adfuerit, 
Sed  prior  lectio  videtur  magis  congruere  verbis  sab- 
sequentibus,  quae  sunt  M  Presbyteris  autem  mnime 
dicttur  nisi  solo  in  Pateha,  Nudc  autem  alius  viget 
usus. 

Ibidem  legitur  :  Deinde  sequitur  Apostolus,  Alii 
Codices  mss.  habent :  Deinde  tegitur  Epistola.  Uaec 
autem  lectio  est  prioris  declarativa,  ipsam  emen- 
dans. 

Col.  2.  In  prima  canonis  parte,  quee  incipit  hisce 
vcrbis :  Te  igUur,  aliquot  consignationes  crucis,  qa» 
nunc  Gunt  in  ipso  canone,  inter  illa  verba :  tixc  do- 
na,  haec  munera,  hxc  sancta  sacrificia  illioata,  et  io- 
ter  alia  illa :  Benediclam,  ascriptam,  ratam,  etc,  at- 
que  aliis  in  locis,  non  exstant,  negligentia  forlasse 
librariorum  praBtermissie.  Hs  namque  crucis  cod- 
signationes  omoes  antiquse  sunt,  et  mjsteriorum 
plen^e,  quse  dictis  in  locis  et  alibi  desiderantur,  auia 
non  solum  ante  consecrationem  ad  sanctificandam 

C  oblata  ;  sed  etiam  post  consecrationem  ad  Christi 
Salvatoris  passionem  ac  mortem  repraesentandam 
toties  in  canone  repetuntur,  ut  aperte  docent  san- 
ctas  Augustinus,  lib.  de  Spiritu  sancto  ;  Micrologus, 
deeccl.  Obser.,  cap.  15;  601  Amalar.  Forlun., 
lib.  111  de  eccl.  OfGc.,  c.  24  ;  Ivo  CarDoten.  serm., 
de  Convenientia  veter.  et  nov.  sacriGcii ;  sanctas 
Thom.,  lu  part.,  q.  83,  art.  5;sanctus  Bonaventura, 
in  Exposit.  Missae;  Gabriel  Biel,  in  CanMissae,  Guil- 
lc'mus  Durandus,  lib.  iv  de  divin.  Ofrtc  ,  in  Expo- 
sit  Can.  ;Stephanus  Durantus,  de  Hitibus  eccles., 
et  alii  permulti.  Hse  tamen  consignationes  suis  ia 
locis  rcpositse  non  sunt,  ut  textus,  prout  jacet,  fide- 
liter  ostendatur,  apertissimis  mendis,  et  innumeris 
quidem,  tum  ad  ponctuationem,  etadorthographiam, 
tum  etiam  ad  voces  ipsas  pertinentibus,  exceptis  qoie 
sine  ulla  hflesitatione  corri^i  debebant. 

Col.  5.  Legitur  in  Codicibus  mss.  Vaticanis  Ta- 
thait  pro  Thaddxi»  Hanc  enim  vocem  Tathseus  per 

D  aphffiresioa  fi^uram  originem  a  foDte  Hebraico  tra- 
here  susoicari  possumus,  hoc  est    ab  eo  oomioe 

auod  est  Mattathias,  id  est  Donatus  a  Domino,  vel 
>onum  Domini ;  liaec  namque  vox,  qure  componitur 
ex  Matthat,  quod  est  donum,  vel  donans«  et/a,  Deas, 
Tel  Dominus,  quasi  Donum  Dei  vel  Domini  interpre* 
tatur.  Eamdem  signiGcationem  habet  Matthias  per 
figuram  sjncopen,  syllaba  media  detracta,  necoon 
Matthaeus,  id  est  Donatus.  Graeci  enim  <«  in  au  di- 
phlhongum  convertunt,  dum  aliquid  ab  aliis  linguis 
transferunt  in  suam ;  eamautemGraecurumdiphthoD* 
gum  Latini  peroe  pronuntiare  soient.  Quare  ni  non- 


'  B^vocatur  lector  ad  numeros  in  textu  crassiori  characttre  expressos.  Edit, 


m 


IN  S.  OREGORII  LIBRUH  SACRAHENTORUM  SCHOLIA. 


m 


I 


nihil  a  Gnecis  in  formandisvocibusinutuaDtosaeti, 
formant  diphlhoDgum  ae  dicentes,  MatthsBus.  Hiuc 
TathsBusperaphaerHsim,  quasi  Mattathaeus^  vel  Mat- 
tathias,  Mai  sjllaba  detracta,  formatur.  Gum  voi 
igilur  Thathaeus  tam  belle  ad  Hebraicam  vocem  acce- 
dat,  hanc  dictioaem,  Don  illam,  retinendam  esse 
doxi.  Adde  etiam  quod  Pameliusin  Sacramentorum 
itero  iibro,  quem  subGre^oriiMagniQomineimpres- 
sit,  hanc  vocem,  Thathan,  hoc  loco  invenit,  et  reli- 
qnit  ;  sed  in  margine,  Tatdm,  apposuit  cnm  asteris- 
co.ThaddsBUS  autem^  Laudans,8ive  Gonfitens,  Latine 
dicitar. 

Co/.  3.  Qui  pridie  quam  paterelur.  Hoc  in  loco 
desideranlur  dusB  particulse,  quse  in  Missali  nuncex- 
stant ;  sed  ea  non  inconsultorelictse  videntur.  Legi- 
tDrenim  iS/epa//5,  sine  coniunctioneei ;  ita  etiam 
Dedit^  absque  particula  eDclvtica  isiA,  que, 

CoL  4.  SuperdiptychaMendosele^hhiuTDjpfi' 

\l^AHptychum  enim  sive  ^tTrrvxov,  diptyehon  Gr©- 

ce,  duplicatum  Latine  dicitur,  a  ^;,,  615,  et  im^, 

vcl  tsTvx*»  pHca.  Z)i>/ycyiiimautemproduabustabu- 

lis,quarum  una  vivorum,  altera  veromortuorum  do- 

mina  conUnebat.qutie  in  Missa  publice  recitabantur, 

hoc  samitur  loco.  Vivorum  enim  nomiua  in  illa  Ga- 

noois  parte  quae  incipit  Memento,  Domine^  post  illa 

verba  :  famulorumjamularumquetuarum,etc.,de' 

fonctoram  autem  post  illa  verba,  Qui  nos  prxcesse- 

runt  eum  signo  fidei,  et  dormiunt  in  somno  pacis, 

recitabantur.  De  more  hocin  Ecclesia  sancta  peran- 

tjqao,  hoc  est  de  commemoratione  tam  vivorum 

qaam  defunctorum  in  Missae  sacrificio,  quorum   no- 

mioa  in  tabulis  coDscripta  eraDt,meDtioDemfaciuot 

Gelasios  papa  scribeDs  ad  ADastasium  Augustum,  ut 

Tidere  iicet  id.  II  tomo  CoociL,  looge  post  medinm 

epistolffi  ;  Innocentius  primus,  epist.   ad  Decentium 

Efugabinum  episcopum ;  idque  legitur  de  coosecra- 

Uooe,  dist.  l,cap.  73  ;  sanctus  Cyprianus,   epist. 

10,  tom.  i,  ubi  offerri  Domeo,  et  epist   66,  oomi- 

nari  io  sacerdotum  prece  pro  tabularum  recitatiooe 

dixit  ;  sanctusP.  Augustinus,  ad  clerum  Hipponeo., 

epist.  137.  et  habetur  2,  q.  I,  c.  12,  iVomc/f.etll, 

q.  3,c.  }M,Quidobestf  Gregorius  item  io  Registro, 

lib.iii,  epist.  37,  et  alii  permulti.  Noo  desuot  etiam 

qni  dediptjchis  expresse   seribaot.  Diooysius  eoim 

Areopagita,  lib.  de  eccl.  Hierarchia,  cap.  3,  expres- 

sam  racit  meotiooem  desacrarum  tabularum  mjstica 

recitatione.  Nam  quamvis  in  Latino  textu  legatur 

Mystica  sanetorum  recitalio,  nulla  penitus  de  sacris 

tabalis  mentione  facta,  Grseca   tamen  littera  habet 

up(i#y  irrv^cuv.hoc  tsi,sacrarum  tabutarum,  id  quodab 

interprete  fuit  praetermissum,  vel  ob  carentiam  hu- 

jusvocis,  TrTu;^(uv,  in  cjus  exemplari,  aut  quia  de 

sanctoram  tantum  recitatione  in  Miss®  sacrificio 

fieri  solita  Diooysium   loqui    putavit,   ut  Pamelius 

opinatar.  Innocentius  item  ad  Arcadium  imp.,  602 

necQon  Eudoxia  imperatrix  ad  eumdem  iDOoceo- 

tiom  meotiooem  dc  diptjchis  expressam   faciuat. 

Has  autem  litteras  videre  est  apud  Gregorhim  Ale- 

xaodriaearchiepisc,  in  Vita  Ghrysostomi,  ut  refert 

Steph.  Darantus.  Vigilius  quoque  papa  diptychorum 

memioitindamDatioDC  Theodori  episcopi  Caesarese 

GappadocisB,  utlegitur  II  tom.  Coocil.^  ioter  decreta 

ejosdem  papse.  Fit  etiam  meotio  de  iisdem  diptjchis 

apod  Theodorum,   io  Historia  ecci.  quam  vocaot 

tripartitam,  lib.  x,  c.  25,  io  quo  de  Ghrysostomo  le- 

gitur  :  /f  ergo  pontifex  Joannis  Magnx  vocabulum 

eeetesiasticis  iinrj^^oti  primusinseruit,  Alcuiousio- 

super.  de  Geleb.  Missse,  longepostmedium,   dipty- 

ehnrum  meminit  his  verbis  :  Post  ergo  ilta  verba, 

quibus  dicitur  insomuopHcis, usus fuit antiouormn^ 

sieut  etiam  nsque  hodie  Himana  agit  Ecclesia,  ut 

statum  reeUarentur  exdiplychis,idest  tabulis,nnmi' 

na  defuneiorumAdem  fere  legiturapudFiorum  Ma- 

gi8t.,iD  Exposit  Missse.Fitetiam  meotio  de  sacris  di- 

Ptjcbis  io  liturgia  saocli  Marci,  oecDon  io  SjDodica 

Frocliarchiepiscopi  Gonstaotioopolitaoi  ad  Domoum 

qMSCopamAotiocneoamepist.,  aotemed.,  quae  ex- 

Patroi^  LXXVUI* 


A  statiDH  tom.  Coocil.,  act.  licoDciliiGhalcedooco- 
sis.  lo  quiDtaitem  sjoodo  geoerali,  Coostaotioopol. 
li,  tom.  II  CoDcil.,  coDcess.  vel  coll.  1.  io  litteris 
Justioiaoi  imp.  ad  sjoodum  scriptis,  de  Theodoro, 

3ui  Mopsuestise  episcopus  fnit,  legitur  haoc  io  mo- 
um:  Deletum  est  nomen  ejusasacris  diptychis  Eccte-' 
sixcujus  fuit  episcopus,  Etiofra:  Bortamur  autem 
etiam  tllud  disceptare,quodvaneproferturab  eisqui 
dicunt  non  oporterepost  mortem  hxreticosanathema- 
tizari ;  et  sequi  in  hoc  doctrinam  sanctorum  Patrum 
qui  non  soium  viventes  hareticos  condemnaverunt, 
sed  et  post  moriem^utpote  in  sua  impietatemortuos, 
anathematizaverunt,sicut  eos  qui  injuste  condemna- 
tisunt.Quodfactumestin  Joanne  (scilieet  Chrysos- 
tomo  st  m  Ftaviano  reUgtosm  memori»  episeopis 
ConstantinopolUanis,  Haecfereomoia  iodecretoGra- 
tiaoi  24,q.2,c.6,quodmcipit5ane pro/er(ara  quibuS' 
dam,  qu%  dicunt  oportere,  etc.  Qaae  quidem  seoteo- 
tia  a  JustiDiaoi  litteris  desumpta,  eumdem  seosum 

B  habet  cum  eo  qui  io  iisdem  litteris  exstat;sed  iosul- 
sa  videturet  mutila,  verbis  et  quibusdam  acompila* 
tore  demptis,  quibusdamvero  mutatis.  Nam  dictio 
illa  sane,  loco  illius  adverbii  vane  posita,  oegatiooe 
ablata,DOD  sigoificat  beneet  sapienterM  Glossahuoc 
locum  iDterpretatury  sed  solum  affirmaotis  est  vox  ; 
oisidicatur  Sane  bene  profertur,eie,,rel  Vane  satis 
profertur  a  quibusdam,quidicunt  non  oportere,  etc. , 
oegatiooeiD  suum  locnm  reposita.  Sedde  his  hacte- 
ous,  ut  ad  diptycha,  oode,  occasiooe  suadeote^  di« 
gressi  sumns,  revertamur.  Hic  sane  de  diptychis  lo- 
cus  in  dccreto  Gratiani  depravatus  olim  exstabat, 
sed  Homse  superioribos  annis  ex  dicto  concilio  fuit 
emendatus  ;  nam  prius,  ^ro  diptychis,  dieticis^lege* 
batnr.  Hinc  glossa  dictionem  illam,  dicticis  cor- 
mptam  explicans,ait  dicticas  esse  tabulasac^o^  di- 
ds,  nnncupatas,  atque  hunc  in  modnm  textui  men- 
doso  menaose  glossa  respondebat.  Hujnsce  namque 
versus  auctor,  voce  falsa  pro  vera  atens,  mediamque 

Q  sjllabam  producens,  dixit : 

Clerice,  dicticam  lateri  oe  dempseris  unquam 

Yersum  hunc  depravatum,  quem  glossa  Martiali  as- 
cribit  io  Martiah  reperire  000  potui,  atque  huDC  io 
modum  restitueodum  ccoseo : 

Glerice,  diptychium  lateri  ne  dempseris  unquam. 

Versus  eoim  a  glossa  citatus  textoi  ouoc  emendato 
000  respoodet ;  sed  hoc  modo  restitutusrectam  etj- 
mologiam,  geauioum  sensum  et  sjllabarum  qnaoti- 
tatem  coQservat;oam  vox  diptycha,yel  diptychium, 
cum  pty,  sjllaba  correpta,  ut  ioitio  hujusce  scholii 
explicatum  cst,  aliamhabetetjmologiam,  acompli- 
CAtiooe  dnarum  scilicettabnlammdictam.  Diptycha 
eoim,  ut  omoes  ioterpretaotur,eraDttabnIe  exqua- 
vis  materia  coofectaeisive  chart»,  vel  colomo»,  io 
quibus  imagioes  Patrum  insuocdtalogopooebaotur. 
Et  quia  diptychum  Grsece,  duplicatum  Latioe  ioter- 
0  pretatur,  ut  dictum  est,  duplices  illae  tabulse  eccle- 
siasticae,  003<Iu^^iQ  uoavivorum,  alteradefuoc- 
tomm  erat,  haoc  fortassc  vocem  sortitse  sibi  suot, 
traoslato  vocabuloaduplicibns  ostreommtestisqnas 
beatns  Ambrosius,  lib.  v  HexameroD,  c.  8,  tomo 
I,  diptychum,  satisebelle  appellat,  qnia  duplices  illae 
tabnls  iostar  forsitao  testarum  ostreoram  eraot  ita 
complicatae,  ot  uoa  super  alteram  cootracta  claude- 
rcotur.  Hacitaque,  utreor,  traoslatioeelittereeaquo- 
vis  priocipe  emissae,  et  sigois  obsigoatee,  a  duplica* 
tis  tabellis,  Brissooioteste,  diplomata  dicta  creduo- 
tnr,  quales  snnt  etiam  litterae  pateotes,  sive  bull» 
pootificiae,  easque  litteras  complicatas,  sive  duplica- 
tas,  et  ligDO  trajecto  obsigoates  fuisse  dicuot ;  quod 
eoim  Gr»ci  ^iirXoOy  dicnot,  Latini  duplum  vocaot. 
Hioc  dupiicatae  tabeliae,  diplomata  et  atptycha  nuo- 
cnpaotnr  Hac  item  ratiooe  pugiltares,  sive  pugilla- 
ria,  idesttabellae  cereae,  ligose,  vel  alterius  mate- 
rise,  io  quibus  stjlo  scribitur,  variisoomioibas  apud 
veteres  vocitabaotur,  Ali^  eoio^  qoiotuplices,  vel 

1» 


587 


IN  S.  GRBGORn  LIBRUH  SAGRAHENTORUH  SCHOLIA. 


888 


peDtaptjcha,  7r«vTa7rrv;^a  ;  aliae  triplices,  vel  tripty- 
cha,  T/3i7rTu;^a;  aliee  duplices,  vel  diptycha;  ^t7rTu;^a, 
dicebantur.  Uuaresicut  a  Suelooio  in  Au^usto  di- 
'  plomata,  ve)  dipiycha^  dupJices  tabeJl®  dicta;  sunt; 
ita  diplychum  ab  Ausonio  bipatens  pugiJJar  nuncu- 
patum  fuit.  In  Godice  autem  Th.,  ut  doctissimus 
refert  Brissonius,  in  lib..  iv  de  verborum  significa- 
tioDe^  duplices  taibellfiedip/t/cAaimperatorum  nomi- 
nantur ;  qu»  etiam  diptychUx  non  msulse  dici  posse 
autumo,  auctoritate  sancti  Patris  Augustini  persua- 
sus  ;ipseeniminiib.  xv  contra  FaustumManicnseum, 
c.  1,  sub  persona  Fausti,  etc.,in  responsione  contra 
eumdem,  duas  tabuias  iliasMoysislapideas(quarum 
una  complectitur  tria  praecepta  ad  lieum  pertinen- 
tia,  septem  vero  ad  i)roximum)  diptifchium  lapideum 
non  semel  appeilavit.  Duplices  igitur  tabulse  illae 
ecclesiasticae,  quarum  una  vivorum,  alteravero  de- 
functorum  nomioain  Misssesacrificio  recitauda  con- 
tinebat,  diptycha  jure  suo  dicebantur,  non  diptycia 
ut  mcndose  ob  incuriam  libariorum  in  exemplan  le- 
gitur  Vaticano.  Necsilentio  prsetereundum  videtur 
quod  frequenter  sese  offert  la  hoc  Sacramentorum 
libro  de  locis  in  quibus  vivorum  ac  defunctorum,  si- 
ve  etiam  sanctorumnominasuntrecitanda.  Ubienim 
aliquorum  memoria  nominatim  fieri  solet,  in  vetus- 
tiori  Vaticano  Godice  non  invenitur  littera  N.,Domi- 
nis  exprimendi  signum,  sed  hae  lilterae  IlX.^quee  ad 
Godicis  antiquitaiem  repraesentendam  relict^  sunt. 
CoL  4.Parte  illa,  quse  incipii Nobis quoque  pecca' 
toribuSy  legitur  Agathe  et  Agne  in  sexto  ca8u,Gracae 
declinationis  forma  retenta,  pro  Agatha,  et  Agnete, 
ut  Agathe^  es,  et  Agne,  es,  in  quod  aqudmultos  La- 
tinos  eratin  usu,  etprsasertim  apud  sanctum  Am- 
hrosium,  et  quidem  frequenter.  Uuuc  Prudentius, 
in  Peristeph.,  utitur  decUnatione  Graecahunc  in  mo- 
dum  : 

Agnes  sepulcrum  est  Romulea  in  domo 
Fortis  puellffi,  martyris  inclytee. 

Hoc  enim  in  loco  ponitur  Agnes  pro  Agnetis ;  non- 
nulli  tamen  Godices  habent  Agnis  sepulcrum  ;  scd 
Agni,  Agnis,  est  declinatio  omnino  Grseca,  littera 
13,  per  i,  non  per  e  prolata,  ut  ypafxftaTtxjo,  ;5«;'Pj3to- 
/}ixi7,  f,i,  quas  voces  Latini,  in  suam  vertentes  lin- 
guam,dicunt  grammatice^  es  :  rhetorice,  es,  etc.  A- 
gathe  igitur  pro  Agatha,  et  Agne  pro  Agnete  ponun- 
tur.  idquoque  videreest,  etcopiosiusinfestisearum- 
demsanctarum. 

CoL  3.  In  eodem  sacramentario  sunt  qui  legunt 
Agna,  Agnse,  ut  habelur  in  Pamelii  adnotationibus. 

GoZ.  8.  In  preefatione  Godexunus  ms.  habet :  Per 
huncin  invistbilium  amore  rapiamurSed  tres  iMss. 
concordant  cum  MissaliRomauo,  in  quo  legilur  Fer 
hunc  in  inoisibHium  afnorem  rapiamur,  Quam  sane 
lectionem,  veluti  magis  congruam  quam  priorem,in 
hoc  Sacramentorum  iibro  reponendam  esse  ceosui. 

CoL  8.  In  Oratiooe  Largire,quxsumus,  legebalur 
fideispeiet  securilatis  augmentum,  idque  tantumin 
uno  Godice  ms.  At  caeteri  habent  fidei,spei  et  chari- 
iatis  augmentum;8cd  quia  prior  lectio  de  mendo  sus- 
pecta  est,  secundam  retinendam  esse  judicavi. 

f^Qi^CoL  6.  In  secreta legebatur  :  Suscipe,  Do^ 
mine,  etc.  Ut  quod  iilos  passto  gloriosos,  nos  devo- 
tio  reddai  innocuos,  In  prima  clausula  desideratur 
verbuoi/ed^,  quod,  nelocutio  mutila  relinqueretur, 
reposul  ;  cum  praesertim  in  Missali  iegatur  efficii.ei 
in  Pamelii  adnotationibus/iect/,  quodetiam  in  alio 
Ms.  invenitur. 

CoL  21,  23,  24, 25^  videre  cst  Missam  sanctarum 
virginum  et  martyrum  Agnes  et  Agathes,  quarum 
nomina  more  Grteco  declinata  apcrte  cernuntur,  ut 
superius  copiose  ostensum  est  initio  hujus  col. 

CoL  4.  Post  Orationes  ad  Gomplendum,  quae 
nunc  iu  Missali  dicitur  Postcommuoio,  poniiur  Ora- 
tio  quae  in  Godice  Vaticano  a  nobis  impresso  ad 


A  Collectam  inscriptareperitur.  Est  autem  instarOra- 
tionisquse  superpopulum  dicisolet  ,  et  QiiQcupalur 
cuJlecta  eo  quod,  ut  ait  sanctus  Bonaveutura  m  Ex- 
posit.  Misstie,cap.  i2.  tom.  VII^  omoes  asiaotesMis- 
sae  se  debeant  devotecolligere,  etcum  sacerdole  fide- 
liter  orare ;  vel,  ut  aliqui  dicunt,  quia  Missarum 
Orationes,  collecto  populo,  celebrari  solent.  Qus 
sane  sententiamihi  non  arridet,  propterea  quod  om- 
nia  quae  in  Missa  dicuntur  Gollectse  hac  ratione  dici 
possent.  Quare  cum  Walafrido  Strabone,  c.  22  :  Col- 
lectas  nuncupari  dicemus,  quia  necessatiAs  Oratio- 
num  petitionescompondiosa  bremtatecottigimus^  $ive 
concludimus.  Vel  quia sacere^fo^,  qui  legatume  fungi- 
tur  pro  populo  ad  Dominum,  ommum  petiliones  iis 
Oraiionibus  colligit,  aique  concludit,  ut  cap.  3  de 
eccIes.Observationibussentit  Micrologus,  qui  ibidem 
quaenam  magis  propriae  nuncupenlur  Gollecls  docei 
hisce  verbis  :  Iltof  tamen  speciatius  CoUectas  vocari 
videniur,quae  apud  Romanos  superColteciampopU' 

B  lifiunt,  dum  coLUgitur,ut  procedat  de  una  ecclesia 
in  aiiam  ad  stationem  faciendam,  ut  in  capiiejeju- 
nii  ilia  OratiOfCoQcede  nobis,Domine,apud  sanctam 
Anastasiam  supra  CoHecta  Populi  dicitur,  quitla- 
tionemapud  sanctam  Sabinam  celebraturus  est.  Hsc 
Micrologus.Dicta  Oratio  reperitur  hodieinMissalipost 
Ginerum  Benedictionem  ac  dalionem  anteMissam. 
Antiauitus  enim  in  feria  4  Ginerum  colligebatur 
populus  apud  sanctam  Anastasiam,  ubi  dicta  Oratio 
recitabatur,  dciude  a  sanctam  Sabinamprostatiooe 
celebranda  procedebatur ;  sicut  in  die  Assumptionis 
beatffi  Mariae  semper  Virginis  legebatur  haec  Oratio, 
VenerandanobiSt  Dornine,  instationequa  cum  ima- 
gine  Christi,  ut  legiturin  Ordine  Romano,  pag  84, 

grocedebatur  a  Sancta  Mariaminore  (quseet  io  foro 
loario  ad  Arcum  Vespasiani,  nunc  ecclesia  sancl» 
Maria)  novae  nuncupata)  ad  sanctum  Adrianum,  obi 
fiebat  statio  ;  Missa  vero  ad  sanctam  Mariam  Majo- 
rem  ;  et  in  die  Nativitatis  ejusdem  recitabatur  Ora- 

Q  iio Supplicationem  servorum,  etc.,  quando  litaoiaa 
sancto  Adrianoad  sanctam  Mariam  exibatioxta  bea- 
tiGregorii  pap»  Magniconsuetudinem,utKadulpfaus 
Tungrensis  ait  de  Ganonumobservantia,  propos.  13, 
et  fusius  propos.  23,  ubi  de  his  tribus  Gollectis  ac 
stationibus  loquitur. 

Co/.  29.  ladie  Febr.  22,  in  qua  celebrari  solet 
Cathedra  sancti  Petri  in  Antichia,  le^itur  titulus 
Miss€e  hunciD  modam.Cathedrasancti  PelriinRO' 
ma*.  Locum  vitio  librariorum  naendosum  esse  reor, 
cum  Komano  pro  Antiochia  ponatur.  De  Gathedra 
Antiochena.  qutie  die  22  Febr.  celebratur,  meotio- 
nem  facit  Ordo  Romanus,  pag.  24.  Antiphonarius 
beati  GregoriiMicrologus,  cap.48.  et  Ivo  Garnoteosis 
episcopus.CathedraHomanaauaesub  die  18  Jaouarii 
nuQc  ceIebratur,necinAntipnoDariisnecinLecliona- 
riis,necin  Sacramentariis  tam  mss  quam  impressis 
invenilur,necdeea  apud  veteresscriptoresdeRitibus 
ecclesiasticis  Ot  ulJa  mentio.propterea  quod  divinum 

t\  de  Gathodra  Homana  oificium  institutumfuitaPau- 
IV,  per  bullam  sub  dic  18  Januarii  1557,  Romse,  vui 
Idus  Jan.,  anno  sui  pontificatus  3.  Hinc  in  iirevia- 
riis  antiquis  ante  Pauli  IV  pontificatum  impressis 
Gathedra  Homana,  quse  sub  die  13  Januariicelebrar 
tur,  non  reperitur,  quod  sciam  ;  exstat  tamen  io 
Mailjrologiis,  quae  de  hac  Cathedra  luculentissimum 
reddunt  testimonium.  Nondesuntbac  ctiam  dere 
alia  testimonia,  et  quidem  permulta,  quae  Cft^sar 
fiaroniusS.  H.  £.  card.,  vir  sane  eruditissimus,  et 
in  historiisecclesiasticis  mirifice  versatus,in  sua  no- 
tatione  605  ^^  Martyrologium  Romanum  sub  die 
18  Januarii  copiose  atque  insigniter  recenset.  In  Gal- 
lia  tamen  etUispaniee  partibus,  antePauIi  iv  decre- 
tum  h{£c  Homanae  Cathedrse  festivitas  colehatur,  ut 
in  ipsamet  bulla  40  enarratur. 

De  Missa  Cathedra,  qufein  Codieibus  mss.  Vati- 
cauis  sub  die  22  Februarii  exstat,  card.  Baronius 


*  Kide  Hugonem  Menardum  in  notis.  179  et  180« 


m 


mmm^ 


«89 


IN  S.  GREGORn  UBttUH  SACiRAMENTORUM  StfHC^lA. 


590 


) 


meDtionem  facit,  eamqae  sub  die  18  Janiiari  in  ea- 
dem  notationc  in  Martyrologium  Komanum  citat 
tanquam  CathedraB  Romanse  Missam,  propterea 
qQod  Coltecta  quaF;  habetur  in  alia  >lissa  ejusdem 
diei  ad  Cathedram  iteui  Romanam  pertinere  videtur. 
Cathedra  tamen  Antiochena  in  insigniori  ms.  Sacra- 
mentario  sub  die  22  Februani  exstat  nomine  Cathe- 
drseRomanse ;  cujus  Missee  FreBfationem  idem  card. 
Barooius  fere  ad  yerbum  recitat,  hacdictione  {tnun' 
dasti  pro  fundasii)  excepta.  Legitur  enim  in  excm- 
plaribus  mss.  Vaticanis  m  hanc  verborum  formam  ; 
Quam  (srilicet  Ecclesinm)  in  patnarchis  fundasti, 
in  propheiis  prxparasti,  tn  apostoUs  condtdisti,eic. 

Col-  i339.  *  In  Oralione,  quae  incipit  Omnipotens 
sempite^me  DeuSf  ctc^  muUa  desunt  qu%  in  alio 
eiemplari  reperiuntur,  ut  videre  estapud  Card.  Ba- 
ronium,  tom.  I  Annal.  eccl.,  pag.  358^  D.  Ut  autem 
id  planum  Gat,  Orationem  ipsam  hoc  loco  apponere 
visum  fuit.  In  exemplari  Vaticano  ita  jacet : 

Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  ineffabili  sa- 
eramento  apostolo  tuo  Petro  pHncipaium  in  Ro 
manx  nominis  arce  posuisti,  prmta  ut  quod  in  or- 
bem  lerrarum  ejus  prxdicatione  inchoavit,  Chris- 
iianae  devotionis  sequatur  universitas,   Per,  etc. 

Haec  ex  Codicc  ms.  Vaticano. 

Baronius  ita  legit : 

Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  ine/fabili  sacra- 
mento  apostolo  tuo  Petro  principatum  Homas  urbis 
tribuisti,  unde  se  evangelica  ventasper  tota  mundi 
regna  di/funderet,  prxsta,  quxsumus,  nt  quod  in 
orbem  tei^rarum  ejus  prxdicatione  emanavtt,  uni- 
versUas  Christiana  devoiione  sequatur, 

Heec  ex  Baronio,  qui  in  primo  Annal.  tomo,  et  in 
Martyrolo^o  preces  hasce  m  antiquis  sanctse  Roma- 
nse  Bcdesi^  nitualibus  Hbris,  sive  Breviariis,  se  in« 
venisse   testatur. 

Cot.  29.  InprimaOrationeMissaBinCathedrasancti 
Petri  :  Animas  ligandi  atque  solvendi  pontificium 
tradidisti.Bxc  in  illustriori  vaticano  Codice  msexs- 
tant,  sed  in  aliis  Mss.  ejusdem  bibliothecae,atque  in 
Codice  Liturgicon  impresso  a  Pamelio,  haec  dictio, 
>tnt>na5^desideratur  ;  quamvis  sine  ipsa  particula 
qufie  in  Missali  Romano  reperitur  tectio  eumdem 
etiam  sensum  habere  queat. 

Ibidem  hac  in  Missa  sese  considerandum  ofFert 
cnr  in  Qne  post  Orationem  ad  Compiendum,  qun 
nuoc  Postcommunio  in  Missali  Romano  dicitur,  ad- 
dator  Collectasuperpopulum,  qu.e  nunc  non  nisi 
in  fcriis  tantum  Quadragesimse  usque  ad  quartam 
feriam  majoris  hebdomadaB  inclusive  dici  solet,  ut 
in  Missali  videre  est.  De  hocritu  Micrologusde  eccle- 
siasticis  Observationibus,c.51  ^rationemreddit^dicens: 
Oratio  post  communionem  pro  solts  communicanti- 
bus  sottt  orare,  Populusautemetsi  quotidie,in  Qua^ 
dragesitna  conveniat,  non  tamen  quotidie,  ut  de- 
beret.communicat,  Neer^o  populus  ita  Orationevt 
communione  careret.adjecta  est  Oraiiosuperpopu- 
lum,in  qua  non  de  communicatione,  sed  pro  poputi 
protectione  .^pecialiter  oratur.  In  Dominicis  tamen 
diebus  non  dicitur,quiagenuflexio  vitatur,qu3ehuic 
Orationi  a  populo  antiquitus  persolv  3batur;vel  potius 
ideo,qwa  omnisjuxta  attcstaiionem  sancti  Ambro^ 
sii,in  Dominicis  diebuscommunicare  deberent.oui- 
bus  et  Oratio  post  communionem  pro  Benedictxone 
suffirere  posset.  Haec  Micrologus,  qui  tacitic  item  ob- 
jectioniintra  respondet :  cur  scilicetin  Dominicisac 
festis  diebus  in  quibus  genuflexio  admitti  non  solet 
Oratio  super  populum  fueritadjecla  (utvidere  est  in 
hoe  Sacramentorum  libro),  deinde  consueturto  haec 
postremo  inoleverit,  sicut  Missale  Komanum  id  aper- 

te  demonstrat.Micrologus  itaqueQ0|5^""^^i^^'^  ^^' 
dxim;  BeatissimiquoquePatresnosiri,Ambrosius,tib. 
f  De  Sacram.yCap,  i,etde  Consecr,  d.  2,  cap.  56,  et 
Augustinus,serm.  28.  deVerbis  Domtni,  tom.  X  ad 
quotuiianam  nos  hortanturcommunionem.Sedquia 

Edit.  Gu88.  Hec  autem  desiderantur  in  noslra. 


A  hocmodonecabomnibuspresbyterisin  Quadragesi* 
ma,  nedum  a  laicts  nbseiwaiur,  congrue  adjecta  est. 
Oratio  super  populum,  ut  vel  eo  tempore  uitimaBe- 
nediciione  populusnoncareret,dum  tamen  commu- 
nicare  non  soleret.  Hinc  quoque  et  illa  consuetudo 
apudmodemos,quxnonfuitapudantiquos,inoleinsse 
videtur,ut  et  in  aliis  temporibus,  etiompresbyteripost 
finem  Missabenedicant,nepopulum  ita  Benedictione 
utcommunione  privatum  discedere  permiitant.  Hsec 
de  Oratione  quae  ad  Complendum  inscribitur,quiaMi8- 
saest  compIeta.Eadem  veroappellatur  Poslcommunio 
quia  post  communionem  pro  solis  communicantibus 
dici  solet,  sicutsolicommunicantes  divinis  mjsleriis 
antiquitus  interessesolebant/catechumeni  vero  et  poe- 
nitentes,  ut  qui  nondum  ad  communicandum  le  pa- 
raverunt,  ante  Oblationem  exire  jubebantur,  eodem 
Micrologo  teste  in  loco  citato. 

Cot.  30Hoc  loco  exstat  MissabeatiGregorii  papse. 
Unde  aperte  dignoscitur  multa,  ut  inpraefatione  dic- 

3  tum  esl,  post  tempora  Gregorii  Magni  huic  Sacra* 
mentorum  libro  adjecta  fuisse.  De  hac  Missa  idem 
fere  dixit  Grimoldus  in  prsefatione  in  suum  Sacra- 
mentorum    librum. 

Cot.  39.  In  praefatione  Codex  Vaticanus  habet:A'« 
des  additur.  Sed  in  Codicea  Pamelio  legitur  :  Fidei 
alitur.  At  quoniam  hanc  lectionem  congruentiorem 
esse  ratio  docet,  hanc  retinendam  censui.  Legitur 
enim  ibi:  In  quo  (scilicet  Christo)  jeiunantium  fides 
alitur,  spes  provehitur,  charitas  roboratur  ;  Jesum 
Chtnstum  Dominum  nostrum.  Quaein  Codibus  Vati- 
canis  non  exstant,  reddunt  tamen  lectionem  clario- 
rem,  et  verbis  queesequuntur  congruentiorem.Prior 
autem  lectio  non  improbatur,  prmsertim  cum  videa- 
tur  consona  iis  qucB  habenturinEvangelio  iDomine, 
adauge  nobis  fidem. 

Cot. 51.  Sabba/o  in  xn  tect.  mensis  primi,hocest, 
Martii.  Unumquoque  Sabbatum  Quatuor  temporum 
in  hoc  Sacramentorum  libro  inscribitur,  Sabbatum 

(j  duodecim  tectionum.  sive  in  duodecim  tectionibus, 
quiain  singulo  quoque  Sabbato  Quatuor  temporum 
duodecimlectionesScripturaesacrae  legi  soIebant,sicut 
in  Sabbato  sancto  majoris  hebdomadse  nunc  fieri 
solet,  si  uumerus  lectionum  observetur  ;  nam  tunc 
temporis  sex  tantum  lectiones  le^ebantur  ;  sed  iilse 
sex  dicebantur  duodecim,  quia  illae  sex  Latine  et 
Grsece  in  Romana  Ecclesia  aduodecim  lectoribus  le* 
gebantur,  propterrationes  quas  assignat  Atcuinus, 
cap.  in  SabWo.  De  duodecim  lect.  Amalarius,  lib.n, 
cap.  i  ;  Berno,  de  Missa;  cap.  7  ;  et  Microtogus,  cap. 
28.  Nunc  autem  duodecim  lcctiones  Latinae  legun- 
tur  in  Sabbato  sancto  Faschatis  ;  in  cseteris  vero 
Sabbatis  Quatuor  temporum  sex  tantum  item  La- 
tinae  legi  solent. 

Col.  51  Codex  unus  Vaticanus  habet :  NoUro^ue 
omnium  Domino;aliusautem:iVo5/7*or{4m^tte  Domino', 
sed  quia  utraque  lectio  bonum  reddit  sensum,  prio- 
rem  reliquimus. 

|v  Co2.  57.Super  Secretam.  Hac  in  Oratione  sunt 
duae  lectiones,  quarum  una  est :  Qux  temporaU  nos 
consolatione  laetificent,ut  promissacertius  nondes' 
peremus  a?/ema.  Altera  esiiQux  temporalem  conso* 
lationemsignificent.  CodicesYeinisuni;  hinc  priorem 
lcctionem  tanquam  cIai*iorem,  magisque  congruam 
retinendam  censui. 

Cot.  58.  In  ultima  Collecta  ad  Complendum  duae 
sunt  lectiones,  quarum  una  cst:  Nutlis  inficiantur 
adversts.xliQrsi  esi'Nuttisafficianiur  arft;e/*m.  Utra- 
que  bonum  reddit  sensum,  sedpriorcm,  quaein  illus- 
triori  ms.  Vaticano  exstat,  retinendatn  existimavi. 
Cot.  62.  Hac  die.  quae  et  feria  4  majoris  hebdoma- 
d8e,ponuntur  Orationesproquocunque  statu,  cadem- 
que  le^ntur  in  feria  5,  in  cieteris  autem  Codicibus 
nonnisiin  feria6.  De  hac  re  nihilcerti  habetur,  sed 
conjicere  possumus  bis  in  majori  hebdomada 
proomnium  statu  orandi  rit\im  niisse  in  Ecclesitv 


891 


IN  8.  OREGORII IIBRUH  SACRAMENTOBUM  SCHOLIA. 


m 


sancta  antiquioreiD,cuin  in  sextatantum  feria  hujus 
generis  Orationes  recitentur. 

607  CoL  65.  Preefatio  quaoiTisTariislectionibus 
Don  careat  juxta  varios  Codices  mss.,  eastamen 
tanquam  parvimomenti  hocloco  apponerenon  libuit. 
Unam  autem  vocum  varietatem  ponendam  censui, 
qu8B  estdeJudaproditore,  et  noTissimaChristicoena, 
nuncin  modum  juxta  Codices  Vaticanos  :  Palitur 
miiis  Dominus  immitem  Judcm^  etsmtinet  plus 
crudelem  convivam.Codei  autem  a  Pamelio  impres- 
8US  habet :  Poieit  iqitur  mitis  Dominus  immitem  Ju' 
cfam,  etc.  Utraque  lectiobona  est,  licet  hsBC  lectio 

Erobabilior  yideatur,  cum  de  coena,  vel  de  convivio 
ac  in  PrsBfatione  sermo  sit,  ut  inibi  videre  est;prio- 
rem  tamen  lectionem,  tanquam  magis  communem 
ac  receptam,  retinuimus,  ne  temere  nat  mutatio,ne« 
cessitate  id  non  postulante. 

Ibid,  A  verbo  relaxavit  exclusive,  usquead  finem 
Prafationis,  multa  ex  iis  non  reperientur  inaliisCo- 
dicibus,  majori  ac  celebriori  Vaticano  excepto. 

Col,  67.  Inoratione  pro  benedictione  olei,uUima 
dictio  videtur  mniWhiunde  unxisti  sacerdoles.reges^ 
propketasetmartyres,ckrismaperfectumtuum,DO' 
mine,a  tehenedictum,  etc.  Haecin  Vaticano  Codice. 
Codex  autem  a  Pamelioimpressusita  \e%\i:Unde  un- 
xisti  sacerdotes,  reges^prophetas^  martyres,chiisma 
perfectum  tuumJ)omine,et  a  te  benedictumjperma- 
ncns  in  visceribus  noslr%s,in  nomine  Dominx  nostri 
Jesu  Christi.  Quse  etiam  lectio  videtur  trunca  et  mu- 
tila,  cum  desit  aliquod  verbum  ad  finem. 

Col.  69.  Feria  6  majoris  hebdomadte,  in  prima 
et  secunda  rubrica  sunt  nonnullsB  voces  adeo  obscu- 
rae  ob  scriptionem  ipsam,  sensumque  earum,  ut  si 
quie  ex  hhs  compendiariffi  (quas  breviaturas  Italice 
vocitamus)  dissolvantur,  sive  explicentur^  nihil  cer- 
ti,  quod  congruentepci  reddat  lectionem,  elicitur. 
Not«  autem  abbreviat®  sunt  hffi  :Sacrdmrio,et  Pbrd- 
rum.  quaB  sipro  SacramentariOf  et  Presbylerorum 
sumantur,  quid  in  loco  sibi  velint,  non  satis 
constat ;  praBsertim  vero  pro  Sacramentario  ;  nisi 
hic  aliud  compendiosum  citetur  Sacramcutarium, 
unde  hoc  descriptum  sit,  et  presbyterorum  ecclesiae 
pro  ecclesiis  non  cathedralibus  accipiantur,  ut  vide- 
re  est  in  OrdineRomano  adofficiumParasceves.Quod 
si  hoc  modo  accipiendum  erit,  interpunctura  aliter 
facienda  videtur,  ut  suo  loco  videre  est. 

Col,  69.  Posito  ante  eamy  id  est  crucem,  oratorio, 
etc.  Oratorium  hoc  in  loco  pro  quanam  resumatur, 
nihil  adhuc  invenire  libuit ;  quod  si  pro  oratorio  in- 
teiligatur,  nec  sic  quidem  ad  rem  facere  videtur. 
Oratorium  namqueestlocusin  quooratur;  id  autem 
antecruceni  locari  non  solet  in  die  Parasceves,  dum 
crux  adoratur.  Alcuinus,  tractans  ritum  adoratioois 
in  die  Parasceves,  recitat  eadem  verba  quse  leguntur 
in  Sacramentario ;  sed  pro  oratorio,  orario  legit. 
Idem  legilur  in  Ordine  Romano,  dum  ritus  adoran- 
daecrucis  in  die  Parasceves  enarratur.  Orarium  au- 
tem,  ab  orando  dictum.  pro  stola  quam  oratores,id 
est,  praedicatores  ad  collum  gestant,  sumi  soIet,ut 
ait  Alcuinus,  Rabamus  et  Beda.  Quae  sane  res  huic 
loco  non  congruit,  nisi  oratorium  etiam  ab  orando 
dictumsumaturpro  aulaeo,  auttapete  ante  crucem 
strato,  super  quo,  genibus  flexis,  oratur,  et  crux 
denique  adoratur. 

Coi.  111.  Oratio  qus  dicitur  Secreta  in  festo  bea- 
ti  Leonis  mutata  est,quiaubi  olim  iu  Sacramentario 
antiquo  legehhiuriAnnue  nobis,  Domine,  ut  animx 
famuli  tui  Leonis  hxcprosit  Oblatio,  etc.,hodie  le- 
gitur  in  Missali  ;  Ut  intercessione  beafi  Leonis  hxc 
nobis  prosit  oblatio  ;  quae  sane  Secreta  hodie  in 
Missa  sancti  Gregorii  papae  legitur.  Haec  autem  mu- 
taUo  facta  videtur,  ad  clariorem  expressionem  et 
intelli^entiam  rei,  cum  sancti  nostris  Orationibus 
non  mdigeant,  sed  nos  potius  eorum  interces- 
sionibus  opus  habeamus  ;  imo  qui  pro  sanctis  ora- 
ret|  eis  injuriam   faceret,  ut  Augustinus  et  alii  doc- 


A  tores  affirmant.  Auguslinus,  serm.  17,  de  Verbis 
Apostoli,  t.  X. 

De  hac  mutationefit  mentip  inDecretaIibus,Iib.iu, 
tit.  41,deCeIebralione  Missarum,cap.6,Ct<mirarfAia?, 
g  Tertio  loco,  ubi  InnocentiusIII,  respondens  archie- 
piscopo  LuffduDensi  de  huiusmodi  mutaiione  olim 
racta,  ait:  608  Undequod  in  plemque  OraUoni- 
bus  continetur,  prosil  cel  proficiat  huic  sancto,  vel 
ilH,  tatis  Obtatio  ad  gloriam  et  honorem,  ita  debet 
intelligi,ut  ad  hoc  prosit,  quod  magis  a  fidelibut 
glorificetur  in  terru,  Licet  pterique  repulent  non 
indignum  sanctorum  gloriam  tisque  ad  judieium 
gugmentari,et  ideo  Ecclesiam  iuterim  sane  posse  aug, 
mentum  eorum  glorificationisoptare.  fiaec  Innocen- 
tius.  Quare  satis  constat  hanc  Orationem,dequa  nune 
agitur,  non  esse  immutandam,tum  quia  sensu  bono 
non  caret,tum  maxime  quod  ex  hac  re  huius  exem- 
plaris  antiquitas  comprobatur,  cum  ante  Innooenlii 
tempora,qui  circaann.  1208vixit,hflec  lectio  quamin 

B  hooSacramentario  reperimus  legeretur.Hujus  autem 
nodi  solutio  quamvis  mihi  perspecta  esset,  ubi  pri- 
mum  difficultas  mihi  sese  obtulit,  ut  meis  olim  eol- 
legis  in  tjpographia  Vaticana  degentibus  reipsa  os- 
tendi,  locum  tamen  Canonis  quo  soiutio  mirum  in 
modum  illustratur  Franciscus  Toletus  S.  R.  E. 
cardinalis,  vir  undequaque  doctus,  mihi  in  memo- 
riam  revocavit. 

Cot.  122.  DeVig^Iia  Assumptlonis  beatse  Mariae, 
in  prima  Oratione,quae  ad  DeumChristum  de  beata 
Maria  virgine  directa  est,  legitur  hunc  io  modum : 
Da,  quxsumus,  ut  sua  nos  de/en$tone(beata  scilicet 
Virgo)  jucundos  faciat  SU3B  interesse  festivUatL  Fa- 
C(a/,igitur,non/ada5,salvo  tamen  meliori  judcio,  le- 
gendum  videtur. 

Cot.  138.  Natale  omnium  Sanctorum  in  Oratione 
prima  legiinr  multiplicatisintercessionibus.  Boc  loco 
licet  inMissaliRomanoIegatur,  intercessoribuSt^tior 
tamen  lectio  non  est   contemnenda. 

C  CoL  139.  Sanctorum  quatuor  Coronatorum  Missa 
exstat,  ut  in  Rubrica  legitur,  in  qua  etiam  redditur 
ratio  curde  quinquesanctis  mentio  fiatin  Oratione, 
Claudio  yidehcei,Nicostrato,Symphoriano,  Castorio 
atque  Simplicio.  In  titulo  autem  de  quatuor  tantum 
Severo^'ide\\ceifieveriano,Victorino,  et  Carpophuro 
Ad  hanc  rem  comprobandam  facit  titulus  Ecclesiffi, 

Suae  nomine  sanctorum  quatuor  Homae  vocitatur,  et 
ie  SNovemb.sanctorumquatuorCornatorum  festus 
dies  agitur.Rubrica  Sacramentarii  sic  jacet:Vua<uor 
Coronatorum  nomina  hsscsunt',SeverusJSeverianus, 
Victorinus  et  Carpophoms;  quorum  dies  natalisper 
incutHam  neglectus  minime  reperiri  poterat^ideo 
statutum  est  ut  in  eorum  ecctena  horum  qumque 
sanetorum,qui  in  Vissa  recitantur,natalis  celebre- 
tur,ut  cum  islis  quoque eorummemoriapariler fiat, 
Hocin  Rubricahabelursermo  de  ignoratione  diei  oa- 
talisquatuor  Coronatorum;sedin  Brevario  Romano, 
de  nominum  corumdcm  sanctorum  i^noratione  in 
D  hanc  legiturverborum  forman :  Exstat  tn  Urbe  ecele- 
sia  sanctorum  Quatuor  Coronatorum,  quorum  diu 
ignota  nomina  divinitus  postea  patefacta  sunt,  ubi 
non  solum  illorum  quatuor.sed  etxam  quinque  mar- 
tyrum  corpora  honorifice  seputta  sunt,et  eorum  fes- 
tivitas  VI  Idus  Novembris  celebratur  eodem  die.  De 
quatuor  Coronatis,  etquinque  aliis,  Beda,  Usuardus, 
Ado,  Surius,  Baronius,  et  alii  loquuntur^affirmantes 
quatuor  Coronatorum  nomina  diu  incognita  fuisse, 
ob  idque  statutum  utanniversaria  dies  ipsorum  una 
cum  quinque  illis  sub  nomine  Quatuor  Coronatorom 
recoletur.  Surius,  ex  Martjrologio  Adonis,  de  Qua- 
tuor  Coronatisait  hunc  in  modum:Set;eru5»  Seoeria- 
nus,Cai*pophorianus  et  Victorinus,sepuLti  sunt  mU- 
tario  aburbe tertio,in  Arenario,iux(a  corporasanc* 
torum  martyrum,  Ctaudii^  fiicrostati,  Sympho- 
riani,  Castorii  et  Simpliciu  Passi  sunt  autem  vi  tdus 
Novembns,post  duos  tamen  annos  passtonis  horum 
quinquemartyrum.  Cum  autem  nomina  minime  repe- 
rirentur,statuitbeatusMelchiades  episcopui^utanm" 


M3 


IN  S.  6REG0RII  UBRUM  SAGRAMENTORUM  SCHOUA. 


6§4 


venaria  Quatuor  Corfwaiorum  dies  iub  nominibus 
$aneiorum  gmnque  martyrum  recoleretur.  /ntercur- 
rentibui  tamen  annis,  cuidam  sancto  viro  eliom  rao- 
mina  eorum  revelatasunt.  Festtvitas  vero,  utfuertU 
statula,  eelebris  in  aliorum  martyrumfestivHateper' 
mansUf  ac  locus  Quatuor  Coronatorum  nomine  in- 
signis.  HflecSorius.  QaatoorCoronatisecclesiamerexit 
BoDorios  papa,  eamqoe,  Barooio  teste,  restitoit,  dicto- 
ramqae  sanctoromomniom  qoossoperios  nominayi- 
mos  corpora  Leo  lY  ioTenit ;  et  sicut  609  ^abola 
item  lapideaad  altaremajos  ejosdem  occlesiflB  affixa 
docet»  iniM  ea  condens  collocafit. 

Col.  326.  In  illa  sacri  Ganonis  parte,  qos  incipit 
Communiettntes,  etcommuniterinscribitor  Infraactvh 
jiem,  hoc  inloco  titolose8t,/n^r6rAra'onaii,qoamvi8 
enim  ad  col.  247  (Edit,  Vatic.)Infra  A  ctionem  semper 
legator,  ab  hoc  taroen  foco  ad  finem  osqoe  Sacra- 
meDtarii  titohis  sife  robrica  est  Intra  Actionem,  et 
reetios  qoidem ;  sacer  enim  Canon,  qoi  a  qoibos- 
dam  in  quinqoe  partes,  ab  aliis  in  qomdecim  dividi 
solet,  incipit  a  Terbis  illis :  Te  igitur,  clementissime 
Pater^  ete.,  et  finero  habet  ad  eom  osqoe  locom  : 
Memento  etiam,  Domine.  Vel  secoodom  alios  osqoe 
ad  illod  :  Oremus,  prxceptis  salutaribusmoniti.Vel 
secundum  alios  et  melios  ad  illa  osqoe  verba  :  Lt- 
beranos^  quaesumusy  />(Wifn^.Etqoaiaorsibisortitor 
nomiDa,  Biele  teste,  lect.  15,  in  Gan.  Missae,  qoia 
DOD  solom  dicitor  Ganon,  id  est  regula  ad  venerabi- 
lis  Eocharistis  consecrationem  ordinata,  vel,  ot  ait 
Walafridos  Strabo,  cap.  SS,  et  Microiogos,  cap.  i2, 
quia  in  eo  est  legitima  et  regolaris  sacraraenti  con- 
leclio ;  sed  etiam  secretum  appellator,  qooniam,  ut 
ait  Biel,  signiflcat  sacratissima  fidei  mjsteria,  et  sa- 
cratissimae  ibi  fiont  operationes  omni  creato  intelle- 
ctui  incomprehensibiles,  etqaiaGanonsecretodicitor. 
Appcllator  etiam  sacrificiom,  quia  offertur  Deo  Pairi 
summom  sacrificium,  Unigenitus  scilicet  Filios  sub 
specie  sacramcntali  occultus.  Dicitur  denique  Actio, 
qoia,  ut  ait  Walafridus,  in  ea  conficiuntur  dorainica 
sacramenta,  vel  quia  gratiarum  actionem  continet ; 
nam  totum  fere  Miss»  sacrum  est  gratiarum  actio, 
ut  ex  Irenseo  lib.  iv,  c.  34,  colligi  potest.  Vel,  ut 
ait  Biel,  dicitor  Actio,  (^oia  in  ipsa  sacratissimum 
Ghristi  mjrsteriom  peragitur,  quo  ipse  suam  ob  im- 
mensam  charitatem  camera  suam  \n  cibom,  suum- 
qoe  sanguinera  in  potum  sub  velaraine  speciernm 
panis  et  vini  spiritoali  refectione  fidelibus  elargitor. 
Qooniam  vero  hsec  nonnisi  misericordia  et  libera  Dei 
volontate  fiont,  hsec  pars  recte  dicitur  Aclio,  qua- 

'  Quia  Orationes  iii»  in  nostra  Ediliooe  deside* 
rantur,  eas  boc  loco  addendas  duximus. 

Missa  communis  saneii  Augustini, 

Omaipotens  sempilerne  Deus,  qui  vivorum  simui 
domioans  et  mortuoram,  omniumque  misereris,  quos 
tuos  Me  et  opere  futuros  esse  proBnoscis,  te  suppli- 
dter  exoramus,  ut  pro  quibus  elTundere  preces  de- 
erevimuSj  quosoue  vel  priesens  BSBculum  adhuc  in 
earoe  retinet,  vel  futurum  iam  exutos  corpore  sus- 
eepity  interc^entibus  omnibus  sanctis  tuis,  pietatis 
tuiB  clementia  delictorum  suorum  veoiam  consequao- 
tor.  PerDomioom. 

Poslcommunio ,  —  Purificeot  nos,  quaBsomus,  om- 
Dipotens  et  misericors  Deus,  sacramenta  quae  sum- 
psimuSy  et  prsesta  uL  hoc  tuum  sacrameotum  oon  sit 
Dobis  reatus  ad  poBaam,  sed  iotercessio  salutaris  ad 
veoiam,  sit  abolitio  scelerum,  sit  forlitudo  fragilium 
sit  contra  muodi  pericula  firmamentum,  sil  vivorum 
ttque  mortuorum  remissio  omnium  delictorum.  Per. 
Domioum  oostrum. 

^  Omittitur  quoaue  hsBC  Missa  in  nostra  Editione, 
quam  idcirco  bic  damus. 

ii$ui  pro  defunciis  desiderantibus  pcmitentiamt  et 

minime  consequenttbus, 

Si  quis  pQBnitentiam  petens,  dum  sacerdos  venit^ 
fuerit  officio  lio^usB  privatus,  constitutum  est  ut  si 
idoDea  testimonia  hoc  dixerint^  et  ipse  per  motus 
aliquos  satisfacit,  sacerdos  impieat  omnia  eirca  poe- 


A  tenus  contra  factionem,  utait  Biel,  distinguitor.  Vel 
dicitur  Actio,  eodem  Biele  teste,  quia  ibi  agitur  no- 
stra  causa  corara  sumroo  Judice,  Ghristo  Deo,  per 
sacerdotem,  tanquara  per  nuntium  interraedium 
inter  ipsum  et  sponsaro,  Ghristuro,  scilicet,  atque 
Ecclesiaro.  Guro  igitur  Ganon  dicator  Actio,  qood 
intr  aCanoneroexstatrectios/n^ra  qoaro  Infra  Actio' 
nem  dicendom  videtor.  Ego  itaqoe,  ab  hojusce  Sa- 
cramentarii  medio  ad  finem  usque,  titolum  hunc 

Ilntra  aclionem)  sicuti  scriptum  inveni,  relinqaen- 
lom  censui. 

•  Exstat  beati  Aogostini  comrounis  Missa,  qu8B  in 
singulis  QuadragesiroaB  diebus  hodie  recitatur ;  et  in 
Oratione  illaquee  roodo  Postcommunio^  modo  aotem 
Ad  Gomplendom  nuncupatur,  ^uia  ea  Oratio  est  ad 
finem  \iiss8e  prseter  alias  lectiones  varias,  legitur 
A  bolitio  scelerum,  pro  quo  A  blutio  scelerum  nunc  le- 
gitur  in  Missali.  In  (Ine  autem  legitur :  Sit  vivorum 
atquemortuomm  remissio  omnium  ^\Odelictorum, 

B  sine  dictione  fidelium,  quae  in  Missali  habetur. 

i>  Missapro  defunclisdesiderantibuspwnitentiam, 
elminimeconsequentibus;  hic  titulus  iis  qui  sacram 
theoiogiam  non  norunt  scrupulum  aliquem  injicere 
potest.  Hoc  eniro  loco  non  est  serroo  de  iis  qui  abs- 
oue  poenitentise  virtute  vel  sine  charitate  ex  ea  vita 
decesseront^etOrationuro,  sive  soffragioruro  capaces 
non  sunt,  etiaro  quiaEccIesia  pro  hisnonintenditora- 
re,  sicut  neque  pro  iisqui  in  hseresi  vei  in  excoromu- 
nicatione  obierunt ;  sed  de  iis  qui  in  mortis  articulo . 
desideraveront  ac  petieront  sacramentoro  et  nonnisi 
in  voto  conseqoi  potueront,  ot  robrica  necnon  Ora- 
tiones  hojusce  Missae  omnes  prse  se  ferunt.  Neque 
hoc  in  loco  serroo  est  de  poenitentiaB  venia  per  veraro 
contritionem  irapetranda,  sicot  legitor  in  cap.  xii 
Epist.  ad  Hebrseos.  de  Esao,  qui,  teste  Apostolo,  pce- 
mtenticB  locum  non  invenit,  quamvis  cum  lacrymis 
inquisisset  eam;  necnon  de  Antiocho,in  Machab.  ix, 
qui  qoidera,  ot  Scriptura  narrat,  sceliestus  Dominum 

Q  orabat^  misericordiamab  eo  non  consecuturus,  In  his 
enim  duobus  locis  non  habetur  sermo  de  vera  con- 
tritione,  qued  oritor  ex  amore  jostitise ;  sed  de  ea 

8088  nascitor  ex  rooerore  daroni  teroporalis  :  naro 
)eus  neroinero  repellit,  si  recta  intentione  conver- 
tator  ad  eoro :  Quu  enim,  ut  in  cap.  xx  Ecclesiast. 
le^itur,  Deum  invocavit^et  despexiteum  ?  Titulosergo 
Missae  intelligendus  est  eo  roodo  quem  initio  hujusce 
scholii  expiicavimus. 

c  In  Prsefatione  ad  exorcismuro  ad  aquam  bene- 
dicendam  mults  lectionumvarietatesinveniunturin 
nitentem,  ut  mos  est. 

AdMissam. —  Omnipotens  et  misericors  Deus,  in 
eujus  potestate  conditio  humaoa  consistit,  animam 
famuJi  tui  ///.  ab  omnibus  absolve  peccalis,  ut  poe- 
nitentiffi  fructum,  quam  voluntas  ejus  optavit,  prae- 
veotu  mortis  non  perdat.  Per  Dominum  nostrum. 

Secreta,  —  Satisfaciat  tibi,  Domine,  (^uasumus, 

pro  anima  famuli  tui  ///.  Bacrifipii  prsBsentis  Oblatio, 

D  et  peccatorum   veniam  quam  qusBsivit  inveniat,  et 

quod  ofQcio  linguaB  implere  non  potuit^  desiderat» 

poBnitenti»  compensatione  p«rcipiat.  Per  Dominum. 

Inira  Actionem,  —  Hanc  igitur  Oblationem,  ouam 
tibi  offerimus  pro  anima  famuli  tui  ///•,  cujus  aepo- 
Bilionis  diem  JU,  celebramus,  qusBsumus,  Domine, 
ut  placatus  accipias,  et  ineffsLbiii  pietate  concedas, 
ut  quod  exsequi  prsBventus  conditione  mortali  mioi* 
steno  linguffi  non  potuit,  mereatur  indulgentia  sem- 
piterna.  Diesque  nostros^  etc. 

Ad  Complendum,  —  Deus  a  quo  speratur  humani 
eorporis  omne  quod  bonum  est,  tribue  per  hsec  san- 
cta,  qusBSumus,  ut  sicut  animaB  famuli  tui  ///.  poeni- 
tentia  velle  donasti,  sic  indulgentiam  tribuas  mise- 
ratus  optatam.  Per  Dominum. 

c  Hanc  PrsBfationem  non  continet  Godex^  saneti 
Eligii,  quem  post  Menardum  edidimus.  Videri  autem 
potest  in  Edit.  Gussaovilli,  col.  1554  et  seq.  Ex  hac 
etiam  PraBfat.  desumuntur  qu»  in  duabua  subsequea- 
tibus  notis  iilustrat  Aogelus  Rocca. 


m 


m  ^.  GREGORn  LIBEUH  SACRABI£NTOBUM  SGHOUA. 


m 


msa.  ei  impresais  Codicibus,  sed  eas  brevilaiis  cau-  A  i6occisus  fuii,  huuc  iomodumdeeoscribii.  E<pr<e- 
sa  praeiermitiemus,  tria  iamen  in  medium  coosidc-      dictum  eidemerat  a  sacerdolibus  Syriis  Biothana 


raoda  proferentes.  Primum  est:  Ipsaie  cognovital' 
lissimaSalus.et  Respector  perpetuus.adquem  humi- 
ies  rogamus,  ut  exaudias,  eic.  Esilociiiio  nimis  dura, 
ac  iricis  non  carens,  si  verborumconstructioperpen- 
daiur ;  sermo  enim  esi  ad  aquam,  et  paucis  bisce 
verbis  absque  ullo  medio  fit  iransitus  ad  Deum  sub 
secundapersona.  Quod  sane  non  nisinimium  licen- 
ier  siare  poiest.  Codex  autem  impressus,  liber  scili- 
cei  Sacerdoialis  sanct8B  Homanae  apostolica;  Kcclesiie 
inscripius,  et  aucioritate  Leonis,  nabet  :  Te  igttur 
omnipotens  Deus,  altissima  Salus  etRespectorperpe- 
tuus,  humiliter  rogamus,  ut  exaudiasy  etc.  Quae  sane 
lectio,  (][uamvis  bona  et  accommoda  sit  aique  perspi* 
cua,  priorem  iamen  leciionem  relinquere  visum 
fuit,  ne  taniafierei  mutaiio. 


tum  se  futurum.  Hac  denique  voce  in  eumdem  item 
sensum  usurpata  Julius  Firmicus  suis  ad  res  Astro- 
logicas  pertinentibus  usus  est,  ut  quidem  frequenlis- 
sime.  Ego  itaque  cum  bac  in  re  perplezus  forem, 
numscilicetvoxBio^^/ina/orum,  vel  Biathanatorum 
dicium  in  locum  reponenda  esset,  periractaps  TerUil- 
liani  librum  deAniQia(sedaliud  agens),  incidi  in  cap. 
33,  non  procol  a  libri  fine,  in  quo  disceptaturan  de- 
morentur  hic  animae  postmortem,  vel  ab  infcriscoro- 
meent  ;et  praesertim  in  eum  devenilocura,  inquode 
magica  invocaiione,  necoon  de  exordsmorum  anti- 
quiiate  disputatur ;  bisque  dicto  in  loco  de  violenta 
morte  prsoreptis  mentionem  facit :  quos  non  ^io/ Aa- 
natos^  nec  Bialhanatos^  sed  BitBolhanatos  dictoa, 
hoc  est  violenter  mortuos,  a  ^iaiu;,  adverbio  Grsco, 
quod  est  violenier,  appellat  m  hanc  verborum  for- 


etiam  in  impresso  libroSacerdotali,  quem  supracita- 
vimus,  reperitur,  diciione  limpidis  excepta. 

Ibid.  Expellas  omnem  umbram,  omnemSafanam, 
el  omnes  machinationes  spirituum  immundorum,  sive 
Bithonatum,  sive  errantium  ex  invocationemagiccear' 
tiSy  eic.  Hffic  autem  locutio  esi  ad  aquam  directapro 
expellendis  dsemonibus,  eorumque  machinationibus 
vertendis,  sed  Ql  1  particula  Bithonatum  nihil  pro- 
fecio  significativum  sonare  potest ;  nisi  voxcorrupta 
esse  dicatur,  duabus  particuUs  Graecis  constans,  hoc 
est,  Biathanatonf  vel  Biathanatorum ;  nam  Biatha- 
natoSf  vel  Biathanatus  esi,  qui  violenta  occubuit 
roorte,dictusapia,<}U8eest  violentia,et  GccvaTo^,  mors. 
Hunc  iocum  cum  aliis  Sacramentariis  Vaticanis  mss. 
conferre  non  potui^  cum  hsec  Praefaiio,  ad  exorcis» 
mum  pertinens,  in  iis  non  ezsiet.  Vidi  tamcn  ipsum 


potissimum  animas  ad  vim  et  injuriam  facerequoi 
per  vimet  injuriamscevus  et  immaturus  finis  extor^ 
si/,  quasi  ad  vicem  offentx  daemones  operantur  sub 
obtentu  earum^  etc.  Haec  TertuUianus.  Tertulliana 
itaque  lectio  cum  propria  et  genuina  esse  videatur, 
ipsam  vocem  Biceot  hanatorum,  dictis  omnibusin  locis 
restituendam  esse  reor ;  vel  Biathanorum,  ui  meafert 
opinio.  Siautem  vox  Biothonatorumreponenda.censeh.' 
iur,  hanc  per  Gguram  syncopam,  ac  diphtongo  de- 
iracta,  scnptam  et  pronuntiatam  esse  dlcas  oporlet. 

Col.  233.  In  exorcismo  salis,  ot  videre  est  in  titnlo, 
et  in  exorcismo  ipso,  flt  mentio  de  vetusta  spargendi 
salis  consuetudine  ad  qnaeque  noxia  effoganda. 

6,12  ^^^*  2^^-  iQici*  ^I^&s  novarum  frugumBene- 
dictiones  exstatBenediciio  uvab  vel  fabse,  et  vetusio 


morescriptum  reperiiur^at;a.pro/a6a.  Veteresenim 
in  Sacerdoiali  superius  citato  ad  scholium  pag."  243  i>Ji»  beati  scilicet  Grefforii  saeculo,  v  pro  b,  et  b  pro  t;, 
(Edtt.  Vatic,),  ubi,  loco  diciionis  Bithonatum,  inveni  n  *^  arbitrium  uti  solebant ;  modo  usum  Graecorum, 
Biotanaiorum  sine  aspiraiione  ;  sed  quia  etjmologia      «ed  inepte  quidem,  modo  Golhorum  et  Langobardo- 


hujusce  dictionis  tensui  exorcismi  contra  spiriius 
immundos  et  contra  invocationem  magicae  artis  sa- 
tisfacere  non  videbatur  (ei  etiam  aspiratione  addita) 
ob  temporis  inter  imprimendom  angustiam,  relicta 
fuitvox.fii<Aof)a^um,hoc  locomaiuriorem  posiulante 
considerationem ;  quia  etsi  mea  de  voce  Btathanato- 
rum  conjectura  est  rationi  consentanea,  et  certitu- 
dini,  ut  sic  dixerim,  proxima,  eam  iamen  absque 
alicujusscriptorisauiexemplaris  auctoritate  dictoin 
loco  apponere  ausus  non  fui,  praeseriim  vero  ob  fre- 
queniem  scriptorum  usum,  qui  vocem  Biotkanato- 
rum  pro  iis  qui  violenter  occubuerunt,  contra  vocis 
et^mologiam,  frequenter  usurparunt ;  Biothanatu^ 
enim  a  pto;  quiB  esi  vita,  et  Gavaro;,  mors,  dicius, 
mortalem  sonat  vitam.  In  passione  sancti  Andreae 
apostoli,  apud  Surinm,  die  30  Novembris,  tomo  VI^ 
a  presb^teris  et  diaconibus  Ecclesiarum  Achaiae  cons- 


rum  ceeterarumque  nationum  exterarum  scribendi 
pronuntiandique  formamac  barbariem  iroitantes,ut 
eruditi  viri  et  permulti  sane  affirmani,  hujus  generis 
in  Latinalinguajaciuramfatentes.  Scribebaniaulem 
conira  vencrandae  antiquiiatisusum  lavor  prolabor, 
vene/icium  probene^rium,  vonumpro  6onam,etaIia 
id  genus  permulia;itaetiam  mt;ere  pro  bibere,  et 
bibej*e  pro  vivere^  necnon  biia  pro  vita.  Qui  profecto 
scribendi  pronuniiandique  modus  in  Hispania,  prse- 
sertim  vero  in  Provincia  Caslelli,  et  alibi  apud  mul- 
tos  in  hanc  usque  diem  remansii.  Dealiquot  exeraplis 
superiori  loco  apposiiis  luculentissiroom  exstat  testi- 
rooniuro  per  tabulam  illam  lapidearo  satis  grandem, 
Rorose  in  Xisto,  sive  in  porticu  sancti  Petri  ad  parie- 
tero  ecclesiae  affixaro,  et  ad  calcero  scholioruro  ap- 
positaro.  inquarecensenturroultaolivetaqusebeatus 
Gregorius  sanctis  apostolis,  et  ad  eorurodero  sancto- 


cripta,  invenio  iEgearo  proconsulero,   qui   sanciuro  rv  ^^^  apostoloruro  luroinaria  concinnanda  dicavit, 
Andrearo  cruci  affigi  roandavit.  ex  hoc  decreto  a  dae-      >"  <!"«  scilicet  tabula  oltbetum  pro  otivetum,  et  sem- 


roone  siatiro  arreptum,  et  in  roedlo  foro  civitatis  vo< 
lutaturo  expirasse.  Hinc  Siratocles,  iGgeee  frater,  ad 
Chrisiuro  conversos.  jnssitservissuisti/m/erBiof^- 
natos  sepelirent  et4m.  Haec  ex  Surio  in  fine  dictae  pas- 
sionis.  Cassianus  item,  in  coll.  2,  c.  5,  de  roorie  He- 
ronis  senis  usus  est  hac  dictione  Biothanatos,  pro  iis 
qui  violenia  occubuernnt  roorte.  Hic  enim  Hero 
quinquaginta  annorum  spaiio  in  eremo  tingulari 
continentise  rigore  commoratus,  diabolica  tandem 
illusione  decepius,  in  puteuro  sese  prfiecipitero  dedit; 
indeque  illsesus  a  fratribus  cxtracius,  sed  pene  ex- 
sanguis,  ac  deinde  in  suse  deceptionis  obsiinatione 
perseverans,  teriia  die  obiit.  Hinc  Cassianus  de  Hc' 
rone  ait :  Vix  a  presbytero  abhate  Paphnutio  potuit 
obtineriut  non  {inter  Biothanatos  reputatns)  etinm 
memoria  et  Oblntione  pausantium  iudicaretur  in- 
dignus,  Laropridius,  in  Heliogabafo  irop.,  adole- 
scente  impunssimo,  qui  a  scurris  anno  eeiaiis  suse 


per  quidero,  necnon  parba  pro  parva,  ei  silbuta  pro 
sytvuta^  et  uveribvs  pro  uberibus^  et  devttorem  pro 
aebitorem,  usurpanlur,Hinc  nos  ad  Codicis  Vaticani 
vetusiatero  coroprobandaro,  i ocem  favx  pro  fabte^ 
retinendaro  censoirous.  Id  quod  etiaro  a  Paroelio 
facturo  esse  consiat,  curo  haoc  earodero  lectionem 
retinuerit,  et  in  roargine  scripturo  reliquerit  dlcens : 
More  veterum  ccnseo  favop,  pro  fabce,  ler/i. 

Hujus  autem  generis  scribendi  pronuntiandique 
usus  varius  ortum  fortasse  habuit  a  vario  usu  scri- 
bendi  pronuntiandique  secundaro  alphabeti  Graeci 
litteram.  i£tas  enim  Latinoruro  illa  gnecisans,  hoc 
est  Graecoruro  linguam  inlilari  afTectans^muitas  vo- 
ces  a  fonte  Graeco  originem  trahentesGrsecis  litleris 
scribcre  solebat,  et  frequenicr  quidero  hunc  in  mo- 
dum  :  HIC  XPC.  1H2  XPZ  ;  Latinas  item  nonnullas  ad 
imitaiionero  Graecoruro  pronuntiare  studet>ant,  ut 
patet  per  exempla  sQperius  assignatai  in  quibas 


597 


IN  S.  GREGORII  LIBRUM  SACRAMENTORUM  SCHOLU. 


598 


oiebantur  liitera  b  pro  v,  et  t;  pro  b.  HaBC  autem  va- 

rietas  Gebaiob  varias  opiniones,  sicut  dicium  est, 

delitiera  6e/a,  Grsecialphabetisecunda.  Veteres  enim 

Latini,  sicut  ad  banc  usque  diem  mnlii,  opinaniur 

b  secandam  alphabeii  Graeci  liiteram  vim  ac  naturam 

habere  quam  liltera  v  apud  l^atinos,  eamque  per  v 

exprimebant.  Tocitabantquc  vifa,  ratione  forsan  dn- 

cti,  quod  Greeci  scriptores  cum   scribunt  nonnulla 

Laiinorum  nomina,ut  Valenusei  Virgilius ymodop, 

modo  ot)  uti  solent,  ui  BaXiptoq,  et  Ot^otXepeo;,  et  Btp- 

7£Xto?,  oiioyCkto^,  Quod  facinnt  neccessitale    com- 

pulsi,  Dullam  habenies  litteram,  ut  rccte  ait  Adol- 

phus  Mekerchus,  vir  quidem  eraditus,  qum  noslram 

coDsonantem  reddat ;  cum  v  yocalis  et  t;  consonans 

apud  Dos  unum  nomen  et  unam  habeant  figuram. 

Od  id  Piolomieus  in  omnibus  nominibus  apud  La- 

tinos  ab  v  incipieniibus,  ut  VeronOy  Obtioova,  Vicen- 

tia,  OvixfvTia,  vei  Ovxma,  et  id  genus  alia,  per  Ou, 

quod  sonantt;  Latinum.  nonperftscribii.  Suiaasitem 

quando  v  pronuntiare  sludel,  non  per  6,  sed  per  ov 

id  facit,  ut  Ouakii^,  Valens  Romanorum  imperaior, 

el  Oja>wrive«vd;,   Valentinianus  Romanoruin   itcm 

imperaior  ,  necnon  Ovaoo^,  Varus,   Laodicensis  so- 

plitsta  ;  atque  hunc  seniperin  modum  alia  id  genus 

nomiDa  ab  eo    scribuniur.   Eodem  quoque  modo 

interjeciio  dolentis  vx,  scripia  reperitur  apud  Mat- 

thaeum  xviii,  dicentem  :  Oual  t&  fiev9p&>7r<u  cxc£yft),  ^i 

oiu  t4  <rx«v<?a).ov  ip;^rrae,  hoc  est,  VfiB  homihi  illi,   per 

qaem  scandalum  venit. 

Idem  alibi  apud  eumdem,  et  apud  alios  evangeli- 
stas  non  semel,  et  aliis  locis  Novi  Testamenti.  Hinc 
nonnulli  Laiinorum,  sed  perpauci,rectiusseniienies 
exisiiinaverunt  b  (ireecum  eamdem  habere  vim  et 
pronQntiationemqiiam  b  Latinumet^^^A  Hebraicum 
habent ;  eiGreece  Bera,,  bita,  vel  Latine  beta, iymiB. 
Hebraicam  fere  pronuntiationem,  beth  quam  sibi 
Grsecusab  Hebraeonon  mutavit.  non  vita^  dicendum 
reipsa  demonstrant.  Qoo  Q13  i°  genere  sunt  Ju- 
venalis,  satjra  14  etMartiafis,  lib.  v  Epigram.  Qui- 
bns  in  locis  beta  pro  vita  scripium  reliquerunt.  Idem 
sensit  Plautus,  qui  in  Pseudolo  inierjeciionem  ad- 
mirantis  6a6ae,  proqua  Laiini^mpa^Graecam  retinuit 
dicens  BabXj  nunc  mihi  demum  animus  intuto  est 
loco.  Et  in  Asin.,  proeo  quod  Latini  dicuni,  incedit, 
Tel  vadit,  usur^^avii  hanc  vocem  badizatj  dicent : 
l^emam  HercLe  iam  dehordeo^  (otlulimin  badizas, 
Qood  autem  ^Grsecum  habeaieumdemsonumquem 
babet  b  Latinum,  nonsolum  deverbo6ae/uo.  veruni 
etiam  ex  ipso  ovium  balaiu,  luce  clarius  dignosci 
posse  testantur  eruditi  viri,  Joannes  scilicei  Ghekus 
Anglus.  et  Adolphus  Mekerchus  Brugensis  in  com- 
mentario  de  vera  ac  recta  linguse  Graecee  pronuntia- 
tione,dumEustaihii  in  Homcrumopinionem  Cratini 
referunt  dicenlis  b  vocis  aut  soni  ovium  imitaiivum 
et  signiticaiivum  esse,  citantque  exeodem  Eustaihio 
hunc  ejusdem  Cratini  versum,  et  interpreianiur. 

'O^*  yiXl$toq  otantp  TrpoSarov  ^ii   p^  Xiywv  |3a^eCti, 


hocest, 

Hic  fatuus,  tanquam  ovis,  be  be  sonans  badizat. 

Inditum  est  enim  ovibus  a  natura,  utbelatum  suum 
(quem  Latini,  ^in  a  vertentes,  balatum  vocant)  non 
per  hunc  sonum,  ve,  ve,  sed  per  illum  bCy  be^  labris 
per  spiritus  impetum  reclusis  oreque  aperto  expri- 
mani.  et  6Latinum  optime  omnium  declarent.  Hinc 
Pierius  Valerianus,  XLvr  Hieroglyphicorum  libro, 
cap.de  litterisseptem,  b  Latinum  per  pictam  pecudem 
repneseniari  posse  ait.  Eodem  modo  voces  illse  quas 
Lalini  a  Gra>cis  sibi  mutuaruDt  scribuntur  ac  pro- 

*  Seilicet  in  Editione  Gussanvil.  Hujusmodi  Bene- 
dictiones  plurimas  legimus,  tum  in  Ediils,  lum  etiam 
in  variis  Mss.,  sed  eas  non  admittit  nosler  Codex 
Eligiamus,  quod  ajus  aotiquitatis  est  argumenlum. 

b  Niminim  ejusdem  Edit.   Gussanv.   Oratio   vero 


A  nuntianturper6eLatinum,ut6rflcAtf/m,6fl/n^m,6oo» 
bos,  barfarus,  baptizo,  et  aliae  id  genus  innumeraB' 
non  vrachium,  valneum,  t)oo,  vos,  varvarus,  nec  vap' 
tizo.  Ex  quibus  omnibus  liquido  consiat  cur  dprov 
eiv  pro  0  apud  veteres  reperiantur. 

*  CoL  1554  et  sequenti.  Multarum  rerum  Benedic- 
tiones  videre  est,  quae  ounc  in  usu  frequenii  non 
sunt.  Sed  pag.  1558  exstanl  in  lardario^  et  in  cam- 
mflfaBenediciiones.Lardariuraauiem.utaiuntjVoxest 
desumpta  a  Gallisquiremipsam  lardier  vocitare  so- 
leni.Caminata  vero  procamino  ab  iisdem  usurpalor 
Gallis,  qui  hunc  in  modum  scribuni  chemin^e,  aspi- 
rationem  haudquaquam  proDuniianies. 

}^  CoL  1559.  Exstat  hujus  generis  noia  -f  quam 
olim  liberarii  pro  est  usurpabant,  et  frequeniissime 
quidem,  ut  in  Codicibus  ms.  quingeniis  abhinc  annis 
videre  est.  Vidi  olim  ego  hanc  Doiam  in  muliis  Co- 
dicibus  manuscriptis  antiquis  ;  sed  postremo  in  bi- 
n  blioiheca  Vaticana,  in  qua  exstat  liber  aniiquissimus 
**  notarum  Ciceronis  grammatici  ac  Senecae  inscriptus. 
In  hoc  enimlibro  inter  plurima  diversarum  noiarum 
genera  reperitur  nota  ipsa  de  (]ua  nunc  habetur  ser- 
mo,  ad  varias  subsiantivi  verbi  voces  conscribeDdas, 
modocum  udo  iantum  puncto  superscripto,modocum 
uno  iantum  superscripto,  vei  ad  linefie  finem  appo- 
siio,  excogitata.  Hoc  scribendi  genus  pernotas,  quas 
dicunt  per  ipsas,  vel  per  litteras  commutatas,  seu 
per  situm  litterarum  immutatum,  boc  est,  a  post 
bf  etc,  tam  apud  Ciceronem,  ScDecam,  quam  etiam 
apud  aiios,  sivehodie  muliis  modis  lieri  solet,  iovcD- 
tum  fuit,  ut  res  coDscripi».  si  litterae  ad  abscDtes 
missee  iDtercipercDiur,  ab  aiiis  dod  iotelligantur. 
Compendioso  autem  scribendi  genere  tam  noiarii,  a 
notis  ipsis  nuncupati,  quam  amanuenses  ac  librarii 
velociter  scribendi  causa  utebantur.  Hanc  scribendi 
velocitatem  de  noiario,  vel  amanuense  ac  librario, 
qui  calamo  verba  dictantis  excipiebant,  aperte  iDdi- 
cat  carmcD  illud  Martialis  diceotis : 

614>  ^ondum  linguaeuum,  deztra  peregit  opus. 

Quamvis  autem  hoc  iu  loco  hujusmodi  signum  dicti 
verbi  iniellecium  habere  non  queat^  illud  iamea 
ipsum  relictum  estadCodicis  item  aniiquiiaiem com- 
probandam,  nisi  dicamus  Dotam  haoc  additameDti 
essesignum;quae  enim  pernotam  hanc-radverborum 
usque  formasti,  exclusive,  leguntur  iu  caeteris  Codi- 
cibus  n^s.  et  impressis  dod  reperiuDtur.  Hoc  iiem 
sigouiD  ad  haDcrem  praesiaDdam  io  usu  olim  fuisse 
beatus  Hierouymus  iestatur,  scribeusad  Paulam,  et 
Eustochium,  etSuuiam,  et  Fretellam  ;  et  hujusge- 
Dcris  sigDum  obelus  ab  eo  Duncupatur  ;  quae  sane 
virgula  a  Laiinis  veru  vocitatur,  quo  ostenditur  ju- 
gulaodum  esse  et  coafodieDdum  quod  in  authenticis 
iibris  DOD  iDveaiiur. 

Ibidem  in  OratioDe  admodnm  prolixa  varise  suDt 
lectioDes^  qnm  brevitatis  causa  prsemittuDtur.  Illud 
tameu  subticeDdum  dod  est,  urgueo  pro,  urgeo^  et 
D  contremesco  pro  contremisco  olim  dici  solitum ;  ut dod 
semei  dicta  in  OratioDe,  et  alibi  unguo  pro  ungo 
scriptumreperimus,acretinoimu8eamnemobcausam 
assigoaiam.  De  primo  exstat  Parms  iDScriptio  mar- 
mori  iocisa,  iD  qua  legitor,  urguente  fato.  Et  Caper 
grammaticus  auctor  satis  aDiiquus,  de  Auct.  Laim. 
verb.,  tinguere,  DOD/in^^etdiceDdumaffirmat,  qno- 
Diam  est  verbum  tinguo^  uis  ;  et  ut  ipse  ait  de  usu 
loiquendi  sua  ipsius  aetaie,  et  a  verbo Kn^tM)  unguen" 
tum^  eitin^uattartusderivariaffirmat.  Unguentarius 
autem  a  verbo  wigoj  ungis,  ut  legitur  in  lapideisin- 
scriptioDibus.  Idem  dicit  CoDradus,  de  LiDgua  lat. 
De  secuDdo  autem,  hoc  est  de  litiera^pro  i  multa 

ubi  hoc  exstai^  esi  secunda  super  daemoniacum.  Et 
Deus  conditor  et  defensor  generis  humani,  qui  ho- 
minem  ad  ima^inem  ei  similitudioem  iuam  -r  mani- 
bus  tuis  saactis  et  proprio  iuas  divinitatis  ore  for- 
masti.  ' 


m 


IN  S.  GREG0RI1  LIBRUM  SACRAHENTORUM  SCHOLTA. 


600 


exstaDt  exemplaex  lapidibus,  ut  yidere  est  iu  ortho- 
grapbia  Aldina.  Antiquitusenimse/ieprostne,  eisebi 
pro  sibit  et  perlenet  p$rtinet,  et  alia  id  genus  innu- 
mera  dicebantur. 

CoL  1562.  In  Oratione  super  feminas  multa  de- 
suntqu8B  in  Ms.  bibliotbec»  Montis  Regalis  Panhor- 
mi,  et  in  Sacerdotali  Romano  impresso,  leguntur. 
In  Codice  Vaticano  hiec  ita  jacent ;  Deus  Abraham, 
Deus  Isaac,  Deus  Jacob,  qui  tribus  Israel  monuisti, 
et  Susannam  de  falso  crmine  liberasti,  etc.  In  Go- 
diceMontis  Regalis  :  DeusAbraham,  eiCyDeus,  gut 
tribuspueris  IsraeldejEgyptiaca  servitute  liberasti, 
perMoysemfamulum  tuum  de  custodiamandatorum 
tuorum  in  deserto  monuisti^et  Susannam  defalsocri- 
mine  liberasti,  etc.  In  Codice  Montis  Regalis^  dictio 
ijpueris)  vacat.  cum  ^n6u5  accusandicasumesse  satis 
constet,  et  dictio  (pueris)  cum  verbo  monuisti  stare 
non  possit.  In  Sacerdotali  autem  Romano  recenter 
impresso  hsec  Oratio  in  ordine  baptizandi  legitnr 
huncinmodum  :Z)eMi  A6raAam,etc.,  Deus.quitribus 
JsraeldejEgyptiacaservituteliberasti,  etper  Moysem 
famulnm  tuumdecustodia  mandatorum  tuot*um  in 
deserto  monuisti,  etSusannam  defalso  criminetibe' 
rasti,  te  supptices  exoramus,  ut,  etc.  Hflec  Oratio 
quamvis  integra  et  perspicua  sit,  lection^m  tamen 
Yaticanam,  etsi  mutllam,  retinuimus,  ne  tania  fieret 
mutatio  in  Godice  qui  in  Ecclesia  publicee  lectioni 
deservire  non  potest. 

1»  Cot,  1562.  Quem  adfontem  bapiismatis  dmum 
vocare  dignatus  est.  Hic  locus  in  Godicems.  Yaticano 
depravatus  videtor,  et  ex  Sacerdotali  Romaoo  im- 
presso  correctns  est  hunc  in  modom  :  Quem  ad  fon- 
tem  baptismatis  dono  sux  gratix  voeare  dignatus  est 
(scilicet  Christus)  qu8e  sanc  correctio  a  Godice  Pa- 
melii  non  est  aliena. 

Co^.  1564.  Inrubricaexstatxoxista  excarpsatum  ; 
quse  quid  sibi  velit,  sciri  haud  potuit,  sed  vox  cor- 
rupta  vitio  scriptoris  judicatur.  Verba  enim  rubric» 
sunt  heec  :  Et  reliqua  sicut  in  illo  superiori  ordine 
excarspatum  est,  etc.  Sed  videturprobabiliter  legen- 
dum,  pro  (excarpsatum)  (B 1 5  ennaratum,  sive  exa- 
ratum  ;  hoc  enim  pacto  ipsa  locutio  sensu  non  caret 
congruenti.  Nel  fortasse,et  quidem  melius,f xorrtxa- 
tum  legendum  est ;  ibi  namque  de  exorcizandi  modo 
agitur  ;  nos  autem  mendosum  reliquimos  locum, 
certam  conjecturam  non  habentes.  De  hac  igitur  re 
judicent  eruditiores.  Vel  charaxatum  legi  debet^  a 
verbo  charaxo^  idestscribo  dictum,quo  ususestbea- 
tos  Gregorios  etiam  in  Regist.,  lib.  v,  epist.  40. 
Charaxo  autem  voce  character  dicitur,  ut  Hngui- 
tioni  et  Papiensi  placet.  Hmc characatuseicharaxa- 
tus,  a  Grseco  xooaS  et  xotporrrM,  id  est,  'sculpo,  fingo. 

Col,  1568.  Aascendo,  legitur  cum  d,  moreveterum 
Latinorom,  sicut  etiam  adscisco,  ne  secunda  littera 
praepositionis  ad  omnino  pereat,  qu»  in  composi- 
tione  vel  remaoet,  ut  adficw,  vel  immutatur  ut  affi- 
do,  affluo,  et  similia.  Pameliusautemlegit  duplicii, 
Assensio,  et  Assensa  Domini,  et  hoc  moofo  dins  con 
versum  videtur. 

Co/.  201.  c  Tropceum  crucis,  pro  Trophoeum  crU' 
eis,  aspiratione  praetermissa,  relicta  est.  Veteres 
enim  Latini,  Grsecos,  qni  TpoTrafov  dicunt,  imitanles, 
sinc  aspiratione  scrit>ebant.  Hi  namque,  teste  Gice- 
rone  in  lib.  de  Oratore,  longe  post  medium,  aspira- 
tionenonnisi  in  vocaliutebantur^dicentes, /ntimptM 
et  tropmum,  et  id  genus  alia,  nt  in  antiqois  inscri- 

gtionibus  videre  est.  Id  prflesertim  legebatur  in  veleri 
ase  obelisci  qni  nune  ad  sancti  Joannis  Lateranensis 
cernitur.sedmodobas  silla,quam  ego  vidi,nonexstat 
Col.  228.  /rictptunMpo/o^taff.  SuntnonnullseOra- 
tiones  in  dicta  pagina  et  sequenti,  quae  nomine  Apo- 

•  Hse  vide  in  Edit.  Gussanv.,  loco  assigDato. 

b  Hssc  require  loco  indicato  in  Edit.  Gussanv., 
necnoQ  verba  excarpsatum^  et  ad^cendo,  de  quibus 
BUDt  du8B  not»  sequentes. 

*  In  nostra  Editione  legitur  irophceum. 


Alogise  inscripta^  reperiuntur  in  God.  ms.  Vaticano, 
<1  sed  inceeterisCodicibusmss.  Apologise  nomennec 
hic  nec  alibi  prfiefixum  invenitur.  Quamvis  autem 
Apologiae  vis  non  nisi  in  defensioce  vel  excusatione 
consistat,  hoc  tamen  loco  Orationes  ipsa,  ut  reor, 
nomine  Apologiae  solam  peccatoris  comprehpnduot 
accusationem,  qus  apud  Deum  vim  excusationis 
habet.  Quienimapud  divinamMajestatemsese  acco- 
sat,  suas  culpas  detcgendo,  hic  secundum  Augosti* 
num  proaccusalioneexcusationem,  sive  impunila* 
tem,  meretur,  justificati  nomenrecipien8,cum  justot. 
ntSapiens  ait,  prior  sitaccusator  sui,  exemplo  illiui 
publicani  cvangelici,  qui  post  accusationem  rediit 
justiOcatusindomumsuam,juxta  illod  Proverb.  x?m 
et  Matth.  ix  :  Qui  se  accusat,  cum  peccaveritjustus 
est.  Etlsa.  xuii  :  DictupriusiniquUatestuasutjus- 
tificefis,  Huc  spectare  videtur  liber  sancti  Ambrosii 
de  Apologia  David,quae  estaccusalio  peccantis  Da?id 
coram  Deo,  et  accusatio  contra  detractores. 

B  Ibidem  legilur  pei^ipsima^  pro  peripsema,  einegle- 
gentia,  pronegiigentia,  moreantiquorum.Peripieffla 
enim  apud  Graecos  est  purgamentum  ferri  vel  pomi, 
et  quidquid  dequalibetmateria,  ut  purgata  reddator, 
abjicitur.  Uunc  sensum  habent  verba  beati  Hauli  I 
Gor.iv  :  Tanguampurgamentahujusmundifactisu- 
mus  omnium  per  ipsema  usqueadhuc,  Antiquitusau- 
tem  dicebatur  Penpsema,  more  Grsecorum,  qui  scri- 
bunt  mpi^tiiioL,  quamvis  apud  Latinos  ita  n  Gracom 
in  e  longum  converti  soleat.  NegUgentia,prone§li' 
aentia,  apud  etiam  veteres  Latinos  dicebatur,  ut  ex 
lapidibus  et  libris  mss.  videre  est. 

«  Cot.  1572  In  Missa  pro  febritante  fit  mentio  de 
sancto  Si^smundo  martjre  Burgundiae  rege,  per 
quem  febricitantibus  sanitatemredditam  fuisse  Sige- 
bertusGemblacensismonachus  iu  Chronicis  testalur. 
De  hoc  Beda,  Usuardus,  Ado,  Gregorius  Turonentis, 
et  Baroniusscribunt.  In  prima  hujus  Missae  Oratiooe 
legiiuT  :Typusquartanus,etguoidianuSi^roq\io*im 

C  utconjecturafert,terminofebris,auaequadam  forma, 
seu  regula,  sibi  quaslQlQ  pr8euxa,nominerocorri' 
pit,  aut  termino,  sive  ordin««  quodam,  qui  typus 
nuncupatur.  Nam  Galenus,  de  typo,  cap.  1  •  lo<iueo8, 
ait :  Typus  est  ordo  intensionum  ac  remissionm- 
Vel  sic :  Typusest  orcUnata  intensionum  remissionum 
que  redditio.  Vel :  Typus  est  affectus  cuiacressioet 
remissioordine  quodam  accidit.  Galenus,  in  lib.def. 
med.Hinc  tjpicae  febres  sunt  in  quibus  accessio  el 
remissio  statis  vicibus  accedunt ;  atque  hic  erraticfe 
plane  contrari»  sunt,  quae  nec  statum  tempus,  oeque 
uUumordincm  accessionum  etremissionumservaot, 
sicut  suntili»  quaeoriunturexatra  bili,  quse  in^oi- 
busdam  partibus  movetur  ;  in  quibusdam  vero  im- 
mota  manet ;  in  aliis  putrescit,  aut  fervcre  iocipit, 
auctore  Galeno,  lib.  n  Prognost.,  com.  29,  ex  quo 
hiec  decerpsi  ad  verbnm.  ut  hic  Sacramentarii  locos 
explicaretur. 
CoL  1578.  In  prima  Oratione  legitur  :  OtpHs  no- 

D  stris  prectbus  clemens  ac  propitius  asfrit^as,  sicut  et U- 
limisericordiam  targiaris.tejXus  Vaticanussicjacet, 
et  fortasse  menda  non  caret,  nisi  legatur  aspiras  pro 
aspiranSfSicuietegas  pro  etegans,  eimesa  pro  men$a, 
Don  sine  ratione,  ut  in  lapidibus  legitur  antiauis ; 
vel  aspires  le^endum  est.  Sed  quomodocunque  lega- 
tur,  constructio  verborum  non  satis  perspicua  Tiae- 
tor. 

Ibidem.  Oratio  quse  dicitur  Ad  Comptendum  est 
omnino  mntila,  et  sensus  con^ruere  non  videtor, 
nec  aliud  exemplar  haberi  potuit  pro  hac  re  diluci- 
danda,  id  (|uod  aliisitcmin  rebusnobisevenit.Multa 
enim  hoeineiemplariquodimpressimus  reperiuotur 
quae  in  Godicibus  tam    mss.   quam   impressis  noQ 

^  SecuB  in  noslris  Godicibus,  ubi  sic  legitur.  Vide 
loco  indicato  et  consule  notas  Menardi. 

•  Haec  adhuc  require  in  Editione  Gussanv.  aut 
Vaticana.  Eadem  dicta  intellige  de  tribus  notis  imme- 
diate  sequentibus. 


601 


VARliB  BENEDICTIONES. 


m 


exstant ;  pr»s^rtiin  yero  a  col.  1573  ad  finem  usque  A 
nikiil  penitus  in  caeteris  exemplaribus  invenitur, 

CoL  1580.  In  Missa  pro  papafit  menlio  de  beato 
Silveslro,  et  Orationes  sunt  illte  quft>  in  Missa  pro 
papa  recitantur.  ac  tenipore  beati  Siivcstri  videntur 
QsurpatfByCum  ejusnominesintinsignit^  ;  nisi  dica- 
mus  hoc  factum  esse  a  librario,  vcl  a  quopiam  alio, 
ad  majestatem  pontificam  insinuandam,  quee  vires 
suastempore  beati  Silvestri  suscepit. 


•  Ibidem,  b^mnosbeati  Gregorii  in  tomoVimpri- 
mendos  curavit.  ut  ne  quid  in  Vaticana  Editione  ex 
operibus  ejusdem  sancti  desideraretur.  Quamvis  au- 
tem  Clicthovaeus  in  suo  Elucidatorio  ecclesiastico 
quatuor  tantum  beato  Gregorio  ascribat,  boc  est, 
Prirnodierum  omnium,  Nocte  surgenles,  Eceejam 
nortis,  eiLurisCreatoroptime ;  octotamensubejus- 
dem  sancti  nomine  hac  in  editione  impressi  sunt, 
quta  alii  aliter  de  hac  re  senserunt. 


«  £dit.  Bcilicet  ValicansB.  Innostra  autemillos  reperies  inappendice  ad  Antiphonarium. 

« 

MONITUM. 

Ib  nonnollis  libri  Sacramentorum  mss.  Godicibus,  attexitur  sancti  Gregorii  Benedictionale,  scu  solemnium 
ab  eptscopis  dicendamm  Benedictionum  ordo  et  series  :  quod  de  supra  laudatoGflesaresebibliothecsBGodice 
maxime  testalurLambecius,  loco  jamcilato^his  verbis:  /n  eodpmvenerandss  vetustatis  Codicepost  jam  me- 
moraium  librum  Satramentorum  exstat  etiam  ejusdem  sancti  Gregorii  Magni  Benedictionale^sjvexv^^^^i^^  ^ 
lemnium  sacrarum  henedictxonum  in  sancta  Ecclesia  caiholica  ante  mille  et  sexaginta  annos  usitatarumiquod 
qwmiam  tamin  Antuerpiensiquam  in  HomanaoperumsanctiGregorii Magni  Editionede$tderaturt  op&rm 
preiium  me  facturum  arbitror,  si  integrum  xUud  hic  inseruero :  ne  tam  rarum  et  fructuosum  prtmitivx 
Ecele$im  Chi*istianx  monumentum  diutius  lateat . 

Ineditum  hoeopusculum  rebatur  Lambecius,  cum  de  ipso  evulgando  cogitavit.  Verumerrorem  suumpos- 
teacorrexit,  viso  iibro  Sacramentorum  cnra  nostri  Menardi  edito,  in  quoscilicet  illae  Benedictiones,  saltem 
l^lurimae  sparsim  suis  locis  occurrunt ;  hinc  nobissatis  visum  est,  locoappendicis,  subjicerereliquas  in  Edi- 
tione  Menardi  et  nostra  omissas.  Atquia  ampliorem  hujusmodi  Benedictionum  segetem  nobis  suppeditayit 
Codex  sancli  Theoderici  prope  Rhemos,  ooem  aiunt  ante  annos  ferme  nongentosscriptum,  non  absreesse 
censuimus  eas  mantxssm  Xoco  adjicere.  ( Videnostram  Prxf   ad  lib.  Sacrament.) 

Porro  de  Benedictionibus,  earumque  in  Missis  solemnibus  usu,  lege  notam  centesimam  nostri  Menardi  in 

libram  Sacramentorum,et  Jacobi  Pamelii  prolegomena  in  secundumtomum  LiiuTgicon.  Bic Benedictionttm 

episcopaliumper  anni  circulum  libellum,  quas  a  Grimaldo  abbatecollectas  putat^  eodemtomoedidit,anostris 

pNene  semper  discrepantes.  In  Missali  Gothico  JosephiThomasiiprius,  deinde  nostriMabilloniiopera  vulgato, 

sunt  Beoedictiones  in  singulis  fere  solemnitatibus,  verum  prorsus  diversae  Liber  Sacramentorum   Ratoldi, 

saeculo  decimo  descriptus,  plures  continet  Benedictiones  quam  alii,  quia  rerentior  esi ,  inquit  Menardus  in 

prfKfatione :  cui  minimetamen  concedimusmaioremBumerumBenedictionumminoris  antiquitatisargumen- 

tom  esse;  alioquin  dicendum  foretMissale  Gotbicum,  tam  venerandfe  antiquitatis,  et  Theodericensem  Godi* 

cem  recentioris  aetatis  notampreeferre.  In  nonnullissane  vetostis  libri  Sacramentorum  Godicibus  desideran- 

tur  Benedictiones,  ut  in  Godice  Reginae  Sueciae^  in  Galensi,  Geraet..  Theoderic  ,  etc.  sa^pe  in  notis  ad  li- 

bmm  Sacramentorum  laudatis.  At  cur  desint  non  alia  est  ratioquam  quia  in  alioseorsim  volumine  contine- 

bsLntor,  quod,  ubiopuserat^  episcopo  legendum  porrigebat  archidiaconus.  Id  ex  Mss.  Theodericensibos  con- 

ttat ;  in  neutro  enim  reperiuntur  bujusmodi  Benedicliones  episcopales :  at  in  Codice  separato  notatoa  tergo 

62  exhibentur.  In  Codice  Gemet.  nongentorum  circiter  annorum,  qui  omnia  ab  episcopo  recitanda  (unae 

Pontificalis  dicitur)  comprehendit,  exhibentur  etiam  Benedictiones  in  lib.  Sacram.  sparsae,  ac  longe  plures 

quamquae  inVulgatis  leguntur.  De  eo  saepe  infra.  Porronon  agimus  hocloco  de  Benedictionibus  acfuee.  ferri 

etc.^  quibusolimmos  erat  explorareinnocentiameorum,quibusobjiciebanlur  crimina  ;  quae  tumin  Pontifi- 

cali  laudato,  tum  in  aliis  plurima  continentur  ;  legique  possunt  lio.  iii  de  Antiq.  Eccles.  ritibus  cap.  7»  au- 

Gtore  nostro  D.  Ed.  Martene.  Cmtera  quae  ad  hoc  argumentum  pertinent,  le^e  in  amplissima  Menardi  nota 

cenlesimay  ubi  pro  suo  more  cumulatissime  ac  eruditissimeea  de  re  dissent. 


BENEDIGTIONES 

Qu<£  in  libro  Sacramentorum  desidcrantur. 

Ex  Benedictionali  a  LAHBBcio  edito. 


•  Benedieiio  in  Annvntiatione  sanctx  Marix.      B 

Dominos  Jesus  Ghristos,  qui  in  steculorum  fine 
processit  et  Virgine,  cor  vestrum  virginitatis  incor- 
roptse  corona  clarificet.  Amen. 

Et  qui  annuntiante  angelo  Virginis  ingressus  est 
vterom,  ejos  vos  minlsteriiet  instruat  et  muniat  sa- 
eramento.  Amen.  Quiqne  hodie  Virginis  Gooceptio- 
Bem  devotissime  celebratis,  ad  Nativitatem  nostri 
Redemptoris  exsultantibus  animis  et  mundo  corde 
p^eniatis.  Amen.  Quodipse  praestare  dignetur,  etc. 

Benedictio  in  Septuagesima. 

h  Deus  omnipotens,  qui  unicuique  nostrum  ita 
currere  ot  compreheodamus  jussit  per  Apostolum 
smim,  infondatcordibus  vestris  Paracletum  Spiritum, 
^ao  et  felicissimum  valeatis  consummarecursum,  et 
m  ejus  Tinea  licet  diversis  vocationibus  laborantes, 
prorois8<e  tamen  ab  eo  mercedis  mereamini  recipere 

«  Adest  baec  Bened.  a  Ms.  Theod.  et  ab  Ed.  Pamel. 
i>  Bse  quoque  desidaratur  in  iaudato  Codicey  qui 


nummum.  Amen.Ej  usdem  sancti  Spiritus  illustrati  gra- 
tia,  vegetaticlementia,taliterflagitiarelinquatis,  at- 
quepiangatis  pr8Pter]ta,devltetis  prfpsentia,  et  dignius 
etiam  consummetursacratissimae  Quadragesimge  ab- 
stincntia  ventura.  Amen.  Quatenus  peragentes  com- 
petenter  ipsnm  tempus  Quadragesimale,  purificatis 
mentibus  ab  omni  vitiorum  labe.  mereammi  mundi 
yenire  ad  eelebrandum  feslum  paschale.  Amen. 

Benedictto  sanctae  Euchafistise. 

c  Omnipotens  Deus.  opifex  totius  fabricse  mundi» 
qui  in  principio  condidit  omnia  opera  sua  perfectio- 
ne  s^narii  numeri,  dignetor  vobis  per  ineffabilcm 
gratiam  suam  largiri,  ut  omni  vitse  vestrse  tempore 
continua  suse  Benedictionis  mereamini  protectione 
muniri.  Amen.  Concedatque  vobisilla  opera  persex 
dierum  curricula  patrare,  per  quee  in  septimo  tan- 
tam  et  talem  gratiam  ejus  valeatis  impetrare,  ot  et 

pfures  alias  contioet  de  Septuagesima. 
*  Nec  ista  Benedictio  haoetur  in  Theod. 


«03 


SUPPLEMENTUM  AD  S.  GREGORII  UBBUM  SAGRAHENTORUM. 


m 


ipsius  possitis  laudibus  de]ectabiliter  vacare,  et  sine 
crimine  sincehssima  devolione  sacrosancto  corpori 
et  sanguini  Domini  ad  remedium  communirare. 
Amen  Quq  spiritali  allmonia  recreati,  ejus  optabili 
custodia  tutati,  perpetualiter  placealis  eiab  omni 
opereservili  penitus  liberati,  et  ab  universo  fa- 
cinore  pariter  mundati,  Amen.  Quod  ipse  preestare 
dignetur,  etc. 

Benedictio  de  Resurrectione, 

•  Benedicat  vos  omniporens  Deus.  qui  vos  gratuita 
miseratione  creavit,  etin  Resurrectioneunigeniti  sui 
spemvobis  resurgendi  concessit.  Amen.  Resuscitet 
vos  de  vitiorum  sepulcris,  qui  eum  resuscitavit  a 
mortuis.  Amen.  Ut  cum  eo  sine  fine  feliciter  vivatis, 
quem  resurreiisse  a  mortuis  verciater  creditis.  Amen. 
Quod  ipse  prfestare  dignetur,  etc. 

AUa,  —  Deus.  qui  per  Resurrectionem  Unigeniti 
sui  vobis  contulit  et  bonura  Rederoptionis,  et  decus 
adoptionis,  suse  vobis  conferat  pr^pmia  Benedictionis. 
Amen.  Et  quo  redimente  percepistis  donum  perpe- 
tU8B  Hbertatis,  eolargiente  consortesQ22  efnciamini 
eeternae  hfieredilatis.  Amen.  Et  cui  consurrexistis  in 
baptismate  credendo,  adjungi  mereamini  in  ccBlesti 
regione  bene  vivendo.  Amen  Quod  ipse  praestare,  etc. 

Benedictio  in  Nativitate  sancti  Joannis  Baptistm. 

Benedicat  vos  omnipotens  Heus,  qui  Unigenti  Fi- 
lii  sui  per  beatum  Joannem  tandem  nostri  misertus 
Duntiavit  in  tcrris  adventum.  Amen.  Ipse  Spiritus 
sanctusqui  eum  replevit  clausum  in  utero  matris,  et 
patris  linguam  solvit  a  vinculo,  faciat  vos  sua  Bene- 
dictione  repleri^  et  spiritalibus  donis  abundanter 
exuberare.  Amen.  Ascendat  vox  deprecantis  Vrm- 
cursoris  ad  aures  clementissimi  Patris,  qui  mundi 
Redemptorem  ante  novit  confileri  quam  nasci,  qui- 

?[ue  auctorem  lavacri  pacris  manibus  suis  tinxit  in 
onte,  maculas  delictorum  vestrorum  clementersua 
intercessione  expurget,  atque  copiis  virtutum  fccun- 
det.  Amen.  Quod  ipse  preestare  dignetur,  etc. 

Benedictioin  AssumptionesancfcB  Mari«. 

Deus.  quibeatissimam  virgjnem  Mariam  Domini 
nostri  Jesu  Christi  gloriosissimam  genitricem  ho- 
dierna  die  ad  coelos  voluit  evocare,  et  super  choros 
angelorum  sublimiter  exaltare,  suae  vos  Benedictio- 
nis  gratia  per  intercessionem  ejus  et  merita  digne- 
tur  taliter  rtitAre,  qualiter  a  vitiis  ad  virtutes  merea- 
minitransmigrare.  Amen.  Concedatque  vobis  ex  hoc 
saeculo  sic  fide  vigere.  spe  gaudere,  et  charitate  pol- 
lere,  castitatis  jugiler  eminentia  fulgere,  et  humili- 
tatis  etiam  excellentia  splendere,  quo  ipsi  per  omnia 
bonis  operibus  adornati  valealis  plaecre.  Amen.  Fa« 
citatque  vos  omnia  prfleterita  flagitia  et  facinora  ita 
die  noctuqu';  gemitibus  etfletibus  expiare,  prtpsentia 
et  futura  tam  salubriter  evitare  quutenus  cum  ipsa 
possitis  ceternaliter  in  coelestibus  emicare.  Amen. 
Quod  ipse  praestare,  etc. 

Item  alia,  de  Adventu. 

Benedicat  vos  ineffabilis  gratia  et  pietas  Dei  vivi, 
ct  annuat  vobisper  admirabiiem  et  salutaremadven- 
tum  Filii  sui,  ne  sub  dominatione  peccati  remaoeatis, 
quod  absit,  captivi.  Amen.  Ab  omni  vos  miseria  tam 
potenter  liberare,  et  in  sua  misericordia  tam  clemen- 
ter  dignetur  perseveranterque  confirmare,ut  sibi  vos 
faciat  in  praesenti  saeculo  taliter  deservire,  qualiter 
ad  eum  in  futuro  gaudentes  mereamini  pervenire. 
Amen.  Quique  pronobis  eumdem  Unigenitum  suum 
in  Adventu  primo  voluit  incarnari,  ipse  vosin  secun- 
do  faciat  ab  injustorum  consortio  separari,  et  justo- 
rum  commercio  secum  perenniter  mansuros  aggre- 
gari.  Amen.  Quod  ipse  prsestare,  dignetur,  etc. 

•  Idem  c*e  hac  dicendum. 

*>  Est  in  Codice  Geraet.  secundo  loco. 

•  In  Codice  Gemet.  notantur  Benedictiones  pro 
Bingulis  feriis.  Pro  feria^  Omnipotens  Deus  sua  vos  cl. 


A  Item  alia.  —  Benedicat  vobis  Deus  omnipolens, 
Paier  Domini  nostri  Jesu  Christi,  Salvatoris  atque 
Redemplorismundi,  et  itavos  benedicendojustificet 
atqucsanctificet  illustratione  primiAdirentusejusdein 
unigeniti  sui,  ne  in  secundo  coram  ipso  appareatis 
immundi  Amen.  Pundetvosejus  gratiatam  firmiter 
in  humilitate  vera,  et  solidet  tam  stabiliteriocbari- 
tate  sincera,  quo  taliter  vobis  displiceant  ea  quffi 
sunt  mundi,  et  placeant  lngiter  ea  quae  sunt  Dei,  ut 
in  623  c^^l^s^i  beatitudine  pariter  cum  sanctis  co- 
haereatis.  Amen.  Quique  pro  aalute  servorum  eum- 
dem  Filium  suum  tantum  voluit  humiliari,  ut  intra 
maternum  uterum  naturae  nostraein  nnitatem  perso* 
Dffi  copulando  dignaretur  uniri,  intra  vos  in  hocpri- 
mo  adfventu  splendore  suaevisitationis  atque  inhabi- 
tationis  faciat  illustrari  quateous  in  secundo  merea- 
mini  cuin  ipso  perpetim  gloriari.  Ameo.  Quod  ipse 
prsestare  dignetur,  etc. 


B 


Benedictio  in  nativitate  unius  apostoli, 

^  Deus,  qui  vosinapostolicistribuitconsisterc  fua- 
damentis,  benedicerc  vos  dignetur  beati  apostolisui 
N.  intercedentibus  meritis.  Amen.  Defendatque  vos 
a  cunctis  adversis,  apostolicis  praesidiis,  qui  vos 
eorum  voluitornari  et  muniri  exemplis  et  documen- 
tis.  Amen.  Quo  per  eorum  intercessionem  pervenia- 
tis  ad  aeternse  patriae  hsereditatem,  per  quorum  do- 
ctrinam  tenetis  fidei  integritatem.  Amen.  Quodipse 
praestare  dignetur,  etc. 

/n  anniversario  dedicationis  ecclesiae  BenedicHo, 

Peus  omnipotens,  (}ui  hoc  sanctum  templum  suo 
gloriosissimo  nomini  m  honore  beati  iVapostoIi  soi 
voluil  dedicari,  ipse  vos  precibuset  meritis  iliius  Be- 
nedictione  sua  justificari  et  illustratione  visitationis 
atque  inhabitationis  suae  faciat  sanctificari.  AmeQ. 
Quatenusqui  fuistis  aliquandosicutetcseteri,  domi- 
cilia  hostis  antiqui,  et  sub  ejus  dorainatione  captivi, 
mercamini  singuli  gratissima  fieri  templa  Dei  vivi, 
C  perejus  gratiam  effecti  de  servis  filii  adoptivi.  Amen. 
Quod  ipse  preestare  dignetur,  etc. 

In  annivenario  consecrationis  episcopt 

Omnipotens  Deus,  qui  me,  quamvis  indignura» 
per  immensam  suae  pietatisaffluentiam,innumernm 
autistitum,  ad  ministrandumaltari  suo  iaudishostias 
immolando  dignatusest  deputare,atquetam  adcoB' 
lestis  mensae  sacramenta  quam  etiam  ad  perennis 
vitfp  alimenta  populo  suo  eroganda  destinare,  ipse 
Benedictionis  copiadignetur  locupletare.  et  sanctifi- 
cando  gratia  sancti  Spiritus  corda  vestra  misericor- 
diter  vegelare.  Amen.  Dignctur  etiam  vos  ab  orani 
vooAb.  nequitia  detiicnter  expiare,  ct  in  suse  pietatis 
excelleotia  potenter  confimiare.  Amen.  Concedat 
quoque  vobisde  malis  ab  bona.  et  de  bonis  ad  me- 
hora  quotidie  proficiendo  transmigare,  et  post  ha- 
justerminum  vitae  ad  aeternorum  gaudia  prsemiorum 
feliciter  transmigrare.  Amen.  Quod  ipse  praestarc 
D  dignetur,  etc. 

Benedictio  *  quotidianis  diebus» 

Benedicat  vobis  Dominus^  et  custodiat  vos,  Amen. 
Illuminet  faciem  suam  super  vos,  et  misereatur  ve* 
stri  Amen.Convertat  vultum  suum  ad  vos,  etdoael 
vobispacem.  Amen.  Quod  ipse  praestare  dignetar, 
etc. 

Item  alia.  —  Omnipotens  Deua  sua  vos  cleroentia 
benedicat,  et  sensum  in  vobis  sapieoliae  salutaris 
infundat.  Amen.  Catholicae  fideivosdocumentisenu- 
triat,  et  in  sanctis  operibus  perseverabiles  reddat. 
Amen.  Gressus  vestros  ab  errore  convertat,  et  viam 
vobis  pacis  etcharitatisostendat.  Amen.  Quod  ipse 
praestare  dignetur,  etc. 

ut  infra.  Inclinet  pro  feria  3.  Devotianem  pro  feria  4, 
Concedatf  vel  Det  t>obis  omnipotens  Deus  pro  feria  5. 
Pro  feria  6  duaBassignantur  quaB  non  sunt  editae.  Quffi 
pro  Sabbato  pooitur  non  etiam  in  Editis, 


w 


AUiE  BENEDIGTIONES 


ttOfi 


AUa,  —  iDclinet  Dominiis  aurem  suam  ad  preces 
▼estra  humilitatis,  et  det  graliam  vobis  suae  Bene- 
dictionis,  et  prsemium  sempiteroHP  salutis.  Amen. 
Semper  etubique  Dominum  propitium  habeatis,  et 
in  ejus  laudibus  exsultetis.  Amen.  Omnium  pecca- 
torum  festrorum  vincula  solvat.  et  ad  gloriam  sem- 
piternam  pervenire  vos  faciat.  Amen.  Quod  ipse 
prae^tare  dignetur.  etc. 

624  ^  ^'^* —  Multiplicetin  vobis  Dominus  copiam 
8n«  benedictionis,  et  contirmet  vos  in  spe  regni  coe- 
lestis.  Amen.  Actusvestroscorrigat,  vitamemendet, 
mores  componat,  et  vos  ad  cmlestis  Paradi^i  haBredi- 
tatemj>erducat.  Amen.  Talique  intentione  repleri 
valeatis,  qua  ei  in  perpetuum  placeatis.  Amen.  Qaod 
ipse  prsestare  dignetor,  etc. 

Alia.  —  Devotione  vestram  Dominas  dlgnanter 
intendat,  et  sua  vobis  benedictionis  dona  concedat 
Amen.  Talique  vos  in  prcesenti  sseculo  subsidio  mu- 
niaty  ut  Paradisi  vos  in  futuro  habitatores  efficiat. 
Amen.  Sicque  corda  vestra  sanctificando  benedicat, 
et  benedicendo  sanctificet,  ot  vobiscum,  imo  in  vo- 
bis  eum  ju^iter  habitare  deiectet.  Amen.  Quod  ipse 
pra^tare  dignetur,  etc 

Alia.  —  pmnipotens  Deus  det  vobis  gratiam  suae 
benedictionis,  et  repleat  vos  spiritu  veritatis  et  pacis. 
Amen.  Quatenus  sic  per  viam  salutis  devota  mente 
curratis,  ut  subrepentium  delictorum  lacjueos  salu- 
briter  evadaUs.  Amen.  Sicque  efficiamini  in  ejus 
supplicatione  devoti,  et  in  mutua  dilectione  sioceri, 
utadcoeleste  regnum  pervenire  possitissecuri.  Amen. 
Quod  ipse  praestare  dignetur,  etc. 

Aiia.  —  Concedat  vobis  omnipottns  Deus  munos 
stue  benedictionis,  qui  vestne  est  conscius  infirmita- 
1b.  Amen.  Et  qui  vobis  tribuit  supplicandi  affectum, 
tiihaat  consolationis  auxilium.  Amen.  Ut  ab  eo  et 
prMeotis  et  fotune  vitffi  subsidium  capiatis,  cajus 


A  vos  bonitate  creatos  esse  creditis.  Amen.  Quod  ipse 
prapstare  dignetur,  etc. 

Ilem  alia.  —  Omnipotens  Deus,  dextne  suae  per- 
petuo  vos  circumdet  auxilio,  et  benedictionum  sua- 
rum  repleat  dono.  Amen.  Ab  omni  vos  pravitate 
Hefendat,  et  donis  coelestibus  exuberare  concedat. 
Aroen.  Quo,  corpore  roundati  ac  roente,  talem  ei 
exhibeatisservitutem,  per  quam  suam  consequi  va- 
leatis  propitiationem.  Amen.  Quod  ipse  prsestare, 
etc. 

Item  alia,  —  Purificet  omnipotens  Deus  vestro- 
rum  cordium  arcana,  el  benedictionis  suae  vobis  tri- 
buat  incrementa.  Amen.  Ab  omnibus  vita^  praeseotis 
periculis  exuamini,  et  virtutumspiritalium  omamen- 
tis  induamini.  Aroeo.  Qoo  illius  adjutorio  folti  sicei 
serviatis  in  terris,  ut  ei  conjungi  valeatis  in  CiBlis. 
Amen.  Quod  ipse  prflestaro  dignetur,  etc. 

Ilem  aiia.  —  Omnipotens  Deus  universa  a  vobis 
adversa  eicludat,  et  suqb  super  vos  benedictionis 
Q  dona  propitiatus  infundat.  Amen.Cordavestra  effi- 
ciat  sacris  intenta  doctrinis,  quo  possint  repleri  be- 
neficiis  sempiternis.  Amen.  Quatenus  et  exequenda 
iatelligentes,  et  intellecta  exequentes.  et  inter  ad- 
versa  mundi  inveniamini  indemnes,  et  beatorum  Spi- 
rituum  efficiamini  cohaeredes.  Amen.  Quod  ipse  prae- 
siare  dignetor,  etc. 

Item  alia.  —  Omnipotens  Deus  dies  vestros  in  sua 
pace  disponat,  et  suse  vobis  beneHictionis  dona  con* 
cedat.  Atnen.  Ab  omnibus  vos  perturbationibus  li- 
beret,  et  mentes  vestras  in  suae  pacis  tranouillitate 
consolidet*  Amen.  Quatenus  fidei,  spei  et  cnaritatis 
gemmis  adornati,  et  praesentem  vitam  transigatis 
illaesi,  ct  ad  aeternam  perveniatis  securi.  Amen. 

Quod  ipse  praestare  dignetur,  cujus  regnum  et  im- 
perium  sine  fine  permanent  in  ssecola  sseculorum. 
Amen. 


ALIDD  BENEDICTIONDM  EPISGOPALIIIN  SDPPLEHENTDM. 

Ex  Codice  pervetusto  sancti  Theodcrici  prope  Rhemos. 


Benedictio  de  sanetistima  Trinitate. 

vidua  Ueitas,  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti ;  et  tri- 
bMi  vobis  remissiooemomniumpeccatorum.  Amen. 
Concedal  vobis  sanitatem  mentis  et  corporis,  et  libe- 
ret  vosab  adversitatibus  cunctis.  Amen.  Quatenus  a 
canctis  vitiis  emundati,  ipsiusque  protectione  mu- 
nili,  ad  coelestem  glortam  pervenire  mereamur. 
Amen.  Quod  ipse  priestare  dignetur,  cuios  reg-num 
et  imperium  sine  flne  permanet  in  srecula  saecuio- 
nim.  Amen.  Benedictio  Dei  Patris.  qui  est  trinus  in 
personis,  unus  ouoque  in  essentia  deitatis  repleat. 

liem  alia.  —  Deus  corda  nostra  repleat  tacrae  fidei 
documentis,  et  informetnos  ad  vitam  eeternse  salu- 
tis.  Amen.  Quique  se  in  Patre,  et  Patrem  in  seesse 
prtBdixii,  dtgDetur  nobis  largiri  dona  quae  se  diligen- 
tibus  repromisit.  Amen.  Quatenus  cooperante  Spiri- 
tus  sancti  gratia,  ita  mereamur  trinae  Maj[estatis  ex- 
sequi  dicta,  quo  ad  percipienda  fleternitatis  praemia 
potentise  ejus  mereamur  benedici  dextera.  Amen. 
Qood  ipse  praestare  dignetur,  etc. 

Benedictio  in  vigiHa  Natalii  Domini. 

Omnipotens  Deus,  etc.,  ut  in  Edit. 

Benedictiode  Natali  Domini  in  nocte. 

Dens  qui  ideo  apparuit  in  carne,  ut  electos  suos 
ascriberet  in  letemitate,  sua  vos  sanctificans  Dene- 
dietioae,  nomina  vestra  scribat  in  libro  vit».  Amen. 

•  In  Edil.  Pamel.^  tomo  II,  p.  508  et  seq.,  multse 
leguniar  Benedietiones  de  sanctissima  Trinitate,  io- 
ter  qoas  haec  non  rep«>ritur. 

^  in  Pootific.  Gemei.  legiiar  BenedicU  in  galU 


Quique  ex  Maria  virmne  nasci  di^natus  est  in  oivi- 
tateBethlehem,  vosfaciat  pervenire  postmorteoi  in 
coelestem  Jerusalem.  Amen.  Ut  ibi  gloriam  Deo  in 
excelsis  cum  angelis  decantetis,  et  coelesii  pace  to- 
tius  bon»  voluntatis  perfrui  valeatis.  Amen.  Quod 
ipse  prsestare  dignetur,  etc. 

Item  alia  Benedictio.  —  Infans  et  Deus  ChristQs, 
cujus  prtesepia  mirati  sunt  pastores,  in  hac  die  nati< 
vitatis  suae,  claritate  Benedictionis  vestras  repleai 
mentes.  Amen.  Quique  pro  vobis  Deumethommem 
hodie  credjtis  natum,  ipsius  semper  sentiatis  saiu- 
tare  prsesidium.  Amen.  Quatenus  exemplo  heatse 
Marise  virginis  omnia  verba  et  mandata  Christi  in 
corde  conservetis,  « t  eum  laudando  et  glorificando. 
sicut  boni  pastores  exsultetis.  Amen.  Quod  ipse  prse- 
stare,  etc. 

Benedictioprimo  mane. 

b  Populum  iuum,  queesamus,  Domine,  pio  favore 
Q  prosequere,  pro  quo  dignatus  es  in  hoc  sacratissimo 
die  toam  mundo  prflesentiam  exhibere.  Amen.  A 
cunctis  eum  adversitatibus  paterna  pietate  custodi, 
pro  quo  in  mundo  hoc  tempore  dignatus  es  ex  Vir- 
^ne  nasci.  Amen.  Uttc  Redemptorem  suum  semper 
mtelligat,  et  toam  veraciter  ^atiam  comprehendat. 
Amen.  Quod  ipse  praestare  digneiur,  etc 

AUa  Benedictio.  —  6S6  ^  Deus,  qni  non  solam 
genus  humanam  condere,  sed  etiam  te  naseentc  vo* 
laisti  hoffiinem  de  terris  ad  astra  transirey  resplce 
preces  supplicum,  qui  te  posi  longas  tenebras  hodie 

CQintu  :  Popuiuro,  ete. 

c  Exstat  in  Pontif.  Gemet.  cum  alia  vulgata  pro 
die  Natalis  D.  Benedical  vos  omntpotem  Deus. 


ft07 


SUPPLEMENTnM  AD  8.  GREGORII  UBRUM  SACatAMENTORUM 


6M 


natam  liimen  agnoscunt.  Amen.  Complectere  hunc 
populum  in  l^cclesiap  sinu,  qni  nobis  processisti  Ma- 
rias  de  thalamo.  Amen.  Sit  heec  plebs  tuis  praceptis 
obedienter  amabilis.  sicutest  partus  Virginis  in  ori- 
^ue  singularis ;  ut  cum  dies  tui  fulgons  effulserit^ 
mvenias  in  illis  quod  recondas  in  horreo,  pro  qui- 
bus  dij^natus  es  m  carne  venire  de  coelo.  Amen. 
Quod  ipse  praestare^  ete. 

Postea  sequitur :  Benedictio  indienatalisDowinu 
Benedicat  vobis  omnipotens  Deu8»  ulramque,  etc., 
ut  in  Edit, 

Benedietio  in  Natali  sancti  Stephani  martyris. 

Dens  qui  beatum,  etc.»  ut  in  Editts,  et  in  Gemet. 
alUsoue  manuscriptis. 

AHa.  —  Aperi,  quaesumus,  Domine,  coelos  tuoc, 
aperi  oculos  nostros,  inde  nobis  tua  dona  desoen- 
dant,  hinc  tecorda  nostra  respiciant.  Amen.  Pateat 
nobis  sedes  tua  in  accipiendis  beneficiis  (jas  preca- 
mur.  Pateat  tibi  mens  nostra  in  reddendis  servitiis 
qaaejubemur.  Amen.  Habeatsanctumtuum  Stepha- 
num  pius  iste  populus  patronum,  qaem  etiam  ille 
habuit  impius  advocatum.  Amen.  Accedat  ad  te  vox 
jlla  iotercedens  pro  populo,  qaae  orabat  pro  inimicis 
in  ipso  martvrio,  atse  obtinente,  et  te  remunerante, 
perveniat  illuc  plebs  ac^uisita  per  gratiam,  ubi  te 
ccelis  apertis  ipse  vidit  m  gloria.  Amen.  Quod  ipse 
priBstare,  etc. 

Benedictioin  Natalisaneti  Joannis  evangeHstte. 

Omnipotens  Deus  dignetur^  elc,  ut  in  Editis.  etin 
Cod.  Gemet.  aliisgue  manuscriptis . 

Alia.  —  Dcus,  qui  tuos  apostolos  pretiosa  gentium 
Jumina  praeparasti,  quiJacobum  etJoannemadiilu- 
strandas  animas,  inter  vasa  Ecclesife,  candelabra  fi- 
dei  praetulisti,  fac  plebem  tuam  imitari  quod  unus 
exorando  formavit«  alter  evan^elizando  eructavit. 
Amen.  Fructificet  in  populo  quod  seminavit  iste 
verbo.  plantavit  ille  martyrio.  Amen  Ut  eorum  in- 
terventu,  baec  tarba  illius  reficiatur  dulcedint,  super 
cujus  pectus  charus  Joanncs  aecubuit  prae  amore. 
Amen.  Quod  ipse  praestare  dignetar,  etc. 

Benedictio  inNatali  Innocentum 

Omnipotens  Deus,  pro  cajns  Unigeniti  veneranda 
mthniifixnuocBninm,  e\jt.,utmEdit.,consentientilms 
Manuscriptis  Gemet.  et  alHs. 

A  lia  Benedciiio.  ^  Concede,  qusesamus,  Domine, 
plebi  tuae  inoocentum  gratiam,  qui  tibi  consecrasti 
primitiasmartjrumabinnocentiaparvulorum.Amen. 
697  ^ervvtur  hic  |>0|)ulus  purgatus  baptismate, 
qui  tibi  placitam  fecisti  innocentiam  in  cruore. 
Amen.  Ut  illuc  sao  interventu  grex  accedat  post  la- 
Tacrum,  ubi  felices  parvuli,  perfusi  rore  sanguinis, 
glorianturin  perpetaum.  Amen.  Quod  ipse  prte- 
stare,  etc. 

Dominica  i  post  Natatem  Domini,  Benedietio. 

■  Deus,  qui  Uni^enitum  suum  misit,  ut  mandum 
salvaret,  etc,  ut  tn  Editis, 

Benedictio  in  vigilia  octavce  Domini. 

Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  per  incamatum 
Yerbum  unigenitum  tuum  dedisti  lameB  in  saeculum, 
ejas  misericordiam  suppliciter  exoramus,  ut  qui  ex 
gentibus  sanctam  Ecclesiam  fecundavit  in  grege,  ab 
omni  eam  ^entilitatis  errore  absolvat.  Amen.  fit  qui 
in  sequenti  die  ut  legis  tolleret  jugum,  per  legem 
estcarnalitercircumcisus,  faajus  populi  spiritafiter 
dignetur  circumcidere  corda,  atqoe  omnia  amputare 
radicitus  vitia  ut  sobrietatis  studium  et  non  ebrie- 
tatissectentarincommodum.Amen.  Sintsemper  tua 
omnes  protectione  salvati,  ut  dum  canialem  deside- 
rant  circumcisionem,  tua  sint  firmati  Benedictione, 
at  callidi  serpentis  venena  possint  evadere,  et  ad  e- 

■  Iq  Gemet. :  Deus  qui  IJnigeniium  suum  misii  in 
mundum,  ut  eum  saivarei^  etc. 

\  iDScribitur  iu  Gemet.  hi  Domin,  3  seilioet  post 
Epiphaniam.  Et  ques  supra  assignatur  pro  Dom.   3 


A  ternam  beatitudinem  te  prsevio  feliciter  valeant  per- 
venire.  Amen.  Quod  ipse  prseslare  dignetur,  etc. 

Benedictio  in  octava  Nalalis  Domini. 

Omnipotens  Deus,  etc,  ut  in  Editis, 

In  Dominica  2  post  Natatem  Domini. 

Deus,  qui  Filii  sui  temporalem  padicitiam  fedt 
esse  miraoilem,  Spiritu  prudentiae  corda.vestra  ilio* 
strare  ac  docere  dignetur.  Amen.  Quique  illum  pa- 
rentibus  temporaliter  subdi  voluit,  ipse  vos  humili- 
tatis  et  pietatis  muneribus  miseratos  informet. 
Amen.  Et  qui  eum  sapientia,  aetate  et  gratia  profi* 
cere  voloit,  spiritolium  vobis  profectuom  incre- 
menta  propitius  largiatur.  Am«n.  Qaod  ipse  praB- 
stare  dignetur,  etc 

Benedietio  in  Theophania, 

Deus,  lumen,  etc,  ut  in  Edit. 

D       Befiedictio  DominicseSpost  Natalem  Domim 

Deas,  qui  sua  mirabili  potestate  aqoam  vertit  in 
vinum,  vos  a  vetustate  subtractos  m  beatc  vitc 
transferat  novitatem.  Amen.  Et  qui  nuptiis  interesse 
voluit,  ut  earum  sua  praesentia  comprobaret  benom, 
ipse  vobis  casUtatis  et  sobrietatis  perpetofle  cooferat 
donum.  Amen.  Ipse  vobis  sanctamm  inteiligeotiam 
Scriptoranim  tribuat  spiritualem,  qui  aqoas  in  viot 
vertendo  hoc  ipsum  voluit  designare.  Amen.  Qood 
ipse  praestare,  etc 

Benedietio  in  Octava  Epiphanim* 

Deus,  qoi  pnssentem  diem  ita  dignatos  es  eligere, 
et  ut  eligeres  totmiraculisdemoDstrare,  inqootetd 
adorandam  stella  nova  magos  perduxit,  et  Jordtois 
too  baptismo  sanctificari  meruit ;  necnon  et  tqos 
pallor  m  Cana  Galilese  vina  prodaxit ;  esto,  qoeso- 
mus,  tuae  famili»  ipse  lux  itineris,  qui  stella  lodice 
clarificatus  es  rex  salutis.  Amen .  Da  plebi  tu»  Re- 
r^  demptoris  sui  plenum  cognoscere  fulgorem,  ot  per 
^  ejus  mcremeota  ad  perpetuam  claritatem  perveoitt. 
Amen.  Da  plebi  tuae  Redemptoris  sui  plenum  cogoo- 
scere  fulgorem,  ut  per  ejus  incrementa  adperpeUitm 
claritatem  perveniat.  Amen.  Converte  aa  le  que- 
rendum  corda  fidelium.  ot,  joncta  cum  angelis  in 
exceisis,  tibi  Deo  cantetgloriam  plebs  devota.  Ameo. 
Et  qoi  dignatus  es  hodie  a  Jordanis  fonte,  foos  aqas 
vivfle,  descendere,  et  tuo  baptismate  saoctifictre, 
tribue  populis  tois  perpetua  pace  gaudere,  et  %%% 
splendore  gratiae  tuse  cor  eorom  semper  acceodere. 
Amen.  Quod  ipse  prestare,  etc 

Benedictio  Dominicce  4  post  Nalalem  Domini. 

b  Omnipotens  Deus  vos  ab  omniom  peccatorom 
macolis  emundet.  Qui  leprosum  supplicem  ttcta 
proprio  di^cnatus  est  emundare,  ipse  cordium  vestro- 
rum  hospitium  dignetur  misericorditer  iotroire. 
Amen.  Sicciue  vos  fidei  suae  plenitudine  informet,  ot 
cum  sanctis  suis  in  coelorum  regno  accombere  coo- 
D  cedat.  Amen  Quod  ipse  prsestare,  etc 

Benedietw  m  Purificaiione  sanctce  MaruB* 

Omnipotens  Deus,  qui,  etc,  uS  in  Editts. 

Benedictio  Dominica  5  post  NcUalem  Domim. 

c  Tentationum  omnium  a  vobis  Dominos  pericolt 
removeat,  et  perturbationum  procellas  miserttus 
excludat.  Amen.  Tentatoris  fraudes  atque  molimiDA 
dissolvat^  et  vos  advmns  eam  cantos  atqo^  invioci- 
biles  faciat.  Amen.  Continuse  pacis  vobis  mooert 
tribuat,  et  vos  in  portu  tranquillitatis  ac  secoritttis 
propitiatos  constituat.  Amen.  Quod  ipse  presttre 
dignetor,  etc 

Benedietio  Dominicx  6  poU  Natalem  Dmim- 

^  Deus,  qoi  bonum  semen  in  saa  Ecdesta  sefcre 


post  Natale  D.  est  pro  Dom.  2  post  Bpiphao. 

«  Assignatur  in  Gemet.  pro  Dom,  4  poot  Ep^Hi* 
sequeiisproDom.  5. 

^  In  Gemet.,  gui  banorum  smnen. 


m      t 


i 


m 


M\M  BENUDICtiONES. 


con8oe?it^  in  yobis  illad  conserrare  atque  multipli- 
care  nunquacn  desislat  Amen.  Zizaniorum  superse- 
minatorem  a  vobis  procul  repellat,  et  sui  verbi  pa- 
buJo  Tos  indesinenter  reficiat.  Amen.  Quo  cum  dies 
jndicii  adyenerit^  a  reprobis  separali,  ad  deiteram 
ladicis  sistamini^  et  in  beatissimo  ipsius  regno  col- 
loceaiini.  Amen.  Quod  ipse  praestare,etc. 

Benedictio  Dominiccb  1  f  M  Natalem  Domini, 
•  Deos,  quj  mare  suis  pedibus  fecit  csse  calcabile, 
Tobis  quidquid  est  noxium  ipse  substernat.  Amen. 
Contrarios  immundorum  spirituuoi  motus  compe- 
scat,  et  Tos  in  suapace  confirmet.  Amen.  Crucis  suffi 
naTim  inter  mundi  fluctusgubernet,et  in  littusbeatae 
perennitatis  perducat.  Amen.  Quod  ipse  praestare, 
etc. 

Benediclio  in  Septuageiima, 

Omnipotens  Deus  ita  studium  Testri  cursus  diri- 
gere  dignetur,  etc.,  ut  in  Edit,  Consentientibus  Ma' 
nu$eripti»  Gemet.  et  aiiis. 

Alia  Benediclio.  — Respice,  Domine»  de  coelo,  et 
Tide  et  Tisita  Tineam  islam,  quam  plantaTit  dextera 
toa :  spirituales  exbibeant  fructus,  et  coelestes  dili- 
gant  actas,  et  sine  Titio  in  boc  saeculo  traa>igant 
Titam,  nt  possint  promereri  perpetuam.  Amen.  Fra- 
gilem  solida,  contritum  releTa,  inTalidum  robora, 
Taliduroque  confirma  ;  pietate  alleva,  charitate  aedi- 
fica,  castitate  munda,  sapientia  illumina,  misericor- 
dia  serTa.  Amen.  Proficiant  buic  prsecepto  fidei  vi- 
^lantia,  amoris  tui  perseverantia,  morum  tempe- 
rantia,  misericordise  providentia,  actuuradisdplina ; 
nt  post  concessam  miserationis  indulgentiam,  non 
alijidas  eos  promissioais  tn»  mttnificentia,  sed  per* 
dacasadTeniam,  quos  bic  aibi  adoptasti  pergratiam. 
Amoa.  Ouod  ipse  praestare,  etc. 

In  Benedictio  in  Sexagenma. 

Det  Tobis  Dominus  nosse  mysterium  regui  Dei,  ut 
m  Editis. 

Alia  Benedictio.  —  Aspiciat  in  tos  Rector  fleter- 
nos,  atque  conserTet  in  vobis  gratiam  quam  profu- 
dit.  Amen.  Mentem  regat^  Tias  dirigat,  cogitationes 
t&octasinferTeat,  actus  prob^^t,  opera  689  confir- 
met,  prfeteritaindulgeat,praeseDtia  emendet,  futura 
iKtoderetur.  Amen.  bit  manas  Domini  aoxiliatrix 
Testri,  et  brachium  sanctum  illius  opitoletur  vobis. 
AjoneQ.  Quod  ipse  prostare,  etc. 

Renedictio  in  Quinquagetima. 

OmDipotens  Deus  sua  vos  Benedictione  confirmet^ 
etiaiaiinentiquadragesimali  ^  abstinentiae  aptoseffi- 
dat.  Amen,etc..,  tft  in  Edit. 

Alia  Se/ie^icfto.— Denedic,Domine,hunc  populum 
ioum,  fructibus  bonis,et  operibusbenedictis.  Amen. 
Fac,  euro  tali  sobole  germmare,  ut  in  paradisi  tui 
permaneat  dignitate.  Amen  Plantaeum  msinu  ma 
trU  Ecclesiae  radicibus  firmis,  quo  possit  palatia  re- 
gni  Iniroire  coelestis.  Amen.  Quod  ipse  prestare,  etc. 

Benedictio  in  capiie  jejunii.  —  Benedicat  vos  Do- 
mlnns  Jesus  Ghristus.qui  se  a  vobis  voluit  benedici. 
Amen.  Bt  qoi  hocqaaaragenariocircuIo,cujusbodie 
inehoatisexordium,  suodedicavit  jejunio,  vestrum 
saacipi»t  jejunium.omnique  vosrepleat  bono.Amen. 
Dei  TObis  fidem  integram  et  abstinentiam  tam  salu- 
brem»  nt  nec  caro  escis  devicta  lusuriet,  nec  mens 
afSicta  degeneret.  Amen.  Sed  itasit  vobis  sanetifica- 
tnm  in  divino  timorejeiunium.utvitiispariteratque 
corporibos  abstineatifle  frena  iroponatis,et  toti  [forts 
iaujsemper  ab  infestationibas  mimici  maneatis  il- 

•  Exstat  in  GemeU  pro  Dom.  6  post.  Epiph. 

^  lo  Gemet.,  abstineniia. 
Habetur  in  Gemet.,  praemittiturque :  Incipit  qua- 
Uier  suteiperedebeantpcenitentesepvscopi  et  pnsbyteri. 
Ubi  sine  observatione  non  prselereundum  quod  legitur. 
Sieut  saenfUium  ofenre  non  debent,  nisi  episcopi  et 
presbifierif  quibus  clavesregni  cwlestistrQditse  sunt,sic 
nec  juOda  isia  aiii  usurpare  debent,Si  autem  neoessi' 


6i0 

A  laesi ;  et  pax  jugiter  quieta  permaneat  in  habitaculis 
vestris.  Amen.  Quod  ipse  praestarei  etc. 

Benedictioinfrahebdomadam.—^  Respice,  Pastor 
bone,  super  hunc  gregem,  et  tribue  ut  qui  terrenis 
abstinent  cibis,  spiritualibus  pascantur  alimoniis ;  et 
quem  diTinis  reflcere  tribuis  sacramentis,  abomni- 
bus  propitius  absolve  peccatis.  Amen.  Da  eis  sic  in 
diebus  jejuniorum  suaro  coraponere  vitam,  ut  non 
inveniantur  yoluntates  eorum  a  tua  voluntate  dissi- 
miles,  sed  sint  semper  in  omnibus  tuis  prsceptis 
obtemperantes.  Amen.  Et  itaomnembanc  famlliam 
tua  Benedictionesanctificata,  ul  eorumjejuniaoculis 
tuae  pietatis  sint  semper  accepta,  et  ad  desideratum 
sanctae  Resurrectionis  tuae  diem  cosmundo  corde  et 
corporepro  tua  pietate  jubeas  prsesentari.  Amen. 
Quod  ipse  praestare,  etc. 

Benedictio  Dominic»  2  in  Quadragesima. 

Omnipotens    Deus.  jejunii   Crt»terarumque,   etc. 

Q  FnEdtt. Gussanoitt.absolvituradh(BeverbaBen\gnns 

auditum.  Amen.  Omissio  estexaliis  Excusis  et  manu 

exaratis  supplenda ;  ubique  enim  tegitur :  Quatenus 

mentes  nostreB,  etc.,  ut  in  libro  Sacram. 

Benedictio  infm  hebdomadam.  —Defis,  qui  escus- 
tos  animarum  et  corporum,  dignare  hanc  familiam 
tuam  brachio  tuse  defensionis  protegere,  ut  nullis 
inimicorum  antiquorum  boslium  insidiiscorpora  no- 
stra  patiaris  illudi,  sed  semper  cum  Domino  nostro 
Jesu  Ghristo  Filio  luo  maneamus  illsesi.  Amen.  Da 
huic  familifle  tuae  fidei  calorem,  continentiffirigorem, 
fraternitatis  amorem^  abstinentiae  virlutcm.  Amen. 
Et  sic  quidquid  dicto,  facto,  vel  cogitationibus  pec* 
caverunt,  pietas  ac  benignitas  clementiae  ac  miseri- 
cordiflB  tuse  resolvere  ac  indulgere  dignetur.  Amen. 
Quod  ipse  praesiare,  etc. 

Benedictio  Dominicm  in  3  Quadragesima. 

Omnipotens  Deus,  jejuniorum,  etc,  ut  in  Editis. 

p     630  Aiia.  --Omnipotens  Deus  det  vobiscopiam 

C  8U8B  Benedictionis.  et  conferat  in   vobis  pra;mium 

sempiternae  salutis.  Amen.  Sicque  quadragesimalis 

obscrvantiae  inchoata  iejunia  sibi  reddat  pTacabilia, 

ut  ab  eo  immarcescibilia  valeatis  percipere  dona  re- 

promissa.  Amen.  Goocedatque  hoc  sacrae  Trinilatis 

atque  individus  unitatis  clementia,cujus  regnum  et 

imperium  sine  fine  permanet  in  seecula  sseculorum. 

.  Amen. 

Benediclio  Dominicx  4  in  Quadragesima. 

Deas  qui  voa  ad  pnesentium,  etc.  ut  in  Editis. 

Atia  Benedictio  xnfra  hebdomadam.  —  Benedicat 
Tos  omnipotens  Deus,  et  ad  omnem  rectam  obser- 
Tantiflepienitudinem  totiushonestatisinsiituat.  Amen. 
Sit  in  Tobis  castitatis  studium,  modestia  morum, 
innocentis  Titfle  sinceritas.  fidei  integrilas,  concordiae 
charitas,  continentifle  Tirtus,  benignitas  affectus.  Ad 
te  oculos  tendant,  de  te  coelestia  sumant,  utte  Totis 
eipotant  se  claris  actibus  ornent.  Amen.  Utconse- 
D  quenter  cum  sanctis  priemia  horuin  et  multorum 
probitate  consecuti,  referamus  Deo  gratias,  et  prae- 
sentium  bonorum  largitori.  Amen.  Quod  ipse  prse- 
ttare,  etc. 

Benedictio^in  aurium  apertione.  —  Adesto,  oroni- 
potens  Deus,  huic  populo  tuo  verbis  hodie  mjrsticis 
inforroato,  ut  fiatillis  illuroinatio  roentis,  et  repara- 
tio  cordis.  Amen.  Proficiat  in  eis  illapsa  Benedictio 
tua  plenius  ad  salutem,  qui  in  hac  die  de  sacris  tuis 
cordis  et  corporis  susceperunt  inaures.  Amen.  Sis 
illis  prutector  et  Dominus  in  fietemum,  sicut  fuisti 

tas  eveneril,  et  presbyter  non  fuerii  prxaens^  diaconus 
suscipiat  pcBuilentem  ad  sanctam  communionem.  Post 
hoc  comroonitorium  subjiciuntur  Orationes  et  Psalmi 
super  poeoiteDtes  dicendi,  et  postea  cinerum  Bene- 
dictio. 

<I  De  hoc  antiquo  ritu  vide  notas  ad  iih.  Sacrament» 
col.  366et  38i. 


6ii 


8UPPLEMENTUM  AD  S.  GREGORIl  LIBRUM  SACRAMENTORUM. 


612 


Israeliticis^praemonenteMoyse,  insubsidio,  et.flgjp- 
tiis  in  exlerwiaio,  ut  noo  pVemcrentur  oneroso  ser- 
vitio.  Amen.  Etne  ulterius  ^raventur  mole  pecca- 
minum,  dignare  pirca  eos  divmum  impertiri  prfiesi- 
dium,  uttioi  famuiari  valeant  in  fleternum.  Amen. 
Quod  ipse  preestare,  etc. 

Benediciio  Dominicx  5  in  Quadragetima, 

Accendat  in  vobis,  etc,  ui  in  Ediiis. 

Benediriio  injra  hebdomadam,  —  Benedicat  vos 
omnipotens  Deus,  et  mentes  vestras  ad  boiii  actus 
inteiligentiam  benignusinstitutorerudiat,  et  prmstet 
Yobis  velle  quae  prtecepit ;  inspiret  qu<e  dili^it,  et 
tribuatquod  oportet ;  atque  omni  vos  bono  spiritua- 
lium  munerum  cum  praesentiumrerumsubministra- 
tione  iocupletet.  Amen.  Et  vos  in  (Ide  firmet,  et  in 
tentatlone  adjuvet^  in  conversatione  castiget,  in  vir- 
tute  multiplicet,  in  intirmitate  relevet,  in  anxietate 
laetificet.  Amen.  In  prosperitate  praeparet,  in  iniqui- 
tate  emendet,  in  tranquillitate  sublimet;  infundat 
gratiam.  indulgeat  oileusam,  ingerat  discipiinam. 
Amen.  Quod  ipse  praestare,  etc. 

Benediciio  in  die  sancio  Paschx, 

Benedicat  vos  omnipotens  Deus,  etc.«  ut  in  Ediiis, 

Benediciio  ferice  2. 

Deusyqui  pro  vobis  suscepit  injuriam,  etc  ,  ti^  m 
Ediits, 

Benediciio  ferire  3. 

Deus,  qui  vos  lavit  aqua  sui  lateris,  etc.,  ut  in 
Edit, 

Benedictio  feria  i. 

Dominus  Deus  noster  vos  perducat,  etc.,  ut  in 
Edii. 

63 1  Benediciio  ferioB  5. 

Omnipotentis  Dei  et  Domini  nostri  Benediclioni- 
bus,  etc,  ut  in  Ediiis. 

Benedictio  ferias  6. 

•  Benedicat  vobis  de  coeiis  omnipotens  Deas^  etc, 
ut  in  Editis. 

Benedictio  in  Sabbatoin  Atbis. 

b  Deus,  qui,  peracto  senario  numero,  die  sacro 
Sabbati  ab  omnibus  operibus  quievisli,  voiens  ut  io 
homine  condito  ubi  requiesceres  tibi  domicilium 
praeparares,  exaudi  preces  suppiicum  ad  dona  tuae 
clementiae  fideliter  occurrentium.  Amen.  Prepara 
seniius  eorum  ad  te  auscipiendum,  ut  ipsi  tibi  pro- 
prie  mcreantur  effici  templum.  Amen.  Et ita  pnesen- 
tes  famulos  in  hac  vita  prolc^as,  ut  in  aeiernam  re- 
quiem  tecam  dominator  admittas.  Amen.  Quod  ipse 
prsBstare,  etc. 

Benediciio  Dominicm  in  octava  Faschce. 

Deus,  cujus  Unigenilus,  etc,  ut  in  Edit. 
Aiia  Benedictio.  —  Ueus,  qui  per  Resurrectionem 
Unigeniti,  etc,  ui  inEdit. 

Benedictio  Dominicce  1  post  Pascha. 

Benedicat  vos  omnipotens  Deus  qui  vos  gratoita 
miseratione  creavit,  etc^  ut  in  Editts. 

Benediciio  dejejunio.  -^  Omnipotens  Deus,  devo- 
tionem,  etc  ui  m  Editis. 

Jtematia  Benediciio. -- Respice,  Domine,  snper 
hanc  familiam  tuam  subjectam  tibi,  Benedictionum 
tuarum  dona  poscentem  ;  rege  eain  de  superioribus 
tuis,  et  ubertatem  frugum  ei  largire.  Amen.  Liuera 
eam  a  diebus  malis,  et  a  perlurbatione  bellorum,  et 
da  ei  tempora  tranquiila  atque  pacifica,  ut  tecustode 
pervigili  ac  Pastore  Meterno.  et  m  pnesenti  tempore 
consistat  secura,  et  ad  seterna  gaudia  perveniat. 

'  In  Gemet.,  Benedieat  vos  Deus  de  ccelis  omnipo- 
iens^^t. 

b  In  Edit.  lib.  Sacramentorum  nuUa  assignatur 
Benedictio.  Quee  iegitur  in  God.  Gemet.  pro  hujus 
diei  gfflcio,  prorsus  im  hac  disorepat. 


A  Amen.Etf|ui  quondam  misericors  miserlus  es  lurbae 
tecum  triduo  pcrraanonti,  simili  nunc  di^itatione 
huic  miserere  plebi.  tibi  iejuniis  et  hjmnis  inniiius 
supplicanii.  Amcn.  Quodip  e  praestare^  etc 

Befiedirtio  Dominicx  2  post  Pascha. 

Deus,  qui  dignatione  misericordise,  majestate 
potenti,  ut  succurreres  homini,  terras  ccelitus  visi- 
tasti,  et  in  carne  sustinenspoenam  patibuli.ru mpens 
legem  Tartari,  ad  coelos  ab  inferis  ascendisti,pr8esta 
familioe  tuae  ita  hanc  vitam  transigere,  ut  in  illam 
perpetuam  te  ducente  possint  intrare.  Amen.  Tan- 
tum  habeant  fervorem  catholicae  fidei,  ut  sancli  ad- 
ventus  tui  sint  exspectatione  securi.  Amen.  Bt  qui- 
cunquemerueruntnic  purgari  unda  baptissimi,  prae- 
sentari  valeant  tibi  piojudici  candidati.  Amen.  Quod 
ipse  prsstare,  etc. 

Benedictio  DominicsB  iipost  Pascha. 

|.  Omnipotens  Deus^  qui  de  diversis  floribus  tuam 
^  semper  exornas  E^^clesiam^da  plebituae  ad  coelestem 
gloriam  et  immortalitatis  honorem  reoatae  dignum 
mentis  re^cnerationis  suse  ornatum.  Amen.  Gustodi 
eam  a  diri  serpentis  incursu  pietate  solita,  ut  tuo 
famulatui  semper  possit  esse  continua.  Amen.  Quo 
etin  prseseuti  saeculo  sic  te  opitulante  suam  vitam 
dirigere  et  tuam  misericordiam  valeatexorare,ntad 
seternagaudia  sine  flne  mansura,  te  Pastore  ac  dnce 
possit  feliciter  pervenire.  Amcn.  Quod  ipse  prsesta- 
re,  etc 

632  Benedictio  Dominicss  i  post  Pascha. 

Benedic,  qufesamas,DomiDe,  universain  familiam 
taam  ad  gaudia  perpetaeeresurrectionis  feliciter  evo- 
catam.  Amen.  Rectissiraamcatholicn  fidei  tramitem 
teneant,  et  in  una  Trinitatis  profvssione  consistent. 
Amen.  NuUa  eos  a  rectitudine  ecclesiastici  dogmatis 
pravae  assertionisimpietas  deviet,et  ne  sub  prselextu 
nominis  Christiani  veritatis  prsesidio  nndet,  sed  in 
C  eadem  unitatis  fide  manentes  effici  mereantur  regni 
coelestis  haeredes.  Amen.  Quod  ipse  prtpstare,  etc 

Benedictio  indie  Ascensionis. 

Benedicat  vobis  Deus,  etc..  ut  m  Editis 

Bene^iictio  Dominicge  posi  Ascensdonem  Domini. 

Benedictionum  suarum  sapervos  Dominusimbrem 
infundat.  etc.  ut  in  ExcusiSf  pro  Dominica  1  psH 
Ascens.  Dom. 

Aiia  B«ne<:^tc/io.— Deus,quiTartarafregisti  resur- 

§ens,  aperuisti  coelos  ascendens,  ut  popuii  illuc  per 
dem  ascenderent  ubi  te  apostoH  intrare  viderunt, 
respice  ascendens  coelum  propter  quos  dignatus  es 
descendere  ininfernum.  Amen.  Sit  eisquod  tc  exal- 
tasti  protectio,  quibus  fuitunicum  quod  te  humilias- 
ti  remcdium,  Amen.  Ut  in  die  judicii  non  sintsiniv- 
tri  numero,  qui  te  sedcre  ad  Patris  dexteram  confi- 
tentur  in  coelo.Amen.  Quod  ipse  proestare,  etc. 

Benediciio  in  Pentecoste. 

^      Deus,  qui  hodiema  die,  etc,  ut  in  EdUis. 

Benedictio  in  hebdomada  Penteeostes.  — Omnipo- 
tens  Deus,  qui  ouinquajgesimum  diom  foiare  reinit^ 
sionis  munere  n<|^urasti  ;quodgratia  Spiritus  sancti 
inebriati  apostoh  mente  una  locoti  sunt  ore  diverso, 
respice  hanc  ficeiesiamquamex  gentibus  congregart 
linguarum  varietate  signasii.  Amen.  Ua  consolatio^ 
nem  inter  pressuras  s^uli,  qui  nobis  flpqoalem  tibi 
ipst  consoiatorem  Spiritum  misisti.  Amen.Et  te  pro- 
pinante  sitipseuunc  plebishtijnscastodia,  qui  dedii 
discipulis  tunc  doctrinam.  Amen.  Quod  ipse  praesta- 
re,   etc. 

Benediciio  in  xu  lecUonibus,  meme  guarto. 

Benedicat  vobis  omnipotens  Deas  qui  cuncta  ex 

c  Pro  Dominicis  post  Pascha  Godez  Gemet.  exhi- 
bet  Benedictiones  omnino  diverBas  ab  istis  et  aVul* 
gafis* 

Hoc  esty  ia  M>bato  xii  lectionum. 


"^ 


613 


ALliB  BENEDICTIONES. 


6i4 


nibilo  creavit,  ut  in  libro  Sacram,  a  nobis  edifo,  pro 
Sabhato  in  wxiect.,  mensel,  In  Gemel,  eadem  assi- 
gtulur  pro  tota  kebdoniada. 

Benediciio  OctavaB  PentecQ,stes. 

Omoipotens  Trinitas,  unus  ct  Terus  Dcus,  elc,  ut 
in  Editis. 

Atia  Benedictio,  —  Domine  Jesu  Christe,  qui  dis- 
dpulis  tuis  sanctuni  dedisti  Spiritum,  Ecclesise  tu® 
catholicae  donalargire^  ut  quicunque  sunt  ex  aqua  et 
Spiritu  sancto  renati,  semper  sint  ejus  protectione 
muniti.  Amen.  Redundet  in  eis  charilas  difTusa  per 
Spiritum  sanctum,  quae  operiat  ac  superet  omnem 
multitudtriem  peccatorum.  Amen.  Et  requiescat  in 
istis  propitius,  qui  «^uondam  requievit  in  apostolis 
gloriosus.  Amen.  Quodipse  prwstare,  etc. 

Benedictio  Dominicw  i  post   octavas  Pentecostes, 


\  strata  Amon.  Auxiliotuo  momcntis  omnibus  visi- 
tentup,  ut  superalisinimicorum  viribus,  roborentur. 
Amen.  Quod  ipse  prrestare,  etc. 

Benedictio  Doutinwx  io  post  Pentecosten. 

Deus  qui  est  vita   morlalium,  salusque  peccato- 
rum,  elc,  ut  in  EUit.  Oom,  14  post  l'ent. 

Benedictio  Dominicae  ii  post  i  entecosten, 

Tribuat  vobis  Dominus  charitatis  donum»  indul* 
gentiiB  fructum,  el  vit»  aeternde  coosortium.  Amen. 
Abstergat  a  vobis  omnes  maculas  peccatorum,  nt 
eum  vigilanter  mereamiui  agnoscere,  lideiiter  co- 
lere,  et  desiderabiliter  exspeclare  Am.in.  liluminet 
^ratiam  suam  super  vos,  et  miserealur  vestri,  sicut 
lilummavit  Moysen  et  tilios  Israei,  ia  columna  ignis 
et  nubis.  Donet  vobis  gratis  perpetuie  donum,  et 
..     n      .  conferatgaudium  angelorum.  Amen.  Quod  ipsepr»- 

Benedic,  Donime,  istam  omnem   familiam,  quAB      stare,  etc. 
gratiam  Beoedictionis  tuffi  desiderat  invenire;  pro-  _  ^«»^  d.-.^^-^#-     n      •   •        la       «    n     ^ 
priam  manum  e  ccelis  emitte,  et  capita  singulof-um  B  634  Benedictto  Domtntex    \i  post  Pentecosten- 


coDtinge.  Amen*  Descendat  super  hos  omnes  gratia 
Benedictionis  tuae.  sicut  633  descendit  ros  super 
faciem  terrae.  Amen.  Ma  lus  tu;e  sentiant  tactum, 
Spintus  sancti  percipiantgaudium,  ut  benedicti  per- 
maneantinaeternum.  Amen.Quodipse  prsestare,etc. 

Benediciio  Domintcas  i  post  Pentecosten. 

PropiliHar Dominus  cunctis iniquitatibus   vestris, 
ctc. ,  ut  in  Edit.  Dominicx  3  post.  Pentec, 

Benedictio  Dominicae  3  post  Pentecosien, 

Benedicat  vobis  Dominus  noster  ons  alioquio,  etc, 
ut  in  Dominica  4  poti  Peniec. 

Benedictio  DominicaB  4  post  Pentecosten. 

Emundet  Dominus  conscientias  vostras»    etc,   ut 
m  Domtnica  5  post  Pentec. 

Benedictio  Dominirae^post  Pentecosten. 


Agnoscatin  vobis  Dominus  proprium   signum  el  G  ^  ^^'^'  ^^  ^*'  Pentec. 


Gratiae  suaedono  vos  Dominus  locupletet,  et  coe- 
lesti  Benedictione  custodiat,  etc^  tu  in  Edii,  Itb.  Sa^ 
crament.,  ubt  tamen,  consf.nl lente  Cod.  Gemet.^  /e- 
gitur  :  gratia  sua  vos  Domious  locupielet. 

Benedictio  Dominicae  i3  post  Pentecosten. 

Benedicat  vobis  Domiuus,  coelorum  rector  et 
conditor,  et  del  vobis  tranquillitatem  temporum, 
salubritatem corporum,  saiutemque  animarum.  A- 
men.  Tribuatqut^  vobis  frugalitalis  gaudium,  fieterni- 
tatis  pnemiuiu,  lumen  clai*issimum  seinpiternum. 
Amen.  Et  concedat  vobis  suue  pielatis  auxilium  ut 
cum  cogilatione  mens  videat,  hngua  voce  proferat, 
actio  facti  non  defendat.  Amen.  Quod  ipse  prae- 
stare,  ete. 

Benedicdo  Dominicae  ikpost  Pentecosten. 

Benedictio  vos  Dominicomitetur,  etc,  ut  in  Edir 


ttiae  Tobis  misericordise  conferat  donum.  Amen. 
Bella  comprimat,  famem  auferat,  panem  tribuat  ini- 
mici  insidias  longe^repellat.  Amen.  Moerentium  ge- 
mitus  videat  ;  vocem  vestri  doloris  exaudiat,  et  Ta- 
crymas  ab  omne  facie  tergat.  Amen.  iEternam  vobis 
dilectionem  indulgeat,  etperfectam  charitatem  con- 
cedat.  Amen.  Quod  ipse  prflestare,  etc 

Benedictio  Dominirae  6p  tst  Pentecosten. 

Amoveat  vobis    Dominus  totius  maculas  simul- 
latis,  etc,  vtin  Dom.  7  post  Pentec, 

Benedictio  Dominicae  7  post  Pentecosten. 

Beoedicat  vos  omnipotens  Deus,  et  per  atuindan- 
tiaoi   misericordi»  suae  cor   vestrum    corroboret. 
Amen,  Mentera  sanctificet,  vitam   amplificet,  casti- 
moniam  docoret,  alque  sensus  vestros  inbonis  ope 
ribus  semper  fledificet;  prospera  tribuat,  pacem  con- 

cedat,  salutemconferai  quielem  nutriat,  charitatem  ^  ^n^Vardrspersura^^^^ 
unial,  et  ab  omnibus  diabolicis  et  humanis  msidus  *^  ^.,,.,Vn,^J^  .jko    «i»j«nf«m  nntA    nmnpsi 


Benedictio  Djminicae  i5  post  Pentecosten. 

Benedic,  Domine,  hanc  plebem  tuam,  atque  hos 
omoes  concordes,  quietos,  paciOcos,  et  sospites 
serva.  Amen.  Tribue  eis  ut  secteniur  non  interitum 
sed  vitam,  non  carnem  sed  spiritum,  non  tempora- 
lia,  sed  aeterna.  Amen.  Ut  operibus  suis  non  solum 
absoluti,  verum  etiam  juslincati^  digni  sint  vitam 
et  gloriam  promereri.  Amen.  Quod  ipse  praesta- 
re,  etc. 

Benediciio  Dominicae  iO  post  Pentecosten. 

Omnipotens  Deus  pcccatorum  vestrorum  maculas 
purget,  etc,  ut  in  Edii.  Dom.  i7  post  Pentec. 

Benediciio  Dominicae  17  post  Pentecosten. 


saa  semper  vos  protectione  et  virtute  defendat. 
Amen^  Et  ita  devotionem  vestram  placatus  semper 
soscipiat,  ut  qoseque  ab  eo  postulaveritis  clementer 
concedat.  Aoferat  mala  omnia  (juae  gessistis,  ettri- 
buatgratiam  qoam  semper  rogatis.  Amen .  Quod  ipse 
prsatare,  etc 

Bcnediciio  Dominicas  B  post  Pentecosten. 

Suntificet  vos  Domiai  gratia,  etc,  ui  in  Edit, 
Dom.  9  post  Pentec. 

Benedictio  Dominicae  9  post  Peniecosten . 

Popnii  tui  DominCy  postulationes  eiaudi.  et  in 
calamitatibus  constitutis  velociter  subveni.  Amen. 
De  soa  fac  lit>eratione  gaudere,  quos  cernis  sub 
pondere  nimium  laborare.  Exultent  et  Isetentur  in 
te,  dum  se  vidcrint  salvari  per  te.  Amen.  Mitte  eis, 
Domine,  defensionis  tuae  semper  arma  invictricia 
\[orie  Ticbida],  q^na  faeiftnt  iiaiTersa  beila  pro^ 


Benedic,  Domine,  populum  tuum,  et  devotom  re- 
spice,  humilitatem  vide,  gemitus  suscipe,  dolentes 
paterna  pietate  jube  consoiari.   Amen.  Prostratum 

conserva, 
esurientem  ciba.  sitientem  pota,  omnesque  simul 
coelestibus  donis  irriga.  Dele  ia  eis  omnem  peccati 
maculam^  ut,  te  gubernante,  ad  ^loriam  perveniant 
sempiternam.  Amen.  iiumiliata  tibi  omnium  capita 
dcxterse  tusB  Benedictione  sanctitica,  ac  benedicendo 
peccata  relaxa.  Sanctique  Spiritus  elTunde  chari- 
smata.  Ut  sine  ulla  offensione  Alajestatis  tusd  prae- 
cepta  adimpleant,  et  ad  vilam  ieteroam,  le  auxi- 
liante,  perveuianl.  Amen.  Quod  ipsc  pr^stare,  etc. 

Benediciio  Sabbati  in   xii  lecliombus,  mense  7  ei 

ferui  4. 

Deus,  fons  indulgentife,  suscipiat  propitius  litatiO' 
nem  abstiueuti»  vestr<e  Amen  Impieatcorda  vestra 
suorum  delectatiooibus  hostiarum,etdet  vobis  posse 
suis  parere  prteceptis.  Amen.  Ut  quod  non  potestis 
carnali  ex  iuflrmitate  perficere,  ipsius  gralise  uber' 
tate  mereamini  adimpiere.  Amen.  Quod  ipse  prs^ 
•tarei  eto* 


SUPPLEMENTUM  AD  S.  GRE(JORII  LlBRlM  SAGRAMEMTORUM. 


615 

Benedictio  Dominicx  18  po$t  Pentecosten. 

Benedicatvos  Pater  Domininostri  Jesu  Chrisli,  et 
respectu  misericordiaB  coelestis  protej^at  vos  sub 
umbra  firtutis.  Amen.  Detque  vol)is  animarum  com- 
punctionem,  immaculatam  fidem,  conscienticB  puri- 
talem.  Amen.  Sensus  veslros  dirigat,  corda  compun- 
gal,  in  prosperis  assistat,  in  adversis  manum  porri- 
gat,  in  laboribus  solatium  ferat.  Amen.  Virtutum 
suoruni  merita  muitipiicel,  recta  consilia  advocet. 
terrenarum  rerum  a  vobis  pondera  auferat.  Anaen. 
Repleat  corda  vestra  spiritualibus  donis,  et  abun- 
dare  faciatsemper  perfectae  grati»  incremenlis. 
Amen.  Quod  ipse  pr«8tare,  etc. 

Renedictio  DominicxidpostPentecosten. 

Deusinvisibiiis,  inaBstimabilis,  infinite,  perennis, 

immense,  auctor  noster,  redemptor  noster,  et  prin- 

-cipii  in  natura  alienus  et  termini,  tu  celebrem   po- 


616 


A  et  conservet  in  vobis  gratiam  quam  profudit.  Amen. 
Mentem  regat,  vias  dirigat,  cogitaliones  sanctas 
instruat,  actus  prcebeat  [rorte  probeat],  opera  con- 
firmet,  pr«Bterila  indulgeat.  praesenlia  emendet, 
fulura  moderetur.  Amen.  Sit  manus  Domini  auxi» 
lialrix  vestri,  et  bracbium  sanctum  illius  opituletur^ 
vobis  ;  fiat  misericordia  ejus  super  vos,  et  pietas 
illius  subsequatur  vobis.  Amen.  Quod  ipse  prfle- 
stare,  etc. 

Benediciio  Dominicte  S5  pott  Pmtecotten, 

Benedicat  vos  et  sanctificet  Dominus  ex  Sion,  qui 
fecitccelum  et  terram  in  sapientia,  sua  Benedicliooe 
SBterna,  qua  benedixit  omnes  sanctos  patres  et  pa- 
triarchas  nostros  Abraham,  isaac  etJacob.  Amen. 
Multiplicet  in  vobis  gratiam  spiritualem,  sicut  multi- 
pHcavit  semen  eorum  tanquam  stellas  coeli  et  velul 
arenam  quaeestin  littore  maris.  Amen.  Ipsevospro- 


ciflu  10  natura  alieDus  et  lermiiu,  ^"  «  e«»«;'°  .P?;     tegat  auTae  defendat  omnibus  diebn»  vitas  vestraj,  et 
puli  hojus  conventum   tanquam   proprii   «"«"'"«  „  p^rducatin  regnumglori»  su».  Amen.  Quod  ipse 
pignus  Ulustra.  Amen.  635  Re«e  seosus  canos  ti-  B  P;;""^"'  '"J"»        » 
Suarum,   sollicitudines  virginum,  toU  nuptiarum.      pr«siare,  evc. 


desideriapupillorum,  necessittes  puerorum,  lapsus 
infantium  parvulorum.  Amen.  Quoniam  tu  es  bono- 
rum  sensuum  requies,  felicium  juvenum  custos,san- 
ctarum  virginum  sponsus,  fidehum  viduarum  defen- 
sor,  honestorum  conjugum  fides,  pupillorum  labo- 
rantium  pater,  puerorum  proficientium  doclor,  m- 
fantium  et  susceptor  pariteretnutritor.  Amen.  In  te 
senectasetas  initiet,adulta  corroboret,  longaeva  con- 
summet.  Per  te  gaudeat  inteffritas  non  corrumpi  ; 
pertesciat  castilas  reparari^  ndes  pura  non  destrui, 
vita  displicens  emendari,  loisericordia  fieri,  conti- 
nentia  servari,  innocentia  non  evinci.  Amen.  Quod 
'  ipse  prssstare,  etc. 

Benedictio  Dominicss  20  post  Pentecosten . 

Benedicat  vos  Trinitatis  divinaB  Majestas,  et  una 
deitas,  Fater  et  Filius  et  Spiriius  sanctus  ;  talesque 


6S6  Benedictio  Dominicx  26  post  Pentecosten. 

Populi  tui,  Deus  institutor  et  rector,  peccata 
quibus  impugnatur  expelle.  Custodi  illum  perpelua 
tuitione.  atque  ab  omni  adversitate  defende.  Amen. 
Visitaeum  interventusanctorom  omnium.sicutMoy- 
sen  in  rubo,  Josue  inagro,  Samuelem  in  templo, 
atque  illa  cumsapientia  perfunde,  auam  beatus  Da- 
vid  rex  in  Psalterio,  Salomon  in  filio,  te  largiente 
percepit  a  coelo.  Amen.  Et  ita  postremo  palema 
pietate  conserva,  ut  auaeque  prava  sunt  respuens, 
sancta  conversatione  firmetur,  et  a  peccatis  liber, 
nullis  adversiUtibus  atteratar.  Amen.  Quod  ipte 
praestare,  etc. 

Benediclio  Dominicm  27  post  Pentecosten. 

Benedicat  vos  Deus  Pater,  qui  Ln  principio  concta 
creavitex  nihiio.  Amen.  Benedica.t  vos  Dci  Fihus, 


deitas,  i^aier  ei  ruius  ei  opuuus  oauuiua  ,  tai<^ov,»v  creavitex  niaiio.  Amen.  Deaenic«.i  vos  i/ci  ruiu«, 
"inveniat  dies  examinationis,  quales  emisit  fons  rc;  C  qui  a  superna  sede  desccndit  humillimus.  Amen. 
Kenerationis.  Amen.  Benedicat  vos  Dominus,   qui      genedicat  vos  Spiritus  sanctus  qui  in  similitadine 


^^. ^  .^^  Spiritus  sanctus   qui 

columbse  Jordanis  in  flumine  requievit  in  Chrislo, 
ipseque  in  Trinitate  sanctificet,  quem  omncs  gen- 
tes  ventorum  exspectant.  Amen.  Quod  ipse  pr«- 
stare^  etc. 

Benedictio  Dominicx  28  post  Pentecosten. 

Quaesumus,  Domine,  super  populum  tuum  bene- 
dictio  copiosa  descendat.  Amen.  Indulgentia  veniat, 
consolatio  tribuatur.  Amen.  Pides  sancta  succrescat, 
redemptio  sempiterna  firmetur.  Amen.  Quod  ipsc 
praestare,  etc. 

Befiedictio  Dominicm  5  ante  Natalem  Dominl 

Goncedat  vobis  Dominus  prffimium  sincerissim» 
charitatis,  etc. ,««( in  E'/if  15. 

Benedictio  Dominicse  4  post  Natatem  Domini. 

r»c  w»  «u«.  wMoij^ — .-  :T;T,«i;TiJrint    TiidJpAri '         Omnlpotens  Deus,  cujus  Unigeniti  adventum,  cU. 
etcum  misencordia,   si  se  cusloaienni,  juaican.  n  ...  ,„  «^^. 
Tribueeisin  fide  credulitatem,  in  labore  vjrtutem,  "  «*^^»  ^^^^^^^ 

visita  plebem  tuam  in  pace.  Emitte  Spiritum  tuum 
de  alto,  et  irriga  terram,  et  germinet  spintualem 
fructum.  Amen.  Sanctifica  plebem  tuam,  Uomine, 
qui  datuf  es  nobis  ex  Virgine,  et  benedic  haerediui- 


auctor  est  omnium,  et  conditor  sempitcrnuB.  Corpus 
Tcstrum  scrvet  immaculatum,  et  animas  vestras 
misericorditer  tueatur  Amen,  Sicque  vos  ab  omni 
criminc  peccatorum  rcddat  innoxios,  ut  in  yobis 
maneat  Spiritus  sanctus,  et  sccuri  praBstolemini  ad- 
ventum  ejas.  Amen.  llle  vobis  benedicat  de  coelis 
qui  vos  sacrosancto  sanguine  redimere  dignatus  est 
in  terris.  Amen.  Benedictio  Dei  Patris,  etc. 
Benedietio  Dominicx  21  post  Pentecosten. 

Dominc  Jesu  Christe,  Pastor  bone.  aui  animam 
tuam  pro  ovibus  posuisti,  san^uinis  tui  defende  com- 
mercium,  gregem  tuum  propitius  visitare  dignare, 
csurientem  pasce,  sitientem  pota,  quod  perierat  re- 
quire,  quod  errat  converte,  contritum  colliga,  in- 
validum  confirma,  validumque  conserva.  Amen. 
Fac  eos  ante  conspectum  tuuin  cum  justiUa  vivere, 

^     .     • :^ Ai^       fi!     a^    ^itol/\/li«arint.     iiifiiAAri. 


in  affectu  dcvotionem.  in  actu  prospentatem.  m 
victu  abundantiam,  in  pacc  iaetiUam,  in  conversa- 
tione  graUam  in  luctaUonc  victoriam.  Amcn.  Utin 
beneplacito  conspcctui  tuo  tramite  gradicnles.  et 
prtDsens  tempus  cum  felicitatc  pcrcurrant,  et  ven- 
tarum  cum  hilaritate  suscipiant.  Amen.  Quod  ipse 
prsestarc,  etc. 

Benedictio  Dominicse  22  post  Pentecosten. 
Benediclionis  Domini  vos  graUa   semper  prote- 
gat,  cte.,  ut  in  Edit.  Dominica  23  post  Pentec. 

Benedictio  Dominicm  23  f)Ost  Pentecosten. 
Omnipotens  Dominus  adaperiat  vos  vestrum   in 
lege  sua,  etc„  ut  in  Edit.  Domi.  24  post  Pentec, 
in  Gemet.  est  pro  Dom.  23. 

Benedictio  Dominicm  24  post  Penteiosten, 

Afpiciat  et  bcncdicat  vos  Dominus,  ex  omni  partc 
^todiat  rcx  eeternus,  et  dct  vobis  angcium  iacis. 


tcm  tuamin  pace.  Amen.  i^raeata  cis  semper  lem- 
pora  salutis,  quteante  tuum  adventum  pr«dixit  san- 
tus  prophela  Joannes,  ut  hic  fidcliter  acapiani 
ct  in  futuro  cum  sancUs  et  elccUs  tuis  vitam  ei 
reicnum  consequantur  «ternum.  Amen.  Quod  ipsc 
praestare,  etc.  ,  . 

Benedictio  DominicmSante  Natalem  Domint. 

Deus,  cujus  adyentus  IncarnaUonis,  etc,  ut  m 

Atia  Benedictio.  —  Dominus  Jcsus  Christus.  qu| 
sacraUssimo  adventu  suo  subfcnire  <1»|»*^"^T.' 
mundo,  animas  vcstras  corporaquc  purmceia ae» 
cU).  Amcn.  Dct  vobis  legU  su»  ?^9^.J^^^ 
Spirittti  sancU  tpiwrehendcre,  ut  posiiUa  tdTcnma^ 


«17 


ALIifi  BENEDIGTIONES. 


618 


1 


ejos  inierriti  pnBstolari.  Amen.Sicque  vos  ab  omni 
reatu  iromnnes  efficiat,  ut  cum  ad?enerit.   non  in 
terrore  discutiat,  sed  in  gloria  remunerandos  assu- 
mat.  Amen.  Quod  ipse  praestare,  etc. 

Benedietio  Dominicm  2  ante  Naialem  Domini, 

Omnipotens  Deus  vos  placito  vultu  respiciat,  elc. 
uiin  Editis. 

Alia  Benedictio,  —  Excita,  Domine^  potentiam 
toaia,  et  veni  ad  salvationem  populi  tui^  quem  ac- 
qnisistisanguine  tuo,  ne  io  ejus  perditione  savus 
nie  exsultet  humani  generis  inimicus,  quem  adven- 
tos  tui  potentia  dudumliberasti  pergratiam.  Amen. 
Slt  fortttudo  dexterie  tu»,  ad  protectionem  hujus 
familise  tuse,  per  quamdignatus  es  hoc  tempore  car- 
nem  induere  virginalem.  Amen.  Etdum  infirmita- 
tem  nostram  tua  eiementia  non  ignorat,  ita  omnem 
hanc  Eoclesiam  tuam  637  ^^®  divinitatis  cl^^peo 
prote^e,  ut  de  suaevi  illius  antiqui  hostis  tentatione 
nos  liberes,  et  ffentium  feritatem  ita  mitiges,  ut 
nihil  eorum  jacuTa  tuorum  possint  generare  dispen- 
dia.  Amen.  Sed  tu,  Fastor  bone,  qui  temetipsum 
nostri  causa  dedisti  pro  prelio,  ila  sanguinis  tui  de- 
fende  commercium,  ut  et  hictesemper  seiitiant  pree- 
▼iuni,  et  in  eelerna  beatitudine  tc  remuneranteme- 
reantur  accipere  praemium.  Amen.Tu  ergo  eos,  omni- 
polens  DommeJesuChriste,Benedictionum  roreper- 
fundeyUtetinpr«senti  vita(>ositi,de  omnibusinimicis 
te  habeant  ereptorem,  ethicetin  aeternum  semper 
sentiantprotectorem.  Amen.  Quodipsepraestare,  etc. 

Benedietio  Dominiex  i  ante  Natakm  Domini. 

Deus  qui  vos  etpriorisadventus,  eic„nt  in  Editis. 

Atia  Benedietio.  —  Deus,  qui  per  tuum  angelum 
nuntiasti  Christum  venturum  in  ssculo,  jprsesta, 
quaesamus,  ut  nunc  venienti  occurrere  popufus  me- 
reatur  cum^audio.  Amen.  Dirigat  vestra  cordaper 
tempora  qui  dixit  Lux  fiat,  ante  ssecula.  Amen.  Tri- 
buatque  ille  vobisveniampeccatorum,  qui  pro  salute 
humana  fudit  in  cruce  sangninem  proprium.  Amen. 
Qle  vos  benedicat  de  ccelis  qui  per  crucem  passionis 
sute  nos  redimere  venit  in  terris.  Amen.  Benedictio 
Dei  Patris. 

YUiKal.Febr,   Conversiosancti  Pauli. 

Deus,  quigratia  sua  Paulum,  etc,  uttn  Editis. 
Benedietio  in  Purificatione  sanctm  Marix. 

Omnipotens  Deus  qui,  elc,,ul  in  Editis, 
•Benedictio  in  Natalisanctse  Agathx, 

Sanctifica,  Domine,  Ecciesiam  tuam,  ^ui  beatam 
Agathen  virginem  et  martjrem  acquisisti  fide,  lH)no- 
rasti  padore,gIorificasticertamine.  Amen.Repleatur 
hic  populus  iliospiritu  qui  martyri  tuae  adfuit  Aga- 
thfi,  cam  eam  iffnis  torreret,  etcumungularaderet, 
comaculeus  infligeret  cum  mamillam  torqueret. 
Amen.  Ut  dum  se  sibi  pro  tuo  amore  abnegat,  tua 
coDocet  in  dextera,  cujus  estelectione  vocatain  glo- 
fiam.  Amen.  Quod  ipse  preestare,  etc. 
b  Benedielio  in  Cathedra saneti  PetriwwKal.  Martii. 

Deus  qui  beatum  Patrum  apostolum  tuum  ita  red- 
didisti  preecipuum,  ut  sortiretur  inter  ipsosfidei 
prtncipes  principatum,etacceptapotestate  concessus 
in  S8ecalo,coeli  fieret  janitor,  inquosvultintromittat 
dvesin  regno,  respice  plebem  tuam  pietate  solita, 
qni  sacro  sancto  apostologressum  firmasti  per  lubri- 
ca,etculpasab]uistiperlamenta.Amen.Optineatapud 
te  pro  corrigendis  delicti8,qui  claudo  fuit  medela  pro 
dirigendis  vestigiis.  Amen.  Et  ipso  interveniente  et 
remunerante,i]lacgrex  sibi  commissus  introducatur 
venia,  quo  pastoridemquejanitor  tecum  reraunera- 
tusexsultat  in  gloria.Amcn.  Quodipsepraestare,  etc. 

"  Exstat  in  Codice  Gemet.,  ubi  immediate  subjici- 
tur  benedictio  in  natali  sancti  Vedasti. 

b  Habetur  in  eodem  Gemet.  Cod. 

c  Eadcm  66t  que  in  Godice  Gemet.  assignaturpro 
(esto  sancti  Veossti,  mutato  tantum  sancti  ooimne. 

t^ATnoL,  LXXYIII. 


A  Benedietio  in  natali  sancti  Matthise  apostoli  n  Kal, 

Martii. 

Deus,  qui  vos  in  apostolicis  consistere  fun* 
damentis.^  ut  inEditis.  Abest  a  Gemet. 

Benedictio  in  Inventione  sanctdB  crucis, 

Benedicat  vos  omnipotens  Deus,  qui  per  unifeniti. 
etc,  tit  in  Editis. 

Benedictio  in  nativitate  saneti  Medardi, 

Deus  c  fundator  fidei,  indultor  sacerdotii^  congre- 
gaUo  plebis,  638  sanctificatio  confessoris^quibea- 
tum  Medardum  adhocarmasti  virtuteuttibimilitaret 
in  fide,  concede  huic  familiaeprose  hunc  intercesso- 
rem  quem  dedisti  ponUficem.  Amen.  Sit  apud  te 
nunc  pro  nobis  assiauus  intercessor,  qui  contra  hse- 
reUcos  pro  te  exsUUt  tuncassertor.  Amen.  Ut  te  re- 
tribuente  populo  crescat  innumero,  quod  sacerdos 
sudavitin  fide.  Amen.  Quod  ipse  praestare,  etc. 

B     ^  Benediciio  in  viyilia  sancli  Joannis  Baptistm. 

Deus,  qui  beatum  Joannem  Baptistam  magnum 
nuntiasi  per  angeluu),  maximum  oeclerasU  jper  Ver- 
bum^  quiclaususin  uteroreddiditobsequiumDomioo^ 
matrem  replevit  gaudio,  patrislinguamsolvit  a  vin- 
culo,  cerne  placato  vultu  irequeutantem  hodie  popu- 
lum  ad  tanti  preeconis  occursum.  Amen.  Ascendat 
vox  illius  ad  aures  Altissimi^  qui  materois  visceribus 
ante  mundi  Dominum  novit  confiteri  quam  nasci. 
Amen.  Ut  eo  intercedente  purgetur  haec  plebs  a  cri- 
mine,  cujus  auctorem  lavacri  sacradextera  Unxit  in 
fonte.  Amen.  Quod  ipse  preestare,  etc. 

Benedictio  in  natali  apostotorum  Petri  et  PauU, 

Benedicat  vos^  etc. ,  ut  tn  Edit. 

Item  alia  Benedictio.—  Deus,  qui  in  membrisEc- 
clesiee  velut  geminatum  lumen^  quo  caveantur  tene- 
br»,  feciiU  Petri  lacrjmas,  Pauli  litteras  coruscare^ 
concede  hui^  familiaetueefelicia  dona  suis  indefessis 
C  peUUonibus  obtioere.  Amen.  Atque  eam  desupernis 
sedibus  placatus  inspice,  qui  coelos  fecisti  aperire 
Petro  in  clave,  Pctro  in  do^matc.  Amen.  Ut  prse- 
viantibus  ducibus  illuc  grex  possit  accedere,  quo 
pervenerint  ipsi  pariter^  tam  ille  pastor  per  suspen- 
dium,  quam  iste  doctor  per  gladium.  Amen.  Quod 
ipse  prflBstare,  etc. 

Benedictio  in  natali  Laurentii  Martjfris, 

o  Corroboragregemtuum,  turris  forUtudunis,  qui 
beatum  Laurcntium  prius  omasti  pectore,  post  ser^ 
mone^antedecorasU  [)rogessione(iuam  funere.Amen. 
Infunde  circumstanUbus  credulitatis  spiritum,  qui 
confidenti  aderas,ne  facerent  plag89  trepidnm.  poena 
fessum,  flamma  devictum  Amen.  Ut  ipso  interve- 
niente,  ac  te  remunerante,  illaluce  plebsradiet,  qua 
levita  fulsit  incarcere,  illa  fidemicetqua  coelis  victor 
martyrintravithodiernadie.  Amen.Quod  ipse  prae- 
stare^  etc. 

D  Benedictio  in  Assumptione  sanctm  Mari», 

Deus.qui  beatse  Mariae  virginis  partu  genushuma- 
num  dignatus  est  redimere,  etc,  ut  inlib.  Sacr, 

Benedictio  innatali  saneti  BartholomaBi. 

'  Deus,  gui  Ecclesiam  tuam  in  apostolicis  tribuisU 
consistere  rundamenUs,qo8esumos  utbeatusBartho- 
lomaeus  pro  nobis  imploret  apostolus,  ut  a  nostris 
reatibus  absoluU,  acunctis  eUam  periculis  exuamur. 
Amen.  Infunde  sensibus  nostris  apostolica  reUnere 
dogmata,  quibus  te  contemplemur  mente  serena. 
Amen.  Concede  propitius  circumstanti  plebi  ut  in 
ilio  tremendo  discussionis  temporeeorumdefensetur 

*  Le^itur  in  Codice  Gemet. 
e  Alia  in  Codice  Gemet.  assignatur,  scOicet :  San- 
etm  Trinitatis  super  vos  Benedmio  descendat,  etc. 
f  Fxstat  in  Godice  Gemet. 


90 


SUt>t>LEHENTtJH  AI)  8.  ORtOMlII  LlBRUM  SAGRAMENtORtjM 


619 

priBsldio  quonim  est  edocU  praoepto.  Amea.Quod  A 
ipse  prsBstare,  etc. 

Bmedietio  in  Deeollattom  MnciiJwtnnU  BapHstee. 

Deo8,({ui  nos  beatiJoannis  Baptist»  concedit,  etc, 

utinEdtt,  ,       ,  u-     * 

h$m  alia.  —  Reje,  Domiae,  corda  plebui  tuae 
per  arma  justiticB,  vitae  attentae  diligeni,  fugiat  la- 
scivia  [Foi'te  ©tern»  diligens,  fugiat  lasciviamj  car- 
nisiniquae.  Amen.  639  Ablue  culpas  ejus  obtentu 
BaptiBtae  toi,  qoi  pro  te  interemptusin  erga8tulo,te- 
com  exsoltat  in  regno.  Amen.  Sitque  apod  te  inter- 
cessor  pro  popolo,  qoem  exmquasti  EliffimeriUs, 
qoem  prficfecisti  inter  cunctos  sobolis  monditialis. 
Amen.  Inspice  pius  arbiter  ad  desideria  plebi«  vultu 
potiusremfssonsqoam  jodicis.  Amen.  Eii^at  ate 
munera  indulgenlicB,qui  devote  populispoemtentiam 
pradicavit,  ut  illo  postnlante,  et  te  imperliente,  cob- 
lestis  aul»  palatia  mereantorintroire.  Amen.  Quod 
ipse  prmtare,  etc.  B 

BeneHetio  in  natali  $anctse  Mariee. 

Deu«,  •  qui,  cum  te  non  caoiant  ccbU,  dignatus  es 
in  templo  uteri  virginalis  includi,  ut  mater  integra 
haberct  et  ftpoctum  de  Spiritu,  et  incorruptionem  de 
partu,  da  huic  plebi  atigeium  costodem,  qui  fiiium 
Mariae  flde  concipiente  prijpdixit,  Amen.  Sanctiflcet 
gregem  tuum  illa  Benedictio  quaesinesemine  homa- 
no  Redemptorem  virginis  formavit  in  olcro.  Amen. 
Ut  te  protegente  exuflet  Ecclesia  de  congregato  po- 
pulo,  sicut  Maria  meruit  gloriam  de  fructu  sacrato. 
Amen.  Et  qui  hac  die  nativitatem  sacratissim»  vir- 
ginistoce  genitricis  Mari»  celebramos  devoti,qoam 
soper  choros  virginum  paradisi  sedibus  collocasli, 
eju8demno8  8uffragiis,pQ8t  abjectam  carnis  sarci- 
nam,  ad  aBterna  jubeas  regna  perduci.  Amen.  Quod 
ipse  prsstare,  etc. 

Benodietio  inExaltatione  ianctxeruds. 

k  Deus,  qui  redemisti  genus  humanum  per  beatn  C 
crucispatibulum,  ut  auodprius  erat  scelestis  ad  poe- 
nam,  sit  conversis  reaemptisad  vitam  concedeplebi 
tu»  ejus  salvari  pr«sidio,  cujus  est  armata  vexillo 
Amen.  Sit  et  crux  fldei  fundamentum,  spei  suffra- 
gium,  in  adversis  defensio,inpro8perisjuyamentum. 
Amen.  Perseveretque  in  hoste  victoria,  in  civitate 
concordia,  In  campo  cuttodia,  in  domo  fultura,  ut 
gregem  in  futuro  conservet  incolumem,  qu®  nobis 
Agno  vincente  versa  est  in  salutem.  Amen.   Quod 

ipse  prBBStare,  etc.  .     , 

Benediaio  in  natali  sanctorum  Cornelti  et  Cyprtant. 
fixaudi,  Domine,  preces  supplicum,  remuneratio 
gentium,  recuperatiocoDfitentium.  Amen.  Sint  buic 
lamiliffi  tuaedonasalutisacquirere^tueeMajestati  vola 
vocis  offerre.  Amen.  Ut  inlercessione  bealorura  Cor- 
nelii  et  Cypriani  martyrum  illuc  pl«tbs  occurrat  de- 
vota  per  veniam,  quo  lidem  martyres  meruerunt  ac- 
cedere  pertormenta,Amen.  Quodipsepreestare,  etc. 

Benedictio  in  dedicattone  hasilicx   sancti  Michaelis .  ^ 

Deus,  qui  ad  salutem  vestram  angelorum  suorum 
Uti  ministerio,  etc,  ut  in  Editis. 

Alia  Benedictio.  —  Adesto  pleW  tuae,  inlsericors 
Deui,  adhodiernam  solemnitatem  devotissime  con- 
floenti ;  et  ut  gratiaetuae  beneficia  potiora  percipiat, 
beali  Michaalis  archangeli,  cujus  solemnia  celebran- 
tur,  fac  supplicem  deprecatiooibussublevari.  Amen. 
Abomnieos  iabe  peccatorum  defensa,  et  ad  tua 
CBteraa  deduc  promissa.  Amen.  Amove  ab  eis  pesti- 
fera  serpentis  blaodimenta,  et  insere  semper  cordi* 
bot  eorom  prsBcepti  tui  salubria  mandata.  Amen. 
Actos  eorum  in  tua  dirige  voluntate,  quo  possint,  te 

*  Assigoatur  qu6que  Benedictio  pro  hac  solemni- 
tate  in  Pontiacali  Gemet.,8edalia,  qu»  eio  incipit: 
Omnipotens  Deus,qui  per  Incamatum  Verbum  uni^e- 
wtlum,  etc  Additur  et  altera  :  Omnipotens  Deus,  sua 
pQS  diffne$ur  protectione  bened. 


Ut 


auxiliante,  attingere  prsemia  seteraa  vit».  Amea, 
Postremo  tu  sis  eis  lux,  tu  salus,  tu  piiM  semper  ia 
omni  adrersitate  protector  esse  dignare  ;  et  ad  h»c 
omnia  impetranda  beatus  Michael  archangeioS)  cujos 
freqoentaaiossoIemnia,tibi,Domine,precatoracoeaat 
insflecula.  Amen.  Quod  ipse  praestare  dignetur,  etc. 

640  Benedtctio  in  natali  sanctorum  Remigii,    Ger- 
mant,  Vedasti  et  Bavonis, 

<^  Deus,  qui  beatos  confessores  tuos  Remigium, 
GermaQum,Vedastum  atque  Bavonem  cIurincastisiQ 
merito,  utmulta  per  miracula  vivantin  gloria,  an- 
nue  propitiua  circumstaati  familias,  u^sentiatua  be* 
neficia,  quas  colit  hodie  sanctorum  pontificum  festa. 
Amen.lnflueSpiritumsanctum  pectoribus  supplicum, 
quos  felicium  exemplis  edoces,  quos  coniessorum 
prwsidiis  muneraris;ut  qui  in  beatorum  confessorum 
tuorum  virtutibus  poUes,  potestate  prfiBceilis,  omoi- 
bus  hostibu8  prostratis  populumtuum  ab  incursu  Sa- 
tanap  salvarc  digneris.  Amen.fiteorum  intercessioDe 
hsec  plebs  consequatur  veniam,  qui  te  remuneraote 
pervenerunt  ad  gloriam  sempiternam.  Amen,  Quod 
ipse  prsestare,  etc» 

Benedictio  in  nativitate  omnium  sanetorum, 

Sanctorum  oronium  suorum  meritis,  etc,  ut  in 
Edit.Abest  aGemet.j  ubi  tres  hac  die  Benedietmes 
prorsus  diversae  ab  Excusis,  et  a  sequenti  Codice 
Tlieod.  assignantur. 

Alia  Benedictio.  —  Respice,  quassumus,  Domine, 
de  altithrono  magnitutinis  tuae,  qui  vulnere  proprio 
passionis  congregasti  ficclesiam  deredcmptis.Amcn. 
Protege  eam  sub  tui  nominis  gubernaculo,  utpossis 
beatffi  vitae  meritis  acquirere  popuIum.Amen.  Diia- 
tetur  cruce  tua,  ut  coram  te  pulcherrima  niteat  ac 
preeclara.  Amen.  Et  quaa  de  hodierna  omnium  san- 
ctorum  tuorura  solcmnitate  persultat/ab  hi^us  ss- 
culi  testamentis  impressa  non  obruat.Ameo.  Frsesta 
ergo,  Domine,  ut  omnes  hi  qui  sub  oris  nostri  bene- 
dictione  curvantur,  te  protegente  a  malis  omDibus 
liberentur.  Araen.  Sint  in  tuis  praeceptis  strenui,  in 
adversis  fortissirai,  in  prosperis  moderati,ut  sancto* 
rum  omniura  quorum  hodie  soierania  festa  celebra- 
mus  effecti  participes,  gloriara  consequantur  regni 
ccelestis  heeredes.  Araen.  Quod  ipse  preestare  digne- 
tur,  etc. 

Benedictio  in  natali  sancti  Martini. 

p  Omnipotens  Deus,  qui  beatum  Martinum  pra^u- 
lem  tuumita  praedestinasti.utgratiee  tuae  perenniter 
juberes  astringi,  erige  vota  popuii,  qui  praeaUtisU 
gloriosa  merita  too  confessori.  Am^.  Proficiat  bii 
ad  fructura  quidquid  in  sacerdoteprolaude  tui  nomi- 
nis  amplectuniur,  et  heec  plebs  ejus  interoeeaiofte 
consequatur  veniam,  qui,  te  remunerante,  feliciie^ 
vitio  pervenit  ad  gloriam.  Araen.  Sit  ipse  coDfeiior 
hujus  populi  assiduus  oustos,  qui  te  voeante  hodie 
penetravit  coelos.  Amen.  Qood  ipsc  praestare,  ete. 

Benedictio  in  natalisancti  Andrese  apostoU. 

«  Deus,  qui  ficclesiam  tuam  in  apostolicis  tribuisti 
coDsistere  iundamentia,qo8Bsumus  utbeatus  Andreai 
pro  nobis  imploret  apostolus,  ut  a  HQstris  reatibos 
absoluti,  a  cunetis  etiam  periculis  exuamur.  Aineo. 
Infundesensibus  nostris  apostolioa  dogmata,  quibas 
te  contempLemur  menteaerena.  Amen.Coocedepro- 
pitius  circumstanti  plebi  ut  in  ilio  tremendo  discui- 
sionis  tempore  eorum  defensetur  praeaidio  quorum 
est  secuta  preeceptum.Amen.Quodipse  pr8Bstare,etc. 

Benedictio  in  natatisanoti  Eti§ii. 

Deus.  qui  beatissimum  filigium  prssulem  tuam 
tanta  familiaritate  iibi  junxisOj  ut  etiam  cumaohQC 

a  Legitur  eadem  in  Gemet. 
e  Habetur  in  Gemet.  iisdem  verbis. 
^  fixBtat  ^  Gemet.  Cod,,  pauois  itomt 
^  In  Pontificali  Gemet.  ezstat  tfi^fi 
pro  vigilia^  quam  pro  die  natali  sancti  Ap 


!g.t|P 


iii 


Atlit  fiBiilMOTIQNE^ 


odfijore  btbiiM^  hi  tanrU,  jtm  tuae  c«r4»  M«f  A 
tiMt  u  ecdit,  retpiot  vtit  j^Mettit  ftnuUii,  tne 
se  gtudet  tanti  pttrmii  toletuiit  041  eeiefartre. 
Ammn,  Digiitre  ejat  iBttfeettieDe  tuptr  ttm  illtt  pe- 
^iioMt  efcndert,  qttt  ^ligis  libetUr  impltM. 
AflMs.  Kt  festiTittttm  htiie  venitte  ia  tenrit  tentitt, 
^m  Tidevt  votisiB  eoalit  tiopttt  Amtn.  Qtodiptt 
pnetUw  digBtttr,  eie. 

BenedkUo  m  nafipitate  sancii  Nicasii. 

Otiit,  qti  triBiphMitilKit  ptf  te  mtrtyribut  rtgitm 
ecBlestis  aule  potenti  dextert  pandit,  qttiqiit  fM^  It 
dimictntes  sic  dtl^oquit  in  corporeis  «rumnis,  ut  ye- 
luttarum  rutilans  exclpiaa  in  supernis,  exaudi  Yota 
pneseotis  populi,  cpil  taneto  martyri  tuo  Nfcatio  in 
eeciamine  yictoriam  praestitisti.  Amen.  Sitplenahuie 
glorit  pro  ejus  triumplio  ;  obtinett  ipsius  passio  Te- 
Biam  jMTo  deiicto,  et  efTunde  soper  eot  spiritualium 
dona  tirtutum^  ut  nifadl  in  eos  inimieut  aut  Tiolentlt 


611 

oet  Tobia  Oommat  imiaut  ttie  btntdiciieBit.  ti 

^Tobit  Dootitat  QHitM,  ttq,,  Ug^r ;  Omnip^ 
Dominat  dti  Tobit  grttttm,  tli  «»'*»*« 

^<ia.  ^  OmoipoiMt  Uett  omktti  voi  prtitetiont 
cifeomdti,  ei  tnti  btpedittiOBit  doM  ^looliSte  * 
i^en   i^dtiiittTtbit,utfminttlttpt£^ 

iis  TitBB  solatia  capiatis,  et  sempitetat  Mudit  co» 

ii/ta.  ^OmmpottlB  D<mt  4«xter«iu«.  ^.  ut 
tn  ajMendtce,  ^  ^ 

Ai£*^'  "■  ??"fi<^t  omnlpolens  Dms,  etc.,  ut  in 
atcta  appetultce.  »  ^    *> 

Alia.  -  Ownipolens  Peut  uniTeraa,  etc.,  ut  tn 
prtjef.append. 


dona  Tirtulom,  ut  nitul  in  eos  inimieut  aut  Tiolentlt  Aiia       nmn;»/>«^»<.  n^     jj         . 

subripiat.  ant  fmude  dccipiat.  Amen.  Bt  obtinente  |  ^  ^**'  "^  ^«^'"P^o^  Oeus  dies  Tetlros,  i?lc.,  thid. 

ri\e  beato  martyre  tuo  Nicasio,  jst^ns  hodie  pas-  fiemdie^ig  e^M^  re^. 

is  festa  celebramus.   n«r  bAn»  cAnTi»p«fttiAnU  BentdicAt  itM   n/M»iB».  ^*  ^»^^.a;^«  4^  .  _<     *     . 


sfbiiis  fesla  celebramus,  per  bontt  conTersaUonfs 
l>erseTerationem  ad  tuam  mereamur  pertingere  gra- 
Utm.  Amen.  Quod  ipse  praestare,  etc. 

Benedictio  in  nativitate  sancti  Thomae  apostoli, 

Domine  Deus  omnium  gratiaru  m,  respicere  dignare 
omnem  hunc  poDulum  luum,  qu!  in  honore  tuo  diTi- 
nis  mmulatur  ofuciis  ;  etmiidquidsancloapostolotuo 
Tbom«  hodierno  die  profuit  ad  beatftndmem,  pro- 
sil  huic  Ecclesise  ad  exempfnm.  Amen.  Ut  ipto  Inler- 
cedCTite  sil  in  eis  lldes  recta,  imitabilis  forma,castt 
sobrtetas,  hospitalis  charilas,  spirituafls  prudentfa, 
aftfi  sapientia,  roens  huiplHs,  Tita  sublimfs.  Amen. 
El  cum  tnte  tremendum  judtcii  diem  in  conspectu 
tuo  astiterint,  non  damnandam  sed  mitem  ex  oretuo 
audiant  tbttlttiitais  teatttiitm.  Aomb.  Qtod  ipse 
pni^rt.ete. 

Bemmticl49  m  ntltvitole  tmtiii  $mfm$or%s. 

Omnipotens  Deus  <Jet  Tobls,  elc.  ut  in  Editis. 

M0HSiUcti0  in  dedHcationf  eecle^^. 

Sene^JBott  et  eottoditi  TOt  ontipottnt  Ooommw, 
deviBnKrue  hane  tui  inmierit  pnestttlt  ilhHtttn, 
elc-,  ii<  m  «rfflw.  ^ 

AHn  BtnedkHo.  •—  Dtnt,  qui  wiper  BHTtHttat  at* 
tram  apostolicae  potettttit,  atdiictt»  priaeiptNttr 
ecdetitB  ifm  ^orttt  iiif#ri  nttBqotm  pn^¥«kuras 
esife  pronoiisisti,  cunclos  t^  eadem  remoTe  piacatus 
errprett  Ul  quod  a^l^^ersus  eam  pncsumpllo  wlsilntis 
exlolUt,  splrilus  TeritatiscTlncat.  Amen.  Wrige  eam 
dispensttiope  coelesti,  ut  quin  arite  mundi  prmd- 
pi^m  W  ^ui  semper  est  prr?sentfa  pr^arattj,  usquc 
ad  pleaitodinem  fflorifiB  promissce,  te  moderante, 
ptrreniftt.  Amen.  Domum  ^ianc^  quaesumu^,  propl- 
uu§  dJf  ntrtuiuredi,  et  In  tuorum  cordihus  ncftlhim 
pemtntm  ubf  construe  mai)sionem,  ut  piebs  hrnc 
qufS  d^ect<^  m  terra  Tqltu  BenedictloBis  tuae  po^tu-  • 
lat  dontim,  setemum  ate  pereipiat  prsemium.  Ameii. 
PrtBsta,  Domine,  ut  baBC  basilica,  cujts  hodie  Inftfa- 
mut  enoflfit,  «ti  t>jnt  dtdiotifeBtm  etidnus,  Tel 
^^fl^.mn  a4  ^  coBTCuit  toJ^mDit,  im»  iua 
»Wiprti<f><^  subtittit,  tttt  temper  Ui  bahitaUaiie 
^mmw^  Ameo.  Q^od  ipce  pr(estAre,  etc. 

Benmiiciio  in  emnimvmmdeiiimliimit  mcimm, 
Benedic,  Pornine,  hanc  famiriam  tuam  pretios! 
UBguinis  effUsiope  redemptam^ethaptismatesacro- 
stBclo  reqatam,  Amen.  Da  el,  Domine,  hoc  munu^ 
mtim  tu«,  ut  te  apaet,  te  dillgat,  tesequator.  Amen. 
lala  respuat,  bona  sectelur/cupiat  sempiteroa,  ter- 
rena  despidtl.  caduca  contemnat»  coelettit  concu- 
'^'-^^.  Ameu.  Etdum  ad  hanc  diem  dedicalionit 
^    "■"H  iO  fao  atncto  jromine  dcTotls  nnentibns 


mX^  fipAm  tu»,  i$ 
^uod  ipi^  praitare, 


Bentdicai  tibi  Dominus,  el  custodttt  te ;  et  sicut 
le  Toluit  super  populum  suumeoBttHuereregem.fU 
K  in  pr»tepU  smuIo  felicem,  et  «etera»  f%dUtit 
trtbuatesseconsorteen.  AmeB.  Clerem  ae  nopuium 
qwn  sua  Totmt  opitulattoBe  et  taa  ttnetioA^  conirre- 
gn,  sua  diapentttione,  et  tot  admlBlttrttloBe,  per 
dhituma  temport  ftdtt  feHciter  goberaari.  Ameti. 
Qualenus  diTinis  monitit  ptrentet,  tdrertltttibut 

^^"'Tr^*^.^'*»»  «^«rantes,  tuo 
mmwterio  fehci  amore  obseqy^Utes,  et  in  pr^senU 
sa^cfllo  pacis  traoquHIIUte  ^ruantur,  el  tecum  «ler- 
oorum  c<vmm  consorlio  poUri  mereantgr.  Amen. 
QttQ4  Jp«e  praestare,  etc.  ^i    ^    «1. 

BmmdiMio  in  ^mcunfm  trikuktimm. 

Deut  moestorum  solatlum,  trfbulatorum  relWora, 
sBo  Tos  brachio  foTeat,  et  ab  immiBeBUbBs  pedcaHt 
Q  mmos  mlscratus  efidat.  Amen.  Dexterse  su»  tos 
«nnmpo^ntis  cljrpeo  muniat,  et  muro  Ipexpugoabili 
wit  fortitudinis  ab  instanti  tribulatio«e  dreumtegat. 
Amen.  Iram  su»  anfmadrerstonls  a  toMs  propllia- 
tus  aTertat,  et  portum  toWs  salutls  IndulgeBsln  sua) 
Tos  protectititit  inimiitt  tttiiriUie  consUtuat. 
Anaeq.  O wid  mse  praesttre,  plc. 

^iia  benedictio.-^  pppuli  tui,  Reus,  instUutor  et 
f?/l»^f'  peccataauibusimpugnatur  CMelle,  ut  semper 
Idu  p]acilus,el  fuo  minimioe  sit  aecurus.  Amcn.  I)a 
plefti  im  piaj  semper  devoUonia  ttreclum^  ul,  qu^e- 
<|ue  prtva  tunt  rej^mena.  sancla  conversaUone  fir- 
metur,  et»  ^  pecealis  liberta  uullis  ^dversilatibu^  at- 
imtur.  Amea.  Suocurre,  Domine,  qu«9uipu«,  po- 
pulo  supphcanli,  et  opemluam  U-ibue  benignus  inflr- 
mis,  ut  sincera  mente  Ubi  devotus  et  praesenUs  vilfie 
remedSs  gtudeat  elfalBrse.  Amen.  Qood  tpse  prce* 
sttre,  ete. 

Bm$dicti%  («  dfidkatwm  lHifiislen% 
I>^fw  •5«  hapUtiMAit  dtaa  idtM^ 

Kstid^"*^  ^*?^  <«»flfc«tunrm 

bte  b^iitiemitaatt  tpitt  iMtitMtttitmnit*  te* 
pc^y  dtpvtoamar,  ul  grttiam  i|atm  bttie  BtfMiio 
infeBitU  per  ItTacfitni,  oaatervtt  uttut  teuifatr' 
Bwm.  ABten.  fii  ^pioe  Bndia  tthittribat  irrigttU  iitr 

iitiiam,  ttaetoruattcttibiit  tdjun^t  ptr  mitecicQr- 
^AifBi ;  atqtt  omaes  ^s  tb  tqiit MfeotitBit  tdimitii 
•lioeatt,  pf.  ia^tiitm  ptliboltU  tpliiiut,  ttMiis 
toitiabeientttBteiatt.  AeMtt.  ReeordtML  ^48 
exaudi  Mcces,  vota  perOee  Iaawitii4ia»rei  it  iSK 
w»  tcrthe  atmiM  te  quaererttium,  ut  omai  cftnse- 
craUone  pr«seftti*m  alfari^  quaw  pppuli  templique 
fo  hapUsleru  non  sox  aut  Uugua  mortaUs,  sed  virtus 
tut^  operetur,  cui  wvimus.  Amea.  Quod  ipse  pr»- 
sttre,  ttc.  ^ 


,  P^".«.  q«ii  PPst  tll^m  K^or jo^  mnrrec^oRh  tscen* 
iiim;  nunquam  fe  deetse  tuis  cwtortbus  promlsltl 


m 


SUPPLBMENTUM  AD  8.  GRBGOBn  tl^RUM  SACRAMENtORUM. 


largire  aobis  dacerdoUbus  tuis,  wl  liuiC  Sfteerdoti, 
iyam  gratiam  oiia  mmus  perfecti,  vel  <]na  sit  pcrfec* 
tU8,  regimine  rerventes,  vel  ferveQs^  in  .chariiatc. 
Amen.  Indulge  homm,  oeZ  hujus,  obtentu  populisTe* 
niam,  qui  justos  effioeris  [F^rte  effieis]  ad  corooam. 
Krudi  eos,  vel  eum^sanctiBdo^atibus,  etmultiplica 
in  operibus  eomm,  vel  ejos,  justitiee  fructus.  Amen. 
Ut  pastoris  cura  muniti,  vel  muvitus,  CTadant,  vei 
evadat,  supplida  Tartarorum,  adipisci  mereanlur,  vel 
mereatur,  regni  gloriam  sempitenM.  Amen.  Quod 
ipee  prflBstare,  ete. 

BenedictioeumsancUimoniatis  virgo  benedteitury  et  cnm 
in  monoiterio  puellarum  Mma  celebratur. 

Eftunde,  Domine,  coelestem  Benedictionem  tnam 
super  honc  populum  tibi  prostratum,  vel  supcr  hanc 
virgineam  turmam,  quae  se  humiliat  sub  dextera  tua ; 
protegeeasprotectionedivina,  utfugiantuniversa  de* 
Jicta,  el  tua  semper  studeant  adimplere  procepta. 
Amen.  Sciant  sibi  bona  desideria  preeparata,  ut  coe- 
leste  regnum  sancto  conquirant  loco ;  pareant  semper 
diviois  prseceptis,  et  te  adjuvante  vincanl  incendia 
camis.  Amen.  Omnem  libidinem  pravffi  voluptatis 
superent  amore  honestaB  charitatis.  Habeant  m  se 
semper  oleum  sanctitatis,  ut  l»tenUir  in  adventu 
spoosi  cum  lampadibus  suis.  Amen.  Gestent  in  ma- 
nibus  auis  faculas  sacraa,  ut  cum  sapientibns  virgi- 
nibus  duce  Ghristo  introire  cum  eo  mereantur  ad 
nuptias.  Ameo.  Quod  ipse  prsBstare»  etc. 

Benedictio  mper  aneiUa»  Dei, 

Domine  Deus  fleterne,  qui  utrumque  sexum  de  in- 
teritu  perpetuffi  mortis  per  Jesum  Christum  Filium 
tuum  de  Mariasemper  virginenatum  misericorditer 
redemisti,  has  famulas  tuas  tibi  devotis  mentibusser- 
vientes  omni  Benedictione  ooelesti  benedicere  digne- 
ris.  Amen.  Ut  in  te  integram  fldem  habeant,  el  in 
prwceptis  legis  tu»  seoaper  perseverent,  terrena  et 
transitoria  c^piciant,  interaa  et  invisibilia  intenta 
meditatione  perquirant.  Amen.  Atque  in  numero 
sanctarum  virginum  permaneant,  ut  caelesti  sponso 
cumlampadibus  inexstinguibilibus  fiducialiter  occur- 
rere  valeant  Amen.  Quod  ipse  praestare,  etc^ 

Benedietioproitiragentibu», 

Dirigat  iter  vestrum  Dominus  in  benepladto  suo, 
vobisque  inseparabiliter  benignissimus  custos  inh8&- 
reat.  Amen.  Ducem  vobis  archangelum  Raphaelem 
adhibeat,  et  omnem  a  vobis  incommoditatem  contra- 
rietatemque  propitiatus  amoveat.  Amen.  Desiderio- 
rum  vestrorum  pia  vota  clementer  impleat,  ut  et  hic 
bona  consequi,  et  ad  aeternam  beatitudinem  perve- 
nire  feliciter  mereamini*  Amen.  Quod  ipse  praestare^ 
elc. 

Alia  Benedietio.  —  Prospecum  iter  faciat  vobis 
Deus  salutarium  nostrorum,  perducatquein  vias  di- 
rectas  per  ardua  montium,  convexa  valiium,  plana 
camporum,  vada  fluminum,  seereta  silvarum  ;  pro- 
tegatquevos  auxilium  Domini,  ut  mhil  vobtt  prnTaleat 
scandalum  inimici.  Amen.  Per  diem  voe  aalutaris 
Domini  umbra  drcnmtegat;  per  noetemamicaquies 
ipsisgratiam  relatura  confoveat  ;  deducatque  vos 
mirabiliter  dextera  Doonni,  et  praebeat  ante  faciem 
vestram  diTinse  pacis  angelum  comitem.  Anoen.  Ab- 
sit  a  Tobis  in  via  diabolus,  cauta  dispeodii,  ruina 
peocati,  casus  inoommodi,  sors  periculi ;  solusque 
Trinitatis  individutt  84^  ^^  ^^  auxilium  vestrum 
atqoe  prassidinm  educi  curam  habeat  et  reduci. 
Amen.  Quod  ipse  pnestare,  etc 

Alia  Benedictio.  —  Deus,  qui  dili|[entibus  te  omnia 
cooperaris  in  bonum,  et  a  servientibus  tibi  nulla  es 
regionelonginquus,  effnndesuper  hancfamilramtuse 
Benedictionii  gratiam,et  dirige  famulum  tuum  i^T.in 
tua  voluntate  pergentem.  Amen.  Prsesta  ergo,  Do- 
mine,  ut  hmc  plm  i%  Mmpar  nMrdaiur  habere  pro- 
tector^m,  ut  )pr»fato8  famulua^uus  in  hao  vita  po^i- 
tu8  iuaacibui  coiailam.  Ainen.  Ut  tam  ^nedicta  plabs 


m 

h  quam  qui  hociter  carpunt,  tuo  uterque  aoiilio  prft- 
ven ti ,  per  j  ustitiae  semitas  gradiantur,  sine  offensioae 
^ddictl.  Amei}.  Quod  ipse  praestare,  etc. 

Alia  Beaedictio.  —  Benedicat  vos,  Dominus,  ma- 
nere  sue  divinitatisy  ut  progrediamioi  prospere  ad 
actus  irmissimtt  securitatis.  Amen.ItervestrumiBs- 
pidat,  sabsequens  prescedat,  gretsus  dirigat,  et  ad 
justae  dispensationis  ioca  sine  offensiooe  perdocat. 
Amen.Quatenus  ejus  gloriam  in  sa^culi  hujusitinere 
fideliter  veneremini,  et  ad  paradisi  patriam  redean- 
tesiBchorisangelicissinefinelasteoHni.  Amen.  Quod 
ipse  pr»stare,  etc. 

Benedietio  in  tempore  beUi, 

Populi  tui,  quaesumus,  omnipotens  Deus,  propi- 
tiare  peccatis,  et  totius  hoslilitatis  a  nobis  terrores 
averte,  ut  ChrisUani  nominis  secura  libertas  in  Uia 
devotionc  serapcr  exsultct,  cl  tibi  subdito  famulata 
deserviat.  .-^men.  Elide  omnium  adversariorum  no- 
n  strorum  superbiam,  et  virtute  dexlcrae  tuae  prosteme 
hosUum  contumadam.  Ameo.  Fidelem  hunc  popu- 
lum  potentiae  tuae  muniat  iovicta  defensio,  ut  pio 
semper  Ubidevotus  affectu,  ctab  iiifesUs  liberetur 
ioimicis,  et  in  tuajugitcrgraUa  pcrseveret.  Amen. 
Quod  ipse  prsestarc,  etc. 

Benedictio  ad  pluviam  postulandam. 

Inclina,  quaesumus  Domine,  aurcs  piclaUs  tuae  ad 
populi  tui  preces,  etfaciem  tolius  lerroe  largis  imbri- 
bus  irrigare  dignare.  Amen.  Tribue  auras  salubres, 
atque  aegris  resUtue  pristinam  sanitatem,  ut  animae 
quae  promissiones  tuas  siUunt  de  tuaseniper  charitate 
abundantius  repleantur.  Amen.Da  nobis,  quiiesamus, 
pluviam  salutarem,  etaridam  faciem  terrae  fluenUs 
ccelestibus  dignanter  infunde.  Amen .  Quod  ipsepne- 
stare,  etc. 

Benedietio  ad  terenitaiem  poetulandam. 

MagnificenUam  tuam,  Domine,  supplicitcr  implo- 
G  ramus,  ut  qui  imminentibus  pluviarum  pericolis  po- 
pulum  tuum  terrubti  potenter,  eumdem  sub  tui  oris 
Benedictione  prostratum  consolari  jubeas,  serenitate 
concessa  temporum.  Amen.  Ut  humanarum  reram 
proaperitate  pereepta,  terrenis  consoiationibus  gra- 
tulemur.  Amen.  Neque  gaudia  quserere  cessemos 
superna,  sed  et  ({uidquid  laeUU®  temporalis  fasce 
impeditor,  eruditione  poUus  sempitema  pellatur. 
Ameii.  Quod  ipse  praestare,  etc. 

Benedietio  tempore^  quod  ahsit,  mortatitatii, 

Deus  qui  con  mortem  sed  poenitenUam  aemper  de- 
dderas  peccatorum,  populum  tuum  sub  potenUa 
manus  tu«  prostratum  ad  te  conyerte  propiUus,  et 
ab  imminente  morte  defende  placatus.  Amen.  Ut 
dum  Ubi  devotus  exstiterit,  iracundiae  ab  eo  fiagella 
amoveas,  atque  a  morUfero  vastatore  defendas. 
Amen.  Praestare,  ergo,  Domine,  sicut  sanctus  Mi« 
chael  archangelus  in  conspectu  tuogloriosus  assistit, 
0  ita  et  ibi  pro  populo  tuo  exorare  dignetur,  ut  ubiqae 
gratiam  tuam  semper  praesentem  habere  mereatur. 
Amen.  Quod  ipse  prcestare,  etc. 

Benedietio  eum  Oblatie  votivj  a/faHnr. 

Misericordia  divina,  paterna  pietaa,  immeBsa  ma* 
jestas,  te  supplices  deprecamur,  ut  tua  sit  Benedietio 
super  famulos  tuos,  qui  tibi  cerviees  suas  humiliant» 
et  dona  eia  largam  64B  Benedictiooia  tucB  petitio- 
nem  quam  sibi  devota  mente  deposcuut.  Amen.  Da 
et  famulo  tuo  pro  quo  Ubi  voUva  sacrifida  offurlmus, 
mentem  tuis  conspecUbus  puram,  eharitatem  perfec- 
tam,  continentiammundissimam,  tribuasqueei,  Do- 
mine,  nariter  cum  his  omnibus  criminum  remissio* 
nem,  rructuum  ubertaliem,  fraternam  charitatem. 
Amen.  Adde  eis,  Domine,  in  opere  Tirtutem,  in  ac- 
tibus  sinceritatem,  in  moribus  discipHnam  ;atqneita 
aos  paterna  custodi  pietate,  ut  nunqoam  ulterius 
noxiaull^  conentur  admitterd.  Amea.  QuodlpM 
praestara»  e(c. 


Mff 


AUJB  SENSDIGnONE& 


wM 


Bmedictio  fmifruclus  curmaeriU  [Forte  sacratur].  A 

Tibi,  piissime  Deus,  supplices  fundimus  preces, 
ut  faroilianilunm  sub  polentia  dexterae  tuse  prostra- 
tam  benediccndo  sancLifices.  Aroen.  Fidem  in  eis, 
pacem  et  humilitatem  impertiendo  multiplica,  ut 
ciementi»  iuw  dono  cnstodientes  ques  pneeipis,  me* 
reantnr  obtinere  qum  promittis.  Amen.  Ac  per  iilu- 
strationem  unicfFilii  tui  Domini  nostri  Jesn  Ghristi, 
et  Spiritns  saneti  Benedictionrai  sanctiflca,  ut,  de- 
palstsat^ue  abjectis  vetasti  hostis  insidiis,  salubri- 
terexhujusdiei  anniversaria  solemnitatedeuniver- 
stt  terrse  edendis  germinibns  primitiastibi  offierentet 
mmant,  atque  in  tuo  sancto  nomine  cnncta  deinceps 
edant.  Amen.  Quod  ipse  prsestare,  etc. 

Benedietio  GumnamatcendUur. 

Hic  populustuus,  Domine,  tuo  gubernetur  auxilio^ 
et  tufieMajestatis  protegatur  bracbio  ;)iqli  V^li^i  ^(i* 
rentisunda  turbetur,  nec  a  tempettatfs  facne  terrea* 
tar.  Amen.  Navim  saUiUs  eis  constitua,  ut  cor  eoruoi  B 
impleatur  (idei  salutans.augmanta ;  catholica  ^dti 
anchoram  teneant,  uL  undas  sseculi  ssevicntis  securi 
pertranscant.  Amcn.Mercimonia  divinsconversatio- 
nis  peragant,  et  ndcm  promissionis  suse  semper 
adimpleant ;  manum  eorum  reple  muneribus  tuis,  ut 
locumhabeantinsanctorumconversationibus.Amen, 
Quod  ipse  prsestare,  etc. 

Benedietioin  Missa  eaeerdatidefuncii. 

Deus,  qui  es  con6tentium  te  largus  remnnerator^ 
et  piapropitiatiodefunctorum,  cxaudi  supph*ces  fa- 
oiili»  ture  preces,  et  proBSta  ut  famulus  tuus  N,  epi- 
scopus,  qui  nominituo  ministenum  fldeles  dcpendit, 
perpetuasancloram  tuorum  societate  Ixtetur.  Amen. 
Ac  sicut  beati  A".  sedem  vicario  est  secutus  ofiQcio, 
ita,  tna  gratia  largiente.  perpetuam  dignitatis  gloH» 
perdpiat  portionem.  Amen.  Hic  quoque  populus, 
qui  tibi  fldelibus  pro  eo  insistit  excubiis,  benedictio- 
nis  tnse  largitate  perfusus,  gratiam  quam  exposcit  G 
abnndantem  reportet.  Amen.  QuodipsepraBstare,  etc 

*  Benedieiio  regoMi  quando  elevatnr  in  regem . 

Prospicc,  omnipolens  Deus,  serenis  obtutibus  hunc 
gloriosum  regem  iV.,  etsicutbenedixisti  Abraliam, 
uaac  et  Jacob,  sic  illum  largis  Benediclionibus  spi- 
ritnalis  gratiffi  cum  omni  plenitudine  tuapotentiaif- 
rigare  aU{ue  perfundere  digneris,  ut  tribuas  ei  de 
rore  coeli  et  de  pinffuedine  terraB  abuadantiam  fm- 
menti,  et  vini,  et  oTei,  et  omnium  frugum  opulen- 
tiam,  exlamtatedivinimuneris,longaper  tempora. 
Amen.  Ut  illo  regnante  sit  sanitas  corporumin  pa- 
tria,  ct  sil  in  regno  paxinviolata,etdignita8  gloriosa, 
rqgalis  palatii  raaximo  spiendore  regiae  potestatis 
ocnlis  omnium  iuce  cinrissima  coruscare  atque 
iplendcscure  quasi  splendidissima  fulgora  maximo 
Inminc  videantur  perfusa  ;  et  tribuas  ei,  omnipotens 
Bens,  ut  sit  fortissimus  proteclor  patrias,  et  conso- 
lator  Ecclesiarum  alqne  ccenobiorum  sanctorum,  D 
maxiiua  cum  pietate  regalis  munificentias  ,  sit  etiam 
fortissimus  regnitriumphator  hosUum^adopprimeii- 
daa  rebclles  et  pa^anas  omnium  qationes.  Amen. 
Sdtque  ioimicis  sms  satis  terribiJis,  proxiroa  fortitu* 
dine  regalis  potentim,  optimatibus  quo^ue,  atque 
praecellentibus  proceriibus  ac  fideUbus  sui  regni  sit 
^j^  munificus  et  amabilis  et  pius,  et  ab  omnibus 
timeatar  atque  diligatur.  Reges  quoque  de  lomhis 
ejua  persuccessionestemporum  futurorum  egredian* 
tur  regnum  resere  Francorum,  et,  post  glorioaa 
tempora  atque  felicia  pra&sentis  vitae,  ^audia  sempi- 
tenia  habere  mereatur  in  beatitudme  perpetua. 
Amen.  Quod  ipse  praestare,  etc. 

hem  alia  Beneddetio  regali»,  ^  Deu§  Pater  gloriae 
ait  adjBtor  tuus,  et  omiiipoteBs  benedicat  tibi«  Amen. 
Freoaa  tims  in  cuncfis  exaudfat,  et  vr<am  tnam  longf- 
ivdiBediemm  adimpUat.  Amen.  Thronum  regni  tui 
jugiter  firmet,  et  gcntem  populumque  tuum  in  aetcr- 

a  In  Genfiet.  plurimae  reperiuotur  super  regem,  ab  hlt 


num  conserret.  Amen.  hiimicos  tuos  confusione  in- 
duat,  et  super  te  Ghristi  sanctificatio  floreat.  Amea. 
Ut  qui  tibi  tribuit  in  terris  imperium.  ipse  in  caelis 
conierat  meritum  angelorum.  Amen.  Quod  ipsc 
prsestare,  etc. 

Benedietio  pro  iter  agenttbue, 

Benignissimus  custos  vobis  inseparabiliter  Inhs* 
reat,  et  iter  Testrum  beneplacito  suo  misericorditer 
diriffat.  Amen.  Ducem  vobis  archaogelum  Baphaelem 
adhlbat,  etc,  ut  iufra^ 

Benedictio  post  eeenam . 

Immittat  !n  vobis  Dominus  quietem  f  ancti  soporis 
et  utoculi  pupillam  Yoscustomatalis  suae  protectio- 
nis.  Amen.  Quatenus  in  corpore  dormiatis  sic  quie- 
soentes  eame,  nt  eordibns  et  mentibns  Deo  mgne 
vigilare  possitis.  Amen.  Et  cum  vobisadfuerit  hora 
de  i^#it)io  auTf  ere,  divina  possitis  vos  virtute  prae- 
dngare.Aman*  Quod  ipse  pnestare,  ete. 
Oratio  ad  infautes  consignandos, 

Omnipotens  sempiterne  Deus,  qui  regenerare  di* 
gnattts  es  hunc  famalura  tuum,  seu  hos  famulos  tuos, 
et  has  famulas  tuas,  ex  aquaet  Spiritu  sancto,  qui- 
que  dedisti  ei,  sive  ei%  remissionem  omnium  pecca-^ 
torum  ;;  emitte  in  eum,  sive  in  eos  et  in  eas,  septi- 
formem  Spiritum tuum  sanctum  Paracletum  de coelis, 
Spiritum  sapientiie  et  intellectus,  S]>iritum  condilii 
et  fortitndinis,  Spiritum  scientin  et  pietatis;  adimple 
enm,  sive  eos,  aut  eas,  spiritu  timoris  toi,  et  eoudi- 
gna  enm,  stpeeos,  aut  eas,  signo  crucis  Christi  in 
vitam  propitiatus  «eternam.  Per  eumdem,  etc.  In 
unitate  ejusdem,  etc.  Gonsigno  et  conflrmo  te  sigho 
crocis,  in  nomine  Patris,et  Filii,  et  Spiritus  sancti. 
Pax  tecnm.  R.  Bt  cum  Spiritn  tuo.  Deusqni  aposto* 
Hs  tuis  sanctum  dedisti  Spiritum,  et,  per  eos  eomm- 
que  soccessores,  cseteris  fldelibus  tradendum  esse 
voloisti,  respice  ad  hnmilitatis  nostne  famulatum,  et 
preesta  ut  cujus,  sive  quorum,  aut  quarum,  frontem, 
sive  f^ontes,  sacrosancto  chrismate  delinivimns,  et 
sig^o  crncis  conflrmavimus,  sive  consignayimut 
ejus,  sive  eorum,  aut  earnm,  mentemSpiritassanctus 
adveniens  ten^^Iura  gloriae  luse  dignanter  inhabitando 
perficiat,  qui  vivit  et  regnat  in  unitate  ejusdem,  etc. 

AUa  Benedictio,  —  Benedicat tibi, vel  vobis,  omni- 
potens  Deus,  qui  cuncta  exnihilo  creavit ;  et  tibi,  vel 
vobis,  in  baptismate  per  Spiritum  sanctum  remissio- 
nem  peccatorum  tribuat.  Amen.  Quique  eumdem 
Spiritum  in  ieneis  linguis  discipulis  suis  dedit,  cor 
tuum,  vel  corda  veslra,  ij^sius  illustratione  irradiet^ 
atque  in  sui  amorem  jujg;iter  accendat.  Amen.  Qua- 
tenus  ejus  dono  a  vitiis  omnibus  emundatus,  vel 
emundati,  ipsiusque  opitulatione  ab  omnibus  adver- 
sitatibus  defensus,  vel  defensi»  templum  ejus  efflci- 
merearis.oe2  mereamini.  Amen.  Quod  ipse  praestare, 
etc.  Benedictio  Dei  Patris. 

Benedietio  m  natali  beati  Tkeoderici  <Maiis. 

Deus,  qui  ad  celebrandam  annuam  [Supfflendum 
solemnitatem]  sancti  confessoris  tui  Theoderici  hunc 
populum  aggregasti,  eius  sufliragantibus  meritis 
047  &b  omnibus  nos  ansolve  peccatis.  Amen.  Vir- 
tutum  germine  ita  excrescant  ut  in  bonis  operibus 
perseverabiles  inveniri  mereantur.  Amen.  Quatenus 
nona  cuncta  exsequendo,  cum  sanctorum  collegio, 
aBtemaB  beatiludinis  praemia  feliciter  valeantconsequi 
coronam.  Amen.  Quodipse  prsestare,  etc. 

Alia  Benedictio.  —  Deus,  qui  ad  exorationem 
Moysi  famoli  tui  peccanti  ponolo  pepercisti,  ita  in- 
tercedenta  confetsore  tno  Tneoderico,  cujus  hodie 
eelebramus  gesta  [Forte  festa],  nostra  alMolve  pec 
cata.  Amen.  Respice,  quassumus,  hanc  famillam 
luam,  serenitatis  tuflB  oculis,  et  largis  eam  Benedi- 
etionibus  perfunde.  Amen.  Dirige  gressns  illius  in 
Tiam  salutis  aateraeB,  quatenus  sacran»enta  fldeism- 
cera  prosequatur  servitute.  Amen.  Quod  ipse  praa- 
stare,  etc. 
omnino  divefsae* 


«7 


SUPLEMENTUM  AO  8.  OXMOftll  UBRM  SAGHAMENTORUM. 


M6 


BmdMh  Ai  miBinmim  ptipm* 


OmnipoieDft  Deus^  qui  iu  pojpulo  suo  ministerio 
utitur  sacerdotum,  conferat  todis  suo  propitiationis 
et  BeDedlciioDisaoDUra.  Amen.  Quiqueroe  indignum 
nullis  existeDtibus  648  meritis,  sed  gratuita  sua 
pietate  iiuic  ficclesias  pniDeise  toidit,  sunragiis  sao- 
etorom  suonim  me  ab  omnibut  riDiMilaf  peeMftohim 
absolTai,  saocilsque  t«is  aHarito  fireauum  di- 
gttumque  kniiiistfam  effleiat.  Ame«.  QMteDUt  pdr 
exempla  saoctorum  sacerdotMi  qul  in  hac  M^  «i 
in  boc  miDisterio  ei  pJacttemot  gradieDies,  gregein* 

?[UCCommissum  secuudum  suam  YoIuDiaiem,  eo  opi- 
ulante,  regentts,    ab  omDium  pastorum  Pastore 


Ghrislo  Domino  pMirilfi  saDClls  promissa  una  cum 
lubdiiis  percipere  et  in  oieciorQna  ttumero  meraan- 
tttr  adjungi.  Amen.  Quod  ipse  prcestare,  etc. 

Benedictio  pro  defuncto  dkenda, 

Dominus  Jeaus  Chrtstiis,  qui  se  a  peccatoribas  exo- 
rari  prisceDit*  ipse  quid  rogeiur  inspirei,  et  id  hac 
spasiaU  OMatiooe  faoMilttm  suuro  ab  mferorum  eru* 
oiaLibusiiberet.  Amaa*  llium  paradisiamasDiiateeoa- 
foveai,  tos  morun  probilaie  componai.  AmeiL  llli 
Dosi  funera  earnis»  dei  loca  beaiitudinis,  vobis  in 
IoDgin<|uiiate  persgrinaiionis  iiidulpniiam  iribttat 
oriniiius.  AoMn.  Quod  ipse  praMiara  digneiur»  eic. 


Stttttttt 


|ii|  ■    lirf.iggB 


l**»- 


BENEDICXIONALE 

SANCrO  GREGORIO  MAGNO  TINDlCATUIi 

A  Kotiarto^  in  ^uis  Vi^idabQMnsiius  Analeciis  *". 


BentdMid  M  tigith  Htflalie  Dmini.  B 

Omiilpoiens  Deut,  qui  incarnaiioDe  UoigeDiti  sni 
mundi  ienelMras  effugaTit»  ci^usgioriosa  NatiTilate 
hancsacratissimam  noctem  irradiaTit,effugetaTobis 
tenebras  Tiiiorttm,  et  irradiet  corda  Tesira  luce  Tir- 
iutum.  Amen.  Quique  ejus  sacratissimaB  NatiTitaiis 
^audium  magaum  pastoribus  ab  angelis  Toluii  nttA- 
tiari,  ipse  super  nos  BenedictioDis  suae  gratissimum 
imbrem  infundat,  aique  ipso  pastore  tos  ad  aeierno- 
rum  gaudiorum  pascuaieterna  p<ffduoat.  Amen.  Bt 
qui  per  ejus  Incamationem  terrena  ccelesilbus  socia- 
tU>  mierosB  paois  etbon»  Toiuntatis  tos  nectare  re- 
pleai,  etcoslesUs  railili»  consortes  efflciat.  Amen. 
Quoi  ipse  prsastare  digneiuri  c^jusregnum  etimpe- 
rium  sine  finepermanei  in  ssscula  ssBoulorum.  Amen. 
Bonedictio  Dei  Patris  ei  Pilii  ei  Spiriius  sancti,  et  pax 
Domini  sii  semper  TolMscum. 

Ben9di$iio  in  «iif  ffn$€ii$  Dominii 

denedicat  tos  omnipotens  beus,  vestramque  dd  G 
supema  excitetintentfonem,  qui  hancsacratissimaoi 
dictn  Nativitate  Filii  sul  f^cit  esse  ^oUmnem.  Amen. 
Bt  aui  eum  qui  panis  cst  angelorum  )n  prmsept  Ec- 
clesiffi  cibum  fecit  esse  ftdeltum  animalium,  tpsevos 
et  in  prtesenti  sseculo  degustare  fdclat  mtcmorum 
dulcedinem  gaudiorum,  et  in  futuro  perducat  ad  sa- 
tielatemffiternorum  pfaemiorom.  Amen.  Quique  ejus 
infdntiam  vilibus  voiuit  indui  paUnls,  Ipsa  vos  cce- 
lesiium  vesttmentorum  fnduat  ornamcntis.  Atten, 
Quod  ipse  prasstare  dlgnetur,  etc. 

Benedietio  in  naUvitatesemetiSiephanimartffriMk 

Dcos  qtti  Beatttm  Stjephanom  proiomart^roaicoro- 
navit,  et  confcssionQ  fidei,  et  agone  martyrii,  men- 
tes  Tcstras  circumdet,  et  prmsentt  saeculo  corona  Jus- 
tiliffi  et  in  futuro  perducai  vos  ad  coronam  glorl^, 
Amcn.  Illiusobtentuiribuatvobis  Dei  et  proiimi  cha^ 
rilatc  semper  exuberare,  qui  hanc  studuit  ctlam  inte^ 
lapidantiumimpetusobUnere.Amen.QuoeJusetexem-  n 
plo  roborati,  et  ttitcrcessione  muniti;ab  eo.quemilte 
adexlrIsDeIvtdit$tantem,merealurhencdici.AnMn. 
Quod  ipse  praestare  dignctur,  qui  cum,  etc. 

In  nativitate  sancU  Joannis  evangelistx, 

OmnipotensDeus  dign#tur  vobia  per  iolercassiojk 
D«m  lieati  Joaonis  apostoli  el  evangeiisiae  benodioere, 
qtti  per  ettm  arcana  verbi  sui  Toluit  Kccleaio  rtve*' 
lare.  Amen.  Concedai  nobis  ut  quod  illeSpiriiussaneii 
muiiereafflaiusTestnsaurlbus  mfudit,  ejusdem  Spiri^ 
itts  dono  eapore  mente  Taieaiis.  Amen.  Qiio^Usdo- 
onmentD  dediTiQitatenosiriRedemptoris  edocii,  ei 
amando  quod  iradiditoi  pnedicando  quod  doauii*  ei 

*ConittIa  moniium  editoris  huic  iomo  prwAxum.  BniTf 


exsequendo  quod  jussit.  ad  dona  perTenire  merea- 
mini  qu»  idem  Jesus  Cnristas  Dominus  nosier  rt- 
promisit.  Amen.  Quod  ipse  pr»stare  digneiur,  elc. 

Benedietio  in  nativitate  sanctomm  Innocentum . 

OmDipoiens  Detts«  pro  enjos  Unigeniti  veneranda 
iDfaDtia,  iDfaDtum  ioDoceDtum  catervas  Herodis  fo- 
Desti  peremitsnvilia,  suaeTobis  BenedictioDislribuat 
doDagratissima.  Am^a.  Et  qui  eis  coDcessit  ui  nni- 
cum  Pilium  ejus  Domioum  Dostrum  Don  loaueado 
sed  morieDdo  coDfiterentur,  concedat  Tobis,  ut  fidem 
Tcram,  quam  lingua  ^  veslia  fatctur,  eiiam  mores 
probi  et  vitaiDcuIpabilis  fateautur.  Amen.  Quijueeos 
primitiTumfructum  sancticsucsuscepit  Ecclesifie,cam 
rructu  boDorum  operum  tos  faciat  perveoiread  gaudia 
ABterD»  patrise.  AmcD.  Quodipse  prsasiare,  iit$upra. 

BMMitaKf  tiioclaMi  D.  N. 

Omnipotans  Deus»  cujus  Unigonitus  hodierna  die, 
ne  legem  solveret,  quam  adimplere  venerat^corpora* 
lem  suscepit  circumci8lonem,spirltallcircumcisioD6 
mentes  vestras  ab  omntbus  vitioriim  incentivis  es* 
purget,etsuaminvosinfundatBenedictionem.  Amcn. 
Bt  qui  legem  per  Moysen  dedil,  nt  Medialorem  no- 
Sirum  Benedictionem  daret,  ^xuatvos  mortiflcatiotic 
Titiorum,  et  factat  perseverare  In  noTltate  Tirtotuni. 
Amen.  Quo  sic  in  senarii  numerii  pcrfectionein  hoe 
snculo  vivatls,et  Id  septeDariointer  bcatorum  sptrt- 
tUumagmina  requicscatis,  quatcnusin  octaTaresaN 
reclione  renovatl.  Jubiltei  remlssione  ditati,  adgau- 
dia  sine  flne  mansura  perveniatls.  Ameo.  Quod Ipse 
prcestare  dignetur,  etc.  v 

Bensdictio  in  Theophania» 

D^s  lumen  vcrum,  qul  Unigenltum  suum  bo- 
dima  di((  stella  duce  geDiibus  voluli  revelare,  saa 
tos  dlgneiur  benedictione  ditare.  Amen.  Qood  etem)ilp 
magohim  mystlca  Domino  Jesu  Ghrlsto  munera  m- 
l^rentes  spreto  antlquo  host<*,  spreiisque  contafits 
tiiiorum,  ad  «iemam  patriam  rcdlr«  valeatts  pH 
tfam  Tirttttotn.  Amen.  DetquCToblsverammentldm 
iliDOcantiam,  qui  super  UniSfehitum  soum  spiritott 
sancium  demottBtraH  voluli  per  cotumbam.  attqtt^ 
vlrtnte  mentM  vestr»  eterceatitur  ad  inteHitenda 
dlviuffi  legis  Areana,  qoil  hi  GanaGallleflP  Ijrmphsasi 
Ifi  vlnttm  conversa.  Amen.  Quod  ipse  pr»siare 
ttlgnetur,  (ito. 

Benedictio  in  Purifieaiione  sanctx  Mariss. 

Omnipoiens  Deus,qui  UQigeniUiui  sttum  Imditma 
diaia  assonapiA  carae  ia  Um^io  volttii  pnessnU^ 
BenadieUonis  %nm  voa  munere  fttliosi  bonis  oparibas 
iKiai  •xomari.  AffiiB«  Bi  qtti  ottm»  ot  lagem  ami* 


m 


ALfUD   BEtfBBIGTIONALE. 


•90 


pleret,  minisiruni  roluit  6ffld  legis,  meDtes  vestras  A  ejusprocedit,  spiritaiem  sumentes  ftlimoiiiam,  per 


instruat  legis  sua  spiritalibus  documentis.  Amen. 
Qao  ei  et  pro  turturibuscastltatis  seu  cbaritatis  mu- 
nera  offerre  yaleatis,  et  pro  pullis  columbarum  Spi- 
Hios  sancti  donis  exuberetis.  Amen.  Quod  ipse  pras- 
tare  dignetur,  etc. 

Benedictio  in  annuntiatione  sanctw  Maricp, 

Dominus  Jesu%  Cbristus,  qui  in  s«cUlorum  flne 
processit  ex  Virgine,  cor  vestrum  virginitatis  incor- 
ruptae  corona  clariflcet.  Ei  qui  annuntiante  an^Io 
Yirginis  ingressns  est  uterum«  eius  vos  ministeni  et 
instruat  et  muniat  sacramento.  Amen.  Qui^uebodie 
Virginis  conceptionem  devotissime  celebratis,  ad  Na- 
tivitatem  nostri  Redemptoris  exultantibus  animis  et 
mnndo  corde  perveniatis.  Amen.  Quod  ipse  prflesta- 
re  digneiur,  qui  cum,  etc. 

Benedictio  in  Septuagesima. 

Deus  oranipotens»  qui  unicuique  noslrum  ila  cur- 


jejuBiorum  observaUonam  et  cflBterorum  boaorum 
operum  exhibitionem  percipere  mereaauiii  immar- 
cescibilem  gloriflB  coronam.  Amen.  Qaod  ipse  pn»- 
stare  degnetur»  etc. 

HsbdamadUsiCHndmin  Quadra§eiimaB^dieli9. 

OmnipoteDs  Deut,  jejanii  cflateraramque  viriniiim 
dedicaior  aique  aHiator,  lua  voa  benediciione  iancti- 
fieei.  Amen.  Accendai  in  vobis  piae  devotionis  afle- 
cium  ei  prflebeai  suppiicaniibas  suum  benigoum  aa- 
ditum.  Amen.  Quaienus  meniei  vesirae  aiDeerls 
purgatsa  jejuniis  bonorom  omnium  exubereni  in- 
crementis.  Amen»  Quod  ipse  pnestare,  eto. 

Dominieas  in  in  Quadragesima  Benediotio. 

Omnipotens  Deus  jejuniorum  vestrorum  victimas 
clementer  accipiat,  et  sua  vos  benedictione  dignos 
efflciat.  Amen.  Mentes  vestras  ita  parcimonisB  bono 
contra  vitia  muniat,  praeceptorum  suorum  doctrinis 


rere  ut  comprehcndamusjussitper  Apostolum  suum,  B  erudiat,  charitatis  dono  repleat,  ut  vos  in  omnibus 


infundat  cordibus  veslris  Paracletum  Spiritum,  quo 
et  felicissimum  valeatis  consummare  cursum,  et  in 
ejus  vinea,  licet  diversis  vocationibus  laborantes, 
prorolssse  tamen  ab  eo  roercedis  mereamini;reci()ere 
noromum.  Araen.  Ejusdem  saneti  Spiritus  iilustrati 
Ijratia,  vegetati  clemenlia,  taliter  flagitia  relinqua- 
tis,  atcjue  plangalis  prfeterita,  devitetis  preBsenlia, 
caveatis  futura,  quahter  di^ne  a  vobis  obeervanda 
bie  inchoetur,  et  dignius  etiam  consummetur  sacra- 
tissimae  quadragcsimae  abstinentia  ventura.  Amen. 
Qaatenus  peragentes  competenteripsum  tempus  qua- 
dragesimale,  puriflcatis  raentibus  ab  omni  vitiornm 
labe,  mereamini  mundi  vennro  ad  oeiebrandum  so- 
WmAiter  festum  pasohale.  Amen. 

BetuditAio  iocrosanctw  Eueharisiiw, 

Omnipotcns  Deus,  opifex  totius  fabricfe  mundi, 
qui  in  principio  condidit  omnia  opera  sua  perfbctione 


sibi  placere  concedat.  Amen.  Quatenus  prcesentis 
qoadrageiimflB  diebos  devoiiaaiBM  celebratifl,  ad  pa- 
«cbalia  festa  puriflcaiis  oordibufl  accedera  valaatis. 
Amen.  Quod  ipse  pr»stare  dignelor»  ele. 

Dominiex  iv  in  QuadfagenfnaBeneditito, 

Deus,  qui  vos  ad  preesentiam  quadragesimalium 
dierura  medietatem  dignatus  est  perducere,  ipse  vos 
sua  miseratione  dignetur  benedicere.  Amen.  Absti** 
nentiam  vestram  prseteritam  acceptet,  futuram  ita 
sibi  placitam  redaet,  ut  sicut  ab  illicitis  clbiSi  ila 
vos  etiam  a  vitiis  omnibus  abstinere  concedat.  Amen. 
Quo  de  prseteritis  et  de  futuris  spiritalium  charisma- 
ium  frugibus  ei  graies  penolveniefl,  ad  flancium  pa- 
acha  pervenire  poflsitifl  indemBes.  Amen.  Qvod  ipae 
pfoesiare  dlgnettur,  eic. 

Benedictio  in  Dominiea  t  in  Quadragtsfma. 

Accendat  in  vobis  Dominus  vim  sui  amoris,  et  per 


renarii  numeri,  dignelur  vobis  per  ineffabilem  gra-  ^  iejuniorum  observanUam  infundat  vobis  donum  su© 

tiam  suam  largin  ul  ommvitae  vestrae  tempore  con-      ^       —      - 

tinoa  suae  Benedictionis  mereamini  protectione  mu- 
niri.  Amen.  Concedatque  vobis  illa  opera  per  sex 
dierum  curricola  patrare,  per  qucB  in  septimo  tan- 
tam  et  talera  gratiam  cjus  valcalis  impetrare,  ut 
ct  ipsis  possitis  laudibus  delectabilitcr  vacare,  et 
sine  criinlne  sincerissima  devotione  sacrosancto 
corporiset  sanguini  dominico  ad  remedium  commu- 
nicare.  Amen.  Quo  spiritali  alimonia  recreati,  ejus 
optabili  custodia  tutati,  perpeluaHler  placeatis  ei, 
an  omni  opere  servili  penitus  liberati  et  ab  unlverso 
facinore  pariter  raundati.  Amen.  Quod  ipse  prsestare 
dignetur.  etc. 

Benedictio  in  Quadragesima, 

Benedicat  vos  divina  pietas  et  ejus  seterna  Ma- 
jt8taa«  gui  per  legisiatorem  Moysen  faraulum  suum 
pneccfMt  JudaicGB  plebi  ut  anno  jubilaeo  terree  foret 
remisaio«  ei  flervorum  eiiam  liberlas.  Amen.  Liberet  _  ^ 

vofl  a  jugo  diabolicae  servitutis,  et  superaddens  vo-  D  A^Viir  Qio^^ripsrpTffs^tirVdlgne^tur^^^ 

bis  vigorem  pristio«e  salutis,  enundat  super  vos  cle-  ^  r     r 

menter  spiritum  servitulis.  Amen.  Quo  talcs  egredi 

merearoini  dc  corpore  ab  omni  scelerura  contagione 

pargati,  quales  per  Chrlstl  roseum  cruorem  redi- 

mendo  foistls  mlsericorditer  expiati.  Amen.  Quod 

ipse  praestare  dlgnetur,  elc. 

Benedidio  initio  Quadragesimw , 

Benodicai  vobis  omnipotens  Deus,  qui  quadraffe- 
narium  ouraerttm  in  Moysi  et  Uelim,  necnon  et  Me- 
diatoris  nostri  jejunio  conseoravit,  concedatque  vo- 
bifl  ita  iraosigere  prcesentis  vitae  dispensationem, 
ot,  accepio  a  Pairefamiiias  remunerationis  denario, 
perveniatis  ad  peccatorum  omuiuni  remissionem,  et 
adgloriosam  cum  sanclis  oranibus  resurrectionera. 
Amen.  Detque  vobis  spiritualiura  virtulura  invictri- 
cia  arma^  quibus  exeraplo  Doralni  devincere  valeatis 
antiqoi  hostls  flagacisslma  tentamenta.  Amen.  Qoo 
oofi  lA  folo  pane^  sed  ih  omni  verbo^  quod  de  ore 


Benedictionis.  Amen.  Sic  ei  parcimoniffi  victimas 
offeratis,  ut  contriti  ei  cordis  et  humiliati  sacriflcio 
placeatis.  Araen.  Quatenus  Oratio  vestra  jejunii  et 
eleeraosjns  alis  subvccla  ita  ad  aures  vestri  condito* 
ris  ascendat,  ut  vos  aeternse  beatitudinis  hfieredes,  et 
supernorura  civium  coosortes  efficias.  Amen.  Quod 
ipse  prsestare,  etc. 

BeMdictia  in  Bamis  Painmrum. 

Benedicat  vobis  omnipotens  Dens,  cui  et  jejublo- 
rum  maceratione,  et  prGesentium  dierom  obsemi- 
tione  placere  studeatls.  Amen.  Concedat  tobls,  ut 
sicutei  cum  ramis  palmarum  cseterarumve  frondium 
praesentare  studuistis,  ita  cum  palma  victorise  0t 
fructu  bonorum  operum  el  post  obitum  apparere 
valeatis.  Araen.  Quique  Unigeniti  Filii  ejus  passio- 
nem  puro  corde  creditis,  mente  devota  vei^rdri  siu- 
detis,  ad  Resurrectionis  ejus  festa  et  vestree  rerao- 
nerationis  praemia,  ipsius  fiilti  munimine»  veniatis. 
lod  ipse  praestare  dignetur,  etfc. 

Item  alia  Benedictio  d$  Passione. 

Omoipoteos  Deua,  qui  Uoiffeniti  fliii  pasfliooe  iri- 
buit  vobis  hurailitatis  exerapTum,  concedat  vobifl  per 
eamdem  hurailitatem  percipere  suse  Benedictionia 
inefTabile  donura.  Amen.  Quatenus  ipsius  resur- 
rectionii  percipiatis  consortla,  cujtn  patientiflB  veoe- 
ramioi  docomeota.  Araeo.  Qoo  ab  eo  sempiteroflB 
vitm  munus  percipiatis,  per  cujufl  temporalem  nor- 
tem  eeternam  vos  evadere  creaitifl.  Amen. 

Benedictio  inCcena  Domint. 

Benedicat  vos  Deus,  qui  per  unigeniii  Filii  flui  pas- 
sionem  vetus  Pascha  io  novum  voTuit  converti»  coo- 
cedatque  vobis  ut,  expurgato  veteris  fermeoti  conta- 
gio,  nova  in  vobis  perseveret  conspersio.  Amen.  Bi 
qui  ad  celebrandam  Rederapioris  noflir!  cGMiam 
naente  devota  eonveoistifl,  ABumiaram  dapinm  ve- 
bifleolxi  epolafl  reporteiifl«  Ipfltoa  qtioqoo  opitolaiite 


m 


SUPLBHBNTDM  AD  S.  GREG(mn  UBRUM  SACRAMERTORUM. 


631 


c)em«ntia  mQiidemiDi  asordibuspeccatorum.qQiad 
insinaandam  humilitatis  exemplam  pedes  Yolait  la- 
tare  discipalorum.  Amen.  Quod  ipse  prsestare  di- 
gnetar»  etc. 

Benedictio  in  Sabbato  sancto, 

Deus  qui  de  Ecclesise  sufle  intemerato  utero  nevos 
popolos  producens,  ea  in  rirj^nitate  manente  nova 
semper  prole  foecundatt  fidei,  spei  et  charitatis  tos 
munere  repleat,  et  su»  in  tos  Benedictionis  dona 
jnfundat.  Amen.  Kt  qui  hanc  sacratissimam  noctem 
Redemptoris  nostri  Resurrectione  Toluit  illustrare, 
mentes  Testras  peccatorum  tenebris  mundatas  virtu- 
tum  copiis  faciat  coruscare.  Amen.  Qui  eorum,  qui 
modo  renati  sunt,  ioDocentiam  imitari  certetis,  et 
vascula  menlium  vestrarum  exemplo  prasseDtium  lu- 
miuum  illustretis,  ut  cum  booorum  operum  lampa- 
dibus  ad  hujus  spoosi  thalamum,  cujus  Resurrectio- 
nem  celebratis,  cum  j^rudeotibus  vir^iDibus  iotrare 
possitis.  Ameo.  Quod  ipse  prsestare  digoetur,  etc. 

Benediclio  in  di$  sancto  Pascha. 

Beoedicat  vos  omnipoteos  Deas  hodierna  ioterve' 
niente  paschali  solemnitate,  et  ab  omni  miseratus 
dignetur  defendere  pravitate.  Amen.  Et  qui  ad  aeter- 
nam  vitam  in  Uuigeniti  sui  Resurrectione  vos  repa- 
rat,  in  ipsius  adventa  immortalitatis  vos  gaudiis 
vestiat.  Amen.  Et  qui,  expletis  jejuniorum,  sive 
passionis  dominicse,  diebus,  paschahs  festi  gaudia 
celebratis,  ad  ea  festa,  qus  noo  soot  aoouay  sed 
coDtioua,  ipso  opitulante  exsultantibus  animis  venia- 
tis.  Amen.  Quoa  ipse  prestare  dignetur,  etc. 

Benedictio  in  octava  Pasch», 

Deus,  cujus  Uniffenitus  hodierna  die  discipulis 
tais  januis  ciausis  aignatus  est  apparere,  suie  vos 
Benedictionis  dono  locu^letare  et  coelestis  vobis  re- 
gni  januas  digncturapsrire.  Amen.  Et,  qui  ab  eorum 
pectoribus  attactu  sui  corporis  vulnus  amputavit 
dubietatis,  coocedat  ut  per  fidem  qua  eum  resur- 
rexisse  creditis  omoiura  aelictorum  maculis  careatis,  G 
Ameo.  Et,  qui  eum  cum  Thoma  Deum  et  DomiDum 
creditis,  et  ceroitis,  vocibus  iovocatis,  ab  eo  et  io 
hoc  sseculo  a  malis  omoibus  tueri  et  io  futuro  sao- 
ctorum  csetibus  adscisci  valeatis.  Ameo.  Quod  ipse 
praestare  dignetur,  etc. 

Benedictio  de  Resurrectione, 

Benedicat  vot  omnipotens  Deus,  qui  vos  gratuita 
miseratione  creavit,  et  in  resurrectione  Unigeniti  sui, 
spem  Tobis  resurgendi  concessit.  Ameo.  Resuscitet 
Tos  de  vitiorum  sepulcris,  qui  eum  resuscitavit  a 
mortuis.  Ameo.  Ut  cum  eo  sme  fioe  feliciter  vivatis, 

Xiem  resurrexisse  a  mortuis  veraciter  credatis. 
mcD.  Quod  ipse  preestare  Jigoetur. 
Alia.  —  Deusy  qui  per  Resurrectiooem  Uoigeoiti 
soi  vobis  coDtulit  et  booum  Redemptionis,  et  decus 
adoptionis,  8U4B  vobis  conferat  praemia  Benedictio- 
nis.  Amen.  Et>  guo  redimente  percepistis  donum 
perpetuse  libertatis,co  largiente  consortes  efficiamini  D 
aeternse  haereditatis.  Amen.  Et  cui  coosurrexistis  io 
baptismate  credeodo,  adjungi  mereamioi  io  coelesti 
^regione  bene  Tirendo.  Amen.  Qood  ipse  prsestare 
dignetar^  etc. 

Benedictio  de  Jejunio. 

Omnipotens  Deus  dcTotionem  vestram  dignanter 
intendat,  et  sun  vobis  Benedictionis  dona  concedat. 
Amen.  lodulgeat  vobis  mala  omoia  quee  gessistis,  et 
tribuat  vobis  TeDiam,quam  ab  eodeposcitis.  Ameo. 
Sicque  jejuoii  Tcstri  et  precum  Tota  suspiciat,  ut  a 
Tobis  adversa  omoia,  quae  peccatorum  retributiooe 
meremioi,  avertat,  et  dooum  io  vos  spiritus  Paracleli 
iofaodat.  Ameo.  Quod  ipse  praestare  digoetur,  etc. 

Benedictio  in  die  Ascensionis  Domini. 

Beoedicat  vos  omnipoteos  Deos,  cujus  Uoig^eoitus 
hodiema  die  coelonim  alta  paoetraTit»  et  Tobis,  ubi 
iUe  eat,  ascendendi  aditnm  patefecit.  Amen.  Conce- 


A  dat  propitius  ut,  sicot  post  resarrectioaem  saam 
discipulis  Tisus  est  maoifestus,  itaTobis  injadieium 
Teniens  Tideatur  placatus.  Amen.  Et,  qui  eam  con- 
sedere  Patri  io  sua  majostate  creditis,  Dobiscum 
oMLoere  usque  io  fioem  sa^culi  secundum  suam  pro- 
missionem  sentiatis,  Amen.  Quod  ipse  prsestaredi- 
gnetur,  etc. 

Benedietio  in  vigilia  Penteeostes. 

Benedicat  vos  omnipotens  Deus,  ob  cujus  Paracleti 
Spiritus  adTentum  mentes  Tcstras  jejunii  obserraDtia 

Erseparatis,  et  prsesentem  diem  solemnibus  laadibus 
onoratis.  Amen.  Instar  modo  renatorum  infantium 
talem  innoceotiam  habeatis^  uttemplum  saoctiSpiri- 
tus  ipso  tribueote  esse  possitis.  Ameo.  Alque  idem 
saoctus  Spiritus  ita  tos  hodiesuahabitatiooedignos 
efBciat.  ut  cras  se  Testris  meotibus  vobiscum  perpe- 
tim  habitaturus  iofuodat,  et  peracto  praeseotis  vits 
curriculo  vos  ad  coelestia  regoa  perducat.  Amen. 
|.  Quod  ipse  pmtare  digoetur,  etc. 

Benedictio  inPentecoste. 

Deus,  qui  hodieroa  die  discipulonim  meotes  Spi- 
ritus  Paracleti  iofusiooe  digoatus  est  illustrare,  it- 
ciat,  vos  sua  Beoedictiooe  repleri  et  ejusdem  spiritus 
doois  cxuberare.  Ameo.  lile  igois,  qui  superdisci- 
pulos  apparuit,  peccator um  vestrorum  sordes  expor- 
get  et  sui  lumiois  iofusiooe  corda  vestra  perlustret. 
AmeD.  Quique  digoatus  est  diversitatem  lioguanun 
io  uoius  fidei  coofessiooe  adunare  in  eadem  vos 
faciat  constantia  fidei  perseverare  et  per  haoc  a  spe 
ad  speciem  pervenire.  Amen.  Quod  ipse  pnestare 
dignetur,etc. 

Benedictio  in  nativitale  saneti  JoantUs  Baplist9. 

Beoedicat  vos  omoipoteos  Deus  beati  Joaoois  Ba- 
ptistse  iotercessiooe,  cujus  hodieroa  die  oataiitia 
celebratis,  coocedatque,  ut  cujus  solemnia  colitis, 
patrocioia  seotiatis.  Ameo. 

lilius  obteotu  ah»  omoibus  adversis  tueamini.  et 
boois  omoibus  perfruamioi,  qui  adveotum  Redem- 
ptoris  muodi  oec  dum  oatas  cogoovit,  malris  sterili- 
tatem  oascendo  abstuHt,  patris  lioguam  oatus  ab- 
solvit.  Ameo.  Quateous  ipsius  A^ni,  quem  ille  digilo 
ostendil,  cujus  immolatione  estis  redempti,  ita  rir- 
tutum  laois  vestiri,  et  ioooceotiam  valeatis  imilari, 
ut  ei  io  ffitero»  patdffi  felicitate  possitis  adJQOgi- 
Amen.  Quod  ipse  prsestare  di^netur,  etc. 

Alia.  —  Benedicat  vos  omnipotens  Deus,  qoi  uni- 
geniti  Filii  sui  per  beatum  Joannem  tandem  nostri 
misertus  nuntiavit  in  terris  adventum.  Amen.  Ipse 
Spiritus  sanctus.  qui  eum  replevit  clausum  in  utero 
matris,  et  patris  linguam  solvita  vincolo,  faciatvossua 
Beoedictiooe  repleri  utspiritalibus  doois  abundanter 
exuberare.  Ameo.  Asceodatvox  deprecantb  pnecar- 
soris  ad  aures  clemeotissimi  Patris.  qui  roandi  R^ 
demptorem  aote  oovit  coofiteri,  qnam  oasci,  qoique 
actorem  lavacri  sacris  maoibus  suis  tioxit  io  fonte, 
maculas  delictorum  vestrorum  clemeoter  saa  inter- 
cessiooe  expurget,  atque  copiis  virtutum  fecundet. 
Amen.  Quod  ipse  preestare  dignetur,  etc. 

Benedictioin  festivitate  sanctx  Crueis. 
Benedicat  vos  omnipotens  Deus,  qui  per  onige- 
niti  sui  Jesu  Ghristi  Domini  nostri  passionem,  et 
crucis  patibulum,  genus  redemit  humanum.  Amen* 
Goncedatque  vobis  ut  cum  omnibus  sanctis  quc  si^ 
ejusdem  crucislongitudo,  latitudo,  sublimitasetpro* 
fundum,  mente  devota  comprehendere  poisitii. 
Amen.  Quatenus  vosmetipsos  abnegando^crucemque 
gestaodo,  ita  io  praeseotis  vitae  stadio  Redemptorem 
nostrum  possitis  sequi,  ut  el  inter  choros  «ojwloj 
rum  post  obitum  mereamini  adscissi,  Amen.  Quod 
ipse  pnestare  dignetur,  etc. 
Benedietio  in  nativitate  apoUolorum  Petri  et  Ponii 

Benedicat  vos  omnipotens  Deus  qui  vos  beali  Pc: 
tri  saluberrima  confessione  in  ccciesiastic»  ndei 
fundavit  solidiUte.  Amen.  Et  quos  beaU  Pauh  ub- 


J 


«33 


AUUD  BBNBMenONALB 


etissima  laalnixitpnMlicatioDe,  sua  tueatur  gratis- 
sima  defeDsioue.  AmeD.  Quatenus  Petrus  clave, 
Paului  sermoDe,  utriaue  intercessione  ad  illam  yos 
certent  patriam  introducere»  ad  quam  iili,  aJter  cru- 
ee,  alter  gladio,  hodierna  die  roeruerunt  per?enire. 
Amen.  Quod  ipse  praestare  dignetur»  etc. 

Btnedictio  in  Assufnpiione  tanetx  MaHae. 
Deus,  qui  bealissimam  virginem  Mariam  Domini 
nostri  Jesu  Chrisli  gloriosissimam  Genitricem  ho- 
dieraa  die  ad  coelos  Toluit  evocare,  et  super  choros 
angelorumsublimiterexaltare  suae  vos  BeDedictio* 
nis  gratia  per  intercessionem  eiusetmerita  digne- 
tur  taliter  ditarc,  qualitcr  a  vitiis  ad  virtutes  me- 
reamini  transmigrare.  Amen.  Concedatque  vobis  in 
hoc  saeculo,  sic  fide  vigcre,  spe  gauderc^et  charitate 
pollere,  castitatisiugiter  eminentia  fulgere  et  humi- 
litatit  etiam  exceflentiaspIendere,auoipsi  per  omnia 
bonis  operibus  adornati  valeatis  placere.  Amen.Fa- 
datque  vos  omnia  praeterita  flagitia  et  facinora  ita 
die  noctuque  gemitibus  et  fletious  expiare,  prs^en- 
tia  et  futuratam  salubriter  evitare,  ^uatenus  cum 
ipsa  possitis  ffiternaliter  in  coelestibus  emicare. 
Amen.  Quod  ipsc  praestare  dignetur,  etc. 

Bemedtelio  in  feUo  tancti  Joannis  de  Martyrio. 

Deus,  qui  vos  beati  Joannis  BaptistaD  concessi^ 
solemoia  frequentare,  tribuat  vobis  et  eadem  de' 
▼otis  mentibas  celebrare,  et  suae  Benedictionis  dooa 
percipere»  Amen.  Et  qui  pro  legis  ejus  preeconio  car- 
ceralibus  est  retrusus  in  tenebris,  intercessione  sua 
a  tenebrssorum  operum  vos  liberet  incentivis. 
Aroen.  Et  qui  pro  veritate,  quie  Deus  est,  caput  non 
estcQDctatns  amittere,  suo  interventu  ad  caput  ves- 
tmm,  qaod  est  Christus  vos  faciatpervenire.  Amen. 
Qood  ipse  pnsstare  dignetur,  etc. 

Benedieiio  in  nativUate  sanctx  Mari^. 

Deus  qui  pcr  beatae  Maris  virginis  parlum  genus 
humanum  dignatus  est  redimere,  sua  vos  dignetur 
Benedictione  locupletare.  Amen.  Ejusque  semper,et 
uhique  p«trocinia  sentiatis,  ex  cujus  intemerato 
utero  auctorem  vitM  susciperemeruistis.  Amen.  Et 

Jui  ad  ejns  celcbrandam   navitatem  hodierna  die 
evotis  mentibna  convenistis,  spiritualium  gaudio 
mm,  et  aBtemorom  praemiorum  vobisoum  munera 
reportetis.  Amen.  Quod  ipse  prsestare  dignetur,  ttc„ 

Benedietio  de  adventu  Domini. 

OmnipoteDt Deus,cujusUnigeniti adventum  et prae* 
teritum  creditis,  et  futurum  exspectatis,ejusdem  ad* 
ventut  vos  iilustratione  sanctificet,  et  sua  Bene* 
dictione  locupletet.  Amen.  In  prwsenti  vitsB  stadio 
vos  aboroni  adversitate  defendat,  et  se  vobis  in  ju- 
dicio  placabilem  ostendat.  Amen.  Quo,  a  cunctis 
peccatorum  contagiis  liberati,  illius  tremendi  exa- 
minisdiem  exspectetis  interriti,  cujussanguine  estis 
redempti.  Amen .  Quod  ipse  prtestarc  dignetur,  etc. 

Item  atia.  —  Omnipotens  Deus  vos  placito  vultu 
retpiciat,  et  in  vos  suae  Benedictionis  donum  infun- 
dat.  Amen.  Et  qui  hos  dies  Incarnatione  Unigenitii 
tui  fedt  solemnes,  a  cunctis  praesentis  et  futurae  vitae 
adTersitatibus  vos  reddet  ioaemnes.  Amen.  Ut  qui 
deAdveotu  Bedemptoris  nostri  secundum  carnem 
devota  menteIaBtamini,in  secundo,cumin  Majestate 
sua  venerit,  prflemiis  aetemae  vitie  ditemini.  Amen . 
Quod  ipte  praestare  dignetur^  etc* 

Item  alia,  —  Benedicat  vot  ineffabilis  ffratia  et 
pietas  Dei  vivi,  et  annuatvobis  per  admirabilem  et 
salutarem  Adventum  Filii  sui  ne  sub  dominatione 
peecati remaneatis,  quod  absit,  captivi.  Amen.  Ab 
omni  vos  miseria  tampotenter  liberare  et  in  sua  mi- 
sericordia  tam  clementer  dignetur  perseveranterque 
confirmare,  ut  sibi  vos  faciat  in  praesenti  saeculo  ta- 
liter  deservire,  qualiter  ad  eum  in  futuro  gaudentes 
mereamini  pervenire.  Amcn.  Quique  pro  vobis  eom- 
dem  Lni^enitumsuuminAdventupnmo  voluit  in- 
caraari,  ipte  vot  in  tecondo  faciat  ab  injottorum 


A  consortio  separari  et  Jostorom  commerdo  teeom 
perenniter  mansuros  aggregari.  Amtn.  Qood  ipte 
praestare  dignetur,  etc. 

Item  alia.  —  Benedicat  vobis  Deus  omnipotens, 
PaterDomini  nostri  Jesu  Christi,  Salvatoris  atque 
Redemptorisroundi.et  ita  vos  benedicendo  jostificet 
atqoe  sanctificet  illostratione  primi  Adventos  ejos- 
dem  Unigeniti  sui,  ne  in  secundo  ooram  ipto  appa- 
reatit  immundi.  Amen.  Fundet  vos  ejus  gratia  tam 
firmiter  in  humilitate  vera,  et  solidet  tam  stabiliter 
in  charitate  8incera,qoo  taiiter  vobis  displeceant  ea- 
quas  sunt  mundietplaceantjugilereaquae  sunt  Dei, 
ut  in  coelesti  beatitudine  pariter  cum  sanctis  cohae- 
reatis.  Amen.  Quiquepro  salute  servorum  eumdem 
Filium  suum  tantum  voIuithumiIiari,ut  intramater- 
num  uterum  naturas  nostrae  in  unitatem  personaeco- 
pulando  diffnaretur  uniri^  intra  vos  in  iioc  primo 
Adventu  splendore  suie  visitationis  atque  inhabita- 
tionis  faciat  illustrari,  qualenus  in  secundo  merea- 

B  inini  cum  ipso  perpelim  gloriari.  Amen.  Qood  ipte 
praestarc  dignetur,  qui  cum  Patre,  etc. 

Benedietio  in  naiiwtate  uniut  apoetoli^ 

Deus,  qui  vos  in  apostolicis  tribuit  consistere  fon- 
damentis,  benedicere  vos  dignetor,  beati  apostoli  soi 
N.  intercedentibus  meritis.  Amen.  Defendatque  vos  a 
conctis  adversis  apostolicis  pnesidiis,  qui  vos  eoram 
voluit oroari  etmoniri exempliset  documentls. Amen. 
Quo  per  eorum  intercessionem  perveniatis  ad  seter- 
nae  patriae  httreditatem,  per  qnorum  doctrinam  te« 
netis  fidei  intcgritatem.  Amen.  Quod  ipse  praeatare 
dignctur,  qui  cnm  Fatre,  etc. 

Benedirtio  in  naiivitate  uniui  martyrii, 

Reati  martjris  tni  N.  interccssione  vos  Dominus 
bfsedicat,  et  ab  omni  malo  defendat.  Amen.  Exten- 
dant  in  vos  dexteram  suib  propitationis,  qui  enm 
tuscepit  per  supplicia  passionis.  Amen.  Quo  ejus  in 
coalo  mereamini  habere  consortium,  cujns  dfevotis 
C  inentibus  in  terra celebratis triumphum.  Amen. Quod 
ipse  praestare  dignetur,  etc. 

Benedictie  in  nativitate  plurimorum  martyrum, 

Benedicat  vos  Dominus  beatorum  martjmm  suo- 
rum  NN.  suffragiis,  et  liberet  ab  adversitatibus  cun- 
ctis.  Amen.  Commendet  vos  eorum  intercessio  glo- 
riosa,  quorum  in  conspectu  ejus  est  mors  pretiosa. 
Amen.Ut,  sicut  illi  per  diversa^enera  tormentorum 
coeleslis  rej^ni  sunt  sorliti  hsereditatem,  ita  vos  eorum 
mereamini  consortium  per  bonorum  opcrum  exhibi- 
tionem.  Amen.  Quod  ipse  praestare  dignetur,  etc 

In  feito  uniut  confessoris, 

Omnipotens  Deus  det  vobis  copiam  Benedictionis, 
ui  l>eatum  N.  sibi  ascivit virtute  confessionis.  Amen. 
t  qui  illum  fecit  coruscare  miraculis,  vot  exornet 
bonorom  operum  incremehtis.  Amen.  Quo  ejus  ex- 
emplis  eruaiti,  et  intercessione  muniti,  cujus  dej^o- 
sitionis  diem  celebratis^  illi  pouitis  in  coelesti  reffio- 
0  neadjungi.  Amen.  Quod  ipse  prsstare  dignetor, 
cujus,  etc. 

Benedietio  in  naiivitaie  plurimorum  eonfeaorum, 

Sanctoram  confessomm  suoram  NN.  meritis  vos 
Dominot  faciat  benedici,  et  contra  adversa  omnia 
eoram  intereessione  moniri.  Amen.  Eoram  tos  efll- 
ciat  suifragio  felices,  quoram  feslivitatis  diem  cele- 
bratis  ovantes.  Amen.Quoeoramimitantesexempla, 
adcoelestia  pervenire  possitis  promissa.  Amen.  Qood 
ipte  prawtare  dlgnetur,  cujus  regnum,  etc. 

Benedictio  in  naiivitaie  uniue  virginii. 

Benedicat  vos  Dominus,  qui  beatas  virgini  N.  con- 
cessit  et  decorem  virginitatis,  et  gloriam  passionis. 
Amen.  Et  cujus  opitolatione  illa  merait  et  texosfra- 
gilitatem,  et  perseqoentiom  rabiem  devincere,  vos 
possitis  et  vestroram  corporum  illecebras  et  antiqoi 
Dostis  machiDamcDta  suf>erare.  Amen.  Quo,  sicut 
illa  sexofragili  virilenisaest  certamen  adire,  etpost 
certamen  de  hoslibut  triumphare,  ita  vos  in  hac 


2; 


^^m 


SUPPLEMENTUM  Ab  S.  GftEGORl!  LrtRtAt  SAGRAMENTORnM. 


8S8 

ttiortalitate  tftetiles  vnlradsct  Anlt(jtiom  hosfem  de-  A 
irlticefe  et  adfegna  coelestla  pefvenire.  Amcn.  Quod 
ipse  prwslare  dignetur,  clc 

tn  nalivitate  plurimarum  virginum. 

Omaipotens  Dominu'}  iQlercedeolibus  saB<^8 /fif- 
ginibus  suis  vos  digneiur  beoedicere,  qui  antiquo 
hoste  non  solum  per  viros,  verum  etiam  pcr  fdmipas 
voluil  Irlumpbare.  Amen.  Elcfui  illistoluitcentesimi 
fructus  donum  decore  virginitaiis  ct  agone  marijrii 
conferi*e,  vos  dignelur  ct  vitiorum  squaloribus  expur- 
gare,  et  virtutum  lampadibusexornare.Amen.  Qua- 
tenus  virtutum  oleo  ita  pectorum  vestrorutn  lampa- 
des  possint  repleri,  utcum  eis  coelestis  sponsi  ihala- 
tuura  vaieatis  iugredi.  Amen.  Quod  ipse  prsQsiare 
dignelur,  clc. 

In  anniveritaHo  dedicationis  eoelesitB  Benedictio, 

DeUs  omnipoiens,  mii  hoc  sanctum  templum  suo 
gldriosfisimo  nomini  tn  honore  beati  N.  aposloH  sui 
voluit  dedicaH,  ipsc  vos  precibus  ct  mcritis  illius  B 
Benedictionc  suajustificari  ct  illustratione  visitatio- 
nis,atqueinhab}iati<Miissumfaeiaisancttfieari.Amen. 
QuaieQUS  qui  fuistis  aliquando  sieui  el  c63ieri,domi- 
cilia  hostis  antiqui,  et  sub  ejusdominaiioQe  eaptivi, 
raereamini  singuli  graiissiDria  ileri  iempia  Dei  vivi, 
per  ejus  graliam  eirecii  do  servis  Glii  a<iopiivi.Amen. 
CoDQcdatquc  vobis  uiqui  aoniveraariam  dedicaiionis 
hujus  iabernaculi  suicelebraiisf^tivitatem,  ad  coq- 
iinuam  coBlestis  iempli  pcrveuiatis  alucriter  cum 
sanciis  angelis  celebraiurj  perenniter  sokmnilateai. 
Amen.  Quod  ipse  prsestai^  digneiuri  eic. 

In  mniversario  eoMevrationis  epiioopi. 

OmDipoiens  Deus,  quim/^,  quamvis  indignum,  per 
immensam  suie  pietaiis  afAucniiami  intra  nunnetum 
auiistitum^ad  mmist  randum  altari  8uo,laudis  Hostias 
itnmolando,  dignatus  esi  depulare,  atque  tam  ad 
ccelestis  mens;e  sacramenta  quam  etiam  ad  percnnis 
vitm  alimenta  po^ulo  buo  erogando  desiinare,  ipae  p 
Dencdictionis  copia  dignctur  locupletare,  et  saneii-  ^ 
ficandogralia  sancti  Spirituscorda  veslra  misericor- 
diter  vegetare.  Amen.  Dlgnetur  etiam  vos  ab  omni- 
moda  ne(|aitiA  clemenier  cxpiare,  ct  in  suae  piclaiis 
excellentia  potenter  connrmnre.  Amcn.  Concedat 
quoque  vobis  de  malis  ad  bona  el  de  bonis  ad  me- 
liora  quotidie  proficien^^lo  transmigrare,  et  post  hu- 
jtts  tcrminum  vitm  ad  »ternorum  gaudia  praemio- 
rura  feliciter  transmigrare,  Amen.  Quod  ipse  praes- 
lare  dignetnr,  etc. 

Benedictio  quotidianis  diebus. 

Benedicat  vobis  Dominus,  etcustodiai  vos.  Amen. 
tlluminet  faciemsuamsupervos,etmiscrcalurveslri. 
Amen.  Convertai  vullum  suum  ad  vos  et  donet  vobis 
paceni.  Amen.  Ouod  ip^e  prsesiare  dignetur,  etc. 

(tem  alia.  —  Omnipotens  Deus  sua  vos  clementla 
benedicat,  et  sensnm  in  vobis  sapiehda)  sahilarisin- 
fundat.  Amen.  Catholicfo  fide!  vos  docnmentls  enu- 
triat,  et  in  sanctis  operibus  perseverabiles  reddat.  D 
Amen.  Gressus  vestros  ab  ermre  convertai,  et  vjam 
vobis  pacis  et  chariiatis  osiendat.  Amen.  Quod  ipse 
preasiare  digneiur,  eujus,  ete. 

Alia,  —  Jnclinei  Dominus  auremsuam  ad  preces 
veair»  humilitatis»  ei  dei  gratiam  vobis  su»  benedi- 
etioDis^eiprflsmiuinsempiiernnesalulis.  Araen.  Sem- 
per  ei  ubique  Dominum  propitium  baboaiis,  ei  iti 
ejus  laudibusexsuiteiis.  Amen.  Qmnium  peocaiorum 
vesirorum  vincula  8olvai«  ei  ad  gloriam  sempiter- 
nam  pervenire  vos  faciai.  Amen.  Quod  ipse  praestare 
dignetur,  cujus,  elc. 

Alia,  —  Mulliplicet  in  vobis  Oominus  copiam  suae 


«3« 

Benedictionis,  ei  confirraetvos  Inspe  regni  ccelestis. 
Amcn.  Actus  vcslros  corrigfat,  vitam  emendet^raores 
componat,  ei  vos  ad  codlesti^  paradisi  hffireditatem 
perducat.  Amcn.  Talique  intentionerepleri  valeaiis, 
qua  ei  In  perpetuum  piaccatis.  Amcn.  Qood  ipseprfic- 
stare  dignetur,  qui  com,  etc. 

Alia.  —  Devotionem  vestram  Dominus  dignanter 
intendat,  et  sute  vobis  benediciionis  dona  concedat. 
Amen.  Talique  vos  in  prcBsenti  saeculo  subsidio  mu- 
niat,  ut  paradisi  vos  In  fuiuro  habiiatores  efficiat. 
Amcn.  Sicquc  corda  vestra  sanctiflcando  benedicat, 
et  benedicendo  sanctificet,  ui  vobiscum,  imo  in  vobis 
eum  jugiter  babitare  deleciet.  Amen.  Quodipse  pr«- 
sLare  dignetur,  etc. 

Alia.  -  Omnipotens  Deus  det  vobis  gratiam  suffi 
Benedictionis,  etrepleat  vos  spirituyeritatisetpacis. 
Amen  Quatenus  sic  per  viam  salutis  devoia  mente 
curratis,  ut  subrepentium  delictorum  lagueos  salu- 
briter  evadalis.  Amcn.  Sicque  efincianiini  in  ejus 
supplicatione  devoli,  et  in  mutua  dilectione  sinceri, 
ui  ad  ccBleste  regnum  pervenire  possitis  securi .  Amen . 
Quod  ipse  prfestare  dignetur,  cujus  imperium,  etc. 

Alia.  —  Goncedat  vobis  omnipotens  Deus,  munus 
sute  Benedictionis,  qui  veBifiBesiconscius  inflrniita- 
iis.  Anaen.  Ei  qui  vobis  tribuii  supplicandi  affecium, 
tribuai  censolationis  auiilium.  Amen.  Ut  ab  eo  et 
prtBsentis  et  fulurre  viiae  subsidium  capidtis,  cojui 
vos  boniiale  creaios  esse  creditis.  AmeiL  Quod  ipse 
pra3siare  dignetur,  etc. 

Alia.  —  Omaipotens  Deus  ccBlesii  vos  nrotecHone 
circumdei,  et  sue  Benedictionis  dono  locupletet. 
Amen.  Concedatque  vobis  ut  qui  in  sola  spe  gralis 
coalestis  iDDitemini,  coeleaii  etiam  protectione  mu- 
niamini.  Amen.  QuatenuseiiD  preseoii  saoculo  mor- 
talis  vitue  solatia  capiatis,  et  semoitcrna  gaudia 
comprehendere  valeatis.  Amen.  Quod  ipsc  prajstare 
dignetur.  etc. 

Itefn  alia,  —  OraDipoiens  Deus  dexter»  suk  pe^ 
petuo  vos  cireumdei  auxilio,  ei  Benedictioiium  foa- 
rum  repleal  dono.  Amen.  Ab  omni  vos  pravitate  de* 
fendai,  ei  donis  ccBlestibns  exaberare  concedat. 
Amen.  Quo  corpore  mundaii  ac  mente,  ialcm  ei  ei* 
liibeatis  servitutera,  per  quam  su«m  eonsequi  va- 
leatis  pro|>itiatlonem.  Amen.  Qood  ipse  pn£sisr« 
dignctur,  elc. 

IlemaliaBenedictio.  —  Purificei  omnipoten»  Deus 
vestrorum  cordium  arcana,  et  Benediciionis  sufieyo- 
bis  tribuat  incrementa.  Amen.  A  te  omnibus  vitffi 
praesontis  pcriculisexuamlni,  et  virlutumspifitaliam 
ornamcntis  induamini.  Amen.  Quo  illius  adjutorlo 
fulti,  sic  ei  serviatis  in  terris,  ui  ei  conjungi  valeatis 
in  cocis.  Amen. 

Item  alia.  —  Omnipotens  Deus  universa  a  vobis 
adversa  excludat,  etsoa^  super  vos  Bcncdictionlsdo- 
napropitiatusinfundat.  Amen.  Corda  vestra  efflciat 
sacris  inlenta  doctriois,  quo  possirtt  repleri  beneft- 
ciis  sempiternls.  Amen.  Quatcnuset  exsequenda  In- 
tclligenles,  et  intellecta  exsequentes,  etinter  adver- 
sa  mundi  invcniamini  indemnes,  el  beatorum  splrt- 
tuum  efficiamini  cohjeredd.s.  Amen.  Quod  ipse  prffis- 
tare  dignetur.  Amen. 

Item  alia.  —  Omnipotens  Deos  dics  vestros  in  soa 
pace  disponat,  et  sn*  vobis  Bcnedictionis  dona  con- 
cedal,  Amen.  Ab  omnibus  vos  perturbatlonibus  libe- 
ret,  et  mentcs  vestrasinsucepacis  tranquillitttte  con- 
solidet.  Amen.  Quatenus  spei,  fldei  et  charitatis 
gemmis  adornaii,  el  prcesentem  vilam  transigatis 
illjesi  et  ad  mternam  perveniatis  secuH.  Amen  Q^oa 
ipsc  orsestare  dignetur,  euius  regnum  et  impenutn 
sme  nne  permanet  in  seecula  sajculorum.  Amen. 


AD   ANTIMONARIUM  S.    GREGORII    PRyEFATfO. 


t 


't-- 


Gregorii, 

est :  kntiphonariuni  cenkmimm,  edftfomm  conHitnii  9cholam,  M:  Mortn&pienUuimt  Sahmenit,propt$r  mu- 
siest  ampunetionem  dulceditiii,  Antiphtmari^m  ctnHmm  eaiUomm  $tndioiiBtimt*  nimi$  mtiiit$r  (»mt  ilavit. 
QaiB  de  schola  cBniorum  ab  eodem  ^anctl^simo  pontifice  fnfttltuia,  de  Idcialo  in  quo  recubans  modulaba- 
tar,  deflagello  ouo  puerit  minabalur.  eideatlilieniico  ejutdehi  Aniiphonark)  RomeD  magna  Yeneraiione 
asserraiis,  referl  Joannes  Diaconus,  ifoidemle^  pd^stitii. 

Cum  eenianem  yocat  Aniiphonarium  Gregorian»  Vii®  scripior,  eumdemque  simul  compilaiukn  asserii, 
saiis  innuit  non  unum  ipsius  esse  pareniem,  sed  plurimorum  qui  prftcesseranii  foriasse  Romanorum  poQ- 
tiflcum,  pariim  essefeium.Nimirum  lon^eaniiauiornosiro  Gregorioest  eeel6siasiioustantus;imo  penearei- 
pubUcsB  GhristiansB  exordio  recepium  illum  docueruni  Socrates  llb.  ti»  cap.  8,  eialii.  Quadere  consu- 
leodi  suni  aui  de  divinis  officiis  olim  scripseruni,  Isidorus,  lib.  de  ecclesiast.  Offic  ;  Rabanus,  lib.  ii  de 
InsUtuiione  clericorum,  et  alil ;  nbsifi  tero  cetate  eafdidalis  BoHa.  lib.  de  ditina  Psalmodia^  ac  Joan.  Ma- 
billomQm,  in  disquisiiione  de  cursii  Gallicano»  (1. 

OttSBdam  in  Bcctesia  canebaniur  ollm  alternis  vlcibus,  ui  eiiam  modo  fit ;  alla  verosimul  ei  adunaiis 
choris.  ^rimnm  canendi  modum  veleres  appellaruQi  otvTif uvov  Opiv&xfiav,  allerum  (r>^^6jvdv.  Prloris  modi 
mcimnll  Socrties  loco  laudato;  utriusqueautem  sanotus  GregonusNazianzenus  in  carmine  iambicodeVir- 
iiUe»  subfinem  (a).  Uinc  Aniiphon»  nomen  ad  Latinos  dcrivaium,  ei  ex  Antiphona  diclus  liber  Antiphona- 
riM.  fiumdem  eiiam  appellaiam  OfBcialem  observai  ex  Agobardo  nosler  Hugo  Menardus  in  nota  33T  ad 
librum  Sacramentorum. 

Porro  quamvis  Antiphonarius  Romanus,  seu  Gregorianus,  non  solum  Antiphonam,  sed  etiam  quascunque 
in  Missa  chorus  canit  compleciatur,  nomen  iamen  hoc  sortilus  esi  ab  Aotiphona  quoB  prfiecinilur,  mifim 
BUBC  Iniroiiom  appellamus,  <|uia  ad  Introitum  premittiiur.  In  ipsolibri  Sacramentorumlimine  :  Inprimis 
adluiivitum  AuUpkona  qu(ili$  fueHt^  $tatutis  temjMribu$.  Csetera  fere  pristinum  nomen  reltnuerUnt,  si  Gra- 
doale  oicij[uamuSi  quod  oliu)  diccbaiur  Responsorium.  Ouanquam  etiam  Gradale  vocarctur  aliquando,  ut  ex 
iniiio  libn  sacramentorum  hquet  jPoslmo</ujn  dicitur  Oratio,  deinde  sequitur  AfH>stolu$,  ilem  Gradale,  Hinc 
ab  ipso  Antipbonarium  Gradualem  a[ipe)latum  observamus  apud  Micrologum,  ut  ex  notis  ad  festum  sancti 
Paiuit  et  ad  officium  sancii  Apollinaris  constat. 

Iustitutam  a  nostro  Gregorio  caniaodi  meihodua)  per  Occidentem  propagaruni  sanctissimi  Patrls  alumni, 
maxime  qui  Auguslino  pergenti  in  Briianniam  comi  es  sese  adjunxerani,  ut  docet  Joannes  Diaconus,  Ilb.  li, 
eap.  8.  pe  Angelis  quiaem  luculentum  habemus  vHnerabilis  Uedae  testimonium,  lib.  v  hist.,  cap.  2i.  De 
Acca  episcopo  :  Cantorem  quoqui  $gt*egiunhmqmU  nomt ne.Maban,  quia  successoribus  disciputorumoeatipapx 
§r6$oni  in  Cantia  fuerat  caniandi  $ono$  e(ioctu$,  ad  h  tuosque  instituendos  accersiit .  Nec  minus  perspicUe 
idem elicilur  ex  sancto  Wilfrido  tiboracensi  episcopo,  qui  apud  Eddium  ejus  Vitse  scriptorem05p  giorla- 
tor  :  Quod  pott  obitum  primoi^um  jffrocerum  a  saneto  Gregorio directorum;^  docuisset  totam  UUraumoremium 
anUem  quomodo,  justa  usum  primitivx  Ecclmise,  consono  vocis  modulamine,  binis  astantibus  choris^  persultare 
Metponsoriit,  Antiphonitque  r$ciproei$  (Act.SS.  Ord.S,  Benedict,,  see,  iv,  part.  i). 

Gorrupium  lapsu  iemporis  apud  Anglos,  Gallos,  aliosque  Occideniales  populps  ecclesiasticum  cantum  re- 
siiivii  Joannas  quidam  Aomaons  canior,  qui  secutus  fuerat  TheodorutA  S  Vitaliano  Pnpa  in  Britanniam 
missum,  ci  Doroberniensi,  ai.  Cantuariensi«  Ecclesioe  totius  Angliae  metropolitansp.  pra?positum  {Joan, 
Diac.,  tib,i,  cap,  8).  Hincdum  Romanarum  Antiphonarum  usum  ex  Romana  Kcclesia  in  Gallicanam  inve- 
cium  esse  perPipinum  \eg\m\i9  (nabiU.  de  Cursu  GalL,pag.  398),  cui  scilicet  Paulus  papa  kntiphonah et 
lUtponsaUsx  urtU  diretnt,  idfortiisse  potius  de  illiususus  resUiuiione  inielligendum  quam  deprinia  institu- 
tioiie.  QuaBqui(m  noa  difflieamur  plurimaa  in  Gallii«  Ecclesias  suos  veteres  usus  usque  ad  Caroli  Magni 
iempora  retiouisse. 

Hic  imperatory  dissonaniia  ftomani  ei  Gallicaoi  oanius  ftooiae  oifensus  altercantibus  Inviccm  Romotils 
et  Gallis,  viso authentico  Gregorii  Aniiphonarioi  ita  litem  coniposuit,  ut  Romanam  cantabdi  mcthodum 
Galiicanes  longe aaieponendam censeret.  Idotque  duas  tuorum  i.uiustrios  clericos  Adriano  tuncepisco^o  de- 
reUquit  ;quUnmandem  $ati$  eleganttr  ins'ructt$,  Metenummeiropolim  ad  suavilatem  modulationis  ]  rishnx  re- 
vQcaoit,  elperiViam  toiam  Galliatn  suam  correxit^  inquit  JoannesDiaconus,  lib.  li,cop.  9, 

Meiensis  Aniiphooarii  fama  usgue  ad  saocii  bernftf*di  ieinpora  viguit,  utliquel  ex  iractatu  ejusdem,  de 
caain  seu  correcuone  AntiphonarUy  tomo  II,  opusculo  xiii|  pag.  (93,  novissimse  Editionts.  Cum  enim  prio- 
res  Pairts  Cisiercienses  iilbil  antiquius  habereoi  quam  iu  divinis  laudibus  id  caillare,  quod  magis  autnen- 
iicQm  ipvenireiMJ*,  miseruot  qui  Meiensis  Ecdesiae  Antiphonarium  fnara  id  Grcgorianum  esse  dicebatur) 
IransGribereoi  ai  afTerrent,  ui  referi  aanotus  fiernardiis.  Yerum  illum  Codiccm  canlu  et  litiera  depra- 
vatum  ac  incompositum  probaruni. 

Romanum  hunc  Gregorianumoue  Aniiphonarium  jam  a  Pamelio  editum  tomo  tt  Liturgica>n,  et  VatlcansB 
posica  operom  sancti  Gregorii  Eaitiooi  insertum,  s\^ut$  ia  Gussaavillsi^Ba  reousum,  denuo  recensuimos  ad 
Godices  mss.  duos  Theodericenses  in  quibus  compaii4iosa  simui  cum  libro  Sacrameniorum  continetur,  ad 
Codicem  Vallis  Clarae,  ac  preeseriim  ad  exemplar  CompeBdiease  sancli  Cornelii  mirt  depictum  et  littcris 
porpureis  ac  aureis,  regia  munificentia  ornaium.  In  to  autem  millia  occurruni  notis  musicis  superscriptis 
ad  cantum  comparata.  In  titulo  legitur  :  Gregorius  prtmU  meriiis  et  nomine  dignue^  $ummum  conscendens  ho- 
norem,  renovavit  monimenta  Patrum  priorum,  et  composuit  hune  iibetlum,  musices  arti$i  scholae  canlorum  per 
annicirculum,  Ineipit  Dominicdprima  de  Adventu  Domini.  i^iatem  insignis  illius  Codicis,  tum  ex  scriplura, 
tam  ex  prosa  quadam  de  bcata  Maria,  quam  exhibuimns  in  appendfce,  explorare  licet.  Scriptura  sane  nono 
convenit  sseculo,  ex  prosa  vero  eadem  manu  descripta  liquet  tune  Normannos  per  Galliam  grassatos  esse ; 
qus  Caroli  Calvi  imperaioris.  Compendiensls  monastertl  fundatoris,  tempora  designant.  Kx  eodem  Codice 
sobjiciemus  Antipbonas,  Versus,  Responsaria,  qusB  ad  antiquum  cursum  ecclesiasticum  pertinent.  Plura  de 
sancii  Gregorii  Aniiphonario  dicere  supersedemusi  qula  praBfaiionem  eruditissimi  Petri  Gussanvillsei  huic 
atiexendam  judieavimus,  ex  qua  mulia  sciiu  digna  haurire  poieront,  qui  copia  et  varietaie  delecianiur. 

(a)  Vide  in  pr«fiitione  P.  Gussanvillfldi  quamhuic  8ubjecimut« 


^^^ 


PETRl    GUSSANVILL^l    PR^FATIO 

051  Joannes  Diacooustrecentis  ferepost  sanctom  Gregorlumannisscribensjib.  iide  Vitaeju8deai,eap.6, 
huncquem  edimus  Antiphonarium  sancto  Gregorio  tribuit,  cujusCodicem,  an  autographum  ?an  apo^raphnm? 
Romte  in  Laleranensi  patriarchio  reperiri  testatur.  Sit  penes  eura  ejusque  sequaces  fldes,  non  au&iin  ego  re- 
clamare,  quanivis  ista  assertio  noanullis  posse  videatur  nubeculis  obscurari.  Aliud  porro  est  Autiphona  h- 
cere  ;  aliiid  ordinare,  distingnere,  recensere,  quibusdam  de  novo  additis.  Plerique  Auctores  de  Aotiphonis 
multa  hinc  inde  mendicata  non  cessant  obtrudere,  nihil  pen^i  habentes  Yocem  ambiguam  explicare,  ritusque 
varios  separare,  qui  sub  istius  vods  cortice  lalentes  inepte  confunduntur.  Itaque  pauca  cum  de  voce,  tom 
deusuTOcis,  annotabo.  Voxest  origine  GraBca  avr^fMvoc,  contrasooans,  oyrtfyMviw,  contrasono.  Anacreon 
poeta,  ode  I  : 

'Hp«xAiov('  ^Opi)  ^c 
'E^wrat  «vrt^wvcc. 

Id  est  : 

Ego  l&bores  canebam  HercuUs  ;  lyra  autem  contrasonabat  amores. 

Apud  ecciesiasticos  Auctores  Grscos  ac  Latinos  non  idem  semper  fait  isUus  tocis  asns.  Primitus  «vrc* 
oMvccv  erat  Psalmos  aut  prophetias  aut  H^mnos  alternis  Ticibus  canere,  et  quasi  choram  choro  respondm. 
Sic  apud  Isai  ,  cap.  VI :  C^ma6a;}|angeha/^er  af<a(<tfnim.  SicPsal.  lxtii,  48,  pro    eo  quod  Tulgo  iegimos 
tNt7/ia /a?/an//ttm  1N3\7  JC^/rmn,Rabbi  Saiomon  et  Eugubinus  inler^retantur  a//er?»a9iftiim,  ^ 
qu8B  significat  i/erare,  duiilicare^  quasi  nngelialternisDeumcantibuslaudent.Sic  nostromore  Psalinos  DsTi- 

'*  '     «—  •-^.._  «^ MlssalibUs,  etiamnum  concinimos.  Bx  Phl- 

cap.  15,  uni  ex  omnibus  surgenti  psallen- 
Philonem,  lib.  de  Yita  comtpmplafiTa.  Kx  Hist. 

,.-^^w.»,  „«p  •,  ^„j,.  «,  .,.w^^,-w.w  ...,.  -...,  ^r  ^j altemandi  morem   ab  an^lis  accepit  sanctas 

Ignatius.  Theodoretum,   llist.  lib.  ii    cap.  24,    non  satis  expenderant  qui  de  Antiphonis  scripsere ;  iodieo, 
Don  exscribo,  sciiicet  conciliandiB  forent  historim,  ut  quidpiam  certi  asseratur.  Bqoidem  reor  AnUphoaam 
noa  Tcrba  fuisse  quae  cancbantur,  sed  modum  ipsam  canendi  siTO  Psalmos,  sItc  prophctias,  sItc  Hrmnos, 
siTC  Responsoria,  aut  quid  simile.    Apud  Sozomenum,  lib.  tiii  cap.  8 :  K«r«  r<uy  «vrc^MVttiy  rpoTrov  fj^aUov, 
AntiphonorumadinstarpMllebafU.  De  Arianis  loquitur,  qnorum  fraudes  sanctas  Joannes  Ghrysostomos  pni- 
denti  imitatione  dissipaTit.  Haimo,  ad  Psaim.  tii,  notat  ex  diTersis  quandoqae  Psalmis  tcI  laudibus  Antipho- 
nas  conjugi.  Joannes  Cassianus,  de  Antiphonls  apad  monachos  agens  lib.  ii  Inatit.,  Teterem  eornm  morem 
agnoscitetquasi  damnat ;  c.  2,  recipit ;  c.  8,  de  Matutinis  res  erat.  Concil.  Turonense  ii^c.  18,  ann.  567, 
de  Antiphonis  quaedam  sancit  subobscuriora  nobis.  Et  c.  23,  de  Ambrosianis  Hymnis.  Ex  sancto  Aogustiao, 
Retract.  lib  ii,  cap.  i  t,Iiquet  tunc  morem  Carthagine  ccBptum  dicendi  ad  altare  HTmnos  de  Pfalmorum  li- 
bro.  siTC  anteOblationem,  sivecum  Oblata  populo  distribuerentur.  Epist.  etiam  ti9,  ad  Janaariam,  cap.iS, 
dc  ll.vmnis  et  Psalmis  canendia  agitur.  Legimus  etiam,  Retract.  cap.  19,  Psalmom  et  Hjpopsalma  a  sancto 
Tiro  'facta  adversus  Donatisias.  Ouid  autem  intersit  inter  Psalmos,  Hypopsalmata,  Hjmnos,  Responsoria, 
Tractus,  Offertorium,  Graduale,  Introitus,  Ephymnia,  Typica,  Troparia,  necnon  Antiphona,  nescio  an  qois* 
quam  hucusque  aperte  dixerit ;  at  multi  confuderunt  perperam.  In  Sabae  typico  obserTare  est  discrimen  in- 
ter  Antiphonaac  Typica.  Idem  S5S  ^cre  exhibet  sanctiJoannis  Chrysostomi  litnrgia,  ficrdc  ra  ctpvvanc  o  x^po; 
^uXku  ro  iro6>7ov  «vrcvuvov,  h  rot  rurrtxa,  ct  ivri  xitptoaLii,  etc.  Occurnint  in  Missa  Mosarabam,  et  in  mjttenis 
pnc^anctificatorum  i,  2,  3,Antiphonumsancti  Germani  Const.  patr.  In  rerum  eccl.  Theoria,  meminlt4,2,  8. 
Antiphoni ;  et  paalo  ante  ait  Antiphonaesse  prophetarnm  prsaictiones,  etc.  ScHieet  desamebantur  ut  pluH 
mum  ex  sacris  Scripturis.  Ita  Laodic,  c.  ult.  ;  Bracar.  i,  c.  30.  At  concil.  Tolet.  it  Patres,  c.  ii,  minus  se- 
Tere  statnant  de  Hjmnis ;  et  multa  tum  in  isto  canone,  tam  in  42,  43,  44,  15,  reperire  est  ad  rem  qaa  de 
a^imaspertinentia,  si  modo  Tetcrem  niorcm  non  cx  nostro  metiamur ;  nam  AntipnonsB  hodieraaB  non  alte^ 
nis  oanuntur  ut  anUqnilus.  Faciunt  uleri^ue  sanctum  Ambrosium  nrimum  inter  Latinos  Antiphonoram  aac- 
torem  ;  non  repugno,  explicent  modo  f)riusauid  per  iififtjp^otia  intelligant,  an  Hjmnos,  qaales  ediditetcar- 
roina,  de  quibus  testatur  epist.  32.  Equidem  laudes  de  quibusToIet.  it,  c.  44,  et  Hjmnoa  de  qaibas  Theo- 
doretus,  in  Publio,  c.  5  Hist,  sanctonim  Patrum,  Psalroos  etHjmnos  de  quibus  Tertullianas,   ad  Uxoreni, 
lib.  II,  cap.  6  et  9,  Psalmodiam  de  qua  sanctns  Rasilias,  epist.  63.  adNeocflMar.,  interpretarer  iifiltpftoiM, si 
alternus  erat  cantus.  Idipsum  dicerem  de  loco  sancti  Gandentii  tract.  4,  de  lect.  Exodi,  abenplicat  oaod 
sanctus   Paulus,  ad  Ephes.  t  et  Coloss.  iii  hahet  de  Hjmnis  et  canticis  spiritualibas.  De  Antiphonis,  Couec- 
tionibus,  Capitellis.  etc,  legcndus  can.dOconcil.  Agath.,  ann.  506,  sancto  Gregorionecdnm  nato.   Itaque 
Antiphonarium  noneral  tunc  temporis  recens  iuTentum  ;  qninimojam  tam  abutebantarista  Toce  contrapri- 
migenium  institulum  non  semper  habita    cantns  altemi  ratione,  de  ^ua  Augastinos  m^tice  ad  tital. 
Psal.  LxxxTH,  necnon  historice  sanctus  Gregorius  Naziansen.,  de  Nasarceis  loqaens  in  carmine  iambieo,  de 
Virtule,  paulo  ante  Hnem  : 

*Of>&t;  07pviry«v{  npi^  B^  ^iuk^Milm^ 
''Avapuv,  y\jv9nxw,  «vvcm^  Ac^uvptlHty, 
Ocfli»v  9*  i9w  TC  xflU  99W  tfcov^ctfvoiv, 
ZvfA^wvov  ionlfW9¥  ityyikwt  VTceviv* 
Aeo^ffih»  dtVM  rc  x«i  xaru  TffTMyfACvw 
S$iaq  vjjiv«»^dv  uJHtt^  x«l  ^Wiw^. 

Noctune  cemis  ut  canat  laudes  Deo, 

Natur»  uterque  sexus  oblitus  su»  f 

Quot,  quamque  sancti  ?  cerois  angelicum  chorum, 

Qul  nunc  simul  vicibus  alternis  canit, 

Partimdeorsum  positus,  et  partim  supra, 

Sino  fii^  sammi  concinens  laudes  Patris  ? 

Ouem  locum  fortassis  iion  vidi;ral  (lassianuf,  dc  quo  velini  admonitos  ejus  qui  auctoritate  dnctiusum  istam 
Tolunt  serius  in  monasterils  luisse  receptum» 


maiKaaiiemsimi^^KiKsesmatBaamm/xmmmmm^mmm 


mmmmmi 


8ANGTI   GREGOIUI   BIAGNI 


ROMANI  PONHFIGIS 


LIBEB  ANTIPHONABIUS. 

OaOINATUS  PER  CIBCIiLUM  ANNI. 

6M  *  J>OMiMca  prima  Advenlui  Domini.        A  Vers,  l.BenediiisU, DomlDe,  terramiuam,aT«rtisii 


Antiphooa.  Ad  le,  Domiae,  levaTi  animam  meam  ; 
Deos  meus,  in  tecoofido»  noneriibescam;neque  ir- 
rideat  me  inimicus  meus.  Etenim  universi,  qui  te 
exepectant  non  confundeotur.  Psaimui.  Yias  tuas, 
Domine,defflonstra  mihi.ei  semitas  tuas  edoceme. 
Respoiuorium.  Universi  qui  te  exspectantnon  con- 
fimdentnr.  Versue.  Yias  tuas,  Domine,  notas  fac 
mihi,  et  semitastuasedoceme.ii/te/uia.Ostendeno- 
his»  Domine,  misericordiam;tuam,  etsalutaretuum 
da  nobis.  Offertorium,  Ad  te»  Domine,  leTavi  ani- 
mam  :  Deus  meus,  in  te  coofidO)  non  erubescam. 
Nequeirrideantmeinimicimei,  etenim  oniTersiqui 
te  exspectantnonconfundentur.  VersA.  Dirige  me 
iHTeritatetua,  et  doce  me>qnia  tues  Deus  salutaris 


captivitatem  Jacob^remisisti  iniquitatem  plebis  tusB. 
Vers.  2.  Misericordia  etTeritas  obTiaTeront  sibi  ;Te- 
ritasde  terra  ortaest,  et  Justitia  de  ccrio  prospexit 
Ad  (Jom.  ierusalem,  surge,et  sta  in  exoelso,  et  Tide 
jucunditatem  qnss  Tsniet  tibi  a  Deo  too»  PiaL  Qui 
regis  brael. 

In  naioH  tanetm  iMcim. 
Aniipk.  Dilexisli  justitiam,  etodistiiniquitatem; 
propterea  unxit  teDens,  DeustuusyOleo  ItttitiaprsB 
consorlibus  tuis.  Ptal.  EructaTitcor  meum  verbum 
bonum,  iicoegooperamearegi.  Re$p.  Dilexistiju- 
stitiam,  et  odisti  iDiquitatem.  Fers.  Proptereaunxit 
te  Deus,  Deos  tuus,  <^  Itttitias  prsB  consortibus 
tois.  A^.  Difhisa  est  gratiain  iabiis  tuis,  propterea 


meQ8»ettesustlnuilotadie.  Vert.  2.  Respice  in  me,  »  benedixit  te  Deus  in  »temum.  0/f«  OfTerentur  regi 

^  •  •         «v  •  A  V  •  •  m       ^^  •         5  f  •  #1*  -  **S_**  1  ••*•  A. 


▼irgines,  proximn  ejus  offerentur  tibi  ia  lietitia  et 
exsQltatioiie,addncentnr^  intemplumregiDomino. 
Vers.  i.  BructaTil  oor  meum.c  Yers.  2.  d  Specie 
tua.  Ad  Cmn. «  Diffusa  est  gratia  iQlatMistots.  P$aL 
utswpra. 

t  Dommiea  tertia. 
Antiph.  GaudeteinDomino  semper  ^iterumdico* 

gaudete^modestiaTestranotasitomnibus^SB^O' 
minibus.  Dominusimpe  est^nihil  soUiciti  sitis,  sed 

in  omni  orationepetitionesyestrainnotescantapud 

Deum.  PsaL  f  Benedixisti,  Domine,  terram  tuam  : 

ayertisU  captiTitatem  Jacob.  Re$p,  Qui  sedes,  Do- 

mine,  super  cherubim,  exoita  potentiam  tuam,  et 

Toni.  Fers.  Quiregis  Israel.intendeiqui  deducisTe- 

lut  ovem  Joseph,  AIL  Excita,  Domine,  potentiam 

in  atriis  tuis  Jerusalem.  Ver$.  2  Rex  noster  adTO-  ^  tuam,  et  veni,  ulsalvos  faotasnos.  O/f.  Benedixisti, 

niet  Christus,  quem  Joannesprsdicavitagoum esse     Domine.lerram  tuam,aTertisti  captiTitatem  bplebis 

Tonturom.  0/f.  Deus,  tu  con versus  vivificabisno8,et     tu». Vers.i  .Opemisti  omnia  peccataeorummitigasti 

piebs  tua  laetabitur  in  te.  Ostende  nobis,  Domine,     oronemiramtuam.iF#r#.2.0sleodenobis,Domine» 

miiericordiam  tuam,  et  salulare  tuumda  nobis     mi8ericordiamtuam,et8alularetuumdanobis.Cow. 


•tnuserere  mei,  Donsine,  custodi  animam  meam,  et 
eripe  me ;  non  conftmdary  quoniam  invocavi  te.  Ad 
Communionem.  Dominus  dabitt>eQigoitatem,et  terra 
nostra  dabit  firuetum  soum.  P$almu$.  Benedixisti, 
DonuAO. 

Dominiea  $eeunda  de  Adtentu. 
AnHph.  Populm  Sioa,  eoce  Dominus  Teniet  ad  sal- 
Tandas  gentes,  et  auditam  faciet  Dominus  gloriam 
Toeis  soae  io  laDtitia  cordis  Testri.  P$aL  Qui  regis 
Israal  intendoy  qui  dedueis  velut  oTom  Josepb.  Re$p. 
Bx  Sion  speeies  deoorts  ejus,  Deus  mauifestus  ve- 
niet.  Ver$.  Gongregateiliisanctosejus,  qui  ordina* 
Terunttestamentam  e|u8supersaorificia.  ^f^AlL 
Letatussumin  hisquae  dictasuotmihi,  indomum 
lini  iblmus.  Ver$.  i.Slanles  erant  pedes  Dostri, 


•  In  ms.  CapeQd.  additur  :  SiaUe  ed  eanetium  An* 
dream  ad  prm$epe.  Ita  etiam  in  Codiee  dc  aDOorum 
bibhotbee»  Aagelic»,  nisi  quod  ^roadprm.^  legitur 
pcet  prmepe.  Ad  quen  locum  ABgelus  Rocca  oamers 
otim  episeopus  Tagasteosis,  ex  Au^stiniaDorum  fa- 
roilia  factos,  ei  pitefectas  apostoiici  sacrarii,  ejusdem 
bibliotbeesB  parens,  b«c  aanotavit :  he  diUgenter  fn- 
epeda  an.  1601  k$$c  «dicula  sancto  Andrem  ap.  otim 
Jic^a,  kodie  intra  eeclmice  $ancti  Antunii  atriumf 
prope$anct$$  Marim  majori$  ba$iUcam  profanaia  cemv' 
tur;  etin  kominumu$um  conver$a.  Simulobservat  vir 
aotlquitatis  priBsertim  sacre  studioaiBsimus  absidem 
iBwsBdicttlsB  soUqiue,  ia  qua  imagines  opera  muslvo  ^ 
olim  fact»  oemebantur»  fuisse  qooque  proianataffl. 
Teropore  Angeli  Roccm  semidirutaB  et  oollapse  vise- 
bantur  iUae  imagioes  \jam  vero,  inquit  MahiUonius, 


iiiaeris  Italici  psf .  63,  nibii  penitus  seperest  ex  lllo 
mustvo. 

b  Compead.»  in  tetnploRegis. 

<^  In  eodem  Cod .   completur  hic  versus  cum  80- 
quenti  :  Lingua  m.  et  resumitur  adducentur. 

d  Pro  hoc  versu  asslgoatur  in  Compend . :  Difu$a 
e$t  gralia...  propterea  bened.  te  Deus  in  mter. 

«  Post  hanc  CommuDionem  in  Cod.  Comp.  sequi- 
tur :  Ps.  Eructavit^  etc.  ;  et  AIL  Versus  :  Speeie  tua. 

t  Subjicitur  in  Comp.  :  Ad  sanctum  Petrum,  sub* 
auditur  statio. 

f  Psot  bunc  versum  in  Compend.  legitur  litteris 
aureis,  A A,  qttse  fortasse  sigDificant,  aUter  ;  tum  sub* 
ditttr  Ostende  nobi$,  etc.  Hesp.  Quisedes. 

h  Compend.,  Plebi  tu$i 

I  Id  laudato  Codice  additurffmmftt,etc. 


k^ 


SANCtl 


I^AQRVt 


«44 


Dicite :  Pu8iUaDi«^«etn(bi4piliiPi(  etii#i|i  lipM,  A 
ecce  Deus  noatef  veufet,  ^tsai^ibilnos.f^itA  Uum- 
dixisti.Domiae,  ut  supra^ 

^  Feria  qmrla. 

Aniiph,  Rorate,eQ|H,4eyipif,ei4ni^pi«|»)|iVif^. 
stum  ;  aperiaturttftra^etgttMiaeASBlfaidteintPipI. 
CobU  enarrant  gloriamDei,  et  opera  roanuumejus 
annuntiatfirmamentum,  %  49s^.TQ|ii^ptr)^pif- 
cipesvestras,  et  elevamini,port8B  seternales,  elln- 
tvoibitiUs  fjiofm.  Ver$.  Qaii  asoe«d«iia  rnont^ 
Dtaiini^  A<t(^s  it^bitiD  km  saoeto  0jiM?Uiaooeii« 
MQibiis»  •tmnodocQvde.  Jitt^.  PfOfMestDoa^i^uf 
oBMiHms  invettatilMis  •ttm,  oasnibus  qni  invaoaQi 
sttfli  ia  verilAta.  Fsn.LaDdem  Doswilaquetaroy 


.  kyitfph,  Veni,  et  o^nde  BObfs  flieiem  taam,  Do- 
ipipe  ^j  sedes  saper  cherubimi  et  salvi  srunas. 
Ftat,  Qui  regis  Israel»  intende,  qai  deducis  Telui 
oyem  Josepfa.  "  Re%f,  A  summo  coelo  egressio  ejus 
^t|pcfPsu*eiusuiqiei||fitipu4ejus.  Fm.  Coeli 
'enarrant  ^oriam  Detfftop^mmiftuumejusaQnuQ- 
tiatfirmamentum.Aesp.  Insoleposuit  tabemaculum 
siM»etip«ttfaQimfii|{Mla«procedensde  tfaalamo 
suo.  Yei^u  A  summocoelo  egressioejus,  etoccursus 
ejus,  usque  adsnfflmum  ejos.  Bieep,  Dooteleus 
firtntam,  cooTerte  nos,  et  ostetKle  ffacientoafli,  et 
salvlerimus.  Vtrt,  EzoHa,Donhie,po(eatlaiiitaae), 
et  veii,  ut  salvos  faeias  nos.  flesp.  BxeHa,1k>aiiiie, 

Off.  CoDfortamini.  et  jam  nolite  tlmere  ;«co«68ia.  *  r^l8«el,tatendMoidedodt,^«i,«Bfc^ 

({ai  seaes  saper  cner  ubiiii,  appare  eoram  spliraiffl, 


Deusnoster  retribttel}«Kii«tttiB,ipt«Tapiet,  et  saWos 
Bos  faoiet.  Vm.  i.Tqne  apDnenturQeulicii^oCHriun, 
et  ituses  sairientai  «udioot ;  taoo  asoeodeii)latt44S 
siouteervas,  «t  «iara  erii  liagua  mutwuo},  Fers.  % 
Audite  ilaqua,  ^  domusiaoob,  ruqi  pusillum  vqbii 
eertamea  pr«slare  hoaiinihus,  qj¥Miiam  DowptM 
prastat  Mrtaaaen ;  pmptoMa  dabit  Dsmuiis  v<»bis 
stguum.  Eooe  viirgo  in  atera^  coucipiol,  otpariet  ^ 
lium,  et  vooabitur  nomeu  sjus  Caiaaiiuel, '  [£(|* 
Ave,  Maria,  gratiaplafia,Ik)mipusteottaif  l>eoedipt4 
la  iomuliarffoas,  V6rt.t,Qooa>odoQet  iooseboe? 
Fm.  ^.  Meoque  qitod  oaseeiur  ei  ie  saoctum»  "iOt 


Benjamin  ei  Manasseoi. 

«i7ym7)u«M(impueror<iai.BeQedlctus  es^  Pc^ine 
Deus  patrqoi  aostraruip;Et  laudabilis^  atglorio^us 
in  saecula, 

Ri  beoe<|Jctuai  ooio^  gioriasiuiet  quodeit  no^ 
<4ua) ;  eiiavd,aUi)is  et  giori^u^  |a  %mx^ 

Bsoedioios  68  io  toBiiiW oaMio  fhmelMi;!! 
laodabilis  i^i  flDrioaits  In  weois  ■ 

Deoedicttises  «uper  tkrQOMisMetifiegoild ;  tt 
taudabitts  et  gkmosue  in  ssfteula. 

Benedietases  soper  sodemsaoelom  5eitalis 
Bt  laudabfliis  et  glorioeas  io  «Moia. 


eabltur  Filios  iki.]  Ceoi.  Geoo  «irffo  ooooipi^t,  ^t 

pariet  filium,  et  vocabitur  nomen  ejus  EmoiMMiel      "'Be^ne^rclus^V  sVr^"^^^^^^^ 
g  Ptal,  CoBli  enar,  ^.  io ooie  ooauit.  C  ^^^^^.^^  ^^  ^^^^^  .^  ^^^ 


Me$p.  ioooie  ^uit. 
Feria  sexta. 

Antii$k.  I^ope  mIh,  PonMoe^  4  Qomes  vi»  tuqs 
veritas  (  ioitio^Qgmvi  de  tosiiipomis  1,014, quia  ia 
eteroum  iu  es.  Psoi.  Qeali  iouoaeutati  io  vii^  qui 
aBd>ukat  in  iege  D^mioi.  *  B$sp*  Osiepde  nobis» 
Domioe,  aoserteordiav  tuam,  fi  salutare  iuum  da 
boIms.  Ffi«.Bea^dixi«4ii  Pomioe«  ter?i|iii  tiuMA^avef- 
lisii  eaptivit^ieoi Jacob,  ^Ot-  P^s|u  coover^vit 
iBfioabis  otts,  «I  pietis  iw  iniabiiur  in  te.  Cm*  ^cce 
Dominus  veoiet»oiomoessMcii  fjuf^^M  ^^^^^  ^t 
et  erit  io  die  iiia  lox  nafoa.  *  P$tkl*  3ef  ti  ifl[ipia(^u« 
lati.  iiasp.  7«  mandaoti, 

s  Compend.,  PusHlanimi$. 
i>  Ibid.  annotatur  :  Ad  sanctam  Wariim  ad  jnm-^ 
sepe, 

*  In  Compend.,  AR.  m  sole  posuit^  etc. 
'  Ibidem,  Domus  ^vid. 

•  \b\d,^  Accipiet, 

'Qu8B  inter  unicos  comprehenduntur  a  Ms.  ab- 
Bunt.  Ajpud  PametiumleRiturhoc  duplex  Oflertorium. 

9  In  Editis  PameL  et  ains,  Ps.  ut  m^^rd.Gadem  su- 
perius  annot^ta  leguntur  in  fine  Missqb,  tmn  hatsKs 
sanctiB  Lucise,  tum  DominiciB  terti» ;  optirao  qui- 
dem  sensu  ;  t^oc  enim  significat  inter  commoniean* 
dum  caqtari  solere  TPsalmum  iTitegrum  de  ooo  Anti- 
phona  detumpta  est.  At  infeiial  ncc  Antipliona  ad 
Communionem  ex  Evangelio  desumitnr ;  ^rolt^deyie 
per  errorem  in  E<1«  i^Tepsit,  contra  1|s8.  fMmR,  Ps, 
ut  supra. 


Benedielus  es  <ioi  sedes  sopor  aiieraiiloi»  lOliiQs 
«bjssos  ;  Bt  loudabiBset  glofioaos  iosMoia. 

Benediciuses  qoi  aralnilas  sopor  peooos  veole* 
rum ;  Bt  kodabHis  el  gforiosoeio  saeoio. 

Benedioanl  te  omoes  aogeii  et  oaMHtoi  9«tlao- 
dent  te  et  gloriiceot  io  saecohh 

^loria  Patri,  et  FUio,  et  Spiritiii  «aoelo ; 

Etlaus,  et  faonor,  et  potestas,  e^  imperium. 
Sicuterat  in  principio,  et  nunc  et  semper,  etin 
saeculasfieculorum.  Amen. 
ISt  laus,  et  faonor,  et  potestas,  et  fmperinm. 

Tractus.  Qui  regis  birael^iQtende,qqi  deduci^ve- 

D     ^  Iq  ms.  Statio  ad  sanctos  Apostolos. 

i  lo  ifs.  onlo  beo  t-  legilor :  AM.  ^  mmJtkti 
klMd.  Addilor  «ers.  2w  JKierraoi^s^smslOl. 
i  hi  Voigotis  a  Biioeiio  «t  aliia,  i^.oi  $m^  dmi 
ox  iis.  esNodsoisMis.  Ftrfe  so|wooola«i« 

»  in  Ifo.,  Xd  sooceifoi  i^slTNoi.  Chdd  «M  eipoitai 
io  an  tectio«tt>QS,  repsie  «x  lihoe  6a4^rsii\.  ia&blHi^ 
oMnsis  i»  B«a  qaatnortarap.  Quadrsgoiinm,  ««1«  li. 

»  Addilar  io  Ms. :  ARTEmiU.  iorapsralioiaii  H»- 
josnodi  iot«rserilor  io  nis.  Go»p  loler  Hnlmm 
qoi  sub}ioitQr  Aotipkooa  «laoi  aMsiloMS  ioiioitiw?i 
lO  l^eopensoriom  qoed  raedo  Groiisiia  oooiioe  m$p^ 
oolooi.  Oiia  «lioni  fa««  o«mioe aiqooodo  dwiioslno 
fci«««pat«|  ia  libr«  Saoiani.  Is  ipae  fino  esei^i 
Modrs0oot^ii]i^(«iof.  hm  GtmMe.  Vi^  ■» 
latt  it  ad  Hb.  iawww, 

o  B«sids«stor  Bymoo«  iii«  io  Jie, 


Intovaui  JoMph.  F#r<.  Qui  sadei  gupttrcherubim  ((  A  ^  fn  ntediu  noctt  NativiialiM  BomitH. 

Antiph.  Doroidus  dixitad  me  :  fillQsmeus  eslu, 


apptf»0(irmSphr«iii9,  Beigawiu  etllaoast>e.  Vers, 
Exeitfi»  Dottiae»  potentiam  tuaip,  et  veoi,  ut  salvos 
Umimon.Q0^  Ez&ult<»gati8,iliaSioD|pr«Bdica,tiiia 
JfHriiialtai»  eooe  fiei.  tuue  ven  jt  tibi  eaactus  et  s^lva- 
t(K.  F>'^  LoqueUir  piH^i9geati|^uas  et  pQtettiaftHJu^ 
«  mm  usque  ad  marfk,  ei  a ^Muiioe  u«qu9  ad  termi? 
Be«off)>i<  terr«f  Ver$.  Qiii^  ecee  yaQiQ,  ^habit^lMi 
ia  medfo  tui«  dieit  Do4UO»9  omoipoteas,  etcoafu* 
gieot  ftd  te  ia  iiUdie  omoesgeote^,  fiS7  ^t  eFoot 
tibi  ioplebem.  Cen.£|:$ultavitutg)ga8e4  currea- 
dam  viam,  a  summo  coelo  egressio  ejus,  etoccursus 
ejus  usque  ad  summum  ejus.  Psal,  Goeli  eoarraDt. 

^  Deminica  vacat. 

Memenlonostri,  Domine,  io  beoeplacito  populi 


ego  hodie  genuite.^^a^  Quare  fremuerunl  gentes, 
et  popuK  meditati  sunl  inania  ?  Resp.  Tecum  prin- 
cfpium  fn  dle  virtutis  tuae  in  splendoribus  sancto- 
rum,  ex  «tero  ante  luciferum  gcnui  te.  Vo^s.  Dixit 
Dominus  Domino  meo :  Sede  a  dexlris  meis,  donec 
ponaminimicostuosscabeliumpedumtuorum.i^f. 
Domiuus  dixit  ad  me :  FiJius  meus  es  tu,  ego  hodie 
genui  te.  OfferC^  LeHeotiir  «Ajii>  et  exullel  terra 
anle  faciem  Douiioi,  quoniam  venit.  Vers.  1.  Cen- 
tate  Domiuo  cauticum  novum,  i  l^enec^icite  oomea 
ejus,  beno  nunliate  de  die  ii^  diem  s^lutarejeyus. 
Vers,  2.  i»  Confessio  et  pulchritudoioeonspectu  ejus^ 
forlitudo  et  magniticentia  io  fiaqctidcjjl|ooe  ejus» 
tui ;  visita  nos io salutari  tuo,  advidendum  m  bo-  B  Cow. InspIendonbussanctQrumexut^o  aoteluci- 


nitate  electorum  tuorum,  in  leelitia  gentis  tusB,  ut 
lauderis  cum  ha;redilale  tua.  c  Psal,  Peccavimus 
cum  patribus  nostris,  injusle  egimus,  iniquitalem 
/ecimus.  Hesp,  Prope  est  Dominus.  Vers,  Veui,  Do- 
mioe^etnoli  tardare  ;  relaxa  facinora  plebis  luae. 
Off.  Ave,  Maria,  gralia  plena,  Dominus  tecum.  Be- 
nedictatu  in  mulieribus,  et  benedictus  fruclus  ven- 
Iris  tui.  Vers.  i.  Quomodoin  me  fiel  hoc,  quae  vi- 
rum  non  cognoscotSpiritus  Domini  superveoielin 
te,  et  virius  Allissimi  obumbrabil  libi.  Vers.  2.  Ideo- 
quequodnascelurexte  sanctura,  vocabiturFiiius 
Dei.  Com.  Ecce  virgo  concipiel  et  pariet  tilium,  et 
vocabitur  nomen  ejus  Emmanuel. 

d  Vigilia  Nativitatis  Domini, 


ferumgenuite.Psa^Di^iiDomiausDqmiaomeo* 
6 58  ^ Missa  in  ptHmo  maneNativitatis  Dornini, 
Antiph.  Lux  fulgebit  hodie  super  pos,quia  oatus 
est  nobis  Dominus,  et  vocaWtur  Admiraiaiiis,  Deusi 
Prjnceps  pacis^ Pater  iuluri  saculi,  cuju#  regniaou 
erit  toX^.PsqL  Pqmiaus  regnavit,decorem  iodutu» 
est,  indutus  est  Domious  foriilud|oem,  et  pradciaxit 
se  virtute.  ite^.  Beoedictusquiveoitio  aomioeDa* 
mini,  Deus  Dominus,  et  illuxit  aobis.  Vers,  A  Do- 
ipino  factmu  est  islud,  el  ^st  mirabile  in  oculisoo- 
stris.  4/^.Doq^iousregoavit,deGorem,ete*Of,  Deue 
eoimfirmavitorbem  terree,  qui  ooa  cooimoveiMtur 
par^ta  sedes  tuaj  Deus)  ex  tuqc,  a  sfeaulo  tu  ea% 
Vers.  i.Domious  regoavit,  decoreqi.  Vers,  2.Mira- 


-     .  ,    ,^,.      .  ,.        .         .  .n      •  4     1   n  *>^**si"  *^liis^^°™^"^^- ^o'^' Exsulta,Sion,  laudafi- 

Ant^A .  iMie  m^t  quia  vemet  Dommue,  et  «at  G  ^^  tousalem  ;  ecce  rex  luus  venil  justus,  et  salva- 


Vttbit  fos,  et  a»aae  videbitis  gloriam  ejus.  P$Qi, 
Dowiu  eet  lefre  ^S  pieoitudo  eju»,  orbie  terraru» 
etaoiversi  quihabitutia  eo.  IR^sfk.  Itodie  scietin 
quia  veoiel  Dominqs,  etsalvabit  vos,  et  mane  vide- 
bitis  gioriam  ejus.  Vers.  Qui  regis  Israel  ioteode, 
qoi  deduoie  ^lut  %v«m  J<Meph)  qsA  tedee  ftuper 
(^erobim,  cippafe  eortdi  fipkniin])  Bettjaminetlla- 
naste.  St  in  •  Dmimica  even^rit  tjM  ti^7tVi,  Alleluia 
de  Aetventu  DemiiH,  qu^  vokieris,  4k ;  ein  mitem, 
fton  e«ifi/alu»*.Oyfert.Tolliteporta8  prineipes  vestras, 
et  ele^amiDi,  portee  (eteraales,  et  introibit  Rex  gio« 
rf«e.  V^r$,  i.  Dofflkii  est  terra  et  pleoitudoejus,  or« 
bis  terrafttm  et  uoiversi  qoi  habitantifi  eo.  Vers.^i, 
Ipse  soper  maria  fundavit  wm,  et  super  flumina 


tor  mundi.  Psat.  ut  supra. 

^  In  die  Natali^  Domini. 

Antiph.  Puer  natus  est  boIms,  ei  fiHus  dakn  esl 
nobis,  ei\juaimperium8uperhun»emfl||  ejue  ;  e(  v<k 
cabitur  nomea  ejua  OBagni  ooBaiiii  Aogelae.  jPmM. 
Gentate  Dominocaatkium  novuiii,quiaaiirabiliaie> 
cit  Besp,  Videruat  omoee  ioee  lerra  etlutara  fiei 
nostri.  Jubiiate  Deo  QBiniaterra,oantaileetezsttllale 
etpsaliite.  Vers.Notum fecitQoo^inus salutare  suum ; 
anteconspectumgentiumrevelavitjustitiaoi  suam. 
Att.  Dies  sanctiflcatus  illuxlt  nobis ;  venite,  gentes, 
etadorate  Dominom,  quifihodiedescendit  lux  ma- 
gnasuper  terram.O/T.  tui  sunt  coeli,  ettua  estterra, 


pneparaviteum.  €om.  Revelabilur gtoria  Domini,ei  p  orbetnterrsBetplenitudinemejustufundasli.JFer^.i. 
videbit  omttis  caro  salulare  Dei  noetri.  Psat,  Do-  Magnus  et  metuendus  super  omnes  qui  io  circuitu 
mini  est  terra,  tit  supra.  ejus  sunt,  Domine  Deus  virlutum,quis  simUistibi? 


*  Hic  et  supra,  in  Ms.,   apparens.  Infra,    ms.   /o- 

^  Quid  haec  inscriptio  significel,  disce  ex  qoI»  a 
ad  Domioicam  2  Quadrages.  lib.  Sacram.  coh  43. 

c  In  Ms.  P5.  Confitemini.  AR,  Quis  toquetur.  flj 
Prape  esi  D.if  Laudem  Domini  loq.  Alleluia.  Veni 
Domine . . .  relaxa, 

«i  Additur  in  Ms.  Val.  Cl.  horx  nonm,  m  Conip. 
hora  nona,  et  notatur  Statio  ad  sanctam  Mariam. 

•  Ed^c  rubrica,  ut  aiuni,  noa  legitur  in  Tlieodoric. 
et  ia  Coiapend.  parumper  variat.  Theodoric.  Gedi- 
ces  quos  hic  laudamus,  sunt  illi  Mss.  libri  Sacran^ea- 
tonun,  quos  supra  smpe  laudavimus  ;  nam  io  map> 


gine  exhibent  quse  ad  Aotiphonarium  spectant,  sed 
sumraatim. 

Mn  Val.  GI.  :  In  vigUia  primogam  cantu  :\n 
Compend^  #tMio  i^^sigDatur  ad  saactum  Mar«  ad  prx* 
tepe. 

*  Compeod.  :  Cantate  DominOi  otnw  terra% 

^  Ibid.  Vera.  ^  Cantate  Dm^  Amel  Me«i.  ejus^ 
bene  nv/nti^  etc 

^  Compeod.  et  Vel.  Cl.,  mane  prima.  lo  CompeDd. 
statio  adsanctam  Anastasiam. 

^  In  Comp.  etay^  tnltmnctum  Pe$rum\  . 

*  Pauca   discrepant  a  commuoi  lectione  iilorwii 

▼er^MB,  ii  QfliMk 


6i7 


SANCtl  CaBdOfUI  MAGNI 


648 


Potens  es»  Domine,  et  veriiat  tuain  circuitu  tuo  ;  A  monium  perhibaitdehi«,et8cimu8  quiavemmest 


tu  dominaris  «  poleslsti  maris,  motum  autem  fiu- 
ctuum  eju8  tu  mitigas,  Vers.  3.  Miserioordiaetveri* 
tas»  prsecedent  ante  /aciem  tuam,  beati  populi  qui 
sciunt  jubilaiionem.  Vert.  3.  Tu  humiliasti  sicut 
vulneratum  superbum,  in  vtrtute  brachii  tui  disper- 
sisti  omnes  inimicos  tuos.  Com.  Videruntomnes  fines 
terrffisaiutare  Dei  nostri.  P«a/.Gantate  Domino»  ut 
sapra. 

^  Die  sancti  Stephani. 

AnftpA.EtenimsederuntpriDcipes,  et  adversum 
meloquebantur,etiniquiper8ecutisunt  me ;  adjuva 
me,  Domine  Deus  meus,  quiaservus  tuus  exerceba- 
tur  in  tuis  justificationibus.  Psal,  Beati  immaculati 


testimonium  cjus,  Off.  Justus  '  ut  paima  florebit ; 
sicut  cedrus  qu«  in  Libano  est  multi|>licabitur .  Ven , 
1.  Bonamest  oonfiteri  Domino,  et  psaHere  nomini 
tno,  Altissime.  Vers.  2.  Ad  annuntiandom  mane 
misericordiam  tuam,  et  veritatemtuamper  noclem. 
Vers.  3.  Piantati  in  domo  Domini,  in  atriis  domni 
Dei  nostri  florebunt.  Com.  Exiit  sermo  inter  fratres 
quoddiscipulusilienon  moriiur,  et  non  dixitJe- 
8U8  :  Non  moritar,  sed  sic  eum  volo  manere  donec 
veniam.  Psal.  Bonum  est,  Ht  supra. 

f  In  natali  Innocentium. 


^  Gloria  in  excelsie  Deo  non  canituTt  neque,  AUe- 
luia,  hedquasiprx  tristitia^dies  illadeducUur. 
in  via,  qui  ambulant  in  lege  Domini.  Resp.  Sede-         Antiph.  Ex  ore  infanUum,  Deus,  et  *  lactenlium 
runt  principes,  et  adversum  me  loquebantur,  et  **pepfecisiilaudem  propierinimicostuos.utdeslruas 


iniqui  persecuti  sunt  me.  Viprs.Adjuva  me,Domine 
Deus  meus,proptermi8ericordiamtuam.AI/.,Video 
coelos  apertos,  et  Jesum  stantero  a  dextris  virtutis 
Dei.  Ojf.In  virtutetua,Domine,  Ifletabiturjustus,  et 
soper  salutare  tnumexsuliabit  vehementer;  deeide- 
rium  anim»  ejus  iribuistiei,  Vers.  i.  Vitam  petiit  a 
te,  et  tribuisti  ei  longitudinem  dierum  in  saeculum 
sflBcuU.  Vers.  ^.  Magna  est  gloria  ejusinsalutari 
tuo,  gloriam  et  magnom  decorem  impones  super 
cum.  Com.  Video  coelos  apertos,  et  659  Jesum 
stantemadextris  rirtntis  Dei.  Domine  Deus,  accipe 
spiritum  meum,  et  ne  statuas  illis  hoc  peccatum» 
quia  nesciunt  quidfaciunt.P<aZ.Beati,t<t  supra. 

Saneti  Joannis  in  Missa  prima, 


perfecisti  laudem  propter 
inimicum  et  ultorem.  Psal.  Domine  Dominus  nosler, 
quam  admirale  est  nomen  tuum  in  universa  terra. 
Resp.  Anima  nostrasicut  passer  erepta  esi  de  laqueo 
venantium.  Vers.  Laqueus  contritus  est,  et  noslibe- 
rati  8umu8 ;  adjutorium  nostrum  in  nomine  Domini, 
qui  fecit  coelum  et  terram.  Off.  Anima  nostra  sicut 
passer  erepta  est  de  laqueo  venantium.  Wers.  l.Nisi 
quia  Dominus  erat  in  nobis,  dicat  nunc  fsrael  iNisi 
quia  Dominuseratinnobis.  Cum  exsurgerent  homi- 
nes  in  nos,  forte  vivos  degiutissent  nos ;  cum  irasce* 
retur  fnror  eorum  in  nos,  forsitan  velul  aquaabso^ 
buissent  nos.  Vers.  t.  Vorrentem  pertransiit  anima 
nostra ;  forsitan  pertransissei  anima  nostraaquam 
intolerabilem.  Benedictus  Dominus,  qui  nondedit 


Antiph.  Ego  autem  sicuiolivacfructiferain  domo  G  nos  in  captionem  dentibus  eorum.  ^^Com.  Vox 


Dei. Psa/.  Quidgloriarisinmalilia,quipoten8  es  in 
iniquitate  ?  Resp.  Justus  ut  palma  florcbit,  sicut  ce- 
drusLibani multiplicabitur  indomo  Domini. <>  Vers. 
Bonom  esi  oonfiteri  Domino,  et  psallere nomini  tuo, 
Altitsime.  Of.  Gloria  et  honore  coronasti  eum,  et 
coostituisti  eum  eaperopera  maauumtuarum,Do- 
mine.  Vers.  1.  Doroine  Dominus  noster.  Vers.  %. 
•  Quid  est  homo  ?  Com.  Magnaest  gioria  ejusin  sa- 
lutari  tuo.  Psal.  Domine,  in  virtute. 

In  secunda. 

Afi/4>^.InmedioGoclesiflB  aparuitosejus,  et  im- 
plevit  eum  Dominus  spiritu  sapienti®  et  intellectus  • 
stolaroglorieeinduiteum.P8a/.Bonum  est  confiteri 
Domino,etp8allere  nomini  tuo,  Altissime,  Resp. 
Exiit  sermo  inter  fratres,  quod  discipulus  ille  non 
moritur.  Vers,  Sic  euro  volo  manere  donec  veniam, 
tu  me  sequere.  All.  Hic  est  discipulus  iile,  qui  testi- 

•  Mss.  potestates. 

^  Val.  Cl.,  protomart,  Stephafn. 

c  Compend.  :  Frueiifieavi  in  domo  Domini,  spera- 
vi. . .  et  exspect.  n.  t.  qaoniam  honum  estinconspectu 
sanctonm  tuorum. 

<t  Gompend. :  Vers.  4 .  Ad  annuntiandumt  etc. 

«  Compend.  :  Quid  est  homo  quia  vis,  eum,  aut,  etc. 
Visitaseum  diliculo,  etc,  et  resumitur  ex  attero  ver* 
Bu,  et  consiituisli  eum,  etc. 

'  Multa  boc  loco  complerimas  ex  Me.  in  Vulgatis 
oroissa. 

■  Hoc  officium  et  superiue  explioitar  ab  Alouioo, 


in  Rama  audita  est,  ploratus  et  uluiatus.  Racbel 
plorans  filios  suos,  nolnit  consolari,  qoia  non  sunt. 
Psal.  Domine  Dominus  noster. 

llatale  sancti  ^  Silvestri. 

Antiph.  Sacerdotes  toi,  Domiae,  indnant  justi- 


tiam,  etsancti  tui  exsuitent.  Propter  David  servum 
tuum,  non  avertas  faciemChrisiitui.  Pso/.  Memen- 
to,  Domine,  David,  et  onuiis  mansuetudinis  ejas. 
Resp.  Ecoe  sacerdos  magnuSy  qui  in  diebus  suispla- 
cuitDeo,  et  inventusestjustus.  Vers.  Non  estin- 
ventus  similis  illi,  qui  conservaret  legem  Excelsi 
All,  luTeni  David  servum  meum,  oleo  sancto  mea 
unxi  eum.  0/f.  Inveni  David  servum  meum,  et  ia 
oleo  meo  sanoto  unxi  enm  ;  manua  enim  mea  aoxi- 
iiabitur  ei,  et  l>rachium  meum  ^  confortabit  eum. 
Vers.  1.  Poiens  es,  Domine,  et  veritas  tua  in  cir- 
cuitu  tuo.  n  Vers.  2.  Veriias  mea  et  misericordia 

pag.  70,  ubi  nominatim  Antiphonarium    citat  PimeI'* 

a  Hoc  noroinatim  ciiatur  ex  Antiphonario  per 
Amalarium,  1. 1,  c.  ult.,  et  Microlog.,  c.  36. 

>  Gompend.,  laclanHum. 

^  Festi  sancti  Silvestri  mentionem  facit  nomioatim 
Micrologus,  cap.  34.  Pamil. 

t  Compeod.,  Confortavit. 

«  Ibid.  additur :  Tu  dixisH  :  Posui  adJutorium$U' 
pervotentem,  et  exaltavi  electum  deplebamea.  Vers. 
2.  et  ponnm  in  sstculum  sxc.  sedem  ejus,  et  thronvs 
ijus  sicut  dies  cotli. 


6ld  LlbER  ANTiPHONARIDS.  m 

mea  cum  ipso^et  in  nomine  meo  exaltabitur  cornu  A  bumetSabadoQaadducent^etadorabunteumomnes 


ejus.  Cof/i.  Beatus  servus,  quem  cum  venerit  Domi- 
nus»  invenerit  vigilantem.  Amen  dico  vobis,super 
omoia  bona  sua  constituet  eum.  •  Ps.  ut  supra. 
^  De  sancta  Maria  in  oetava  Domini. 
AnHph.  Voltum  tuumdeprecabunturomoesdivi- 
tes  plebis  ;  adducentur  regi  virginespost  eamypro- 
zimiB  ejus  adducentur  tibi  in  leetitia  et  ezsultatione. 
PsaL  Eructavitoor  meumverbumbonum,  dico  ego 
opera  mea  regi.  Resp.  Diffusaestgratiainlabiistuis, 
propterea  unzit  teDeus,  Deustuus,oleolaetiti»  prse 
eoQsortibus  tuis.  Vers.  Propter  veritatem  et  mansue- 
tadioem  et  justitiam,  et  deducette  mirabiliterdez* 
tera  lua.  All.  Post  partum  virgo.  Off.  Offerentur 
Regi  virgines.  Psal.  Eructavit  cor  meum.  Vers.  Dif- 


reges  terree,omnesgentes8ervientei.  Kar*.  l.Deus, 
j  udicium  luum  Regi  da»  et  j  ustitiam  tu  am  filio  Regis : 
judicarepopulumtuumin  justitia,  et  pauperes  tuos 
injudicio.  Yers.%  Orieturin  diebusejusjustitia,et 
abundantia  paois,  donec eztollatur luna :  etdomina- 
bituramari  usqueadmare.  Verj.Suscipiantmontes 
pacem  populo  tuo,  et  collesjustitiam.Com.  Vidimus 
stellam  ejus  in  Oriente.etvenimuscum  muneribu€ 
adorare  Dominum.  Psal.  Deus,  judiciumtuumregi 
da,  ut  supra. 

Dominicapost^  Bpiphaniam, 
Antiph.  Inezcelsotbronovidi86derevirum,qaem 
adorat  multitudo  angellorum  psallentium  in  unum 
ecce  cujus  imperii  nomen  est  in  «ternum.  Psal, 


fasa  est  gratia.  Com.  SimileestregnumcsBlorumho-  3  Jubilate  Deo,  omnisterra,  psaimum  dicite  nomini 


mioi  aegotiatori,qufleren(i  bonas  margaritas/inventa 
ooapretiosa  margarita,  deditomnia8ua,etcompa- 
ravit  eam.  PsaL  Eructavit,  utsupra. 

Dominieapostnatale  Domini, 

Antiph.  Dum  medium  silentium  tenerentomnia, 
et  noz  in  suo  cursu  medium  iter  haberet,omnipO' 
teo8  sermo  tqQs,  Domine,  de  coelisaregalibassedi- 
bns  veoit.  Psa/.  Dominusregnavit,decoremiadulus 
est,iodutus  estDominus  fortitudinem,etpr8Bcinzit 
sevirtute.itexp.Speciosusforma  prsefiliis  hominum, 
diffusa  est  gratia  in  labiis  tuis,  proptereabenedixit 
te  Deus  in  slernum.  Vers.  Eructavitcormeumver- 
bum  booum,  dico  ego  operamea  regi;iingua  mea 
calamus  scribee  velociter  scribentis.  AU.  Dominus 
regnavit,  decorem.  Off'.  Deus  enim  firmavit  orbem 
terr».  Com.  Tolle  puerum  et  matrem  ejus,  et  vade 
in  terram  Juda,  defuncti  snnt  enim  qui  qusBrebant 
aoimam  pueri.Pial.  ut  supra. 

c    Vigiiia  Epiphani». 

Anltp/i.Dominus  dixit  adme  :  Fiiius  meus  es  tu, 
ego  hodie  genui  ie.PsaL  Quarefremuerumgentes. 
QS\  J^^^P'  Tecum  principiumindievirtutistuaBin 
spleodoribus  sanctorum,  ez  utero  ante  luciferunt  ge- 
nui  te. 

'  Epiphania  Domini.  In  die  sancto  ad  Mjssam» 

Antiph.  Ecce  advenit  dominator  Dominus,  etre- 
gnum  io  manu  e]us,et  potestas,et  imperium.Psa/. 
Deus,  judicium  tuum  regida,etjustitiamtuamfi]io 
Regis.  Besp.  Omnes  de  Saba  venient,  aurum  et  thus 
deferentes,  et  laudem  Domino  annuntiantes.  Vers. 


ejus,  daie  gloriam  laudi  ejus.  PsaL  Renedictus  Do- 
minusDeus  Israel^quiafecitmirabilia  magnasolus 
asfficuloVers.Suscipiantmontes  pacem  populo,et 
colles  ju8titiam.i1/l.  Jubiiate  Deo  omnis  terra,  ser- 
▼ite  Domino  in  Intitia.  Off.  Jubilate  Deo  omnis  terra, 
servite  Domioo  in  Iffititia.  Intrate  inconspectu  ejus, 
in  ezsultatione,  quia  Dominus  ipse  est  Deus.  Vers.i 
Ipse  fecit  nos,  et  non  ipsi  nos.  Yers.  2.  Laudate 
nomen eju8,quoniam sua vis e«t  Dominus.Com.  Fili, 
quid  fecisti  nobis  sic  ?  ego  et  pater  tuus  dolentes 
q  uflBrebamus  te .  Et  quid  est  qnod  me  quffireba  tis  ?  an 
nesciebatis,  quia  in  iiis  quffipatris  meisuntoportet 
meesse  1  Psal.  Jui>iiateDeo,omni8terra,  psalmum 
dicite  nomini  ejus,  date  gloriam  laudi  ejus,  ut 
supr, 

1  Oetava  Epiphanim  ut  in  di$. 

Natalis  sanctiFelicis  «  in  Pineis. 

Antiph.Os  lnsii  meditabitur  sapientiam,etlingua 
ejus  loquetur  judicium;lezDei  ejusincorde  ipsius 
PsaL  Noli  SBmulari  in  malignantibus  ;  ne  zelaveris 
facientem  iaiquitatem./2esp.  J  uravit  Dominus,et  non 
poenitebit  eum :  Tu  es  sacerdos  in  ffiternum  secun- 
dumordinemMelchisedech.  Vers.Dixii^^^  Dominua 
Domino  meo  :  Sede  a  deztris  meis  AU.  Justus  noa 
conturbabitur.  Off.  Glorla  et  honore  coronasti  eum, 
et  constituisti  eum  super  opera  manuum  luarum, 
Domiae»  Comm.  PosuisU,  Domine,  ia  capite  ejus 
coroaam  de  lapide  pretioso.  Psalm.  zx. 

Dominicasecundapost  Epiphaniam 

Antiph.  Omais  terra  adoret  te  Deas^etpsallattibi, 


Surge  et  iiluminare  Jerusalem,  quia  gloria  Domini  D  psalmum  dicat  nomini  tuo,  Altissime.P^a^Jubilate 
super  te  ortaest.^/Z.Vidimus  stellamejusinOriente  Deo,  omnis  terra,  psalmumdicite  nomiai ejus,date 
etveoimuscum  muoeribus  adorareDominum.O/f-  gloriam  laudi  ejus.  Resp.  Misit  Dominus  verbum 
RegesTarsisetinsulemuneraofferent,  reges  Ara-     suum,  et  sanavit  eos,  eteripuiteos  de  interitu 


•  Psalmus,  etc.,  deest  in  Ms. 

h  AutbeDticum  esse  hoc  officium,  et  Graduali  li- 
bro  seu  Antiphonario  sancti  Gregorii  contineri,  te- 
st&tur  Micrologus,  c.  39.  Consenlit  etiam  exemplar 
Qlrudique.  PAMBL.  Nou  ila  consentiuut  Mss.  nostri. 
la  Comp.  quidein  legitur  :  Kal.  Jan.  mtale  sanctce 
Martinse  martyris  etvirginis.  Anliph.  Ftt//Mm  tuum. 
lo  Theodericeusibus  vero  Kalendis  Januarii  octa^ 
w,  etc.  Sed  in  Val.  Cl.  Kal.  Januarii  octava  Domini 
SUUio  ad  sanctam  Mariam  ad  Martyres  Ant.  Puer  na^ 

patrol.  uavui^ 


tus  esty  elc,  ut  in  offic.  Nat  Domini. 

c  Noo  est  in  Comp.  nec  iu  Val.  Cl.  Notatur  in  Tbeo- 
deric,  sed  assignalur  Missa  Dum  medium  sHentium, 
ut  supra  io  Dominica. 

d  Abest  a  Doatris  Mss.  indie  saneto.  Statio  in 
Compend.  et  Theoderic  est  ad  sanctum  Petrum. 

•  Aliter,  post  Teophaniam,  ut  legitur  ia  Val.   Cl. 

£,Noa  inscribiturin  Mss.  Compend.  et  Val.  cL 

fi^  Deesi  in  Pincis  in  Ms.  Compeod.  el  Val«  CI ; 
sancti  Feliciispresbyten  et  conf. 

2i 


651 


SANCTI  GREGORd  MACNl 


m 


eorum  Ker«.   Coofiteantur  DomiDo   miwncoTdm  A^  NaialUsanciorummartyrumFalrianielSebattiani 


ejus,  et  niirabiiia  ejus  fiiiishominum.  A^^.LaudaLe 
Dominum,  omnesangeliejus.  Laudateeumomnes 
Yirtutes  ejus.  O/f.  Jubilate  Deo,  uoiversa  terra, 
psalmum  dicite  uomini  ejus.  Venite  et  audite,  et 
narrabo  vobis,  •  omnes  qai  timelis  Deum,  quanta 
fecitOominus  animsmee.  Vei*s.  i.Reddam  tibi  vota 
mea,  quee  distinxeruntlabiamea.  Ver5.2.  Locutum 
estOB  meum  in  tribulatione  mea.tiaulocausta  medul- 
lata  offeram  tibi.  Com,  Dicit  Domiuus  :  Implete 
bydrias  aqua^  et  ferle  architriclino;  cum  guslasset 
architriclinus  aquam  vinum  factam,  dixit  sponso ; 
Servasti  bonum  vinum  usque  adhuc.  Hoc  signum 
fecit  Jesus  primum  coram  discipulis  suis.  PsaL  ut 
Bupra, 

b  Natalis  sancti  Marcelli. 

Antiph.  Statuit  eiDominus  testamentumpaci8,et 
principem  fecit  eum,  utsitillisacerdotii  dignitasin 
ae temu m.  Psa^.  Misericordias  Dominiin  iBternum. 
cantabo.  Itesp.  Inveni  David  servum  meum,  etc. 
Vers,  Nihii  proficiet  inimicus  ineo,  et  fiUusiniqui- 
tatis  ^  non  apponet  nocere  ei.  AU.  Inveni  David 
servum  meum  Off.  Veritas  mea,  et  misericordia, 
mea  cumipso,  et  in  nomiae  meoexaitabiturcornu 
ejus.  Vers.  1.  Posui  adjutorinmmeumsupra  poten- 
tem,  et  eialtavi  electumde  plebemea;  manusenim 
mea  auxiiiabiturei,etbrachium  meum  confortabit 
eum.  Vers.  2.  ^  Misericordia  mea  Com.  Domine, 
quinque  talenta  tradidisti  mihi,  ecce  alia  quinque 
superlucratus  sum.  Euge,  serve  boneetfidelisquia 
in  pauca  fuisti  fidehs,  supramultateconstituam, « 
dicit  Deminns.  Psal.  Misericordias  Domini,  ut 
iupra. 

^  Natalis  sanctas  Priscm. 

Anttpk.  Loquebardejtestimoniis  tuis  in  conspectu 
regum,  et  oon  oonfundebar,  ei  mediiabar  in  man- 
datis  tuis,quaB  dilexi  oimis.Psa^  Beatiimmaculati 
in  via,  qui  ambulant  in  lege  Domini.  Mesp.  Specie 
tua  et  pulcfaritudine  tua  iQtende,prospereprocede, 
et  regna.  Vers.Propterea  unxit  te  Deus,  Deus  tuus 
oleo  Ifietitifle  pr»  consortibus  tuis.  All.  Diffusa  est 
gratid  in  latMis  tuis,  prapterea  benedixit  863  ^® 
Deus  in  seteraum  Off.  Filias  regum  in  honore  tuo 
Vers.  4.  Eructavitcormeum  verbum  bonum.  Veri. 
Specie  tua  Com.  Feci  judicium  et  justitiam.  Pia/. 
ut  supra. 

•  Compend. :  Vobis  omnibus..j.  allel.  allel. 

b  In  Mss.  :  xvii  Kal  Febr,,   sancti  Marrelli  papw 

c  Gompead.,  non  noeebit  etm, 

d  Compend  Misericordiam  meam  ncn  disp.  ab  eo, 
sedes  ejxis  m  conspeetu  meo. 

«  Ibid. :  Intra  in  gaud.  Dom,  tui. 

f  Sciiicet  XV  Kai.  Febr.,  ut  notatur  in  Mss.  Hac 
die  nunc  celebralur  festum  Catbedrae  sancti  Petri, 
quod  non  annolatur  in  Mss.  nostris,  nec  in  libro 
Sacrament.,  nec  in  Kalend.  Rom.  Frontonis,  nec  in 
Beds  Martyrologio,alii&que  piuhmis  similibus  mo- 
numentis.  Apud  Usuardum  lamen  et  Adonem  signa- 
iur  ;  imo  etiam  in  aotiquo  Martyroiogio  nomeo 
Hieronymi  praererentet,  et  in  alio  nongentorum  ann. 
cujus  memiuit  Mabillonius  de  iiturgia  Gallic,  pag 
121.'  Facile  assentimur  bis  gui  putant  olim  Cathe- 
dram  seu  fipiscopatum  sancti  Petri  oon  uno  eodem* 


Antiph.  Intret  in  conspectutuo,Domiije.gemilu8 
compeditorum;  redde  vicinis  nostris  sepluplum  io 
sinu  eorum ;  vindica  saoguiuem  servorum  tuorum 
qui  efifususest.  Psal.  Deus,  veneruntgeotesinhjB- 
reditatem  tuam :  polIuerunttemplumsaDctumtuum, 
posueruntierusalem  in  pomorumcui»todiam.  Re$p. 
GloriosusDeus  in  sanctis  suis,  mirabilisinMajestate 
sua.  Vers.  Dextura  tua,  Domine^  magDihcataest  ia 
virtute,  dexteramanustua  confregitinimicum  A//. 
Sancti  tui,  Domine.  Off.  L^tamini  in  Domino,  et 
exsultate.  Vers.  1.  Beati  quorum.  Vers.  2.  Pro  bac 
orabit  ad  te  omnis  sanctus  in  tempore  oportuoo. 

Com.  Multitudo  languentium.etquivexabantura 
spiritibus  immundis,  veniebantadeum,quia?irtU8 
g  de  illo  exibat,  et  sanabat  omnes.  Psal.  Deus  veDe* 
runt  gentes. 

b  Nataliisanctm  Agnetis. 

Antiph.  Me  expectaverunt  peccatores  ut  perdereot 
me  :  testimonia  tua,  Domine,  intellexi ;  omnis  con- 
summationis  vidi  finem,  latum  mandatum  tuum 
nimis.  Psal.  Beati  immacuiatiin  yia,quiambulant 
in  iege  Domini.  Resp.  Dififusaestgratiainlabiistais. 
Vers.  Propterea  unxitteDeus,  Deus  tuus,  oleoifiB- 
titise  prae  consortibustuis.A//.  Specietuaetpulchri- 
tudine  tua,  proptereabenedixitteDeus  in  stemum 
Qf.Ofiferenturregi  virgines  posteam,  proxims  ejus 
ofiferentur  tibi.  Com.  Quinque  prudentes  virgioes. 
Psal.  ul  supra. 

Dominica  terlia  post  Epiphaniam. 

A  n/tp  A.  Adorate  Deum,omues  angeli  ej  us.  Aiidi  vit, 
et  laelata  est  Siou,  et  exsuitaverunt  filiae  Judie.Pia/. 
Dominus  regnavit,  exsultet  terra,  iaetentur  iDsulse 
multfie  Respons.  Timebunt  gentes  nomen  tuum 
Domine,  et  omnes  reges  terrflegioriam  tuam.  Ven. 
Quoniam  mdificavit  Dominus  Sion,  elvidebitur  in 
Majestatesua.  i  iiZ/.  Exuitate  Do  adjutori  nostro, 
jubilate  Deo  iacob,  canite  psallerium  cum  citbara 
Off.  Dextera  Domini  fecit  virtutem,  dexteraDomini 
exailavit  rae ;  non  moriar  sed  vivam,  et  narrabo 
opera  Domini.  Vers.l.In  tribulatioue  invocavi  Do- 
minum,  et  exaudivit  me  in  iatitudine,  quia  Douiinus 
aijutor  meusest.  Vers.  'i.Impuisusversatussumut 
caderem,  et  Uominussuscepit  me^  etfactusestmihi 
in  salutem  Comm.   Mirabantur  omnes  de  bis  qus 

quse  die  ceiebrari  consuevisse,  sed  roense  JaDuario 
in  Galhis,  et  Februario  Romee,  Hinc  duplicem  Cathe- 
drse  sancti  Petri  solemnitatem  celebrandi  data  occasio 
Cumque  prius  eadem  Gathedra.,  idem  Episcopatus  ab 
his  in  Januario,  ab  iilis  in  Februario  ceiebraretur, 
postea  18  Januarii  dies  consecratus  est  memoais  Rom 
tatbedrae,  et  22  Februarii  Antiochenae.  Ex  bis  liqaet 
Paulum  IV  festum  Rom.  Catbedree  i8  Januarii  oon 
tam  instituisse,  quam  restituisse,  ut  ipse  profltatur.  io 
htteris  hujus  restitutionis  ann.  1558.  In  constitutio- 
nibus  sancti  Perpetui  luron.  episc.  de  ^Vigiltit  legi- 
tur  :  Natalt  xancti  Joannis  ad  basilicam  Domini  Mar- 
iint.  Nalalis&ncti Petri  episcopalus  ad  ipsius  basUicom. 

R  Assignatur  in  Mss.  xn  Kal.  Fehr. 

b  In  Mss.  xn  Kal.Febt.  Ifat.  sianeUeAgntt. 

^  in  Gompend. :  Atlel.  Dominus  regn,  exnUit 
terra,  lcst,  ms.  muU9, 


C 


^ 


m 


UBER  ANTiPHONABlUS. 


684 


procedebant  de  ore  Dei.  PsaL  Dominus  regnavit,  A 
euultet  terra. 

^Natalis  saneti  VineentH, 

Antiph,  LaBtabiturjustus  iaDomino,  etsperabitin 
eot  et  laudabuntur  omnes  recti  corde.  Psalm, 
Exaudi,  Deus,  Orationem  meamcum  deprecor  ;  a 
timore  inimici  eripe  animaro  mearo.  Besp.  Posuisti, 
Domine,  in  capiteejus  corooam  de  lapide  pretioso. 
Vers.  Desiderium  animaeejustribuisti  ei,  et  volun- 
tate  labiorum  ejus  non  fraudasti  eum,  Allel.  694 
Beatus  vir  qui  timet  Dominum,  in  maadatis  ejus 
cupit  nimis.  Off',  Gloria  et  hoaore  corooasti  cum, 
et  constituisti  eum  super  opera  manuum  tuarum, 
Domine.  Vers,  Domine  Dominus noster.  Comm,  Qui 
vult  venire  post  me,  abneget  semetipsum,  et  tollat 
crucem  suam,  etsequatur  me.  PsaL  Exaudi  Deus.  B 
^  Sanctae  Agnetis  secundo. 

Antiph.y Mlium  tuum  deprecabunturomnes  di» 
vites  plebis.  Psalm,  Eructavit  cor  meum  verbum 
bonnm.  Resp,  Specie  tua.  Vers,  Propterea  unxit 
te  Deus,  Deus  tuus,  oleo  leetitiae  prae  cousortibus 
tuis.  AU,  Diffusa  estgratia  inlabiis  tuis,  propterea 
benedixit  te  Deus  in  aetrnum.  Offert,  Dififusa  est 
gratia.  Comm.  Simile  est  regnum  coelorum.  PsaL 
ut  supra. 

•  Purificaiio  sanctm  M&rim  ad  Proeessionem. 
Antiph.  ^  Xodpt  xtx^ptrotfiivii,  Ave  gratia  plena, 

OiorbxfTrapOsvs^Deigenitrix  Virgo,ix  o-ou  yap  avfrciXcv 
ex  te  enim  ortus est,  6  ^Xio;  r^(  (fcxaioo^vii;^  Sol  justi- 
tiie,  ^wriCwu  rou;  cv  Txorccy  illuminans  qui  in  tene 
bria  sunt :  tv^paivou  xal  av,  laetare  et  tu :  Trpco-^ura 
iixau,  senior  juste,  itxi^yivn  ht  eu^vaic,  suscipiens  C 
in  ulnis,  rdv  cXcuOcp&»riov,  liberatorem,  r^v  -^xtxtnv 
ilia^v,  animarum  nostrarum,  x^pcCo/xcvov  tfAiv,  do- 
nantem  nobisyxal  n^v  ava^ao-iv,  etresurrectionem. 
Vers.  ^Karaxdo-^^QO^ov  r6v  9a>a^6v  o-ou,  2iuv,  Adorna 
thaJamum  tuum,  Sion,  xol  vTro^cSae  rov  pa^oJa, 
Xpircov,  et  suscipe  regem  Christum,  ao^aCou  ri^v 
Map(avy  amplectere  Mariam,  rov  oupoveov  ayiXi^v,  quse 

est  ccelestis  porta  ;  avri^  yap  ^aoraCci  rov  jSaoi^ia  r;^^ 

^6|iQ(,  ipsa  enim  portat  regem  gloriae,  vco^urou 
fvTo^JTcdpx^i'  irapOcvo;,  novi  luminis  subsistit  virgo, 
^'oouva  h  x'P^^^  ^^^^  ^P^  coiofopouy  adducens  in 
manlbus  filium  ante  luciferum,  6v  ).a6a>y  2(/ac&>v  cv 
ukivaiq  «urou,  quem  accipiens  Simeon  in  ulnis  suis, 
oticpu|cy  roUXuQlq,  prfledicavit  populis, (fcoTrorigv  aurov 
ccvoc,  Dominum  eum  esse,  (w^c  xai  Oav^ou,  vitflB  et  j) 
mortis,  xalo-unQparouxoo/Aou,  et  Salvatorem  mundi, 
Vers.  Responsum  accepit  Simeon  a  Spiritu  sancto, 
Don  Tisnnim  se  mortem,  nisi  prius  videret  Christum 
Domini. 

•  In  Ms8.  XI  KaL  Febr.  sajicti  Vtne.  Iq  Yal.  Cl.  ad- 
ditur  diac,  et  mart, 

b  Nimirum  v  Kal.  Febr,  In  Val.  Cl.  legitur :  Octaaa 
SKnfitce  Agnce  de  Nativitate, 

e  lo  Compeod.  :  iv  Non  Febs,  Purific.  Mari(e  ;  Col 
Ueta  ad  sanetum  Adrianum,  In  Val.  Ct.  :  Nat  saneti 
&imeonis ;  colUcta  ad  sanctum  Adrianum,  statio  ad 
stMtam  Marietm.  in  rheod :  Ypapanti  statio  ad  sanc- 
tmMariam  ;  CoU.  ad  sanctum  Adrianum.    • 

^  Qu»  hic  GriBce  ie^  lulur  desideraiilur  in  Mss, 


Ad  Introitum. 

Antiph.  SuscepimuSy  Deus,misericordiam  tuam  in 
medio  templi  tui ;  secundum  nomen  tuum,  Deus,ita 
etlaus  tuain  fines  terrae;  justitia  plena  est  dextera 
tua.  P5.  Magnu4  Dominus,  etlaudaiiilis  nimis,  in 
civitate  Dei  nostri,in  montesancto  ejus.  Resp,  Susce- 
pimus,  Deus,  misericordiam  tuam.  Vers,  Sicut  audi- 
vimus,  sicvidimusin  civitate  Domini  virtutum,  in 
civitate  Dei  nostri,  Deus  fundavit  eam  in  aeternum. 
AlleL  Adorabo  ad  templum  sanctum  tuum^  et confi- 
tebornoroini  tuo  in  timoretuo.  Adducentur  Regi. 
Si  post  Septuagesim  evenetnt,  •  Tract,  sequens  dice- 
tur :  Difiusa  est  gratia  in  labiis  tuis,  propterea  bene- 
dixit  te  Deus  in  seternum,  Specietua  etpulchritu- 
dine  tua  intende,prospere  procede,et  regna.  Propter 
veritatem  et  mansuetudinem,  et  justitiaro,  et  dedu- 
cet  te  mirabiliter  dextera  tua.  665  Dilexisti  Justi- 
tiam,  et  odisti  iniquitatem ;  propterea  unxit  te  Deus 
Deus  tuus,  oleo  laetitise  prse  consortibus  tuis.  Audi, 
filia,  et  vide.  et  inclina  aurem  tuam,  elobliviscere 
populum  tuum,etdomumpatristui.Et  concupiscet 
Rex  decoremtuum,quoniamipseestDominus  Deus 
tuus,  ot  adorabunt  eum.  Adducentur  regi  virgines 
post  eam.proximaeejusafferenturtibi.  Adducentur 
in  Isetitia  et  exsultatione,  addocentur  in  templum 
RegiDomino.  Offert,  Diffusa  est  gratia.  Vers,{. 
Eructavitcor  meum  verbumbonum.  Vers,  2.  Specie 
tua  etpuichritndiuetua.  Comm.  Responsum  accipit 
Simeon  a  Spiritn  sancto,  non  visurum  se  mortem, 
nisi  videret  Christum  Domini.  Psa^  ut  supra. 

f  Natalis  sanctae  Agathx. 

Antiph.  Gaudeam  us  omnes  in  Domino,  diem  festum 
celebrantes  9  in  honore  Agathse  martyris,  de  cujus 
passione  gaudent  angeli,  et  coilaudant  Filium  Dei. 
PsaL  Eructavit  cor  meum.  Resp.  Adjuvabit  eam 
Deu<%  vultu  suo  ;Deusin  medioeJus,non  commove- 
bitur.  Vers.  Fluminis  impelus  laetificat  civitatem 
Dei^  sanctificavit  tabernaculum  suum  Altissimus. 
Tract.  Qui  seminant  in  lacrymis,  ^  in  exsultatione 
metent.  Euntes  ibant  et  flebant,  mittentes  semina 
sua :  Venientes  autem  venienl  cum  exsultatione,  por- 
tantesmanipulos  suos.  O^isr^OffereoturRegivirgi- 
nes  post  eam.  Comm.  Quime  dignatus  est  ab  omni 
plagacurare,  etmamiiiam  meam  meocorpore  resti- 
tuere, ipsumiovoco Dominum vivum.  PsaLutsupra. 
Natalis  sancti  Valenlini. 

Antiph.  In  virtule  tua,  Domine,  laetabitur  ju- 
stus,  etc.  PsaL  '  Vitam  petiit.  Resp.  Beatus  vir  qui 
timetDominum,  inmandalisejus,  cupitnimis.  Vers. 
Potens  in  terra  erit  semen  ejus,  generatio  reclorum 
benedicetur.  TVac^Desideriumanimaeejus  tribuisti 

•  Nullus assignatur  Tractus  in  Gomp.  In  Val.  Cl. 
\eg\lur  :  Si  inlSeptuagesima  etenerit,  Tractus  Jubi- 
late. 

t  In  Comp.  :  yonas  Febr.,  Passio  saneiae  Agath» 
virg.  el  mort  In  Val.  Cl. :  Nat  sanctx  Agaikm  virg.  et 
mart.  In  Tbeod.  dicitur  tantum  martyr. 

f  Compend.t^ttfr  honore,  . 

^  Compend  .^inpaudio  metent,  Et  infra  portantei 
semina  sun,  pro  milientes  semina  sua, 

t  ibid.':  Pddlm.  Domine,  in  tHriut^ttm^  etc^ 


683 


SANCtl  CREOOBII  HAGNI 


m 


I, 


ei,etvoluDtatelabiorumejusQoafraudasticuni,  etc.  A 
Offert.  In  virtute  tna,  Domiae,  laetabitur  justus. 
Comm,  Magna  est  gloria  ejus.  Psal,  xx. 
•  Cathedra  sancli  Petri. 

Antiph,  Statuit  ei  Dominus.  Psal,  Misericordias 
Domiai.  /?e<p.  Juravit :  Tu  es  Petrus,  et  super  hauc 
petram  aedificabo  Ecclesiam  meam.  Vers.  Et  port89 
inferi  aon  praBvalebuat  adversus  eam,  et  tibi  dabo 
clavesregni  ccelorum.  Ver<.  Et  quodcunqueligave- 
ns  superterram,  erit  ligatum  etin  coelis.  Vers. Ei 
quodcunque  solverissuperterramyeritsolutumetia 
coelis.  Offert.  Veritas  mea.  Comm,  Tu  es  Petrus, 
Psalm.  ui  supra. 

Annuntiatio  sanclx  Marix, 

An/tp/i.Vultumtaumdeprecabunturoranesdivites 


f  Dominica  in  Sexagesima.. 

Antiph.  Exsurge,  quare  obdormis,  Doiniaetex- 
surge,  et  ne  repellas  in  finem ;  quare  faciem  tuam 
averlisToblivisceris  tribulationisnostrn.  Adbssilin 
terra  venter  noster ;  exsurge,  Domiae,  adjuva  Dos,et 
libera  nos.  Psalm.  Deus,  auribus  nostri»  audivimus, 
patres  nostri  annuntiaverunt  nobis.  Resp.  Sciant 
gentes  quoniamnomentibiDeus,  tu  solusaltissimus 
superomnem  terram.  Vers.  Deus  meus,  pone  illos 
utrotam,  et  sicut  stipulam  ante  faciem  venti.  Tract. 
Gommovisti,  Dcmine,  terram,  et  conturbasti  eam; 
sana  con(ritiones  ejus,  quia  mota  est.  Vers.  Ut  fu- 
giant  a  facie  arcus,  ut  liberenturelecti  tui.  0/f.  Per- 
fice  gressusmeos  insemitis  tuis,  utnon  moveantur 
vestigia  mea ;  inclina  aurem  tuam,etexaudi  verba 


plebis.  Psfl/m.  Eructavit.  Resp.  DifTusaest  gratia.  Q  mea.  MiriGca  i  isericordias  tuas,  qui  salvos  facis 


Vers.  Propterea.  Offert.  Ave,  Maria,  gratia  plena. 

Vers.  1.  Quomodoinmefiethoc?Fers.2  Ideoquod 
nasceturex  te.  Comm.^  Eccevirgoconcipiet.  Psa/m. 
utsupra. 

666  Dominica  c  in  Septuagesima. 
An/tpA.<i  Circumdederuntme  gemitus  mortis^do- 
lores  inferni  circumdederuntme,  etin  tribiilatione 
mea  invocavi  Dominum,et  exaudivitdetemplo  5iaa- 
cto  suo  vocem  meam.  Psalm.  Diligam  te,  Domine, 
fortitudo  mea,  Dominusfirmamentum  meum,etre- 
fugium  meum.  Resp.  Adjutorinopportunitatibus,ia 
tribulatioae  ;  spereat  ia  te,  qui  aoverunt  te,  quo- 
niam  aoa  dereliaquisquaerentes  te,  Domiae.  Vers, 
Quoaiam  aoa  ia  fiaem  oblivioeritpauperis,  patiea- 


'  speraates  ia  te,  Domine.  Vers.  1.  Exaudi,  Domiae, 
justiliam  meam ;  iateadedeprecatioaemmeam;au- 
ribus  percipe  orationem  meam.  Vers.  2Custodi  me, 
Domiae,  ut  pupillam  oculi ;  subumbra  alarumtua- 
rum  protege  me  ;  eripe  me,  Domiae,  ab  impio. 
Vers.  3.  Ego  autem  cum  justitia  apparebo  in  coq* 
spectu  tuo ;  satiabor,  dummaaifestabiturgloriatua. 
Comm.  latroiboadallareDei,  ad  Deumquilsetificat 
juveatutem  meam.  Psal.  Judica  me,  Deus. 

667  ^DominieainQHmqmge$ima, 

Antiph.  Esto  mihiin  Deum  protectorem,  etio  lo- 
cum  refugii,  ut  salvum  me  facias.  Quoniam  firma- 
meatum  meum,  et  refugium  meura  es  tu;  et  propter 


tia  pauperumnoaperibitin  aeteraum.  Exsurge,  Do-  p  aomeatuum  dux  mihi  eri8,eteQutries  me.  Psalm 


miae,  aoa  prsevaleat  homo.  Tract.  *  De  profundis 
clamavi  ad  te,  Domiae  ;  Domiae,  exaudi  vocem 
meam.  V!?ri.Fiantaures  tuae  intendeatesin  Oratio- 
nem  scrvi  tui.  Vers.  Siiaiqnitatesobservaveris,Do- 
miae,  Domiae,  quissusbinebt  ?  Vers.  Quia  apud  te 
propitiatio  est,  et  propter  legem  tuam  sustioui  te 
Domioe.  Off,  Bonum  est  coafiteri  Domiao,  et  psa- 
lere  aomiai  tuo,  Altissime.  Vers.  1.  Quam  magni- 
cata  suatoperatua,  Domioel  aimisprofundfle  fact» 
suatcogitatioaes  tuae  !  Vers.  2.  Ecce  iaimicitui,  Do- 
miae,peribuat,etdispergenturomaesquioperantur 
iaiquitatem.  Vers.3,  Exaltabitur  sicut  uaicoruis 
coraum?um,etseaectusmea  ia  misericordiauberi, 
quia  rexpexit  oculus  meus  iaimico8meos,etinsur- 
geates  in  me  malignaates  audivit  auris  tua.  Comm. 


lo  te,  Domiae,  speravi,  noa  coafuadarioaeternum, 
ia  justitia  tua  libera  me,  et  eripe  me.  Resp.  Tu  es 
Deus  quifacis  mirabilia  solus,  notam  fecistiingen- 
tibus  virtutemtuam.  K^*5.  Liberastiin  brachiotuo 
populum  tuum,filiosIsraeletJoseph.  TVo^^  Jubilate 
Domino,  omnis  terra,  servite  Domino  in  IsBtitia. 
Vers .  Intrate  in  conspectu  ejus  in  exsultatione .  Vers. 
Scitote  quod  Domiaus  ipse  est  Deus  b.  Vers.  ffosau- 
tem  populus  ejus.  O/fert-  Beaedictus  es,  Domine, 
doce  me  justificalioaes  tuas,  ia  labiis  meis  pronuo- 
tiavi  omaia  judicia  cris  tui .  Vers.  1.  Beati  immacu- 
lati  ia  via,  qui  ambulaat  ia  lege  Domini.  Beati  qui 
scrutaatur  testimoaiaejus,  io  toto  corde  exquiruot 
eum.Aufera  plebetuaopprobriumet  comtemptum^ 
quiamaadatatuaaoasumusobliti,Domine.  Vers.t* 


IUuminafaciemtuamsuper  servumtuum,etsalvum  ^  In  via  testimoaiorum  tuorum  delectatus  sum,sicut 
me  facia  tuamisericordia*  Domine:aoa  coafuadar,  ia  omaibusdivitiis.  Vers.  3.  yiamiaiquitati8,Domi« 
quoaiam  invocavi  te.  Psal.  late,  Domiae,  speravi.      ne,amove  a  me,  etde  lege  tua  misereremei.Viam 


«  Abest  a  Mas.  Yal  Cl.  et  Compend.;  sedpost  nat. 
sancti  Valentini  legitur :  iv  Id.  Martii,  Nat.  sancli 
Gregorii.  Exstat  festum  Cathedr.  sancti  Petri  io 
Theod.,  ubi  etiamassignantur  septem  Dominicse  post 
Epiphaniam  ante  Septuaj^e  imam.  Ibid.  notamur  tum 
vigilia,  tum  natale  sancti  Benedicti,  scilicet  xui  Kal. 
H  rtii,  et  xn. 

>  In  Compend.  :  Com.  Dilexisti  jusiUiam.   Ps.    ut 

Mupra. 

c  !q  Compend. :  Statio  qd  sanctum  Laurentium, 
Additur  ia  Theod.  foris  murum. 

d  Ad  banc  Dominicam  citat  Alcuinus  Antiphona- 
dum,  pag.  41,  et  pag.  4S.  hoc  iptum  officium  inter* 


pretatur.  Quietiam  sequeotia  oCBcia  explicat  paginis 
sequentibus.  Pamel. 

•  Tractus  unde  dicatur,  et  cur  omittatur  Alleluia 
tempore  Septuagesimae  tractat  Amaiarius,  Antipbo- 
narium  nitans  ;  ubi  etiam  hoc  offioium  explicat,  et 
seauentia  cap.  sequenti .  Pambl. 

f  In  Compend.  et  Theod.  :  Siatio  ad  sandum 
Paulum, 

s  In  Compend.  iStaiio  ad  sancium  Petrum, 

^  Additur  in  Compend.  :  Ipse  fecii  nos,  et  non  ipsi 
nos,  Ei  in  Versu  Noi  autemf  etc.,  subjoogitur,  et  ova 
pascux  ejus. 


W7 


UBHt  ANT1PH0NARI08. 


m 


feritatls  elegi;  jadioia  toa»*  justitiamtuaiiiQonsum 
oblitas.  Yiam  maQdatorum  tuorum  cucurri»^  dum 
dilatares  cormeum.  Comm.  ManducaveruQt,et8atu- 
rati  suDtaimis  ;desideriumeorumattuliteis  Domi 
DUi,  noQSUDt  fraudati  a  desideriosuo.  PsaL  Atteu- 
dite  populus  meus  legem  meam. 

Caput  j^unU.  «  Ad  Benedictionem  cinerum. 

Antipk.  ^  Exaudi  qos,  DomiDe«  quoniam  beQigoa 
estmisericordiatua;secuQdum  multitudinemmise- 
ratioQumtuarumrespice  nosPsa/m.Saivum  mefac 
Deus,  quoQiamintraverunlaquaeusque  ad  animam 
meam.  Antiph,  Immutemur  habitu  in  cinere  etcili- 
eio  ;  jejunemus  et  ploremus  ante  Dominum,  quia 
multum  misericovs  est  dimittere  peccata  nostra  Deus 
noster.  Xra/tpA.  juxtavestibulumetaitare  plorabant 
lacerdotes  et  levitie  ministri  DomiQi,  dicente*  : 
Parce,  Domiae,  parcpopulo  tuo,etQedissipe8ora 
elamaotium  ad  te,  Domine  *. 

AdMissam, 

Antiph.  Misererls  omnium.  Domine,etnihilodisti 
eorum  quae  fecisti,  dissimulans  pe«*.cata  bominum 
propter  peenitentiam  ;  et  parcensi)lif«,quiatues  Do- 
minus  Deus  ooster.  Psal.  Misereremei,Deus  mise- 
rers  mei,  quoQiaro  iq  te  eoofidit  aoima  mea. 
Fsal,  Miserere  mei,  Dcus^  raiserere  mei,  quo- 
Qiam  Iq  te  coofldit  aaima  mea.  Vers.  Misit  de 
cqbIo,  et  liberavit  me,  dedit  ia  opprobrium  con- 
eolcaQtas  me. '  Tract.  Domioe,  qoq  secuudum  pec- 
eata  Qostra  facias  Qobis,Qeque  secundum  iniquita- 
tes  nostras  retribuas  aobis.  Vers.Domwe,  QeQQS 
memtiQeris  iniquitatum  nostrarum  autiquarum 
eitoaQticipeQt  qos  miseneordiffi  taae,  quia  pauperes 
faeti  sumus  nimis.  Kers.A«1juvanos,  Deus  saiutaris 
noster,  et  propter  gloriaro  nominis  tui,  Domine,  li- 
bera  nos,  et  propitius  esto  peccatis  nostris  propter 
nomen  tuom.  O^.  Bxaltabo  te,  Domine,  q*ioniam 
sQscepisti  me,  nec  delectasti  inimicos  meos  super 
me ;  Domine,  eiamavi  ad  te,et  sanasti  me.  Vers.  i . 
Domne,  abstraxistiab  iDferisanimammeam,salva- 
sti  me  a  descendentibus  In  lacum.  Vers,  2.  Ego  au- 
tem  dixi  in  mea  abandantia:Non  moveborinmler- 
nam.  Domine,  in  voluntate  tiia  priBstitisti  decori 
meo  virtutem 9 Comm.  Qui  meditabitur  in  lege  Do- 

*  Duo  hmc  verba  desiderantur  in  Mss.  Compend., 
suDt  inedit.  Pame). 

*  Compend.  :  Dum  dilatasti  cor  meum.  Aufer,  etc. 
«  Deestin  M.  Compjend.  Ad  Bened.cin.  In  secundo 

Theod.  legitur  :  Slatio  ad  sanctam  Anastasiam.  In 
Comp.,  Ad  sanclam  Sabinam,  Portasse  una  erat  sta- 
tiopro  Benedictiooe  cinerum,  et  altera  pro  Missa. 

^  Antiphonarum  Ad  Bene<iictionem  cinerum,  Ot 
Domioatim  menlio  in  ordine  Romaoo,  uli  esl  Aotiph. 
ad  Processiooem  *  Juxta  vestibulum.  Item  apud  Al- 
caioom,  p.  52  ;  citat  eliam  Microlpgus  tanquam  Gre- 
gorii,cap.  41.  Pambl. 

*  In  Compend.  hic  resumitur  Antiph.  immutemur 
'  TFaetum  hunc   non  tam  ex  Romano  Online  quam 

consuetudine  dici  anootat  Microloj^us,  cap.50.  Pamel. 
I  lo  Compeod.  repetitur  hic,   Domine,  clamavi,  etc. 

*  Compeod  et  Theodoric.  ;  Statio  ad  sanctum 
Beorgium, 

t  Officia  qiuntee  feri»  pertotam  quadragesimam 


A  mini  die  acnoote,  dabit  frnctam  snum  in  tempore 
suo.  Pssalm,  Beatus  vir. 

h  Feriaquinta. 

Antiph.  >  Dum  clamaremad  Dominum  exaudivit 
vocem  meam  abhis  qui  appropinquant  mihi,et  hu- 
miiiabit  eos^  qui  est  ante  saecula,  et  manet  infleter- 
num.  Jacta  cogitatum  tuum  in  Domino,  et  ipse  te 
enutriet.  P5a^  h)iaudi,  Deus,  orationem  meam,  et 
ne  despexeris  deprecationem  meam.  Resp,  Jacta 
eogitatum  tuum  in  Domino,etipseteenutriet.  Vers, 
Dum  ctamarem  ad  Dominum,exaudivit  vocem  meam 
abhisquiappropinquaot  mihiO/7'.  Adte,  Domine, 
levavi  animammeam ;  Deus  meus,in  teconfido,non 
erut>e8cam.  Vers.  1.  Dirige  me  in  veritate  tua,  et 
doce  me,  quia  tu  es  Deus  salvator  meus,  ette  susti- 
^  nui  tota  die.  Wers,  2.  Respice  in  me,  et  miserere 
mihi,  quia  unicus  pauper  sum  ego.  Comm,  Accep- 
tabis  sacrificium  justitiae,  oblationes  et  holocausta 
insuper  altare  tuum  vitulos.  Psal.  l. 

^Feria  sexta, 

Antiph,  Audivit,  et  miserusest  mihi  Dominus, 
factus  est  adjutor  meus.  Psa{.  Exaltat)0  te,  Domioe 
quoniamsuf^copisti  me^necdelectastiinimicos  meos 
superme.  t  Aetpons.  Unampetii  a  Domino,hanore- 
quiram,  ut  iohabitem  in  domo  Domini.  Vef*s.\Ji  vi- 
deam  voiuntatemDomini,etprotegard  templo  san- 
cto  ejus.  Off.  Domine,  vivifica^  me  secundum  elo- 
quium  tuum,  utsciamtestimonia  tua.  Vers.i.  Fac 
cum  servo  tuo  Domtne,  secundummaguammiseri- 
cordiam  tnam  ;  et  ne  auferas  de  ore  meo  verbum 
.  veritatis.  Vers.  2.  Servus  tuus  snm  ego,  da  mihi 
inteliectiim,  Domine  ut  discam  mandatatua,  etvo- 
luntaria  oris  mei  m  fac  mihi  in  beoeplacito.  Comm. 
Servite  Domine  in  timore.  et  exsultate  ei  cum  tre- 
more  ;  apprehenditedisciplinam,  ne  pereatis  devia 
justa  Psal.  11. 
Dominica  prima  QuadragesimMatio  »  adlateranum 

An(tpA.  Invocavit  me,  et  ego  exaudiameum  ;eri- 
piam  eum,  et  glorificaboeum,longitudine  dierum 
adimplebo  euin.PsaZm.  Quihat>itat  in  adjutorio  al- 
tissimi,089  in  protectioneDeicoelicommorabitur 
Resp.  0  Tenuisti  manum  dexteram  meamiin  voiun- 
tate  tua  deduxistime.et  cumgloriaassumpsistime. 
Vers,  Quam  bonus  istraei  Deus  rectis  corde  ?  mei 

noo  a  Gregorio  1,  sed  II,  composita,  et  maxime  in 
|x  astivalibus  Dominicis  collecta,  testatur  Microiogus, 
cap.  50*  Pamet, 

i  Compend. :  Super  altare  tuum^  Domine. 

k  In  Compend.  et  Theod.  indiciturstatio  ad  sanctos 
Joann,  et  Paulum. 

1  In  Compend.  :  Super  me,  Domine^  refugiumfa^ 
ctus  es  nobis,  etc.  priusquam  montes  /ierent,aut  for- 
marctur  terra,  etc.  unam  petii, 

n»  Compend.  :  Fuc  mihi  beneptacito  Domine. 

n  In  Theod.  :  Ad  sanctum  Joannem,[n  Compend. 
Ad  sanrtum  Joannem  ad  Lateranis. 

0  Sic  quidem  vetustissimus  Ms.  Blandinieosis.  sed 
Ultrajectinus  habet  :  Respons.  Angelissuis  Deusmand. 
de  te,  ut  cust.  te  in  omn,  viis  tuis  \et  Vers.  In  manib. 
port.  te,  ne  forte  Off.  ad,  lap,  ped.  tuum,  Cui  etiam 
consentit  Alcuinus.  pag.  47  pambl.  Ita  quoque  legi- 
tur  in  Mss.  Compend.  etTheod. 


m 


SANCn  (MBSORII  HAGMl 


aotem  pene  moti  sunt  pedes^pene  effusi  sunt  gres-  A  tu8B  sunt.  Com.  Voce  mea  ad  Don^num  damavi  et 


sus  mei,quia  zelavi  ia  peccatoribus,  pacem  peccato- 
rum  videns  Tract.  Qui  habitat  in  adjutorio  Altissi- 
mi,ia  protectione  Dei  coeli  commorabitur.  Vers.  Di- 
cetDomino  :Sasceptor  meus  es  tu,  et  refugium 
meum.  Deus  raeus,  sperabo  ineum.  Vers.Quoniam 
ipse  liberabit  me  de  iaqueo  venantium,  et  a  verbo 
aspero.  Sers,  Scapulis  suisobumbrabit  tibi,  et  sub 
pennis  ejus  sperabis.  Vers.Scutocircumdabitteve- 
ritas  ejus,  non  timebis  a  timore  nocturno.  Vers.  A 
sagitta  volante  perdiem,anegotio  perambulantein 
tenebris  a  ruina  et  dsemonio  meridiano.  Vers,  Ga- 
dent  alatere  tuo  mille,etdecemmilliaa'dextris  tuis, 
tibi  autem  non  appropinquabit.  Vers.  Quoniam  ange> 
lis  suis  mandavit  de  te,  ut  custodiant  teinomnibus 


exaudivit  me  de  monte  8ancto8uo,nontimebo  mil- 
lia  populi  circumdantis  me.  PsaL  m.  • 

070  **  Feriaieriia. 
Anliph.  Domine,  refugiumfactusesnobisagene- 
ratione  et  progenie  ;  a  sseculo  et  in  sseculum  tu  es 
P5aZ.Priu8quammontesfierent,aut  firmaretur  lerra, 
a  sfBCulo  et  usque  in  sfisculum  tu  es  Deus.  Resp, 
Dirigatur  oralio  mea  sicut  incensum  in  conspecla 
tuo,  Domine.  F^r^.  Elevatiomanuum  mearumsacri- 
ficium  vespertinum.  Off.  In  te  speravi,  Domioe. 
Dixi  :  Tu  es  Deus  meus,  in  manibus  luis  teropora 
mea.  Vers.  1.  liiumina  faciem  tuam  super  servum 
tuum,  et  salvumme  fac  proptermiserioordiamtuam 
Domine,  non  confundar.quoBiaminYOcavite.  Vers, 


viis  tuis.  Vers.ln  manibusportabunt  te,neunquam  B  2.  Quam  magna  muUitudo  dulcedinis tuje,  Domine, 


offendas  ad  lapidempedemtuum.  Vm.  Super  aspb- 
dem  et  basiliscum  ambulabis,et  conculcabis  leonem 
et  draconem.  Vers.  Quoniam  in  me  speravitr  liberabo 
eum  ;  protegam  cum,  quoniam  cognovit  nomen 
meum.  lavocavit  me,  et  ego  exaudiam  eum  ;  cum 
ipso  sum  in  tribulatione.  Vers.  Eripiameum,etglo- 
rificabo  eum  Vers.  •  Longitudine  dierum  adimplebo 
eum,eto8tendam  illi  salutaremeum.O^er^Scapu- 
lis  suis  obumbrabit  tibi  Dominus,etsubpenni8eju8 
sperabia.  Scuto  oircumdabit  te  veritas  ejus.  Vers. 
Dicet  Domiulo :  Susceptor meus  es,  non  timebis  ati- 
more  nocturno,  a  sagitta  volante  per  diem.  Vers.2. 
Quooiamangelis  suis  mandavitde  te,  ut  custodiant 
te,  ne  unquam  offendas  ad  lapidem  pedem  tuum. 


quam  abs  condisti  timeotibus  te  l  perfecisti  aatem 
sperantibus  in  te,  in  conspeotu  filiorum  bominum. 
Com.  Cam  invocarem  te,  exaudistime,Deus  « jusli- 
ti8B  me8B ;  in  tribulatione  dilatastime.Misereremibi 
Domine,  exaudi  orationem  meam.  Psal.^  Miserere 
mei,  Domine. 

R  Feriaqttarta. 

Antiph.^  RemiaisceremiseratioDum  tuarum,  Do- 
mine,  et  misericordiad  tuiB  quae  a  seeculo  suot,  ne 
unquam  dominentur  aobisinimici  nostri ;  liberanos 
Deuslstrafil,  ex  omnibusangustiisnostris.  Psal,kd 
te,  Domine,  levavi  animam  meam  Deus  meus,  ia  te 
confido,  000  erubescam  Resp.  Tribulationes  cordis 


Vers.  3.  Superaspidem  et  basiliscumambulabis^et  p  mei  multipiicatffi  sunt;  de  necessitatilMismeiseripe 


conculcabis  leonem  et  draconem  ;  quoniam  io  me 
speravit^liberabo  eum.^  C6mm. Scapulissuis  obum- 
brabittibi,  et  sub  pennis  ejus  sperabis.  Scutocir- 
cumdabit  te  veritas  ejus.  Psal.  ut  supra. 

Feria  secunda. 
An(i;i^A.Sicut  oculiservorumin  manibusdomino- 
rum  suorum,  ita  ocuii  nostri  ad  Dominum  Deum 
nostrum,  donec  misereatur  nostri ;  miserere  nobis 
Domine  miserere  nobis.  Psal.  Ad  te  levavi  ocuios 
meos,  qui  habitas  in  coelis.  Resp.  Protector  noster 
aspice,  Deus,  et  respice  super  servos  tuos.  Vers.  Do- 
mine  Deus  virtutum,  exaudi  preces  servorum  tuo- 
rum.  Off.  Revela  oculos  meos,et  considerabo  mira- 
bilia  tua,  Domine,ut  doceas  me justitiam  tuam  ;  da 
mihi  iotellectum,  ut  discam  mandata  tua.  Vers.  1 


me,  Domine.  Vers.  Vide  humilitatemmeam,etlat)o- 
rem  meum,  et  dimitte  omnia  pecoata  mea.  Tract' 
De  necossitatibus  meis  eripe  me,DomiBe.  Videha- 
militatem  meam  etlaborem  aseum,etdimitteo0nia 
peccata  mea.  Vers.  Ad  te,  Dominet  levavi  animam 
meam  ;  Deus  meus,  in  te  confido,  nonerubeseaffl; 
neque  irrideant  me  inimici  mei.  Vers.  Etenim  uni- 
versi  qui  te  exspectant  non  confundentur,  coafon- 
dantur  omnes  i  facientes  vana.  Off.  Meditabor  in 
mandatis  tuis  quse  diiexi  valde,  et  levabo  maous 
meas  ad  mandata  tua  quffidtlexi.  Vers.  iPars  mea 
Domiae,  dixi  custodire  legem  tuam.  Preoatus  sum 
vtiltum  tuum  in  toto  corde  meo.  Fier*.  2.  Depreca- 
tus  sum  faciem  tuam.  Miserere  mei  secuodum  elo- 
quium  tuum,  quia  j  cogitavi  vias  luas,  et  converti 


Legem  pone  mihiDomine,  et  viam  justificationum  ^  pedes  meos  ia  testimonia  tua.  ^  Com.  Intellige  cla 
exquiram,  etin  praeceptis  tuis  exercebor.  Vers.  2.  morem  meum  ;  intende  voci  Orationis  meee,  Rex 
Veniant  super  me  miserationes  tuse,  quia  lex  tua  meus  et  Deus  meus,  quoniam  ad  te  orabo,  Domioe 
meditatio  mea  est,  et  consolatio  meajustificationes      Psal.  Verba  mea. 


*  Compend.  :  Longitudinem  dierum  adimp,  eum. 
Sic  etiam  le^itur  in  Antiphona  superiori,  ad  Introi- 
tum.  Itwocavit. 

^  Repetitur  in  Comp.  Scuto  circumdabit,  etc. 

c  In  Compend.  Ad  Vincula,  ad  sanctum  Petrum, 
In  Theod.  :  Statio  ad  sancatm  Peirum  ad  Vinrula 

^  (n  Theod.  Statio  ad  sanctumAnastasiam.ln  Com- 
pend.  :  AdsanctumAnastasiam. 

•  Omittitur  jusiitix  meee  in  Compend . 
f  Ommittitur.  Pfial.  Filii  hominum. 


g  In  Theod.  :  Statio  ad  sanctam  Mariam  Majorem. 
In  Compend  AdsanctamMariamadpraesepem. 

t»  Hujus  ofBcii,  ac  feriae  sext»,  et  Sabbati  hHJUS 
hebdomadm  diserlis  verbis  fit  mentio  apud  Micro- 
logum.  c.  2i,  ct  tanijuam  en  Antiphon.  sancli  Grego- 
rii.  PAMEL. 

i  Compend.,  facientes   mala. 

J  Compend.,  cogitavi  vias  meas. 

k  Hic  resumilur  in  Compend.  et  levabo  mamis 
meas. 


m 


mm  ANTIPBONARIUS 


m 


•  Feria  quinta. 


A  mine  Deuspatruoi  noslroruiB,  etlaudab.  sive  B^ne- 
dictus  es  io  iirmamento  coeli.  Vers,  Beaedicite, 
omuia  opera  Domiui»  Domino  ;  benedicite,  c:)iM, 
Domioo;  beoedicite.aogeliDomini,  Domino.  Vers. 
Benedicite,  aquse  qdae  super  ccelos  suot,  Doroiao; 
benedicite,  omnes  virtutes  Domioi^Dominp;  bene- 
dicite,  soletluna,  Domino.  Vers.  Benedicite,  stdlaB 
ccpli,  Domino  ;  benedicite,  imber  et  ros,  Domino ; 
benedicite,  omnes  spiritus,  Domino.  Vers.  Benedi- 
cite,  ignis  et  aetus,  Domino  ;  beaedicite,  noctes  et 
dies,  Domino  ;  benedicite,  lenebrs  et  lumen,  Do- 
mino.  Vers,  Benedicite,  frigus  et  cauma,  Domino; 
benedicite,  pruina  et  nives,  Domino  ;  benedicite, 
fulgura  etnubes,  Domioo.  Vers,  Benedicat  terra 
Domino  :benedicite,  montes  etcolles,  Domino  ;  be- 


Antiph,  Confessio  et  pulchrltudo  in  coospectu 
eju9,  saoctitas  et  magnificentia  in  saoctificatiooe 
ejus.  Psal.  GaotateDomino  canticumnovum^cao- 
tateOomino,  omniaterra.  Resp.  Gustodi  me,  Do- 
miae,  ul  pupillamoculi,  sub  umbra  alarum  tuarum, 
protegeme.  Vers,  Oevultutuojudiciummeum  pro- 
deat,  oculi  tui  videant  aequitatem.  Off,  b  Emittet 
aogelum  Dominus  in  circuitu  timentium  eum,  ei 
eripiet  eos  )  gustate  et  videte  quoniam  suavis  est 
Domious.G71  Vers.  l.BenedicamDominoinomni 
tempore,  semper  laus  ejus  in  ore  meo.  Vers.  2.  In 
DoQiiuolaudabitur  anima  mea  ;  audiantmaosueti. 
etlaeteotur.  MagoiticateDomioum mecum.^et exalte- 
mus  oomeo  ejus  io  invicem.  Vers.  3  Accedite  ad 
eum,  et  illuminamini ;  et  vnllus  vestri  non  erube-  g  nedicite  omnianascentia  terrae,  Domiuo.  Vers.Be- 


Bcant ;  iste  pauper  clamavit,  et  Dominus  exaudivit 
eum,  et  ex  omnibus  tribulHtiooibus  ejusliberavit 
eum.  <^  Com.  Poois  quem  ego  dedero  caro  meaest 
pro  saeculi  vita.  PsaL  ut  supra. 

d  Feria  sexla, 

Antiph.  Deoecessitatibus  meiseripeme,  Domine, 
videhumilitatem  meam  et  laborem  meum,  et  dimitte 
omoia  |>eccata  mea.  PsaL  Ad  te,  Doraine,  levavi 
aoimam  meam  :Deu8  meusyio  te  coofido,  ooo  eru- 
bescam.  «  Resp.  Misereremei,Domine,  quoniam  io* 
firmu8sam,saoame^Domine.  Vers.  Gooturbatasuot 
omoia  ossa  mea,  et  aoima  mea  turbata  est  valde. 
Off'.  Beoedic^  anima  mea,  Domioo,  et  noli  oblivisci 
omoes  relributiooes  ej  us,  et  reoovabitur  sicut  aquil» 
juveotus  lua.  Vei*s.  i.  Qui  propitiatur  omnibus  ini- 
quitatibus  tuis^  et  redimet  de  interitu  vitam  tuam,  r 
qui  coroiiat  te  io  miseratione  et  misericordia.  ' 
yers.  2.Biiseratoretmisericors  Dominus,  patienset 
multum  misericors.  Com .  Erubescantetconturbeo- 
tur  omoes  ioimici  mei ;  ayertaotur  retrorsum  et 
erubescant  vatde  velociter.  iPsaL  vi. 

S^abbato  in  xn  lectionibus. 

Antiph.  lotret  Oratio  mea  io  coo^pectu  tuo;  in- 
clioa  aurem  tuam  ad  precem  meam,  Domioe.  PsaL 
Domioe  Deus  salutis  meae,  io  die  clamavi  et  oocte 
coram  te.  ^  Resp.  1 .  Proteclor  ooster  aspice  Deus, 
et  respice  superservos  tuos.  Vers.  DomiueDeus  vir- 
tutum,  exaudi  preces  servorum  tuorum.  Resp.  2. 
Propitius  esto.  Vers.  Adjuva.  Resp.  3.  Dirigatur. 
Vers.  Elevatio.  Resp.  5.  Salvura  fac  populum.  Vers. 


oedicite,  maria  et  flumina,Domino;  benedicite, 
fontes,  Domino;benedicite,  ceteetomniaquse  mo- 
ventur  inaqui8,Domino,  Vers.  Benedicite,  volucres 
coeli,  Domino,  benedicite,  bestiae  etuniversa672 
pecora,  Domino  ;benedicite,fiIiihomioum,Domioo. 
Vers.  B3oedicat(sraelDomiQum  ;  beuedicite,8acer- 
dotes  Domini,Domioo.  Viers.  Beoedicite,  Spirituset 
animeejustorum,  Domioo  ;beQedicite,saoctiethu- 
milescorde,  Domioo.  Vers.  Beoedicite,  Aoanjas, 
Azarias,  Hisael, Domioo.  Ver5.  Hymoum  diceotes. 
Tract.  Laudate  Domioum,  omoes  geotes, et  coIIau« 
date  eum  omoespopuli.  Vers.  Quooiam  coofirmata 
est  super  oos  misericordiaejus,  et  veritas  Domioi 
maoet  io  aeteroum.  Off»  Domioe  Deus  salutis  meee, 
in  die  clamavi  et  oocte  coram  te.  lotret  Oratio  mea 
io  coospectu  tuo,  Dpmioe.  Vers.  1.  ioclina  aurem 
tuam  ad  preccm  meam ;  Domioe,  looge  fecisti  notos 
meos  ame  ;clamavi  ad  te,  Domine  tota  dieexpaodi 
manus  meas  ad  te.  Vers.  2.  Et  ego  ad  te,  Domine, 
clamavi,  et  mane  Oratio  mea  praeveniet  te.  Egeos 
sum  ego  in  laboribus  a  juveotute  mea.  Versd. 
Pactus  sumsicut  homo  sioeadjutorio  iotermortuos 
liber^  traditussum  etnooegrediebar.Com.  Domine. 
Deus  meu8,  io  te  speravi ;  libera  me  ab  omoibus 
persequeotibus  me,  et  eripe  me.  PsaL  Ipse. ' 
Dominica vacat.  DominicasecundaQuadragesimsB. 
Antiphy  J  Remioiscere  miserationum  tuarum,Do- 
mioe.  PsaL  Ad  te,  Domine,  levavi.  Tractus.  De  oe- 
cessitatibus  mei.  r^'S.Adte,'Domioe.  Vers.Eteoim. 
Tract.  Dixit  Domious  mulieri  ChaoaoeeaB  :  Noo  est 


Ad  le,  Domine,  clamavi.  Fymn.  Beoedictuses,Do-  D  booum  sumere  paoem  filiorum,  et  mittere  caoibus 


'  In  1  Theoderic.  legitur :  Staiioadsanctum  Lauren' 
Uum  foris  murum,  In  altero  :  Ad  sanctum  Laurentium 
injarmosa.  Gonsentit  Gompend. 

^  Gompend.  :  Immitit  angelum  Dominus. 

^  Gompead.  repetitur  hic  gustateet  videte,  etc. 

^  lo  Tbeoderic.  et  Gompend.  :  Statio  ad  apostolos, 
vel.  Adapost. 

*  In  Gompend.  :  Resp.  Salvum  fac  servum  tuum, 
Deus  meuSy  sper.  in  te.  Vers.  Auribus  percipe,  Dom.^ 
Orat.  m.  Resp.  Miserere. 

lo  Comp-nd.  :  Vers.  2.  Justitia  ejus  ^uper  fiL  fil. 
custodienlibus  testam  ejns  et  mand.  ejus  ut  fac.  ea 
bom.  in  ccelo  par.  sed.  suam  et  reg.  ejus  omnium  do' 
mnabiiur  ei  renovabitur,  etc. 


g  In  Comp.  :  Ps.  Domine  Dominus  noster.  in  Kdit. 
Vatic.  et  Guss.  simpliciler  legitur  Psalmus.  Adjeci- 
mu8  oumerum  ex  Pamel. 

h  In  Comp.  et  Theod. :  Statio  ad  sanctum  Petrum. 

UnComp.  titulus  hic  \emUr :  Respons,  quaiuor 
ad  ipsum  diem  pariinentia  ei  Benediriionem.  Respon- 
soria  verohsec  authentica  esse  patet  ex  Micrologo. 

j  Hujus  Dominicae  ofBcium  oon  legitur  in  Gomp. 
Val.  Cl.  et  Theodoric,  in  quibus  lamen  assignanlur 
Gollecta,  et  alifie  Orationes  ad  Missam  pertmentes. 
Forte  tiac  Dominica  Missa  quidem  celebrabatur,  sed 
ob  nimium  Sabbati  pr»cedentis  laborera,  nihil  cane- 
batur. 


663 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


664 


ad  manclucaDdum.  Vers,  Atilla  dixit  :  Utique,  Do-  A  miue,  adadjuvandum  mefestina.  Gonrundantar  et 


mine^  nam  et  catelli  edunt  de  micis  quae  cadunt 
de  mensadominorum  suorum.  Vers.  AitilliJesus: 
0  mulier,  mnaga  estfides  tua,  fiat  tibi  sicut  petisti. 
Oyf.  Meditatior.  Com.  Intellige  clamorem. 

^Feriasecunda. 
Antipk.  Redime  me,  Domine,  et  miserere  mei ; 
pes  enim  meus  stetit  in  viarecta,  in  ecclesiisbene- 
dicam  Domino.Psa/.  Judicame,  Domine,  quoniam 
ego  in  innocentiameaingressussum  ;  etin  Domino 
sperans,  non  infirmabor.  /^esp.Adjutor  meus  etli- 
berator  meus  eslo,  Domine,  ne  tardaveris.  Vers. 
Confnndantur  et  revereantur  inimici  mei,  quiquae- 
runt  animam  meam,  O/f.  BenedicaoD  Domino  qui 
mihi  tribuit  intellectum,  providebam Deum  incon- 


revereanturinimicimei,quiquaeruntanimammeam. 
Psal.  Avertantur  retrorsum  et  revereantur,  quivo- 
lunt  mihi  mala.  Resp.  Propitius  esto,  Domine,pec- 
catis  nostris,  ne  quando  dicant  gcntes  :  Ubi  est 
Deus  eorum?  Fers.  Adjuvanos,  Deus  salutarisDO- 
ster,  et  propter  honorem  nominis  tui,  Domine,  li- 
bera  dos.  Off'.  Precatus  est  Moyses  iu  coDspectu 
DomiDiDei  sui,  et  dixit :  Quare,  Domiue,  irasceris 
iDpopulotuo?  l^parce  irse  animitui.MemeDtoAbra- 
ham,  Isaac,  et  Jacob  quibus  jurasti  dare  terram 
flueutem  lac  et  mel.  t)t  placatus  factus  est  Dominas 
demaIignitate,quamdixitfacerepopulosuo.yers.l. 
Dixit  Domious  ad  Moysen :  Invenisti  gratiam  incon- 
spectu  meo,  et  scio  te  prae  omnibus.  Et  festinans 


spectu  meosemper,  quoniam  a  dextrisest  mihi,ne  ^  Mojses,incIinavit  sein  terram^  et  adoravit  diceos : 


commovear.  Verj.  Conserva  me,Domine,quoniam 
in  te  speravi.  Ego  dixi ;  Deus  meus  estu;  Dominus 
pars  heereditatis  meae.  Vers.  Notasfecisti  mihi,  vias 
vit8e;adimplebismeldetitiacumvultu  tuo,  et  delecta- 
tion  es  in  dextera  tua  usque  in  finem .  Com .  Domine  Do- 
minus  noster,  quam  admirabile  est  nomen  tuumin 
universa  terra  I  Psal.  Ipse. 

k  Feria  tertia. 

Antipk.Tihi  dixitcor  meum  :  Queesivi  vultum 
tuum  :  vultum  tuum,Domine,requiram;neaverta8 
faciem  tuam  a  ine.  Psal.  Dominus  illuminatio  mea 
673  ctsalusmea,quem  timebo?  Resp.  Jacta  cogi- 
tatum.  Off.  Misereremihi,  Domine,  secundum  ma- 
gnam  misericordiam  tuam :  dele,  Domine^  iniquitatem 
meam.  Vers.  i.  Quoniam  iniquitatem  meam  ego 
agnosco,  et  delictum  meum  coramme  est  semper. 
Vers.  2.  Tibi  soli  peccavi,  et  malum  coram  te  feci : 
miserere  mei,  «ut  justificeris,  Domine,|insermoni- 
hm tuis. Com.Narrabo  omnia  mirabilia  tua,  laBtabor 
et  exsultabo  in  te,  psallam  nomini  tuo,  Altissime. 
Psal  Confitebor  tibi,  Domine. 

d  Feria  quarta. 

Antipk.  Ne  derelinquas  me,  Domine  Deus  meus, 
ne  discedas  a  me  ;  intende  in  adjutorium  meum, 
Domine,  virtus  salutis  meae.  Psal.  Domine,  ne  in 
furore  tiio  arguas  me,neque  iniratuacorripiasme* 
Resp.  Salvumfac  populumtuum,  Domine,  etbene- 
dic  haereditati  tu8B.  Vers.  Adte,Domine,  •  clamavi ; 
Deus  meus,  ne  sileas  a  me,  et  ero  similis  descen- 
dentibus  in  lacum.  Off.  Ad  te,  Domine,  levavi.  f  Com. 


Scioquia  misericors  esinmillibus,  aufereus  iniqui- 
tatem  et  peccata.  Vers.  2.  i  Dixit  Moyses  et  Aaron 
adomnemsynagogamfiliorumlsrael :  Accediteante 
Deum.  Majestas  Domini  apparuitin  nube,  etexau- 
divitmurmurationem  vestramintempore.  Com.  Qui 
manducatcarnem  meametbibitsanguinemmeom, 
in  me  manet,  et  ego  in  eo^  dicit  Dominus.  P%al. 
Deus  in  adjutorium  meum  intende. 

J  Feria  sexta. 

Antipk.  Ego  autemcumjustitiaappareboincoQ- 
spectu  tuo  :  satiabor.  dum  manifeslabitur  gloria 
tua.  Psal.  Exaudi,  Domine,  justitiam  meam :  iatende 
ad  deprecationem  meam.  Besp.kd  Dominum,  cam 
tribularer,  clamavi;  etexaudivit  me.  Vers  Domine, 
liberaanimammeam  a  labiisiniquis,etaliDguado* 
losa.  O^.  Domine,inauxiIium  meum  respice  :  con- 
fundantur  et  revereanlur,  qui  074  qusrunt  aoi* 
mam  meam,  ut  auferant  eam.  Vers.  1.  Avertantur 
retrorsum  et  erubescant,  qui  cogitant  mibi  mala. 
Vers.  2.  Exspectans  expectavi  Dominum,  et  respexit 
me,  ei  exaudivit  deprecationem  meam.  ^  Com.  Tu, 
Domine,  servabis  nos,  et  custodies  nos  a  generatiooe 
hac  in  aeternum.  Psal.xi. 

1  /n  Sabbato. 

Antipk.  Lex  DominiirreprehensibiIis,converteD8 
aDimas :  testimoDium  Dei  fidele,  sapieniiam  pr»- 
staus  parvulis.  Psal.  Coeli  eoarraDt  gloriam  Dei,  et 
opera  maDuumejus  aDDUDtiat  firmameutum.  Besp* 
BoDum  estcoDfiteri  DomiDO,  etpsallereDomioituo, 
Altissime.  Vers.Ad  aDnuotiaDdummaDemisericor- 


Justus  DomiDus,et  justitias  dilezit :  fiequitatem  vi-  D  diam  tuam,etveritatemtuam  peruoctem.  O^.Iilu* 
dit  vultusejus.  PsaZ.  minaoculosmeos,  nequandoobdormiaminmorte, 

9  Feria  quinta.  nequandodicat  iniroicusmeus  :  Pr®valuiadversus 

Antipk.  Deus,  inadjutorium  meum  intende  ;  Do-      eum.  Vers.  1.  Usquequo, Domine,  oblivisceris  meia 


^ln  Compend.  et  Theoder.  :  Statio  ad  sauctum 
Clementem. 

^  In  laudatis  Mss.  iStatio  adsanctam  Balbinam. 

c  Compend.  :  Ut  justificeris  miserattonibus  tuis, 
Domine. 

^  In  Mss.  :  Statio  ad  sanctam  Casciliam. 

•  Compend.,  Ctamabo. 

^loeodem  duo  versus  subjiciuntur.  1.  Dirige.  2. 
Respice. 

8  In  Mss.  iStatioadsanctamMariam  transTriberim* 


^  Compeod, :  Parce  irx  animx  tuse. 

i  In  hoc.  Cod,  legitur,  Dixit  Moyses  ad  Aaron,  Ita 
etiam  xvi  Exodi,  9 :  Dixit  quoqueMoyses  ad  Aaron. 
Dic  universce  congreg . 

j  Ini/ss.  :  Stalio  ad  sanetum  Vitalem. 

^  In  Compend.  repetitur  hic  :  Domine,  in  auxH^^^ 
meum  respice. 

1  SUtio  est  ad  sanctos  Mareellinum  et  Petrm, 
juxta  Mss.  In  Compend.  legitur,  psriaseptima  pro 
Sabbato, 


m 


LIBEH  AMTPHONARIUS. 


66« 


fiaeni  ?quandiuponamconsi]iainaniroamea?V(?rs.  A 
2.  Respice  in  me  et  exaudi  me   ;  cantabo    Uomino 
quibona  tribuit  mihi.  Com. Oportet  te^tili.gaudere, 
quia  frater  tuus  mortuus  fuerat  et  revixit,   perierat 
»  et  inventus  est.  PsaL  ut  mpra, 

*>  Dominica  tertia  Quadragesimx. 

Antiph,  Oculi  meisemperadDominum^quiaipse 

erellet  de  laqueo  pedes  meos   :  respice  in  me,  et 

miserere  mei,  quoniam  unicus  et  pauper  som  ego. 

P$aL  Ad  te,  Domine,  levavi  animam  meam  :  Deus 

meuSyinteconfldo,noaerubescam./?e5p.Cxurge,Do- 

mioey  non  praBvaieat   homo,  jndicentur  gentes  in 

coospectu tuo.  Vers,  InconTertendoinimicummeum 

retrorsum,  infirmabuntur  et  peribunt  a  facie  tua. 

Tract  Ad  te  le vavi oculos  meos, qui  habitas in  coelis. 

Vers.  Ecce  sicut  oculi  servorum  in  manibus  domi-  g 

Dorum  suorum.  Vers,  Ct  sicut  ocuii  ancillffi  in  ma- 

nibos  DominflB  sue.  Vers.  Ita  oculi  nostri  ad  Domi- 

num  Deum  nostrum,donec  misereatur  nostri.Vers. 

Miserere  nobis.  Domiue,  miserere  oobis.Oyf.  justi- 

ti»  Domini  rectie  IflBtificautes  corda,  et  dulciorasu- 

pe^  mel  et  favum  :  nam  et  servustuus  custodietea. 

VersA.  Praeceptum    Domini  lucidum,  illominans 

ocolos  ;  timor  Dei  »anctus  permanens  in  saBculum 

sflBculi  :  judioia  Domini  vera.  «  Yers.  2.  Ct  erunt  ut 

compiaceant  eloquia  oris  mei,  et  meditatio  cordis 

mei  io  ciinspectutuosemper,  ^  Com.Passer  invenit 

sibi  domum,  et  turtur  nidum,  ubi  reponat  pullos 

suos.  Altaria  tua,  Domine  virtutum,  Rex  meus  et 

Deus  meus.  Beati  qui  habitantin  domotua  :  insae- 

culum  saecuh  laudabunt  te.  Pial.  Quam  dilecta. 

c  Feria  secunda 
Antiph.  In  Deo  laudaboverbum,  in  Domino  lau- 
dflibo  sermonem,  in  Deo  speravi :  non  timebo  quid 
faciatmihihomo:P«a/.Misereremei,Deus,quoniam 
oonculcavitmehomo:totadieimpugnans,trlbulavit 
me./2esp.Deu8,vitam  meamnuntiavi  tibi :  posuistila- 
crjmasmeas  in  conspectu  tuo.005  ^^^*  Miserere 
o&ihi,  Domine,quoniamconculcavit  mehomo  :tota 
die  bellans,  tribulavit  me.  Off'.  Cxaudi  Deus,  ora- 
tionem  meam,  et  ne  despexeris  deprecationem 
meam  :  intende  lo  me,  et  exaudi  me.  Vers,  4, 
'  Cooturbatus  sum  a  voce  inimlci,  etatribnlalione 
peccatoris  :  et  expectabameum  qui  me  salvum  fa- 
cerel.  Vers.  2.  Cgo  autem  ad  Deum  clamavi,libera 
animammeamK  etextendes  manuminretribuendo 
iliis.  Com,  b  Ct  dabit  ex  Sion  salutare  Istra^l :  cum 
averteritDominus  captivitatem  plebis  suae,  exsulta- 
bit  Jacob,  et  Istabitur  Istra6l.  i  PsaL  ui. 

•  lo  Compend.,  et  inventus  est  in  setemum. 

^  Hae^  Dominica  dicitur  seeunda  in  Compcnd., 
Doo  aiiaratiooe  quam  qoia  Dominica  secunda  vacat, 
ut  etiam  legitur  in  Gxcusis.  Hajus  Dominicfie  statio 
in  Mss.  e8(  adsanctum  Laurefitium.  Addiler  in  Tbeo- 
deric.  forismurum. 

<^  In  Compend.  additur  ei  dutctora. 

^  Ibid.  additum  et  dulciora. 

«  In  Mss.  assijrnatur  :  Stotio  ad  sanctum  Marcum 

'  Compeod.,  Conturbata  sunt  a  vocCf  etc. 

c  Idem  Cod.y  Et  extetidens  manum  tunm  in  re^ 


Feria  tertia. 
An/tpA.  Cgoclamavi,qiioQiamexaudistime  Deus 
inclina  aurem  tuain,  et  exaudi  verba  mea :  custodi 
me,  Domine,  ut  pupillam  oculi :  subumbra  alarum 
tuarum  protege  me.PsaL  Bxaudi,  Domine,  justitiam 
meam,  inteode  deprecatiooem  meB.m.Resp.  Aboc- 
cultismeismundame,  Domine,  et  ab  alienis  parce 
servo  tuo.  Vers.  Si  mei  non  fuerint  dominati,  tuoc 
immaculatus  ero,  et  emundabor  a  delicto  maximo 
O^.DexleraDominifecit  virtutem.  Vers.  4.intribu- 
latione  invocavi  Dominnm.  Vers.  2.  k  Impulsus. 
Com.  Domine,quis  habitabitintabernacuiotuo,  aut 
quisrequiescetinmonte  sanctotuol  Qui  ingreditur 
sine  macula,  et  operaturjustiliam. P5a/.  xiv. 

^Feriaquarta. 

Antiph.  Cgoautem  in  Domino  speravi :  exsultabo 
et  Isetabor  io  tua  misericordia,  quia  respexisli  hu- 
militatem  meam.  PsaL  In  te.Domine,  speravi,  non 
confuudar  in  aBternum  :  in  justitia  tua  libera  me. 
i)«5p.  Miserere  mei,Domine,quoniaminfirmus  sum, 
sana  me,  Domine,  Vers.  Conturbata  sunt  ossa  om- 
nia  mea,  etaoima  mea  turbata  est  valde.  gff.  Do- 
mine,fac  mecum  misericordiam  tuam  propter  nomen 
tuum,  quia  suavis  est  misericordia  tua.  Vers.  \. 
Deus  laudem  meam  ne  tacueris,  quia  os  peccatoris 
et  dolosi  super  me  apertum  cst.  Vers.  2.  Pro  eo  ut 
diligerentme  detrahebantmihi:egoautemorabam. 
m  Vers.  3.  Locuti  suntadversum  me  linguadolosa, 
etsermonibusodiicircumdederunt  me,  etexpugna- 
verunt  me  gratis.  Com.  Notas  mihi  fecisti  vias  vi- 
Q  tflB,  adimpIebismelflBtitia  cum  vulto  tuo,  Domine. 
PsaL  xi. 

^Feria  quinta. 
Antiph.  Salus  populi  ego  sum,  dicit  Dominus  : 
De  quacunque  tribulatione  ciamaverintad  me,  exau- 
diam  eos,  et  ero  illorum  Dominus  in  perpeluum 
Psal.  Atteodite,  populus  meus,  legem  meam,incli- 
nate  aurem  vestram  in  verba  oris  mei.  PsaL  Oculi 
omuium  in  te  sperant,  Domine,ettudasiIIisescam 
in  tempore  opportuno.  Vers.  Aperismanum  tuara, 
etimples  omne  animalbenedictione.  Oyf.  Siambu- 
lavero  in  medio  tribulationis,  viviflcabis  me,  Do- 
mine,  et  super  iram  inimicorum  meorum  extendes 
manuni  tuam  :etsalvum  mefecitdexteratua.Vm. 
i.  Inquacunque  die  invocaverote,  exaudime,  Do- 
mine :  multiplicabis  in  anima  mea  676  virtutem 
tuam.  Vers.2.  Adoraboadtemplumsanctumtuum 
et  confitebor  nomini  tuo,  Domine.supermisericor- 
diam  tuam  et  veritatem  tuam  Com.  Tu  mandasti 

trib.f  etc. 

h  loCompend.,  Quis  dabit  ex  Sion, 

i  Ibid.,  Ps,  Dixit  iusipiens, 

j  In  Mss.  Statio  adsanctum  Potentianam. 

^  Compeod.,  Impulsus  versatus  sum, 

1  Mss.,  Statio  ad  sanctum  Sixtum, 

°>  In  (^ompend.  additur  :  quia  smvi.^  est  misericor- 
dia,  Hoc  in  Codice  multm  sunt  similes  repelitiones, 
de  quibus  infra  nihil  adjiciemus. 

°  In  Mss.  assignata  etalio  ad  saoctos  Cosmam  et 
Damianum. 


D 


.6ft7 


SANCTI  OBECQRH  MAGNl 


m 


mandafa  tuacuslodiri  nimis.Utioamdiriganturvi®  A 
nieaBadcutodiendasjustiticationes  tuas.  FsaLhe&ii 
immacuiati. 

•  Feria  sexta, 

Antiph,  Fac  raecum,  Domine,  signum  in  bonum. 
ut  videant  qui  me  oderunt  et  confundantur,  quo- 
niam  tu,  Domine,  adjuvisti  me^et  consolatusesme 
PsaL  Inclina,  Domine,  aurem  tuam,et  exaudi  me  : 
quoniam  inops  etpaupersum  ego.  f^^sp.InDeospe- 
ravitcor  meutn,  et  adjutus  sum  :  et  refloruit  caro 
mea,et  ex  voluntate  mea  coufileborini.yers.Adte, 
Domine,cIamavi :  Deus  meus,ne8ileas,nediscedas 
a  me.  O/f.  Intende  voci  orationis  mecD,  Rexmeus  et 
Deus  meus  :  quoniam  ad  te  orabo,  Domine.  Vers. 
Verba  mea  auribus  percipe,  Domine  :  intellige  cla- 
morem  meum,  et  exaudi  me.  Vers.  2.  Dirige  in  » 
conspectu  tuo^  viam  meam,  etlaetenturomnesqui 
sperant  in  te,  Domine  :  in  aeteruum  gloriabuntur, 
qui  diIiguntnomentuum,Domine.  Com.Qui  biberit 
aquamquamegodaboei,c  dicit  Dominus,  fiet  in  eo 
fonsaquae  salientis  invitam  seternam. Psa^ti<5upra. 

<J   Sabbato, 

Anliph,  Yerba  mea  auribus  percipe,  Domine,in- 
teliigeclamoremmeum,intende  vociorationis  mee, 
PsaL  Quoniamadteorabo,  Domine,maneexaudies 
vocem  meam,  Resp.  Si  ambulem  in  medio  umbr® 
mortis,nontimebo  mala,  quoniam  tu  mecum  es^ 
Domine.  Vers,  Virga  tua  et  baculus  tuus,  ipsa  me 
consolata  sunt  Off.  Gressus  meos  dirige  secuodum 
eloquium  tuum,ut  non  dominetur  omnis  injustitia, 
Domine.  Vers.  l.Declaratio  sermonum  tuorumillu- 
minatetintellectnm  datparvulis.  Vers.  2.  Cognovi,  ^ 
Domine,  quiaflequitas  judicia  tua:etin  viritate  tua 
humiliasti  me,ut  non  domineturraeiomnis  injusti- 
tia,  Domine.  Com.  Nemo  te  condemnavit,  mulrer? 
Nemo,  Domine.  Nec  ego  te  condemnabo  ;  jam  am- 
pliusnoli  peccare.  PsaL  ut  supra, 

•  Doinmica  quarta  Quadragesimx, 

Antiph.  Lffilare  Jerusalem,  et  conventum  facile 
omnes  qui  diligitis  eam  :  gaudete  cum  laetitia,  qui 
in  tristitia  fuistis,  utexsultetis,etsatieminiab  uberi- 
bus consolationis  vestrae.  PsaL  Lffitatussumin  his 
quffidicta  sunt  mlhi  :  In  domum  Domini  ibimus. 
Eesp.  Lffitatussum  in  his  quffi  dicta  sunt  mihi  :  In 
domum  Dominiibimus.  Fers.Fiatpaxin  virtute  tua, 
et  abundantia  in  turribns  tuis.  Tractus,  Qui  confi- 
dunt  in  Domino  sicut  mons  Sion,  non  commo-  D 
vebitur  in  aeteroum,  qui  habitat  in  Jerusalem. 
Vers.  Montes  in  circuitu  ejus  el  Dominus  in  cir- 
cuitu  populi   sui,    ex   hoc    nunc  et  usque  in  sm- 

•  In  Mss.  Staiio  ad  sanctum  Laurentium,  Additur 
in  Ttieodericensibus,  m  Lucina, 

*>  Compend.,  vias  meas, 

c  Idem,  dicit  DominusSamaritanss. 

<J  Mss.  assignaatpro  statione  sam?/am  Susannam. 

•  In  Mss.  le§ritur,  ad  Jerusatem, 

^  Ibid.,  pro  statione  le^itur,  Ad  quatuor  sanctos 
Coronatos, 

g  Compend.  Psal.  Ipse, 

^  Post  Otrertonum  in  Compend.  assignantur  duo 
versus:  i.IpsetecUnos.  2,  Laudate, 


culuKD.  0/f.  Laudate  Dominum,  quia  benigoas  est 
Dominus:  psallitenomiuiejus.quoniamsuavisest : 
omnia  qufficunque  voluit  fecit  in  Cffilo  et  in  terra. 
Ver5.  1.  Qui  statis  in  domoDomini,inatriisdomu8 
Dei  nostri  ;  quia  ego  cognovi,  quod  magous  esl 
077  Dominus,  et  Deus  noster  prffiomnibus  diit. 
Fers. 2.  Domine,nomentuuminffiternum.et  memo- 
rialetuuminsfficulasfficulorum.  Judicabit  Dominus 
popnlumsuum,etinservissuisconsolabitur.  Vers. 
3.QuitimebisDominum,benediciteeum.Benediclui 
Dominusex  Sion,  qui  habitat  in  Jerusalem.  Com. 
Jerusalem,  quffiffidificatur  ut  civitas,  cujus  partici- 
patio  ej  us  in  indipsum ;  illuc  enim  ascenderunt  tribus, 
tribusDomini^adconfitendumnomini  tuo,  Domioe. 
PsaZ.  Lffitatussum. 

^  Feriasecunda. 

Antiph  beus,  in  nomine tuo  salvum  me  fac«  et  in 
virtute  tua  judica  me.  Deus,  exaudi  orationem  meam. 
g  Psa/.CcceenimDeus.Averteniala  inimicis  iteis, 
et  in  veritate  tua  disperde  ilios.  Resp,  Eslo  mibi  in 
Deum  protectorem,  et  in  locum  refagii,  ut  salvom 
me  facias.  Vers.  Deus,  in  te  speravi :  Domine,  noo 
confundar  in  ffiternum.  Off.  JubilateDeo^omDister- 
ra.  ^  Com,  Ab  occultis  meis  mundame,  Domine,  et 
abalienis  parce  servo  tuo  i  Psal.  xvui. 

j  Feriatertia. 

Antiph,  Exaudi,  Deus,  Orationem  meam,  et  ne 
despexerisdeprecationemmeani;intendein  me,  et 
exaudi  me.  Psal,^  Constristatus  suminexercitatiooe 
mea,  et  conturbatus  sum  a  voce  inimici.  Resp, 
Exurge,  Domine,  fer  opem  uobis  etliberanos 
propter  nomen  tuum.  Vers,  Deus,  auribus  nostris 
audivimus,  fatres  nostriannuntiaveruntnobisopus 
quod  operatus  esin  diebus  eorum,in  diebusanti- 
quis.O/f.£xspectansexspectaviDomiQum,etrespexit 
me,etexaudivit  deprecationem  meam ;  et  immisitinos 
meumcanticumnovum^hymnumDeo  nostro.  Vers.i, 
Statuitsuprapetrampedesmeos,  etdirexit  gressus 
meos.  Vers,  2.  Multa  fecisti  tn,  Deus  meus,  min- 
bilia  tua,  et  cogitationibus  tuis  non  est  similis  tibi 
Bene  nuntiavijustitiam  tuam  in  Ecclesia  magna. 
Viers.  3.  Domine  Deus,  tu  cognovisti,  i  justitiam 
tuam  non  abscondi  incorde  meo,veritatemtuamet 
salutare  tuum  dixi :  adjutor  meus,  Domine,  etpro 
tector  meus.  Com.  Lffitabimurin  salutari  tuo,  etio 
noraineDomiui  Dei  nostri  magnificabimur.  i»  PsaL 

XIX. 

»  Feria  quarta. 
Antiph.  Dum  sanctificatusfueroinvobi^icoogre- 

i  In  eodem  Cod.  Ps.  coeti  enarranL 

j  In  utroqueTheod.  :  Statio  ad  sanctum  Lauren- 
tium  in  Damascum,  Sed  error  est,  et  legendum  m 
Damasum,  ut  etiam  habet  Codex  Compend.  vet  po- 
tius  in  Damaso, 

^  Compend.  :  Conturbatus  sum  in  exerc, 

1  Compend. :  Justitiam  meam, 

»  Ibid. :  Psalu,  Exaudiat  te.  Ita  in  Tbeod. 

"Stalioest  ad  sepulcrum,  ex  Cod.  Gompend.  et 
adsanctum  Pautum,  ex  duobusTheodericens. 


M 


LIBKR  ANXllmONABIUS. 


m 


gabovos  deuniYersisterris;  et  effuDdam  superyos  A 

aquam  mucdam,et  mundabimiDJabomDibusinqui- 

Damentisvestris,etdabo  vobisspiritumDOVum.  PsaL 

fieDedicam  Dominum  in  omni  tempore,  semperlaus 

ejus  in  ore  meo.  Resp,  •  Venite,  filii,  audite  me ; 

timorem   Domini  docebo  vos.    Vers.  Accedite  ad 

eum,  et  illumiuamini,  et  facies  vestr»  noa  confun- 

deotur.  Besp.  Beatagens  cujusest  Domiaus  Deus 

eorom,  populus  quem  elegit  Domiaus  in  hflBreditatem 

sibi.  Vers,  Yerbo  Domiai  coeli  firmati  suat,  et  spi- 

ritu  oris  ejusomais  virtus  eorum.  078  ^ff'  Bene- 

dicile,gentes,DomiaumDeum,aostrum,  ^  etobau- 

dite  voci  laudis  ejus,  qui  posuit  animam  meam  ad 

vitam,  et  non  dedit  commoveri  pedes  meos.   Beoe- 

dictus  Dominus,  qui  non  amovit  deprecationem 

meametmisericordiamsuam  ame.  Vers.  I.  Jubiiate  n 

Deo,  omnisterra.  Ps.ilmum  dicite  nominiejus,date 

gloriam  iaudi  ejus.  Vers.  2.1n  roultitudinem  virtu- 

tis  tuae  oientientur  tibiinimici  tui  ;  omnisterraado- 

ret  te,et  psallat  tibi,  Altissime.  Vers,  3.  Veaite,  et 

videte  operaDomini.quamterribilisin  consiliis  su- 

per  tilios  hominum.  Ad  ipsum  ore  meo  clamavi,  et 

ezsultavi  sub  lingua  mea.  Proptereaexandivitme 

Deus,  et  iatendit  voci  Orationis  meae.  Com,  Lutum 

fecit  ex  sputo  Dominus,  et  linivit  oculos  meos,  et 

abii,  et  lavi,  et  vidi,  credidi  Deo.  PsaL  ut  supra. 

«  Feria  quinta. 
Antiph,  LaBteturcorquaerentiumDominum  ;qu8e- 
rite  Domioumetconflrmamini ;  queeritefaciemejus 
semper.  PsaL  ConfiteminiDoaiino,  etiovocateno- 
men  ejas,  aanuntiate  inter  gentes  opera  ejus.  Resp, 
Respice,  Domine,  in  testamentum  tuum,  et  animas  ^ 
paaperuDQ  tuorum  ae  obliviscaris  ia  fiaem.  Ve?'s. 
Bxsurge,  Domine,  judicacausamtuam ;  memoresto 
opprobrii  servoramtuorum.  Oyf.  d  Domiae,  adad- 
javanduoa  me  respice:  coafundaaturetrevereaatur, 
quiqueerDDtaoimam  meam,utauferaateam.  Vers.i, 
Avertaatur  retrorsum  et  erubescaat,  qui  cogitaat 
mihi  mala.  Vet^s,  %,  Eispectaas  exspectavi  Domi- 
nora,  et  respexit  me,  et  exaudivit  deprecationem 
meam.  Com.  Domiae,  memorabor  justitise  tuae  so- 
lius.  Deus,  docuistime  ajuventutemea  ;etusquein 
senectam  etseaium>Ddus,aedOTeliaquas  me.  PsaL 
la  te,  Doociiae,  speravi. 

e  Feria  sexta. 
Antiph.  Meditatio  cordis  mei  ia  coaspectu  tuo 
semper,Domiae,adjutor  meus  et  redemptor  meus,  D 
PsaL  Cceli  enarraatgloriam  Dei,  etoperamanuum 
ejusanountiatftrmamentum.  Resp.  Bonum  est  confi- 

«  Citat  fatte  Respons.  Amalarius,  lib.  I,  cap.  8. 
Pambl. 

^  Comp.  letobaudite  vocem  laudi  ejus. 

c  Consentiunl  Mss.  in  assignanda  statione,  ad  sanc- 
inm  SHvestrum, 

^  In  Mss.  Theod.  et  Comp.  :  Domine  in  auxilium 
menm  resyice. 

•  In  itsdem  Codicibus,  pro  statione  legitur  ad  sanc- 
tum  Eusebivm. 

^ltaMss.,  atinBd.  PamAl.  Vatic.  Guss.  excla- 
nuibat,  legitur,  pro  et  clamabat. 

c  Pro  «UHione  indicatur  in    utroque  Theod.   ad 


dere  in  Domino.  quamconfldereinhoiniae.  Boaum 
est  sperare  ioDomiao,  quamsperare  in  priacipibus 
Vers.  Ad  anauutiaadummaDemisericordiam  luam, 
et  veritatem  tuam  per  aoctem.  Off,  Populum  humi- 
lem  saJvum  facies,  Domioe,  et  oculos  superborum 
humiiiabis,  quoaiamquis  Deus  prseterte.Domiae? 
Vers.  i  Clamor  meusiaconspectu  ejus  introivit  in 
aures  ejus.  Vers.  2.  Liberator  meus  de  geatibuB 
iracundisi  ab  insurgenlibus  in  me  exal:  abis  me.Com. 
Videus  Dominus  flentes  sorores  Lazari  ad  monumen- 
tum,  lacrymatus  estcoram  Judaeis,  ^  etclamabat: 
Lazare,  veni  foras.Etprodiil  ligatis  mauibuset  pe- 
dibus,  quifueratquatriduanus  mortuus.  PsaL  xxi. 

g  In  Sabbato. 

Antipk.  Sitientes,  venite  ad  aquas,dicitDomious, 
et  qui  aon  habetis  pretium,  veuite  :  hbibite  679 
cum  Iffltittia.  PsaL  Atteadite,  populus  meus,  legem 
meam,  incliaateaurem  vestraiuia  verba  oris  mei. 
i2e5p.  Tibi,Domiae,derelictusestpauper,  pupillo  lu 
erisadjutor.  F^^s.  Utquid,  Domine,recessisti  loage, 
despicis  ia  opportuaitatibus  in  tribuiatioae  ?  dum 
superbit  impius.iaceaditurpauper.  Off,  Factus  est 
Domiausfirmameotummeum,etrefugium  meum  et, 
liberator  meus  ;  i  sperabo  ia  eum.  Vers,  1.  Perse- 
quariaimicosmeos,etcompreheadam  illos  ;etaoa 
couvertar,  donec  deficiant.  Vers,  2.  Ct  praecinxisti 
me  fortitudine  ad  bellum,  et  supplantastiinimicos 
meos  subtus  me,  et  inimicorum  meoru m  dedisti  mihi 
dorsum,  et  odientes  me  disperdidisti.  Com.  Dominus 
regit  me,  etnihil  mihi  deerit ;  in  loco  pascuae  ibi  me 
collocavit,  super  aquaoi  refectionis  eduoavit  me  i 
Psal.  Ipse. 

^Dominicaquinta  Quadragesimm. 

Antiph.  Judica  me,  Deus,  et  discerne  causam 
meamdegentenonsancta;  abhomine  iniquo  et  do- 
loso  eripe  me,  quia  tu  es  Deus  meus  et  fortitudo 
mea.  Psal.  Emittelucem  tuam,  et  veritatem  tuam, 
ipsamededuxeruat  etadduxeruntia  moDtem  saa- 
ctum  tuum,  et  ia  taberaacula  tua.  Resp,  Eripe,  me 
Domiue,  de  inimicis  meis,  doce  me  facere  voluata- 
tem  tuam.  Vers.  Liberator  meus,  Domine,  de  geati- 
bus  iracuadis ;  ab  iasurgeatibus in  me  exaltabis  me  ; 
viro  iaiquo  eripies  me.  Tract.  Saspe  expugoave- 
ruat  me  a  juveatutemea,  Vers.  Dicat  auac  Israel : 
SaepeexpugaaveruDtmeajuveatute  mea.  Vers.  Ete- 
aim  aoa  potueruat  mihi  ;  supra  dorsum  meum  fa- 
bricaveruat  peccatores.  Vers.  Prolongaveruat  ini- 
quitatemsibi;  DominusjustuscoDcidetcervices  pec- 
catorum.   Off.   Confitebor  tibi,  Domine,  in  toto 

sanctum  Laitrentium  foris  murum.  In  Compend.Iegi- 
tur  iSabbatumadcorpus  saneti  Laurentii. 

b  Compend,  edite  cum  Ixtitia , 

^  Post  haec  verba  in  Compend.  legitur  :  Vers.  1, 
Prxcinxisti  mevirt.  abbell.  etsuppl.  inimic.  insubtus 
me  ;  et  inimicorum  meorum  dedtsii  mihi  dorsumj  et 
odientes,  etc.  Vers.  2.  Pertequatur  inimicos  meos,  et 
non  convertar^  elc. 

j  Compend.  :  Psalm.  deduxit  me. 

k  Mss.,  unaniiniter  :  ^tatio  ad  sanctum  Petrum, 
ubi  etiam  hae^  Dominica  dicitur  in  Passione, 


«71 


SANCTI  GREGORn  MAONl 


(71 


corde  meo.Retribue  seryo  tuo,yiva(n,et  custodiam 
sermones  tuos  ;yi  vifica  me  secuadum  verbum  tuum, 
Domine.  Vers,  1.  Beati  immacnlati  in  via,  quiam- 
buiant  in  legeDomini.  BeatiquiscrutaDtur  testimo- 
nia  ejus,  intotocordeexquirunleum.  Vers.  2.  Viam 
veritatis  elegi,da  mihi  inteilt^ctum,  et  scrutabor  le- 
gem  tuam,  et  custodiam  illam  in  toto  corde  meo. 
Inclina  cormeum  inlestimouialua,etnon  in  avari- 
tiam.  Tn  yia  tua  vivifica  me,  judicia  enim  tua  ju- 
cunda.  Deprecatus  sum  yullum  tuum  iu  loto  corde 
meo,  quia dilexi legem tuam. Com.  Hoc  corpus quod 
pro  vobis  traditur.  Hic  calix  novi  testamenti  estin 
meosanguine,dicitDominus.Hocfacite,quotie8Cun- 
que  sumitis,  in  meam  commemorationem.  *  Psal, 
ut  supra, 

^  Feria  secunda . 

Antiph.  Miserere  mei.  Domine,quoniam  concul- 
cavit  me  homo,  totadiebellans  tribulavit  me.Psal. 
GoDcuIcaveruDt  me  inimici  mei  tota  die,  quoniam 
multi  beliantes  adversum  me.  Re<p.  Deus,  exaudi 
Orationem  meam^  auribus  percipe  verba  oris  mei. 
Vers.  Deus,  innomine  tuosalvumme  fac  et  in  vir- 
tute  tuajudica  me.  Off',  Domiue,  convertere,  et  cri- 
peanimam  meam,  saivum  me  fac  proptermisericor- 
diam  tuam.  Vers.  1.  Domine,  ne  in  ira  tua  680 
arguasme,neque  in  furore  tuocorripias  me.  Vers.  2. 
Misereremei,Domine,quoniaminfirmussum ;  sana 
me,  Domine,quoniamconturbatasunt  omnia  ossa 
mea.  Com.  Dominus  virtutum  ipse  est  rex  gloriae, 
«  Psal.  Ipse, 

^  FeriatefHia. 

Antiph.  Exspecta  Dominum,  viriliter  age,  et  con- 
fortetur  cortuum,etsu8tine  Dominum.  Psal.  Domi- 
nus  illuminatio  mea  et  salusmea  ;  quem  timebo  ? 
Resp.  Discerne  causam  meam,  Domine,  ab  homine 
iniquo  etdolosoeripeme.  Vers.  Emitte  lucem  tuam 
et  veritatem  tuam,ipsa  me  deduxerunt  etadduxe- 
runt  in  montem  sanctum  tuum.  Off  Sperent  in  te 
omnes  qui  noverunt  nomen  tuum ,  Domine,  quooiam 
non  d*;reliuquis  qu»reDtes  te.  Psaliite  Domino  qui 
habitatiDSion,quoDiam  non  estobiitus  Orationem 
pauperum.  Fers.i.Sedessuperthronumquijudicas 
sequitatem  ;  increpasti  gentes,  etperiitimpius.  Ju- 
dicabit  populumcumjnstitia,etfactusest  refugium 
pauperum,  Vet*s.  2.  Cognoscetur  Dominus  judicia 
faciens,  quoniam  pationtiapauperumnon  peribitin 
finem ;  desideriumpauperumexaudivitDeus.  Cont. 
Redimeme,Deuslsrael,ex  omnibusangustiis  meis. 
•  PsaL  Ad  te,  Domine,  levavi. 

FetHa  quarta. 

Antifh.  Liberatormeusde  gentibus  iracundis,  ab 

•  Scilicet,  Ps.  Judica  me,  Deus,  ut  explicatur  in 
Theoder. 

b  In  Mss.  :  Statio  ad  .sanctum  Chrysogonum. 
c  Id  Theoder.  :  PsaL  Domini  est  terra. 
^  In  Mss.  :  Statio  ad  sanctum  Cyriacum. 

•  Italegiturin  Mss.,  cum  vul^ati.  tum  PameK  tum 
Vatic.  et  Guss.,  tantum  hatieant  PsuLmus,  nullo  de- 
siqnato. 

f  Juxta  Mss.,  statio  est  ad  sanctum  Marcellum. 
g  Hic  Versus  non  est  in  Compend.  £8t  in  Tbeod, 


A  insurgentibusinmeexaltabisme  ;  ayiroiDiquoeri- 
pies  me,  Domine.  PsaL  Diligam  te,  Domine  virtus 
mea,  Dominus  firmamentum  meum  et  refugiam 
menm.Resp.  Exaltabote^  Domine,  quoniam susce- 
pisti  me,  nec  delectasli  inimicos  meos  super  me. 
Ve/'5.Domine  Deus  meus,  clamavi  ad  te,  et  saoasti 
me.  Domine,  abstraxisti  abinferisaDimam  meam, 
salvasti  me  a  desceDdentibus  \n  lacum.  Off.  Eripe 
me  de  iDimicismeis,  Deusmues,etabiDsurgentibu8 
in  me  libera  me,  Domine.  Vers.  i  f?  Quia  eccecapta- 
verunt  animam  meam,  irruerunt  fortes  in  me. 
\ers.  2.  Quia  factus  es  adjtutor  meus  etrefugiam 
meumin  die  tribulationis  meae.  Com.  Lavabo  inter 
innocentes  manus  meas,  et  circuitK)  altare  tuum, 
Domine,  ut  audiam  yocem  laudis  tuae,  ut  enarrem 

Q  universa  mirabilia  tua.  ^  PsaL  xxv. 

i  Feria  guinta. 

An/ipA.Omniaqufiefecistinubis,  Domine,  in  vero 
judicio  fecisti,  quia  peccavimus  tibi,  et  mandatis 
tuis  non  obedivimus  ;8ed  dagloriam  nominitoo.et 
facnobiscumsecundum  multitudinem  misericordis 
tuae.  PsaL  Magaus  Dominus  etlaudabilis  nimis  io 
civitate  Deiooslri,  in  moDte  sancto  ejus.  Aetp.Tol- 
lile  hostias,  et  introite  in  atria  ejus;  adorate  Do- 
minuminaulasancta  ejus.  (^ers.  RevelabitDomioai 
condensa,  et  intemploejus  omnesdicent  gloriam. 
Off.  Super  fluminaBabylonis  illiesodimus  et  flevi- 
mus,  dum  recordaremur  tui,Sion.  Vers.  i.  lo  sali* 
cibusin  medio  eju88upendimu8organano8tra.qao- 
niamiliicinterrogaveruntnosquicaptivos  duxerant 
^  nos,  081  *  verbacantionum  :  et  qui  abduxerant 
nos,iE  Uymnum  cantate  nobisdecaatici8Sion.Quo- 
modo  cantabimuscanticumDominiin  terraaiieaa? 
Vers.  2.  Si  obiitus,  fuero  tui,  Jeru8alem,oblivi80i- 
tur  medextaramea ;  adhflBreatlinguameafaucibus 
meis,  si  tui  non  meminero.  Qui  dixerunt :  Super 
flumina  Babylonis.  Vers. 3.  Memeaio^  Domioe,  fiJio- 
rum  Edom  in  die  Jerueaiem.  Qui  dixeruot.  Com, 
Memento  verbi  tui  seryyo  tuo  Domine,  in  quo  mihi 
spem  dedisti.  Habc  me  consolata  est  in  humililale 
mea.  PsaL  Beati  immacuiati. 

t  Feriasexta. 

Antiph.  Miserere  mihi,  Domine,  quoniam  tribnlor; 
libera  me,  et  eripe  medemanibus  inimicorum  meo- 
|.  rum,eta  persequentibus  me :  Domine,Don  coofua- 
dar,  quoniam  invoc^vi  te.  Psal.  In  te  Domine,  spe- 
ravi,  non  confundar  in  fleternum  :  in  justitia  tua 
libera  me.  Resp.  Pacifice  loquebaotur  mihi  iaimici 
mei,  etin  ira  molesti  erant  mihi.  Vers.  Vidi»ti,  Oo- 
mine,  Deus  meus  :  ne  sileas,  ue  discedas  a  me.Oif. 

sedsecundus  ;  et  Quia  factus  est,  etc,  est  primus. 

b  In  Compenii. :  Psatm.  Eripe  me  de  inimieis;  Id 
Theodoric.  PsaLJudica  me. 

i  In  Compend.  et  in  secundo  Theod. :  Statif)  od 
sanctum  Apf^Hinarem.  In  primo  Theod. :  StaHo  ad 
sanctam  Mariam 

j  Ompend.,  verba  cantirorvm. 

^  Compend.,  hymnumcantaie  Dei. 

1  In  Mss.  :  ^UUw  ac  sanctum  Stephanmn, 


C73 


LlbER  AKTlt>HOHARm$. 


774 


Beaedietus  es,  Dominedoceinejustificatiooestuas,  A  aquaeusqueadanimammeam.  \ers.  ^.  adversnm 


et  Doo  tradas  calumoiabtibus  me  superbis,  et  res- 
poodebo  exprobraotibus  mihi  verbum.  Vers.  i .  Vidi 
000  servaotes  pactum,  et  tabescebam  :  Domirte, 
quaodofaciesde  persequentibus  mejudiciuui?  Vers 
3.  Appropioquaveruntpersequeotes  me  ioiquitati  : 
coafuodaoturetrevereaotur^quia  injuste  ioiquita- 
tem  feceruot  io  me.  Com,  Ne  tradideris  me,  Domioe, 
io  aoimas  tribulaotium  me,  quia  surrexeruot  io  me 
teste8ioiqui,etmeQtitaestiniquitassibi.*  Psa/.xxvi. 
^  Sabbatum  vacai.^  Dominica  in  Palmis. 
Antiph.  Domioe,  oe  iooge  facias  auxilium  tuum 
a  me,  ad  defeosiooem  meam  aspice.  Libera  me  de 
oreleoois  ^  etacornibus  uoicoroium  humilitatem 
meam.Psa/.Deus,Deus  meus,respicein  me  :quare 


me  exercebaotur  qui  sedebaot  io  porta  :  et  io  me 
psaliebant  qui  bibebant  vinum.  Vers.  3.  Ego  vero 
orationem  meam  adte,  Domine  :tempusbeneplaciti 
Deus.  in  multitudine  misericordiae  tuee  Com.  Pater, 
si  non  potest  caiix  transire  nisi  bibam  illum,  fiat 
voluntas  tua.  Psal.  ut  supra. 

«  Feriasecunda. 

AnHph.  Judica,  Domine,  nosceotes  me,expugna 
impugoaotes  me,  appreheode  arma  et  scutum,  ^t 
exurge  io  adjutorium  mAum,Domine,  virtuasalutis 
men  Psal.  ^  Effuode  frameam,  et cooclude adversus 
eos  qui  persequuotur  me.  Vers.  Exsurge,  Domioe^ 
etioteode  judicium  meum,  Deus  meus  et  Dominus 


assunap 

rectis  corde?Mei  autem  peoe  moti  suotpedes,  peoe 
effusisuatgressusmei,  quiazelavi  io  peccatoribus 
pacempeccatorum  videos.TVae^  Deus  Deus  nrteus, 
respice  io  me,quareme  dereliquisti?  Yers.  Looge  a 
salute  mea  verba  delictorum  meorum.  Vers.  Deus 
meus,  dainabo  per  diem,  nec  exaudies ;  e  t  nocte  et 
000  ad  insipientiam  mihi.  Vers.  Tu  autemio  saocto 
babitas,  laus  IstraeL  lo  tesperaveruot  patres  nostri; 
speraverunt  et  liberasti  eos  Vers.  Ad  te  clamave- 
ruot,  et  salvi  facti  sunt  :  in  tc  speraverunt,  et  non 
suntcoofusi.  Vers,  Ego  autem  sum  vermis,  etnoo 
homo  :  opprobrium  bomiuum,  et  abjectio  plebis. 
Vers.  Omues  qui  videbaot  me,  asperoabaotur  me : 


voluotate  tuam,quia  Deus  meus  estu.  Vers.  Exaudi 
me  iotua  ju8titia,etoeiQtres  iojudieium  cum  servo 
tuo.  Domtoe.  AdCom.  Erubescaot  et  revereaotur 
simul,  qui  gratulaotur  malis  meis  :  induaotur  pu« 
dore  etrevereotia,  quimaligoaloquoatursuperme. 
g  Psal.  xxrv. 

*>  Feria  tertia. 

Antiph.  Nos  autem  gloriari  oportet  in  cruce  Do' 
mioi  oostri  Jesu  christi,  in  quo  est  salus,  vita,  et 
resurrectio  oostra,  per  quem  salvati  et  liberati  su- 
mus.  Psal.  Deus  misereatur  oostri,  et  benedicat 
Dobis  :  illiiminet  vullum  suum  super  nos,  et  mise- 
reatur  nostri.  ttesp.  Ego  autem  dum  mihi  molesti 


Iocutisuotiabiis,et  moveruot  caput.  Fers.  Speravit      esseot,  i  ioduebar  cilicio;ethumiliabaminjejunio 


ioDomino^eripiat  eum :  salvum  faciateum,quoniam 
vult  eum.  Vers.  Ipsi  vero  consideraverunt,  et  con- 
spexerunt  meydiviseruntsibiQSS^^^^iQ^^i^ta  mea, 
et  super  vestem  meam  miserunt  sortem.  Fers. Li- 
bera  me  de  ore  leonis,  et  a  cornibus  unicornium 
bumilitatem  meam.  Vers»  Qui  timetis  Domioum, 
laodate  eum  :  universum  semen  Jacob  magnificate 
eum.  Vers.  Aonuotiabitur  Domioo  geQeratio  veotu- 
ra,etaoDuntiabuotcoBUjustitiamejus.  Vers, Populo 
qui  oascetur»  quem  fecit  Domiuus.  Off.  Imprope- 
riuu)  expectavit  cor  meum,  et  miseriam  :  et  sus- 
tioui  qui  simul  cootristaretur,  et  ooo  foit :  cooso- 
laotem  me  quffisivi  et  ood  ioveoi :  et  dederuot  io 
e8cammeaaiteI,etio  siti  mea  potaveruot  me  aceto. 


aoimam  meam,  et  oratio  meaiosioummeumcon- 
vertetur.  Vers.  Judica  Domine,  noscentes  me, 
expugna  impugnantesme,apprehendearmaetscu- 
tum,  etexurge  in  adjutorium  mihi.  Off,  Custodi 
me,  Domine,  de  manu  peccatoris,  etabhomiuibus 
iniquis  eripe  me^  Domine.  Vers.  i.  Eripe  me,  Do- 
mine,  ab  homine  malo  ;  a  viro  iniquo  iibera  me. 
K^5.2.Quicogitaveruntsupplantaregressus  meos. 
absenderuot  superbi  laqueum  mihi.  Vers.  3.  Dixi 
Domioo,  Deus  meus  es  tu  :  exaudi  Domioe,  vocem 
deprecatioois  mese^Com.  Adversum  me  exercebao- 
tur,qui  sedebanlinporta;etin  mepsaliebant  683 
qui  bibebant  vinum  egovero  orationem  meam  ad 
te,  Domiue  :  tempus  beneplaciti,  Deus,  in  multitu* 


Vers.i.Salvummefac,  Deus,  quoniam  iotraveruot  D  dioe  misericordiae  tuje.  j  Psal.  lxxiii. 


*  Ibid.  Psatm.  Dominus  iUuminaiio  mea. 

^  In  Compeod  Sabbato  vocat  qmndo  Rom.  papa 
eleemosynam  dat.  lo  Theoder.  i  :  Sabbalo  vacat. 
Domnus  Papa  eieemosyn.  dat.  lo  altero,  Sabbato siatio 
ad  Sanctum  Petrum,  quando  eleemosyna  datur.  Val. 
Clar.  consentit  Editis.  Observat  Pamelius  ita  praeti- 
tulari  hanc  feriam  (Sabbatum  vacal)  io  antiphonario, 
teste  Amalario.  1.  i,  c.  8.  In  Theud  ;  etsi  nihil  prse- 
BCribatur  caueodum,  assignantur  tamen  Orationes 
omnes  ad  missam  perlinentes,  ut  in  cssteris  diebus. 

^  Antiph.    ad    Processiouem,  vide  iu    Ord.    Rom. 

.46,et48,etapud  Alcuinum,  p.  53.pAMBL.In  Comp. : 

iatio  ad  Lateranis  ;  in  Theod.,  ad  sanctum  Joan. 
iiiUUeranin  ;  in  Tbeod  1.  ante  titulum  huiic  habes 
BenedicUo  paimarum  vei  f^ondium.  Hac  ikoedictio 


l 


ex  parte  est  etiam  in  altero  Theod.,  sed  usu  hoc  looo 

^  In  Compend.yConsentienteedit.Pamel. :  Etacomt' 
bus  unicomuorum  Ita  quoque  legctur  infra  in  Tractu. 

«  In  Mss.  iStaiio  adsanclos  Nereum  od  Achiiieum, 
In  Theod  2  tamen  assigoatur,  ad  banciam  Praxedem. 

f  Compend., E ff unde tl r amea ;  quasiad  frameamser- 
mo  couverteretur,  et  sanguinem  eiTundere  juberetur. 

g  In  Theod  Ps,  Judica  me.  In  Compend. :  Ps, 
Judica  Domine  nosceuies  me. 

Consentiunt    Mss.    in   insignanda    statione^  ad 
sanciam  Priscam. 

i  Csmpend  ,  induebam  me  cilicio.  Ita  opinamur 
legiin  aliis  Mss.,  sed  eorum  diversas  lectiooes  com- 
peodiose  tantum  habemus. 

J  lo  Mit   Psai.  Salvummefac.Deus. 


tii 


SANCtl  GECORlt  MAGNI 


m 


•  Feria  quarta. 

Antiph.  b  lo  Domiae  Domini  omne  genu  flectatur, 
coelestium,  ferrestrium  et  infernorum :  quia  Dominus 
factusestobedieDsusqueadmortem.roortemautem 
crucis  ;  ideo  Dominus  Jesus  Cbristus  in  gloria  est 
Dei  Patris.  Psa/.Domine,  exaudi  orationem  meam, 
et  clamor  meus  ad  te  veniat.  Resp.  Ne  averlas  fa- 
ciemtuam  a  puerotuo,quoniam  tribulor,  velociter 
exaudi  me.  Vers.  Salvum  me  fac,  Deus  quooiam 
imraveruDt  aque  usque  adanimammeam  :iDfixus 
sum  io  Hmo  profuodi,  et  noa  est  subslantia.  Traci, 
Domiae,  exaudi  oratiooem  meam,  et  clamor  meus 
ad  te  yeniat'  Vers.  Ne  avertas  faciem  tuam  a  me  : 
ciaquacunquedietribu]or,iacliDaadmeauremtuam 
Kers.  In  quaouoquedie  iavocavero  te,  vek>citer 
exaudi  me.  Vers.  Quia  defeceruot  sicut  fumos  dies 
mei,  et  ossa  mea  sicut  io  frixorio  confriia  suot. 
K^s.Percussussum  sicutfeDum,etaruitcor  meum, 
quiaoblitossummanducarepanemmeum.  Vers.  Tu 
exurgens,Domine,misereberisSion,  quia  veoit  tem- 
pua  miserendi  ejus.  Off.  Domme,exaudi  orationem 
meam,et  ciamor  meus  ad  te  perveoiat.  Vers.  i.Ne 
avertas  faciem  tuam  a  m^.Vers.l.  Quiaoblitussum 
maoducare  paoemmeum.  Vers.Z.  Tu  exurgeas  mi- 
sereberis  Sioa,  quia  tempus  misereodi  ejus,  quia 
veoit  tempus.  Com.  Potum  meum  cum  iletu  tempe- 
rabam.  quia  elevaos  allisisti  me,et  ego  sicut  feoum 
arui ;  tu  autem,  Domioe,ia  aeteroum  permaoes  ;tu 
exurgeos  misereberis  Sioo,  quia  veoit  tempus  mi- 
serendi  ejus.  ^  Psal.  ci. 

•  Feria  quintn,  de  Casna  DominL 

Antiph.  Nos  autem  gloriari  oportet  io  cruce  Do- 
mioi  oostri  Jesu  Christi,  io  quo  est  salus,  vita  et 
resurrectio  oostra  :  p>er  quem  salvatiet  liberatisu- 
mus.  PsaL  Caotate  Domioo.  Resp.  Christus  factus 
est  pro  Dobis  obedieos  usque  ad  mortem,  mortem 
autem  crucis.  Yers.  Propter  quod  et  Deus  exaltavit 
illum,  et  dedit  illioomeaquod  est  super  omae  no- 
meo.  Off.  Dexiera  Domioi  fecit  virtutem,  dextera 
Domioi  exaltavit  me  :  noo  moriar,  sed  vivam,  et 
narrabo  opera  Domioi.  V^s. I.Iotribulatiooe  mea 
iavocavi  Domioum.et  exaudivitmeioIatitudioeDo- 
mious.  Kers.2.Impulsus,  eversus  sum  ut  caderem, 
et  Domioussuscepitme.  Cbm.Domious  Jesus  post- 
quam  coenavitcum  discipulis  suis,  lavit  pedes  eorum 
et  ait  illis  :  Scitis  quid  fecerim  vobis  ?  Ego  Dominus 
et  magister  exeraplum  dedi  vobis,  ut  etvosita  facia 
iis.PsaL  Beati  immaoulati. 

« Mss.  Staiio  ad  sanctum  Mariam.  Additur  in 
Tbeod.,  majorem. 

b  Hujus  orticii  fit  nominatim  mentio  in  Ord.  Ro- 
mauo.  pag.  49,  et  sequeutium  etiam  offlcioruui  pa- 
giois  sequentibus.  Item  apud  Alcuinum,  p^.  54  et 
seq.  et  Amalariuml.  i,  c.  11,   et  sequenlibus.  Pamel. 

c  Com.  :  In  quocunque  die  iribulor,  velociter  exaudi 
me.  Vers.  Quia  defecerunt. 

^  Coropeud.  :  PsuL  Domine,  exaudi  orat.  et  clamor 
Theoderic.  Ps.  Domine  exaudi,  i.  hoc  est  primus  qui 
ita  incipit.  et  est.  ci. 

•  In  Rolo  Th.  \  legilur,  Slatio  ad  sanctum  Petrum 

f  Traotus  desiderabuliir  in  Biandiuiensi  Cod.,  : 
hunc  vero  habebat  Ultrajectious  Cod.,  sed  more  Ho- 
mano  primum  oantari  solitum  :  Tract,  Qui  habitat^ 


A  Feria  sexta,  in  Parasceve. 

Antiph.  Domine,  audivi  auditum  tuum  ettimui: 
consideravi  opera  tna,  et  expavi.  Vers.  l.inmedio 
duorum  animalium  innotesceris :  dum  appropinqua- 
verintQ34  ^OQi»  cognosceris  :dum  advenerit  tem- 
pus,  ostenderis.  Vers.  2.  Operuit  coelos  majestas 
ejus,  et  laudis  ejus  plena  est  terra.  Vers.  3.  Deu»a 
Libaoo  veniet,  et  saoctus  de  moote  umbroso,  et 
coodeoso.  Ker5  4.  In  eo  dum  eonturbata  fuerhani- 
ma  mea,  ia  ira  misericordiae  memor  oris.  f  Tract. 
Eripe  me,  Domine,  abhomioe  malo,  a  viro  iniquo 
Iibera  me.  Vers.  Qui  cogilaveruotmalitiasiDcorde 
totadieconstituebantprselia.Ker^  Acuerunt  liuguas 
suas  sicut  sorpentes  :  venenum  aspidumsublabiis 
eorum.  Vers.  Custodi  me,  Domine,  de  manu  pecca- 

n  toris,  et  ab  hominibus  iniquis  libera  me.  Vers,  Qui 
cogitaverunt  supplantare  gressus  meos,  abscoQ* 
runt  superbi  laqueos  mihi.  Vers.  Et  funescxteude- 
runt  in  laqueum  pedibus  meisjuxta  iter  scandalum 
posuerunt  mibi.  Vers.  Dixi  Domino,  Deus  meus  es 
tu :  exaudi  Domine,  vocem  orationis  meae.  Vers. 
Domine,  Domine,  virtussalutis  mefle,obumbracaput 
meum  in  die  belli.  Vers.  Ne  tradas  me  a  desiderio 
meopeccatori :  cogitaverunt  adversum  me  ;  nede- 
relinquas  me,  ne  unquam  exaltenlur.  Vers.  Caput 
circuituseorum,  laborlabiorum  ipsorum  operiet  eos. 
Vers.  Verumtamem  justi  confitebunturnominituo, 
et  habitabunt  recti  cum  vultu  tuo.  s 

Antiph.  ad  crucemadorandam. 
b  Crucem  tuam  adoramus,  Domine,  et  sanctam 

resurrectionem  tuam  laudamus  et  glorificamus : 
^  ecce  enim  propter  crucem  venit  gaudium  io  uui- 
verso  mundo  PsaL  Deus  misereatur  nostri.  Antip' 
Ecce  lignum  crucis,  in  quo  salus  mundi  pepeodit 
Venite  adoremus.  Psal.  Beati  immaculati  in  via 
Antiph.  i  Dum  fabricatormundi  mortis  supplicium 
pateretur  in  cruce,  clamans  voce  magna,  tradidit 
spiritum  :  et  ecce  velum  templi  divisumest^moou- 
menta  aperta  suot ;  terrs  motus  eaim  factus  est 
magous,  quia  mortem  filiiDeidamabat  mundusse 
sustinere  uooposse.  Kers.  Apertoergomititislaocea 
latere  cucifixi  Domioi,  exivit  saoguis  etaquaiore- 
demptioaem  salutis  oostsae.  F^rs  .Oadmirabile  pre- 
tium,  cujuspondere  captivitas  redempta est  mundi 
tartarea  confracta  sunt  claustra  inferni,  aperta  est 
nobisjanua  regni.  Hymn.  Pangeiinguagloriosipre- 
D  lium  certaminis  :  et  super  crucis  trophieum  dic 
triumphum  nobilem,  quahterredemptororbisiiDmo- 

ut  supra  in  die  Palmarum,  patet  ex  ord.  Rom 
pa^.  66,  et  Alcuino  pag.  58,  qui  addit  Tractum  hunc 
Enpe  me,  nuperrime  fuisse  compilatum.  Item  ex 
Amalar.  I.  i,  cap.  13,  ac  lib.  iv,  c.  34. 

g  In  Comp.  immediale  post  hunc  Versum  sequitur : 
Ant.  Erce  lignum  crucis  :  mquo  sal.  m.  pep.  ven.ad. 
Psal.  Beati  immac.  etc.  Beati  qui  scrutantur,  etc. 
quantum  necesse  est :  scilicet  quandiu  flet  crucis  ado« 
ralio.  Postea  sequilur  :  Item.  Crucemsuamador.,e\c» 
Ps.  Deus  misereatur,  etc.  Pange  lingua. 

^  Antiphonas  has  reperire  est  etiam  in  Ord.Rom. 
p.  65et66.  Mentio  etiam  barum  Qt,  et  adoraodse, 
crucia  apud  Alcuin.  de  div.  Offic.  pag.  57 et  seq.) 
Amalar.  de  Eccles:  OtT.  1.  t,  cap.  l4.  paml. 

i  Uqbc  in  Compend.  desiderantur. 


UBER  At<Til^k)NARlti^. 


latus  vicerit.  Vers.  De  pareDtis  protoplasti  fraude  A 
factorcondolens,  quando  pomi  noxialis  morsu  in 
mortem  corruit,  ipse  ]ignum  tunc  notavit,  damna 
li^Di  utsolveret.  ye?*s. Hocopus  nostrae  salutis  ordo 
depoposcerat,  multiformis  proditoris  ars  ut  artem 
falleret,  et  medelatn  ferret  inde,  hostis  unde  laeserat. 
Ver$.  Quandovenit  ergo  sacri  plenitudo  temporis, 
missus  est  abarcePatrisnatusorbisconditor,alque 
ventrevirginatihomofactus  prodiit.  Fcrs.  Vagit  in- 
faos  interarctaconditusprssepia  r.membrapannis 
involuta,  virgo  mater  alligat,  et  pedes  manusque  ; 
crnra  strictacingit  fascia.  Vers,  Lustra  sex  qui  jam 
peracta,  tempus  implensQSS  corporis.sevolente 
natus  ad  hoc,passionideditus,agnusincrucisleva- 
tnr  immolandus  slipite.  Vers,  Hic  acetum,fel  arun- 
do,  sputa,  clavi,  lancen  ;  mite  corpus  perforatur ;  3 
sanguis.unda  profluitterra,  pontus,  astra,mundus, 
quolavanturflumine.  Vers.  Flecteramos,arboralta, 
tensalaxaviscera;  etrigorlentescatille,quem  dedit 
nativitas^  ut  superni  meuibra  Regis  sint  mittenda 
stipite.  Vers,  Sola  digna  tu  fuisti  fcrre  pretiumsse- 
cali,  atque  portumprmpararenautamundonaufra- 
go,  quem  sacer  cruorperunxit  fusus  agni  corpore. 
Yen.  Gloria  et  honor  Deo  usquequo  Altissimo,  una 
Patri  Pilioque,  inclyto  Paraclito,  cui  lausest  etpo- 
testas  per  aeterna  saecula. 

a  Cantica  in  Sabbato  sancto. 

i.CantemusDomino  ;  glorioseenimhonoriflcatus 
est  eqnumet  ascensorem  projecit  inmare ;  adjutor 
et  proctector  factus  est  mihi  in  salutem.  Hic  Dens 
mens  ^  et  honoriflcabo  eum  ;  Deus  Patris  mei,  et 
exaltabo  eum  :  Dominusconterens  bella.Dominus  ^ 
Domen  ejus  {Bxod.). 

t.  AUende,  coelnm,  et  loqnar;  et  audiat  terra 
verba  ex  ore  meo ;  exspectetur  sicut  pluvia  elo- 
qniummeum^  etdescendant  sicutros  verba  mea, 
etsicutnixsuperfenum,  sicutimber  snper  gramina, 
qnia  oomen  Domtni  tnvocavi  :  date  magnitudinem 
Deonostro,  Deus,  vera  operaejus,etomne8vifieeju9 
judicia.  Deus  fldelisin  quo  non  est  iniqnitas,  justus 
et  sanctus  Dominus  {Deut.). 

3.  Vinea  facta  est  dilecto  in  comu  in  loco  uberi, 
^  ct  maceria  circumdedi  et  circumfodi ;  et  plantavi 
vioeam  Soreth,  et  sediflcaTi  turrem  in  medio  ejus^ 
et  toreular  fodi  in  eam  ;  vinea  enim  Domini  Sa- 
baoth,  domus  Israel  est  {Isa.). 

4.  Sicut  cerTus  desiderat  ad  fontes  aquarum,ita  D 
deiiderat  aDima  mea  ad  te,  Deus.Sitivitanima  mea 
ad  Deum  vivum,  quando  veniam,et  apparebo  ante 
faciemDei  mei  ?  Fueruntmihilacrjmfiemeee  panis 
die  ac.nocle,dumdicitur  mihi  ^  persingulos  dies ; 
Ubi  est  Deus  tuus  ?  (PsaL  xli.) 

*  Ordine  per  nos  hic  annotato  citantur  quatuor 
hec  cantica  norolnatim,  ab  Ord.  Rom.,  pag.  73  ; 
Alcuino,  pag.  62  et  63  ;  et  Amalario,  1.  1,  c.  18. 
Pambl.  Ad  marginem  indicavimus  unde  sumpta  sint 
baec  cantica.  ut  legitur  in  Comp. 

^  Compend.,  et  honorabo.  £t  infra,  Dominus  est 
nomen  ejus. 

^  Cqmpend.,  et  maceriamdrcumdedi. 

^  In  Compend  omittitur  persingulosdies. 

•  la  Edit.  Pamel.  et  c«terii  deett  AUeMd^  quod 


^H 


Missa  inSabbato  sancto,  Gloria  in  excelsi^  Deo. 

•  A  LteL  Confitemini  Doraino,  qnoniam  bonus  quo- 
niam  insaeculummisericordiaejus.rrae/.  Laudate 
Domtnum,omnes  gentes,etcoliaudate  eum  omnes 
populi,quoniam  confirmataestsuper  nos  miserioor- 
diaejus,  et  veritas  Domini  manetinaeternum.  Non 
cantatur  nec  Off,  necAgnus  Dei,  nec  Communio  ; 
sed,  omnibus  exptetis^  dicitur :  Ite,  Missa  est. 
t  DominicaFaschm  ad  sanctam  Afariam. 

Antiph.  Resurrexi,  et  adhuctecum8um,alleluia, 
posuisti  super  me  manum  tuam,  alJeluia,  mirabilis 
facta  est  scientia  tua,  allel.  Psai.  Domine,  probasti 
meyetcognovisti  me ;  tu  cognovisti  sessionem  meam 
et  resurrectionem  meam.  Resp.  Haecdiesquam 
fecit  Dominus,  cxsultemus  et  Ifetemur  in  ea.  Vers. 
Confitemini  Domino,  quoniam  bonus,  686  <Iiio- 
niam  in  sfficulum  misericordia  ejus.  Vers.  1.  Di- 
Oat  nunc  Israel  quoniam  boous^  quoniam  in  saecu- 
lum  misericordia  ejus.  Vers,  2.  Dicat  nunc  domus 
Aaron,  quoniam  in  sfeculum  misericordia  ejus, 
Vers3  .  DicantnuncquitimentDominum,quoniam 
in  ssculum  misericordiaejus.  Vers,  4.  DexteraDo- 
mini  fecit  virtutem,  dextera  Domini  exaltavit  me. 
Vers.  5.  Lapidemquem  reprobaverunleedificantes» 
hic  factus  est  in  caput  anguli  :  a  Domino  factum 
est,  et  est  mirabile  in  oculis  nostris.  Vers.  6.  Be- 
nedictus  qui  venit  in  nomioe  Domini,  Deus  Domi- 
nus,  et  iliuxit  nobis.  Allet.  Pascha  nostrumimmo- 
latus  est  ChristuSy  Vers.  Epuiemur  in  azymis  since- 
ritatis  et  veritatis.  Off',  Terra  tremuit  et  quievit, 
dum  resurgeret  in  judicio  Deus,  alleluia.  Vers.  1, 
Notus  in  Judaea  Deus,  in  Israel  magnum  nomen 
ejus,  alleluia.  Vers,  2.  £t  factus  estin  pace  locus 
ejus,  ethabitatio  ejus  in  Sion,  alleluia.  Vers.Z. 
sldeo  confregit  polentias,  arcum,  scntum,  gla- 
dium,etk)elium  ;illuminaostumirabiliter  amontibus 
cBternis,  alleluia,  Com.  Pascha  nostrum  immolatus 
estChristus  ;  itaqueepulemurinazymissinceritatis 
etveritatis,  alleluia.  ^  Paslm.  ut  stipra.  Expurgate. 

^Feriasecunda, 

Antiph,  introduxttvos  Dominus  in  terram  fluen- 
tem  lac  et  mel,  alieluia,  et  ut  lex  Domini  semper 
sitin  ore  vestro,  allel.  aliel.  Psal.  Confitemini  Do- 
mino  quoniambonus,quoniamin  sseculum  miseri* 
oordia  ejus  Resp.  Hflec  dies.  Vers.  Dicatnunc  Israel. 
Allel,  Dominus  regnavit,  decorera,  Off.  Angelus 
Domini  descendit  de  coelo,  et  dixit  mulieribus  : 
Quem  queeritis  surrexit, sicut  dixit,alleluia.  Vers.i. 
Euntes  iu  Galilseam^  dicite  discipulis  ^us  :  Ecce 
praecedet  vos  in  Galilaeam,  ibi  eum  videbitis,sicut 
dixit)  alleluia.  Vers.  2.  Jesus  stetit  in  medio  eorum, 
etdixit:  Paxvobis  ;  videtequiaegoipsesum.  alle- 

revocamus  ex  Mss. 

f  In  Compend.  et  priori  Theod.  :  Staiio  ad  sanctam 
Mariam.  In  altero  Th.  iStaiw  adsanctum  Joannem. 

8llaEd.Pamel.,Vatic.,  Gu  8.,etc.  In  Mss.  aulem 
nostris,  ibi,  confregit.  Compendiensishabel,  confregit 
comUy  arcumyScutum  et  gladium  iiluminans,  etc. 

t>  Scilicet,  Domine,  probasti  me,  ut  in  Compend. 
designatur.  Additur  ibidem  :  Ifam  et  omnes  vias 
meas.  Hoc  est,  addendus  est  hic  Tersus. 

i  Ouo  Tbeod,  \Stalio  ad  ianctum  Petrum^ 


679 


SANCrrt  GRBGORQ  MAGNt 


luia.  Ad  Com.  SurrexitDomiaus.et  apparuit   Petro  A  ris,  dabo  vobis  desideria  cordis  veslri.  Fcri.  2-. 


alleluia.  Psa/m.  ii^  supra. 

•  Feria  tertia. 

Antiph,  A^ua  sapientisB  potavit  eos,  alleluia  : 
coDfirmabitur  iajllis,  et  ooo  flectetur,  alleluia  ;  et 
ezaltabiteosin  ffiteraum,  a)leluia,alleluia.  Psalm, 
ConfitemiDi  Domiuo,  quoniam  boDus.  Resp,  Haec 
dies.  Fe7*s.  DicatDUQcdomus  Aaron.^  .4/2tfZ.  quale 
4)olueris.  Offtrt,  IntonuitdecaeloDominus,  et  Altis- 
simus  dedit  vocem  suam,  et  apparuerunt  fontes 
aquarum,  alieluia.  Vers  i.  Diligam  te,  DominCyVir- 
tus  mea>  Dominus  firmamentum  meum  et  refu- 
gium  meum,  et  liberator  meus.  Fer<.2.  Liberator 
meus  de  gentibus  iracundis,  ab  insurgeDlibus  in  me 
exaltabis  me,  a  viro  iniquo  eripies  me.  Ad  Com.  Si 


J  Non  adorabitis  Deum  alienum,qui  ego  sum  Do- 
minus  Deus  vester,  qui  eduxi  vos  de  terra  iEgypti. 
Ad  Com.  Populus  acquisitionis,  anDuotiate  vir- 
tutes  ejus,  alleiuia,  qui  vos^de  tenebris  vocavit 
in  admirabile  lumcD  suum,  aileluia.  Psal.  ut  supra. 
Feria  sexta  ^  ad  sanctam  Mariam. 
Antiph.  Eduxit  eos  Domiuus  in  spe,  alieluia,  et 
iuimicos  eorum  operult  mare,  alleluia,  alieluia. 
Psai.  AlteDdite,popul.iJe»p.H8ecdies.Ker5.  *  l^pidem 
quemreprobaveruDtaediticaDtes.bicfactusestincapat 
anguli .  «n  A  U.quale  yolueris.  Off.  Erit  vobis  hic  dies  me- 
morialis,  alleluia ;  etdi«m  festum  celebrabitissolem- 
Dem  DomiDo  iD  progenies  vestras,Iegitimum  sempiter- 
numdiem,alieluia.Fiers.2.lDmeDtehabetediemistum 


consurrexistiscumChristo,quflesursumsuDtqu»rite,  B  l^^  ^"O  existis  de  terra  iEgypti,  dedomo  servituUs 


alleluia,  ubi  Ghristus  est  iu  dextera  Dei  sedens  * 
ques  sursum  sunt,  sapite,allelaia.  c  Psal.utsupra, 

G87  d  Feria  quarta. 
Antiph.  VeDite,  benedicti  Patris  mei,  percipite 
regnum,  alleluia,  quod  vobis  paratum  est  ab  ori- 
gine  mundi,  aileluia,  alleiuia^  aileluia.  Psal.  Can- 
tate  Domino  canticum  novum,  cantate  Domino 
omnis  terra.  Reap.  Haec  dies.  Vers.  Dicant  qui  ti- 
ment  Dominnm.  ^Allel.  quale  voluens.  Off.  Portas 
coeli  aperuit  Dominus,  etpluit  illis  manna  ut  ede- 
rent,  panem  coeli  dedit  eis,  panem  Angelorum 
manducavit  homo,  alieluia.  Yers.  1.  Attendite,  po- 
pulus  meus,  legem  meam,  inclinate  aurem  vestram 
in  verba  oris  mei.  Vers.  2.  Aperiam  in  parabolis  os 


in  manuenimpotentiliberavitvos  Dominus.  Fers.2. 
Dixit  Moyses  populo  :  Bono  animo  esto,  et  veniet 
vobis  salusaDominoDeo^  etpugnabitpro  vobis.<<ld 
Com.  Data  est  mihi  omnis  potestas  in  coelo  etin 
terra,  alleluia ;  euntes,  docete  omnes  gentes,  bap- 
tizantes  eos  in  Domioe  Palris,  et  Filii,  et  Spiritos 
saocti,  alleluia,  alleluia.  Psal.  ui  supra, 
D  Feria  seplima  sive  Sabbato. 
Antiph  Eduxit  DomiDuspopulumsuum  io  exsul- 
tatioDe,  alleluia,  et  electos  suos  iu  laetitia,  alieluia, 
688  alleluia,  alleluia,  PsaZ.  Confitemini  Domino,et 
invocate  nomen  e}\is,ReMp:  oHaecdies.  Fers. i.Lau- 
date,  pueri,  Dominum,  laudate  nomen  Domini ;  sit 
nomen  Domioi  benedictum,  ex  hoc  nuoc  et  usque 


.....  ..     .  ,  ^  in  sflBculura.  Offert.  Benedictus  qui  vemt  lo  oo- 

meum,  loquar  propositiones  ab  mitio  saecuh.  Ad  C  ^:„^  n^_;«:  d....  a-  -  7   ^        vk  ^;«; 

r>       A^  .  \  ...  fliine  Dommi,  Benediximus  vos  de  domo  Domioi, 

Com.  Chnstus  resurgens  ex  mortu.s  jao,  non  mo-      DeusDominus.eliUaxitnobis.alWuia.alleluia.  Ven. 
ntur.  alleluia ;  mors  iU.ultra  non  dom.nab.tur,      ^   ^  Lapidea.  quem  reprobaverunt  ffidiacantes,  hic 


alleluia,  alleluia.  Psal.  ut  supra. 

f  Ferta  quinta. 

Antiph.  Victricem  manum  tuam,  Domine,  lauda- 
verunt  pariter,  alleluia,  quia  sapientia  aperuit 
03  muti,  et  linguas  infantium  fecit  disertas^  alle- 
luia^  alleluia.  Psal.  8  Dominus  regnavit,  exsxltet 
terra,  laetentur  insulaemultae.  Reip.  Haec  dies.  Vers. 
tt  Dextera  Domini  fecit  virtutem.  AlUl,  ^  Lauda, 
Jerusalem,Dominum,laudaDeumtuum,  Sion.  Off. 
In  dle  solemnitatis  Yestrae^dicilDominus^  inducam 
vos  in  lerram  fiuentem  mei  et  lac,  alleluia.  Fers.i. 
Audi,  populusmeus,  etloquar  :  Israel,  simeaudie- 

•  In  omnibus  Mss.  :  Statioad  sanctum  Paulum. 

>>  Ita  in  omnitms  Editis.  In.  Compend.  :AU.  Re- 
demptionem  misii  Dominus  populo  suo.  la  Theod. 
nibil  assignantur. 

c  In  Compend.   :  Ps.  Canlate  Domino  I. 

^  In  omnib.  Mss.  :  Statio  ad  sanctum  Laurentium. 

•  Tbeod.  ;All.  Venite benedicti .  Comp .  ;  All.  Do- 
minusregn.  exsuLtet  ter.  Ixt.  ins.  muUx. 

f  Mss  Staiio  ad  aposiolos . 

g  Theod.  :  Ps.  Canlaie  Domino  2,  id  est  secundus. 
In  Comp.  :  Ps.  Confilemini 

^  Ita  EJit.  Pamei  et  al.,  sed  in  Mss.  Versus  est  : 
J^apidem  quem  reprobaverunl,  etc.  Pamelius  ait  in 
Cod.  Ultrfiyect.  legif.  Bcnedicius  qui  venit,  et  recte 
quidem  ex  Micrologo,  c.  54. 

i  In  Compend.  :  Aliei.  Quoniam  Deus  maa.  Dom. 
^t  rexmagn.  sup.  om.  ter.  In  Theod  :  Ail.  in  dic 


factus  est  in  caput  anguli :  a  Domino  factum  esl, 
et  est  mirabile  in  oculis  nostris.  Vers.  2.  Hec  dies 
quamfecitDominus  :  exsultemus  et  leetemurio  ea. 
Ad  Comm.  Omnes  qui  in  Christo  baptizati  estis, 
Christum  induistis,  alleluia.  PsaL  ut  supra. 
q  Dominica  ociavce  Paschce. 
Antiph.  Quasimodo  geniti  iafantes,  alleluia:ra- 
tionabiles,  sine  dolo,  lac  concupiscite,  alleluia,  al* 
leluia,  alieluia.  Psal.  Exsultate  Deoadjutori  nostro, 
jubilate  Deo  Jacob.  AdResp.  Et  cibavit  illos.  'Alis 
quale  volueris.  Off.  Angelus  YiQva\m.  Ad  Comm. 
Mitte  manum  tuam,  et  cognose  loca  clavorum,  al- 

Resurreet.  m. 

j  In  Ed.  *  Non  adorabis.  Emeodavimus  ex  Mss 
quibus  alia  multa  suiTragantur. 

^  ita  Mss.  Addcnt  Tbeoderic.  Ad  nuirtyres. 

I  In  omoibus  Mss.  Benedicius  qui  ventt  tn  nom» 
Dom.  Deus  Dom.  et  iiluxit  nobis.  Pambl. 

■  In  Coinpend.  :  Aii.  Lauda,  Jeruratem^  Dom. ;  landa 
Deum  tuu,n,  Sion.  In  Theod.  :  Aii.  Angelus  Domini. 

i^  In  Mss.  :  Siaiio  ad  sonctum  Joannem. 

0  In  Theod.  sunt  duo  Ailei.  :  primum  HoBe  dies^ 
alterum  Eduxii  Dominus. 

p  InCompend.  primumVersusest^T^ecdies,  alterum. 
Lapviem. 

q  Id  2  Theod.  vocatur  Dom.  post  Albas,  et  statio 
assignantur  ad  sancios  Cosmam  ei  Damianum, 

r  In  Mss.  primum  Aiiel.  Bcec  dies^  alterum  PtucM 
nostrum. 


681 


LIBER  ANnPHONARItTS. 


68) 


/ 


leluia»  et  noliesse  incredulus,  sedfidelis,  alleluia,  A 
aileluia.  PsaL  utsupra. 

Dominica  hrima  post  Octavam  Paschx. 
Antiph.  Mi^^ricorJia  Doiniai  plena  est  terra»  al- 
leluia,  verbo  Dei  coeli  formati  sunt,  alleluia,  alleiuia, 
Psam.  Eznltate  jnsti  in  Domino,  rectos  decet  col« 
laudatio*  AUel.  2.  quak  volueris.  Off.  Deus,Deus 
meus,  ad  te  deluce  yigi]o,et  in  nomine  tuo  levalK) 
manus  meas,  alleluia.  Ycrs.  \.  Sitivit  in  te  anima 
mea,  quam  multipliciter  et  caro  mea,  ut  viderem 
virtutemtuametgloriam  tuam.  Fers.|2.1n  matitunis 
mediiabor  in  te,  quia  factus  est  adjutor  meus,  et  io 
velamento  alarum  tuarum  exsullabo.  Ad  Comm. 
Ego  sum  pastor  bonus,  alleluia,  et  cognosco  oves 
meas,  et  cognoscunt  memeaB,  alleluia.   Psalm.  ut 

supra.  Q 

DominicasecundapostOctavam  Paschae. 

iln/tpA.  Jubilate  Deo,omnis  terra,  alleluia.  Psal- 
mum  dieite  nomi  ni  ej  us,  alleluia :  Date  gloriam  laudi 
ejus,  aiieluia,  aileiuia,  alleiuia.  Psal.  Dicite  Deo  ; 
Quamterribiliasuntoperatua,  Domine  ;in  muititu- 
dioe  virtutis  tusB  mentientur  tibi  inimici  tui.Jubilate^. 
Allel.  quale  volueris.  Offei*t.  Lauda,  anima  mea, 
Domioum,  laudaboDominum  in  vita  mea,  psallam 
Deo  meo  quandio  fuero,  alleluia.  Vers.  1.  Qui  cus- 
todit  ventatem  in  ssculum,  facit  judiciom  io- 
juriam  patieotibus,datescam  esurieotibus.  Yers.^. 
Dominus  erigit  eli^os,  Dominus  solvit  compeditos, 
cusUxiit  Dominos  pupiilum  et  advenam,et  viduam 
susoipiet,  et  vias  peccatorum  e&terminabit;regna- 
bit  i3ominus  in  8Bternum,  Deus  tuus,  Sion,  in 
seeculum  saecnli  Ad  Comm.  Modicum,  et  non  vide-  ^ 
bitis  me,  alleluia ;  iterum  modicum,etvidebitis  me, 
quia  vadoad  Patrem,  alleluia,  alleluia. 

0S9  Dominica  iertia  post  Ortavam  Paschx. 
AnftpA.GantateDominocanticum  novum,  alieluia, 
quia  mirabilia  fecitDominus,alieIuia  ;  anteconspe- 
ctum  gentium  reveiavit  justitiam  suam  alleluia,  al- 
ieloia.Psa/.  Salvabit  sibi  dextera  ejus,  etbrachium 
sanctam  ejus.  «^  ALl.  Paratum  cormeum.il/Z.Con- 
fitet)or  tibi,  Domine,  quaU  volueris  Off.  Jubilate 
Deo,universa  terra.  Kers.l.Reddamtibivota.  Vers. 
2.  Locutum  est  os  meum  Ad  Comm.  Dum  venerit 
Paracietus  Spiritus  veritiitis,illearguetmundum  de 
peccato,  et  de  justitia,  et  dejudicio,  alleluia,  alle^ 
luia.  Psal.  ut  supra. 

Dominica  quarta  post  Octavam  Paschce  D 

An/ipA.  Vocemjucundttatisannuntiate,etaudiatur 

alleluia,  ;  nuntiateusqueadextremumterrffi,libera- 

vit  Dominus  populum  suum,alleluia,alleluia,  Psal. 

Jubilate  Deo,  omnis  terra,  oantate  et  exsultate  et 

t  In  Gompend   AU.  Surrexit  AUissimus  de  sepul' 

cro,  qui  pro  nobispep,  in  Ug.  hemAlleL.  Dom.  regn 

decor,  ind. 

b  Ibid.  :  Allel.  LawUUe,  pueri,  Dominum,  ut  supra 

c  In  Comp.  :AUel.  Venite  bened.  Patris,  mei,  per* 

dp.  reg.    cum  gawiio  AUel.    quoniam    Deus  ma- 

gnus. 

d  lo  Compead.   ;  AUel.    i  Redemptionem   AUel. 
Qm  sanat  c(miritos . 

c  In  Gompend  dupiex  assignatur   Ailel.»  primum 

Paxrol.  UXTUL 


psallite.  ^  ii//.i.QuoniamDeosmagQU8Domioos  et 
Rex  magnus.  AU.  2  quale  volueris.  O/f.Benedicite 
gentes  Dominom  Deum  oostrura.  Vers.  1.  Jubilale 
Deo,  omois  terra.  Vei*s.  2.  lo  multiludioe  virtutis 
tu6B.  Vers.  3.  Veniteet  videteopera  Domioi.  Com, 
Gaotate  Domino,  allel.  Cantate  Domino,  benedicite 
nomen  ejus  bene  nuntiate  de  die  in  diem  salutare, 
allel.  allel.  Psal.  Ipse. 
Natalissnactorummartyrum  Tiburtiiet  Valeriani. 

An(tpA.Sancti  tui,  Domine,  benedicentte,gIoriam 
regni  tui  dicent,  alleluia.  Psal.  Exaltabo  te,  Deos 
meus  Rex,  et  benedicam  nominituoinsaBCulom,et 
io  ssculum  ssBculi. «  O^er^ LsBtamiQiinDomino,et 
exsultate,  justi,  et  gloriamini,  omnes  recti  corde. 
Vers,  Prohac  oravitad  teomnissanctusiotempore 
oportuDO.  Cum.  Gaudete  justi,  io  Domioo,  allel. 
rectos  decet  collaudatio,  allel.  PsaL  Ipse. 

Nat.    sancti   Georgii. 

Antiph.  Protexistime,Deus,aconventomaligoao- 
tiom,  alleluia ;  a  m  uititudioe  operaotium  iniquitatem 
alleluia.  alleluia,  Psal  Exaudi,  Deus.  Oratiooem 
meam  cum  deprecor,  a  timore  ioimici  eripeaoimam 
meam.  ^  Off'.  Coofitebuotur  coBli  mirabiliatua,Do- 
mioe,  et  yeritatem  toamioecclesiasaootorum,alle« 
luia,  alleloia.  Vers.i,  Misericordias  toas,  Domioe, 
io  flBteroum  caotabo,  io  geoeratione  et  progeoie 
anouotiabo  veritatem  tuam  io  ore  meo,alleloia.  Vers. 
2.  Qoooiamquis  io  oobibus86quabiturDomioo?aot 
qois  similis  erit  Deo  ioter  filios  Dei  ?  Deus  qui  glo* 
rificatorio  coocilio  saoctorom.  alleluia.  Comm. 
Laetabitur  justus  io  Domino,  et  sperabit  io  eo  ;  et 
laudabuotor  omnes  recti  oorde,  alleluia.  PsaL  ui 
supra. 

In  litania  majore,Collecta  ad  sanctum  Laurentiun^in 

Lucina, 
Ad  Processionem  Antiphon». 

K  Exsurge,  Domine  adjuva  nos,  et  lii)era  nos 
propter  nomentuum,  alleluia;salvumfacpopulum» 

Surgite,  sancti,  de  mansionibusvestris,locasan« 
clificate,plebem  benedlcite  etnoshumilespeccato- 
res  in  pace  custodite,  alleiuia. 

090  Gum  jucunditate  exibitis,  et  cum.  gaudio 
deducemini  ;  nam  et  montes  et  colles  exibunt» 
expectantes  vos  cum  gaudio,  alleluia. 

De  Jerusalem  exeuot  reliqoisB,  et  salvatio  de 
moote  Sioo  ;  propterea  proteotio  erit  hoic  civitati, 
et  salvabitur  propter  David  famulum  ejos,  allel. 

Ambulate,  saocti,  viam  quam  elegistis,  festioate 
adlocomqui  vobisprsBparatos  est ;  nosinterraca- 
nimus,  sanctorumlaudes  dicimus;nos  sanctospor- 
tamus,  in  coBlis  gaudent  angeli,  alleluia. 

Sancti  tui  Domine ;  Secund\im,Gaudeiejustiin  Do* 
mino,  rect.  decet  coUaud.  lo  Theod  unicum,  Sancti 
tui. 

f  Ante  OfTert.  in  Theod.  assignatur  Allel.  Beatus 
vir. 

g  HsBC  omnia  absunt  a  Ms.  Compend.  usque  ad 
natal.  sancti  vitaiis.  QuaBdam  lameuexhis  Antiphonis 
aiibi  in  flne  reperiuntur,  ut,  De  Jerusalem  exeunt  re- 
liq.  Ambulaie,  sancti,  et  similes.  In  eodem  Ms.  nulla 
fitmentio  sancti  Marci.  Secua  in  Theoderic. 


\ 


683  SANGTI  GP^II  MAONI  m 

In  nomioe  Domiai  Dei  nostri  aisbulabimug  nos,  A     Convertimini  ad  Deum  omnessimulmundocorde 


et  omnes  populi  ;quoniam  in  Sion^factaestlex,  et 
Terbum  Domini  de  Jerusalem^regnabit  Dominus  in 
sternum,  alleluia. 

£go  8um  Deuspatrumvestrorumydicit  Dominus  ; 
videns  vidi  afflictionem  populimei,etgemitumeju8 
ftudivi,  et  descendi  liberare  eos,  alleluia. 

Populus  Sion,  convertimini  ad  Dominum  Deum, 
nostrum,  etdicite  ei :  Potens  es,Domine,  dimittere 
peccata  nostra,  ut  non  inveniant  nos  iniquitates 
nostrse^  Dens  noster,  alleluia. 

Domine  Dens  noster^quicumpatribusnostrismi- 
rabilia  magna  fecistiyCt  nostrisglorificaretempori- 
bus,  qni  misisti  manum  tuam  de  aito,  et  liberasti 
i|08,  aU^nia. 


etaoimo,  in  Orationibusjn  jejuniis.invigiliismul- 
tis.  Fundiiepreces  vestras  cum  lacrymis,  ut  de- 
teantur  chirographa  peccatorum  yestrorum,  prius- 
quam  nobis  repentinus  superveniat  interitus,  ante- 
quam  nos  profundum  mortis  absorbeat,  ut  cum 
CreatornosterDdvenerit,  paratos  nos  inveniat,  alle- 
luia. 

Dimitte  nobis,  Domine,  debita  nostra,sicutetDos 
dimittimus  debitoribus  nostris,etnenosinducasin 
tentationem,  sedlibera  nosa  malo,  abomnimalo, 
amen,  allelula. 

Cognoscimus^Domine,quiapeccavimu8 ;  veniam 
petimus,  quam  non  meremur ;  manum  tuam  porrige 
lapsis,  qui  latroni  coefiledti  paradisi  januam  ape- 


Confltemini  Domino,fllii  Israei,quianonestalius  b  ruisti,  allelaia 


Dens  praster  eum  ;  ipse  liberabit  nos  propter  mi- 
sericordiam  snamyaspicite^  qu8B  fecit  nobiscum,  et 
enarremns  omnia  mirabiiia  ejus,  aileiuia. 

DeclamemnB  adDominum,  dicentes :  Peccavimus 
tibi»  Domin^,  patientiam  habe  in  nobis,  et  erue 
908  a  malis  qu»quotidieaccre8CQnt8uperno8,aUe- 
luia. 

Parce»  Domine,  parce  populo  tuo,  quem  redemisti, 
Cbriste,  sangnine  tno»  ut  aon  in  «temum  irascaris 
npbi8,  alieluia,  ftilelnia. 

Domine^  tpfimiQQti  sumus  propter  peccata  nostra 
(todie»  sed  in  animo  coQtrito  et  spiritu  bumilitatis 
inscipiamns,  et  fao  nobisoum  secundummansuetu- 
cUnem  tuam^quia  non  est  oonfusioconfidentibusin 
^^  aU.>  aU. 

Iniquitates  nostrae,  DomiDe^multiplioataBsuntsu- 
per  capita  nostra^  delicta  nostracreverunt  usquead 
ogbIos  ;  parcCj  Domine,  et  inoUna  supernosmiseri- 
cordiam  tuam. 

Timor  et  tremor  in  Ninivem  civitatem  magnam, 
per  quem  sceleratae  plebi  indicitur  jejuQium,  et 
fluctuosa  turba  induitur  ciUcio.Contigitautemetre- 
gem  nobUem  de  solio  suo  descendere,  ut  esset  bu- 
miliorcunctislugentibus  ;etprfficepitper  universum 
regnum  ;Pmnes  viri  et  sexus  femineusnongustent 
quidquam,  bos  et  pecora  non  pascantur  herbis  ter- 
ro,  pueri  et  vituii  non  sugant  matrum  ubera,  sed 
clament  ad  Deum  in  forUtudine  ternis  diebus,  ne 
pericUtemur  ut  Sodoma.  Sed  tu,  Deus  omnipotens, 
misericors  et  miserator,  misertus  es  miseris  :  nos 


PropiUus  esto,  Domine,  peccaUs  noslris  propter 
nomen  tuum,  nequandodicantgeutes  :UbiestDeu8 
eorum  ? 

Super  populum  tuum,  qusesumus,  Domine.beDe- 
dictio  copiosa  descendat^  iDdulgentiaveniat,conso- 
laUo  tribuatur,  Udes  sancta  succrescat,  redemptio 
sempiterna  flrmetur,  alleluia. 

Salvalor  mundi,8alva  nosomnes.SanctaDeigeDi- 
trix,  semper  virgo  Maria,  ora  pro  nobis.  Precibus 
quoquc  apostolorum  martjrumque  omnium  et  cod- 
fessorum,  atque  sanctarum  virgiDum,  suppUciter 
peUmus,  ut  a  maUs  omnibus  eruamur,  bonisque 
omnibus  nunc  et  semper  perfuri  mereamur,  alie- 
luia. 

Libera,  Domine,  populum  tuum  demanumorUs, 
^  et  plebem  istam  protegat  dextera  tua,  ut  viventes 
benedicamus  te,  Domine  Deusnoster. 

Domine  Deus  Rex  omnipotens  libera  nospropter 
nomentuum,  et  da  nobis  locum  po^iteotiffi. 

Domine,  non  est  alius  Deus  prester  te,  et  quia  tibi 
de  omnibus  cura  est  et  quod  omnium  Dominuses, 
parcepopuloiuo,qui  das  peccanUbu8largitatem,ut 
convertantur  a  maUtia  iu  bonitateoQ. 

Miserere,  Domine,  plebi  tu8B  super  quam  iDvoca- 
turnomenluum,utsciantomoesquihabitantterram, 
quiatuesDeus  populorum  tooruoa. 

Dimitte,  Domiue,  peccata  popuU  tui  secundum 
multitudinem  misericordie  tuae  sicut  propitiusfuisU 
patribus  nostris,  propiUus  esto  et  nobis. 

ClemenUssime  exaudi,  Domine,  populum  tuum. 


8umu8  opera  tua  qum  dedistiFiliotuohaereditatem  P  Deusmisereatur.Adimplebiturgloriauniversaterra. 


sibi.NoUclaudereaurem  tuam  ad  preoes  nostras,8ed 
sublevaclemens  afUictiouem  nostram,iUud  revolvens 
quod  nobis  poUicitus  ea,  dicens  :  ConverUmini  ad 
me,  et  ego  revertar  ad  vos^aUeluia. 

Oremus,  dUectissimi  nobis,  DeumPatrem  omni- 
polentemutcuncUsmundumpurgeterroribus891 
morbos  auferat,  famem  repellat,  aperiat  carcerem 
vinculadissoIval.peregrinantibusreditum,iDUrman- 
Ubus  sanitatem,naviganUbus  portum  salutis  indulgeat, 
et  pacem  tribuatin  diebus  nostris,insurgenlesque 
repellatinimicos;etdemanuinfernilibera  nospro- 
pter  nomen  tuum>  aU.  aU« 


Omnipotens  Deus  moestorum  consolaUo,laboran- 
tium  fortitudo,  perveniant  adte  precesde  quacun- 
que  tribulaUone  clamanUum,  ut  omnes  sibi  io  ne- 
oessitaUbus  suis  misericordiam  tuamgaudeantad- 
fuisse^  alleluia. 

Deprecamur  te, Domine* in omni  misericordia,  taa 
ut  auferatur  furor  tuus,  et  ira  tua  a  civitate  tua 
ista,  et  de  domo  sancta  tua,  quoniam  peccavimus, 
alleluia. 

Salvator  mundi^salvanos  8uppUcestuos,defeode 
populum  tuo  sanguine  redemptum ;  libera  nos,  Chri- 
8te,  a  pericuUs,  donans  nobis  viiam  aeternam* 


r — 


685 


UBER  ANTIPHONARinS 


686 


-1 


I 


1 


Christe,  qui  reffnas  m  coelie^  et  sedes  ad  dexteram  A 
Patris,  et habitas  iater  angelos  et  archaDgelos,  tfaro- 
not  et domiDationes,  et apostoli  tui  te^92  laudant, 
et  martyre-'  tit>i  Hymnum  cantant.  Coufessores  in 
paradiso  ▼oceconcordant,  et  dicunt :  0  beati  OTnnes, 
qni  gtoriam  Deodicuot,  et  habitantcum  eo  in  pace, 
quiaomnesqui  prospter  Deum  laborayerunt  ia  terre* 
Dis,  illos  perducis  ad  ccelestia  regna  ;  nos  autem 
oportet  le  laudare  et  benedicere,  quia  nos  de  terra 
ad  cgbIos  Tocare  dignatus  es,  all. 

DomineRex,  Dens  Abraham,donanobi8  pluviam 
super  faciem  terrae,  ut  discat  populus  iste,  quia  tu  es 
DomiQUsDeusnoeter.  Nunquidestinidolis  gentium 
qui  pluat,  nisi  tu  Deus?  noncoelipossunt  dare  p)u« 
Tiam,  nisi  tu  folueris.  Tues  Dominus  Deusnoster, 
quem  exspectabamus,  dona  nobis  pluviam.  «^ 

Ibuntsanctidevirtuteinvirtutem,  videbitur  Deus 
Deoram,  alleluia,  in  Sion.  Juxta  vestibulum.lmmu- 
temor. 

PeccavimuSy  Domine,  peccavimus  tibi  ;  paroe 
peccatis  nostris,  et  salva  nos  ;  qui  gubemasti  Noe 
super  undas  diluvii«  exaudi  nos  ;  qui  Jonam  de 
aybsso  revocasti,  libera  nos  ;  qui  Petro  mergenti 
numam  porrexisti,  auxiliarenobis,  ChristeFili  Dei« 

fixaudinos,  Domine,quiexaudisti  Jonamde  ven- 
treceli ;  exaudi  nosclamantes,quiexaudisti  David 
prostralum  et  jacentem  in  cilicio,  damanteset  dicen- 
tes  :  Parce,  parce,  defende  plasma  tuum,Deus  no- 
ster,  alleluia. 

Anibalate,  sancti  Dei,  ad  locum  destiDatum  qui 
vobis  prfleparatus  est  aborigine  mundi ;  ambulate, 
sancti  Dei,  iDgrediminiin  civitatem  Domini ;  sedifi-  ^ 
cata  est  enim  vobis  ecclesianova,  ubi  populus  ado* 
nredebeat  Majestatem  Domini. 

AmbulabatPetmssuperundas  maris,  venit  ventus 
validi»,  turbata  estaqua  ;  pr» timore  clamat  Jube 
me  venire  ad  te.  Ait  iUi  Jesu  :  Teni,  modicae  fidei, 
qoare  dubistasti  ? 

Placet  Jerusalem  civitas  sancta,  ornamento  mar- 
tfrom  decorata,  cujus  plateao  sonant  laudes  de  die 
in  diem. 

Tu  es,  Domine  Salvator,  qui  paralyticum  longo 
temporejacentem,  soiosermonesanasti;  jubeergo, 
Domine,  ul  liberemur  a  temporemalo  ; peccavimus 
tibi,  precamurnunc,danobis  indulgentiam,piissime 
Pater,  aUeluia. 

Cumvenerit  Filiushominisin  sede  majestatis  suse  D 
etcoeperit  judicare  seeculum  per  ignem,tunc  assistet 
ante  eum  oomischorus  angelorum,et  congregabun- 
tnr  ante  eum  omnes  gentes  ;  tunc  dicet  his  qui  a 
dextris  erunt  :  Venite,  benedicti  Patris  mei,  possi- 
detepraeparatumvobisregnumaconstitutionemun- 
di.  Bt  ibunt  impii  in  supplicium  sternum,  justi  au- 
tem  in  vitam  aBternam,  et  regnabunt  cum  Deo  in 
sscuia. 

*  In  Eiit.  Pamel.post  hancBenedictionem  sequitur 
Missa,  Exaudivil,  etc,  ut  ia  festo  sancli  Marci  el  ia 
Ilo^liooibus.  PostbancMissam  in  Ula  Edit.  sequitur 
tigiHa  Ascensionis.  Preecesserunt  autem  festa  seu 


Annuntiate  inter  gentes  gloriam  ejus,  alleluia  ; 
quoniam  magnusestDominus,  alleluia;  gaudebuut. 

In  sanctis  gloriosus  estDeus  noster  ;  quis  similis 
tibi  ?sanctim0nium  tuum,  Domine,  quod  qrfieparave- 
runt  manus  tuae,  Domine,  qui  regnas  in  seternum 
et  in  ssculum  et  adhuc,  et  omnia  quse  in  eis  sunt, 
alleluia. 

Sicut  pastor  portabat  ovem  perditam,  sic  porta- 
bamet  complectebar  vos,  dicit  Dominus  ;  egofeci, 
ego  feram  vos  ;  creavi  vos,  ego  redemi  vos,  ego 
reficiam  vos  ;  ego  sustinui,  ego  dimittam  peccata 
vestra.  Sanctus,  Sanctus,  Sanctus,  Dominus  Deus 
Sabaoth,  qui  per  Spiritum  sanctum  descendi tin ute- 
rum  Virginis,  et  natus  est  Dei  Filius,  redemptor 
Israel. 

693  Salvum  fac  populumtuum,  Domine  et  be- 
nedic  baereditati  tuae ;  et  rege  eos,  et  extoUe  iUos 
usque  in  «ternum,  aUeluia. 

Omnipotens  Deus,  supplices  te  rogamus  et  peti- 
mus.  ut  intercessio  arcbangdoromstt  pronobis  ad 
Dominum»  MichaeUs,  et  Gabrielis,  et  Rapbaelis,  ut 
digni  offeramus  DominoHostiasad  altare,et  appa^ 
reamus  anteSalvatorem  perintercessionemnovem 
ordinum  angelorum.  Throni,  et  domhiationes,  et 
principatus,  et  potestates,  cherubim  quoque  et  sera^ 
phim  intercedant  pro  nobis,  qui  non  cessant  ckunare 
voces  :  banctus,  Sanctus,  Sanctus,  Dominus  Deus 
exercituum,  qui  reguas  sinefine,  dignare  famulos 
tuos  hodie  exaudire,  alleiuia. 

Benediact  nos  trina  Majestas  Domini,  benedicat 
nos  Spiritus  sanctus,  qui  inspecieoolumbflB  inJor^ 
danefluviosuper  Christum  requievit ;  illenosbene* 
dicat,qui  decoelis  dignatusestdescendereinterras 
et  de  suo  sancto  sanguine  nos  redemit;benedicat 
Dominussacerdotium  nostrumintroitum  nostmm, 
aUeluia  *  • 

Natalis  sancti  Vitalis* 

Antiph.  Protexisti  me,  Deus.  Psalm.  Exaudi» 
^  AlleL  Bealus  vir  quitimetDominum,in  mandatis 
ejus  cupit  nimis.  AlleL  Justus  non  conturbabitur^ 
quiaDominusfirmatmanumejus.  Off,  Repletisumus 
mane  misericordia  tua,  et  exsultamus  et  delectati 
sumus,aUeluia.  Vers.  1.  Domine,  ref  ugium  factus  es 
nobis  a  generatione  et  progeaie.  Vers.  2.  Priusquam 
montes  fierent,autformareturorbisterr6B|  a  sieculo 
et  in  sflecuium  tu  es>  Deus,  alleluia.  Comm.  Ego  sum 
vitis  vera,et  vos  palmites  ;  qui  manet  iDme,et  ego 
in  eo,  hic  fert  fructum  multum,  alieluia,  alleluia* 
Psal.  Exaudi,  Deus^  deprecationem. 

Natalis  sanctorum  aposlolorum  Philippi  etJacobu 

i4n/ipA.Exc]amaveruntadte,Domine,interopore 
afOiictionissufle,  ettu  decoelo  exaudistieos,  alleluia, 
alleluia.  Psalm.  Exsultate^  justi,  in  Douiino,  rectos 

natal.  sancti  Vitalis.  et  sanctorum  apost.  PhUippi  et 
Jacobi,  etc. 

^  Duo  Alleluia  quae  sequenturnonsuntin  Gompend. 
In  Theoderic.  est  unicum,  sc.  B^atus  vir^ 


687 


SANGTI  GflEGORU  MAGNI 


688 


decetcollaudatio.ft  AZ^^Confitebuntur.il/^e/.  ^imis 
honoratisuDt.  Off,  Coafitebuntur  coeli  mirabilia  tua, 
Domine,  et  veritatem  tuam  in  eceiesia  sanctorum . 
\ers„  l.Misericordiastuas,  Domine.  Ke7*s.  2.  Quo- 
niam  quis  in  nubibus.  Com,  Tanto  tempore  vobiscum 
sum^et  noncognovistisme?  Phiiippe,qui  videt  me, 
Tidet  etPatrem,  alleluia.  Non  credis  quia  ego  in 
Patre.  etPater  in  me  est  ?  alleluia,  aileluia.  PsaL  ut 
supra, 

b  Inventio  sanctce  crucis. 

Anliph.  «  Nosautemgloriarioportet.  Psa/.  ^  Do- 
minusregnayitydecoreminduit ;  indutusest  Domi- 
nu8  fortitudinem.etprflBcinxitsevirtute.  AlleL  «  Di- 
cite  in  gentibusquiaOominusregnavit  a  ligno.  O^. 
DexteraDomini  fecit  virtutem,  deztera  Domini  exai- 
tavitme ;  nonmoriar,  sedvivam,  et894  uarrabo 
opera  Domini.  '  XdCom,  Nosautem  gioriari  oportet 
in  cruce  Domini  nostri  Jesu  Christi. 
Eodem  die  NatalissanctorumJuvenalis,  Alexandri 

et  Eventii, 

Antiph.  Giamaverunt  justi,  etDominusexaudivit 
eos,  et  ex  omnibus  tribulationibus  eorum  ]it>eravit 
eos.  Psalm .  Benedicam  Dominum  in  omni  tempore, 
semper  laus  ejus  in  ore  meo,  Resp,  Gloriosus  Deus 
in  sanctis,  mirabiiis  in  Majestate,  faciens  prodigia. 
Vers,  Dextera  tua,  Domine,  giorificata  est  in  vir- 
tute,  dextera  manus  tua  confregit  inimioum.  g  Ofi^. 
Repieti  surous  mane  misericordia  tua.  Vers,  i.  Do- 
mine,refugium.  Vers.t,  Priusquam  montes  fierent. 
Com.  b  Justorumanimsein  manu  Dei  sunt,  et  non 
tanget  iilos  tormentum  maiiti».  Visi  suntoculis  insi- 
pientium  mori,iliiautem  suntin  pace.Psoi.  Exsui- 
tate  justi  in  Domino. 

Naialis  smctorum  Gordiani  et  Epimaehi, 

kntiph.  Sancti  tui,  Domine,  benedicent  te.  PsaL 
Exaitabo  te,  Deus  meus  Rex,  et  benedicam  nomen 
tuum  in  ssBcuium,  et  in  sfficuium  8»cuii.  hesp.  Ju- 
storum  animre  in  manu  Dei  sunt.  Vers,  Visi  sunt 
ocuiis.  i  A/^Ezsuitabuntsanctiin  gloria,  itBtabun- 
tur  in  oubiiibus  suis.  O/f,  Mirabilis  Deus  in  sanctis 
suis  ;  Deuslsraeiipsedabitvirtutemet  fortitudinem 
piebi  sua$,t>eneciictn8Deus.  Vers.  I .  Ezsurgat  Deus, 
et  dissipentur  inimici  ejus,  et  fugiantquioderunt 
eum  afacie  ejus.  Vers.  2.  Pereantpeccatores  a  facie 
Dei  :  justi  epuientur,  exsultent  in  conspectu  Dei, 
deiectentur  in  isstitia.  iid  Com.  Justorum  animae. 
Psal,  utsupra. 

ft  Haec  quoque  duo  Alleluia  desiderantur  in  Com- 
pend.  In  Theod.  unicum  legitur  Allel.  Confitebuntur. 

b  In  Mss.  prsemittitur  officium  sanctorum  Alexan- 
dri,  Eventii  et  Tiieoduli  ;  postea  legitur  :  Eodem  die 
Inveniio  sanctae  crucis.  Nulla  fit  mentio  sancti  Juve* 
nalis. 

c  Compend.  :  Nobis  autem  glor .  oportet. 

d  Idem  Ms. :  Deus  misereatur  nostri,  etc. 

•  Ante  Allel,  in  Compend.  legitur  Resp.  Christus 
factusest  pro  nobis  obed,,  etc.  Vers.  Propter  quod  el 
Deus,  etc.  Poslea  :  Allel,  Dominus  regn,  a  lig, 

t  Post  Offertor.  ibidem  subjiciiur  duo  Versus. 

8  Theoderic.  post  Resp.  et  Versum  habent :  Ailei. 
Sancti  tui. 

b  Gommunio  in  Theod,  wijusti  autem. 


A  Natalis  sanctorum  Neret,  Achillei  et  PancratH. 
Antiph.  Ecce  ocuii  Domini  super  metuentes  eum, 
sperantes  in  misericordiaejus^  aiieluia,ut  eripiat  a 
morte  aoimas  eorum,  quoniam  adj  utor  et  proteetor 
noster  e8t,a]ieiuia,alieluia.  ^Psal.  Exsultate,ju8ti» 
in  Domino.  Resp.  Clamaverunt  justi,  et  Dominns 
exaudivit  eos,  etex  omnihustnbuiationibufteorum 
liberavit  eos.  Ker5.  Juxta  estDominus  bisqnitriba- 
lato  suntcorde,  ethumilesspiritu  saivabit.  ^  AlleL 
Sancti  tui,  Domine,  benedicentte,  gloriam  regni  tui 
dicent.O^.  Confitebunturcoeli.  Fer^.  i  .Misericordias 
tuas,  Domine.  Kers.  2.  Quoniamquisinnubibus.iid 
Com.  Gaudete,  justi,  in  Domino.  Vers.  Fiatmiseri- 
cordiatua,  Domine. 

m  Dedicatio  basUicce  sanctce  Marice. 

Q  iinapA.Terribiiisestiocusiste  ;hic  DomusD^iest 
et  portocoeli^etvocabiturauiaDei,  aileluia.  &  Psal. 
Dominus  regnavit,decorem.  Resp.  Locushie  aDeo 
factus  estinaestimabiiesacramentum,  irreprehensi- 
biiis  est.  Vers.  Deus,  cui  astat  angelorum  chorus, 
exaudi  preces  servorum  tuorum.  895  ^'^-  Adorabo 
ad  tempium.  Offert.  Domine  Deus,  in  simpiicitate 
cordis  mei  iffitus  obtuli  universa,  et  populum  Uium 
qui  rcspectus  est  vidi  cum  ingenti  gaudio ;  Deus  Is- 
raei,  custodihanc  voiuntatem.DomineDeus.  Vers. 
1.  Majestas  Domini  «dificavit  tempium,  et  omnes 
fiiii  Israei  videbant  gioriam.  o  Vers.  2.  Fecit  Salo- 
mon  soiemnitatemintemporeilio.P  AdCom.Domns 
meadomus  Orationis  vocabitur,  dicit  Dominus;ln 
ea  omnis  qui  petit  accipit,  et  qui  quaerit  invenit,  et 
pulsanti  aperietur.  PsaL  ut  supra. 

^  Natalis  sanctm  Potentian». 

Antiph.  Diiexisti  justitiam,  et  odisti  iniquitatem 
Psal,  Eructavitcormeum.l2esp.  Diiexisti  justitiam. 
Vers,  Proptera  unxit.  Allel,  Specie  tua.  Off.  Offe- 
rentur  regi  virgines.  q  Ad  Comm,  Diftusaest  gratia 
Ad  Missam  in  litaniu  majore  et  in  Rogationibut, 
Antiph,  Exaudivit  de  templo  sancto  suo  voeem 
meam,  alieluia,  et  ciamor  meus  in  conspeotu  ejas 
introivit  in  aures  ejus,  aiieiuia,  alleiuia.  PsaL  Diii- 
gam  te,  Domine,  fortitudo  mea ;  Dominus  flrmameo- 
tum  meum,  etrefuginm  meum,  et  iiberator  meus. 
ALlel.  ConfiteminiDominoqnoniambonu8,quoniam 
insaeculum  misericordiaejus.O/ferl.  ConfiieiM>rDo- 
mino  nimis  in  ore  meo,  et  in  medio  muitorum  iau- 
dabo  eum,  qui  astitit  ad  dexterampauperis,  utsal* 

D  vamfaceretapersequentibusanimam  meam,  alieiuia. 

i  Abest  a  Compend  hoc  All,  Legitur  in   Theoderic. 

k  In  Compend.  :  Ps.  Benedicam  Dominum . 

1  Ibid.  :  AileLFulgebunijusti.ettanquamscinUlU» 
in  arundineto  discurrent  in  oelem. 

^  Adilitur  in  Mss.  ad  mnrtyres.  De  hoc  festo  lege 
notam  372  ad  librum  Sacrament. 

n  In  Theod.  :  Psat    Fundamenlain  mont.  sanetis. 

oln  Compeod.  additur.  :  Gloriam  Domini  deseen» 
dentem  su^ier  domum  ;  et  atioraveruni  et  coiiaudave^ 
runt  Domtnum  dicentes  :  Deus  Israei. 

p  SubHitur  In  Compeod.  :  Et  prosperatus  est ;  et 
appnruit  ei  Domin.  Deus  Israei. 

q  In  Compend.  ad«iitur:  Vers.  \.  Eructavitj  Vers. 
2.  Adduceniur  ;  et  post  Communionem  subjicituj  ; 
PsaL  Eructavit. 


689 


UVm  ANTIPHONARnJS. 


69tf 


VmA.  Adjayame,  Domine  E>euB  meas,salviimfac 
propter  misericordiam  tuam,  ut  sciantquia  manus 
tuahffic  ;  tu,Domiae,feci8tieam.  Yert.  S.Quiinsur- 
gunt  in  rae,  confundantur,  servus  tuus  isetabitur  ; 
induantur  qui  detrahebant mihi  reverentia.  Ad  Com. 
Petite  et  accipietis,  quaerite  et  invenietis,  pulsateet 
aperietur  vobis  ;  omnisenim  quipetit  accipit,  et  qui 
qusritinvenit,  et  pulsanti  aperietur,  alleluia. 
Vigilia  Ascensionis  Domini. 

Aniiph.^OmQesgeaies  plaudite  maDibusJubilate 
Deoin  voce  exsuitationis .  P^a/.  Subjecit  populos 
nobis,  et  gentes  sub  pedibus  nostris.  AUel.  Omnes 
gentes.  Off.  Viri  Galii8ei,quid  admiramini  aspicien- 
tesin  CGelum?Hic  Jesus  qui  assumptus  est  a  vobis 
in  coelum,  sic  veniet,  quemadmodum  vidistis  eum 
ascendentem  incoelum,  alleiuia.  Ver$.  Cumquein- 
tuerentur  in  coelum  euntem  iilum,  ecce  duo  viri 
astiteruntjuKtaillosin  vestibus  aibis,  qui  et  dixe- 
ront :  sic  veniet,  quemadmodum  vidistis  eum  as- 
cendentem  in  coelum,  aileluia,  ^  Ad  Com.  Pater,  cum 
essem  cum  eis,  ego  servab  m  cos.quos  dedisti  mihi, 
aUeluia.  Nunc  autemad  te  venio,  non  rogo  ut  tollas 
eos  de  mundo,  sed  ut  serves  eos  a  malo. 
SBB  ^  sancto  Ascensionis. 

Aniiph.  Yiri  GaliJflei,  quid  admiramini  aspicientes 
incoelum  ?alleiuia  iquemadmodumvidistiseumas- 
cendentem  in  coeium,  ita  veniet,  alleluia,  alleiuia, 
aiieiuia.  Psalm.  Omnes  genles,  plaudite  manibus, 
jub.  AdResp.  Ascendit  Deus  in  jubilo,  et  Dominus 
in  voce  tub«.  Vers.  Psallite  Deo  nostro.  psallite, 
psallite8apienter.A//e^AscenditDeusinjubilatione, 
et  Dominus  in  voce  tubae.  I(em  aliud  AlLeL  Dominus 
in  Sinain  sancto,  ascendens  in  altum,  captivam  du- 
zit  captivitatem.  Off.  Ascendit  Deus  in  jubilatione, 
Dominusin  voce  tubae,  alleluia.  Vers.  1.  Omnes 
gcntes,  plaudite  manibus,  jubiiate  Deo  in  voce  ex- 
sultationis.  Vers.  2.  Quouiam  Dominus  summus, 
terribilis,  Rex  magnussuperomnemterram.  Vers.  3. 
Subjecitpopulosnobis^etgentessubpedibusnostris 
c  Item  aliud  Off.  Viri  Gfelilsei  quid  admiramini  aspi- 
cientes  in  coelum  ?  Vers.  Cumque  intuerentur  ut 
super.  AdCom.  Psallite  Domino  quiascenditsuper 
coelos  coelorum  ad  Orientem,  alleluia.  ^  Ad  Resp. 
Date  gloriam  Deo  super  Israel. 

Dominica  post  Ascensionem, 

kntiph.  Cxaudi,  Domiae,  vocem  meam  qua  cla- 
mavi  ad  te,  alleluia ;  tibi  dixit  cor  meum  :  Quaesivi 

•  Micrologus  pulal  hac  die  Antiphonam  Vocem  ju- 
i;«fuii//i/is  legi  debere,  c.  40  et  57,  qui  vigilia  otim 
jejunari  soiitum  tradit.  cap.  55.  Pamel. 

b  Mss.  Gompend.  et  Theoder.  pro  Commun.  assi- 
gnant  Non  vvs  relinquam. 

c  in  Mss.  non  est  duplex  Offertorium  ;  omniaque 
baec  omittuntur  usque  aa  Comm. 

^  Hsec  etiam  minime  reperiunturin  Mss.,  sed  post 
C'>mm.  legilur  ;  PsaL  Exsurgat  Deus,  Apud  Pame- 
lium  vero,  postad  Qrientem,  alteL,  sequUur.  Psat, 
Lxvu.  Ad  Resp.  Date  gtor.  Deosuper  Israet. 

•  InCompend.  sunt  duo  Alleluia,  primum  Regna^ 
vil  Dom,  super  of/fneSf  alterum  Dominus  regnavtt  de- 
cor.  ind.  In  Theoder.  quoque  duplex  est  altet,,  sed 


A  V!dtumtuum,Ynltttm  taum,Domine,  requiram  ;  ne 
avertasfaciem  tuam  a  me,  alleluic,  alleluia.  PsaL 
Dominus  illuminatio  mea,etsalus  mea,quemtime- 
bo  ?  •AtleL  QuiconQduntin  Domino.  '0/f.  Lauda, 
anima  mea,  Dominam.  AdCom.  Pater,  cum  essem. 

Natalis  sancti  Urbani. 

Antiph.  Sacerdotes  tui,Domine,  Kinduanturjus- 
titiam,  et  sancti  tui  exsultent.  Propter  David  servum 
tuum  non  avertas faciem  Christi  tui.P^a/.Memento, 
Domine,  David,  et  omnis  mansuetudinis  ejus.  Resp. 
Inveni  David  servummeum,  oleo  sanctomeo  unxi 
eum  ;  maousenim  mea  auxiliabitur  ei,  et  brachium 
meumconfortabiteum.  Vers.Nihil  proficiet  inimicus 
in  eo,  et  fiiius  iniquitatis  non  nocebit  eL  AlleLUt^ 
mento,  Domine,  David,  etc.  Off.  Veritas  mea  et 
»  misericordia  meacum  ipso^  et  innomine  meo  exal- 
tabiturcornu  ejus.Fers.Posui  adjutorium  in  potente, 
et  exaltavi  electum  de  plebe  mea.i^  Ad  Com.  Fidelis 
servus  etprudens,  quem  constituit  Dominussuper 
familiam  suam,  ut  det  illis  in  tempore  tritici  men< 
suram.  Psal.  ut  supra. 

Sabbato  in  vigilia  Pentecostes,  statio  ad  sanctum 

Joannem. 

Ad  IntroUum  i  Hlania,  Deinde 

k  Resp.  ConfiteminiDominoquoniambonu8,qao- 
niam  in  s»culummisericordiaejus.  Tractus.^QJ 
Laudate  Dominum,omnesgente8 ;  laudate  enm,  om- 
nes  populi.  Vers.  Quoniamconfirmataestsupernos 
misericordiaejus,  et  veritasDomioimanetin  seter- 
num.  Off.  Emitte  spiritum  tuum,  et  creabuntur,  et 
G  renovabis  faciem  terrse  ;sit  gloriaDomini  in  smcula. 
Vers.i.  Benedic.anima  mea,Domino  :  DomineDeus 
meus,  magnificatus  es  vehementer.  i  Vers,  2.  Con- 
fessionem  etdecoreminduisti,amictu8lumine  sicut 
vestimento.  Vers.  3.  Extendens  coelos  sicut  pellem. 
qui  tegis  in  aquis  superiora  ejus,  qui  ponis  nubem 
ascensum  tuum.  AdCom.  Ultimofestivitatis  die  di- 
cebat  Jesus  :  Qui  in  me  credit.  fltimina  de  ventre 
ejus  fluent  aquflB  vivn.  Hoc  autem  dixitde  spirita 
quem  accepturi  erant  credentes  in  eum,  alleluia,  ai- 
leluia.  Psal,  Benedic,  anima  mea,  Domiuo. 

Dominica  Pentecostes, 

Antiph.  Spiritus  Domini  replevitorbemterrarum, 

alleluia;et  hocquod  contiaetomnia,scientiamhabet 

vocis,  alleluia,  alleluia,  alleluia.  Psalm.  lxvu.   Ad 

D  Resp, Confirma hoc, Deus. A/^^ Emitte  spuritumtuum, 

omnino  diversum,  nam  prius  est  Ascendit  Deus,  pos- 
terius  Dominus  in  Sina. 

f  Offertorium  in  Compend.  est  duplex  :  primum 
Viri  GaL,  quid  admir.  aspie.  in  ccsL  QuemadmO' 
dum,  etc.,  alterum  est  Lauda,  ut  in  Editis.  Hoc 
solum  assignant  Theod. 

8  Compend.,  induant. 

b  Secundus  Versus  est  in  Compend.,  scilicet  Mi* 
serieordia. 

I  Meminit  etiam  Litaniae  Ord.  Rom-,  pag.  82. 

k  Id  Comp.  :  Alteluia.  ConfUemini. 

1  In  Bne  hujus  Versus  ac  sequentis  repeti  det)et 
sitgloria  Dom  in  ssecuta,  secuDdum  Ms.    Gompend. 


m 


SAmtl  OR800MI  MAfiNI 


ftn 


et  crabuntur,  et  renovabis  faoiem  teme.^  Resp.  A  quarpropositionesabioiUoM^i  Co*im.  Spiritusqni 


HeBcdiesquam.  O^.Gonfirma  boo,  Deus»  quod  ope- 
ratuses  innobis  ;  a  templotuo,  quodestin  Jerusa- 
lem,  tibi  offerent  reges  munera.  Vers.  \ .  Gantate 
Domino,  ^  psalmum  dicitenomini  ejus,  iter  facite  ei 
qui  ascendit  super  occasum,  Dominus  nomen  iili. 
Vers,  2.  In  ecciesiis  benedicite  Domino  Deo  de  fon- 
tibus  Igrael.  •Vers,  3.  Regna  terrae,  cantate  Deo, 
psallite  Domino,  qui  ascendit  coelos  coelorum  ad 
Orientem.  Ad  Com.  Factusestrepentede  cobIosodus, 
ad  venientis  spiritus  vehementis,  ubi  erant  sedentes, 
ailel.  ;etrepIetisuntomnes  Spiritusancto,loquentes 
magnalia  Dei,  alleluia,  alleluia.  P^a^  ut  supra. 

d  Feria  secanda. 

Antiph.  Gibavit  eos  ex  adipe  frumenti,  aileluia  ; 
et  de  petra  melle  saturavit  eos^  alleluia,  alleluia,  g 
alleluia.  Psal.  Exsultate  Deoadjutori  nostrojubilate 
Deo  Jacob.  All  Venite,  exsultemusDomino,jubile- 
musDeo  saIutari|nostro.  Vers.  Prasocupemus  faciem 
ejusconfessione,  et  in  psalmis  jubilemus  ei.  «  All. 
Laudate,pueri,Dominum.  Off,  Intonuit  decoBlo  Do- 
minus,  et  Altissimusdeditvocemsuam,  et  apparue- 
nni  fontes  aquarum,  aileluia.  Vers.  4.  Diligam  te, 
Domine,fortitudo  mea,Dominus  iirmamentum  meum 
et  refugiummeum,  et  liberatormeus.  Vers.  2.Libe- 
rator  meus  de  gentibus  iracundis.  Ad  Com.  Spiritus 
sanctus  docebit  yos,  alleluia.  quaBCunque  dixero 
▼obis,  allel.  Psal.  lxxx. 

'  Feria  tertia. 

Antiph.  Acoipite  juounditatem  9  laetiti»  vestraB, 
89S  allel.,  gratias  agentes  Deo,  allel. ,  qui  yos  ad 


a  Patre  procedit,  alieluia,  ilie  me  clarificabit,  alle- 

luia,  alleluia.  PsaL  ut  supra. 

»  Feria  quarta. 
A  ntiph .  ^  Deus  oum  egredereris  coram  populo  tao, 

alieluia,  iter  faciens  eis,  alleluia,  habitans  in  illis, 

aileluia,alleluia.  Psal,  Exsurgat  Deu8,etdissipentur 

inimici  ejus,  etfugiantquioderunteum  a  faoieejus. 

1 A  ILQuale  volueris,si  in  diebus  jejunii  evenerit.Resp. 

ffl  Proleator  noster.  VerS.  Domine  Deus  virtatnm. 

Resp.  Gonyertere,DomiDe.  Kers.  Domine.refugium. 

Of.  Meditabar  in  mandatis  tuis  ques  dilexi.  Vers. 

Pars  mea,  Dominus,  dixi  custodire  legem  tuam. 

Ad  Com.  Pacem  meam  do  yobis,  alleluia,  pacem  re» 

linquoyobis,  aileluia,  alleiuia.  PsaL  utsupra, 

T^  Feria  quintavaeaL 
(•  Feriasexta. 
Antiph.  Repleatur  os  meum  laude  tua,  alleluia,  ut 
possim  cantare,  alleluia  ;gaudebunt  labia  mea  com 
cantayero  tibi,  alleluia,  aileluia.Psa^.  In  te,  Domine, 
sperayi^  non  confundar  in  8Bternum ;  in  justitia  tua 
libera  me,  eteripeme.  Allel.  P  Quod  volueris,  siin 
diebusjejunUevenerit.Resp.  <i  Bonum  estcoQfiteri 
Domino,  etpsallerenominituo,  Altissime.  Vers.  Ad 
annuntiandum  mane  miHericordiam  tuam,etTerita- 
tem  tuam  per  noctem.  Offert.  Laada,  anima  mea, 
DominumylaudaboDominum  in  yita  mea,  psailam 
Deo  meo  quandiu  ero.  Vers.  i.  Qui  custodit  verita- 
tem  insflBcuIum,  facit  judicium  injuriam  patientibus, 
dat  escam  esurientibus.  Vers.  S.Dominuserigiteli- 
sos,  Dominus  diligit  justos.  Ad  Com.  Spiritus  ubi 


coelestia  regna  vocavit,  allel.,  allel.,  allel.Psa/.  At-     yult  spirat,  etvocemejus  audis,  alleluia:  etneseis 


tendite,  populus  mens,  legem  meam ,  inclinate  aurem 
yestram  in  verba  oris  mei.  A IL  ^  Lauda.  Jerusaiem, 
Dominum,  lauda  Deumtuum,  Sion,  AlleL  Lauda, 
anima  mea,  Dominum,  laudabo  Dominum  in  vita 
mea,psalIamDeomeo  quandiuero.  Off.  Portas  coeli 
aperuit  Dominus,  et  pluit  iilis  manna  ut  ederent ; 
panem  coeli  deditilli8,panemangelorummandaca- 
yit  homo.  Vers.  1.  Attendite,  populus  meus,  legem 
meam.  Vers.  2.  Aperim  in  parabola  os  meum  lo« 

•  Mss  ezbibent  secundum  Allel.  Spiritus  Dom, 
rep.  orbem  ter.  et  hoc  quodcont.  om.  scientiam  habet 
vocis. 

^  Gomp.  Benedicite  nomini  ejus, 
c  Hic  Versus  abest.  a  Ms.  Compend . 
d  In  Tbeoderic. :  Statio  ad  sanctum  Petrum  ad 
vincula. In  Gomp.  legitur  tantumad  vincula, 

•  In  Mss.  Allei.  est  Emitte  Spiritum . 

t  In  Mss. :  Stalioad  sanct^m  Anastasiam, 

g  Gompend.  Gtoriw  vestras. 

b  Ibia.  :  All  Spritus  Dom,  replevit.  In  Theod. 
legitur  quale  votueris. 

i  In  Mss.  :  Statio  ad  sanctam  Mariam,  scilicet  Ma- 
jorem,  ut  etiam  monent  Theoderic. 

k  Harum  ferium  4,  6  et  Sabbati  (ofT.)  citat  quidem 
ex  Antiph.  divi  Gregorii  Microlog.,  c.  25  et  28  :  sed 
loco  Onertor.  Meditabar^  astruit  legi  debere  Emitte 
Spiritum  tuum,  sicut  etiam  infra,  in  Sabbato,  loco 
OfTert.,  Domine  Deus.  Pamblius. 

t  In  Compend. :  Allel.  Sit  gloria  Domini.  Theoder. 
consentiunt  cum  Bdit 

m  lo  Gonipend.  desideratur  hoc  Resp.  et  cfiBtera 
usquead  0£rert.  Secus  in  Tbeod. 


undeveniat,  etquovadat,alle]oia,alleluia,  ailelnis. 
Psalm.  ut  supra. 

r  Sabbato  mxu  lectionidus. 
Antiph.  GharitasDeidiffusaestin  cordibusnostris, 
alleluia,  per  iahabitantem  spiritum  ejus  in  nobis, 
alleluia,  aileluia.  Psalm.  Domine  Deus  salutis  mp»i 
in  die  clamavi  et  nocte  coram  te.  Respons.  099 
»  Protectornoster.  Vers.  Domine  Deus  virtutum. 
Resp.  Propitius  esto,  Domine.  Vers.  Adjuva  nos, 

»  In  Compend .  nihil  etiam  assignalur  pro  hac  feria, 
sed  inTheod.  Antiphonee,  Flesponsoria,  Alleluia.  etc, 
qu»  notantur  in  Editis  pro  feria  6,  sunt  pro  feria  5, 
et  officium  feriae  6  desumitur  ex  feria  4  praecedenU. 
Vide  hac  de  re  Microl.,  c.  50. 
-.  0  Statio  est  ac  anostoloSf  ex  Mss. 
*^  P  Ita  etiam  Theod,,  at  in  Comp.  assignatur  AII. 
Emitte  Spiritum  tuum. 

q  Hesponsor.  hoc  cum  Vers.  seq.  abest  aCooip. 

'  In  Mss. :  Statio  ad  sanctum  Petrum. 

»  InComp.  non  leguntur  quatuorhaec  Resp.  cum 
suis  Versibus,  sed  tantum  annotatur ;  Responsor.  iv 
ad  ipsumdiempertin.  et  Bened.  quod  significat  qua- 
tuor  dicendaResponsoria  el  Dymnum  Benedictus.ut 
in  aliis  Sabbatis  quatuor  temj>.  In  Theod.  legiturn. 
qual.  vol.  hoc  est,  ut  coujicio,  Responsoria  qualie' 
volueris  .Roc  loco  itamonet  Pamel.  Micrologusastrinl 
prohis  ^f  Ic^i  dehere  AlleL,  nempe  Sviritus  Dotnwi 
Paracletus.  En.itte.  Verbo  Veni,  sanrte  5/>tri/.  Idem 
Pamel.  in  tineofticii  hujusdiei  ita  monet.  Desideran 
bic  octavam  Pent.  satis  indicat  Beruo.  1.  de  Miss., 
c.  5.  Oroipsam  aulem  constat,  eo  quod  idem  sit  An- 
tipbon.  ofncium  cum  die  Pontecost. 


693 


LIBER  ANTOiHONARIDS. 


694 


Deus  salularis  nofter.  Resp.  ConYetlen,  Ddmine  A  virtutetua.Domine.laBtabiUirjustus.  Kert.l.Yitam 


r 

f 


I 


Vers.  Domine,  refuprium  factus  es  nobis. /{esp.  Diri- 
gaturOratio.  Vers.  Elevatiomanuummcarumsacri- 
ficium  vespertinum.  Resp.  Benedictionem,  etc.  Off, 
DomiQe  Deus  satutis  me6B,  in  die  clamavi  et  nocte 
coram  te :  intret  Oratio  mea  in  conspectu  tuo,  Do* 
mioe.  AIL  Inclioa  aurem  tuam  ad  precem  meam, 
qoia  repieta  est  malis  anima  mesi  et  vita  mea  in 
ioferQO  appropinquavit ;  ffistimatus  sum  cum  descen- 
dentibus  in  lacum.  Vers,  i.  Factus  suro  sicuthomo 
sine  adjutorio  inter  mortuos  liber.  Vers.  2.  Sicut 
Tulnerati  dormientes  in  sepulcris,  quorum  non  est 
memor  amplius,  et  ipsi  de  manu  tua  repulsi  sunt. 
Ad  Comm.  Non  yos relinquam  orphanos,  veniam  ad 
T08  iterum,  alleluia,  etgaudebit  cor  vestrum,  alle- 
luia.alleluia,  Psa/mtts.  Attendite,populusmeus. 
«  NataUs  Sanctorfjm  Martyrum  Murctlliniet  Petri. 

Antiph,  Glamaverunt  justi,  et  exaudiviteos,etex 
omnibus  tribulationibus  eorum  liberavit  eos.  PsaU 
Benedicam  Dominum  inomnitempore,semperlaus 
fljusinoremeo.  Aesp.  Clamaveruntjusti.  Fers.Juxta 
est  Dominus  his  qoi  tribulatosuntcorde.et  humiles 
spiritu salvabit.  ii//.Sancti  tui,Domine,benedicent 
te,  gloriam  regni  tui  dicent.  Off.  b  Lstamini  in  Do- 
mino  et  eiultate,  justi,  et  gloriaraini,  omnes  recti 
corde.  <^  Ad  Comm.  Justorum  animffi  in  manu  Dei 
suQl,  et  non  tanget  illos  tormentum  malitOB,  visi 
SQot  oculisinsipientium  morijlliautemsuntinpace. 

Natalis  Sanctorum  Martyrum  Primi  et  Feliciani. 

Antiph.  Saf»ientiara  sanctorum  narrent  populi,et 
laudem  eorum  nuntiet  Ecclesia^nomina  autem  eorum 
Tiventinsfleculums8eculi,alleluia.  Psa^m.  Exsultate 
josti,  in  Domino,  rectos  decet  collaudatio.  Reesp. 
Exsuhabunt  sancti  in  gloria,)aetabuntur  in  cubilibus 
tois.  Vers,  Gantate  Domino  canticum  novum.  laus 
ejus  in  ecclesia  sanctorum.  AIL  Gaudete.  justi,  in 
Domioo ;  rectos  decet  coUaudatio.  O/T.Mirabilis  Deus 
iD  sanclis  suis,  Deas  Istrael  ipse  dabit  virtutem  et 
fortitadinem  plebi  su»,  benedictus  Deus,  alleluia, 
Vevs.  i.  Exsurgat  Deus,et  dissipentur  inimiciejus, 
et  fugiant  qui  oderunt  eum  a  facie  ejus  Vers.  2. 
Pereantpeccatores  a  facie  Dei ;  justi  epulentur, 
exBulteot  in  conspectu  Dei,  delectentur  in  Isetitia. 
Ad  Com,  Ego vos  elegi  de  mundo  ut  eatis, etfructum 
tfferatis,  et  fructus  vester  maneat. 

^  Natalis  Sancii  Basilidis  martyris. 


petiit.  Vers.  2.  Magna  est  gloria  ejus  in  salutari. 
AdComm.  Posuisti,  Domine,incapiteejuscoronam 
de  lapide  pretioso. 

Eodem  die  natalis  sanctorum  Cyrini^Naboris  et 

NazarH. 

Antiph.  Intrentinconspectu  tao,Domme,gemitU8 
compeditorum ;  redde  Ticinis  nostris  septuplum  in 
sinueorum;  vindica,  Domine,sanguiu6m  sanctorum 
tuorum, quieffususest.  Psa ^  Deus  Tenerunt  gentes 
in  hsBreditatem  tuam ;  polloerunt  templum  sanctum 
tuum,  posuerunt  Jerusaleminpomorum  custodiam 
Resp.  Vindica,  Domine,  sanguinem  sanctorum  tuo- 
rum,  qui  effusus  est.  Vers.  Posueruntmortaliaser- 
vorum  tuorum,escas  Tolatilibuscceli.carnessancto* 
0  rumtuorumbestiisterrae. A/^/.«  Exsultabuntsancti 
in  gloria,  Ifletabuntur  in  cubilibussuis.  Offert.  Exsul- 
tabunt  sancti  ingloria,lflBtabunturincubilibussui8, 
Exsultationes  Dei  in  faucibus  eorum.  Vers.  Cantate 
Dominocanticum  novum,iausejusiQ  ecclesiasancto* 
rum,]flBtetur  Israel  in  eo  qui  fecit  eum,et  filiflB  Sion 
exsultent  in  ege  suo.ild  Com.Posuerunt  mortalia  ser* 
Torum  tuorum,Domine,escas  volatilibus  cceli.carnes 
sanctorum  tuorum  bestiis  terrflB ;  secundum  magni« 
tudinem  brachii  tui  posside  fllios  mortepunitorum 
Natalis  sanctorum  Marci  et  Marcelliani. 

Antiph.  Salus  autem  justoruma  Domino,  et  pro- 
tector  eorum  est  in  tempore  tribuIationis.Psal.  Noli 
flemulari  in  malignantibus,nequezelaTerisfacient08 
iniquitatem.  Resp*  Justorum  animae  in  manu  Dei 
sunt,  et  non  tanget  illos  tormentum  malitiflB.  Vers. 
Visi  sunt  oculis  insipientium  mori,  illi  autem  sunt 
inpace.  ^  AtleL  Sancti  tui,  Domine.  Offert.  Anima 
nostra  sicut  passer  erepta  est  de  laqueo  Tenantium 
laqueus  contritus  est,  et  nos  liberati  sumus  Vers.i. 
nisi  quia  Dominus.  Vers.  2.  Torrentem  pertransiit 
aoima  nostra.ileif  C^mim.AmendicoTobis.quoduni 
ex  minimis  meis  fecistis,  mihi  fecisti8.Venite,bene- 
dicti  Patris  mei,  possidete  g  prteparatum  Tobis  re- 
gnam  ab  initio  sflBcuIi.  Item  alia  :Ego  tos  elegi  de 
muodo,  ut  eatis,  et  fructum  efieratis,  et  fructus 
Tester  maneat  Psal.  ut  supra. 

Natalis  sanctorum  Gervasii  et  ProtasH, 
ilna>A.LoqueturDominuspacemti  in  populosuo, 
et  super^anctos  suos,  et  ineos  qui  conTertuntur  ad 
ipsum.   Psal.  Benedixisti,   Domine,   terram  tuam, 


Aiilt>A.GIoria  et  honore  coronasti  eum^Domine,  ^  avertisti  captivitatem  Jacob.  Resp.  Qloriosus  Deus 


et  constituisti  enm  super  opera  manuum  tuarum, 
Psal.  Domine,  in  vlrtute  tua  Isetabitur  Rex^et  super 
salutare  tuum  exsultabit  vehementer.  Off.  700  ^Q 

•  Ante  festnm  hoc  in  Theoder.  assignalur  :  Ka* 
lenaisJunii^  Dedicaiio  eccL  sancU  Nicomedts.  In  se- 
candoTheod.  legitur  :  SaL  sancti  Nicomedis. 

b  In  Comp.  sequiiur,  Vers.  i .  Beati  quorum  Vers.  i. 
Pro  hae  orabit. 

c  In  Theod.,  ad  Gomm.,  jmti  autem. 

^  Abest  a  Ms.  Gomp.  officium  sancli  Basilidis  seor- 
nm  ;  sed  ilhus  mentio  6t  in  feslo  sequenti,ubi  Legi — 
tur :  Natale  .^anctorum  Basilidis.  Cyrm.,  etc.  Ita  quo- 
qae  bat>ent  Theoder. 

e  laCompend. :  AlleL  Justi  tfpi4(en<tir,detotohuju8 


in  sanctis  suis,  mirabilis  ia  Majestate  faciens  pro- 
digia.  Vers.  Dextera  tua,  Domine,  gloriticata  estin 
virtute,  dextera  manus  tua  confregit  inimicos  <  AIL 

diei  orficionotatPamelius  illud  abesseaCod.  Blandin. 

f  In  Compend.  :  AIL  Vindica,  Domine,  sang. . .  qui 
effususest  sup.  ier.  Theod. :  AIL  Servi  tui.  Fortassse 
legendum$atic<t,ut  in  Vulgatis. 

K  Gomp. :  Possidete  paratum  vobis  regn.  ab  origine 
mundi. 

^  Compend.,  in  plebem  suam, 

^  InGompend.  AlLExsultabuntsanctiinglor.Jastab^ 
incub.  suis.  InTheod.  lAlleL  Gaudetejusti,ul  habent 
Pamel.  et  Edit.  Vatic. Gussaavill.:  Gaudete  inDomino. 


m 


8ANGTI  GREGORU  HAGNl 


«96 


Gaudete,  justi,  in  DomiQo.  Off.  Laetamioi  iD  Domino  A 
et  exsiiltate,  justi,  et  gloriamini,  omnes  recti  corde. 
a  Vers.  Pro  hac  orabit  ad  te  701  omnis  sanctus  ia 
temporeopportuno.i4flf  Comm.  Posueruotmortaiia. 
In  vigilia  sancH  Joannis  Baptistx. 

Antiph.  Ne  timeas,  Zacharia,  exaudita  estOratio 
tua,  et  Elisabethuxortuapariet  tibi  filium,  et  voca- 
bis  nomenejusJoannem ;  eteritmagnuscoramOo- 
mino,  et  Spiritu  sancto  replebttur  adhuc  ex  utero 
matris  suae,  et  multi  in  nativitate  ejus  gaudebunt. 
Psalm.  Domine,  in  virtute  tualsetabitur  Rex,  etsu- 
per  Salutare  tuum  exsultabit  vehemen ter.  Resp.  Fuit 
homo  missus  a  Deo^  cui  nomen  erat  Joannes,  hic 
venit.  Vers.  Ut  testimonium  perhiheret  de  lumine, 
et  pararet  Domino  plebem  perfectam.  Off.  Gloria  et 
honore.  Vers.  DomineDominus  noster.  ^  Ad  Com.  g 
Magna  est  gloria  ejus.  Psal.  ut  supra. 
In  prima  Missa  de  nocte. 

Antiph.  Justus  utpalma  florebit,  sicut  cedrusLi- 
bani  muitiplicabitur.  Plautatus  in  Domo  Domini,iQ 
atriis  domusDei  nostri.  Psalm.  Bonum  est  confiteri 
Domino,  et  psallere  nomini  tuo,  Aitissime.  Resp. 
Justus  ut  palmaflorebit,  sicut  cedrus  Libani  multi- 
plicabiturin  domoDomini.  Vers.  Bonum  est  Off.  In 
virtute  tua,  Domine.  Ad  Comm.  Posuisti.  Domine. 
Psal*  XX. 

vni  Kal.  Julii.  In  natali  unde  supra. 

Antiph.M^  ventre  matris  meaB  vocavit  meDominus 
nomine  meo,  posuit  os  meum  ut  gladium  acutum ; 
subtegumento  manus  suae  protexit  me,  qui  posuit 
me  quasi sagittam  electam. P5a/m.  Bonum  est  con- 
fiteri  Domino. A(/  Resp.  Justus  ut palma./2e«p.  Prius- 
quam  teformarem  in  utero.novi  te ;  V^rs.etantequam 
exires  de  ventre,  sanctificavi  te.  Vers.  Misit  Domi- 
nus  manum  suam,  ettetigit  osmeum,  etdixit  mihi 
AlleL  Beatus  vir  qui  timet  Dominum,  in  mandatis 
ejus  cupit  nimis  0/7*-  Justus  utpalma  florebit.  Vers. 

1.  BoQum  est.  Vers.  2.  Ad  annuntiandum  mane. 
Vers.  3  Plantati  in  domo  Domini.  c  Iteoi  Off.  In- 
gressus  est  Zacharias  sacerdos  in  domo  Domini  ad 
horam  incensi.  Dixit  ad  eum  angelus  :  Ne  timeas, 
quia  exaudita  est  Oratio  tua,  et  Elisabeth  uxor  tua 
pariet  tibi  filium,  et  vocabis  nomen  ejus  Joannem, 
quia  in  nativitate  ejus  multi  gaudebunt,  alleluia. 
Yers.  Elisabeth  venit  tempus  pariendi,  et  poperit  fi- 
lium,  quia  magnificavit  Dominus  misericordiam 
8uam,cum  veuisseut  ad circumcideudum  puerum,et  ^ 
vocabaat  eum,nomine  patris  sui,  respondente  matre 
ejus:  Nequaquam.  Innuebantpatriejus  quem  vellet 
vocari  eum,  scripsit  dicens  :  Joaones  aomea  ejus 
crit ;  et  rairati  sunt  omnes,quia  apertum  est  os  ejus 
etlinguaejus^etIoquebatur,benedicens  Deum,  quia 
in  nativitate  ej  us  multi  gaudebunt.  AdCom.  Tu  puer, 

■  Hic  Versus  omittitur  in  Gompend. 

l>  Post  huQC  Versum  in  Comp.    asjignatur    :  Vers. 

2.  Quid  est  homOy  quod  memor  es. 

c  OiTertorium  hoc  et  Versus  seq.  Elisabeth  non  le- 
guntur  in  Comp . 

d  In  Mss.  nostris  :  AHel.  Gaudete,  justi^  in  Don\.^ 
reetos  decet  coll. 


propheta  Altissimi  vocaberis ;  pneibis  enimantefa- 

ciem  Domini  parare  vias  ejus.  Vers.  Ad  daadam 

scientiam. 

/n  natali  sanctorum  Joannis  et  Pauli  martyrum. 

Antiph.  Multae  tribulationes  Justorum,  et  de  his 
omnibus  liberavit  eosDominus  ;  Dominus  custodit 
omnia  ossa  eorum,  unum  ex  his  non  conteretur. 
Psalm.  Benedicam  Domioo  in  Oii^ni  tempore,702 
semper  laus  ejus  in  ore  meo.  Resp.  Ecce  quam  bo- 
numetquamjucundum  habitare  fratres  in  ooam; 
sicut  unguentum  in  capite,quod  descenditin  barbam, 
barbam  Aaron.  Vers.  Mandavit  DominusBenedictio- 
nem  et  vitam  usque  in  ssBcuium.  ^  All.  quale  volut' 
ris  Off.  Gloriabunturin  te  omnes  qui  diliguntno- 
men  tuum,  quouiam  tu,  Domine,  benedicisjustis. 
Domine,ut  scutobonoB  voluntatis  tue  coronasti  eos. 
V^*5.  4.  Verba  meaauribuspercipe,  Domine,  intd- 
lige  clamorem  meum;  intende  vociOratiooismec» 
Rex  meus  et  Deus  meus.  Wers.  2.  Quoniam  ad  te 
orabo,  Domine,  quoniam  ad  te  clamado,  Domioe, 
mane,  et exaudies  vocemmeam.  Ad.Com.  Etsico- 
ram  hominibus  tormenta  passi  sunt,  Deus  teQta?it 
eos ;  tanquam  aurum  in  fornace  probaviteo8,et8icut 
holocausta  accepit  eos.  Psai.  ui  supra. 

Vigilia  sanrti  Petri. 

Antiph.  Dicit  Dominus  Petro  :  Cum  esses  juoior 
cingebaste,etambulabas  ubi  voIebas;cum  autem 
senueris,  extendesmanustuas,  etaliius  te  oioget,et 
ducet  quo  tu  non  vis.  Hocautem  dixit,  sigoifieaas 
qua  morte  olarificaturus  esset  Deum.  Psal.  CaAi 
enarrantgloriam  Dei.  Resp.  In  omnem  terram  exiit 
sonus  eorum,  etia  fines  orbis  terrae  verba  eorum- 
Vers.  Goeli  enarrant  gloriam  Dei,  et  opera  manuum 
ejus  aoQUQtiat  firmamentum.  Off.  Mihi  autem  oiaiif 
honorificatisuntamicitui,  Deus,  nimis  confortatas 
estprincipatuscorum.  Vers.  i.  Domine,  probastime 
et  cognovisti  me,  tu  cognovisti  sessionem  meam  et 
resurrectionem  meam. «  Vers.  %  Intellexisti  cogita- 
tiones  measalpnge,  semitam  meam  el  directioaem 
meam  investigasti.  Vers.  Gcce  tu,  Domine,  cogoo* 
visti  omnianovissimaet  antiqua^  tu  formasti  me,et 
posuisli  super  me  manum  tuam .  Ad.  Com.  Tu  es  Pe- 
trus,el  super  banc  petram  «dificabo  Ecclesiam  meam 
ui  Kat,  Julii  Natatis  sancti  Petn. 

Antiph.  ^unc  scio  vere  quia  misitDominusaoge- 
Iumsuum,eteripuit  mede  manuHerodis,etdeomQi 
exspectatione  plebis  Judaeorum.  Psatm.  Domioe, 
probasti  me.  Resp.  Constitues  eos  principes  super 
omnemterram,  memores  eruntnoministui,Domiae 
Vei^s.  Propatribus  tuisnatisuntUbi  filii,  propterea 
populi  confitebuntur  tibi.  f  Atl.  Tues  Petrus,et5U- 
per  hanc  petram  sedificabo  Rcclesiammeam. //em 
Att.  Nimis  honorati  suntamicitui,  Deus,  nimis  coo- 

•  Compend  :  Vers.  2.  Ecce,Domine,tueognov.f^' 
Vers.  2.  Inteiiexisti  cogitat.  meas  de  longe  ;  sem,  w^ 
investigasti. 

f  In  Compead.  :  AIL  Beatus  es,  Simon  Barjona, 
quia  caro.  et  sang.  non  revei,  tioi ;  sed  Pat.  m.  guieit 
incoet.  Theod.  coaveoiunl  cuni  vuigatis. 


t97 


UBER  ANTIPHONARIUS. 


098 


fortatus  est  principatus  eorum.  Off,  Constitues  eos  A 
principessuper  ouaoem  terram,  oiemores  erunt  no- 
minis  tui  in  omniprogcnie  etgeneratione.  Vers,  1. 
Eructavit  cor  meum  verbum  t>onum,(lico  egoopera 
meaRegi.  Ker5«2.  Lingua  mea  calamus  scrihsBve- 
lociter  scribentis,  speciosus  forma  pr»  filiis  homi- 
Dum,  dififusa  estgratia  in  labiis  tuis.  Ker5.3.  Prop- 
terea  benedixit  teDeusin8Btemum,accingeregladio 
tuocirca  femur,  Potentissime.  A^i  Com,  Simon  Joan- 
nis,  diligis  me  plus  bi>?Domine,tu  omnianosti,tu 
scis  quia  amo  te.  Pasce  oves  meas.  PsaL  ut  supra, 

Pridie  KaL  JuL  Nalalis  sancti  Pauli. 
Antiph,  Scio  cui  credidi,  etcertus  sum  quiapolens 
est  depositum  meum  servare  inillum  diem.  703 
PsaL  Domine,  probasti.  Resp.  Qui  operatus  est  Petro 
in  apostolatam,  operatus  est  et  mibi  inter  gentes,  et  ^ 
oogQoverunt  gratiam  Dei,  qufie  data  est  mibi.  Vers. 
Gratia  Dei  in  me  vacua  non  fuit,  sed  gratia  ejus 
semper  in  me  manet.  •  AIL  Gaudete,  justi,  in  Do- 
mino,  rcctos  decet  collaudatio.  Off.  Mibi  autem  ni- 
mis.  ^  Ad  Comm.  Amendicovobis,quodvo8qui  re- 
Hquistis  omnia,  et  secuti  estis  me,  centuplum  acci- 
{uetis.etvitamaBternam  possidebitis.  PsaLut  suftra, 
Natalis  sanctorum  Processi  et  Martiniani, 

AnHph.  Judicantsancti  gentes,etdominantur  po- 
pnlis,  regnabit  Dominns  Deusiliorumin  perpetuum. 
PsaL  Exsultate,  justi,  in  Domino.  Resp.  Exsulta- 
buDtsancti  in  gloria.  Vers.  Cantate  Domino.  ^AIL 
Mirabilis  Domious  noster  iosanctis  suis  Off.  Gioria- 
bunturinteomnes.  Feri.  Verbamea.  AdCom.  Amma, 
Dostrasioutpasser  erepta  est  de  laqueo  venantium. 
Psai.  Nisi  quia  Dominas.  q 

Pridie  Nonas  JuL  Octava  beatorum  apostolorum 

Petri  et  Pauli. 

Antiph.  Sapieotiam  sanctorumnarrentpopuli,et 
laudeseorum  nuntietEcclesia ;  nomina  autem  eorum 
Tivent  in  saBculum  saddi.^PsaL  Ex^ultate,  justi» 
in  Domino.  Resp.  Justorum  animse.  Vers.  Visi  sunt 
oculis.  AU.  Sancti  tui,  Domine,  benedicent  te,  glo- 
riam  regoi  tuidicent.  Off.  Essultabuntsanctiinglo- 
ria.  •  Ad  Com.  Justorum  anim.e  in  manu  Dei  sunt. 
PsaL  ut  supra. 

^Sanctorum  seplem  Fratrum. 

Antiph,  Laudate,  pueri,  Domioum,  laudate  nomeu 
Domini,  qui  babitare  facit  sterilem  in  domo,  matrem 
filiorum  kelantem.  sPal.  SitnomenDomioibenedic- 

•  Compend.  AIL  Cceli  enarrant.  Tbeod.   babent  ut  D 
Excusi. 

^  In  Compend  tres  assignantur  Versus  :  i.  Domine, 
frob.  ;2.  Intellexisti;S.Ecce  lu,  Domine.  Deofticio  hu- 
jus  diei  observat  Pameiius  illud  nominatim  citari  ex 
Graduali  et  Sacram.  divi  Gregorii  libris  ;  a  Micro- 
logo,  c.  42. 

eCompend.  :  AIL  ExsuUabuntsancti.Theod.  :AIL 
Sancti  tm,  Domine. 

^  Compend.  :  PsaL  Cceli  enarrant. 

Huic  OfTertorio  succedit  in  Compend  Versus  : 
Cantate  Dom.  canticum  novum,  law^ejus  ineccL  sanct. 
Lcel.  Isr.  in  eo  qui  feciteumet  fiUi  Sion  exsuU.  in 
rege  suo.  exsuUatione.  Annotat  Pametius  Micrologum 
Dieminisse  hujus  Octavae,  cap.  44. 

'  Natale  sanctorum  vu  martyrum  in  Paipel.  Edjt, 


tum,  exhocnunc  etnsqne  in  saeculum.  Aesjt).  Anima 
nostra.  Ve7*s.  Laqueus  contritus  est.  AIL  i  Laudate, 
pueri,  Dominum.OjT^.Animanostra.  Vers,^m  quia 
Dominus.  Ad  Com.  Quicunque  fecerit  voluntatem 
Patris  mei  qui  in  ccel  s  est,  ipse  meus  frater,  soror 
et  mater  est,  dicit  Dominus.  Psat.  ut  supva, 
h  Natalis  sancli  Benedicti. 

/4nf/pA.JustusutpaIma.Psa/.Bonumestconfiteri. 
Aesp.Iaveni  David  servum  meum,  oieo  sanctomeo 
unxi  eum,  manusenim  meaauxiliabitur  ei,  etbra- 
cbium  meumconfortabit  eum.  Vers.  Nibil  proticiet 
inimicus  in  eo,  et  filius  iniquitatis  non  nocebitei. 
A//.Disposui  testamentum  eIectismeis,juraviDavid 
servo  meo.  Off.  InveaiDavid.  AdComm,  Beatus  ser- 
vus  quemcum  venerit  Dominus,  inveneritiUum  vi- 
gilantemameu  dico  vobi^,  super  omnia  bona  sua 
constituet  eum. 

TQ^SanctsB  Praxedis. 

A  ntiph .  Loquebar  de  testimoniis  tuis  in  conspectu 
regum,etnon  confundebar  ;  etmeditabar  in  man- 
datis  tuis,  qusB  dilexi  nimis. P«a/.  Beati  immaculati 
in  via.  Resp.  Dilexisti  justitiam,  et  odisti  miquita- 
tem..  Vers.  Propterea  unxit  teDeus,  Deustuusoleo 
justiti^e.  AIL  >  Specie  tua  et  pulcbritudine  tua  in« 
tende,  prospere  procede,  et  regna.  Offert.  Diffusa  est 
gratia  k  Ad  Comm.  Simile  est  regnum  coelorum  bo- 
mini  negotiatori,qu8erenti  bonas  margaritas ;  in venta 
una  pretiosamargarita,  deditomnia  sua,  et  compa- 
ravit  eam.  Psalm.  utsupra. 

Natalis  sanctiApoltinaris . 

Antiph  1  Sacerdotes  Dei,  benedicite  Domino, 
sancti  etbumiles  corde,  laudate  Deum.  Psa/m  n^Me- 
mento,Domiue,David,etomnis  mansuetudinis  ejus 
AesjD.InveniDavid  servum  meum.Vei^s.  Nibil  profi- 
ciet  inimicus  in  eo.  ^  Atlet.  Memento,  Domine,  Da- 
vid.  ^Off.  Veritasmeaet  misericordia.  Ad  Comm. 
Semel  juraviinsanctomeo,semenejus  in  fiBternum 
manebit ;  et  sedesejus  sicut  solin  conspectu  meo, 
et  sicut  iuna  perfecta  in  ffiternum,  et  testis  in  coelo 
fidelis.  PsaL  Misericordias  Domini. 
p  Natatis  sancti  Feticis. 

iin/tp^.Sacerdotesejasinduaoturjustitia,etSaucti 
ejusexsultatione  exsultabunt.  P«a/m.Memento,  Do- 
mine,  David.  Resp.  Ecce  sacerdos  magnus,  qui  ia 
diebus  suis  placuit  Deo.  Vers.  Non  est  inveotus  si- 
milis  illi  qui  conservaretlegemexcelsi.  O/f.Veritas 

praecedit  Octavam  sanctorum  apostol. 

8  IIoc  Allel.  abest.  a  Mss.  Cfompend. 

k  Neque  hoc  officium  habet   Codex  Blandiniensis. 

Pamel.  Abest  quoaue  a  Mss.  Compend. 

i  Desideratur  hoc  Allel  in  Comp. 

k  Ibid..  post  OfTertor.,  legitur :  Vers.  i.  Eructavit. 
Ver*.  2.  Suecie  lua. 

1  Hoc  omcium  ex  Graduali  divi  Gregorii  libro  citat 
Microiogus,  c«  43.  Pambl. 

^  In  Lompend.  ;  Psal.  Benedicite  omniaopera, 

o  Hoe  Alleluia  non  est  in  Cotiipend. 

«Poslhoc  OlTerl.  in  laudato  Ms.  sunl  Vers.  1. 
Posui  adjut.  Vers.  2.  Misericordia. 

P  Etiam  hoc  officium  ibidem  citat  Miorologus,  c. 
43,  Pamel.  Abest  tamen  nataieboc  a  Mss.  Compend. 


_  j 


m 


SANCn  GEGORH  MAGNI 


700 


mea  etmisericordiameacumio8o,etinnomiae  meo  A 
exaltabilur  cornu  ejus.  Ad  Comm.  Beatus  &ervus. 
Psal,  ut  supra, 

•  Eodem  die  nafalis  sanctorum  Simplicii^  Faustini 

et  Beatricis. 

Antiph.  Sapieatiam  sanctorum  narrent  populi. 
Psalm.  Cxsultatejustitin  Domino.  Aespon^.  Clama- 
verunt  jusii,  etDominusexaudivit  eos,  et  de  omni- 
bustribulationibuseorum  liberavit  eos.  Kers.  Juxta 
est  Dominus  his  .qui  trJbulato  sunt  corde^  et  humi* 
les  spiritu  salvabuntur.  Allel.  Sancti  tui,  Domine. 
Off.  Gloriabuntur  in  te  omnes.  Ad  Com.  Ego  vos 
elegi. 

Natalii  sanctorum  Abdon  et  Sennes. 
An^tpA.lntrent  inconspectu  tuo,  Domine,  gemitus 
compeJilorum.Psa/m.Deus,  venerunt  gentes. i?csp.  g 
Gloriosus  Deus  in  sanctis  suis.  Vers.  Dextepa  tua, 
Domine,  Allel.  Sancti  tui,  Domine.  Off.  705  ^'''^* 
bllis  Deus  in  sanctis  suis.  b  Ad  Cum.  '  Posuerunt 
morlaliasanctorum.  Psal,^  Deus  venerunt. 
•  Sancd  Petri  ad  Vincula. 

Antiph.  Salus  populi.  Psa/m.  Altendite,  populus 
meus,  legem  meam.  Resp.  Salzum  fac  popuhim. 
Vers.  Ad  te,  Domine,  clamavi.  All  Tu  es  Petrus, 
etsuperhanc  petram  sedificabo  Ecclesiam  meam, 
Off.  Populumhumilem  saivum  facies,  et  oculossu- 
perborum  humiliabis.  Ad  Com.  Domine,  si  tues. 
Natalis  sancti  Stephani  papoB. 

Antiph.  Justus  ut  palma.  Psal.  Bonumest  confi- 
teri  Domino.  Resp.  Justus  non  conturbabitur,  quia 
Dominus  firmat  manum  ejus.  Vers.  Tola  diemise-  ^ 
retur  et  commodat,  et  semen  ejus  in  Benedictione 
erit.  Atl.  Disposui  testamentum  electis  meis,  juravi 
David  servo  meo.  O/f.  Inveni  Davidservum  meum. 
Ad  Com.  Domine,  quinque  talenta  tradidisti  mihi> 
ecce  alia  quinquesuperlucratus  sum  ;  euge,  serve 
fidehs,  quiainpauca  fuisti  fidelis,  supra  mnltate 
constituam,  intra  ingaudium  Dominitui. 

Alia. 

Antiph.  Sacerdotes  ejus  induam  Salutari.  Psal. 
Memeuto,  Domine,  David.  Resp.  Os  justimeditabi- 
tQr  sapientiam,  et  hngua  ejus  loquetur  judicium. 
Vers.  Lex  Dei  ejusin  corde  ipsius,  et  non  supplan- 
tabuntur  gressus  ejus.  Off.  Inveni  David.  Vet*s.  \. 
Potens  es,  Domine.  Ve7's.2.  Veritas  meaet  miseri- 
cordia  mea.  XdComm.  Domine^  quinque  taienta  tra- 
didisti  mihi.  Psal.  ut  supra.  D 

Natalts  sancti  Xysti  papse. 

Antiphon.  Sacerdotes  Dei,  benedicite  Domino. 
Psalm.    Memento,  Domine,  David.  t>  Aesp.  Sacer- 

•  Hoc  quoque  (officium)  non  habet  Codex  Blaudin. 
Pa^el.  Exst&t  festum  hoc  seu  natale  in  Cod.  Com- 
pend.,  sed  aliud  est  ofticium.  scilicet ;  Antiph.  Sa- 
eerdotfis  ejus  ind.  salut.  Psal  Memento,  Domine  Da- 
vid  Resp.  Ecce  sacerd. magn  Vers.  Non  est  inv.  Ailel. 
Exsuliabunt.Offert.Lcetamini.Comm.Justof  um  anima. 

^  In  Compend.  secjuuntur  duo   versus    :  Exsurgat 
Deus,  et  pereant. 
«  Ibid.  :  Comm.  Beati  mundo  corde. 
d  Ibid.  :  Psalm.  Beati  immacntaii. 

•  Hocfestum  cum   seq.   omittitur  in  Cod.  Com« 


dotes  ejus  induam  Salutari,  et  sonctiejus  exsulta- 
tioneexsultabunt.  Vers.  IUuc  producam  cornu  Da- 
vid,  paravi  lucernam  Christo  meo.  Alt.  Inveni  Da- 
vid.  Olf.  Inveni  David.  Ad  Com.  FideUs  servus,  et 
prudeos,  quem  constituit  Dominus  superfamiliam 
suam,  ut  det  illiintempore  tritici  mensuram.  Psat. 
ut  supra. 

Eodem  die  natal.  sanctorum  Felicissimi  et  Agapili. 
Antiph.  Salusautem  justorum  aDomino^etprote- 
ctor  eorum  est  in  tempore  tribulationis,  Ps.  Noli 
flBmulariin  malignantibus.  «/{esp.  Juslorumanime 
in  maou  Dei  sunt.  Vers.  Visi  sunt  oculis  iosipien- 
tium  mori.  All.  CantateDominocanticumnovuoi, 
lausejus  inecclesiasanctorum.  0;7<^^GIoriabuntur 
in  te  omnes  qui  diUgunt  nomen  tuum»  quoniam,tu 
Domine,  benedices  justo  :  Domine,  utscuto  boo» 
voluntatistuaB  coronasti  nos.  Vers, 4.  Verbameaau- 
ribus.  Vers.  2.  Quoniam  ad  te  orabo,  Domine.  Ad 
Com.  Ego  elegi  vos  de  mundo.  PsaL  ut  supra, 

Nataiis  sancti  Cyriaci. 
Antiph.  Timete  Dominum,  omnes  saneti  ejus, 
706  quoniam  nihil  deest  timentibuseum ;  divitet 
eguerunt,  et  esurieront,  inquirentes  autem  Domi- 
num  k  non  deficientomni  bono.  Psal.  Benedicam  Do- 
mino  in  cmni  tempore,  semper  laus  ejus  in  ore 
meo.  Resp,  Timete  Dominom,  omnes  saocti  ejus, 
quooiam  nihii  deest  timentibus  eum.  Vers.  loqoi- 
rentes  autem  Doroinum,  non  deficient  omni  bono. 
^AU.  Exsultabunt  sancti  ingloria,  Istabuoturin 
cubiUims  suis.  Ofl^.  Laetamioi  io  Domino,  etexsul- 
tate.  Vers.  i.  Beati  quorum  remisss^  Vers.  2.  Pro 
hac  orabit  ad  te  omnis  saoctus.  AeiCom.  Signaeos 
qui  in  me  credunt,  haec  sequentur  :  Doemonia  eji- 
cient,  super  «gros  manus  impooeoty  etbeoehabe- 
bunt. 

Vigilia  sancti  Laurentii. 
Antiph.  Dispersit,  dedit  pauperibus,  jusUtia  ejus 
manet  io  saeculum  saecuU,  cornu  ejus  exalUibituriD 
gloria.  Psal.  Beatus  vir  qui  timet  Dominum  in 
mandatis  ejus  cupit  nimis.  Resp.  Dispersit,  dedit 
pauperibus  justitia  ejus  manet  in  paeculum  saeculi. 
Vers.  PolenR  in  terra  erit  semen  ejus,  generaUore* 
ctorum  benedicetur.  0/f.  Oratio  meamundaest,  et 
ideo  peto  ut  detur  locus  voci  meae  in  coelo,  quia  ibi 
est  judex  meus,  et  conscius  meus  ^  in  excelso  ; 
ascendat  ad  Dominum  deprecatio  mea.  Vers.  Pro- 
bavit  me  Dominussicutaumm.  vias  ajuscustodivi, 
et  a  praPcepUsejus  non  discessi.  t  Item  aliud.Off' 
Gloria  et  honore.  Arf  Com.Qui  vult  venire  post  me, 

pend.  utrumque  habent  Theoderic. 

f  In  Compend. :  Os  justi  medit.  sap.  Vers.  Lex 
Dei  e]us.  Off.  Weritas. 

« in  Com. :  Resp.  Exsullabunt.  Vers.  Cantate  Dm' 
All.  Sancti  tui.  Domine.  Idem  Alleluia  assignanl 
Theod.  qui  in  cseleris  conveniunt  cum  Vulgatis. 

t»  Compe  d.,  non  deficientur  omni  bono. 

« Ibid.  :  AU.  GaudeU,  justi,  in  Domino.  Cum  Theo- 
dericensibus  conveniuut  Editi. 

k  Compend.,  in  oetemum. 

1  Ai>e8t  a  Mss. 


^^» 


7M 


UBER  ANTIPHONAIiniS. 


lOi 


abneget  semetipsum^ettollat  crucemsuam,  etse-  A 
qaatur  me.  PsaL  ui  supra, 

In  natali  sancti  Laurentn. 

•  Anliph.  Confessio  et  pulchritudo  io  conspectu 
ejus,  sanctitas  et  maj^nificentia  in  sancUfioatione 
ejus.  PsaL  Cantate  Domino.  Resp.  Probasti,  Do- 
mine,  cor  meum,  et  visitasti  nocte.  Vers,  Igne  me 
mminasti,  et  non  estinventa  in  me  iniquitas.  Al- 
tel.  Beatus  vir.  O/jf.  Confessioet  pulcbrituJo.  Vers. 
i.  Cantate  Domino  canticum  tioVum  ;  cantate  t)o- 
mino,  omnis  terra.  Vers.  2.  Cantate  Domino,  et 
benedicite  bomini  ejus,  annuntiate  de  die  in  diem 
Salutareejus.  Ad  Comm.  Qui  mibi  ministrat  me 
sequatur  ;  ubi  ego  sum,  illic  et  minister  meus 
erit.  PsaL  tU  supra. 

Natalis  sancti  TiburtU. 
Antiph.  Justus  ut  palma  florebit,  b  siout  cedrus 
qu»  est  in  Ubano  multipicabitur.  PsaL  Bonum 
estconfiteri  Domino,  et  psallere  nomini  tuo  Altis- 
slme.Resp.  Osjasti  meditabitur  sapientiam.  Vers. 
Lex  Dei  ejus  in  corde.  <:  AIL  Gioria  et  bonore  coro- 
nasti  eum,  Domioe.  0/7**  In  ^irtutetualaetabiturju- 
stus.  Ad  Comm.  Posuisti,  Domine,  in  capite  ejus. 
Psal.  Domine,  in  virtute  tua. 

Natalis  sancti  Hyppolyti  et  sociorum. 

Antiph.  Justiepulentur,  etexsultentinconspectu 
Dei,  et  deiectentur  in  lastitia.  PsaL  Czsurgat  Deus, 
707  ^^  dissipenturinimiciejus ;  etfugiantquiode- 
ruat  eum  a  facie  ejus.  ^  Resp.  Justorum  animae. 


f  Assumptio  sanctx  Marim 
kntiph.  Vultum  tuumdepreoabunttir  omnes  divi- 
tespiebis;adducenturregivirginesposteam,  proxi- 
mse  ejus  adduceiitur  tibi  in  Iwtitia  et  exsultatione. 
PsaL  Eructavit  cor  meum  verbum  bonum.  Resp. 
Propter  veritatem  et  maosuetudinem,  et  justitiam, 
et  deducet  te  mirabiliter  dextera  tua.  \ers.  Audi, 
filia,et  vide,  et  inclina  aurem  tuam,  quia  concupi- 
vitRex  speciemtuam.  AlL  Specie  tua  et  pulchritu* 
dine  tua  intende,  prospere  procede,  et  rcgna.  Gf- 
fert,  Ofiferentur  Regi  virginespost  eam,  proximm 
ejusofferentur  tibi.  Ad  Com.  Dilexisti  justitiam,et 
odistiiniquitatem  ;  propterea  unzit  te  Deus,  Deus 
meus,  PsaL  ut  supra  K 

^  Octava  sancti  Laurentii. 

B  Antiph.  Probasti,  Domine,  cormeum,  et  visitasti 
nocte  ;  ignemeexaminasti,et  nonestinventain  me 
iniquitas.  PsaL  Exaudi,  Domine,  justitiam  meam, 
intende  deprecalionem  meam.  ^  Resp.  Posuisti, 
Domine,  super  caputejus  coronam  de  lapide  pre- 
tioso.  Vers.  Desiderium  animsB  ejustribuisti  ei,  et 
voiuntatelabiorum  ejusnon  fraudasti  eum.  AIL  Gio- 
ria  etbonoreooronastieum,  Domine.  0)f,  In  vir- 
tute  tua,  Domine,  Istabitur  justus,  et  super  Salu- 
tare  tuum  exsultabit  vehemenler.  Desiderium  ani- 
mae  ejus  tribuisti  ei.  AdCom.  Quivult  venire  post 
me.Psal.  utsupra. 

Natalis  sancti  Agapiti. 
Aniiph.  Leetabjtur  justus  in  Domino,  et  sperabit 
in  eo,    et  laudabuntur  omnes    recti  corde.  Psal. 


Ver$.  Visi  suntocuiisinsipientiummori.  A]X.  Sancti  C  g^^^;,.^  ^^^^    Orationem  meam,  cum  deprecor,  a 


tui,  Domine-  Off.  Anima  nostra  sicut  passer.  Ad 
Com.  Dicoautem  vobisamicis  meis,  ne  terreamini 
ab  his  qui  vos  persequuntur.  Item  alia :  Amen  dico 
vobis,  quoduni  ex  minimis  meis  feoistis,  mihifeci* 
stis.  PsaL  ut  supra. 

0  Natalis  sancti  Eusebii. 

Antiph.  Os  justi  meditabitur  sapientiam  et  lin- 
gaaejus  loqueturjudicium;  lex  Dei  ejus  in  corde 
ip9\us,PsaL  Noli  ttmulari  inmaiignaotibus.  Resp. 
Os  justi  meditabitur.  Vers.  Lex  Dei  ejus.  t  All. 
Jastus  non  conturbabitur.  Off.  Desiderium  animse. 
Vers.  {.  Vitam  petiit.  Vers.  2.  Lfletificabis  eum. 
Yert,  3  Inveniatur  manus  tua.  kd  Com.  Beatus  ser- 
▼us.  PsaL  ut  supra. 

*  Praemittitur  in  Compend.  et  in  2  Theoderic,  m 
prima  Missa.  In  Compend.  vero  haec  Missa  est  :  An- 
iiph.  Probasticor...  et  non  est  inv.  in  me  iniq.  Psalm. 
Bxaiidi,  Dom.  justitiam  m.  Resp,  Justiis  ut  palma  fl. 
Vers.  Ad  annuntiandum.  Offeri.  In  virlute  iua.  Vers. 
VitampeliU.  Comm.  Magnaest  gloria  ejus.  Altera  Missa 
in  die  est  ConfessiOf  etc. 

^  Compeod.  :  Sicut  cedrus  Lihani. 

«  Ita  Tbeod.,  ad  Compend.  :  All.  Disposui. 

<*  Compend.  :  Resp.  dlamaverunijusit.  Vers.Juxta 
es.  AUel.  Gawiete^justi,  in  Dommo.  InTheod.  fit  tan- 
tum  officium  sancti  Hippolyli  martyr.  Aniipg,  Justus 
ntpalma.  Psal.  Exsurqai  Deus,  Resp.  Juslornm  ani- 
fiur,  etc.,utin  Excusis. 

•  Compend.  :  Depositio  sancii  Eusebii  conf,  la 
Theod.  '.Jlatai.  sancii  Eusebii  sacerdotis, 


timore  inimlci  eripe  animam  meam.  ^Resp.  Justus 
non conturbabitur.  Vers.  Totadie  miseretur  etcom- 
modat.  ^  AIL  Beatus  vir  qui  timet  Dominum.  0/ft 
In  virtute  tua  Ifletabitur.  Ad  Com.  Beatus  servus 
Psal.  ut  supra. 

70S  Nafalissanctorum  Timothei  et  Symphoriani. 
Antiph.  Salus  autera  justorum.  Psal.  Noiisemulari 
in  mallgnantibus.  Resp.  Pretiosa  in  conspectu  Do- 
mini  mors  sanctorum  ejus  Vers.  Credidi,  propter 
quod  locutus  sum,  ego  autem  humiliatus  sum  nimis 
A//.Sancti  tui,  Domine.  Off.  Mirabilis  Deus  in  san- 
ctis  suis,  Deus  Israel  ipse  dabit  virtutem  et  fortitu- 
dinem  plebi  su8e,benedictu6Deus,alleluia.j4dCom. 
Ego  vos  elegi  de  mundo. 

t  Abest  hoc  Aliel.  a  Compend.,  est  in  Tbeod. 

gSicut  infra  notandum  est  lib.  Sacram.  i,  antiqui- 
tus  videtur  hoc  festum  divo  Gregorio  olim  Dormiiio^ 
nis  appellatum.  Pamel.  Dicitur  Assumpiio,  in  Cod. 
Compend.  etaliis. 

^  Post  hoc  offic.  in  Compend.  aliud  sequitur  sc. 
Ani.  Gaudeamus  PsaL  Eructavii.  Besp.  Propier  vent, 
Yers.  AuAifii.  AlleL  Adduceniur.  OfferL  Diffusa  est. 
Comp.  Beata  es,  Virgo. 

*  In  Compend.  hic  et  alibi  semper  legitur  Ociabas, 
non  Octavu. 

^  Compend. :  Resp.  Jusius  ut  palma.  Versus.  Ad 
annuni.  All.  Jiisiusnon  conturh. 

*  Compend.  :  Re^p.  Posuisti  Vers.  Desiderium. 

"»  Hoc  Allel.  iibpst  aComp.  InTheod,  idem  QflBcium 
assigDatur  ac  in  Excusis. 


703 


SANCTI  GREGORII  MAGNI 


m 


■  Nafalis  sanctiGenesii. 


A  sti,  in  Domino.  «  Resp.  Gloriosus  Deus  in  sanctii 
suis.  Vers.  Dextera  tua,  DonQine.  AU,  Gaodete,  ju« 
sti,  in  Domino,  rectos  decet  collaudatio.  0)f.  IjbU- 
minijiisti,  inDomino.  Ad  Com.  Quoddico  vobis  in 
tenebris,  diciteiulumine,  dicit  Dominus  ;  et  quod 
in  aure  auditis,  praedicate  super  tecta. 

^halalissancias  Mariae. 
AnUph,  Vultum  tnum,  Domine.  PsaL  Eructavit 
cor  meum.  Resp,  Dilexisti  justitiam.  Vers,  Propter 
veritatem.  Allel.  Adducentur  regi virginesposteam, 
proximaB  ejus  ofiferentur  tibi  in  Isetitia.  Off.  Ofife- 
rentur  regi.  Ad  Com.  Dlfifusa  est  gratia. 

Natalis  sancti  Adrianu 
Antiph,  Laetabitur  justus  in  Domino.  FsaL  Ei- 
audi,  Deus,  Oiationem.  Resp.  Domine,  praeveDisti. 


Aniiph.  Gloria  et  bonore  corouasti  eum,  Domine, 
et  constituisti  eum  super  opera  maniium  tuarum. 
PsaL  Domine  Dominus  noster.  Resp,  Domine,  prse- 
venisti  eum.  Vers,  Vitam  petiit.  AIL  Juslus  non 
conturbabitur,  qnia  Dominusfirmat  manum  ejus. 
0/f.  Desiderium  animse  ejustribuistiei,Domine,  et 
Yoluntate  labioramejusnon  fraudasti  eum  ;  posui- 
8ti  incapite  ejus  coronam  de  lapide  pretioso.  Ad 
Com.  Qui  vult  venire. 

Natalis  sancti  Augustini. 

Anliph.  Dicit  Dominus  .•  Sermones  mel,  quoddedi 
in  os  tuum,  non  deficient  de  ore  tuo.  Adest  enim 
nomen,  et  munera  tua  accepta  erunt  super  altare 
meum.  PsaL  Domine,  exaudi.  Resp,  Juravit  Domi- 
nus.  Vers.  Dixit  Dominus  Domino.  meo.  ALL  Me-  g  Vm.  Vitam  petiit  a  te.  All. «  Beatus  vir.  Off.  Glo- 


men(o^    Domine,  D^vid,  et  omnis    mansuetudinis 
cjus.  Off.  luveni  David.  AdCom,  Fidelis  servus. 
Natalis  sancti  Hermetis, 

Antiph,  Justusnonconturbabitur,  quia  Domtnus 
firmat  manum  ejus  ;  tota  die  miseretur  et  commo- 
dat,  et  semen  eius  in  Benedictione  erit.  Psal.  Noli 
flemulari  in  malignantibus.  ^  Resp.  Justusutpalma 
florebit.  Fers.Adannunntiandum  mane  misericor- 
diam.  AIL  Beatus  vir  quisufifert  tentationem.  Off, 
Invirtutetua,  Domine.  ildCom.Multitudo  languen- 
tium,et  qui  vexabantur  a  spiritibus  imroundis,ve- 
niebant  ad  eum,  quia  virtus  de  iilo  exibat,  et  sana- 
bat  omnes.  PsaL  ut  supra. 

« Decotlatio  sancti  JoannisBaptistm, 

Antiph,  In  virtutetua,  Domine,  Iffitabiturjustus. 
Psalm.  Vitam  petiit.    Resp.  Domine,  prae^enisti.  ^ 
Vers,  Vitam  petiit.  AIL  Beatus  vir.  Off,  Juslus  ut 
palma.  Ad  Com.  Magna  est  gloria  ejus. 
Natalis  sanctsB  Sabinae, 

Antiph,  Gognovi,  Domine,  quia  flequitas  judicia 
tua,  et  in  veritatetuahumiliastime;  confige  timore 
tuo  oarnes  meas,  a  mandatis  tuis  non  me  repellas. 
PsaL  Beati  immaculati  in  via.  **  Resp.  Specie  tua, 
Fers.  Propter  veritatemet  mansuetuJinem.i1//. 
Dififusa  est  gratia.  Off,  Filiae  regum  in  honore  tuo  ; 
astitit  reginaadextristuisin  vestitudeaurato,  709 
circumtiata  varietate.Aflf  Comm. Principes  persecuti 
8unt  megratis  etaverbistuis  formidavitcormeum  ; 
la&tabor  ego  super  eloquia  tua,sicutquiinvenitspo- 
lia  multa  ;  concupivit  auima  mea  testimonia  tua, 


ria  et  honore  coronasti  eum.  Ad  Comm,  Posuisti. 
Domine. 

••  Natalis  sancH  Gorgonii. 

Antiph.  Gloriaethonorecoronastieum,  etcoasti- 
tnisti  eum  super  opera  manuum  tuarum.  Psatm 
Domine  Dominus  noster.  Resp.  Posuisti,  Domine. 
Vers.  Desideriumanimae.  A//.Gloria  ethonore.  Ojf. 
Posuisti,  Domine,  in  capite  t]\x^  coronamdeiapide 
pretioso, vitam  petiita te,  et  tribuisti ei  Vers. Deside- 
rium  animse  ejustribuistrei,  et  voluntate  labiorum 
ejusnonfraudastieum.  Vers,  Magnaestgloriaejus 
in  salutari  tuo,  gloriametmagnumdecorem  impo- 
nessuper  eum.  Ad  Com,  Posuisti.  Domine. 

Natalis  sanctorum  Proti  et  Ryacinthi. 
i4i2/t;9A.  Judicant  sanctigente9,et  dominabuntor 
populis ;  regnabit  Dominus  eorum  in  perpetuum. 
Psat.  Exsultate,  justi,  in  Domine.  Resp,  *  Vindica, 
Domine,  sanguinem  sanctorum  tuorum,  qui  efifusus 
est.  Vers.  Posuerunl  mortaliaservorum  tuorumei- 
cas  voIatilibusc(Bii,carnessanctorum  tuorum  bes- 
tiis  terr8e.A//,Gaudete,  justi,  inDomino,rectos,de- 
cet  collaudatio.  Off.  Gloriabuntur  in  te  omnes  qui 
diliguntnomen  tuum,  quoniamtu,  Domine,  beDe- 
dices  justo:  Domine,  ut  scuto  bonae  voluntatis  tus 
coronasti  nos.  Ad  Com.  Anima  nostra  sicut  passer 
ereptaestde  iaqueo  venantium.Ve/  Quivuit  veoire 
post  me. 

^Exaltatio  lanctaB  crucis. 

Antiph.  Nosautem  gloriarioportetincruce  7 10 


Domine,  et  dilexit  ea  vehementer.  Psal.  ut  supra,  D  Domininostri  Jesu  Christi,  inquoest  salus,  vita  et 

Natalis  sanctorum  Felicis  et  Adaucii.  resurrectio  nostra,  per  quem  salvati  et  iiberati  su- 

ilnitpA.Sapientiamsanctorum.Psa/.Exsultateju-      mus.  Psal.  Dominusregnavit,  decorem. -ftwp.  Chri- 


*  Hoc  ofiiciumet  sequensnon  tiabent  Cod.  Bland. 
etCompend. 

b  In  Com.  :  Resp.  Justusnon  ronturbabiiur,  Vers, 
Tota  die.  Allei  Inveni.  Comm.  Posuisti. 

c  Observat  Pamel.  hoc  offic.  desiderari  in  Cod. 
Blandin.  Idem  de  Compend   dicendum. 

*  In  Compend.  ;  liesp  Dilexisti  justit.  Vers.  Pro- 
pterea.  Allel.  Adducentur.  Tbeod.  favent  Kxcusis. 

•Compend.  :  Hesp,  Ex.mUabunt.  Vers,  Cantaie 
Dom.  Tneod.  non  discrepant  ab  Excusis  ;  ubi  dissen- 
tient,  annotabimus. 

f  Noa  invenitur  in  Compend.  Exstat  in  Tbeod. 


K  lo  Compend. :  AIL  Justus  utpalma  ;  mivB.:  Of- 
feri.  Desiderium. 

I»  Hoc  oflQcium  desideratur  in  Cod.  Blandin.  Pamkl. 
Exstat  inComp.  ubi,  pro  Versu  Desiderium  ;e8t  Vers. 
Vitam  petiii,  AlJel.  eslJusius  non  conturbabilur.  Ad 
Cnmm.  Magnaesi. 

»  Iri  Compend.  :  Resp.  Justorum  animas.  Vers. 
Vuisunt.  AlleL  Justiepulentur.OfferL  Gloriaethon. 
Ad  Comm,  Qui  vult  venire,  .    . 

k  In  Iheod.  natal  sanctorum  Cornelii  et  Cypnam 
praecedit  festumExalt.  sanctae  crucis,  liceteodemdie 
concurrant. 


m 


UBER  ANTIPBONARIDS. 


706 


slus  facfas  esf.  Vers,  Propter  quod  el  Deus.  »  AIL 
Dicite  io  gentibus,quia  Domious  regaavit  a  ligno. 
Off.  Dextera  Domiai.Ac/  Cofni/i.Nosautem  gloriari 
oportet. 

Natalis  sanetorum  Comeln  et  Cypriani, 

Antipk.  Sacerdotes,  Dei.  Psat.  Memeoto,  b  Domi- 
ne,  David.  Besp.  Sacerdotes  ejus.  liluc  producam 
corou  David.  AiL  *  Disposui  testamentum  eleetis 
meis.  0/f.  Veritas  mea.Ad  Com.  Domine,  quinque 
talentatradidistimihi,eccealiaquinquesQperlucra- 
tus  sum  ;  euge,  serve  fldelis,  quia  in  pauca  fuisti 
fidelis,  supra  multa  te  constituam,  intra  in  gaudium 
Domini  tui.  PsaL  ut  supra. 

Natalis  sancti  Nicomedis, 

Antiph.  L»tabitur  justus  in  Domino.  Psalm.  ^ 
Beati  quorum  reiuissse  sunt  in'quitates.  Resp.  Po- 
suisli,  Domine,  Desiderium  animae  ejus.  «  AIL  Ju 
stus  non  conturbatitur.  Off.  Gloriaet  honore.  Ad 
Comm.  Qiii  vuit  venire  post  me.  Psal.  ut  supra. 
NataUs  sanclce  Euphefnice,  acsanctorum  Lticisee^ 

Geminiani. 

Antiph.  Vultumtuumdeprecabuntur.  Psalm.  Eru- 
ctavit  cor  meum.  Resp.  Diffusa  est  gratia.  Vers.  Pro- 
pter  veritatem  et  mansuetudinem.  AIL  Specie  tua. 
Off.  t  Offerentur  regi  virgines.  Ad  Com.  Simile  est 
regnum  ccBlorum.  <  Itematia:  In  salutari  tuo  ani- 
ma  mea.  Psalm,  Beati  immaculati  in  via. 

Vigilia  sancti  Matthxi. 

Antiph.  Ego  autem  sicut  oiiva  b  fructifera  io  do- 
mo  DoDuni,  ftperaviinmisericordia  Deimei,  etex- 
pectabo  nomen  tuum^  quoniam  bonum  estante  con- 
spectum  sanctorum  tuorum.  Psa/.  Quidgloriarisin 
malitia,  qui  potens  es  in  iniquitate  ?  Hesp,  Justus  ui 
palmaflorebit.  Vers.  ^  Bonum  est  confiteriDomino. 
Off.  Gloria  et  honore.  .\d  Com.  Posuisti,  Domine. 
Natalis  sancti  Matthcei. 

Antiph.  Os  justimeditftbitursapientiam,  etlingua 
ejus  loquetur  judicium,lexDei  ejus  incordeipsius. 
Psaim.  Noli  aBmulari  in  malignantibus,  nequ  e  zela- 
veris  facientes  iniquitatem.  Psalm.  Beatus  vir  qui 
timet  Dominum.  Vers.  Potens  in  terra  erit  semen 
ejus.ii/MnveniDavid.O/f.Posuisti^Doroine.  Vers.l. 
Desiderium  animaB  ejus.  Vers.  2.  Magna  est  gloria. 
Ad  Com.  Magna  est  gloria.  Ps,  xx. 
^  Natalis  sancti  Mauricii. 

Antiph.  Intret  in  conspectu  tuo,  Domine.  PsaL 
Deus,  venerunt  gentes.  Resp.  GloriosusDeus.  Vers. 
Dextera  tua  Domine.   AIL  Exsultabunt  sancti  in 

•  In  Compend.  :  AlleL  Dominus  regn.  decorem  ind' 
Offertor.  Deiis  enim  firmavit . 

b  Comp .  :  Psal   Bene^iiciie. 

c  Hoc  Allel.  non  est  in  Compend. 

d  lo  Compend.  :  Psal.  Exauai  Deus  n\. 

•  Abest  a  Compend. 

f  Ctimpend.  Ajferettturf  etc. 

p  Codex  Compend.  hfieo  non  babet. 

h  Compend.,  fruclificavi. 

i  Ibid.  :  Vers.  Ad  annuntiandum. 

K  Abest  a  Comp.  et  a  Blandin.,  ut  observat  Pamel. 

1   In  Compend.  desideratur  hoc  AUel. 

m  ibid.  :  Olfertor.  StetU  Ang.  juxta  aram  templi. 


A  gloria.  Off.  Lfletamini  in  Domino.  AdCom.  Posue* 
runt  mortalia. 

711  Natalis  sanctorum  Cosmxet  Damiani. 
Antiph.  Sapienliam  sanctorum  narrent  populi. 
Psalm.  Exsultate,  justi,  in  Domino.  Resp,  Ciamave- 
runt  justi^  etDominus  exaudiviteos.  Vers.  Juxtaest 
Dominus.  AIL  Sancti  tui,Domine.  Off.  Gloriabuntur. 
Ad  Comm.  Posuerunt  mortalia. 

Dedicatio  hasilicce  sancti  Michaelis» 
Antiph.  BenedicifeDominum^omoes  angeli  ejus, 
potentesvirtute,quifacitisverbum  ejus,  ad  audien- 
dam  vocem  sermonumejus.  Psa/m.  BenediCyanima 
mea,  Domino,  et  omnia  quae  intra  me  suntnomini 
sanctoejus.Aes/?.  BenedicUe  Domiuo,  omnes  angeli 
ejus,potentes  virtute,quifacitisverbum  ejus.  Vers. 
g  Benedic,  anima  mea,  Domino,  et  omnia  interiora 
meanomini  saocto  ejus.  All.  Laudate  dominum, 
omnes  angeli  ejus,  laudate  eum  omnes  virtutes 
ejus.  i  Atl.  Contitebor  tibi,  Domine.  Offert.  ™  In 
conspectu  angelorum  psailamtibi  Vers.i,  Confite- 
bor  tibi,  Domlne.  Fe;*5.  2.  Confiteantur  tibi,Domi- 
ne,  omnes  regesterraB.  Ad  Com,  Benedicite,  omnes 
angeli  Domini»Domino  »  hymnum  dicite,  et  super- 
exaitate  eum  in  seecula. 

Natalis  sanctiMarci. 
Aniiph,  Sacerdotes  Dei,benedicite  Domino.  PsaL 
Benedicite  omnia  opera  Domini  Domino.  Resp.  In- 
veni  David.  Vers,  Nihil  proficiet.  o  All,,  Meuiento 
David.  O/f.  Veritas  mea  Ad.  Com.  Beatus  servus. 
p  Vigilia  sanctorum  Dionysii  ei  sociorum  ejus. 
Aniiph.  Salus  autem  justorum  a  Domino,  et  pro- 
^  tectoreorum  est  intempore  tribulationis.  Psa/.  Noii 
flemulari  in  malignantibus.  Resp.  Vindica,  Domine. 
Vers.  Posuerunt  mortalia. 

Natalis  sancii  Dionysii, 
Antiph.  Intret  in  conspectu  tuo,  Domine.  Psal. 
Deus,  veoerunt  gentes.  Respons.  Gloriosus  Deus. 
Vers,  Dextera  tua,  Domine  AIL  <i  Gaudetejusti,in 
Domino.  O/f.  Mirabilis  Deus.  Ad  Comm,  Animano- 
stra. 

r  Natalis  savcti  Callixti. 
Anf/pA.  Sacerdoteisejus.  PsaL  Memento,  Domine. 
David.  hesp.  Sacerdotes  ejus.  Vers,  liluc  producam 
corauA//e^  Inveni  David  servum  meum.  Off.  In- 
veni  David  servum.  Ad  Com.   Beatus  servus. 
Vigilia  apostolorum  Simonis  et  Judce. 
D     Aniiph,  Intret  in  conspectu.Pja/.  Deus,  venerunt 
gentes.  Resp.  Vindica,  Dominesanguinem  servorum 

habens  ihuributum  aureum  in  manu  sua,  et  data  sunt 
ei  incensa  muUa,  ei  ascendit  fumus  arom.  in  eonspe- 
clu  Dei,  Allel.  Vers.i.  In  conspectu  angei.  psaiiam 
tibi,  Domine^  ei  wiorabo  a<i  tempium  sancium  tuum, 
et  cotifii,  nomini  iuo,  Domine,  etascendii,  etc. 

D  Comnend.  :  Bene  nuniiaie  ei  super.  Additur  in 
fine  ;  PsaL  Benediciie.  omnia, 

0  in  Compend. :  Aliel,  Disposui^ut  supra, 

p  Duo  bsec  officia  Galiicana  sutit ;  quare  recte 
omissa  in  Cod.   Blandin.  Pambl. 

<l  In  Compend.  :  Aliei,  exsuiiabuni  sancti. 

r  Abest  hoc  a  Cod.  Compend. 


707 


SANCTI  CBItiORn  ItAGNI 


TOS 


tuorum.V(pr«.Posuerunt  mortaliaRervornintuoPum.  A  PsaL  Deu8,YeDeruiitgeiite8.f?ei;t).V1ndica,DomiQft, 


712  Offet^t.  Exsultabunt  saacti.  AdComm.  justo- 
rumanimae. 

Ad  Missam. 

Antipk.  Mihi  autemnimis  honoratisuntamici  tui^ 
Deus,nimisconfortatusest  principatuseorum.  Pial. 
Domine,  probasti  me»  et  cognovisti  me,  tu  cogno* 
visti  sessionem  meam  etresurrectionem  meam.  A^ip. 
Nimis  honorati  suntamicitui,  Deus,  nimis  confor- 
tatus  eslprincipatuseorum.  Vers.  Dinumeraboeos, 
et  superarenammultiplicabuntur.  *  A//.Sanctitui, 
Domine.  Off.  In  omnem  terram  exivit  sonus  eorum» 
et  in  fioes  orbis  terrae  verba  eorum.  Vers.  GcbU 
enarrantgloriamDei,etoperamanuumejusannun- 
tiat  firmamentum.ild.  Comm,  Vos  qui  secuti  estis 
me,  sedebitis  super  sedes,  judicantes  duodecim  tri-  g 
bus  Israel.  Psat,  ut  supra, 

Kal.Novemb.  Natalis  sancti  Casarii. 

Antipk  Confessio  et  pulchritudo  in  conspectu  ejus 
Psat.  Gantate  Domino.  jResp.  Justus  non  conturba- 
bitur,  quia  Domiaus  firmat  maauni  ejus.  Vers.  Quo- 
tidie  miseretur  et  commodat,  et  semen  ejus  in  Be- 
nedictione  erit.  ^  Offei^t.Xa  virtute  tua,  Domiue.  Ad 
Comm.  Qui  vuit  venire  postme.  Psal,  utsupra. 
c   Vigitia  omnium  sanctorum. 

Antipk.  d  Judicant  sanctigenteK.  PsaL  Ezsultate, 
j^usti,  in  Domino.  Fers.  Gloriosus  Deus.  Vers.  Dex- 
tera  lua,  Domine.  Ofjert.  ExsultabuntsaDctiinglo- 
ria  Ad  Com.  Dico  autem  vobis  amicis  meis,  neter- 
reamini  ab  his  qui  vos  persequuntur* 

In  die  ad  Missam* 

Antipk.  Gaudeamus  omnes  i  .  Domino»  diem  fe- 
stum  celebrantes  sub  honore  sanctorumomnium;f'e 
quorum  solemnitate  gaudent  angeli,  et  coliaudant 
fihumDei.  Psat,  •  ExsultatejustiinDomino,  rectos 
decet  coUaudatio.  Aesp.  Timete  Dominum,  omnes 
sancti  ejus  quoniam  nihil  deest  timentibus  eum. 
Vers.  Inquirentes  autem  Dominum,  non  deficient 
omni  bono.  Alt, '  justi  epulentur,  et  ezsultent  in 
conspectu  Dei,  etdelectenturinlaetitia.  g  Off.  Deus 
in  sanctissuis.  Ad  Com.  Gaudete,  justi  in  Domino. 
Y  Idus  Nov.  Natatis  quatuor  Coronatorum. 

An^tpA.Intret  inconspectuiuo,  Domine,  gemitus. 


sanguinera  servorum  tuorum.  Vers.PosueruDtmoN 
talia.  All.  Sanoti  tui,  Domin«.  0^er(.  Anima noslra 
sicut.  Ad  Com.  Posuerunt  mortalia. 
Natalis  sancti  Tkeodori. 
Antipk.  Id  virtute  tua,  Domine,  Psalm.  Vitam 
petiit/^esp.Domino,  pnevenisti.  Vers.\iiAm  petiit 
AtleL  ^  Beatus  vir.  O^er^GIoria  ethonore.A(/ Com. 
Posuisti,  Domine. 

713  Natalis  saneti  Mennx. 
Antipk^  Os  justimeditabitur.  PsaL  Noli  a  mulari 
in  malignantibus.  i  Respons.  Gloria  et  honore. 
Ver5.  Etconstituistieum.  AtL  Jostus  noD  conturl)a- 
bitur.  Oflf.  Desiderium  animttejus.AdCom.MagQa 
est  gloriaejus. 

^  Eodem  die  Natatis  sancti  Martini. 
Antipk.  Sacerdotes  tui.  Psat.  Memento,  DomiDe, 
David.  Re$p.  Inveni  David.  Ver5.  NihilProficiet.A^/. 
Disposui  testamentum.  Off.  Inveni  David  servam 
meum.  Ad  Com.  Domine,quinquetaIenta  tradidisti 
mihi. 

Natalis  sanctx  CeciUm. 
Antipk.  Loquebardetestimoniisiuis  inconspectu 
regum,  etnon  confundebar ;  et  meditabar io  manda- 
tis  tuis,  quffi  dilezi  nimis.  PsaL  Beati  immaculatiin 
via  Resp.  Audi,  filia,  et  vide.  Vers.  Specie  tua. 
t  O/f.Offerentur  regi  virgines.  A(f  Com.  ConfuDdantur 
superbi,  quia  injuste  miquitatem  fecerunt  in  me  ; 
ego  autem  iomandatistuisezceroeboriDtuis  justi- 
ficationibus,  utnonconfundar. /temoita:  Peoitju- 
dicium  et  justitiam  ;  Domine,  non  calumDieDtar 
mihi  superbi;  ad  omnia  mandata  tua  dirigebar, 
omnem  viam  iniquitatis  odio  habui. 
Natatis  saneti  Ctementis. 
m  Antipk.  Dicit  Dominus  :  Si  quis  testimonium 
meum  servaverit.  P^a^  Miserioordias  Domioi  in 
oternum  cantabo.  Resp.  Juravit  Domiaus.  yer%, 
Dizit  Dominus  Domiuo  meo.  AtL  ^  Disposui.  Off, 
Yeritas  mea  et  misericordia  mea  Ad.  Com.  Beatos 
servus.  Iiem  alia :  Domine,  quinque  taleota.  Psd, 
fd  supra. 

Natalis  sancti  Ckrysogoni. 
Antipk.  Laatabitur  justus.  Psalm.  Ezaudi.  Dens, 


«  Ibid. :  AlleL  Nimis  honorati  sunt. 

b  Iii  eodem  Ms.  abte  Offert.  assignatur:  Atlel.in' 
veni  David.  Et  post  otlert.  duo  versus  sequuatur, 
Vitam  petiit  et  Maana  est. 

c  Hsec  quoque  omcia  duo  sequentia  tanquam  re- 
centiora  Gregorio,  praetermittuntur  in  Biauaio.  Cod. 
Pambl. 

d  lo  Compend.  :  Ant.  Sapientiamsnnctorum,  ut  su- 
pra.  Resp.  Timite  Domin.  Vers.  Inquirentes.  All.  Ju' 
sti  epulentur.  Ad  Com.  Justorum  animss. 

«  inCod.  Compend.  :  Psal.  Eructavit.  Resp.  Glo* 
riosus.  Vers.  Dextera  tua,  Domine. 

f  Abest  a  noslro  Cod.  ;  Compend. 

i  OITert  IjBtaminif  cum  Vers.  \  Beati  quorum,  et 
Vers.  2.  Proba  cor.  assigftatur  in    Compend. 

1»  In  Coinp.  :  Atl.  Sancti  lui.  Offertor.  Posuisti, 
Domine,  in  cap.,  etc.i  cum  Versibus  Desideriu.n  et 
Magna  est.  lu  Tbeod.  omnia  ut  iu  Yulgatis  annotan- 
tur,  proeter  Alleluia  Beatus  servus. 

'  In  Gompend. :  Resp.Inveni.  Vers.  Nikit  proficieL 


Allel.  Dispomi.  Offert.  Gloria  etkonore.  In  Thend. : 
Resp.  Inveni,  ut  m  Compend.,  cseteraut  in  vulgatis. 
^  Neque  boc  (Orfic  )  habetBiandin,  Cod.,  est  eoim 
D  Gallicaoum.  Puibl.  Hoc  natale  est  in  Compend.,  sed 
diversum  officium,  scil. :  Antipk.  Statuit.  Psd^Mi- 
sericordias.  Resp.  Os  justi  medit.  Altel.  Elegit  ie  D(h 
minus.  Offerl.  Veritas  mea.  Item  Offert.  Mariinus  igi^ 
iur  obttum  suum  tonge  antepra!scivit;dixitquefr(Uri' 
bus  dissotutionem  corporis  sui  imminere,  quiajudicabat 
se  jam  resolvi.  Vers^  1 .  0  quantus  luctus  omnium.  Hic 
desuiit  tres  lineae.  Com.  Fidelts  servus. 

*  In  Compend.  :  AlteL  Adducentur.  In  Theoa.  : 
Allet.  Specie  tua. 

"»  Compend.:  Ani.  Dicit  Dominus,  sermones  quos 
dedi  in  os  tuum,  non  defictent  de  ore  tuo ;  adest  enim 
nomen  tuum^  et  munera  tua  accepta  erunt  superaltarx 

•  Compend. :  AU.  Inveni  Dawirf  Conveniunt  Theod. 
com  Editis,  attamen  pro  Psal.  Misericordias  assigoaot 
Domine  exaudi. 


70$ 


UBER  ANt#AONARI08, 


710 


Orationem  meam^cuindeprecor.Aesp.  ^Beatusvir.  A 
Feis.  PoteDs  ia  terra.  All.  Justus  doq  conturbabi- 
tur.  O/f.  Gloria  et  hoDore.  Comm,  Posuisti,  Do- 
miDe. 

VigUia  saneti  Andre»  apostoU, 

Aniiph.  Dominus  secus  mare  GalileaB  vidit  duos 
Iralres,  Petrum  et  Aodream,  etvocavit  eos;  Veuite 
post  me,  faciam  vos  fieri  piscatores  hominum. 
Psalm,  Cceli  eDarrant.  Resp.  Nimis  hoDorati  suDt. 
Vers.  Dinamerabo  eos.  Off,  Gloria,  et  honore.  Ad. 
Com.  VeDite  post  me,  ^  faciam  vos  piscatores  fieri 
hominum.  Psal.  ut  supra. 

In  nataliejusdm. 
Antiph.  Mihiautemnimis.  Ver<.  Domioe,  probasti 


Item  alia. 

Antiph.  Benedixit  te  hodie.  Psalm.  Deusdeorum 
DomiDus  iooutas  est,  et  voeavit  terram.  Resp.  Im- 
mola  Deo  sacrificium  ktudis,  redde  Altissimo  vota 
tua.  V^s.CoogregateiiiisaDotos  ejus,  qni  ordinaut 
testamcDlum  ejus  super  sacrificia.Af/e/.  Diffusa  est 
gratia.  Si  in  Quadragesimaevenerit.  7racr.  Deside- 
rium  aoimffi  ejus.  0/f.  Beaedic,  auima  mea,  Do- 
mino,  et  omoia  quas  iatra  me  suDt,  nomiDi  sancto 
ejus.  Ad  Com»  Euotes  prsedicate  Evaugeiium  omni 
creatura)  :  Quicrediderit,etbapti2atus  fuerit^salvua 
erit :  qui  vero  dod  crediderit  coademaabitur. 
In  ordinaiione  plurimorum  episeoporum. 

AnttpA.  CoDgregateilli. Psa^m.  Deus  deorum  Do- 
miQuslocutus  est.  itesp.   Immola  Deo  sacrificium 


me.  Resp.  Coastitues eos  priacipes  super  omoem  m  l^udis.   Vers.  Coagregate  iili  saactos.  AlUl.S&ncH 


terram  ;  mfmoreseruDtnomiaistui,  Domiae.  7 14 
Vers.  Propatribastuis  aatisuDttibi  filii,  proplerea 
popuiiconfitebuDturtibi.  Allel.  Nimishoaoratisuat 
amiai  tui,  Deus,  aimis  coafortatus  est  priacipatus 
eorum.Oyf.  Mihiautemaimis.  AofCom. DicitAndreas 
Simoni  fratri  suo  :  iDveaimus  Messiam,  qui  dicitur 
Christus,  et  adduzit  eum  ad  Jesum,  Psa/.u^stt/^ra. 
*  In  ordinadone ponlificis. 
Antiph.  lavocavit  me.  Psal.  Qui  habitat  ia  adju- 
torio  Altissimi.  Resp.  laveai  David.  ^  Off.  Inveoi 
David  servum  meum.  Ad  Comm.  Fidelis  servus  et 
prudeDs,quem  cooslituit  Domiaus  super  familiam 
8uam. 

•  /n  ordinalione  episcopi. 


tui,  Domiae.  Off.  Beoededic  aalma.  Ad  Com.  Messis 
quidem  muita,  operarii  vero  pauci.  Rogate  ergo  Do- 
mio um  messisyUt  mittat  operarios ia  messem  suam s. 
715  ffebdomadaprima  post  octavamPentecostes. 
Antiph.  ^  Domiae,  ia  tua  misericordia  speravi, 
exsultavitcor  meum  iosaiutari  tuo ;  caatabo  Domiao 
qui  bona  tribuit  mihi.  Psatm.  Usquequo,  Domiae, 
obJivisceris  me  ia  fiaem  ?  Usquequo  avertis  faciem 
tuam  a  me  ?  Resp.  £go  dizi,  Domioe,  miserere  mei» 
saoa  aoimam  meam,  quoaiam  peccavi  tibi.  Vers. 
Qeaiusquiiateiligitsuperegeaum  et  panperem,  ia 
die  mala  liberaviteumDomiaus.^  Item  aliud Resp. 
Miserere  mei,  DomiDe,quoDiamiDfirmu8  snth  saaa 
me,Domiae.  Kers.Couturbata  suat  omaiaossa  mea> 


.     .  .^  «.    ...  r.  «    I  w.       j-  . .    r.     ^  etaaimameaturbataestvalde.  All.Domiausregaa- 

Anttph.E\egiUeDom^^^^^  Do-  C  ^j,  ^^^^,^^  ,ndutu8est  ;  indutus  est  Dominus  for- 

tiludinem»  et  praecinxit  se  virtute.  Offert.  Intende 
voci  orationismeflB.  Vers.i,  Verbameaauribus  per- 
cipe,  Domine.  Vers.^.  Dirige  in  conspectutuo  viam 
meam.  Ad  Com.  Narraboomnia  mirabiliatua,  laeta- 
bor  et  exsuitaboin  te ;  psailam  nomini  too,  AJtissi- 
me.  i^asL  ix. 

^  Hebdomada  secunda. 
Antiph.  Factus  est  Dominus  proptector  meus,  et 
eduxit  me  in  iatitudioe  :  saivum  me  fecit,  quoniam 


miaus  in  die  tribulationis,  protegat  te  nomen  Dei 
Jacob. /ie^.  Memor  sitDomiDusomnissacrificii  tui, 
6t  holocaustum  tuum  pingue  fiat.  Vers.  Mittat  tibi 
auzihum  de  sancto^  et  deSion  tueatur  ie.Att.  Ele- 
gitte  Dominus.Stm  Quadragesimaevenerit.  Tract. 
Desiderium  animsejustribuisti  ei,  et  voluntate  la- 
biorum  ejus  non  fraudasti  eum.  Off.  Memor  sit  Do- 
mimis.  Vers.  Ezaudiat  te  Dominus.  Ad  Com.  ' 
Ungiieatum  io  capite. 

Item  alia. 


Antiph.  Sicutfuit  cum  Moyse.  Psal.  Ezaudist  te 
Dominus.  Resp.  Mittat  tibi  Domiaus.  Vers.  Exau- 
dial  teDomiaus.  A//.  Disposui  testameatum  electis 
meis,  juravi  David  servo  meo.  0/f.  Veritas  mea 


voiuit  me.  Psal.Diiig&m  te,  Domiae,  fortitudomca, 
Domiausfirmameatum  meum,  et  refugium  meum, 
et  iiberator  meus.  Psaim.  Ad  Domioum  dum  tribu- 
larer,  ciamavi,  el  exaudivit  me.  Vers.  Domine,  li- 
bera  animammeam  alabiis  iniquis,  et  a  linguado- 


et  misericordia  mea  cum  ipso.  Ad  Com.  Lestabi-  ^  iosa.  Uem  ^  Resp.  Domine,  Dominus  noster,  quam 
mur.  admirabiie  estnomen  tuumin  universaterra  I  Vers. 


'Compend.  :  Resp.Jtistus  nonconturbabitur.  Vers. 
Tota  die.  Atlel.  Inueni  Dauid.  Offert.  Desiderium, 
Ccm.  Quivult  iftnire. 

^  CompeDd.  :  Faciamvos  piscatores  hominum» 

€  Compend.  :  In  vigilia  poniificis. 

^  Aliud  OfTertorium huic  juiigil  Cumpend.,  scilicet, 
Veritas  meti . 

<luComp.  :/n  nataUei>is.  Ant,  Elegit  te  Dom  sibi 
sacerd.  magn.  et  apenenn  tke<aurum  suum  optimum, 
et  abundare  te  faciet  omnibus  bonis....  Allet.  Mitiat 
iibi  Bominus  auxiiium , 

f  Qufp  hic  et  infra  notantur  in  VuJgatis  ex  primis 
TerlHs,  intagra  reperiuntur  iu  Ms;  Compend.  Afonet 


quoque  Pamelius  latius  omnia  haac  officia  videri  in 
Ordiue  Romano.  pag.  97  et  seq. ,  usqueadpag.  107. 

g  Post  Missas  istas  sequitur  in  Compead.  Missa  de 
Doptiis. 

b  Monet  Pamelius  Beroonem  meminisse  hujus  of- 
ficii  lib.  de  Mi^sis,  cap.  5,  et  Microlognm,  cap.  59. 
■  »  Hoc  Resp.  et  Vers.  seq.  desiderantup  in  Comp. 
Ibid.  :  Kiiet.  Deusjudex  fortis  et  vaiiens. 

^  Melius  fortasse  in  Mss.  legitup  hic  alibi  :  Do- 
mintca,  pro  iiebdomada.  !n  Theo«leric.  hic  leKitur.  ; 
I)omin.  3,  ac  deinceps,  4,  5,  elc.  Qu»  enim  in  aliis 
Ubris  dicitur  prima  est  secunda  Theoder. 

1  Resp.  hoc  et  Versus  sequens   omittuntur  ia  Mss, 


711 


SANCn  GRflGORtl  MACNI 


711 


Quoniam  elevata  est  niagnificentiatnasupercoelos.  A 
AUel.  *Deusjudex  justus,forti:4  etpatiens,  nunquid 
irascitur  per  singulosdies.  Q/f^r^  Domine,  conver- 
tere,  eteripe  animammeam,  salvumme  facpropter 
misericordiam  tuam.  Vers.  1.  Domine,  ne  in  ira  tua 
arguas  me.  nequeiafurore  tuocorripias  me.  Vers,  2. 
Misereremihi,  Domine,  quoniaminfirmussum;  sana 
me,  Domipe,  quoniam  conturbata  sunt  omnia  ossa 
mea.AdCom.CantahoDominoquil>onatribuitmihi, 
et  psallam  nomini  Domini  Altissimi.  PsalTn*%i\, 

Uebdomada  tei^tia. 

Antiph,  Respice  in  me,  miserere  mei,  Domine, 
quoniamunicuset  paupersumego  ;  vide  humilita- 
tem  meam,etlaborem  meum,etdimitteomniapec- 
catamea,  Deus  mews.Psalm»  Adte,  Domine,  ieyavi 
animammeam;  Deusmeus,  in  te  confido,  noneru-  3 
bescam.  Resp.  Jacta  cogitatum  tuumin  Domino,et 
ipseteeoutriet.  Vers.  Dumciamarem  adDominum» 
exaudivit  vocem  meam  ab  his  qui  appropinquant 
mihi.  Item  ^  /^esp.  Adjutor  In  opportunitatibus,  in 
tribulatione,sperentinte,  quinoveruot  te,quoniam 
non  derelinques  qusrentes  te^  Domine.  Vers.  Quo- 
niam  non  in  finem  oblivio  erit  pauperi^,  patientia 
pauperum  non  peribitinseternum;  exsurge,  Domi- 
ne,  non  prffivaleathomo.  Allel.  *  Diligamte,  Domi- 
ne,  virtusmea,  Dominus  firmamentummeum,  etre- 
fugium  meum,etliberator  meus.  Off.  Sperentin  te 
omnes  7 16  4"'  noverunt  nomen  tuum,  Domine, 
quoniamnon  derelinquis  quaerentes  te.  PsalliteDo- 
mino  qui  habitat  in  Sion,  quoniamnon  est  oblitus 
orationempauperum.  Vers.  l.Sedessuper  thronum 
qui  judicas  ^  justitiara  ;  increpasti  gentes^  etperiit  ^ 
impius  ;  nomen  eorumdelestiinaBternum^etinsae- 
culum  saBcuii :  periitmemoriaeorum  cum  sonitu, 
et  Dominus  in  seternum  permanet.  Vers.  2.  Gogno- 
scetur  Domin  us  j  udicia  faciens,  in  operibus  manuum 
suarum  comprehensus  est  peccator.  A^  Com,  Ego  da- 
mavi,  quoniamexaudistime,  Deus  ;  inclinaaurem 
tuam, et  exaudi  verba  mea. Psalm.  Exaudi, Domine, 
justitiam  meam. 

Hebdomada  guarta. 

An^?pA.  Dominus  illuminatio  meaet  salus^quem 
timebo  ?  Domi.ius  defensorvit»  meie,  a  quo  trepi- 
dabo  ?  quitribulantmeinimicimei,infirmati  sunt, 
et  ceciderunt.  Psal.  Ipse.  Si  consistant  adversum 
me  castra,  non  timebit  cor  meum.  Besp.  Propitius 
esto,  Domine,  peccatis  nostris,  ne  quando  dicant  D 
gentes:  Ubi  estDeuseorum?  Vers.  Adjuva  nos,  Deus 
salutaris  noster,  et  propter  hoiiorem  nominis  tui, 
Domine,  liJDera  nos.  Item  Resp.  Exsurge,  Domine, 
non prsvaleat homo J udicentur gentes  in  conspectu 
tuo.  Vers.  In  convertendo  inimicum  meum  retror- 
8um,infirmabunlur,  et  peribunta  facie  tua,  quoniam 
fecisti  judicium  meum  et  causam  meam.  0  Allel, 

*  In  Compend. :  Allel.  Diligam  te,  Dominef  virtus 
mea,  etc. 

fe  Hoc  Resp.  cum  Versu  seq.  abest.  a  Mss.  quod  de 
cseteris  officiis  est  inteiligendum,  nisi  aliler  uotetur. 

c  Compead.  :  Allel.  In  te.  Domtne,  speravi. 

4  Qom^end,,xquitaiem,  Sunt  aii»plurimflB  divers» 


Lauda,  animamea,Dominum  ;laudabo  Domtnumin 
vita  mea,  psaiiam  Deo  meo  quandiu  ero.  Off.  Iliu- 
mina  oculos  meos,neunquamobdormi<iminmorte 
ne  quandodicatioimicusmeus:  Praevalui  adversus 
eum.  Vers,  2.  Respice  et  exaudi  me,  Domine  Deus 
meus.A  6f  Com.  Dominusfirmamentum  meum,etre- 
fugium  meum.etliberator  m6Us,Deusmeus,  adiator 
meus.  Psal.  x. 

Hebdomada  quinta. 

Antiph.  Exaudi,  Domine,  vocem  meam  quada- 
mavi  ad  te,  adjutor  meus  esto,  nederelinquas  me, 
neque  despiciasme,  Deu88alutarismeas.Psa(.  Do- 
minus  illuminatiomeaetsalus  meaiquem  timeboT 
Resp.  Protector  noster  aspice,  Deus,  et  respice  super 
servostuos.  Vers.  Domine  Deus  yirtutum,  exaudi 
preces  servorum  tuorum.  Item  Resp.Xb  occuitismeis 
munda  me,  Domine,  etab  alienis  parce  servotuo. 
Vers.  Si  meinonfuerintdominati,tuncimmaculatus 
ero,  ete  :  undabor  a  delicto  maximo.  Att.  ^la  te, 
Domine,  speravi,  nun  confundar  in  eeternum.  O/f. 
Denedicam  Dominoqui  tribuitmihiintellectum;pro- 
videbam  Deum  in  conspectu  meo  semper,  quoniam  a 
dexlris  est  mihi,  ne  commovear.  Vers.  l.ConserTa 
me,  Domine,  dixi  Domino :  Deus  meus  es  tu,  quo- 
niam  bonorum  meorumnon  eges.  Vers.  2.  Notasfe- 
cisti  mihi  viasvitee.adimplebis  roe  laetitia  cum  vulta 
tuo,  delectationes  in  dextera  tua  usque  in  finem. 
Ad  Com.  Unam  petii  a  Domino,  hanc  requiram,  ut 
inhabitem  in  domo  Domini  omnibus  diebus  vits 
me£.  Psatm.  xxxn. 

717  Bebdomada  sexta. 

Antxph.  Duminus  fortitudo  plebis  sufle,  et  protee- 
tor  salutariumChristisui  est.  Salvum  fac  popalum 
tuum,  Domine,  et  benedic  hsreditati  tue,  et  rege 
eos  usque  in  sseculum.  Psat.  Ad  te,  Domiae,  ela- 
mabo ;  Deus  meus,  ne  sileas  a  me,  ne  quando  taceas 
a  me,  etassimilabordescendentibusinlacum.  iteip. 
Convertere,  Domine,  aliquantulum,  et  deprecare 
superservostuos.  Fers.  Domine,refugiumfactuses 
nobis  a  generatione  et  progenie.  Item  Resp.  Uaam 
petii  a  Domino^  hanc  requiraay,  ut  inhabitem  ia 
domo  Domini  omnibus  diebus  vitffi  me»,  Vers.  Dt 
videam  voluntatem  Domini,  et  prolegar  a  templo 
sanctoejus.  gA/M.  Omnesgentes,  plauditemaoibus, 

jubilate  Deo  in  voce  exsultationis.  O/fert.  Perfice 
gressus  meos  in  semitis  tuis,  ut  non  moyeantur 
vestigiamea  ;  inclinaaurem  tuam,  etexatidi  vert)a 
mea  ;  mirifica  misericordias  tuas,  qui  saivos  facis 
sperantes  in  te,  Domine.  Vers.  i.  Exaudi,  Domioe, 
jlistitiam  meam,intendedeprecationem  meam.  Vtrs. 
2'.  Custodime,  Domine,  utpupillam  ocuii.  sobum- 

• 

braaiarumtuarum  protegeme,a  facieimpiorumqm 
me  afHixerunt.  Vers.  3.  Ego  autem  cum  justitiaap* 
parebo  conspectui  tuo,  satiabor  cum  apparuerif 

lectiones   quas  omnes   observare  opers  pretium  noa 

est. 
•  In  Comp.  :  Allel.  Omnes  genies  plaudUe  man, 
f  ibid. :  Ailel.  Te  decel  Hymnus,  Deus  in  Sio». 
9  Compend.  :  AlieL  .ittendite,  poputus  nuus,  /^ 

meam» 


713 


LIBGR  ANTIPHONARIUS. 


7H 


gloria  tna.  Ad  (7om.Circuiho,etiininolaboiQtaber- A 
Daciilo  ejiishostlam  jubilationis,  caatabo,  et  psal- 
inum  dicam  Doraiao.  PsaL  xxvi. 

Bebdomada   sepiima. 

Ista  hehdomada  non  esi  inAnliphonano  Romano. 

An/t/>/t.aOmQesgeQtes,piauditeinaDibu8jubilate 
Dco  iu  voce  exsultationis.  Psalm,  ^  Quouiam  ex- 
celsus,  terribilis,Rex  magQus  superomaemterraou 
Resp.  VeQite,  filii,  audite  me,  timorem  DomiQi  do- 
cebo  vos.  Vers,  Acccditead  eum  et iUumiQamiDi,et 
facies  veslrse  qoq  coQfuQdeQtur.  Hem  Resp,  Beata 
geus,  cujus  estDomiuus  Deus  ejus,  populus  quem 
elegit  Domiaus  iu  hfiereditatem sibi.  AIL  cEripe  me 
de  iQimicis  meis,  etc.  O/f,  ^  Sicut  iQ  holocausto 
arietum  et  taurorum,  et  sicut  ia  millibus  aguorum 
pioguium,  sic  fiat  sacrificium  QostrumiQCOQspectu  n 
tuo  hodie,  ut  placeat  tibi,  quiaaonestcODfusiocoQ- 
fideufibus  iu  te,  DomiQe.  Kers. BtQuncsequimuria 
toto  corde,  et  timemus  te,  et  quffirimus  faciem 
tuam,  Domiue,  qoq  coQfuDdas  qos  ;  sed  fac  Qobis 
juxta  mansuetudiQem  tuam,et  secuudum  multitu- 
diuem  misericordiaetuee,  quiaQOQest  coQfusiocoQ- 
fidentibus  iu  te,  DomiQc.  Ad  Com.  lacliQa  aurem 
tuam,  accclera  utenias  me.  PsaL  xxx. 

Hebdomada  octava. 

^napA.Suscepimus,Deus,misericordiamtuamiQ 
medio  templi  tui  ;  secunJum  aomeQtuum,Deusita 
et  laus  tua  ia  fiaesterraB^jiistitia  pleua  est  dextera 
tua.  Psal,  MagQus  Domious  et  laudabilis  uimis  in 
civitate  Dei  Qostri,  iQmoQte  sanctoejus./{esp.  «  Li- 
berasti  qos,  Domiae,  ex  affiigeQtibusQOs,eteosqui 
nosoderuDtconfudisti.  F^s.Indeolaudabimur^  18 
tota  die,  et  Qomiai  tuo  coufitebimur  io  ssecula.  Resp. 
Esto  mihi  io  Deum  protectorem  et  iu  locum  refugii. 
ot  salvum  me  facias.  Vers.  Deus,  iu  te  speravi,  Do 
mine,  non  confuQdar  m  aeterQum  AIL  Te  decet 
hjmous,  Deus,  iu  Sion,  et  tibi  reddetur  votum  in 
Jerusalem.  Vers,  Replebimuriu  booisdomustufie  ; 
sanctum  est  teinplum  tuum,  mirabile  iu  equitate. 
Off.  Populum  humilem  salvum  facies,  Domine,  et 
oculos  superborum  hDmiliabis  quouiam  quisDeus 
praeterte,  Domiue  ?  Fers.i.Liberatormeusdegen- 
tibus  iracundis,  et  ab  iDsurgentibusiQ  me  exaitabis 
me,  a  viro  iQiquo  eripies  me.  Vers.  S.Glamormeus 
Ad  Com.  Gustate  et  videte^quouiamsuavis  estDo- 
minus.  Beatus  vir  qui  sperat  iu  eo.  Psalm.  Bene- 
dicam  Domino. 

Hebdomada  nona, 
Antiph.  Ecce  Deus  adjuvat  me,  et  Dominus  sus- 
ceptor  estaQimae  meeB.  Avertemala  iaimicis  meis, 
tn  veritate  tua  '  disperde  ilios  protector  meus,Do- 

aHaecDom.  notatur  in  Compend.,  Val.  Cl.  et  al. 
At  io  Tiie{»deric.  orQcium  hujus  Djmioicse  est  pro 
Dominica  octava,  et  officium  Domin.  8  est  pro  Do- 
naiD.  9.Sicque  consequeDler. 

b  In  Competid.  :  Psabn.  subjecit  pop.  nob. 

c  Ibid  Aliel  Exultate  Deo  attj.  noslro,  etc. 

^  Hujus  OlTertorii  concordiam  cuin  lectione  Domi- 
oicae  7  post  Oclavam  Penlec.  anootat.  Berno,  lib.  de 
Miss.  item  cum  orat.  Deus  cu|us  providentia.  Ibid., 
et  Microlog.,  cap.  61.  Pamel. 

Patrol,  LXXYIU, 


G 


mioe.  Psal.h&us,  in  nomine  tuo  salvum  me  fac,  et 
m  virtute  tua  j  udica  me  i  Resp.  Csto  mihl  in  Deum 
protectoremi  et  inlocum  refugii^ut  saivum  me  fa- 
cias.  Vet^s.  Deus,inte  speravi.//emi{esp.Speciosu8 
forma  prae  fllds  hominumdiffusaestgratiainlabiis 
tuis,  propterea  benedixit  te  Deusinffiternum.  F^rs. 
Eructavit  cor  meum  verbumboQum,dicoegoopera 
mea  regi.  Atl.  Attendite,  populus  meus,  legem 
meam  :  iQchaate  aurem  vestram  in  verba  orismei. 
O^.  Justitiae  Dominirect»l{etiticantescorda,et  dul- 
ciora  super  mei  et  favum  ;  aam  et  servus  tuus  cust 
ea.  Vers.  l.PraeceptumDomiDilucidum,  iiluminans 
oculos  ;  timor  Domini  sanctus,  permanens  in  ss- 
culum  saecuii ;  judicia  Domini  vera,  justiQcata  in 
semetipsa.  Vers.  2.  Et  eruntutcomplaceanteloqma 
oris  mei,  et  meditatio  cordis  mei  in  conspectu  tuo 
semper.  Ad  Com.  Primum  qunrite  regnum  Dei,  et 
omuia  adjicientur  vobis,  dicit  Dominus.  PsaL  ut 
supra. 

Bebdomada  decima* 
Antiph.  Dum  clamarem  ad  Domiuum  exaudivit 
vocemmeam  ab  hisqui  appropiQquaQtmihi,ethu- 
miUavit  eos,  qui  estaute  secula,  etmauet  in  »ter- 
num.  Jacta  cogitatum  tuum  in  Domiuo,  et  ipse  te 
eQutriet.  Psal»  Exaudi,  Deus,  Orationem  meam,  et 
ne  despexeris  deprecationem  meam  ;  iQleade  mihi 
et  exaudi  me.  Resp.  ^  Domioe,  DomiQus  nosler, 
quam  admirabiie  est  nomeD  tuuminuniversaterra. 
Veri.Quoniam  elevata  est  magnificentia  tua  super 
coelos.  Item  Resp.  BenedictusDominusDeusistrael, 
qui  facit  mirabiiia  magna  solus  asfficulo.  Vers.  Su- 
cipiant  moutes  pacem  populo  tuo,  et  colles  justi- 
tiam  M//.Exultate  Deo  adjutori  nostro  jubitate 
Deo  jacob,sumite  psalmum  jucundum  cum  cithara 
0/f .  Ad  te,  Domine,  levavi  auimam  meam,  Dens 
meus,  ia  te  oonfido  non  erubescam  :  neque  ir« 
rideaot  me  inimici  mei,  eteaim  universi  qui  te 
exspectaat  non  confundeatur.  Ad  Com. Acceptabis 
sacrihcium  justitice,  obiationeset  holocausta  super 
altare  tuum,  Domine.  Psal.  l. 

719  Bebdomada  undecima 
Antiph.  Deus  m  ioco  saacto  suo,  Deus  qui  iaha- 
bitare  facit  uQaaimes  ia  domo,  ipse  dabit  virtutem 
et  fortitudiuem  plebi  su».  Psatm.  Exsurgat  Deus, 
et  dissipeatur  ioimici  ejus,  et  fugiaat  qui  oderunt 
eum  a  facie  ejus.  j  Resp.  Custodi  me,  Domiae,  ut 
pupiliam  oculi.  Vers.  De  vultu  tuo  judicium  meum 
prodeat,  oculi  tui  videant  «quitates.  Item  Resp. 
Sciant  gentes,  quoaiamnomea  tibiDeus,  tu  solus 
Allissimus  super  omnem  terram.  Vers.Deus  meus, 
pone  illos  ut  rotam  et  sicut  stipulam  aote  faciem 

e  Compend  :  Resp.  Esto  mihi.  Vers,  Deus  in  te 
sper.  All.  Domine  Deus  salut.  m. 

t  Compend  Duperge  iitos. 

g  Gompeod  Resp.  Domine,  Dominus  noster.  Vers. 
Quoniam  elevala,  elc.  Theoder.  conscutiunt. 

^  Tiieoder.  et  Gompead  Resp.  Custodi  me,  Do- 
mine.  Vers.  De  vultutuo. 

»  In  Comp.  AileL  Venite  exsultemus,  Dom. 

j  la  Theod  et  Comp.  Resp.  In  Deo  speravit  cor 
meum,  et  adjut.  Vers,  ad  te,  Domine,  ctamabo. 

23 


715 


8ANCTI  GRBGORn  MAGNI 


716 


venti.  •AU.  Domine  Deus  salutis  meae,  in  die  cla-  A  Offert.  In  te  speravi,  Domine,  dixi    .   Tu  es  Deus 


mavi  et  nocte  coram  te.  Off.  Exaltabo  te,  Domine, 
quoniaro  suseepisti  me,  nec  delectasti  inimicos  meos 
super  me.  Domine,  clamavi  ad  te,  et  sanasti  me. 
yiprs.Domine.abstraxistiab  inferno  animam  meam 
salvasti  me  a  descendentibusin  lacum.  Ad  Com. 
HoDora  Dominum  de  tua  substantia,  etde  primitiis 
frugum  tuarum,ut  impleanturhorreatuasaturitatey 
et  vino  torcularia  redundabunt.  Ptal.ut  supra. 
Hebdomada  duodecima. 
Antiph.  Deus,  in  adjutorium  meum  intende ;  Do- 
mine,adadjuvandum  mefestina  ;  confundantur  et 
revereanturinimici  mei,  quiquserunt  animam  meam 
Psalm.  Avertaotur  retrorsum  et  erubescanl,  qui 
volunt  mihi  mala.  Resp.lnDeo  speravit  cor  meum, 


mens  ;  in  manibus  tuis  tempora  mea.  Vers.  1.  II- 
lustrafaciem  tuam  super  servum  tuum»  et  salvum 
fac  filium  ancillee  tnae.  Vers.  2.  Quam  magnamul- 
titudo  dulcedinis  tuffi,  Domine,  quam  abscondisti 
timentibus  te.  AdComm.  Panem  de  cvlo  dedisti 
Dobis,  Domine,  habeniem  omnedelectamenlum,et 
omnem  saporem  suavitatis.  Psalm.  utsupra. 
Eehdomada  decima  quarla 
Antipk.  Proteclornosler.  aspice,  DenSjCtrei-pice 
in  faciem  Christi  tui,  quia  meiior  est  dies  una  in 
atriis  tuis  super  milla.  Psal.  Quamdilectalaberoa- 
cula  tua,  Domine  virtutum  ?  concupiscit  el  deficit 
animameain  atria  Domini.  Resp.  «  Respice,  Do- 
mine,  in  testamentum  tuum,  et  animas  pauperum 


et  adjutus  sum  ;  el  refloruitcaro  mea,  et  exvolun-  g  tuorum  ne  obliviscaris  in  finem.  Vers.  Exurge,Do- 


tate  mea  confitebor  illi.  Vers.   Xd  te,  Domine,  cla- 
mavi ;  Deus  meus,  ne  sileas,  ne  discedas   a  me. 
Item  Resp.  Protector  noster.  Vers.  Domine  Deus 
yirtutum  ^  Offert.   Precatus    est   Moyses  in  con- 
specttt    Domini  Dei  sui.  et  dixit  :  Quare,  Domine, 
irasceris  in  popuio   tuo  ?  parce  irae  animi  tui.  Me- 
mento  Abraham,  Isaac,  Jacob,  quibus  jurastidare 
terram  fluentem  lac  et  mel.  Et  placatus  factus  est 
Dominus  de  malignitate^  quam  dixitfacerepopulo 
8U0.  Vers.  Dixit   Dominus  ad  Moysen  :  Invenisti 
gratiam  in  conspectu  meo,  et  scio  teprse  omnibus. 
Et  festinans  Moyses,  inclinavit  se  in   terram,  et 
adoravit.  dicens :  Scio  quia  Misericors  es  in  militibus, 
auferens  iniquitatem   et  peccata.  Dixit  Moyses  et 
AaroD  ad  omnem  synagogam  filiorum  Istrael :  Acce-  ^ 
diteanteDeum;Maje8tasDominiapparuit  in  nube, 
et  exaudivitmurmurationem  vestram  in    tempore. 
AdCom.  De  fructu  operum  tuorum,  Domine,satia- 
bitur  terra,  ut  educas  panem  de   terra,  et    vinum 
latifioetcor  hominis  ;  ut  exhilaret  facieminoleo,et 
panis  cor  hominis  confirmet.  Psalm.  cui. 
Hebdomada  decima  tertia. 
An/tpAon.Respice,  DomiDe,in  testamentum  tuum, 
etaoimaspauperumtuorumnederelinquasinfinem 
Exurge,  Domine,   et  judica  causam  tuam,  et  ne 
obliviscaris  voces  qufierentium  te.  Psalm.  Ut  quid 
Deus,  repulisti  in  finem  ?  Iratusestfiirortuus  super 
oves  pascuae  tuse,   Resp.  c  Beuedicam   Domino   in 
omDi  tempore,  semper  laus  ejusin  ore  meo.  720 
Vers.  in  Domino  laudabitur  anima  mea  ;  audiant 
mansueti  et  Isetentur.  Item  Resp.  Convertere,  Do-  D 
mine,aliquantulum,etdeprecaresuperservos  tuos. 
Vers.  Domine,   refugium  factus  es  nobis  a  genera* 
tioneetprogenie.AZZ.<>  Dominus  regnavit,decorem. 

«  Compend.  :  Allel.  Quoniam  Deus  magnus  Dom.ln 
Gompeod.  et  Tbeod.  :  Resp.  Benedicam  Dom.  in 
omnt  temp., eic.  Vers.  In  Domino  laud.  an.  m.  Id 
convenit  cum  observatione  Pamelii  ad  offic.  hujus 
Dominic»  ;  ait  enim  Bernonem  meminisse  hujus  of- 
fioii,  et  citare  Resp.  Benedicam  Domin .,  etc. 

>>  Cur  caret  Alleluia  h«c  Dominira  ?  Certe  in  Com- 
pend  assigo.  :  All.  Dominus  regnavit  decorem  ind. 
et  in  Tbeod.  :Domine,  refuginm. 

e  Compend.  et  Theod.  :  Hespons.  Respice,  Do- 
mine    Vers,    Exurge,  Domine,   et  judida   causam 


mine,  judicacausam  tua^n  ;  memoresto  opprobrii 
servorum  tuorum,  llem  Resp.  Domine,  exaudi  ora- 
tionem  meam.  Aii.  f  Venite,  exuitemus  Domino, 
jubileraus  Deo  salutari  nostro.Ke^rs.Praeoccupemus 
faciem  ejus  in  confessione  et  in  Psahnisjuhilemus 
ei.  Oflf.  Immittet  angelum  Dominus  in  circuitu  ti- 
mentium  eum,  et  eripiet  eos.  Gustale  et  videte, 
quoniam  suavis  estDoininus.  Ad  Com.  Panis  quem 
ego  dedero,  caro  mea  est,  pro  saeculi  vila.  Psalm. 
ut supra. 

Hebdomada  decima  quinta. 
Antiph.  Inclina,  Domine,  aurem  tuam  ad  me  et 
exaudi  me  :  salvum  fac  servum  tuum,  Deus  meus, 
sperantem  in  te  ;  misereremihi,  Domine,  quoniam 
ad  te  clamavi  totadie.  P<riZ.  Laetificaanimamservi 
tui,  quoniam  ad  te,  Domine,animammeamlevavi 
Resp.  Bonum  est  confiteri  Domino,  et  p^allere  no- 
mini  tuo,  Altissime.  Vers.kd  annuntiandum  mane 
misericordiam  tuam,  et  veritatem  tuam  per noctem. 
Item  Resp.  Timebunt  gentes  nomen  tuum,DomiDe, 
et  omnesreges  terrae gloriam  tuam.  Fers. Quooiam 
eedificavit  Dominus  Sion,  et  videbitur  in  majestate 
sua  All.  g  QuoniamDeus  magnus  Dominus,et  Rex 
magnussuper  omnem  terram  Ojf .  Exspeclans  ex- 
spectavi  Dominum  et  respexit  me,  et  exaudivitde 
precationem  meam;  et  niisitin  os  meum  caoticum 
novum,  Hymnum  Dpo  no^iro,  AdCom.  Qui  man- 
ducat  carnem  meam.el  bibit  sanguinem  meiim  in 
me  manet,  et  ego  in  eo,  dicit  Doiuinus.  Psal.  ut 
supra. 

Hebdomada   decima  sexta. 
AnHph.  Miserere  mihi,  Domine.  quoniam  ad  te 
clamavi  totadie  ;  quia  tu,  Domine,  suavis  acmitis 
es,etcopiosusin  misericordiaomnibus  invocantibus 

iuam. 

<i  Abest  aCompend.  In  Theod  Allel.  est  VeniU 
exultemus  Dom. 

•  InCamp.  :  Resp.  Bonumest  confid.  in  Domino. 
Vers.  Bonum  est  sperare.  In  Theod.  idem  est  Resp., 
sed  vprsus  est  ad  Annuntiandum 

t  InCompftnd.i//.  ConfiteminiDomino.  InTheod. : 
All.  Quoniam  Deus  magnus. 

I?  Cornpend.  :  Ali.  Paratum  cor  meum^  Deus,  pa- 
ratum  cor  meum  ;  cantabo  et  /tsal.  dicam  in  gl.  tn» 
Theod.  :  AU.  Dominus  regnavil. 


717 


LIBER  ANTIPHONARIOS. 


718 


te.  PsaL  Inclina,  Domioe,  aurem  tuam  mihi,  et  A 
exaudi  n)e,quoniam  inopsetpaupersumego.721 
Resp. «  Bonuffl  est  confidere  in  Domino,  quam  con- 
fidere  in  homine.  Vers,  Bonum  est  sperare  in  Do- 
mino»  quam  sperare  in  principibus.  Item  Resp,  Misit 
Dominusverbumsuum.  Vers.  ConfiteanturDomino. 
^  AU,  Dominus  regnaTit,exsultetterra,l»tenturin- 
8ula  multtt.  Offert.  Domine»  in  auxiliummeum  re- 
spice.  Confundanlur  et  revereantur,  qui  quffirunt 
animam  meam  utauferant  eam.  Domine  inauxilium 
meum  respice.  Vers.  Avertantur  retrorsum  et 
erabescant,qui  volunt  mihimala.  Aci  Com.Domine, 
memorabor  justiti»  tuaesoiius.  Deus,docuisti  me  a 
juventute  mea,  et  usque  in  senectam  et  senium  ; 
Deus,  ne  derelinquas  me.  Piol,  lxx. 

Hebdomada  deeima  septima.  ,p 

Ar^tiph,  Justus  es,  Domine,  et  rectum  judicium 
tnum.  Fac  cum  servo  tuo  secundum  misericordiam 
tuam.  PsaZm. Beati immacuiati  in  via,  quiambulant 
inlegeDomini.  Resp,^  Timebunt  gentes.  Vers,  Quo- 
niam  asdificavit.  Item  Resp.  Bonumest  confiderein 
Domino.  Vers,  Bonum  est  sperare.  All.  ^  Jubilate 
Deo,  omnis  terra,  servite  Domino  iniffititia.  Offert. 
Oravi  Deum  meum  ego  Daniel,  dicens :  Exaudi,  Do- 
mine,  preces  servi  tui,illumina  faciem  tuam  super 
sanctuariumtuum,  etpropitiusintende  populumis- 
tum,8uper  quem  invocatum  estnomentaum,Deu8. 
Vers.  i.  Adhuc  meloquente,  etorante,  et  narrante 
peccata  mea,  et  delicta  populi  mei  Israel.  Vers.  2. 
Audivi  Yocem  dicentem  mihi  :  Daniel,  intellige 
▼ert)a  quee  loquor  tibi,  quiaego  missussumad  te:^ri 
nam  etMichael  venitinadjutoriummeum.  AdCom.' 
Vovete  et  reddile  Domino  Deo  vestroomnesqui  in 
circuitu  ejusaffertismunera,  terribili  et  eiquiaufert 
spiritum  principum,  terribili  apudomnesregester- 
rae.  Psal.  Notus  in  Judeea  Deus. 
Feria  quarta  mensis  septimi.  Ad  sanctam  Mariam. 

•  Antiph.  Exsultate  Deoadjutori  nostro,  jubilate 
Deo  Jacob ;  sumite  psalmum  j  ucundum  cum  cithar  a, 
canileinitio  mensis  tuba,  quia  prseceptuminlsrael 
est,  et judicium  Deo  Jacob.  Psa/m.Testimoniumin 
Joseph  posuitillud,  cum  exiret  de  terra  iEgypti.  Resp^ 
Quis  sicut  Dominus  Deus  qui  in  altis  habitat,  et  hu- 
milia  respicit  in  ccelo  etin  terra  ?  Sers.  Suscitans  a 
terra  inopem,etdestercoreerigens  pauperem./{e«p. 

Tribulationes.  Offert.  Meditabar  in  mandatis  tuis, 
qnaedilexivalde  ;etlevabomanu8measadmandata  ^ 
tua,  quse  dilexi.  Vers.i,  Pars  mea  Dominus.  Vers,%» 

•  Compend.  et  Theod.  :  Resp,  Timebunt  gentes 
Vers.  Quoniamxdificavii. 

b  Compend. :  AU.  Qui  timent  Dominum,  speremt  in 
eum^   adjutor  et  protector  eorum,  Theod, :  A\\,  Cori'  - 
fUemini  Uomino, 

•  Juxta  Compend.    Resp.   est     Vitam    petiit,    et 
Vers.  Ut  videam  At -in  Theod.  Hesp.  est  Beata  gens.    ^^ 
et  Vers.   Verbo  Domini. 

^  Compend.  etTheod.  assignant  pro  Alleluia,  Lau- 
date  Dominum,  omnes  gentee, 

e  Officiorum  horum  Irium  jejunii  mensis  septimi 
meminit  Micrologus,  cap.  28.  Famblius. 

f  Hoo  Respons.  abest  a  Ms.  Comp. 

g  Gompend. » simpiiciter,  Ad  Aposiolos^ 


Miserere  mei  secundum  eloquiumtuum.iidf  Comm* 
Gomedite  pinguia,  etbibite  mustum,  et  mitdte  partes 
eis  qui  non  prfieparaverunt  sibi ;  sanctus  enim  dies 
Domini  est ;  nolite  conlristari,  gaudium  etenim  Do- 
mini  est  furtitudo  nostra.  Psal,  ut  supra. 
Feriasexta.  Statioe  adsanctosduodecimapostolos. 
itntt^A.  Laetetur  cor  quflerentium  Dominum,etcon- 
fortamioi,  queerite  faciemejussemper.  Psalm.  Con- 

fitemini^^^^oi^iiio,  etinvocate  nomenejus,an- 
nuntiate  inter  gentes  opera  ejus.  Resp.  Convertere, 
Domine,  aliquantulum,  et  deprecare  super  servos 
tuos.  Vers.  Domine,  refugium  factiis  es  nobis  a  ge- 
neratione  et  progenie.  Oyfer^  Benedic,  animamea, 
Domino,  et  noli  oblivisci  omnes  retributiones  ejus, 
et  renovabitur  sicut  aquilae  juventustua.  K^rs.Do- 
minus  in  coeio.  Ad  Com.  Aufer  a  me  opprobrium  et 
contemptum,  quia  mandatatuaexquisivi,Domine» 
nam  et  testimoniatuameditatio  meaest.  Psal.BesLii 
immaculati  in  via. 
Sabbato  in  xu  tectionibus  ad  sanctum  Petrum, 
Antiph»^  Venite,adoremusDeum,etprocidamu8 
ante  Dominum,  ploremus  ante  eum  qui  feoit  nos, 
quia  ipse  est  Dominus  Deus  noster.  P^aZ.  Venite,ex- 
sultemus  Domino,  jubilemus  Deo  salutari  nostro. 
[Resp,  Egodixi :  Domine,  miserere  mei,  sana  ani- 
mam  meam,  quia  peccavi  tibi.  Vers.  Beatusquiin- 
telligit  super  egenumetpauperem,  in  dlemalalibe- 
rabit  eum  Dominus.  Resp.  Timebunt  gentes.  Vers» 
Quoniam  sdificavit.  Resp.  Bonum  est  confidere  in 
Domino.  Vers.  BonumestsperareinDomino.Aesp. 
Liberasti  nos,  Domine.  Vet^s.  In  Deo  laudabimur. 
*  Hymn,  Benedictus  es,Domine.  Tract.  LaudateDo- 
minum,  omnes  gentes.]  Domine,  Deus  salufis 
mete,  in  die  clamavi  et  nocte  coram  te  ;  intretOra« 
tio  mea  in  conspectu  tuo,  Domine.  Ad  Com.  Mense 
septimo  festa  celebrabitis,  cum  in  tabernaculisha- 
bitare  fecerim  filios  Israel,  cum  eduxerim  eos  de 
terrai£gypti,ego  Dominus  Deus  ^esier.Psal.utsupra» 
Hebdomada  decima  octava. 
Antiph.  Dapacem,  Domine,  sustinentibus  te,  ut 
prophetae  tuifideles  inveniantur ;  exaudi  preces  servi 
tul,  etplebistu»  Israel.  Psalm.  Diiexi,quoniamex- 
audiet  Dominus  vocem  Orationis  meae.  Resp.  Laetatus 
sum  in  his  qu8B  dicta  sunt  mihi :  In  domum  Domini 
ibimus.  Vers,  Fiat  pax  in  virtute  tua,  et  abundantia 
in  turribus  tuis.  All.  i  Confitemini  Domino,  et  invo- 
cate  nomen  ejus;  annuntiateinter  gentesopera  ejus. 
Offert.  SanclificavitMoysesaltare  Domino,offerens 

^  Codex  Blandin.  hic  nihil  aliud  habetquam  Anti« 
phonam.  OfTert.  et  Commun.,  tanquam  subindicans 
eadem  Responsoria  bic  l8gi  debere  quae  supra  ha- 
bentur  in  jeiunio  mensis  primi  ;  nempe,  Propitius, 
Protector.  Diriuaturet  Salvum  fac  vopulum,  qumhio 
repetenda  censet  Micrologus,  cap.  28.  Quare  Respon- 
soria  novaqusB  notat  Codex  Ullrajectin.  tanquam  mi- 
nus  aulhentica  iineis  inclusimus.  Pamel. 

i  Hymnus  hic  non  est  in  Compend.,  qui  tamen 
Caelera  exhibet  quse  minus  authentica  censet  Pa« 
melius. 

1  Alleluiain  Compend.  est  Dexlera  Domini  fecii 
vtrt. 


7i9 


SANCTI  OREGORU  MAGNI 


720 


super  illud  holocausta  ;etiinmolansvictimas,fecit' 
sacrificium  vespertinum  m  odorem  suavitatis  DomiQO 
Deo,  in  conspectu  filionim  Israel.  Vers,  l.Locutus 
est  Dominus  ad  Moysen,  dicens :  Ascende  ad  me  in 
montem  ^  Sina,  et  stabis  super  cacumen  ejus.  Sur- 
gens  Moyses  ascendit  in  montem  ubi  constituit  ei 
Deus ;  et  descendit  ad  eum  Dominus  in  nube,  etas- 
tititante  faciem  ejus.  VidensMoyses,  procidensado- 
ravit,  dicens  :  Obsecro,  Domiae,  dimitte  peccata 
populi  tui,  et  dixit  adeum  Dominus :  Faciam secun- 
dumverbumtuum.  Vers.  S.OravitMoysesDominum, 
et  dixit :  Si  inyeni  gratiamin  conspectutuoostende 
mihi  teipsum  manifeste  ut  videam  te.  Etlooutusest 
adeumDomiQus,dicens:Nonenimvidebitmehomo, 
et  vivere  potest,  sed  esto  super  altitudinem  lapidis, 
723  ^^  protegat  te  deztera  mea,  donec  pertraQs- 
eam.  Dumpertransiero,auferam  maaummeam,  et 
tunc  videbis  gloriam  meam.  Facies  autem  mea  non 
videbitur  tibi,  quia  ego  sum  Deus  ostendens  mira- 
bilia  in  ieTTdL.Ad  Comm.  Toiiite  hostia8,et  introite 
in  atriaejus,  adorate  Dominuminaulasancta  ejus. 
Psal.  Lxzxxv. 

Hebdomada  decimanona. 

« Antiph.  Saluspopuliegosum,dicitDominus.De 
quacuoque  tribulatiooe  clamaverint  ad  me,ezaudiam 
eos,  et  ero  illorum  Dominus  in  perpetuum.  Psa/in. 
d  Attendite,  populus  meus,  legem  meam,inclinate  au- 
rem  vestraminyerbaoris  mei.  Resp. « Laetatus  sum 
in  his  quee  dicta  sunt  mihi :  In  domum  Domini  ibi- 
mus.  Vers.  Fiat  paxinvirtutetua,  et  abundantia  in 
turribustuis.  Item  Resp.  Dirigatur  Oratio  measicut 
incensum  in  conspectu  tuo,  Domine.  Vers.  Elevatio 
manuum  mearum  sacrificium  vespertinum.  f  AIL 
Paratum  cor  meum,Deus,  paratum^ormeum;  can- 
taboetpsallam  tibiin  gloriamea.  Offert.  Siambula- 
yeroin  medio  tribulationi8,yivificabisme,  Domine, 
et  superiraminimicorummeorum  eztendesmanum 
tuam,  et  salvum  me  fecit  dextera  toa.  Vers,  1.  In 
quacunque  die  invocavero  te,  ezaudi  me,multipli- 
cabis  in  anima  mea  virtutem.  Vers.  2.  Adorabo  ad 
templum  sanctum  tuum,  et  confitebor  nomini  tuo. 
AdComm.  Tumandastimandatatuacustodirinimis; 
utinam  dirigaQtur  viae  mese  ad  custodiendas  justifi- 
cationes  tuas !  Psal.  cxviii. 

Hebdomada  vigesima. 

Aniiph.  Omniaqusefecisti  nobis,  Domine,  in  vero 
judicio  fecisti,quiapeccayimustibi,etmandatistuis 
non  obedivimus  ;  sed  da  gloriam  nomini  tuo^etfac 
nobiscumsecundummuititudinem  misericordiae  tuae 

• 

Psal.  Beati  immaculati  in  via.  Resp.  Oculi  omnium 
in  te  sperant,  Domine,  et  tu  das  illis  escamintem 

Gompend.,  fecit  saerificium  mdiutinum. 

b  Compend . ,  Sinai. 

c  Etiara  hujus  officii  concordiam  cum  lectione  Do« 
minicsB  19  et  Oratiooe  Omnipotens  et  misericors  Oeus, 
universOj  elc,  yide  apud  Bernon.,  loco  citato.  Pa- 

MEL. 

d  In  Compend.  Ps.  est  Beali  immaculaii. 

«  RespoDs.  hoc  et  Versus  subsequens  non  haben- 
turin  CompeQd.  et  Theod.  sed  Resp.  Dirigaiur,  et 
vers.  Eievaiio. 


A  pore  opportUDO.  Vers.  Aperis  tu  manura  luam,  et 
imples  omne  aoimal  benedictione.  liem  Resp.  Bri- 
pe  me,  Domine,  de  inimicis  meis.  Vers.  Liberator 
meus.  Atl.  e  RedemptionemmisitDominuspopulo 
8UO,mandavitina^numtestameDtumsuum.O/7er/. 
Superflumiaa  Babylonis  iliic  sedimus  etfieyimus, 
dum  recordaremurtui,  Sion.  Kef'«.i.Sioblitu8fuero 
tui,  Jerusalem,  oblivionideturdezteramea.  Fm  2. 
Memento,  Domine,fiiiorum  Cdomiudie  Jerusalem. 
Ad  Com»  Memento,  verbi  tui  servo  tuo,  DomiQe,iD 
quo  mihi  spem  dedisti ;  hscmeconsolataestiahu- 
militate  mea.  Psat.  czvni,  ut  supra. 

Hebdowada  vigesima  prima. 
Antiph.  In  voluntate  tua,  Domine,  uoiversa  sunt 
posita,  et  non  estqui  possit  resisterevoluntatituse; 

2  tu  enimfecisti  omnia,coelum,  etterram,etuniversa 
qu»coBii  ambitucontiaentur.  i^Psa/.  Beatiimmacu* 
lati.  Resp.  Domine,refugiumfactus  esnobis.ageae- 
rationeetprogenie.  Vers.  Priusquam  mootes784 
fierent,  aut  formaretur  terra  et  orbis,  a  saeculo  et  in 
sseculum  tu  es  Deus.  *  All.  Laudate,  pueri,  Domi- 
num,  laudate  nomen  Domini.  Vers.  Sit  nomeo  Do- 
mini  benedictum,  ezhoc  nuncetusqueinsaBCulum. 
i  Offert.  Vir  erat  in  terra  nomine  Job,  simplez  et 
rectus,  ac  timensi)eum,quemSatan  petiituttenta- 
ret,  et  data  est  ei  potestas  a  Domino  in  facultateet 
in  carne  ejus,  perdiditqueomnemsubstaotiam  ip- 
sius,  etfilios,  carnem  quoqueejusgravi  ulcerevul 
neravi.  Vers.  i.  Utinam  appenderentur  peccatamea, 
utinam  appendereutur  peccata  mea,  quibus  iram 

^  merui,  quibus  iram  merui,  et  calamitas,  etca- 
lamitas  et  calamitas  quam  patior,  biec  gravior  ap- 
pareret.  Vers.  2.  Quee  est  enim,  qusB  estenim,quaB 
est  enim  fortitudo  mea,  ut  sustineam  ?  aut  quis 
flnis  meus,  ut  patienter  agam?  Vers.  3.  Nunquid  for* 
titudolapidum  est  fortitudo  mea?autcaro  meaffioea 
est?  autcaro  mea  asnea  est  ?  Vers.  3.  Qaoniam, 
quoniam,  quoniam  non  revertetur  oculos  meus,  ut 
yideam  bona,  ut  videam  bona,  ut  Tideam  bona,  ut 
videam  bona,  ut  videam  bona,  ut  videam  booa,  ut 
videam  bona,  ut  videam  bona,  ut  videambooa.i^ 
Comm.  In  salutari  tuo  defecit  anima  mea,et  inve^ 
bum  tuum  speravi,  quando  facies  de  persequentibus 
mejudicium?Iaiqui  persecuti  sunt  me,adjQvame, 
Domine  Deus  meus.  Psal.  ut  supra. 

Bebdomada  vigesima  secunda. 

B      Antiph.  Si  iuiquitatesobservaveris,  DomiQe,Do- 

miae,  quis  sustiuebit  ?  quia  apud  te  propitiatioest, 

*  Deus  Israel.  Psalm.  De  profundis  damaviad  te,  Do- 

mine,  Domine,  ezaudi  vocem  meam.  Resp*  Ecce 

quam  bonum  etquam  jucundumhabitarefratresin 

f  In  Compend.,  pro  Allel.  assign.  Lmtattus  itfm.In 
Theod.  :  Confiiehor, 

g  Compend.  :  Ailel.  De  Profundis.  Theod.  Aliel. 
Confitebor  iibi. 

h  Additur  in  Comp.  Dominus  universorum  tu  es. 

*  In  Theod.  :  AUel.  esiLauda  anima.  In  Compend. 
Confitehor,  tibi,  Domine. 

j  Puicherrime  hujus  Otfertorii  cum  suis  Vers  etiam 
Antiphon.  meationem  faciunt,  Alcuiuus,  pag.  70,  et 
Amalariusl.  ui,  cap.  39.  Pambl. 


'^^ 


m 


LIBER  ANTffflONARIUS 


m 


unum.  Vers.  Slcut  ungiientumin  eapite,quodde8- 
cendilinbarbam,  barbaraAaron.  Vers,  •  Mandavit 
Domious  beDedictionemetvitamusque  in  sseculum. 
^  All  QuitimentDominum,spereatineo;adjutor  et 
protector  eorum  est.  Off'.  Recordare  mei,  Domme, 
omnipotentia  tuadominans  ;da  sermonemrectum 
et  bene  sonantem  in  os  meum,  ut  placeant  verba 
mea  in  conspectu  principis.  Vers,  Cvertecor  ejus  in 
odium  repugnanlium  nobis,et  in  eos  qui  consentiunt 
eis.  Nos  autem  libera  in  manu  tua,  Deus  noster,  in 
aBternum.  Ad  Com.  Dicovobisgaudiumestangelis 
Dei  soperuno  peccatore  poenitentiamagente.  PsaL 
ut  supra. 

Bebdomada  vigesima  tertia. 

iin/t/>A.Dicit  Dominus :  Cgo  cogito  cogitationespa- 
eis^etnon  afEIictionis  ;  invocabitis  me,  etegoexau- 
diam  vos,  et  reducamcaptivitatemvestram  de  cun- 
c^^  locis.  Psal  Beuedixisti,  Domine,  terram  tuam, 
avertisti  captivitatem  Jacob.  c  Resp,  Timebuntgen- 
tes.  Vers,  Quoniam  iedificayit.//emi2esp.  Liberasti 
nosy  Domine,  ex  afQi^entibus  nos,  et  eos  qui  nos 
oderuntyConfudisti.Viers.InDeolaudabimurtotadie 
etnominituocoulitebimurinsfiBculum.  ^  AZ/.  Dilexi, 
quoniam  exaudiet  Dominusvocem  Qrationis  meffi. 
Off'.  De  profundis  clamaviadte,725  I>omine,  Do- 
mine,  exaudi  vocem  meam.  Vers.  i.  Fiant  aures 
tnae  intendentes  in  Orationem  servi  tui.  Vers.  2.  Si 
iniquitates  ot>servaveris,Domine,  Domine,  quis  su- 
stiaebit  J  Ad  Co  //.Amendicovobis,quidquidoran- 
tes  petitiscredite  quiaaccipietis,  etiietYobis.  Psa/. 
De  profundis. 

Desanctissima  Trinitate. 

Antiph.  *  Benediota  sitsanctaTrinitas,  atque  in- 
divisa  unitas  ;  confitebimur  ei,quiafecitnobiscum 
misericordiam  suam.Psa/.Benedicamus  Patrem  et 
FiliumcumsanctoSpiritu,iaudemuset  superexalte- 
museum  in  ssRcula.  Resp.  Benedictus  est  Domine, 
qui intueris abyssos^etsedessupercherubim.  Vers., 
Benedicite  Deumcoeli.  ALl.  Benedictuses,Domine, 
Deuspatrum  nostrornm,  et  laudabiisin  sflecula.  Off, 
Benedictus  sit  DensPater,  unigenitusqueDeiFilius, 
sanctusquoqueSpiritus^quiafecitnobiscum  miseri- 
cordiam  suam.  Vers.  BenedicamusPatremet  Filium 
cumsanctoSpir:tu,laudemuset8uperexaltemu8eum 
in  sfficula.A^f  Com.  Benedicite  Deumcoeli,etcoram 
omnibus  viventibus  eonfitemini  ei,  quia  fecit  no- 
biscum  misericordiam  suam  ' . 

»  Pro  iier  agentibus. 

Antiph.  Benedictus  Dominus  Deus.  Psal.  Exsur- 

•  Hic  Versus  abest  a  Compend. 

^  Iq  (^mpend.:  Allel.  Lawia.animamea,  Dominum, 
In  Theod .  :  AlleL  Qai  sanat  contriios.  Concordiam 
hujus  officii  cum  lectione  et  Orstione  Deus  refugium, 
legi  apud  Bernon..  I.de  Missa.,  c.  5,  monet  Pamelius, 
Repetendum  vero  esse  hoc  ofT.  si  plures  occurrant 
DominicaB,  Iradit  .Micrologus,  c.  ult.,  itatamenut  se- 
quens  officium  semper  dicatur  proxima  ante  adven- 
tum  Dominica. 

c  Hoc  iJespons.  et  Vers.  sequens  non  sunt  in  Theod. 
et  Comp. 

^  la  Comp.  :  Atl.  Laudabuntur,  In  Theod.,  Qui  po^ 


A  gat  Deus,  et  dissipentur  inimici  eju8,etfugiant  qui 
oderunt  eum,  a  facie  ejus.  Resp.  Siambulem  in  me« 
dio  umbraB  mortis,  non  timebo  mala,  quoniam  tu 
me(^um  es,  Domine.  Vers.  Virgatuaetbaculus  tuus 
ipsa  me  consolata  sunt.  Resp  .Eripe  mede  inimicis 
meis,  Deus  meus,  etab  insurgentibusinme  libera 
me,  F^x.Liberatormeusdegentibusiracundis.  Off. 
Perficegressus  meusin  semitistuis,  utnon  movean- 
tur  vestigia  mea.  Vers.  Gressus  meos  dirige  secun- 
dum  eloquim  tuum,  ut  non  dominetur  mei  omnia 
injustilla.  Ad  Com.  Tu  mandastimandatatuacusto- 
diri  nimis.  Utinam  dirigantur  vias  mes  ad  custo- 
diendas  justificationes  tuas. 

In  agenda  mortuorum. 

Antiph.  Requiem  ffiternam  dona  eis,  Domine,  et 
B  ^ ^Qluzi^erpeiuB luceeteis.Psa^.Tedecet hjmnusy 
Deus,  in  Sion,  tibi  reddetur  votum  in  Jerusalem  : 
exaudi  Orationem  meam,  ad  te  omnis  caro  veniet 
Resp.  Requiem  ffiternam  dona  eis,  Domine,  et  lux 
perpetua  luoeat  eis.  Vers.  Anima  ejusinbonis  de- 
moretur,  etsemenejushffireditet  terram.  Off.  Erue, 
Domine,  animas  eorum  abomni  vinculo  delictorum 
utin  resurrectionis  gloria  inter  sanctos  tuosresusci- 
tari  mereantur.  Vers.  Tuam,  Deus  piissime  Pater, 
deposcimu8pietatem,utei8lribuere  digneris  placi- 
tas  et  quietas  mansiones.  Ad  Com.  Audivi  vocem  de 
coelo,  dicentem  mihi :  Scribe,  beati  mortui  qui  in 
Domiaomoriuntur ;  amodo  jamdicitspiritus  ut  re- 
quiescant  a  laboribus  suis.  Opera  enim  illorum  se* 
quuntur  ilios. 

G  Itemalia. 

Antiph.  Subvenite,  sancti,  Dei  succurrite  angeli 
Domini,suscipiente8  animam  ejus^offerenleseam  in 
conspectu  Altissimi.  Psalm.  Animaejusinbonisde- 
moretur,  et  semen  ejus  haereditet  terram.  Resp. 
Convertere.anima  mea,  in  requiem  tuam,quia  Domi- 
Dus  benefecit  tibi.  Vers.  Quia  eripuit  animam  meam 
de  morte,  oculos  meos,  a  lacrymis,  pedes  meos  a 
lapsu.  Q/f.  Miserere  mihi»  Deus,  secundum.  Vers.  i. 
Quoniaminiquitatem  meamego.  Vers.  2.  Tibisoli 
peccavi.  Item  Off.  Dextera  Domini  fecit  virtutem, 
dextera  Domini  exaltavit  me  ;  non  moriar,  sed  vivam 
et  narrabo  opera  Domini.  Yers.i,  In  tribulatione 
meainvocavi  Dominum,etexaudivitme  in  latitudine 
Dominus.  Vers.  2.  Impulsus  versatns  sum  ut  cade- 
D  rem,etDominu8  suscepit  me.  ItemOff.  Convertere, 
Domine,  et  eripe  animam  meam,  salvum  me  fac 
proptermisericordiamtuam.  Fers.  1.  Domine,nein 

suit. 

•  Hoc  ofiic.  Gre^orianum  non  esse,  sed  ab  Albino 
et  Slephano  Leodiensi  compositum  satis  constat  ex 
Microi.,  cap.  60,  Pambl.  Exstat  inTheod.  et  in  Com- 

Eend.  qui  videtur  esse  ejusdem  SBtatis  ac  Stephanus 
eod. 

t  In  Theoderic.  2  post  Dominicam  ubi  fit  offic.   de 
Trinit.  notatur  adhuc  alia  Dominica,  cui  succeduot 
quinque  Dominicse,  ante  Natale  Dom.  Postea  legitur 
Missa  m  dedicatione . 
g  Qu8D  hic  sequuDtur  desunt  in  Ms.  Compend. 


m  SANCn  GRBGORn  MAGNI  Tti 

ira  tuaarguas  me^nequeinfuroretuocorripias  me.  A  omnia  ossa  mea  Ad  Comm.  Ego  sumresnrreotioet 
Vers.  2.  Miserere  mihi,  Domine,  quoniam  infirmas  vita,  dicitOominus.  Qui  credit  in  me,  etiamsi  mor- 
8um ;  sana  me,  Domine,  quoniamconturbata  sunt     tuus  fuerit,  vivet. 

APPENDIX 

Ex  Manuscripto  Gompendiensi. 

Feria  seeunda,  pro  peccatis,  Feria  septima,  de  virginibus. 

Ant,  Si  iniquitates,  ut  sup.  Psalm.  De  profundis  iin/t/)^.  Vullum  tuum  deprecabuntur.  P^tm.  Eru- 
Resp.  Propitius  esto.  Vers.  Adjuva  nos.  All.  Domine,  ctavit.  727  ^^^P-  Diffusa  est.  Vers.  Propter  verita- 
rcfugium.  Off,  Sicut  inholocaust.  AdComm.  Amen.  tem.  ^f/.  Specie  tua.  0/f..  Dififusa  est.  Ad  Com.  Di- 
dico  vobis.  lexisti. 

Feria  tertia,  de  angelis.  Gaude  Eia  unica  columba  speciosa. 

Antiph.  Adorate  Dorainum,  omnes  angeli.  Psal,  Sponsasuperno  regiconsociaU.  Beati  semperDei 
Dominus  regnavit,  exsultet.  Resp.  Benedicite  Domi-      geny-nx  pia  nrgo  Maria. 

num.  Vers.  Benedic,  anima.  A«.  Laudate  Deum.  «     •  Praeclara  dies  nobis  mslat  qu8B  temporum  affert 

Offert.  In  conspectu  angeiorum.  AdCom.  Benedicite,  "  orbita  revoluU  H©c  solemnitas  est  animeB  feativiUs 

omnes  angeli.  nostree  mento  veneranda.  Cclebremus  eam   hngua 

!?-.»•«  ^.«-#^  ^-  .-«;-*,#.%.  vocifera.  DecanUntes  laudes  Domino  debiUs  voce 

Fena  quarta,  de  saptentta.  ^,^^^   Gratulemur  in  eacorde  pio,  Dominum  rogan- 

kntiph.  0  sapientia.  Psalm  eiResp.  Domine  Do-  tesmente  pura.  Ut  delicta  nostra  tergat  manu  sua. 

minus  noster.  Vers.  Quoniam  elevata  esi.  All.  Quo-  Quibusexpediticanticapsailamusinexceisa.  Summa 

niam  Deus  magnus.  Off.  Dominus  possedit  me.  Ad  pia  gratia  nostra  conservando  corpora  72S  custo- 

Com.  0  sapientia.  diU.   De  gente   fera  Normanica   nos  iibera,   quaa 

Feriaquinta,  decharitate.  nostra  vastatDeus  regna.  Senum jugulat  etjuvenum 

Antiph.  Domine  Deus  Patrum  nostrorum.  Resp.  *^  ^irginum  puerorum  quoaue  catervam.   Repelle 

Charitks  Dei  diflfusa  est.  Vers.  Charitas  non  qu«rit.  P^^mur  cunctaa  nobis  mafa.  ConverU,  rogamua, 

Allel.  Charitas  Dei.  Off.  Diligamusnos  invicem.  Ad.  Do^ine,  supphces  nos  ad  ie  Rex  glon«,  es  qm  vera 

Com.  Charitas  Dei  pax.salus  pia,  spes  etnrma.  Dona  nobis pacem  atque 

p    '   '    tn  A^  concordiam.  Lar^irenobisspem  et  integram  fidem, 

tertasextayOesanctacruce.  simulveramcharitatemcontinuamconcede  nobis  et 

Antiph.  Nobis  autem  gloriari.  Psalm.  Dominusre-  perfectam.  Sanctorum  precibus  nos  adjuvemur  ad 

gnavit,  decorem.  Resf.  Christus  factus  est.   Vers.  nsec  impetranda.  De  quorum  jpassione  gratulamur 

PropUr  quod.  Atlel.  Dominus  regnavit  a  ligno.  Off.  gloriosa.Sitlaus  pax  et  gloria  Trinilati  quam  maxi- 

Deus  enim  firmavit.  Ad  Com.  Nos  autem.  ma  cuncU  per  sapcula.  Amcn  ^  . 

*  Haec  notulis  ad  cantus  modulationem  dispositis  ^  kuii^Yioi^BisinlitaniamajoretAns.dequacunqHelrihula'' 
sunt inscripU.  Quae  edenda  putavimus,  quia  inde  tione.An^.desiccitate.Ans.deniminpUwia.demortalr 
erui  poUst  Umpus  scripti  Codicis,  ut  diximus  in  tate  :  Ans.Atemporebelli.Ans.de  liberatione.de  piBni' 
prffifat.  lenft&i«,*continentgratianim  actiones  pro  liberatione » 

b  PosUa  legitur  Ineipiunt  All.  (id  est,  Alleluia)  de  Ans  denatalitiis  sanctorum,  Ans  ad  reliquias  dedueen' 
ctrctiJoanm,suntauUmnumero79.  DeindCilns  (idest      das,  Ans.  depassione  Domini,  Ans.  de  resurrectione- 

OBSERVATIONES    PB^VIiE 

AD  COLLECTIONEM  RESPONSORIORUM,  ANTIPHONARUM,  VERSUUM,    etc. 

730  ^'um  a  paucis  f^rflevideamus  legendam  Collectionem  hanc,  quse  notatn  digniorain  eanobis  occurre- 
runt  hic  indicare  non  pigebit. 

In  Codice  Compcndiensi  nullum  nomen  preerert  hic  liber.  Ex  Responsoriis  Responsalis  aquibusdam  dicitur 
(Mabil.,  de  Cursu  Gall.,  pag.  398).  Ab  Amalario  ForivinBLlo  Antif)honarius,  propUr  Antiphonas.  utex  ejusdem 
libro  de  Ordine  Antiphonarii m&n\fesium  est ;  ob  intef^rum  officium  ecclesiasticum.sive  cursum  tam  noctur- 
num  quam  diumum  in  eo  descriptum,  nonnulli  Codicem  hunc Offieialem  appellavere.  Porro  etsi  libri  hajus 
mutti  passim  meminerint  (Amalar.,  ).  iv,  de  eccl.  Off.,  c.  29,  et  passim),  nemo  tamen  Teterum  Hespons., 
Antiph  ,  etc.,  complexionem  adhucpublicijuris  fecit.  Eam  autem  m  lucein  emiltendam  duximus,  et  quidem 
ex  vetustissimo  Codice,  licet  mendorum  non  experte^  ut  esset  omnium  iilurgicun  vcluti  complementum. 
Qui  hsec  conferre  voluerit  cum  bodiernis  Antiphonariis,  nihil  fere  de  novo  invectum  in  libros  nostros 
ecclesiasUcos  observare  gratissimum  habebit,  cum  inter  certissimas  Ecclesiae  catholic«e  notas,  ea  quae  ab 
antiauitate  pelitur  non  ultimumautinferiorem  locum  obtineat. 

Aa  cujus  EccIesioB  usum  fuerit  descriptus  Codex  Compendiensis,  obscurum  est,  Certe  quamvis  offt- 
cium  de  sancto  Benedicto  exhibeat  (quod  nonnullisfortasse  argumentum  erit.  monachos  Benedictinos  illo 
usos  esse)in  numero  tamep  et  distributione  Psalmorum,  tara  pro  nocturnis  quam  pro  diurnis  horis,  et  in 
multis  aliis  a  sancti  Benedicti  regula  non  raro  reccdit.  Multorum  sanctorum  in  Gallia  prcesertim  Bel^ica 
celebrium  offlcia  propria  complectitur,  ut  sanctorum  Remigii,  Vedasti,  Medardi,  martvrum  Crispini  et 
Crispiniani,  Quintini,  etc.  Unae  conjicitur  ad  alicuius  in  (jalliis  Ecclesiie  sacram  supellectilem  primum 
pertmuisse.  Aliunde  vero  ause  leguntur  m  ordinead  Yesperus  die  sanctissimo  Paschae,  exscripta  vidontur 
ex  Ordine  Romano,  uteoloci  observavimus.  His  omnibus  trulinali':,  existimamus  veterem  officii  divini 
celebrandi  ritum  in  Ecclesia  Romana  observatum  ,  ex  priorum  summorum  pontificum,  maxime  vero  ex 
sancti  Gre^orii  pra>scripto,  hic  exhiberi.  Gallicanae  cujusdam  EccIesisB  usui  accommodatum,  accersitis  pro- 
priis  officiis  sanctorum,  quorum  praesertim  in  Galliis  celcbris  est  memoria 

Hoc  in  libro,  non  solum  majoribus  solemnitatibus  proprii  Psalmi,  tum  in  nocturnis  tum  in  matutiniset 
Yespertinis  horis  assignantur ;  sed  etiam  ubi  officium  prsescribitur  de  communi  sive  apostolorum,  sive 


725  LI^Jl  RESPONSALIS.  7S6 

raartTrunQ,  aiut  confessornm,  etc,  oraissis  Psalrais  de  feria,  prsscribuntur  alii  qui  praemissis  ADtiphoiiitf 
conveniunt  uti  etiara  nunc  in  Ecclessia  Romana  usitatura. 

Quemadraodura  in  libro  Sacramentorum  assignantur  Orationes  nonnullaeod  crucem^  ad  fonte$ ;  ita  etiam 
hac  in  Collectione  indicantur  Anliphonse«  ad  crucem,  yel  ad  fonlesy  pro  oetava  Theophaniae,  forte  quod  in 
Theophania  Baplisrai  Christl  meraoria  celebraretur,  et  baptisraus  soleraniter  daretur. 

InofGcio  Purificationis.  quod  integrura  est  de  sanctissitna  Virgine,  observatione  dignum  Responsorium 
hoc  :  Gaude,  Maria  ;  cunctas  hcereses  sola  interemisti,  quce  Gabrielis,  etc. 

In  Dominica  5  Quadragesimae,  de  Passione/}SLm  tum  nuncupata,  Versus  isti :  Eripe  me  ah  homine  malo, 
Eripe  me  de  inimicis  meis,  Erue  aframea,  De  ore  leonis,  appellantur  Fer*i  declincUorti.  Multi  alii  alibi  occur- 
runt.  ut  in  sanctissimo  Paschm  die  cum  eoderatitulo.  Cur  veroita  dicantur,  nondum  asseaui  potuimus,  nisi 
ex  raera  conjectura  ;  quara  tiraide  proferiraus,  donec  certius  aliquid  nobis  suppetat.  Ui  versus  oranioo 
discrepant  ab  illis  qui  m  Responsoriis  inseruntur  ;  idquehabentsingulare  quodpsaJraodiam  seu  Psalmorum 
cantura  claudant.  Quando  vero  cannntur>  facies  ad  allare  convertitur^  quem  ritum  observat  Amalarius. 
]taque  dici  potnerunt  hi  versus  declinatorii,  tura  propter  inclinationera  seu  conversionera  vultus^  et  totius 
corporis  ad  Orientera  aut  aitare  ;  tum  propter  psalmodisB  finem  quem  indicant ;  quse  enimad  finem  vergunt 
ea  declinare  dicuntur. 

In  IkHDinica  Palmamm  Versus  Gloria,  laus,  et  honor,  etc.^  minime  leguntur. 

In  Ordine  ad  Vesperas  diei  Pasches  legilur  ;  Et  tune  vadunt  ad  sanctum  Joannem  ad  Vestem ;  cni  loco 
illuslrando  adhibuimus  conjecturara  doctissirai  Mabillonii  in  notis  ad  1  OrdinemRomanum  tomo  II  Musei 
Ital.,  pag.  37.  Aliam  hicaccipe.  Lib.  ui^  epist.  3^  sanctus  Gregorius  jubet  ad  se  transmitti  tunicam  sancti 
JoaoDis,  quae  penes  quemdam  episcopum  erat.  Eam,  ut  optaverat,  Romam  delatam,  et  subaltari  sancti 
Joannis  in  basilica  Constantiniana  collocatam  narrat  Joannes  Diaconus^  lib.  iii  Vitsssancti  Grefforii^  731 
cap.  57  acseq.  Quas  quidem  vestes,  inguit  Joannes,  us^  hactenus  tantis  miraculis  coruscare  probantur,  etc. 
Ab  hac  fortasse  sacra  tunica,  basilica  sancti  Joannis,  ia  qua  asservabatur^  dicta  est  sanctus  Joannes  ad 
vestem. 

Non  rae  latet  Joannis  Oiac.  testimonium  a  doctissimo  Tillemontio  reprobari  (Tom.  l,  Hist.  eccl.^  in  notis> 
pag.  640)^  tanquara  ipsi  Gregorio  contrarium.  Verum  id  minime  probat. 

Post  officium  Ascensionis  ot  Pentecostes  lo^itur  :  Ans  in  matutinis  de  sancto  Germano.  De  Antissiodorensi, 
an  de  Parisiensi^  aut  de  quopiam  Germano  id  sit  intelligendum  non  liguido  constat.  Girca  id  tempus^ 
nimirura  maii  die  28^  celebratur  natalis  sancti  Germani  Parisiensis  antistitis.  De  hoc  festo  in  Codice  Com- 
peodiensia^i  vero  propius  videtur. 

In  officio  de  sancto  Petro,  Resoonsorium  ultimura  secuudi  nocturni  praetereundum  non  est :  Tu  es  pastor 
ooium,  prineeps  apostolorum ;  tibi  tradidit  Deus  omnia  regna  mundi  et  ideo  tibi  tradit(B  sunt  claves  regni 
ealorum, 

Araplissimum  est^  et  ex  solemnioribusofficium  de  sancto  Hippolyto  martyre^  die  13  augusU. 

Quffi  canuntur  in  festo  sanctorura  Dionysii  et  sociorum  martyrum  Antiphonsa  et  Responsoria,  omnia 
desurauntur  ex  eorura  Actis^  in  quibus  sanctusDionysius  a  sancto  ClementeFetriapostoli  successore  missus 
traditar. 

In  nostro  Godice  legitur  de  sancto  Andrea  ex  ejusdem  Actis  consarcinatum,  quale  fere  nunc  etiam 
in  Breviario  Roraano  habetur. 

In  festo  sancti  Thomfle  apostoli,  ejus  praedicationis  et  martyrii  apud  Indos  fit  mentio. 

Inter  Responsoria  hic  collecta  qusedam  inscribuntur  de auctoritate,  Quid  hoc  significet  explicare  conatar 
Amalarius,  lib.  de  Ord.  Antiphonarii^  cap.  53.  At  difficultatem  tangit,  nontoUit^  imo  vix  tantisper  ele?at. 
De  re  autem  ita  obscura  silere  malumus  quam  teraere  opinari. 

Multa  alia  obsorvatione  non  indigna  in  brevibus  notis  caici  columnaram  inscriptis  offendes^  quaa  ideo  hic 
repetenda  et  retractanda  non  crediraus. 

SANCn   GREGORU  MAGNI 

ROBIANI  PONTIFIGIS 

LIBER  RESPONSALIS 

8ITI 

ANTIPHONARIUS. 

(Ex  Godice  Compend.,  nono  'saeculo  inclinante  descripto  ;  cui  sancli  Gregorii  pap»  nomen  profigitur.) 


*  IN  NOMINE  DOMINI  JESU  CHRISTI. 

Incipiunt  ^  Responscria,  sive  Antiphon£e  per  anni  circulum. 

733  /tiof^t/ta  Dominicwprimx  de  Adventu  Domini,  Ad  Invitatorium. 

Ad  Vesperas.  Antiph.  Ecce  venit  Rex,  occarramas  obviam  Sal- 

Antiph.  Eccenoraen  Domini  yenit  de  longinquo^  yatori  nostro.  Item  Antiph.  Regem  venturum  Domi- 

etclaritas  ejus  replet  orbera  terrarura.  nura^  venite  adoremus.  Ant.  Angelus  Domini  nun« 

*  HsBc  scripta  sunt  litteris  uncialibus  aureis  in  area         ^  Hinc  liber  Hesponsalis   appellatur  Codex  ea  con« 
purpurea,  el  rubris  in  area  alba.  tinens . 


J17 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


m 


tiavit  Mariae,  etconcepil  de  Spiritu  sancto,  Alleluia.  A  veniet.  Vers.  Deus  a  Libano  venief,  et  sanctus  de 


Ani,  Jerusalem,  respice  ad    Orientem,  et  vide,  al 
leluia. 

Feria  tertia, 

Antipk.  Antequara  convenirent,  inventa  est  Maria 
habens  in  utero  de  Spiritu  sancto,  allel.  Ant.  QuaB- 
rite  Dominum  dum  inveniri  potest,  invocate  eum 
dum  prope  est,  alleluia. 

Feria  quarta. 

Antiph,  De  Sion  exivit  lex,  et  Verbnm  Domini  de 
Jerusalem.  Ant,  Yeniet  fortior  post  me^  cujus  non 
sum  dignus  solverc  corrigiam  calceamentorumejus. 

Feria  quinta. 

Antiph.  Benedicta  tu  in  mulieribus,  et  benedictus 
fructus  ventris  tui.  Ant.  Exspectabo  Dominum  Sal- 
vatorem  meum,  et  praestolabor  eum,  dum  prope 
est,  alleluia. 

Feria  sexta, 

Antiph.  Ecce  veniet  Deus,  et  homo  de  domo  Da- 
Tid  sedere  in  throno,  allel.  Ant.  Ex  ^Ggypto  vocavi 
filium  meum  ;  veniet  ut  salvet  populumsuum. 

Sabbato, 

Antiph.  Sion,  noli  timere,  ecce  Deus  tuus  veniet, 
73^  alleluia.  Ant.  Ecce  in  nubibus  coeli  Filius  ho- 
minis  veniet,  alleluia.  Ant,  Omnis  vallis  implebitur, 
et  omnis  mons  et  collis  humiliabitur,  et  videbitom- 
nis  caro  Salutare  Dei.  Ant.  Veni,  Domine,  visitare 
nos  in  pace,  ut  la^temur  coram  te  corde  perfecto. 
Ant.  Leva,  Jerusalem,  oculos,  et  vide  potentiam 
Regis.  Ecce  Salvator  venit  solvere  te  a  vinculo.  Ant. 
Gaude  et  IsBtare,  Jerusalem,  quia  Rex  tuus  venit 
tibi,  de  quo  prophetae  prsedixerunt,  angeli  adorave- 
runt,  quem  cherubim  et  seraphim,  Sanctus,  San- 
ctus,  Sanctus  preclamant. 

Responsoria  in  Dominiea  secunda. 
•  Resp.  Jerusalem,  cito  veniet  salus  tua  ;  quare  p  aeserio,  re 
moerore  consumeris  ?  Nunquid  consiliarius  non  eU  ^  "^*  nostri. 
tibi,  quia  ^  innovabit  te  dolor.  Salvabo  te,  et  libe- 
rabo  te,  noli  Umere.  Vers.  IsraeL  si  me  audieris, 
non  erit  in  te  deus  recens,  neque  adorabis  deum 
alieoum  ;  ego  enim  Dominus.  Salvabo  te,  etc.  Resp. 
Ecce  Domfous  veniet,  et  omnes  sancti  ejus  cuin  eo  ; 
et  erit  in  die  illa  lux  magna.  Et  exibunt  de  Jerusa- 
lem,  sicut  aqua  munda  ;  et  regnavit  Dominus  in 
aeternum  super  omnes  gentes.  Vers.  A  solis  ortu  et 
occasu,  ab  aquilone  et  mari.  Et  regnavit.  Resp.  Do- 
cebit  nos  Dominus  vias  suas,  et  ambulavimus  In 
semitis  eius,  quia  de  Sion  exivitlex,  et  Verbum 
Domini  dfe  Jerusalem.  Vers.  Ex  Sion  species  decoris 
ejus  ;  Deus  noster  manifeste  veniet.  Quia  de  Sion. 
Aesp.  Jerusalem,  sur^e  et  sta  in  excelso  ;  et  vide 
jucunditatem  quae  veniet  tibi  a  Deo  tuo.  Vers.  Leva 
m  circuitu  oculos  tuos,  et  vide  et  contemplare.  Vers. 
Civitas  Jerusalem,  noli  flere,  quoniam  doluit  Oo- 
minus  super  te,  et  auferet  a  te  omnem  tribulatio- 
nem.  Vers.  Ecce  dominator  Dominus.  Et  auferet. 
Resp.  Ecce  Dominus  veniet,  protector  noster,  San- 
ctus  Israel,  coronam  regni  nabens  in  capite  suo. 
Vers.  Ecce  dominator  Dominus.  Goronam.  Resp. 
Sicut  mater  consolatur  filios  suos,  ita  consolabor 
T08,  dicit  Dominus  ;  et  de  Jerusalem  civitate  735 
quam  clegi,  veniet  vobis  auxilium  ;  et  videbitis  et 
gaudebit  cor  vestrum.  Vers.  Deus  a  Libano  veniet, 
e{  sanctus.  Resp.  Jerusalem,  plantabis  vineam  in 
montibus  tuis  et  exaltabis,  quia  dies  Domini  veniet. 
Surge,  Sion,  convertere  a  Deo  tuo,  gaude  et  laeta- 
ve,  Jacob^   quia  de  medio  gentium  Salvator  tuus 


monle  umbroso  etcondenso.  Gaude.  Resp.  Kgredie- 
tur  Dominus  de  Samaria,  a  porla  quae  respicit  ad 
Orientem,  et  veniet  in  Heihlehem  ambulans  super 
aquas  Redcmptioois  Judse.  Tunc  salvus  erit  omnis 
homo.  quia  ecce  veniet.  Vers.  Deus  a  Libano  ve- 
niet.  Tunc.  Resp.  Rei  noster  adveniens  Christus, 
quem  Joannes  praedicavit  Agnum  esse  venturum. 
Vers.  Ecce  Agnus  Dei,  ecce  qui  tollit  peccata  mundi. 
Quem  Joannes. 

In  matutinis  Laudibus. 

Antiph.  Ecce  in  nubibus  coeli  Dominus  veniet  eum 
potestate  magna,  all.  Ant.  Urbs  fortitudinis  nostne 
Sion,  Salvator  ponetur  in  ea  murus  et  antemurale. 
Aperile  portas  quia  nobiscum  Deus,  aliel.  Ant.  Ecce 
apparebit  Dominus,  et  non  mentietur.  Si  moram  fe- 
cerit,  exspecta  eum,  ouia  veniet  et  non  tardabit, 
all.  Ant.  Montes  et  colles  cantabunt  coram  Deo  lau- 
D  dem,  et  omnia  ligna  silvarum  plaudent  manibus, 
quoniam  veniet  Dominus,  dominator  in  regnum 
aeternum,  alleluia,  alleluia. 

"  /n  Evangelio. 

Antiph.  Super  solium  David,  etsuper  regnumejus 
sedebit  in  aeternum,  allel.  Antiph.  Beata  es,  Maria, 
quae  credidisti  ;  perticientur  in  te  quae  dicta  sunttibi 
aDomino,  alleluia. 

Feriasecunda. 

Antiph.  Decoelo  veniet  dominator  Dominos,  et  in 
manu  ejus  honor  et  imperium.  Ant.  Ecce  Kex  venit 
Dominus  terrae,  et  ip?e  auferet  jugum  captivitatis 
nostr<p.  Knt.  Bgo  baptizavi  vos  aqua  ;  ille  baptizabit 
vos  Spiritu  sancto,  alleluia. 

Feria  tertia. 

Antiph.  Super  te,  Jerusalem,  orietur  Dominus  ; 
et  gloria  ejus  in  te  videbitur.  Ant.  Yox  ciamantisin 
deserto.  Parate  viam  Domini,   rectas  facite  semitas 


Feria  quarta. 

Antiph.  Eccemitto  angelum  meum,  qui  pnepara- 
vit  viam  tuam  antefaciem  tuam.An^  Sion,renova- 
beris  et  videbis  justum  tuum,  <jui  venturusest  in  te. 
Ant.  Rex  noster  adveniet  Ghristus,  quem  Joannes 
praedicavit  Agnum  esse  futurum . 

Feria  quinta. 

kntiph.  Tu  es  qui  venturus  es,  Domine,  quam 
exspectavimus,  ut  salvam  facias  populum  tuum. 
Ant.  Qui  post  me  venit  ante  me  factus  est.  cujus 
non  sumdignus  calceamenta  solvere.  Ant.  Juxtaest 
salus  mea,  ut  veniat ;  et  justitia  mta,  ut  reveletur. 
dicit  Dominus. 

Peria  sexta. 

Antiph. .  Dicite,  pusillanimes,  confortamini,  ecce 
Dominus  Deus  noster  veniet  Ant.  Cantale  iJomino 
^  canticum  novum,  laus  ejus  ab  extrcmis  terrae. 

736  Sahbato. 
Antiph,  Levavit  Dominus  signum  in  nationibus^et 
congregavit  dispersos  Israel.  Ant.  Ante  me  non  cst 
forraatus  Deus,  et  post  me  non  erit,  quia  mihi  cur- 
vabitur  omne  genu,  et  confitebitur  omnis  lingua. 

Responsoria  in  Dominiea  iertia  de  Adventu. 

Besp.  Ecce  apparebit  Dominus  si.pcr  nubem  can- 
didam,  et  cum  eo  sanctorum  millia.  Et  habens  in 
vestimento,  et  in  femore  suo  scriptum ;  Rex  Regum 
et  Dominus  dominantiura.  Vers.  EccedominalorDo- 
minus  cum  virlute  veniet.  Et  habens.  Resp.  Bethle- 


•  Sunt  Responsoria  quae  canuntur  post  lectiones 
nocturoorum. 

b  Pro  innovavUy  sicuti  in  alio  Respons.  regnavit 
pro  regnabit,  usurpato  v  pro  6,  et  vice  versia... 
Consule  scholia  Augeli  Roocse  in  librumSacram., 


col.  612,  A. 

c  Sic  designantur  AntiphoncB  quae  dicuntur  ante 
Benedictus^  quod  istud  caniieum  ex  Evange<io  sit 
sunptum.  Idem  dicendum  de  Antiphona  qus  prae* 
mittitur  canlico  Magnificat. 


73d 


LIBER  RESPONSAUS. 


736 


hemcivitas  Dei  summi.ex  teeiiet  dominaior  Israel 
et  egrossus  ejus,  sicuta  principio  dierura  ^tcrnila- 
tis.  Et  iiiagnificabitur  in  medio  universw    terrae.  Ht 

tax  erit  in  terra  iiostra  dura  veneril,  Vers.  Deus  a 
ibajio.  Etegrcssus.  Resp.  Qui  venturus  est  veniet 
et  ooD  tardabit.  Jamnon  erit  tiraor  in  flnibus  no- 
slris,  quoniam  ipse  est  Salvator  nosier.  Vers.  Ex 
Sion  species  decoris  ejus,  Deus  noster  manifeste 
▼eniet.  Quoniam  ipse  esl.  Resp,  Suscipe  Verbum, 
TirgoMaria,  quod  tibi  a  Domino  peran^elum  trans- 
missam  est  Concipies  per  aurem  Doiinnum  pariter 
et  horoincm.  ut  benedicta  dicaris  interomnes  raulie- 
res.  Vers.  Ave,  Maria,  gratia  plena  ;  Dorainus  te- 
cum.  Ut  benedicih*  Resp.  y£gjpte,  noli  flere,  quia 
dominator  tuus  veniet  tibi;  aute  cujusconspectum 
movebunturabjssi ;  liberare  populum  tuumde  manu 
potentis.  Vers.  Ecce  Dorainus.  Resp,  Propc  est  ut 
veniat  tempus  ejus,  et  dies  ejus  non  elongabuntur  ; 
miserebitur  Dominus  Jacob,  et  Israel  salvabitur 
Vers.  Qui  venturus  est  veniet  et  non  tardabit.  Jam 
Don  erittimorin  finibus  nostris.  liesp^  Descendit 
Dominas  sicut  pluvia  in  vellus  ;  orietur  in  diebus 
ejus  justiiia  et  abundantia  pacis.  Vers.  A  solis  ortu 
et  occasu.  Orietur.  Resp.  Veni,  Domine,  et  noli 
tardare ;  relaxa  facinora  plebi  iuae,  et  revoca  di 
spersos  in  terram  suam  A  solis  ortu.  Vers.  Et  re 
▼oca.  F^s.  EcceDominus.  iJfsp.  Ecce  radix  Jesse, 
ascenditin  salutem  populorum  ;  ipsum  gentes  de- 

Brecabuntur,  et  erit  nomen  ejus  gloriosum.  Vers. 
•eus  a  Libano  veniet.  Et  erit.  Resp,  Docebitvos 
DomiDUs  vias  suas.  et  ambulavit  a  vos  in  seraitis 
ejus,  auia  de  Sion  exivit  lex.  et  Verbuin  Domini  de 
JerusaJem.  Vers.  Ex  Sion  species.  Kt  Verbum. 

In  matutinis  Laudibus. 

Antiph.  Veniet  Dominus,  et  non  tardabit.  Et  illu 
miaatabsconditatenebrarum,  et  manifestabitse  ad 
oiDaes  gentes,  alleluia.  Ant.  Jerusalem.  gaude  gau- 
dio  inagno,  quia  venict  tibi  Salvalor,  alleluia.  Ant. 
Dabo  in  Sionsalutem,  etin  Jerusalem  gloria  mea, 
alleuia.  Ant.  Montes  et  colles  humiliabuntur,  et 
eruat  prava  in  directa.  et  aspera  in  vias  planas. 
Yeni,  Domine.et  noli  tardare  alleuia.  Antiph.  Juste 
et  pie  vivamus,  exspectantes  beataraspemet  adven- 
turn^  Domini.  InEvangel.  ^wftpA.Joannesautemcura 
audisset  vtnculis  opera  Christi,  mittensduosdedisci- 
pulis  suis,  ait  illi  :  Tu  es  qui  veniurus  es,  an  alium 
exspectamus  ?  Ant.  Ite,  dicite  Joanni :  Caeci  vident, 
surdiaudiunt.  claudi  curantur,  leprosi  mundantur 
Ant .  Tu  es  qui  venturus  es,  an  aliuiii  exspectamus? 
Dicite  Joanni  737  ^^®  vidistis  :  Adlumen  redeunt 
cseci,  mortui  resurgunt,  pauperes  evangelizantur, 
aJieuia. 

Feria  secunda. 

Antiph.  Dicit  Dominus,  pcenitentiam  agite  ;  appro' 
pinquavit  enim  regnum  coelorum  ,alleluia.  Anl.  Bea' 
tam  me  dicent  omoes  generationes,  quia  ancillam 
homilem  respexit  Dominus. 

Feria  quarta, 

Antiph.  CoDsurge,  consurge,  induere  fortitudinem 
brachium  Domini.  Ant.  Elevare  elevare,  consurKC, 
Jerusalem  ;  solve  vincula  colli  tui,  captiva  filia  Sion 

Feria  quinta. 

Aniiph.  Omnis  vallis  implebitur,  etomnis  mons  et 
collis  humiliabitnr.  et  vidcbit  omnis  caro  Salutare 
hei.  Ant.  Ponam  in  Sion  salutem,  et  in  Jerusalem 
gloria  mea  alleloia.  Ant  Ponent  Domino  gloriam, 
eilaudemejusininsulisnuntiabunt.  quia  ecce  veniet 
et  non  tardabit.  Ant.  Consolamini,  consolamini, 
popule  meus,  dicit  Deus  vester.  Ant  Ltetamini  cum 
Jerusalem,  et  exsiiltate  in  ea,  omnes  qui  diligiiis 
eano  in  sBternum.  Xnt.  Doccbit  nos  de  viis  suis  Do- 
minus,  et  ambulabimus  in  semitis  ejus. 


Feria  sexta. 
Antfph,  Dies  Domini  sicut  furita  in  nocte  veniet, 
et  vos  estole  parati,  quia  qua  hora    non  putatis,  Fi- 
iius  hoininis  veniel,  Ant.  Quomodo  tiet  i4ud.  ange- 
lus  L)ei,  quia  virum  in  concipiendo  non  pertuli  ? 

Sabbato. 

Antiph.  Audis,  Maria  virgo.  Spiritus  sanctus  su- 
perveniet  in  te,  et  virtus  Altissimi  obuinbrabit  libi. 
Ant.  Hoc  est  testiraonium  quod  perhibuit  Joannes  ; 
Qui  post  me  venit  ante  me  factus  est.  Ant.  Mulli- 
plicabiiur  ejus  iniperium,  et  pacis  non  erit  finis. 
kn^  Dabiiei  Dominus  sedcm  David  Fatris  sui^  ei 
regnabit  in  aeiernum.  Ant.  Ecce  virgoconcipieietpa- 
riet  filium  ;  et  vocabitur  nomen  ejus  Eminanuel. 
Ant,  Gaudeie  in  Domino  semper,  iterum  dico,  gau- 
dete,  Dominus  enim  prope  est.  Ant.  Venite  ascen- 
damus  admontem  Domini,  quia  deSionexivit  lex, 
et  verbum  Domini  de  Jerusalem. 


B 


Responsoria  in  Dominxca  quarta. 

Resp.  Canite  tuba  in  Sion  ;  vocate  gentes,  annun- 
iiate  populis,  et  dicite  :  Ecce  DeusSalvaior  nosier 
adveniet.  Vers.  A  solis  ortu  et  occasu.  Salvator. 
A^sp.  Octava  decima  die  decimi  mensis  jejunabitis, 
dicit  Dominus,  etraittam  vobisSalvatorera  et  propu- 
^natorem  pro  vobis,qui  vos  praecedat  et  introducat 
m  terra  quam  juravi  patribus  vesiris.  Vers.  Ego  sum 
DominusDeus  vester,  qui  eduxi  vos  de  ierraiEgypti. 
Besp  Non  aufereiur  sceptrum  de  Juda.  et  dux  de 
femore  ejus,  donec  veniat  qui  miitendus  est,  et  ipse 
erit  exspeciatio  fteniiura.  Vers  Pulchriores  sunt  o- 
culi  ejus  vino,  et  dentes  ejus  lacte  candidiores.  Et 
ipse.  Resp.  Me  oportetminui,  illum  autem  crescere. 
Qui  post  me  venit  anie  me  faclus  esi,  cujus  non  sura 
dignus  corrigiain  calcearaenti  ejus  solvere.  Vers» 
Hocest  tesiiinoniura  quod  perhi  »uii  Joanncs.  Qui. 
Resp.  Eccejaravenilplenitudo  temporum[teraporisl, 
Q  in  quo  misit  Deus  Filium  suum  in  terris  naium  de 
Vir^ine,  factumsub  lege,  ut  eos  qui  sub  lege  erant 
rediraeret.  738  Ker».  Prope  est  ui  veniat  terapus 
ejus.  et  dies  ejus  non  elon^abuntur.  Ut  eos.  Reso. 
Virgo  Israel,  revertere  in  civitatibus  iuis.  Usquequo 
dolens  averteris  ?  Generabis  Dominura  Salvatorem 
ohlaiionem  novara  in  ierra.  Arabulant  horaines 
in  Salvatione.  Vers  A  solis  ortu.  Arabulabunt.  ft«»p. 
Juravit,  dicii  Doininus,  ut  [ne]  ultra  jara  irascar  su- 
per  ierrara.  Montes  et  colles  suscipiant  justitiam 
meam.  Ecce  firmamentum  pacis  erit  in  Jerusalem. 
Fer».  A  solis  oriu.  Suscipiant  Resp.  Non  discedi- 
mus  a  ie.  vivificabis  nos,  Domine^  et  noraen  tuum 
invocabimus.  Ostende  faciem  tuam,  et  salvi  erimus. 
Vers.  Domine  Deus  virtutura,convertenos.  Ostende. 
Resp.  Intuemini  quanlus  sil  isie  qui  in^rediiur  ad 
salvandas  gentes  :  ipseest  soljustitise,  cuius  genera- 
tio  non  habetfinera.  Vers.  Ecce  dorainabuntur  [do- 
minabitur]  a  mari  usque  ad  mare.  Cujus  generatlo. 

D  In  matutinis  Laudibus. 

Antiph.  Canite  tuba  in  Sion,  quia  prope  esi  dies 
Domini.  Ecce  veniet  ad  salvandum  nos,  alleluia, 
alleluia.  Ant.  Ecce  veniel  desideratus  cunctis  genti- 
bus,  et  replebitur  gloria  domus  Doroini,  alleluia. 
Anttph.  Erunt  prava  in  directaet  aspera  in  viaspla- 
nas.  Veni,  Domine;  et  noli  tardare,  alleluia.  Ant, 
Doininus  veniet,  occurrite  illi,  dicentes  :  Magnum 
principium  et  regni  ejus  non  erii  finis  ;  Deus  lortis, 
dominator,  princeps  pacis,  alleluia,  alleluia.  Ant. 
Oronipotens  sermo  iuus.  Domine,  a  regalibus  sedibus 
venit,  alleluia.  Ant.  Exsulta  satis,  nlia  Sion,  quia 
ecce  Rex  tuus  venit  tibi  justus  et  Salvator,  alleluia. 
Ant.  Ecce  concipiens  in  utero  et  paries  filium,  et 
vocabis  noraen  ejus  Jesum.  Hic  erit  magnus,  et  Fi- 
lius  Altissimi  vocabitur. 


'  Forte  $t  ambuUMmus,  In  multis  aliis  locis   comiptas  est  hic  Codex,  craasa  forsitan  scriptoris  inscitia 


731 


SANGTI  GREGORII  MAGNI 


711 


/n  EvangeliO'  A 

Antiph,  Ecce  Deus  Dosler,  exspcctamus  eum,  et 
salvabil  nos,  alleluia.  Ant.  AveMaria,  ^ratia  plena, 
Dominus  tecum,benedicta  tu  in  mulieribus,alleluia. 
Ant.  Ex  quo  facta  est  vox  salulationis  tuse  in  auri- 
bus  meis,  exsultavit  in  gaudio  iofans  in  utero  meo, 
alleluia.  Ant.  Estote  parati.  simiies  hominibus  ex* 
spectantibus  Dominum,  quando  revertatur  ad  nup- 
tias. 

Responsoria  infra  eamdem  hebdomadam. 

Resp.  Clama  in  fortitudine,  qui  annuntias  pa 
cem  ;  ilic  civitaiibus  Judte  et  liabitaloribus  Sion  : 
ecce  Deus  noster  quem  exspectabamus  adveniet. 
Ker^.  Bcce  dominator  Dominus.  Quem.  Resp.  Ori^' 
tur  stella  ex  Jacob,  et  exsurget  homo  de  Israel  ;  et 
confringet  omoes  duces  alienigenarum.  Eteritomnis 
terra  possessio  ejus.  Vers.  A  solis  ortu.  Resp.  Egre- 
dietur  Dominus,  et  prwliabitur  contra  gentes  ;  et 
stabuntpedes  ejussupra  montesOlivarum  ad  Orien- 
tem.  Vers.  Ex  Sioo  species  decoris.  Et  stabuot.  Resp.  B 
Praecursor  pro  nobis  ingreditur  agnum  [AgnusJ  sine 
macula  secundum  ordinem  Meichisedech,  Ponlifex 
factus  est  in  tpternum,  et  in  sseculum  saeculi.  Vers, 
Ecce  dominator  Dominus.  Pontifex.  liesp.  Videbunt 
geotes  justum  tuitm.  etcuncti  reges  inclytum  tuum. 
Et  vocabitur  tibi  nomennovuniy  quod  os  Domni  no- 
minavit.  Vers.  Ecce  dominator  Dominus.  Quod  os. 
Resp,  Emitte  Agnum,  Domiiie,  dominatorcm  lerrae, 
de  potra  deserti,  ad  montem  filiae  Sioo.  Vers.  Ex 
Sion  species.  De  petra.  Resp.  Germinaveruot  campi 
eremi,  germeo  odoris  Israel  ;  quin  ecce  Deus  ooster 
cum  virtute  veoiet,  739  spleodor  ejus  cum  eo. 
Vers.  Ecce  domioator.  Resp.  Rorate,  coeli,  desuper, 
et  oubes  pluaot  justum  :  aperiatur  terra,  et  germmet 
Salvatorem.  Vers  Emitte  Agoum,  Domioe.  Re.<p. 
Veoiet  oobis  silus  a  Domino  gloriae,  et  cooteret  ju- 
gum  grave,  et  solvet  vincula  peccatorum  oostrorum, 

3uia  poteos  est.  Vers.  Ecce  domioator.  /?««p.  Egre- 
ietur  Domious  de  radice  .lesse,  et  flos  de  radice 
ejus  asceodet,  et  erit  jusiitia  cioguium  lumborum  p 
ejus,  et  fides  cinclorium  reoum  ejus.  Vers.  Ex  Sioo  ^ 
species.  Et  erit.  Resp.  Paratus  esto,  Israel,  in  oc- 
cursum  Domini,  quoniam  venit  firmans  mootes,  et 
creaos  Spiritus  et  aonuntiaos  io  homioibus  Christum 
esse  veoturum.  Vers.  Ecce  domioator.  Resp.  Aoouo- 
iiatum  est  per  Gabriel  archaogelum  ad  Mariam  vir- 
^ioem  :  de  iotroitum  regis  [Da  iotroitum  ftegi].  Et 
logressus  esi  per  spleodidam  Regiooem,  auremVir- 
giois,  visitare  palatium  uteri  ;  et  regressus  est  per 
auream  virginis  portam.  Ant.  Ave  Maria,  Et.  Hesp, 
Radix  Jesso  qui  exsurgai  judicare  ^oies;  in  eum 

fentes  speraDunt,  et  erii  nomen  ejus  gloriosum. 
'^ers.  Ex  Sion  species. 

Antiphonx  de  feria  secunda,  in  Matutinis, 

Antiph.  Ecce  veoiei  Dominus  princeps  regum  ter- 
rae  :  beati  quiparati  suntoccurrere  illi.  Antiph.  Dum  . 
venerit  Filius  hominis,  putas  inveniet  fidem  super 
ierram  ?  Ant.  Ecce  jam  venit  pleoitudo  temporisio 
quomisit  Deus  Filium  suum  io  terris.  Ant.  Haurie-  j) 
iis  aquas  in  gaudio  de  fontibus  Salvatoris.  Ant.  E- 
ffredieiur  Donjinus  de  loco  sancto  suo  ;  veniet  et 
[ut]  salvet  populum  suum. 

In  Evangelio, 
Antiph,  Egredietur  virga  de  radice  Jesse,  et  reple- 
bitur  omnis  terra  gloria  Domini,  et  videbit  omnis 
caro  Salutare  Dei.  Ant.  Ecce  Domious  ooster  cum 
virtute  veoiet,  et  ipse  conteret  jugum  captivitatis  no- 
sirae.  Ant.  Vox  clamantis  in  deserio  :  Parate  viam 
Domini,  rectas  facite  vias  Dei  nostri. 

Feria  tertm,  in  Afatutinis, 

Antiph.  Rorate,  coeli,  desuper,  ei  nubes  pluanl 

jnsium  ;  aperiatur  terra.   et  uerminet    *^alvatorem. 

Antiph.  Emitte  Agoum,  Domioe.  domioatorem  ter- 

riB|  de  peira  deserii,  a  monie  dliffi  Sion.  Ant,  Ut 


Cognocamus.  Domine,  io  terra  viam  tuam  ;  in  om- 
nibus  gentibusSalutare  tuum.  Ant.  Da  mercedem 
Domine,  suitineotibuste,  ut  prophetie  tui  fideles  in- 
veniantor.  Ant.  Lex  perMoysen  data  est,  etveritas 
per  Jesum  Chrisium  facta  est. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Vocabitur  nomen  ejus  Emmanuel,  quod 
interpretalur  nobiscum  Deus,  Ant.  Ecce  ancilla  Do- 
mini,  fiat  mihi  secundura  verbumtuum.  Ant.  Maria 
autem  conservabat,  omnia  verba  bsec  conferens  in 
corde  suo.  Ant.  Tu  Bethlehem  terra  Juda,  non  eris 
minima  inter  principcs  Juda.  Ex  te  enim  exiei  qui 
regat  populum  meum  Israel. 

Feria  quarta,  in  matutinis  Laudibui, 

Noli  [Nolite]  timere  ;  quinta  enim  die  veniet  ad  vos 
Dommusnoster.  Ant.  Prophetae  prfleHlcaverunt  nasci 
Salvatorem  de  virginc  Maria.  Ant.  Spiriius  Domini 
super  me,  evangelizare  pauperibus  misii  me.  Ant. 
Ecce  veniet  Dominus,  ut  sedeat  cum  principibos,  et 
solium  gloriaBteneai.  Ant.  Annuntiate  populis  ei  di- 
cite  :  Ecco  Deus  Salvator  noster  740  ^^^**^*"  ^^' 
PropterSionnon  tacebo,  donec  egrediatur,  utsplen- 
dorjusius  ejus. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Missus  est  Gabriel  angelus  ad  Mariam 
virgiiiem  desponsatam  Joseph.  Ant.  Joseph,  fili  Da- 
vid,noli  timere  arcipere  Mariam  conjugem  tuam  ;. 
quod  enim  in  ea  natum  esi,  de  Spiritu  sanctn  est, 
alleluia. 

Feiia  quinta^  in  nmtutinis. 

Antiph.  De  Sion  veniet  Dominus  omnipoiens,  ut 
salvum  faciat  populum  suum.  Ant.  Convertere,  Do- 
mine,  aliquantulum,  et  ne  tardas  [iarda,  vel  iardes] 
venire  ab  servos  tuos.  Ant.  De  Sion  veniei  qui  re- 
gnaturus  est  Dominus  Emmanuel ;  magnum  nomen 
dus.i4n/.  EcceDominusmeus  ethonorabo  eum ;  Deus 
Patris  mei,  eiexaltaboeum.iin^  Dominuslegifer no- 
ster,  Deus  Rex  noster.  ipse  veniet  et  salvabit  nos. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Veniet  Domious  io  potesiaie  magna,  et 
videbit  eiim  omois  caro.  Ant,  Dicite  :  Pusillaoimes, 
coofortamioi.  Ant.  Estote  parati,  similes  homioibus 
exspectaotibusDomioum,quaodo  revertaiur  adoop- 
tias.  ^n/.  Vigilate  aoimo  ;  io  proximo  est  Dominus 
Deus  Doster.  Anl.  Veniet  iterum  aogelus  tuus,  et 
docebit  oos  viastuas,  Domine.  Ant.  Intuemini  quan- 
ius  sit  isie  gloriosus,  qui  ingreditur  ad  salvandos 
populos. 

Feriasextap  in  matutinis, 

Antiph.  Gonsiantes  estoie,  videbitis  anxiliom  Do- 
mioi  super  vos.  Ant.  Ad  te  Domioe,  levavi  animam 
meam  ;  veni,  ei  eripe  me,  Domine,  ad  te  confugi. 
Ant,  Veni,  Domine,  et  noii  iardare  ;  relaxa  facinora 
plebi  tu8B  Israel.  Ant.  Deus  a  Ubano  veoiei,  et  splen« 
dor  ejus  sicut  lumen  erit  Ant.  Ego  autemad  Domi- 
num  aspiciam,  et  expectabo  Dominum  Salvatorem 
meum.  Ant  Compleiisuni  dies  Mariie  ui  pareret  fi- 
lium  suum  primogeoitum.  Ant.  Ecce  completa  suot 
omoia  quse  dicta  suotper  aogelum  de  Virgine  Maria, 

.1  ntiphoMB  majores  in  Evangelio. 

Antiph.  0  Sapieotiat  quse  ex  ore  Aliissimi  prodii- 
sti,  aiUogeos  a  fioe  usque  ad  finem  forliter,8uaviier, 
dispooeosque  omoia,  veoi  ad  docendem  oos  yiani 
prudeotise.  Ant.  0  Adooai,  dux  domus  Israell  <ioi 
Moysiio  igoe  flammse  rubi  apparuisti,  ei  ei  in  Sina 
legem  dedisti,  veoi  ad  redimcodum  oos  io  brachio 
exteoto.  Ant.  0  radix  Jesse  t  qui  sias  io  sigoum  po- 
pulorum,  super  quem  reges  continebuni  os  suum, 
quem  g^enies  deprecabuntur,veoi  ad  liberaodum  nos 
jam  ooli  tardare.  Ant.  0  clavis  David,  et  sceptrum 
domus  Israel !  qui  aperis  et  oemo  claudit,  claudis  et 
nemo  aperii,  veni  ei  educ  vinctum  de  domo  carce- 


7M 


LtBER  RESP0NSABI8. 


734 


ris,  sedeniem  id  teDebris,  et  urobra  mortis.  Ant.  0 
Oriens  spJeodor  lucis  lelernie,  et  Sol  justiliee  t  ?0Di 
etiilumiDa  sedenteiD  in  teDebris  et  umbra  oiortis. 
Ant,  0  Rex  gentium,  et  desideratus  earura,  lapisque 
anhularis  1  qui  facis  utraque  uDum,  veDi.  salva  ho- 
minem  quem  de  limo  formasti.  Ant.  0  EmmaDuel 
bez  et  legifer  ooster,  exspectatio  geDtium  el  Salva- 
tor  earum !  ?eDi  ad  saJ?andum  dos,  DomiDus  Deus 
Doster.  Ant,  0  Virgo  yirgiDum  !  quomodo  fiet  istud, 
quia  nec  primam  simiJem  visa  es,  uec  habere  se* 
qoeDtem?741  ^i^i^  Jerusalem,  quid  admiramiDi? 
DiTiDam  mjsterium  hoc  quod  ceruitis.  Ant.  Orit^ur 
ticDt  soi  SaWator  muDdi.  et  desceDdet  iD  utero  Yir- 
ginis  sicut  imber  super  grameD,  alieiuia. 

Veni  declinatoriu 

Vers.  Ex  SioD  species.  Vers,  Egredietur  Domi- 
Dos.  K^<.  Egredietur  yirga.  Km.  CoDstaotes  estote. 
Vers,  Ostende  Dobis,  DomiDe.  Vers.  Rorate,  coeli, 
desuper.  Vers.  Emitte  AgDum,  Domioe,  Vers.  Super 
te,  Jerusalem .  Vers.  Excita,  Domioe.  Vers.  Hodie 
scietis.  Fm.GrastriDa  die  delebitur.  Vers,  Grastrioa 
erit  yobis. 

Responsoria  de  vigilia  ante  Natale  Domint. 

Resp.  SaDctificamiDi  hodie,  et  estote  parati,  quia 
die  crastiDa  videbitis  majestatem  Dei  io  yobis.  rers, 
Hodie  scietis  quia  yeuiet  DomiDos,  etmaoe  videbitis 
gloriam  Dei.  Majestatera.  Re.sp.  CoDstaotes  estote, 
yidebitis  aaxilium  Domiai  super  yos,  Judiea  et  Je- 
nisalem,  Dolite  timere,  cras  egrediemiDi,  et  Domi- 
niis  erit  votnscum.  Vers.  Vos  qui  ia  pulvere  estis, 
expergiscimiDi  et  laudate,  ecce  Domiaus  yeoiet  cum 
salute.  Cras.  Resp.  Die  illa  occulta  habitatioDis  sus 
egressus  est  Filius  Dei ;  desceodit  visitare  et  codso- 
lare  oroDes,  qui  euro  de  toto  corde  desiderabaat. 
Vers.  Ex  SioD  species.  Descendit.  Resp.  Sanctifica- 
niini  filii  Israel,  dicit  DoraiDus,  ia  die  eoira  crastiaa 
desceadet  Domiaus,  et  auferet  a  yobisomnom  lao- 

?;Qorem.  Vers.  EccellomiDus  yeniet,  et  [utJsalvosDOS 
aciat  et  illumiDat  asbcondila  tenebrarum.  Etauferet. 

In  Matutinis. 

Antiph.  Jadsea  et  Jerusalem,  Dolite  timere  ;  cras 
e^^ediemiDi,  et  DomiDus  erit  yobiscum,  alleluia. 
Ant.  Hodie  scietis  quia  veDiet  DomiDus,  et  maae  vi- 
debilis  gloriam  ejus.  ilti^  CrastriDa  die,  delebitur 
ioiqDitas  terrse,  et  reguabit  super  dos  Salvator 
mandi.  Ant.  Exspectetur  sicut  pluvia  eloquium  Do- 
noiDi.  etdesceodit  super  dos  sicut  ros,  Heus  Doster, 
Antiph.  Crastiaa  erit  vobis  salus,  dicit  Domiaus 
exercitaom.  Ant.  MagDificatus  est,  cujus  vultum  de- 
siderat  uDiversa  terra  Ant.  Magnificatus  est  Rex 
pacificus  super  omnes  reges  uDiversae  terrfie. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Orietur  Sol,  ut  supra.  Ant.  Scitote,  quia 
prope  est  regDuro  Dei  ;  amea  dico  vobis  quia  dod 
tardabit.  Ant.  I.evate  capita  vestra,  ecce  appropio- 

aaavit  redemptio  vestra.  Ant   Dum  ortus  fuerit  Sol 
e  coelo.  yidebitis  Regem  regum  procedeutem  a  Pa- 
tre  taoquam  spoDsus  de  thaTamo  suo. 

/fi  vigilia  Natalis  Domini,  ad  Vesperas. 

Vers.  Taaquam  spODSUs.  Ant.  Duro  ortus,  utsujnra. 
Ad  Invitator.  Ant.  Christus  aatus  est  nobis.  Venite. 
Ant.  Dominus  dixit  ad  me  :  Filius  meus  est  tu,  ego 
hodie  geDui  te.  Psalm.  Quare  freroueruDt  gentes  ? 
Tanquam  sponsus  Doroinus  procedens  de  thalaroo 
sao.  Psal.  Cceli  enarrent  gloriaro.  Ant.  DifTusa 
estgratia.  ■  PsaL  Eructavit.  Vers.  Tanqaaro  spon- 
saa. 

Resp.  unde  supra. 

»  Tres  tantum  Psalmi  pro  singulis  noctumis  assi- 
gnati  probant  Codicem  Compenilipnspm  non  Fuisse 
script,uro  ad  usam  alicujus  monasterii,  ubi  regula 
lancti  BeDedicti  seryaretur,  cum  juxta  regulam  hanc 


A     Resp.  Hodie  Dobis  coelorum  Rex  de  VirgiDe  nasc^ 

742  dignatusest.  ut  homincro  perdituro  ad  regna 
CGelestia  revocaret.  Gaudet  exereitus  au^eloruro, 
quia  salus  seteraa  huroano  generi  apparuit.  Vers. 
uloria  in  excelsis  Deo«  et  in  terra  pax  horoinibus 
boD8B  voluntatis.  Gaudet.  Re.^ip.  Hodie  nobis  decoelo 

f>ax  vera  descendit,  hodie  per  totum  munduro  roel- 
iflui  facti  sunt  coeli.  Vers.  Gloria  in  excelsis  Deo. 
Hodie  per.  Reso.  Descendit  de  coelis  missus  ab  arce 
Patris.  Introivit.  per  aurero  Virginis  io  rei.'ionem  no- 
stram.  indutus  stolam  purpuream.  Et  eiiyit  per  au- 
ream  porlam  iui  et  decus  univers»  fabriCiftf  raundi. 
Vers.  Tanquam  spoDsus  Domiuus  proccdeas  de  tha« 
lamo  suo.  ladutus. 

/n  secundo  nocturno. 

Antiph.  Suscepimus,  Deus,  roisericordiaro  tuam  ia 

medio  teropli  tui.  Psalm.   Magous  DomiDus.  Ant. 

Orietur  iu  diebus  Domiai  abuDdaatia  pacis,  et  domi- 

Dabitur.  Psal.  Deus,  judiciuro   tuuro  Regi  da.  Ant. 

B  Veritas  de  terra  orta  est,  et  justitia  de   coelo    pro- 
spexit.  Psal.  Beuedixisti,  DomiDe.  Vers.  DifTusa  est 
gratia. 
Resp.   unde  supra. 

Ritp.  Quero  vidistis,  Pastores,  dicite?  ADpuDtiate 
Dobis  ia  terris  quis  apparuit  ?  Naturo  vidirous  ia 
choroaDj{eIoruniSalvatorero  DomiDum.  Vers.  Natus 
est  Dobis  bodie  Salvator,  qui  est  (^hristus  DomiDUs 
ia  civitate  David.  Natum.  Resp.  0  magDum  myste- 
rium,  et  adroirabile  sacraroeutero,  utaDimalia  vide- 
rcDt  DomiDum  uaturo  jacpDturo  io  pr^sepio  t  Beata 
Virgo,  cujus  viscera  meruerunt  portare  Christum 
Dominum.  Vers.  Domiue,  audivi  auditum  tuum  et 
tiroui ;  coDsideravi  opera  tua,  et  expavi  ia  roedio 
duorum  aDiroalium.JaceDtem.  ftefp.  Beata  Dei  geai- 
trix  Maria.  cujus  viscera  iatacta,  perroaaeDt.  Hodie 
gCDuit  Salvatorem  sseculi.  Vers.  Ave,  Maria»  gratia 
pleaa,  Domiaus  tecum  Uodie. 

In  tertio  noeturno. 

C  Antiph.  Ipse  iDvocabil  roe.  alleluia.  Paterroeuses 
tu,  alleluia,  al leluia.  P«a/.  Misericordias  Doroiui  ia 
fleternuro.  An^LfPtentur  coeii.otvxvsultet  terraaate 
faciero  DomiDi,  quoniaro  venit  Psat.  Caatate  Do- 
miDO.  iin^  Noturo  fecit  Doroinus,  alleluia,  Salutare 
suuro,  alleluia,  alleluia.  Psa/m.  Cantate  2  Vers. 
Ipse  iDvocavitroe.  Resp  SaacU  et  imroaculata  vir- 
giuitas,  quibus  te  laudibus  referam  uescio,  quia 
quem  coeli  capere  dod  poteraat,  luis  greraiis  coDtu- 
listi.  Vers.  Beoedicta  tu  io  mulieribus,  et  beaedi- 
ctas  fructus  veDtris  tui.  Quia  qnero.  Resp.  Beata 
yiscera  Mariae  virgiais,  quae  portaveruat  «eterDi  Pa- 
tris  Filiuro,  et  beatauberaquflp  faclaveruDt  Christum 
DoroiDum;quia  hodie  pro  salute  roundi  de  Virgiue 
Dasci  digoatus  est.  Vers  Ave.  Maria.  Quia  hodie. 
Resp  Ecce  AgDUS  Dei,  qui  tollit  peccata  rouudi,  ecce 
de  quo  dicebaro  vobis:  Qui  post  me  veuit  aate  me 
factus,  cujus  DOD  sum  diijDuscorrigiam  calceanaeuti 
solvere.  Vers.  Hocest  testimonium  quod   perhibuit 

D  JoaDDes.flesp.  Beaedictus  qui  veoit  m  DomJDe  Do- 
miai.  Deus  Domiuus  et  illuxit  Dobis,  alleluia,  alle- 
iuia.  Vers.  Lapidem  quem  reprobaveruDt  fledificaD- 
tes,  hicfactusesliDcaput  aaguli  A  Domiuo  faclum 
est  istud,  et  est  roirabile  iu  oculis  Dostns,  alleluia. 
«asp.  CoDgratulamiDi  mihi  orooes  qui  diligilis  Do- 
roiDuro,  quia  curo  essero  parvula,   placui  Altissiroo, 

743  et  de  roeis  visceribus  geaui  Deum  ethomiDero. 
Vers.  Beataro  roe  diceat  oroaes  geaeratioDes.  Quia. 
Vers.  Casta  pareatis  viscera,  coeleslis  iotrat  gratia, 
yeater  puellje  bajulat,  secreta  quie  dod  ooverat. 
Resp.  Beata  et  veDerabilis  Virgo.  quje  sine  tactu  pu- 
doris,  mater  inveata  est  Salvatoris.  Jacebat  in  prae- 
sepio,  et  fulgebat,  ia  coelo.  Ver$.  DomiDe,  audivi  au- 

in  singulis  nocturnis  sex  Psalmi  cani  debeant.    Cur 
sum  spu  nfficiiim  hic  praescribi  juxta   ri;ura  Ecclesiee 
RomansB  suadere    viHetur    coniormitas  cum   Ordine 
Rom.,  qusa  infra  probatur  in  ofBcio  Paschae. 


938 


SANGTI  GREOORII  MAGKt 


736 


ditum  tuum,  et  expavi.  Jacebat.   Reep.  Continel  in  A  manu  ejus.  et  potesta»,  et  imperiom,  1"«'"^'  ""«: 
auuni  1.UUIU,  ct  c»p ..„'^  v:.„„n»:  „».      luia.  An/.  Dum  medium  sileuUum  lenerent  omnia.et 

nox  in  suo  cursu  iter  ageret.omnipotenssermo  luus 


gremium  ccelam  terranique  regenUm.  VirgoDeige< 
nitrix,  proceres  coraitantur  hflpredem,  perquos  orbis 
ovans  Chrislo  sub  principe  pollens.  Vers.  Virgo   l»ei 


genilrix,  quem  totus  non  capil  orbis,  in  iua  seclau- 
sit  viscera  facius  homo.  Perqnem.  liesp.  Confirma- 
tum  esl  ror  Virginis,  in  quodivina  mysleria  angelo 
narranie  concepil,  reforma  [spociosum  forma]  prae 
filiis  hominum  castis  suscepil  visceribus  ;  et  bene- 
dicta  in  Mernum  Deum  nobis  proiulil  ei  hominem. 
Vers.  Domus  pudici  pectoris  templum  repente  fit 
Dei,  intacta  nesciens  virum,  Virgo  concepit  Filiuni. 
Deum.  Resp,  Nesciens  maier  Virgo  virum,  peperit 
sinedolore.  Salvatorem  sseculorum  ipsum  Keffem 
angelorum,  sola  Virgo  laclabat  ubera  de  coelo  plena 

Subere  pleno].  Vers,  Ave,  Maria.  Vers.Be^is.  viscera. 
lesp.  0  Regem  coeli  cui  lalia  famulantur  obsequia  ! 
Stabulo  ponitur  qui  coniinet  mundum  ;  jacet  in 
praesepio  et  in  coelis  regnat.  Vers.  Domine,  audivi  g  rcgma  mundi. 
auditum  tuum.et  iimui.  Consideravi  opera  iua,  et 
eipavi  ;  in  medio  duorum  animalium.  Jacentena. 
Resp.  In  Patre  manet  aBternitas,  quia  non  peribit  in 
matrc  virginitas;et  per  intactum   corpus  egressus, 

2ui  insalutem  omnium  natus  est,  invisibilis  nonde- 
ignaius  est  carne  nasci.  Non  dereliquit  imperium. 
Ven,  Tanquam  sponsus  Doniinus.  Non.  Rt^sp.  Te 
laudant  angeli.  sancta  Deigcnitrix,  quwvirum  non 
cognovi>ti,  et  Dominum  in  tuo  uiero  bajulasti.  Con- 
cepisii  per  aurem  Dominum  nostrum,  ut  benedicta 
dicaris  mter  omnes  mulieres.  Vers.  Ipsum  genuisti, 
quem  in  prflesepe  posuisti,  quem  adorat  multiiudo 
angelorum.  Ut  benedicia. -/?««/).  VeiLum  caro  factum 
est,  et  habitavii  in  nobis;  et  vidimus  gloriam  ejus, 
gloriam  quasi  Unigeniti  a  Palre  nlenum  gratiae  et 
veritalis.  Ker5.  Omnia  per  ipsum  ractasuni,  et  sine 
ipso  factum  est  nihil.  Et  vidimus.  Resp.    Hodie  Do- 


Domine,  a   regalibus  sedibus   venit,   alleluia.  .4n/. 
\  irgo  verbo  concepii.  Ant.  Nesciens   maier    Virgo. 
Ant.  Beatus  venler  qui  le  porlavit,  Chri8le;et  beaU 
ubera  quff  ie  lactaveruni  Dominum  et  Salvatorem 
mundi,  alleluia.  Ant.   Verbum   caro  facium  esi.  ct 
habiiavii  in  nobis ;  ei  vidimus  gloriam  ejus,  glonam 
qunsi  Unigeniti  a  Paire,  plenum  graiifle  et  ▼eritatiB. 
Alleluia,  alleluia,  alieluia.  ^n/.  Naius  esi  nobis  hodic 
Snlvator,  qui  esi  Christus  DominuRinciviUieDavid. 
Ant.  Virgo  Dei  genilrix  guem  iotus  non  capit  orbis, 
in  iua  se  clausit  viscera  facius  homo.  Vera  fide  ye- 
nitus  purgavit  crimina  mundi,  et  tibi   virgmiias  m- 
violata  manet.  Ant.  Ecce  de   quo  Joannes  dixit  : 
Christus  naius  est  in   Israel,  et  regni  ejus  non  enl 
finis.  Ant.  Beaia  maier,  et  innupU  Virgo  glonosa 


Ad  Tertiam» 
Antiph.  Verbum  caro  factum  est,   alleluia,  alle- 
luia.  Veis  Et  habitavii  in  nobis,   alleluia,  alleluia. 
Vers.  Ipse  invocavitme. 

Ad  Sextam. 
Resp.  Notum  fecit   Dominus,  alleluia,  alleluia. 
Fers.  Salutare  suum,  fljleluia,alleluia.  Vers.  Verbum 

caro  factum  est. 

Ad  Nonam. 

Re$p.  Revelabitur  gloria  Domini,  allcluia,  alle- 
luia.  Vers.  Ei  videbit  omnis  cai-o  SalnUrc  Dci  no- 
siri,  alleluia,  alleluia.  Vers.  Noium  fecit. 

Jn  die,  ad  Vesperas. 

Antiph.  Tecum  principium  in  die  virtutis  lufle,  in 
splcndoribus  sanctorum.  Ex  uteroanteluciferumge- 
nui  te.  •  Psalm.  DixiiDominus.  Ant.  Redempiionem 


minus  ex  uUro  Virginis  nasci  dignatusest,  in  quem  C  ^jjsjt  Dominus  populum  suum  [populo  suo].  Manda- 

«•afrnanrlnm  ooPAoana  Pfil  nf  nn«  PAHimeret.    VeVS.  Ho-  -l    :^    .»i ^..«»  i<%c.ia«viAnliim  annm.   Px/lIlH.  ConutC- 


regnandum  egressus  est  ut  nos  redimeret.  Vers.  Ho 
die  saeculorum  Rex  de  Virgine  nalus  apparuit.  In 
quem.  Resp.  Hicest  dies,  in  quo  ad  salvanda  omnia 
lux  orU  isi  mundo,  de  qua  nuniianie  angelo  im- 
pletumest  uteroYirginis.  Natus  est  nobis  Salvaior 
omni  populo,  quem  Regis  geniium  prophetfle  aite- 
sUlisunt.  Vers.  Natus  est  nobis,  ut  supra  Resp.  Ilic 
qui  advenit  nemo  scit  naturam  ejus,  nisi  ipse  solus. 
Vocaiur  Verbum  I)omini,habens  vesiem  prseclaram, 
ct  omnis  chorus  angelorum  in  albis  sequuntur  eum, 
Vers.  Tanquam  sponsus.  Et  omnis.  Item  Vers.  Eccc 
advenit  dominaior  Dominus ;  et  regnum  in  manu 
ejus,  et  potestas,  et  imperium.  Habens.  Resp.  Ecce 
advenit  dominaior  Dominus  s  mpiiernus,  et  regnum 
in  manu  eius,  ei  potestas.  et  imperium.  Vers.  El  fa- 
ctus  est  principatus  super  humerum  ejus.  Kt  regnum. 
Anliphonae  in  matutinis  iMudibus. 


vit  in  wUrnum  iesiamenium  suum.  P«alm.  Confite- 
bor  iibi.  Domine.  Ant.  Exortum  et  in  Unebris.  lu- 
men  rectis  corde,  misericors  et  miseraior  esi  juslus 
Dominus.  Psalm.  Beaius  rir  Ant.  Apud  Dominum 
misericordia  et  copiosa  apud  eum  Redempiio.  F»al. 
De  pro^^undis.  Ant.  De  fructu  ventris  tui  ponam  su- 
per  sedem  tuam.  Psal.  Memento.  Vers.  Verbum  caro 

factumcst.  . 

/n  Evangelio  Anttphona. 

Avtiph.  Lux  orta  est  super  nos.  quia  hodie  nalos 
esi745  Salvator.  alleluia.  yln<.  Virgo hodie fidehs, 
ei  si  vTrbum  genuit  incarnatum.  Virgo  mansitet  post 
partum,  quem  laudantes  omnes  dicimus  :  BenedicU 
tu  in  mulieribus.  Ani.  Gaudeamus  omnes  fideles  : 
Salvator  noster  natus  esi  in  mundo.  Hodie  processit 
proli  fproles]  magnificigerminis,  ei  perseverai  pudor 


Antiphonx  in  matuiinis  iMudtbus.  Irii.ainit«tia   Rlleluia  Ant  Hodie  Christus  Datusest. 

Aniiph  Qu{m    vidislis,  pastores,  dicile,  aunun-  jrg^nUat  .^d^^^^^^^^^ 

tiate  nobis  in  terris,  quis  apparuit.  Natum  vidimus  j)  ^'**-  "''  .,.„.. 

in  choro  angelorum  Salvatorem  Dominum,  alleluia, 


Ad  Tertiam. 


744  alleluia.  Ant.  Genuit  puerpera  Regem,  cuino- 
men  iPternum,  et  gaudia  matris  habens  cum  virgini- 
Utepudoris.  nec  primam  similem  visa  est,  nec  ha- 
bere  sequentem,  alleluia.  Ant.  Faciaestcnm  angelo 
multitudo  coeleslis  exercitus  laudantium  el  dicen- 
iiam :  Gloria  in  excelsis  Deo,  et  in  terra  pax  horai- 
nibus  bonse  voluntaiis,  alleluia.  Ant.  Angelus  ad 
Pasiores  ait :  Annuntio  vobisgaudium  magnum,quia 
naius  est  nobis  hodie  Salvaior  mundi,  alleluia.  Ant. 
Parvulus  Filius  hodie  natus  est  nobis.  ei  vocabitur 
Deusfortis,  alleluia.  alleluia.  F<Jr«.  Benedicius  qui 
venii. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Gloria  in  excelsis  Deo,  et  in  terra  pax 
hominibus  bonsB  voluoiatis,  alleluia,  alleluia.  Ant. 
Ecce  advenit  domioator  Dominus  ;  et   regnum  in 

.  Ex  illorum  Psalmorum  designatione  conBtet  in   majoribus  sallem   solemnitatibus  alios  oUm   Psaltnos 
quam  feriales  fuissc  canUtos. 


Resp.  Pucrnatusest  nobis,  allcluia,  alleluia.  Vers. 
Et  Filius  datus  est  nobis,  allcluia,  allcluia.  Vers.  Te- 

cum  principium. 

Ad  Sextam. 

Resp.  Verbum  caro  factum  eat,  allcluia,  alleluia. 
Vers.  Ei  habiiavit  in  nobis,  alleluia,  alleluia.  Vers. 
Vcrbum  caro  factumest. 

Ad  Nonam. 

Resp.  NotumfeciiDominus,alleluia,  alleluia.  Vers. 
Salutarc  suum,  alleluia,  alleluia,  Vers.  Ipse  invoca- 

vit  me. 

Ad  Vesperas. 

Resp.  Benedictus  qui  venit  in  nomine  Domini. 
Vers.  Deus  Domlnus,  et  illuxit  nobis,  alleluia,  alle- 
luia,  Vers.  Verbum  caro  facium  est. 


737 


UBER  REI«>0N$AUS 


738 


JnvigWasanrHStephanimnrtyn^^ndlnviiatoniiin  A  Vtvs.Posilis  autem  genibus,  Stephanus  orabat,  di- 
AnrtMRegemmartyrnm  Dominuiu.  A«/i>A.  Bea-      ^ens  :  UomineJesu  Clirisle,  aceipe  spirilum   meum. 


tus  Yirqui  io  lega  Domiai  meditatur,  voluDtas  ejus 
peraiaQet  die  ac  nocte,  et  odinia  quaecunque  faciet 
semper  prosperabuntur.  PsaL.  Ipsuin  *.  Ant,  Beatus 
klesaQCtus.  qui  coafisus  est  in  Domino,  preedicavit 
prseceptaio  Domini,  constitutus  esl  in  moute  sancto 
ejus.  PsaL  Quare  fremuerunt  gentes.  iln/.  Tu  es 
gloria  mea,  tu  es  susceptor  meus,  DooHne,  tu  exal- 
tans  capul  meam  ;  et  exaudisti  me  demonte  saneto 
tuo.  PsaL*  Domine,  quis  habitabit.  Vcr»,  Voce  mea. 
Resp.  undc  supra . 

Resp.  LapidabantStephanuminvocantem  et  dicen- 
lem  :  Domine  Jesu,  accipe  spiritum  meum,  et  ne 
statuas  illis  hoc  peccatum.  Vers.  Positis  autem  ge- 
nibas  Stephanus  orabat,  dicens  :  Domine  Jesu.  Resp. 
Videbant  omnes  Stephanum  qui  erantinconcilio,et 
intaebantar  Tultum  eius,  tanquam  vultum  angeli 
stantein  inter  ilios.  Vers,  Slephanus  autem  plenus 
Rratis  et  verilatis,  faciebat  prodigiaet  signa  magna 
in  popuio.  Et  intuebantnr.  Resp,  Video  coelos  aper- 
tos,  et  Jesum  stantem  a  dextris  virtulis  Dpi.  Domine 
Jesu,  accipe  spiritum  meum,  et  ne  statuas  illis  hoc 
peccatum,  quia  nesciunl  quid  faciunt.  Vers.  Ejicien- 
tes  eum  extra  civitatem  lapidabant  Stephanum  invo- 
cantem  etdicentem  :  Domine  Jesu. 

In  secundo  noctumo. 
Anliph.  Invocantem  exaudivit  Dominus  Sanctum 
suam  ;  Dominus  exaudiviteum  et  conslituit  eum  in 
pace.  PsaL.  Cum  invocarem.  Ant,  Laetentur  omnes 
qui  sperant  in  te,  Domine,  qaoniam  tu  benedices 
justo.  Sculobonee  voluntatis  coronasti  eum.  PsaL. 
Verba  mea.  Ant.  Dominus  Dominus  noster,  quam 
admirabile  est  nomen  tuum  in  universa  terra.  Quia 
gloria  et  honore  coronasli  sanctum  tuum,  et  consti- 
luisti  eum  superopera  manuumtuarum.  Psa^.  Ip- 
sam.  Vers.  Gloria  et  honore. 

746  R^sponsoria. 

Resp.  Stephanus  plenus  gratiae  et  veritalis.  facie- 
bat  prodigiaet  signa  magnain  populo.  Vers.  Ste- 
phanus  vidil  coelos  apertos,  vidit  et  introivit.  Fa- 
ciebat.  /?e5p.  Slephanus  servus  Dei  quemlapidabant 
Judeei,  vidit  coelos  aperlos  ;  vidit,  et  introivit ;  bea- 
tus  homo  cui  coeli  patebunt  Vers.  Stephanus  autem 
plenus  gratiaetfortitudine,  faciebat  prodlgiaetsigna 
magnain  populo.  Bealus  homo  cui.  Resp.  Heslerna 
die  Dominusnatus  est  in  terris,  utStephanusnasce- 
retur  in  coelis  ;  ingressus  est  Dominus  mundum,  ut 
Stephanus  ingrederetur  in  coelis.  Vei*s.  Stephanus 
Tidit  coelos  apertos,  vidit  etintroivit.  Ingressus. 

In  tertio  nocturno. 

Antipk.  Domine,  istesanctus  habitabitintaberna* 
caio  tao,  operatus  estjustiiiam,  requiescetinmonte 
sancto  tuo.  PsaL.  Domine,  quis.  Anl.  Vitam  petiit  a 
te  et  triabuisliei,  Domine;gloriainetmngnumdeco- 


B 


Bealus  homo.  R**sp.  Impetuiufecerunt  unanimes  in 
eum  ;  e)ecerunt  euin  extra  civitatcm  invocantem  et 
dicentem:Domine,  accipe.spiritummeum.  Vers.  Po- 
sitis  autem  genibus  Steplianus  orabat,  dicens :  Do- 
mine.  Resp.  Lapides  torrentis  illi  dulces  fuerunt, 
ipsum  sequuntur  omnes  anim^f*  justae.  Vers.  Juslum 
deduxit  Dominusper  vias  rectas.  et  ostenditiilis  re- 
gnum  Dei.  Ipsum.  T^e^r.  Patefactaesuntjanuae  coeli 
Chnsti  martyri  beato  Stephano,(][ui  innumero  san- 
ctoruin  inventus  est  primus;et  ideo  triumphat  in 
coelis  coronatus.  Vers.  Vidit  beatus  Stephaaus  coelos 
apertos,  vidit,  et  introivit.  Et  ideo. 

Antiphonx  in  Matutinis. 

Antiph.  Lapidaverunt  Stephanum,et  ipse  invoca- 
bat  Domioum,  dicens  :  Ne  statuas  illis  hoc  pecca- 
ium.Ant  Lapides  torrentisilii  dulcesfuerunt  ;ipsum 
sequuntur  omnesanimaeJust«e.  Ant.  Adhaesitanima 
mea  post  te,  quiacaro  mea  lapidata  est  pro  te«  Deus 
meus.  Ant,  Stephanui^  vidit  coelos  apertos  .  vidit.  et 
introivit ;  beatus  homo  cui  coeli  patebunt.  Ant.  Ecce 
video  coelos  apertos,  et  Jesumstantem  a  dextris  Dei. 

In  EoangeLio 

Antiph.  Stephanus  autemplenusgratiaetveritate, 

faciebat  signamagnainpopulo.^7)<.  Positis  genibus 

^^T^I^P^&Qu^^^^^^^  dicens  :  Domine  Jesu  Chri- 

ste,  nestatuasillis  hocpeccatum.  Ant.  Impii  super 

justum  jacturam  fecerunt,  ut  eum  morti  traderent; 

at  ilie  gaudens  suscepit  lapides,  ut  mereretur  acci- 

perp  coronam  gloriae^alleluia.  Ant  Dicit  Dominos, 

Saule,  Saule,  quidmepersequeris  ?Martjrrem  meam 

Stephaoum  e^o  te  faciam  servo  meo.  Ant.  Stepha- 

nus  servus  Deiquem  lapidabant  Judaei,    vidit  coelos 

apertos,  vidit,  etintroivit ;  beatus  homocui  coeli  pa- 

tebunt    Anl.  Jmpetum  fecerunt  unauimiter  in  eum, 

etejicientes  eum  extra  civitatem  lapidabant   invo- 

Q  cantem   et   diccntem  :   Domine»  suscipe  spiritum 

meum.  Ant  Sepelierunt  Stephanum  viri  timorati,  et 

fecerunt  planctum  magnum  supereum.  Ant.   Pate- 

factae  sunt  januaecoeli  Christi  martyri  beato  Stepha- 

no,  alleluia. 

In  vigilia  sancti  Joannis  emngpListtB,  ad  Vesperas. 
Kers.  In  omoem  terram.  Ant.  Valde   honorandus 
est  beatusJoannes,  qui  suprapectusDomini  in  coena 
recubuit. 

AdJnvitatorium. 

Antiph.  In  sanctorum  confessorum 

In  primo  nocturno. 

Kntiph.  In  omnem  terram.  PsaL,  Coeli  enarrant. 
AnMMamaverunt.  PsnL.  BeoedicamDominum.  Knt. 
Constitues,  eos  principes.  PsaLm.  Eructavit.  Vers, 
In  omnemterram. 

Resffonsnna  unde  supra. 

Resp.  Valde  honoraodus  est  beatus  Joaones,  qui 


rem imposuisti  super  eum,  Posuisti  in  CHpite  ejus  D  supra  pectus  Domini  in  coenarecubuit  ;  cui  Christus 


corooamde  lapide  pretioso.  PsaL  Domineinvirtute. 
Ant.  Hic  accipiet  benedictionema  Doiuino.  et  iiiise- 
ricordiam  a  Deo  Salutari  suo,quiahiTecest  generatio 
qu»rentiumL)ominum.Psa/.  Domini  estterra.  Vers. 
Posuisti,  Domioe. 

Resp.  undesupra.  .  . 

Resp.  Intuens  in  coelum  beatus  Stephanus  vidit 
gloriam  Dei,  et  ait :  Ecce  video  coelos  apertos,  ct  fl- 
Eom  hominis  stantem  a  dextris  virtutis  Dei.  Ver$. 
Vidit  beatus  Stephanus  coelos  apertos,  vidit  et  introi- 
Til.  Ecce  video.  Rtsp.  Impii  super  justum  jacturam 
fecerunt,  ut  eum  morli  traderent ;  at  iile  gaudens 
suscepit  lapides,  ut  mereretur  accipere  coronam 
glnrisB.  Vers.  Slephanus  autein  plenus  gratiaet  for- 
titudine  faciebal  prodig  a  etsignamagnain  populo. 
Ut  merereiur.  Resp.  Stephanus  vidit  coelos  apertos, 
vidit,  et  introivit ;  beatas  homo  cui  coeli  patebunt. 


in  cruce  matrem  Virginem  viigini  commendabat. 
Vi'rs.  Muiier,  ecceflliustuus  :  addiscipulum  autem: 
Ecce  mater  tua.  Cui  Christus.  Resp.  in  illa  die  su- 
scipiam  te,  serve  meus,  etponamte  sicut  signaculum 
in  coiispectu  meo,  quoniam  ego  ele^it  te  dicit,  Do- 
minus.  Vevs.  In  tribuiatione  invocasti  ine,  exaudivi 
te,  et  liberavi  te.  Quooiam  ego.  Resp.  Qui  viceril, 
faciamillum  columnamin  te nplo  meo,  dicit  Domi- 
nus,  et  scribam  super  eum  nomen  tuum  [meum],  et 
nomencivitatisnovaeJerusalem.  Vers.\ik  iltum  diem 
^uscipiam  te,  servomeo  [serve  meus].  Etscribam. 

In  serunrfo  nocturno. 

knliph.  Principespoptiloruiiicon^regati  suntcum 
Deo  Abrahain.  Pml.  Oiiines  gentes.  knt.  Dedisti 
hsereditateni  limentibusnoiuen  tuum.Domine.  PjtaZ. 
Exaudi,  Deus,  deprecationem.  Ant.  Annuntiaverunt 


« Id  «8t,  idem  p8ahntt&  JB^iitti  inr. 


f3d 


SANCTI  GftBfiORII  MAGNt 


746 


opftra  Dei,  et  facta  ejusintellexerunt.  Psal.  Exaudi, 
Deus,  oralioneai.  Vers.  Dedisti  ha^reditateai. 

Responsoria* 

Resp.  Hic  est  discipulus  ille  qui  testimonium  per- 
hibetde  bis,  et  scripsithsec,  et  sciaius  quia  veruin 
est  teslimonium  ejus.  Vers.  Valde  honorandus  est 
beatus  Joannes,  qui  supra  pectus  Domini  in  coena 
recubuit.  Hesp.  Ecce  honorandus  es  in  conspectu 
meo,  CoroAavi  te,  dicit  Dominus,  noli  timere,  quia 
tecumsum  semper  etadjuvi  te.  Vers.  Intribulatione. 
Resp.  Iste  est  Joannes  qui  supra  pectus  Domini  in 
coena  recubuit.  Beatus  apostolu^,  cui  revelata  sunt 
secreta  coeestia.  Vers,  Iste est  Joannes,  cui  Chri- 
stus  in  cruce.  Vers.  Ecce  puer  meus  electus  quem 
elegi ;  posuisuper  eum  Spiritum  meum.  Beatus. 

7  48  ^^  ieriio  noclurno . 

kntiph,  Exaltabuntur  cornua  justi,  allel.  Psalm, 
Confitebimur.  Ant.  Lnx  orta  est  justo,  allel.  rectis 
corde,  eilleluia,  alleluia.  Psalm.  Dominus  regnavit, 
exsultec.  Ant.  Cust(»diebant  testimonia  ejusetprae- 
cepta  ejus  allelua.  Psal  Uommusregnavit,  irascan- 
tur.  Fer5.  Annuntiaverunt  opera  ejus. 

ResponsoHa  unde  supra. 

Respons.  Iste  est  Joannes,  cui  Christus  in  cruce 
matremVirginemvirginicommendabat.Fers.Mulier, 
ecce  filius.  Resp.  In  medio  Ecclesise  aperuit  os  ejos. 
et  implevit  eum  Dominus  Spiritus  sapientiset  intel- 
lectus.  Vers.  Misit  Dominus  maniimsuam,  ettetigit 
08  ojus.  Etimplevit.  Resp.  Cibavii  illumpanem  vitae 
et  intellectus.  et  aqua  sapientite  salutaris  potavit 
illum  :  et  exsultavit  [exaltavit]  eum  apud  proximos 
suos.  Vers,  In  medio  Ecclesiae  aperuit  os  ejus.  Et 
exsultavit.  Resp. Ecce  ego.  Resp,  Tollite.  Resp. 
Fuerunt. 

Antiphonae  in  matutinis  Laudibus, 

Antiph,  Hic  est  discipulus  ille  qui  testimonium 
perhibuit,  scimus  quia  verum  est  testimonium  ejus. 
Ant,  Hic  est  discipulus  meus;  sic  eum  volo  manere 
donec  veniam.  Ant*  Ecce  puer  meus  electus  quem 
elegi,  posuisuper  eumspiritum  meum,.\n/.  Suntde 
hic  stantibus,  qui  non  guslabunt  mortem,  donec  vi- 
deantfilium  hominis  inregnosuo.  An/.  Siceumvolo 
maneredonec  veniam.  Fers.  Justus  ut  palma  flo- 
rebit. 

InEvangelia. 

Antiph.  In  medio  EccIesisB.  An^  Iste  est  Joannes, 
qui  supra  pectus  Domini  in  coena  recubuit  ;  beatus 
apostolus  cui  revelata  sunt  secretacoelestia.  An(tpA. 
Iste  est  Joannes,  qui  supra  pectus  Domini  in  coena 
recubuit,  quem  dili^ebat  Jesus.  Antiph.  Iste  est  Jo- 
annes,  cui  Cbristusm  cruce  matrem  Virginem  com- 
mendabat.  Ant.  Virgo  est  electus  a  Domino,  atque 
inter  caeteros  ma^is  dilcctus,  allel.  An^  Virgo  electus 
a  Domino  vir  [Virgo[  in  «evum  permansit,  allei. 
In  vigitia  lanncentum^  ad  Vesperas, 

Vers.  Justorum  animee.  An/i/iA.  Istorum  est  enim 
regnum  coelorum,  qui  contempseruntvitam  mundi, 
et  perv^nerunt  ad  praemia  regni,  et  laverunt  stolas 
8uas  in  sanguiae  agni. 

Ad  Imitatorium, 

Antiph,  Mirabilem  Dominum.An/.  Regemmarty- 
rum. 

/n  pnmo  Nocturno. 

Antiph.  In  lege  Domini  fuit  voluntas  ejus  die  ac 
Docte.  Psalm,  Beatus  vir.  An/.PraedicanspraBceptum 
Domini,  consiitutus  est  in  monte  sancto  ejus.  PsaL 
Quare  fremuerunt.  An^  Voce  mea  ad  Dominum  cla- 
mavi,  et  exaudivil  nie  de  raonte  sancto  suo.  PsaL 
Domine,  quid  multiplicati  suat.  Vers,  Voce  mea. 

Responsoria  undesupra. 

Resp,  Sub  altare  Dei  audivi  voces  occisorum  ; 
quare  non  defendis  sanguinem  nostrum  ?  et  accepe- 
tttnt  divinamresponsum  ladhucsustinetemodicum, 


A  donec  impleatur  numerus  fratrum  vestrorum.  Vers, 
Vidi  sub  altare  Dei  animas  sanctornm,  propter  ver- 
bum  Domini  quod  habebant,  etclaravoce  749  ^' 
cebant.  Quare  non.  Resp.  Effuderont  saoguiDem 
sanctorum  velut  aauam  in  circuitu  Jerusalem,  etoon 
erat  quisepeliret.  Vers,  Vindica,  Domincsanguinem 
servorum  tuorum  qui  efifusus  est.  In  circuitu.  Retp. 
Adoraveruntviventem  in  sieculasflecolorum,  mitteo- 
tescoronasBuasantethronum  Domini  Dei  sui.  Ver$. 
Venientes  autem  yenientcum  exsultatione,  portaotes 
manipulos  suos.  Mittentes. 

In  secundo  noctumo. 

Antiph.  Kilii  hominum,  scitote  quia  Domious 
Sanctum  suum  mirificavit.  PsaL  Cum  invocarem. 
An^  Scuto  bomfc  voluntatis  tuae  coronasti  eum,  Do- 
mine.  PsaL  Verba  mea.  An^  In  universa  terra  glo- 
ria  ethonorecoronasti  eos.  PsaL  Domine»  Domioos 
noster.  Vers.  Gloria  et  honore. 
o      Responsojia  unde  supra. 

Resp.  Isti  sunt  sancti  qui  passisunt  propter  te,Do- 
mine^  vindicaeos  quia  clamant  ad  te  tota  die.  Vers. 
Vindica,  Domine,  sanguinem.  Resp,  Ecce  vidi  Agnum 
stantem  supra  montem  Sion,  et  cum  eo  «anctoruip 
millia.  Et  habebant  nomen  ejus.  et  nomen  patris 
ejus  scriptum  in  frontibus  suis.  Vers,  In  excelso 
throno  vidi  sedere  virum  Resp.  Ambulabunt  me- 
cum  in  albis,  quoniam  digni  sunt,  et  non  delebo  no- 
roina  eorum  de  libro  vit»*.  Vers,  Hi  sunt  (jui  cum 
mulieribus  non  sunt  coinquinati,  yirgioes  emmsunt. 
£t  non. 

In  tertio  noctumo. 

Antiph,  Justus  Dominus,et  justitias  dilexit,  flequi- 
tatem  vidit  vultus  ejus.  PsaL  In  Domino  coDfido. 
An^  Habitabit  in  tabernaculo  tuo,  requiescet  in 
montesancto  tuo.  Psalm.  Domioe,  quis  habitabit. 
Ant,  Sanctisquiin  terrissuntejus,  mirificavit  omnes 
voluntates  in^is.  Psalm,  Conserva  me. 
Q     Responsoria  unde  supra, 

Resp,  Istorum  est  enim  regnum  coelorum  quicon- 
tempseruntvitammundi,  etpervenerunt  ad  prsemia 
regni,  et  laverunt  stolas  suas  in  sanguine  agni. 
Vers.  Isti  sutit  qui  venerunt  ex  ma^na  tribulatione, 
etlaverunt.  Resp,  Cenium  (^uadraginta  quatuor  mil- 
lia,  qui  empti  sunt  dc  terris  ;  hi  sunt  qui  cum  mo- 
lieribusnon  suntcoinquinati.virgines  enim  perman- 
serunt ;  ideo  regnant  cum  Deo,  et  Agnus  Dei  cum 
illis.  Vers,  Vide  supra  montem  Sion,  Agnum  staii- 
tem^  et  cum  eo  centum  quadragiata  quatuor  millia. 
Hi  sunt.  Vers.  Vide  angelum  Dei  volantem.  Resp. 
Viri  sancti.  Resp,  Tradiderunt  corpora.  Resp.  Ver- 
bera  carnificum.  Resp,  Haec  est  vera  fraternitas. 
Resp.  Sancti  mei,  qui. 

Antiffhonx  in  matutinis  Laudibus. 

Antiph.  Herodes  iratus  occidit  multos  pueros  in 
Bethlehem  Judae  civitateDavid.  Anf.  Angeli  eomm 
sempervidentfaciem  Patris.  Ant.  Vox  in  Ramaao- 
D  dita  est,  ploratus  et  ululatus,  Rachei  plorans  filios 
suos.  An^  Sub  throno  Dei  omnes  sancti  clamant  : 
Vindica  sanguinem  nostrum,  Deus  noster.  A«|. 
Cantabantsancti  canticum  novum,  ante  sedem  Dei, 
et  resonabat  terra  in  voces  illorum .  Vers.  Justi 
autem. 

InEoangelio. 

Antiph.  Sinite  parvulos  venire  «d  me  ;  taliuro  cst 
enim  regnum  caelorum.  Ant.  Laverunt  stolas  suas. 
et  candidas  eas  feceruntin  sanguine  agni.  Ani,  A 
750^i'"»^"  ^^  infra,  occidit  multos  pueros Herodes 

firopter  Dominum.  An/.  Ambulabunt  mecum  in  al- 
)is,  quoniam  digni  sunt ;  et  non  delebo  nomina eoram 
de  libro  vitae.  Ani.  Hi  sunt  qui  cum  mulieribus  non 
sunt  coinquinati,  virgines  enim  suni,  ei  sequuntur 
agnum  quocuoque  ieril.  Ant.  Innocenies  proChnsto 
infantesoccisi  sunt.  Ab  iniquo  Rege  lactanles  inier- 
fecti  sunt.  Ipsumlaudantesagnuni  sine  macula,  et 
dicani  semper  :,Gloria  Ubi,  Domisie.  Ant.  Hi  €D(U 


74i 


LIBER  HESPONSALtS. 


m 


sant  exhominibus  primitiaB  Deo  et  igno,  et  in  ore  A  sunt  ccrU  ;  et  sicut  columba  supereumspiritns  man- 

invenluin  mendacium.  sit,  et  vox  Palris  intonuil:  Hic  est   Kilius  nieus  di- 


ipsorum  non  esl 

In  vigilia  Octavas  Domini,  ad  Vesperai, 

Vers,  Tanquana  Sponsus.  Ant»  Qadmirabile  com- 
mercium  t  Oeator  generis  humani  animatum  corpus 
sumens,  de  Yirgine  nasci  di^natus  est.  H)t  proce- 
dens  bomo  sine  semine,  largitus  est  nobis  suam  dei- 
tatem. 

Ad  Invitatorium, 

Antiph.  Regem  natum  Dominum  venite  adoremus. 
Ani.  Dominus  dixit  ad  me  :  Filius  meus  es  tu,  ego 
hodie  genui  te.  Psalm.  Quare  frcmuerunt.  Ant,  In 
sole  posuit  tabernaculum  snum,  et  ipse  tanquam 
Sponsus  procedens  de  thalamo  suo.  Psal.  Coeli  enar- 
rant.  Ant.  Elevamini,  [)ort€e  sternales,  et  introibit 
Rex  gloriae.  PsaL  Domini  est  terra. 

In  secundo  noctumo. 


leclup,  in  q»io  mihi  complacui.  Vers,  C(b\\  aperti 
sunt,  et  vox  Patris  audita  est.  Hic  est  Pilius.  Hesp. 
Omnesde  Saba  venient  aurum  et  thus  delerentes,  et 
laudem Dommoannunliantes, alleluia, alleluia,  alle- 
luia.  Ve7^s.  Reges  Tharsis  et  Insulflp  munera  offerent, 
reges  Arabum  et  Saba  dona  adducent,  alleluia. 
Besp.  Stella  quam  viderant  Magi  in  Oriente  antece- 
debat  eos,  donec  venirent  ad  locum  ubi  puer  erat. 
Videntes  autem  eam  gavisi  suntgaudiomagno.  Vers, 
Et  intrantes  domum  invenerunt  pnerum  cum  Maria 
matreejus,  etprocidentes  adoraverunt  eum.  Gavisi 
sunt. 

In  secundo  nocturno, 

Antiph.  RegesTharsis  et  Insulee  munera  offerent 
Regi  Domino.  PsaL  Deus.judiciumtuum.  Ant.  Om- 
nes  gentes  quascunque  fecisti  venient,  et  adorabunt 


Antxph,  Speciosus  forma  pr»  filiis  hominum.  dif- ,,  coram  te,  Domine.  Psa/.lnclina,  Domine.  Ant.Vt- 
fusa  cst  gratia  in  labiis  tuis   PsaL  ExrucUvit.  Ant,  ^  °»^«'  adoramus  eum,   qma  ipse  est  Dominus  Deus 
Homo  natus  est  in  ea,  ipse  fundavit  eam  Altissimus. 
Psal.  Fundamenta.  Ant.  Exsultabunt  omnia  iigna 
silvarum  ante  faciem  Domini,  quoniam  venit.  Psa/. 
Cantate  Domino. 


In  tertio  noctumo. 

Anliph.  In  principio  et  ante  ssecula,  Deus  erat 
verbum  ;  ipse  natus  est  hodie  Salvator  mundi.  PsaL 
Dominus  regaavit.  i.  Ant,  Ante  luciferum  ^enitus, 
et  ante  sfficula  Dominus  Saivator  noster,  hodie  nasci 
dignatus  est.  PsaL  Cantate  Domino.  2.  Ant,  Nato 
Domino  angelorum  chorus  canebat  dicens :  Salus 
Deo  nostro  sedenti  super  thronum  et  Agno.  PsaL 
Dominus  regnavit  2. 

Antiphonx  in   MatutinU, 

Antiph.  Oadmirabile  commercium !  ut  supra  An^ 
tiph.  Quando  natus  es  ineffabiliter  ex  Virgine,  tunc 
impletsesunt  Scripturae:  sicut  pluvia  in  vellus  des-  ^ 
cendisti,  ut  salvum  faceres  genus  humanum  ;te  lau-  ^ 
damus,  Deus,  noster.  Antiuh,  Rubum  quem  viderat 
Moyses  incombustum,  conservatam  agnovimus  tuam 
laudabilem  virginitatem.  DeiGenitrix,  intercede  pro 
nobis.  Ant.  Germinavit  radix  Jesse,  orta  est  stella 
ex  Jacob,  Virgo  peperit  Salvatorem.  Te  laudamus. 
Dei  Genitrix.  Ant.  bcce  Maria  genuit  nobis  Salvato- 
rem,  quem  Joannes  vidit  et  exclamabat  dicens  :  Ecce 
Agnus  Dei,  ecce  qui  tollit  peccata  mundi,  alleluia. 
Ant  Mirabile  mysterium  declaratur  hodie ;  innovan- 
tur  natur»,  Deus  homo  factus  est,  in  quo  fuit  [id 
qnod  fuil]  perraansit,  et  quod  non  erat  assumpsit, 
non  communem  passus,  neque  divisionem.  Ant, 
Magnumhsereditatismprsterium ;  templum  Dei  factus 
est  uterus  nescienti  [virum]  viro.  Non  est  pollutus 
ex  eo  carnem  assumens.  Omnes  gentes  venient  di- 
centes  :  gloria  tibi,  Domine.  Ant.  Beatus  venter. 
Ani  Qui  de  terra  est.  751  ^^  terra  loquitur,  qui 
de  coelo  Tcnit,  super  omnes  est.  Et  quod  vidit  et 
audivit,  hoc  testaiur,  et  testimonium  ejus  nemo 
accepit;  qui  autem  acceperit  ejus  testimonium  sig- 
natum,  guia  Deus  vcrax  est,  allel. 

In  vxgilia  Epiphaniae  Domini  ad  Vesperas. 
Vers.  Omnes    de  Saba  venient.  Ani.  Venit  lu- 
men  tuum,  Jerusalem,  et   gloria  Domini  super  te 
orta  est,  et  ambulabunt  gentes  in  lumine  tuo,  alle- 
luia. 

Antiphonx  in  primo  noctumo. 

Antiph.  Afferte  Domino,  Filii  Dei,  adorate  Domi- 
mim  in  aulasancta  ejus.  Psal.  Ipsum.  Anttph.  Psal- 
lite  Deonostro,  psallite;psallite  Keginostro,  psallite 
sapienter.  PsaL  Omnes  gentes.  Ant.  Omnis  teixa 
adoret  te,  et  psallat  tibi,  psalmum  dicat  ijomini  tuo, 
Domine.  Psa/.  Jubilate.  Ve;*^.  Omnis  terra  adoret 
te  Deus 

Responsoria. 

Mespims.  Hodie  inJordanebaptizatoDominoaperti 


D 


Doster.  PsaL  Venite  exsultemus. 

Besponsoria  unde  supj^a. 

Resp.  Interrogabat  magosllerodes:Quod  signum 
vidistis  super  nalum  Regem  ?  Stellam  magnam  ful- 
gentem,  cujus  splendor  illuminat  mundum  ;  et  nos 
cognovimus,  et  venimus  adorare  Dominum,  Vers. 
Magi  veniunt  ab  Oriente  inquirentes  faciem  Domini, 
etdicentes.  Ei  nos.  Resp.  Illuminare,  illuminare, 
Jerusalem  ;  venit  lux  tua^  et  gloria  Domini  super  te 
orta  est.  Vers.  Et  ambulabunt  gentes  in  lumine  tuo, 
et  reges  in  splendore  ortus  tui.  Kt  gloria.  Resp.  Ma^ 
yeniunt  ab  Oriente  Jerosolymam  quaerentes  et  di- 
centes  :  Ubi  est  qui  natus  est,  cujus  stellam  vidimus, 
et  venimus  adorare  Dominum  ?  Vef*s.  Magi  veniunt 
ab  Oriente  inquirentes  faciem  Domini  et  dicentes. 
Ubiest? 

/n  tertio  noctuano. 

Antiph.  Fiuminis  impetus  laetificat,  alleluia.  civi- 
tatem  Dei,  alleluia.  Psnl.  Deus  noster.  Ant.  Adorate 
Dominum,  allel.  in  aula  sancta  ejus,  alleluia,  alle- 
luia.P^Yz/.  Cantate  i.  Ant.  AdorateDominum, allel. 
omnes  anxcli  ejus,  alleluia,  alleluia.  PsaL  Dominus 
regnavit  1. 

Besponsoria. 

Resp.  Tria  sunt  munera  pretiosa  quae  obtulerunt 
752  ™^^^  Domino  in  die  ista  ;  et  habent  in  se  di- 
vina  mjsteria:  in  auro  ut  ostendatur  regis  potentia, 
in  thure  sacerdotcm  magnum  considera,  et  in  myr- 
rhaDominicamsepuIturam.  Vers.  Reges  Tharsis,  ut 
supra.  Resp.  Dies  sanctificatus  illuxitnobis  :  venite, 
gentes,  et  adorate  Dominum,  qttia  hodie  apparuit 
lux  magna  in  terra.  Vers.  Vcnite  adoreraus  eum, 
quia  ipseestDominus  Deusnoster.Quiahodie.  Resp, 
Videntes  stellam  magi  gavisi  sunt  gaudio  magno, et 
intrantes  domum  invcnerunt  puerum  cum  Mariama- 
tre  ejus  ;  et  procidentes  adoraverunteum,  et  apertis 
thesauris  suis  obtulerunt  ei  munera  aurum,  thus  et 
myrrham.  Vers.  Heges  Tharsis.  Aurum  Resp.  flic 
est  dies  praeclarus,  inquo  Salvator  mundo  apparuit ; 
quem  prophetae  predixerunty  an^eli  adoraverunt ; 
cujus  stellam  magi  videntes  gavisi  sunt,  et  munera 
ei  obtulerunt.  Fei*s.Et  intrantesdomum.  Et  munera. 
Resp.  De  paradiso  vo6atus  currit  cum  gaudio,  inter- 
rogatusabavis.  Quid  festinas,  Jordanis?l]t  Cbristus 
baptizetur,  et  Joannes  coronetur.  Vers.  Quid  esttibi 
mare,  quod  fugisti,  et  tu  Jordanis  quia conversus  es 
retrorsum?  Ut  (^hristus.  Rpsp.  Hodie  coeli  aperti 
8unt,  et  mare  dulce  factum  est.  Terra  exsultat, 
montes  et  colles  laetantur,  quia  a  Joanne  in  Jordane 
Christus  baptizatus  est.  Vers.  Qud  est  tibi,  mare. 
Reap.  In  columbae  specie  Spiritus  sanctus  visus  est, 
paterna  voi  audita  est:  Hic  est  Filius  meusdilectus 
in  quo  mihi  bene  complacui ;  ipsum  audite.  Vers, 
Vox  Domini  super  aquas,  Deus  Majestatis  intonuit, 
Dominus  super  aquas  multas.  Paterna.  Vers.  Coeli 
aperti  suot.  .Aes/?.Pa8torespr»ciaritate  laminisaon 


9U 


SANGTI  GREGORn  BlAtiNt 


ni 


intuebanturvidere  an^elum  ;  magi.s  turbabantur.  Et 
facta  esl  vox  de  coelo  dicens  :  Nolile  tiinere  ;  pax 
vobiscum.  Ego  sum  Gabriel  angelus  ad  Virginem 
missus.  Vers.  Annuntio  vobis  gaudium  magnum 
quod  erit  omni  populo.  Ego  sum.  Resp.  Stella  ful- 
gensin  Oriente.  Occurrunt  Regi  offerentes  ei  the- 
saurum  magnum,  aurum,  thus,  et  myrrham.  Vers. 
Reges  Tharsis.  Reap.  Rex  magnusnatus  est  in  Israel, 
etvenerunt  reges  terrae  adorare  eum.  Et  obtulerunt 
ei  munera  aurum,  thus  et  myrriiam.  Fers.  Et  in- 
trantes  domum.  Utsupra.  Et  bbtuterunt. 

Antiphonm  in  malutinis  Laudibus, 

Antiph.  Ante  luciferum  genitus,  et  ante  saecula, 
Dominus  Salvatornoster  hodiemundoapnaruit.  Ant. 
Tria  sunt  munera  quse  obtulerunt  magi  Domino,  au- 
rum,  thus,  et  mjrriiam,  Filio  Dei,  Regi  nostro,  alle- 
luia.  Ant,  Apertis  thesauris  suis,  obtulerunt  magi 
Domino,  aurum,  thus  et  myrrham,  alleluia.  Ant, 
Maria  et  flumina,  benedicite  Domino.  hymnum  di- 
•cile,  fontes,  Domino,  alleluia.  Ant.  Blagi  viderunt 
stellam,  dixcrunt  ad  invicem:  hoc  signum  magnum 
[magni]  Regis  est,  eamus  et  mquiramus  eum.  et 
ofTeramus  ei  munera,  aurum,  thus,  et  myrrham. 
Vers.  Omnes  de  Saba  veiiient. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Hostie  coelesti  sponsojuncta  estEcclesia, 
quoniam  in  Jordane  lavit  Christus  ejus  crimina. 
Current  ciim  muneribus  magi  ad  regales  nuptias,  et 
ex  aqua  fticto  vino  laetantur  conviv».  alleliiia.  Ant. 
Ordines  angelorum  videnies  invisibilem  venientem 
in  a^uis,  timore  perterrilicogitabantquomodo  invi- 
sibilis  ^  eus  formam  Fervi  suscepit,  et  apparescens 
mundum  illuminavit.  Benedictus  cs,  Domine  Deus 
Israel.  An^.  Clamabat  753^^^^^^^^^  Dominum  ; 
Tibi  flectunt  genu  coelestum,  terrestrium,  quomodo 
in  me  flectis  verticem  ?  Si  enim  prsecipis  angelis, 
baplizabunt.  knt.  Ipsi  enim  ex  pennis  cooperiens 
vultus  suos.  iNam  ego  quomodoausus?  non  possum, 
o  Domine;  formido,  misericors.  Etiterum  compellit 
mejussio  tua  irreprehensibilis,  Domine,  gloria  tibi. 
knt.  Videntes  stellam  magi  gravisisunt  gaudio  ma- 
gno  ;  et  intrantes  domum  obtulerunt  Domino  aurum, 
thus  et  myrrham.  An/.  Stella  ista  sicut  flamma  co- 
ruscat,  et  Hegem  regum  Deum  demonstrat.  Magi 
eam  viderunt,  et  Regi  munera  obtulerunt.  knt. 
Stella  quam  viderant  magi  antecedebat  eos,  donec 
veniret  supra  ubi  erat  puer.  kni.  Ab  Oriente  vene- 
runt  magim  Bethlehem  adorare  Dominum  ;  et  aper- 
tis  thesauris  suis,  pretiosa  munera  obtulerunt,  au< 
rum  sicut  regi  magno;  thus  sicut  Dominum  verum 
[Domino  vero]  ;  mjirhasepultura  ejus,  alleluia. 
knt.  Omnes  de  Snba  venient,  aurum  et  thus  defe- 
rentes,  alleluia,  alleluia.  Xnt.  Omnes  nationes  ve- 
nient  a  longe  portanles  munera  sua,  alleluia.  knt. 
Admoniti  magi  insomnis  abangclo,  peraliam  viam 
reversi  sunt  in  regionem  suam.  knt.  Vidimus  stel- 
lam  ejus  in  Oriente,  et  venimus  cum  muneribus 
adorare  Dominum.An^  Magi  videruntstellam.obtu- 
leruntDomiuo  aurum.lhuset  myrrham.  knt.  [Deest. 
Ant.  in  Ms.]  Lux  de  luce  apparuisti,  Christe,  cui 
magi  muncra  otTerunt,  alleluia,  alleluia,  alleluia. 
An^  Venient  ad  te  qui  detrahebant  tibi,  et  adorabunt 
vestigia  pedum  tuorum. 

kntiphonxin  Octavas  Iheophanise,  ad  Matutinas, 

kntiph.  Veterem  hominem  renovans  Salvatorve- 
nit  ad  baptismum,  ut  naturse  quse  corrupta  est  per 
aqnam  recuperaret  incorruptibiIi[FoHeincorruptibi- 
litatemj,  vestem  circumamictans  nobis.  An^  Te  qui 
in  spiritu  et  igne  purificas  humana  contagia,  Deum 
et  Hedemptoremoumes  gloriticamus.  \nt.  Baptista 
contremuit  et  non  audet  tangere  Sanctum  tuum, 
sed  clamat  cum  tremore  :  Sanctilicay  me,  Salvator, 
knt.  Caput  draconis  Salvator  contrivit  in  Jordane 
flumine  ;  ab  ejus  potestate  omnes  eripuit,  An^.  Mag- 
num  mysteriam  declaratur  hodie,  quia  Greator  om- 


A  nium  in  Jordane  expurgat  nostrafacinora.  Anf.  Pr«. 
cursor  Joannes  exsultai  cum  in  Jordaoe  baptizato 
Domino  facta  est  orbis  terrarura  exsullatio,  facta 
est  peccatorum  nostrorum  remissio  sanclificans 
aquas.  Ipsi  omnes  clamemus  Miserere  nobis.  kni. 
Baptizatmiles  Kegem,servu8  Dominicum  suum,Joan 
nes  Salvatorem.  Aqua  Jordanis  stupuit.  columba 
protestata  est,  paterna  vox  auditaest:  HieestFiiias 
meus.  An^  Coeli  aperti  aunt  supereum,et  voxfacta 
est  de  ccelo  dicens :  Hic  est  Filius  meus  dilectus  in 
quo  mihi  complacui.  An^  Vox  de  codo  sonuit,  et 
vox  Fatris  audita  est :  Hic  est  Filius  meus  in  quo 
mihi  complacui,  ipsum  audite. 

kntiphonx  ad  crucem^  vel  ad  fonies, 

kntiph.  Aqua  comburit  peccatum  hodie,  apparens 
Liberator  et  roret  omnem  mundum  divinilatis  ope. 
An^  Pater  de  coslo  Filium  testificat,Spiritus8ancti  pne- 
sentiaadvenit,  unumedocensquibaptizaturChristus. 

g  An^  Baptizatur  Christus  et  sanctifieaturomoismun- 
dus,  et  tribuitnobis  remissionem  peccatorum.  Aqua 
et  Spiritu  omnes  purificamur.  An/.Super  ripam  Jorda- 
nis stabat  beatus  Joannes  indu t us est  splendore  bapti- 
zansSalvatorem.Baptiza  me,  Joannes.Baplizo,  ben^ 
dicote,  et  tu,  Jordanis,  congaudens  suscipe  mt.kni. 
Peccati  aculeo  [Leg.  aculeusj  754  conteretur  bo- 
die^  baptizato  Domino  ;  et  nobis  data  est  regenera* 
tio.  An^.  Pontes  aquarum  sanctificati  sunt,  Christo 
apparente  in  gloria  orbis  terrarum.  Haurite  aquas 
de  fonte  Salvatoris;  sanctificavit  enimnuncomnem 
creaturam  Christus  Deus  noster.  An(.  Christo  datos 
est  principatus^  et  honor  regni.  Omnis  populus,  tri- 
bus  et  linguse  servient  ei  in  seternum.  knl  Prsedica- 
tor  veritatis  timorem  supplex  pnpceptumDominisine 
peccato  baptizare  dubitabat,  et  ad  eum  respondebat ; 
te  Hedemptorem  scio ;  tu  me,  Salvator,  sanctifica 
cum  eos  [Leg.  eisj  quiin  fide  sant  clamant  tibiiBe- 
nedictus  es,  Domme  Deus  noster. 

p  kntiphonx  in  Evangelio  per  Dominicas.  —  Domi- 

nira  prima  posi  Epiphaniam. 

kntiph.  Fili,  quid  fecisti  nobis  sic  ?  Ego  et  pater 
tuus  dolentes  queerebamus  te.  Quid  est  quoa  me 
quaerebatis  ?  Nesciebatis  quia  in  quae  Patris  mei 
sunt  oportet  me  esse.  knt,  Puer  Jesus  proficiebat 
aetate  et  sapientia  coram  Deo  et  hominibus. 

Dominica  secunda. 
kntiph,  Nuptiae  factoe  sunt  in  Cana  Galiles,  et 
erat  ibi  Jesus  cum  Maria  matre  ejus  knt.  Deficienle 
vino  jussit  Jesus  implere  bydrias  aqua  [aquis]  qux 
in  vino  conversse  sunt,  alleluia.  knt.  Omnis  homo 
primum.  An/.  Hoc  signum  fecitJesus  primumcoram 
dispulis  suis.  kyit.  Quid  mihi  et  tibi  est,  mulierf 
Nondum  venithoramea.  An^  KxibantautemdiemO' 
nia  a  multis,  clamantia  et  dicentia  :  Quia  tu  es  Fi- 
lius  Dei.  £t  increpans  non  sinebat  ea  loqui,  quia 
sciebant  ipsum  esse  Christum. 

j^  Dominica  terluu 

kntiph.  Cum  autem  descendisset  Jesus  de  monte, 
ecce  leprosus  veniens  adorabat  eum  dicens  :  Do- 
mine,  si  vis,  potes  me  mundare.  Et  extendens  ma- 
num  tertigil  eum  dicens.  Volo,  mundare.  knt.  Do- 
mine,  si  tu  vis,  potes  me  mundare.  El  ait  illi  Jesus : 
Volo,  mundare.  knt.  Domine,  puer  meusjacet  pa- 
ral^ticus  in  domo,  et  male  torquetur.  Amen  dico 
tibi,  e^o  veniam  et  curabo  eum.  knt.  Doraiue,  non 
sum  di^nus  ut  intres  sub  tectum  meum  ;  sed  tan- 
tum  dic  verbo,  et  sanabitur  puer  meus.  An/. 
Multi  ab  Oriente  et  Occidente  venient,  et  rccum- 
bentcum  Abraham,  Isaae  et  Jacob  in  regno  cc- 
lorum. 

Dnminica  quarta. 

kntiph.  Abeunte  Jesu  in  navicula,  ecce  motus 
magnus  factus  in  mari.  Et  suscitaverunt  eum  dbci* 
puli  eius,  dicentes  :  Domine.  salva  nos,  perimos. 
An^  Domiae,  aalva  nos,  perimos  ;  impera  et  fac, 


-■ 


r 


^45 


LIBER  RBSPONSALTS. 


746- 


Deus,  traD(jui]litaiero.  Ant,  Domine,  salva  nos,  A 
perimus  ;  impera  et  fac,  Deus,  tranquilliiatem. 
Forro  iiomines  cum  yidissent  quod  fecerat  signum, 
dicebant :  Qualis  est  hic,  quia  et  ventis  imperai,  et 
obediunt  ei  ?  Ant.  Modicee  fidei,  quare  dubitasti  ? 
Quia  ego  tecumsum,  dicit  Dominus.  Ant.  Surgens 
Jesus  imperavit  ventiset  mari,  et  facia  est  tranquil- 
litas  magna,  et  miraii  sunt  universi.  Ant.  llli  autem 
bomines  videntes  signa  quae  faclebat  Jesus,  mi- 
rabantur,  et  dicebant  ad  invicem  :  Quis  est  hic  ? 
[ventis  et  mari  imperat  et]    Et  mari  obediunt  ei. 

Domtnicaquinta, 

Antiph.  Domine,  nonne  bonum  semen  seminasti 
inagro  tuo  ?  Unde  ergo  habet  zizania?£t  ail  755 
illis  Jesus :  Hoc  fecii  inimicus  homo.  Ant.  Si  vis, 
imus  et  colligimus  ea.  Et  ait  illis  Jesus :  Non,  ne 
forte  coiligenles  zizania.  Ant.  [C«iera  desunt  in 
Ms.]  In  tempore  messisdicam  messoribus  :  Colligite 
primam  zizania,  ei  alligaie  ea  in  fasciculos  ad  com-  ^ 
burendum  ;  triticum  autem  congregaie  in  horreum 
meum.  Resp.  Vere  famulus  Dei,  in  quo  dolus  non 
esl  inventus,  qui  dum  esset  summus  pontifex,  ter- 
rena  non  metuii,  sed  ad  cGelestia  def^iderans,  ideo- 

?[ue  in  humilitaie  positus  Domini  Jesu  Christi  con- 
essor  effectus  est.  Vers.  Non  est  inventus  similis 
illi  qui  conservaret  legem  excelsi.  Ideoque.  Vers, 
Qui  dom  esset  summus  poniifex,  terrena  non  me- 
tuit,  sed  ad  coelestia  regna  gloriosus  migravit. 

De  Purificatione  sanctae  Marix.  —   In  VigHia^  ad 

Vesperas. 

Vers.  Responsum  accepit  Simeon.  Ant.  Cum  in- 
ducerent  puerum  Jesum  parentes  ejus,  accepit 
eum  Simeon  in  ulnas  suas,  et  benedixit  Deum, 
dicens  :  Nunc  dimittis,  Dominc,  servum  tuum  io 
pace. 

Ineipiunt  Aniiphonde  et  Responsoria  de  Purificattone 
sanctae  Mariae. — Ad  InvUatorium.  n 

Antiph,  Regem  virginum  Dominum,  venite,  ado- 
remus.  Ant.  Benedicta  tu  in  mulieribus,  et  benedi- 
eius  fructus  ventris  tui.  Psal.  Domine  Dominus  no- 
sier.  Ant,  Sicut  myrrha  electa  odorem  dedisti  suavi- 
tatem  [suavitatis],  sancta  Dei  Geniirix.  Psal.  Coeli 
enarrant.  Ant.  Anie  ihorum  hujusVirginis,  frequen- 
tate  nobis  dulcia  caniica  drammaiis.  Psalm,  Domini 
est  ierra.  Vers.  Specietua. 

Responscria  unde  supra. 

Resp.  Adorna  thalamum  tuum,  Sion,  et  suscipe 
Re^em  Chrisium,  quem  Virgo  concepit,  Virgo  pe- 
perit,  Virgo  post  partum,  quem  genuit  adoraverit. 
Vers.  Acclpiens  Simoon  in  manibus,  ^ratias  agens, 
benedixit  puerum  Dominum.  Quem  virgo.  Resp.  Se- 
nex  pueruni  portabat,  puer  auiem  senem  re^ebat  ; 
quem  Virgo,  ut  supra,  Vers.  Accipiens  Simeon. 
Quem  Virgo.  Resp.  Responsum  accepit  Simeon  a 
Spiritu  sancto,  nonvisurum  se  mortem,  nisi  videret 
Cbristum  Domini.  Vers,  Nunc  dimittis,  Domine,  ser-  D 
vum  tuam  in  pace,  quia  viderunt  ocuii  mei  Salutare 
tuom. 

In  secundo  noctumo, 

Antiph,  Specie  tua  et  pulchritudine  tua  intende, 
prospere  procede  et  regna.  Psal.  Eructavit.  Ant. 
Adjuvabit  eam  Deus  vultu  suo,  Deus  in  medio  ejus 
non  conamovebiiur.  Psal.  Deusnosierrefugium.  Ant. 
Sicut  laetantium  omnium  nostrum,  habitatio  est  in 
te,  sancia  Dei  Geniirix.Psa/.  Fundamenta  ejus  Fers. 
Diffusa  est  gratia. 

Responsoria, 

Resp.  Suscipiens  Jesum  in  ulnas  suas  Simeon,  ex- 
clamavit,  el  dixit  :  Tu  es  vere  lumen  ad  illumina- 
tionem  Geniium,  et  gloriam  plebis  tuse  Israel.  Vers, 
Responsum  accepit  Simeon  a  Spiritu  sancio  non  vi- 
surum  se  mortem  nisi  videret  Christum  Domini.  Ad 
illuminationem.  Resf.  Responsum  accepit  Simeon  a 
Spiritu  sancto  non  visurum  se  mortem  nisi  videret 
Pataol.  LXXVIU, 


Christum  Domini.  Et  benedixit  eum  et  dixit :  Nunc 
dimitiis,  Domine,  servum  tuum  in  pace  ;  auia  vide- 
runt  oculi  mei  Saluiare  tuum,  Domine.  rers.  Lu- 
men  ad  revelaiionem  gentium,  et  756  gloriam 
plebis  tu8B  Israel.  Quia  viderunt.  Resp.  Videte  mira- 
culum,  matrem  Domini.  Concepit  Virgo  virilem 
[virile]  ignorans  consortium.  Stans  honorata  nobili 
onere  Maria,  matrem  se  Dei  co^noscit,  quae  se  ne* 
scit  uxorem.  Vers.  Casta  parentis  viscera  coelestis 
intrat  gratia  ;  venter  puellse  bajulat  secreta  quse  non 
noverat.  Et  matrem. 

In  tertio  noctumo, 

Antiph,  Haec  est  qute  nescivit  thorum  in  delicto  ; 
habebitfructum  inrespectioneanimarumsanctarum. 
Psalm.  Cantate  1.  Ant,  Speciosa  facla  es  et  suavis  in 
deliciis  tuis,  sancia  Dei  Genitrix.  Psal,  Dominus 
regnavit.  Exsultet.  Ant.  Post  partum  virgo  inviolata 
permansisti ;  sancta  Dei  Genitrix,  mtercede  pro  no- 
bis.  Psal.  Cantaie  2.  Vers,  Adjuvabit  eam.  Vers, 
Elegiteam  Dominus. 

Responsoria  unde  supra, 

Besp.  Beata  es,  Maria,  quse  omnium  portasti  Crea- 
torem  mundi.  Genuisti  qui  te  fecit,  et  in  seternum 
permanes  virgo.  Vers.  Ave,  Maria,  gratia  plena. 
Genuisti.  Resp,  Benedicta  et  venerabilis,  Virgo  Ma- 
ria,  cujus  viscera  merueruntportareDominumChri- 
stum.  vers.  Benedicta  tu  in  mulieribus,  et  benedi- 
ctus  fructus  ventris  tui.  Cujus  Resp.  Gande,  Maria 
virgo,  cunctas  haereses  solainteremisti,  quse  Gabrie- 
lis  archangeli  dictis  credidisti ;  dum  virgo  Deum  et 
hominem  ^enuisti,  et  post  partum  virgo  inviolata 
permansisti.  Vers.  Gabrielem  archangelum  credimus 
divinitus  tibi  esse  affatum.  Uterum  tuum  de  Spiritu 
sancio  credimus  imprsegnatum.  Erubescat  Judaeus 
infelix^  qui  dicit  Christum  ex  Joseph  semine  esse 
natum.  Dum  virgo.  Resp.  Simeon  jusius  et  timora- 
tus  exspectuns  redemptionem  Israel,  et  Spiritus 
sanctus  erat  ineo.  Vers,  Accipiens  Simeon^i/t  supra, 
Vers,  Responsum  acceperat,  ut  supra,  Resp.  ToUe 
puerum  et  matrem  ejus,  et  vade  in  terram  Judam  ; 
defuncti  sunt  enim  qui  qnserebant  animam  pueri. 
Vers,  Venit  an^clus  Domini  ad  Joseph  in  somnis, 
dicens.  Defuncti.  Resjf.  Cum  essem  puella  in  domo 
patris  mei,  desponsavit  me  vir  Judseus,  et  amavit 
me  Ghristus  Deus.  Vers.  Ecce  enim  ex  hoc  beatam 
roe  dicent  omnes  generaiiones.  Et  amavitme.  Resp. 
Accipiens  Simeon  puerum  in  manibus,  graiias  agens 
benedixit  Dominum.  Vers,  Lumen  ad  revelationem. 

Antiphonw  in  matutinis  Laudihus. 

Aniiph,  Responsum  accepit  Simeon  a  Spiritu 
sancio,  non  visurum  se  mortem,  nisi  videret  Do- 
minum.  Ant,  Accipiens  Simeon  puerum  in  manibus, 
graiias  agens  benedixit  Dominum.  Ant.  Revertcre  in 
terram  Judam  ;  mortui  sunt  enim  qui  quffirebani 
animam  pueri.  Ant.  Obtulerunt  pro  eo  Domino  par 
turturum,  aut  duos  pullos  columbarum.  A  nt.  Simeon 
justus  ettimoratusexspectabatredemptionemlsrael ; 
et  Spiritus  sanctus  erat  in  eo.  Vers,  Responsum  ac- 
cepit  Simeon. 

/n  Evangelio, 

Antiph,  Simeon  puerum  portabat,  puer  autem 
senem  regebat.  Quem  Virgo  peperit,  et  post  partum 
yirgo  permansit.  Ipsum  quem  genuit  adoravit.  Ant. 
Tolle  puerum  et  matrem  ejus,  et  vadc  in  terram 
Juda.  Ant.  Nunc  dimittis,  Domine^  servum  tuum  in 

f^ace.  Quia  quod  parasti  anie  faciem  omnium  popu- 
orum.  Ant,  Lumenad  revelationem  geniium,757 
etgloriam  plebis  tuae  Israel.  Ant,  Cum  induccrent 
puerum  Jesum,  ut  supra,  Ant,  Puer  Jesus  proficiebat 
GBtate  etsapientia,  coram  Deoet  hominibus. 

Responsoria  in  natali  sancti   Valentini, 

Resp.  Per  beatum  Valentinum  fiunt  hic  divina  my- 
steria.  Per  Orationes  ejus  cffici  illuminantur,  et  na- 
talo  eja9  dsemoni  [in  natalieju9  deMaonia]  effu^^ 

H 


747 


SANGTI  GREGKmtl  MAGNt 


m 


tur,  etinfirmisanantur.  r«r«.  Justum  deduxit  Domi-  A 
nus  per  vias  reclas,  et  ostendit  illi  regnum  Dei.  Et 
natali.  Resp,  Beatus  Valentinus  Asterio  tribuno 
dixit :  Tu  crede  unum  esse  Deum,  et  salva  erit  filia 
tua.  Vers,  Sidictisfactiscompensas,  faciamqu»ora- 
veris.  Tu  crede. 

AniiphotUB  in  eodem, 

Antiph.  Beata  progenies  unde  Chrislus  natus  est, 
quam  gloriosa  est  Virgo,  quee  coeli  Regem  genuit, 
ui  sup.  Ant,  Sanctus  Vafentinus  Asterio  tribuno 
dixit  :Tu  crede  unum  esse  Deum,  et  saJva  erit  filia 
tua.  Ant.  Beatus  Valentinus  dedilOrationem  dicens : 
Deus  qui  dispersa  congregas,  et  congregata  separas, 
auge  ndem  et  fiduciam  scrvis  tuis.  Per  Ghristum 
Dominum  nostrum. 

(Desunlqmiuoriineae  in  M$.) 
Responsoria  cum  Aileluia  in  Septuagesima, 

Besp.  Alleluia.  Dum  praesens  est  imitantur  illam,  n 
et  desiderant  eam  dum  se  eduxerit^  et  in  perpetuum 
coronata  triumphat  anleDominum,  ailel.  Vers,  Sola 
namquetenesprinciiiatum  incouFpectu  Domini;  pro- 
pterea  revertere  in  thesauros  tuos.  Ante.  Besp.  Multi- 
plicantur  a  Domino  anni  tui,  alieluia.  Per  viam  sa- 
pientiae  incedas,etpersemitamjustitiae  revertarisad 
nos,  alleluia,  allel.  Vers,  Solanamque,  utsupra,  Et 
per  semitam.  Resp,  Allel.  Hevertere  in  thesauros 
tuos,  te  benedicent  angeli,  allel.,  allel.  Vers.  Sola 
namque,ii<  supra.  Te  benedicent.  Resp.  Allel.  Sola 
tenes  principatum  in  conspectu  Domini  ;  propterea 
reverfere  in  thesauros  tuos,  te  benedicent  angeli, 
quia  placuisti  Domino,  allel.,  allel.  Vers.  Angelus  Do- 
mini  bonuscomiteturtecum^et  benedisponatitinere 
tuo.  Quia  placuisti.  Resp.  Angclus  Dommi  bonusco- 
mitetur  tecum,  allel.  ;  et  bene  disponat  itinere  tuo, 
ut  iterum  cum  gaudio  revertaris  ad  nos,  allel.  allel. 
Vers.  Sola  namque,  utsupra.  Utiterum.  Resp.  Allel. 
Delectatio  bona  m  operiDus  manuum  illius,  divitise  p 
mult<'f!,  allel.,  allel.  r er«.  Speciosa  faclaest  etsuavis 
in  deliciis  suis.  Divitiae.  Resp.  Allel.  Nomen  bonum 
melius  est  quam  divitiae  multae.  Super  aurum  et  ar- 
gentum  gratia  bona  evt,  allel.  allel.  Vers.  Quamdul- 
cia  faucibus  meis  eloquia  tua,  Domine,  super  mel  et 
favum  orimeo,  utsup.  Resp,  Judica  judiciummeum 
et  redime  me,  allel.  ;a  calumniantibus  me,  allel. 
Vers,  Vide  humilitatem  meam  et  eripe  me.  A  calum- 
niantibus.  Resp.  Allel.  Mane  apud  nos  hodie,  et  cra- 
stina  proficisceris,  allel. ;  et  dum  ortus  fuerit  dies, 
ambulabis  via  tua,  allel.^  allel.  Vers.  Angelus  Do- 
mini,  ut  supra. 

Antiphonx  in  Maiutinis. 

Aniiph.  Quem  vidislis,  allel.,  allel.,  allel.,  allel., 
allel.,allel.,allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,allel. 
Ant.  Fuer  Jesus  proficiebat,  allel.,  allel.,  allel.,  al- 
lel.,  allel.  758  ^^^-  Omnes  sitientes,  allcl.,allel., 
allel.,  allel.,  allel.  Ant.  Germinavitradix  Jesse,  al- 
lel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  Ant.  Benedicat  terra  ^ 
Dominum.etomnianascentiahjmnumdicant^allel., 
allel.,  allel.  Ani,  Apertis  thesauris  suis,  allel.,  allel., 
allel.,  allel.,  allel.  Ant,  lo  Domino laudabitur  anima 
mea,  alleluia,  alleluia,  alleluia,  alleluia. 

/n  Evangelio. 

Antiph.  Allel.SoIatenensprincipatumin  conspectu 
Domini,  propterea  revertere  in  thesauros  tuos,  le 
benedicent  angeli,  alleluia,  alleluia. 

{Desunt  quatuor  iineae  in  Ms.) 
AntephonaB  in  Evangelio  infra  hebdomadam . 

Antiph.  Simileerit  regnum  coelorum  homini  patri- 
familias,  qui  exiit  primo  mane  conducere  operarios 
in  vineamsuam.  Ant.  Ite  et  vos  in  vineam  meam,  et 
quod  justum  fuerit  dabo  vobis.  Antiph.  Circa  unde- 
cimam  vero  horam  exiit  paterfamilias  foras,  et  inve- 
nit  alios  in  foro  otlosos,  et  dixit  illis :  Ite  et  vos  in 
yineammeam.  Ant,  Dicitpaterfamiliasoperariissuis: 


Quid  hicstalistota  dic  otiosi  ?  At  illi  respondentfis 
dixerunty  Quia  nemo  nos  conduxit.  Ite  et  vos  in  vi- 
neam  meam,  et  quod  justum  fuerit  dabo  vobis.  Ant. 
Quid  hic  statis  tola  die  otiosi  ?  Ite  et  vos  in  vineam 
meam.  Ant.  Quid  hic  statis  tola  dieoliosi  fRespon- 
deruntet  dixerunt  :  Nemo  nos  conduxit.  Ant.  Cum 
autem  sero  esset  factum,  ca?pit  paterfamiiias  suis 
mercedem  dare  cultoribus,  incipiens  a  novissimis 
usque  ad  primo«.  Ant.  Voca  operarios,  ct  reddeillis 
mercedem  suam,  dicit  Dominus.  Ant.  llli  novissimi 
una  hora  fecerunt,  et  pares  illos  nobis  fecisli,  qui 
portavimus  pondus  diei  et  aestus.  Ant.  Dicit  autem 
paterfamilias:  Amice,  non  facio  tibi  injuriam;nonne 
ej.  denario  convenisti  mecum?ToIIe  quod  tuum  esl, 
et  vade.  Ant.  Amice,  non  facio  tibi  injuriam,  nonne 
ex  denario  convenisti  mecum  ?  Tolle quod  tuuni  est, et 
vade..4w<.  ToIIequod  tuum  est  et  vade,  quia  ego 
bonus  sum,  dicit  Dominus.  Ant.  Non  licet  mihi  facere 
quod  volo  ?  An  oculus  tuus  nequam  est  quia  ego  l>o- 
nus  sum  Fdicit  Dominus.  Antiph.  Sic  eruntnovissimi 
primi,  et  prinii  novissimi ;  multi  enim  sunt  vocati, 
pauci  vero  elccti.  Ant.  Eruntprimi  novissimi,  etno- 
vissimi  primi ;  multi  enim  suut  vocati,  pauci  vero 
elecli,  dicit  Dominus.  Ant.  Multi  erunt  primi  novis- 
simi,  et  novissimi  primi,  dixit  Jesus  discipulis  suis. 
Ant.  Multi  enimsunt  vocati,  pauci  vero  electi,  dicit 
Dominus. 

Incipiunt  Responsoria  in  Sexagesimam,  — Ad  invi- 

tatorium. 

Antiph.  Praeoccupemus  faciem  Domini,  etinPsal- 
mis  jubilemus  ei. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  In  principio  fecitDominuscoelumet  terrara, 
et  creavit  in  ea  hominem  ad  iraaginem  etsimilitudi- 
nem  suam.  Vers.  FormavitigiturDominushominem 
de  limo  terrae,  etinspiravitin  faciemejusspiraculum 
vitse.  Ad  imaginem.  Resp.  In  principio  fecit  L)eus 
coelum  et  terram,  et  creavil  in  ea  hominem  ad  ima- 
ginem  et  similitudinem  suam.  Vers.  Igilur  perfecli 
sunl  cipli  et  terrse,  etomnisornatuseorum.759^^ 
imaginem.  Resp.  Formavitigitur  Uominus  hominem 
de  limo  terrae,  et  inspiravit  in  faciem  ejus  spiracu- 
lum  vitie;et  factus  est  homo  in  animam  viventem. 
Vers.  Plantaveratautem  Deusparadisuravoluptalisa 
principio,  in  quo  posuit  hominem  quem  formavit.  Et 
factus  est.  i?«p.  Tulitergo  Dominus  hominem,  el 
posuit  eum  in  paradisum  voluplatis,  utoperareturel 
custodiret  illum.  Vers.  Formavit  igitur,  ut  supra. 
Resp.  Dixit  Dorainus  Deus,  non  est  bonura  hominem 
[esse]  solum.  Faciamus  ei  adjutorium  similem  aibi. 
Vers.  Adae  vero  non  inveniebatur  similem  [simile] 
sibi.  Dixit  vero  Deus,  Faciamus.  Resp.  ImmisitDo- 
minus  soporem  in  Adam,  et  tulit  unam  de  coslis 
ejus,  et  aedificavit  costam  quam  tulerat  Dominas  in 
mulierem,  etadduxit  eam  ad  Adam  ut  videret  quid 
vocarel  eam.  Et  vocavit  eam  virago,  quia  de  viro 
sumpta  est.  Vers,  Hoc  nunc  os  ex  ossibus  meis,  et 
caro  decarne  mea.  Et  vocavit.  Resp,  Dixit  Doininus 
ad  Adam :  De  ligno  quod  cst  in  medio  paradisi  ne 
comedas,  in  (jua  hora  comederis,  morte  morieris. 
Vers  Ex  omni  ligno  paradisi  comede,  de  ligno  autem 
scientiae  boni  et  mali  ne  comcdas.  In  qua  hora.i?«p. 
Dum  ambularet  Dominus  in  naradisum,  ad  auram, 
post  meridiem,  clamavit,  et  dixit:  Adara,  ubi  es  7 
Audivi,  Domine,  vocem  tuam,  et  abscondi  me.  Vcrs. 
Domine,  audivi  auditum  tuum  et  timui,  coosideravi 
opera  tua  et  expavi.  Et  abscondi.  liesp.  In  sudore 
vultus  tui  vesceris  panem  tuum,  dixit  Dominus  ad 
Adam  ;  cum  operatus  fueris  terram>  non  dabit  fru- 
ctus  suos,  sed  spinas  et  tribulos  germinabit  tibi. 
Vet^.  Pro  co  quod  obedisti  [obaudisli]  vocem  uxons 
tuae  plusquam  me,  maledicta  terra  in  opere  too.  IVon 
dabit  fructus.  Resp.  Ecce  Adam  quasi  [unos]  ex  no- 
bis  factus  est,  sciens  bonum  et  malum.  Videle  ne 
fortesumet  de  ligno  Titae,  et  vivat  in  «tcrnum. 


749 


UBER  RESPONSALIS. 


780 


Vers.  Cherabim  el  flammeum  gladium  atque  versa-  A  minus  ad  Abraham  :  Ecce  Sara  uxor  tuapariet  tibi 
lilem  ad  cuslodiendam  viam  lignum   vitae.  Videte.      filium,  et  vocabisnomen  ejus  fsaac.  Tres  y\di{.  Resp, 


Besp.  Ubi  est  Abel  frater  tuus  f  dixit  Dominus  ad 
Cain.  iNescio,  Domine,  nunquid  custos  fratris  mei 
sum  e^o  ?  Et  dixit  ad  eum  :  Quid  fecisti  ?  Ecce  vox 
sangumis  frati*is  tui  Abel  clamat  ad  me  de  terra. 
Vers.  Maiedicta  terra  in  opere  tuo,  quae  aperuitos 
soum  et  suscepitsanguinis  [sanguinem]  fratris  tui  de 
manu  tua.  Ecce  vox. 

In  Matutinis, 

Antipk.  Miserere  mei,  Deus,  et  a  delicto  meo 
raunda  me,  quia  tibi  soli  peccavi.  Ant.  Confitebor 
tibi^  Domine,  quoniamexaudisti  me.  Ant.  Deus,  Deus 
meus,  ad  te  de  luce  vigiIo;quia  factus  es  adjutor 
meus.  Ant.  Benedietus  es  in  firmamento  coeli,  et  lau- 
dabilis  in  sceculay  Deus  noster.  Ant,  Laudate  Domi- 
nam  de  coelis. 

In  Evangelio. 


Tentavit  Deus  Abraham,  et  dixit  ad  eum  :  Tolle 
filium  tuum  quem  diligis  Isaac,  et  ofiTeres  illum  ibi 
holocaustum  super  unum  montiumquem  dixero  tibi. 
Vers.  ImmolaDeo  sacrificium  laudis,  etredde  Altis- 
simo  vota  tua.  Resp.  Angelus  Domini  vocavit  Abra- 
ham  dicens  :  Ne  extendas  manum  tuam  super  pue- 
rum,  eo  quod  timeas  Dominum.  Vers.  Et  benedicen- 
tur  in  te  omnes  tribus  terrae.  Eo  quod.  Resp.  Vocavit 
angelus  Domini  Abraham  de  cobIo  dicens  :  Benedi- 
cam  tibi,  et  multiplicabo  te  sicut  stellas  coeli.  Vers. 
Et  benedicentur  in  semine  tuo  omnes  gentes  terrae, 

Suia  obedisti  voci  meae.  Et  multiplicabo.  Resp.  Deus 
omini  mei  Abraham,  dirige  viam  meam,  ut  cum  sa- 
lute  revertar  in  domum  Domini  mei.  Vers.  Angelus 
qui  fuit  cum  Abraham,  ipse  sit  et  mecum.  Vers.  Deas 
in  cujus  conspectu  ambulaverunt  Patres  mei,  Do- 
mine  qui  pascismea  juventute  mea.  Ut  cum  salute. 


Antipk.  Semen  cecidit  in  terram  bonam,  et  atlulit  B  f^^^^P-  ^eni  hodiead  fontem  aquae,  etoravi  Dommum 


fructum  in  patientia.  Ant.  Semen  cecidit  in  terram 
boDam,  et  tulit  fructum  aliud  centesimum,  et  aliud 
sexagesimum.  Ant.  Jesus  hfpc  dicens  clamabat  :Qui 
habet  aures  audiendi,  audiat.  Ant.  Voliis  datum  est 
nosse  mysterium  regni  Dei,  Cfeteris  autem  in  para- 
bolis,  dixit  Jesus  discipulis  suis.  Ant»  Qui  verbum 
Dei  retinet,  corde  perfecto  etoptimo,  fructum  afferet 
io  patientia.  Ant.  Si  vere,  fralres,  divites  esse  cu- 
pitis,  veras  divitias  amate.  Ant.  Si  eulmen  veri  ho- 
noris  quceritis,  ad  illam  coclestem  patriam  quantocius 
properate. 

760  Rs^ponsoria  in  Quinquagesimam.  —  Ad  Invita- 

torium. 

Antiph.  Quoniam  Deus  magnus  DominuSy   et  Rex 
magDus  super  omnem  terram. 

Responsoria. 

Resp.  Quadraginta  dies  et  noctes  aperti  sunt  coelj. 


!^01  dicens:  Domine  Deus  Abraham,  tu  prosperum 
ecisli  desideriummeum.  Fm.  Igiturpuellacuidixe- 
ro  :  Da  mihi  aquam  de  hydria  tua  ut  bibam,  et  illa 
dixerit :  Bibe,  Domine,  et  camelis  tuis  potum  tri- 
buam,  ipsacst  ^uam  praeparavit  Dominus  filio  Do- 
mini  mei.  Domme  Deus.  Resp.  Cajcus  sedebat  secus 
viam,  transeunte  Domino,  et  exclamavit  ad  cum.  Ait 
illi  Dominus  :  Quid  vis  faciam  tibi?Rabboni,  ut  vi- 
deam  lumen.  Vers.  Et  qui  praeibant  increpabant  eum 
ut  taceret,  at  illemagis  ac  magis  clamabat :  Rabboni. 
Resp.  Domine,  puer  meus  jacet  paralyticus  in  domo, 
et  male  torquetur.  Amen  dico  tibi,  ego  veniam  et  cu- 
rabo  eum.  Yers.  Domine,  non  sum  dignus  ut  intres 
sub  tectum  meum  ;  sed  tantum  dic  verbo,  et  sanabi* 
tur  puer  meus.  Amen  dico. 

AntipkoncB  in  matutinis  Laudibus. 
Antiph.  Secundum   multitudinem  miserationum 


et  ex  orani  carne  habpntem  [habentium]  spiritum  vi'  C    ?*''"'"'  ^^"^^?^»  ^f  ^^  '""'A"  k^^^^k-     n    J  iJl!.: 
Ub  ingressi  sunt  in  arcam.  Et  clausit  a  foris  ostium      ^eus  meus  es  tu   et  confitebor  tibi  ^pe"»  meus  es 

Doniinus.  Vers.  Noe  vero  et  uxor  ejus  et  uxores  filio-      K"'  ^^  ^}^^^}''  ^^'.  ^"t^^P^   ^^  ^^  l^  J"il  ^'3'^^' 


ej" 
rum  ejus.  Ingressi.  Resp.  DixitDorainusadNoe:Finis 

aniversae  carnis  venit  coram  me  ;  repleta  est  terra 

iniquitate  eorum,  et  ego  dispcrdam  eos  cum  terra. 

Vers.  Fac  tibi  arcam  oe  lignis  levi^atis,  mansiuncu- 

las  iii  arca  facies.  Repleta.  Resn.  Noe  vir  justus  at- 

qoe  perfectus  cum  Deo    ambulavit,  et  fecit  omnia 

qusecunque  prscepitei  Deus.  Vers.  Etfecit  sibi  Noe 

arcaiD  ut  salvaretur  cum   universo  semine.   Resp. 

Fonam  arcum  meum  in  nubibus  coeli,  dicit  Dominus 

ad  Noe,  et  recordabor  foederis  mei  quod  pepigi  te- 

cuoi.  Vers  Cumque  obduxero  nubibus  coelum,  ap- 

parebit  ai*cus  meus  in  nubibus.    Resp.  Per   memet- 

ipsum  juravi,  dicit  Dominus,  non  adjiciam    uitra 

aquas  diluvii  super  terram.  Pacti  mei  recordabor,  ut 

non  perdam  aquis  diluvii  omnem  carnem.  Vers.  Po- 

nam  arcum  meum  in  nubibus  coeli,  et  jurabo   per 

dexteram  meam.  Resp.  ^Edificavit  Noe  altare   Do-  D 

mino,  ofTerens  super  illud  hoiocaustum  :  odoratus 

est  Dominus  odorem  suavitatis,  et  benedixit  eis  ; 

crescite,  et  multiplicamini,  et  replete  terram.  Vers. 

Ecce  ego  statuam  pactum   meum  vobiscum,  et  cum 

semlne  vestro  post  vos.  Crescite. 

Responsoria  de  Abrakam. 

Resp.  Locutus  est  Dominus  ad  Abraham  dicens  : 
Egreaere  de  terra,  et  de  cognatione  tua,  et  veni  in 
lerram  quam  monstravero  tibi^  et  faciam  tccrescere 
in  ^entem  magnam.  Vers.  Benedicens  benedicam 
iibi  et  multiplicabo  te.  Et  faciam  te.  Resp.  Appa- 
raerunt  tres  viri  Abraham  ad  flumen  [ilicem]  Mam- 
bre,  et  dixit  ad  eos  :  Domine,  si  inveni  ^ratiam  in 
ocalis  tuis,  transite  et  requiescile  in  loco  isto.  Ve^ts. 
Aaferam  pauxillum  aqune,  et  laventur  pedes  vestri. 
Et  recuiescite.  Resp.  Dum  staret  Abraham  ad  radi- 
cem  Mambre,  vidit  tres  pueros  descendentes  per 
Ti«m  ;  tres  yidii  ei  uQam  adoravit.  Vers.  Dixit  uo« 


Deus,  ut  videam  virtutem  tuam.  Ant.  Ujranum  di« 
cite,  etsuperexaltate  eum  insflecula.  Benedicite.  An(. 
Omnes  angeli  ejus,  laudate  Dominuradecoelis. 

In  Evangelio. 

Ant.  Iter  faciente  Jesu  [cum]  deambularet  Jeri- 
cho,  caecus  clamabat  ad  eum,  ut  lumen  recipere 
mereretur.  Ant.  Transeunte  Domino,  clamabat  cae- 
cus  ad  eum  :Miserere  mei,  fili  David.  Ant.  Miserere 
mei,  fili  David.  Quid  vis  faciam  tibi  ?  Domine,  ut 
videam.  Antiph.  Et  qui  prseibant  incrcpabant  eum, 
ut  taceret  ;  ipse  autem  magis  ac  magis  ciamabat  : 
Fili  David,  misercre  mei.  Cfficussedebat,  secusviam 
et  clamabat  :  Miserere  mei,  fili  David.  An^Quidvis 
faciam  tibi  ?  Domine,  ut  videam.  Ait  Jesus  :  Vade, 
fides  tua  te  salvum  fecit.  Ant.  Gum  audiret  quod 
Jesus  Nazarenus  transiret,  claraabat  dicens  :  Jesu 
fili  Davidy  miserere  mei. 

Feria  secunda. 

Ant.  Ceecus  magisacmagisclamabat,  ut  eum  Do* 
minus  illuminaret.  Ant.  Omnis  plebs  ut  vidit,  dedit 
laudem  Deo. 

Feria  tertia, 

Antiph.  Domine,  puer  meus  jacet  paraljticus  in 
domo,  et  male  torquetur.  Amen  dico  tibi,  ego  ve- 
niam  et  curabo  eum.  Ant.  Domine,  non  sum  dignus 
ut  inti'es  sub  tectum  meum.  Sed  tantum  dic  verbo, 
et  sanabitur  puer  meus.  Ant.  Domine,  si  tu  vis, 
potes  me  mundare,  et  ait  Jesus  :  Volo,  mundare. 

Feria  quarta. 

Antiph.  Cum  jejunatis,  nolite  fieri  sicut  hypo- 
critffi  tristes.  Ant.  Thesaurizate  vobis  thesauros  in 
coelo,  ubi  nec  erugo,  nec  tinea  exterminat.  Antiphn, 
Ubi  est  the$aartts  taus,  ibi  est  ei  cor  iaam. 


j #- 


78i 

Peria  quinta. 

Antiph.  Me  etenim  de  die  in  dietn  c^uaerunt,  et 
scire  vias  meas  volunt.  Anl.  Quarejej  unavimus  et  non 
aspexisti,  humiliavimus  animas  nostras,  et  nescisti? 

762  F^^^^  sexta. 

Antipk.  Cum  facis  eleemosynam,  nesciat  sinistra 

tua  quid  faciat  dextera  tua.  Ant.  Nesciatsinistra  tua 

quid  faciat  dextera  tua.   Tu    autem  cum  oraveris, 

intra  incubiculum,  et  clausoostio  ora  Palrem  tuum. 

Sabhato. 

Antiph.  Tunc  invocabis,  et  Dominus  exaudiet  : 
ciamabis,  et  dicet  :  Ecce  adsum.  Ant.  Quis  scit  si 
convertatur  et  ignoscat  Deus,  et  relinquat  post  se 
Benedictionera.  Ant.  Orate  pro  persequentibus  et 
calumnianlibus  vos,  ut  sitis  filii  Patris  vestri  qui  in 
coelis  est,  dicit  Dominus.  Ant.  Estote  ergovos  per- 
fecti,  sicut  et  Pater  vester  coelcstis  perfeclus  est. 
Responsoria  de  initio  Quadragesimae.  Ad  invitatorium. 

Anliph.  In  manu  tua,  Domine,  omnes  fines  terrse. 
Item  Ant.  Si  vocem  Domini  audieritis,  nolite  obdu- 
rare  corda  vestra. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Ecce  nunc  tempus  acceptabile,    ecce  nunc 

dies  salutis.   Commendemus  nos  metipsos  in  multa 

patientia,  in  jejuniismultis,  perarmajustitiae  virtu- 

tis  Dei.  Vers.  In  omnibus   exhibeamus  nosmetipsos 

sicut  Dei  ministros,  ut  non  vituperetur  ministerium 

noslrum.  Per  arma.  Resp.  Paradisi  portas  aperuit 

nobis  jejunii  tempus.  Suscipiamus  illud  orantes  et 

deprecantes,  ut  in  die  Resurrectionis  cum  Domino 

gloriemur.    Vers.  Ecce  nunc   tempus    acceptabile, 

ecce  nunc  dies  salutis  ;  nemini  dantes  ullam  offen- 

sionem.  Ut  in  die.  Resp.  Emendemus  in  melius  quae 

ignoranter  peccavimus,  ne  subito  praeoccupati  die 

mortis  quseramus  spatium   poenitentiae,  et  invenire 

non  possimus.  Attende,  Domine,  et  miserere,  ^uia 

peccavimus  tibi.    Vers.  Peccavimus  cum   patribus 

noslris,  injuste  egimus,  iniquitatem  fecimus.  Atten- 

de.Resp.  In  jejunio  et  fletu  orabant  sacerdotes,  et 

dicentes  :  Parce,   Domine,  parce  populo  tuo,  et  ne 

des  haereditatem  tuam  in    perditione.   Vers.    Inter 

vestibuhmi  et  altareplorabant  sacerdotes,  dicentes  : 

Parce.  Resp.  In  omnibus  exhibeamus  flos  Sicut  Dei 

ministros,  in  multa  patienlia,  utnon  vitupereturmi- 

nisterium  nostrum.  Resp.  Ecce  nunc  tempus,  ut  su- 

pra.  Ut  non  vituperetur.    Resp.  Abscondite  eleemo- 

synam  in  sinu  pauperis,  et  ipsa  orabit  pro  vobis  ad 

Dominum,  quia  sicut  aqua  exstinguit   ignem,  ita 

eleemosyna  exstinguit  peccatum.  Vers.  Honora  Do- 

minum  de  tua  substantia,   et  de   primiliis  frugum 

tuarum  da  pauperibus  Quia  sicut.  i?e«p.   Tribularer 

si  nescirem   misericordias,   Domine  ;  tu   dixisti    : 

Nolo  morlem  peccatoris,  sed  utconvertutur  et  vivat, 

qui  Ghananaeam  et  publicanum  vocastiad  poeniten- 

tiam.  Vers.  Et  Petrum  lacrymantem  Dominussusce- 

pit,  misericors   Dominus.   Qui  Chananaeam.  Resp. 

Angelissuis  mandavit  de  te,  utcustodiant  te  in  om- 

nibus  viis  tuis.  In  manibusportabunt  te.  ne  unquam 

offendas  ad  lapidcm  pedem  tuum.   Vers.  Super  aspi- 

dem  et  basiliscum  ambulatis,  et  conculcabis  leonem 

etdraconem.  In  manibus.  Resp.  Pater,  peccavi  in  coe- 

lum  et  coram  te  :  jam  non  sum  dignus  vocari  filius 

tuus.  Fac  me  sicut  unum  ex  merceraniis  tuis.  Vefs. 

Quanti  mercenarii  in  domo  Patris  mei  abundant  pa- 

nibus  ;  ego  autem  hic  fame  pereo  ?  Surgim  et  ibo 

ad  Patrem  meum,  et  dicam  ei :  Fac  me.  Resp.  In  te, 

763  Domine.  sperent  omnes  animie,  dicentes  :  Cito 

Deus  miserebitur  nostri.  quia  tu,    Domine,  locutus 

es  dicens  :  Gaudeo  [magisj  super  unum  poenitentem 

quam  supra  nonaginta  novem   justos  qui  non  indi- 

gent  poenitentia.  Vers.  Invoca  me  in  die  tribulatio- 

nis  tufle.  Eripiam  te  et  magnificabis  me.  Peccatori 


SANCTI  GREGORn  MAGNl 


71» 


A  autem  dixit  Deus  :  Gaudeo.  Resp.  Dicam  Deo  :  Sas- 
ceptor  meus  es  v  Deus  meus,  sperabo  in  eum,  quo- 
niam  ipse  liberavit  me  de  laqueo  venantium,  et  a 
verbo  aspero.  Vers.  Scuto  circumdabit  te  veritaa 
ejus,  non  timel»is  a  timore  nocturno.  Deus  meus. 
/?^5p.  Scapulis  suis  obumbrabit  tibi,  et  sub  pennis 
ejus  sperabis.  Scuto  circuradabit  te  veritas  ejus.  Vers. 
Cadent  a  latere  tuo  mille,  et  decem  millia  a  dextris 
ejus.  Scuto. 

In  matutinis. 
Antiph.  Cor  mundum  crea  in  me,  Deus,  et  spiri- 
tum  rectum  innova  in  visceribus  meis.  Antipk.  0 
Domine,  salvura  me  fac,  o  Domine,bene  prosperare. 
Ant.  Sic  benedicam  te  in  vita  mea,  et  in  nopQinetuo 
levabo  manus  meas.  Ant.  In  spiritu  humilitatis,  et 
in  anima  contrita  suscipiamur,  Domine,  ad  le  :  et 
sic  fiat  sacrificium  nostrum,  ut  ad  te  suscipiamur 
hodie,  et  placeat  tibi,  Domine  Deus.  Ant.  Laudate 
Deum,  coeli  coelorum  et  aquae  omncs. 

"  In  Evangelio. 

Anhp/i.  Ductus  est  Jesus  in  desertum,  ut  tentare- 
tur  a  diabolo,  et  cum  jejunasset  quadraginta  die- 
bus  et  quadraginla  noctibus,  postea  esuriit.  Ant. 
Jesus  autem  cum  jejunasset  quadraginta  diebus  et 
quadraginta  noctibus,  postea  esuriit.  Am(.  Etacce- 
dens  tentator,  [aitl  Si  Filius  Dei  es.  dic  ut  lapides 
isti  panes  ftant.  Ant.  .Non  in  solo  pane  vivil  homo, 
sed  in  omni  verbo  quod  procedit  de  ore  Dei.  Anttph. 
Non  in  solo  pane  vivit  homo,  sed  in  omni  verbo 
Dei.  An^Tunc  assumpsiteum  diabolus  in  sanctam 
civitatem,  et  statuit  ei  [eum]  super  pinnaculum  tem- 
pli  et  dixit  ei :  Si  Filius  Dei  es.  milte  te  deorsum.  An/. 
Tentans  diabolus  Dominum,  ostendit  ei  omnia  regna 
mundi,  et  gloriam  eorum  :  Haec  orania  tibi  dabo,  si 
procedens  adoraveris  me.  Ant.  Vade,  Satanas,  non 
tentabis  Dominum  Deum  tuum.  Ant.  Dominum  Deum 
tuum  adorabis,  et  ilU  soli  servies.  Ant.  Reliquit  eum 
tentator,  et  angeli  accesserunt,  et  ministrabant  ei. 

^  Antiphonoe  •  de  apostolis. 

Anlip/i.  Eccenunctempus  acceptabile,  ecce  nunc 
dies  salutis.  In  his  ergo  diebus  exhibeamus  nossicut 
Dei  ministros  in  multa  patientia,  in  jejuniis  et  vigi- 
liis,  et  in  charitate  non  ficta.  Ant.  Commendemus 
nosmctipsos  in  multa  patientia,  in  jejuniis  muIUs, 
per  armajustitiae.  Ant.  Per  arma  justitiae  yirtutis 
Dei  commendemus  nosmetipsos  in  multa  patienUa. 
Ant.  Advenerunt  nobis  dies  poenitentiffi  ad  redunen- 
da  peccata,  sed  [ad]  salvandas  animas.  Ant.  Agite 
poenitentiam,  appropinquavit  regnum  ccelorum. 

Feria  secunda. 
Antiph.  Venite,  benedicti  Patris  mei,percipitere- 
gnum  quod  vobis  paratum  est  ab  ori^ine  mundi. 
Ant.  Quod  uni  ex  minimis  meis    fecistis,  mihi  feci- 
stis,  dicit  Dominus. 

764  F^^i^  tertia. 

D      Antiph.  Scriptum  est  enim  quia  domus  meadomus 

Orationis  est  cunctis  gentibus,  vos  autem  fecistis  il- 

lam  speluncamlatronum.  Et  erat  quolidic  docens  m 

templo.  Ant.  Domus  mea  domus  Orationis  vocabitur. 

Feria  quarta. 

Antiph.  HosannaFilio  David  ;  benedictus  qoi  ve- 
nit  in  nomine  Domini.  Ant.  Generatio  h«c  prava  el 
perversa  signum  quierit ;  el  signum  non  dabitur  ei, 
nisi  sigiiura  Jonae  prophetffi.  Ant.  Sicut  fuitJonaf 
in  ventre  ceti,  tribus  diebus  et  tribus  noctibus,ita 
erit  Filius  hominis  in  corde  terrae.  Ant.  ^edere  au- 
tem  mecum,  non  est  meum  dare  vobis,  sed  quious 
paratum  est  a  Patre  meo. 

Feria  quinta. 

Antiph.  Dirit  Dominus  mulieri  Chanane»  :  Non 


aForted^  Apostolo,   quia  sicut  superiores  Anti-      in  Evangelio,  is\s^  isim  6\ci  ^oss\nideApostolc,q}^^^ 
phon»  ex  Evangelio  sunt  coUect»,  unde  dicu^tur     ez  Epistola  PauU  deprompt»,  saltem  plunme* 


7K3 


LffiER  RESPONtos. 


784 


est  boDum  sumere  panem  filiorum,  et  mittere  cani-  A  cara  tibi,  et  multiplicabo  te.  Et  benedixit.  Resp.  Vidi 
bu8  ad  manducandum.  Ulique,  Domine,  nam  et  ca-      Dominum  facie  ad  faciem,  et  salva  facta  est  anima 


telJi  edunt  de  micis  qufie  cadunt  de  mensa  domino- 
rum  suorum.  Ait  illi  Jesus.  Mulier,  magna  est  fides 
tua .  Oat  tibi  sicut  petisli.  Ant.  Mulier,  non  est  bo- 
Dum  sumere  panem  filiorum,  et  mittere  canibus. 
Utique,  Domine  ;  nam  et  catelii  edunt  de  micis  qu» 
cadant  de  mensa  dominorum  suorum.  Ant.  0  mu- 
lier  !  magnaest  fides  tua.  Fiat  tibi  sicut  petisti.An^ 
Vade,  roulier,  semel  tibi  dixi,  si  credideris,  videbis 
mirabilia  Dei. 


Feria  sexta. 

Antiph,  Angelus  Domini  descendit  de  coelo.  Mo- 
Tebatur  aqua,  et  sanabatur  unus.  Ant.  Domino,  non 
habeo  hominem,  ut  dum  mota  fuerit  aqua,  mittat 
me  Id  piscioam.  Ant.  Quimesaivum  fecit^  ille  mihi 
praBcepit :  Tolle  grabatum  tuum,  et  ambula  in  pace. 

y|,U.  Vadc,  jana  noli  peccare   ne  deterius  tibi  aliquid      y^,;  ^^-  ^^^-        ^^ 

contingat.  Ant  Assumpsit  Jesus  discipu lossuos,  as-  g  ^^,,^  eripe  me.  Quia.  Vers.  Ne  forte  veniens  per- 
cendit  m  monlem,  et  transfiguratus  est  ante  eos.  ^utfat  matrem  cura  filiis.  Tu  loculus  es  quod  mihi 
Ant.  Domine,  bonum  est  nos  hic  esse.  Si  vis.  facia-      benefeceris.  Libera. 


mea.  Vers.  Et  dixit,  nequaquam  vocaberis  Jacob, 
sed  Israel  erit  noinen  tuum.  Et  salva  factaest.  Besp. 
Dum  ircm  de  terra  mea,  oravi  Dominum  Deum 
meum,  et  perduxit  me  in  portum  voluntatis  suae, 
gubernavit  me  advenam.  Vers.  Erit  mihi  Dominus  in 
Deum,  et  lapis  iste,  quem  erexi  in  tilulum,  vocabitur 
domus  Dei.  Et.  Resp.  Apparuit  Deus  Jacob,  et  bene- 
dixit  eura,  et  dixit :  Ego  sura  Deus  Bethel,  ubi 
unxisti  lapidera,  et  votum  vovisti  mihi.  Crescere  te 
faciam,  et  multiplicabo  te.  Vers.  Ego  sum  Dominus 
omnipotens.  Crescere.  Vers.  Benedicens  benedicam 
tibi,  et  multiplicabo  te.  Vers.  Minor  sum  cunctis 
miserationibus  tuis,  Domine  Abraham.  In  baculo 
meo  transivi  Jordanem  istum  ;  et  nunc  cum  duabus 
turmis  regredior,  Libera  me,  Doraine,  de  manu 
Esau,  quia  valde  contremens  cor  meura  illura  tiraet. 
.r       .1- ^_    ._.     ..  horaine  raalo,  a  viro 


mus  hic  tria  tabernacula,  tibi  unum,  Mojsi  unum, 
et  Eliae  unum.  Ant.  Domine,  non  habeo  hominem 
ot^  cum  mota  fuerit  a(][ua,  mittat  rae  in  piscinara. 
Ani,  Domine,  si  vis,  faciamus  hic  tria  tabernacula. 
Ant.  Descendentibus  iliis  de  monte  preecepit  Jesus 
dicens  :  Nemini  dixeritis  visionem.  Ant.  Neraini  di- 
xeritis  visionera,  donec  Filius  horainis  a  raortuis 
resurgat.  Ant.  Visionem  quam  vidislis  nemini  dixe- 
ritis^  donec  a  mortuis  resurgat  Filius  hominis. 

Responsoria  in  hebdomada  secunda  in  Qiutdragesima . 

Adlnvitatorium, 


In  maiutinis  Laudibus. 

Antij>h.  Domine,  labia  mea  aperies,  et  os  meura 
annuutiabitlauderatuara.  Ant.  Dextera  Doraini  fecit 
virtutera,  dextera  Doraini  exaltavit  rae.  Ant.  Factus 
es  adjutor  raeus.  Deus  raeus.  Ant.  Trium  puerorum 
canteraus  hymnuro,quod  cantabant  incamino  ignis» 
benedicebant  [benedicentesl  Dominura.  Ant.  Statuit 
ea  in  aeternum,  et  in  saeculum  saeculi  ;  praeceptum 
posuit,  et  non  praeteribit.  Vers.  Dorainc,  refugium. 

766  ^^  Emngelio. 
Antipk.  Neminidixeritis.iln/.  Descendentibus  illis. 
Ant.  Assumpsit  Jesus. 

Feria  secunda. 


Antiph.  XdoTemns  Deum.  quia  ipse  fecit  nos.  Item 
Ant.  Dominum  qui  fecit  nos,  venite,  adoremus. 

Responsoria. 

Re*p.  Tolle  arina  tua,  pharelram,  et  arcam,  et      n  ^""''''•-  ^"  P"°"P'»™'  ?"'  «'  1°?}"^,  ''«bis.  Ant. 

rer  Se  Yenatione  tua,  ut  ?omedam     el  bened  ca   C  ^^lJZ.Tlr^ZZ^^htT^.ltT    "*  '    ""' 
-  —       '^  >   -  ^-  quia  quae  placita  sunt  ei  lacio  semper. 

Feria  tertia.  ^ 

Antiph.  Unus  est  enim  magister  vester,  qui  in  coe- 
lis  est,  Christus  Dominus.  Ant.  Qui  major  est  ve- 
strum,  erit  rainisier  vester,  quia  oranis  qui  se  exal- 
tat  hurailiabitur,  dicit  Dominus. 

Feria  quarta. 

Antiph.  Ecce  ascendimus  Jerusalem,  et  Filius 
horainis  tradetur  ut  crucifigatur.  Aw^Tradetur  enim 
gentibus  ad  illudendum,  et  flagellandumy  et  crucifi- 
gendura.  Ant.  Sedere  autera  non  est  meum  dare 
vobis,  sed  quibus  paratum  est  a  Patre  meo. 

Feria  quinta, 

Antiph.  Factura  estauteraut  raoreretur.Aw^Pater 
Abraham,  miserere  mei,  et  raitte  Lazarura,  utintin- 
gat  extremura  digiti  sui  in   aqua,  et  refrigeret  Iin< 


affer 

tibi  aniraaraea.  K^5.  Curaquevenatu  aliquidattule- 
ris,  fac  mihi  inde  pulmentura  ut  coraedara.  Et  be- 
nedicat.  Resp.  Ecce  odor  filii  mei  sicut  odor  agri- 
pleni,  765  quem  benedixit  Dominus.  Crescere  Jte] 
laciat  Deus  meussicutarena  raaris^  et  donet  tibi  de 
rore  cceli  Beoedictionera.  Vers.  Qui  raaledixerit  tibi 
sit  ille  maledictus  ;  et  qui  benedixerit  tibi,  Benedi- 
ctionibus  repleatur.  Et  donet.  Resp.  Det  tibi  Deusde 
rore  coeli  etde  pinguedine  terrae  abundantiam.  Ser- 
viaDttihi  populi ;  estoDominusfratrumtuorura.  Vers. 
Et  incurventur  ante  te  filii  raatris  tuae.  Esto  Dorai- 
nus.  Resp.  Dura  iret  Jacob  de  Bersabee,  et  pergeret 
Arao,  locutus  est  ei  Deus  dicens  :  Terrara  in  qua  dor- 
mis  tibi  dabo  et  semini  tuo.  Vers  if]dificavit  Jacob 
exIapidibusaltareDomino.  fundens  oleum  desuper, 
et  benedixit  ei,  dicens.  Resp.  Dum  exiret  Jacob  de 
terra  sua,  viditgloriam  Dei,  ct  dixit :  Quam  terribiiis 
est  locus  iste  I  non  est  hic  aliud  nisi  doraus  Dei,  et 


porta  ccbH.  Vers.  Vere  Oominus  e*t  in  loco  isto!  et  D  E  Zi^lla^  n^avrt^Fm    rXd«e^i^ 
ego  nesciebam.  Quam  terribilis.  Resp.  Si  Dominus      Ss?rbina  in  vita  tuTrt  Lazaris  slmi^^^^^^^ 
Deu8  fuerit  mecum.  ia  via  ista  qua  ego  ambulo,  et      ^\7S,^"ecoXr?  quV  ecepi  S    Z    Ro^ot; 


custodierit  me,  et  dederit  raihi  panera  ad  edendum 
et  vestimentum  quo  operiar,  et  revocaverit  me  cum 
salute.Eritmihiinrefugiura  et  lapisiste,  in  signura. 
Vers.  Vere  Dorainus  est.  Erit  mihi.  Resp.  Erit  mihi 
Dominus  in  Deum,et  lapis  iste,  quera  erexi  in  titulura 
▼ocabitur  doraus  Dei.  Et  dc  universis  quae  dederis 
mihi  decimas  et  hostias  pacificas  ofTeram  tibi.  Vers. 
Si  Dominus  Deus  meus  fuerit  mecura  in  via  ista  qua 
ego  ambulo,  etcustodieritme.  Decimas.  f?e^.  Oravit 
Jacob  et  dixit :  Domine,  qui  dixisti  raihi,  revertere 
in  terram  nativitatis  tuae,  erue  rae  de  raanu  fratris 
roei^  quia  valde  eum  tiraeo.  Vers.  Deus,  in  cujus 
eoDSpectu  arabulaveruut  patres  raei ;  Doraine,  ^ui 
pascis  me  a  ju?entute  mea.  Erue  me.  Resp.  Dixit 
angelus  ad  Jacob :  Dimitte  rae,  aurora  est.  Respondit 
ei :  NoD  dimittam  te,  nisi  benedixeris  mihi  Et  bene- 
dixit  eom  in  eodem  loco.  Vers,  BenedieeDs  bcDedi- 


Pater,  ut  mittas. 

Feria  sexta, 

Antifh.  Malos  male  perdet,  et  vineam  suam  loca- 
bit  agricolis.  Ant.  Maios  male  perdet,  et  vineam 
suara  locabit  aliis  agricolis,  qui  reddaot  ei  fructura 
teraporibus  suis.  Ant,  Quaerentes  eura  tenere,  tiraue- 
runt  turbas,  quia  sicut  prophetam  eura  habebat. 

Sabbato, 

Antiph.  Oportet  te,  fili,  gaudere,  quia  frater  tuus 
mortuus  fuerat  et  revixit ;  perierat,  et  inventus  est 
in  seternum.  Ant.  Vadam  ad  Patrem  raeura  et  dicam 
ei ;  Paler,  fac  rae  sicut  unum  ex  mercenariis  tuis. 
Ant.  Paler,  peccavi  in  coelura  et  coram  te.  Jam  non 
sura  dignusvocariFilius  tuus.  Ant.  Dixit  autera  pater 
ad  serros  suos  :   Cito  proferte  stolam  primam,  et 


788 


SANCTI  GREGORn  HAGNI 


78« 


\ 


indaite  illum,  et  date  anQulum  in  manu  ejus,  et  cal-  A  ritus  ejus  et  dixit :  Suff^cit   mihi,  Tadam  et  videbo 


ceamenta  in  pedibus  ejus.  Ant,  Dedtt  pater  poeni- 
tenti  Qlio  stolara  primam  pariter  et  annulura  ;  nara 
et  calceamenta  ei  Iribuit.  Celebravit  ma^nura  con- 
yivium.  Ant,  FiU,  tu  semper  mecum  fuisti^  et  omnia 
mea  tua  sunt. 

Besponsoiia  de  Joseph,  hebdomada  iertia  in  Quadra- 
gesima.  — Ad  Invitatorium, 

Antiph.  Dominura  quifecitnos.  Ant.  PopulusDo- 
mini  et  oves  pascuae  ejus.  Resp.  Videntes  Joseph  a 
longe,  loquebantur  mutuo  fratres,  dicentes :  Ecce 
Bomniatorvenit,  venite  occidamus  eum,  et  videamus 
si  prosint  illi  somnia  sua.  Vers.  Gumque  vidissent 
Joseph  fratres  sui,  quod  a  patre  cunctis  fratribus 
plus  amaretur,  oderant  eum,  nec  poterant  ei  quid- 

Suam  pacifice  ]o(|ui,  undeet  dicebant:  Venite.  Resp. 
ixitJudas  fratribussuis.EccelsraaelitsBtranseunt  ; 
venite,  venundetur,  et  raanusnostraenon  polluantur ; 


eum  anteqnam  raoriar.  f>r«.  Cumqueaudisset  Jacob 
quod  filius  suus  viveret,  quasi  de  gravi  somno  evi- 
gilans,  ait :  Sufficit.  Resp.  Loquens  Joseph  fratribus 
suis,  ait :  Pax  vobis,  nolite  timere  ;  pro  salute  enim 
vestra  raisit  rae  Dominus  ante  vos.  Vers.  Nolite 
tiraere,  ne  durura  vobis  esse  videatur  quod  veodi- 
distis  rae  in  his  regionibus.  Pro  salute.  Resp.  Salus 
nostra  in  raanu  tua  est,  Doraine ;  respiciatsuper  nos 
misericordia  tua,  et  securi  serviecmus  tibi.  Vers.  Do- 
mine  Deus  virtutum,  converte  nps,  et  ostende  fa- 
ciem  tuam,  et  salvi  enraus.  Et  securi.  Vers.  Vivat, 
Doraine,  aniraa  tua,  ut  non  videaraus  raortera  neque 
parvulos  noslros  deficientes.  Et  securi. 

768  Antiph.  inmatutinis  Laudibus, 

i4n/ipA.  Facbenigne  in  bona  voluntate  tua^etaedi- 
ficentur,  I  oraine,  rauri  Jerusalem.  Ant.  Dorainus 
mihi  adjutor  est,  non  timebo  qnid  faciat  raihi  homo. 


caro  eniraet  frater  noster  est.  Vers.  Gumque  abiis-  n  ^w'-  Deus   misereatur   nostri,   et  benedicat  nobis. 


set  Ruben  ad  puteura,  et  non  invenisset  eum,  scissis 
vestibus,  pergens(^ue  ad  fratres,  ait :  Puer  non  cora- 
paret,  etego  quo  ibo?Garo.  767  R^^P-  Extrahentes 
Joseph  delacu  vendiderunt  fsmaelitis  viginti  argen- 
leis  ;  reversusque  Ruben  ad  puteum^  et  cum  non 
invenisset  eura,  scidit  vestiraenta  sua  cura  fletu,  et 
dixit :  Puer  non  coraparet,  et  ego  quo  ibo  ?  Vers,  At 
illi  intincta  tunica  Joseph  sanguine,  et  raittentes  qui 
ferrent  eara  ad  patrera,  et  dicerent :  Vide  si  tunica 
filii  tui  sit,  an  non.  Puer  non  comparet.  Resp.  Vi- 
dens  Jacob  vestimenta  Joseph,  scidit  vestiraenta  sua 
cum  fletu,  et  dixit :  Fera  pessima  devoravit  filium 
meum  Joseph.  Vers.  Vide  si  tunica  filii  tui  sit,  an 
non;  et  cum  vidisset  pater,  ait:  Fera  pessima. 
Resp.  Joseph,  dum  intraret  in  terrara  i^gjrpti,  lin- 
guara  quara  nonnoverat  audivit;  manusejus  in  la- 
boribus  servierunt,  et  lingua  ejus  inter  principes 
loquebatur  sapientiam.  Vers.   Divertit  ab  oneribus 


Ant.  Vira  virtutis  suse  oblitusest  ignis,  ut  pueri  tui 
liberarentur  illaesi.  Ant.  Sol  etluna  laudate  Deum, 
quia  exaltatura  est  noraen  ejus  solius. 

In  Evangelio. 

Aniiph.  Dum  fortis  arraatuscustoditatriumsunm, 
in  pace  sunt  omnia  qute  possidet.  Ant,  Si  in  digilo 
Dei  ejicio  da^imonia,  profecto  venit  in  vos  regnum 
Dei.  Ant.  Et  cura  ejecisset  daemonium,  locutus  est 
mutus.et  admirataesuntturbae.  i4n^Cumiramundus 
spiritus  exierit  ab  homine,  ambulat  per  loca  in- 
aquosa,  quserens  requiem,  et  non  invenit.  Ant.  Ac- 
cepit  Jesus  panes,  et  cum  gratias  egisset,  distribnit 
discumbentibus. 

Feria  secunda. 

Antiph.  Amen  dico  vobis,  quia  nemo  propheta 
susceptus  est  in  patria  sua.  Ant.  Jesus  autera  trans- 
iens  per  medium  eorum  ibat.  Ant.  Auferle  ista  hinc. 


dorsumejus.  Manus  Resp.  Memento  mei  dura  bene  q  et  nolite  faoere  doinura  Fatris  mei,  doraura  genera 
tibi  fuerit,  utsuggeras  Pharaonera,  uteducat  mede      tionis  [negotiationis]. 


isto  carcere,  quia  furtim  sublatus  sura,  et  bic  inno- 
cens  in  lacura  missus  sum.  Vers.  Tres  enira  adhuc 
dies  sunt  post  quos  recordabitur  Pharao  ministerii 
tui,  etrevocet  te  in  gradum  pristinum  ;  tunc  me- 
mento  mei.  Ut  suggeras.  Resp.  Tollite  hinc  vobis- 
cum  munera,  et  ite  ad  Dominura  terrae ;  et  dura  in- 
veneritis,  adorate  eum  super  lerram.  Deus  autem 
meus  faciatvobiseura  placabilera,  etreducatethunc 
fratrem  vestrum  vobiscura^  et  eura  quem  tenet  in 
vinculis.  Vers.  Tollite  de  fructibus  terrae  in  vasis 
veslris ;  et  ferte  viro  munera.  Deus  autem.  i?^^p. 
Iste  estfrater  vesterminimus  dequo  dixeratis  mihi  ? 
Deusmisereaturtibi,  fili  mi ;  festinavitque  in  domum 
et  ploravit,  quia  erumpebant  lacrym»,  et  non  po- 
terat  se  contraere.  Vers,  AttoIIens  autera  Joseph 
oculos,  vidit  Benjarain  slantera  Gororaota  sunt  ora- 
nia  viscera  ejus  super  fratrera  suura.  Quia  erurape 


Feria  tertia, 

Antiph.  Ubi  duo  vel  tres  congregati  fuerint  in  no- 
mine  nieo,  in  medio  eorura  sura,  dicit  Dominus.  Ant. 
Si  duo  ex  vobis  consenserint  de  eorura  [omnibus] 
queecunque  petierint  fiet  illis  a  Patre  meo,  dicit  Do- 
minus.  Ant.  Non  dico  tibi  septies,  sed  usque  sep- 
tuagesies  septies.  Ant.  Quandiu  in  mundo  sum,  lux 
sum  mundi  dicit  Dominus. 

Feria  quarta» 

Antiph.  Audite  et  intelligite  traditiones  quas  Do- 
minus  dedit  vobis.  Ant.  Non  lotis  manibus  mandu- 
care,  non  coinquinat  honiineni.  Ant.  Accepit  autem 
omnes  liraor,  et  raagnificabant  Deum,  dicentes  : 
Quia  propbeta  magnus  surrexit  in  nobis,  et  quia 
Deus  visitavit  plebera  suara. 

Feria  quinta. 


bant.  Resp.   Dixit  Ruben  fratribus  suis :  Nunquid  t>      a  ,-  %.   f\  •uuut-c      ^«  a..^  u*   4 

nnn  HiTi  vAhie    MAiifa   nnnnono  in  T^„^mim .  ^f  «^„  D      Anttph.  Orancs  qui   habebant  infirmos  ducebant 
non  Qixi  vonis,  iNOiue   peccare  \u  puerum ;  et  non      •n         j    i  *  ^     i        ^   <    i^        , 

-  -  ^  *  '  illos   ad  Jesum,  et  sanabantur.  Ant.  Lgo  sum  qui 

testimoniura  perliibeo  de  me  ipso,  et  testiraonium 

perhibet  de  rae  qui  misit  me   Pater.  Ant,  Exibant 

autera  daeraonia  a  raultis,  clamantia  et  dicentia  : 

Quia  tu  es  Filius  Dei.  El  increpans  non  sinebat  ea 


audistis  rae?  En  sanguis  ejus  exquiritur.  Vers.  Me- 
rito  hsec  patiraur,  quia  peccavimus  in  fratrem  no- 
strura,  videntes  angustiam  animae  ejus,  dum  depre- 
caretur  nos,  et  non  audivimus.  Idcirco  venil  super 
nos  tribulatio.  En  sanguis.  Resp.  Merito  h«c  pati- 
mur,  quia  peccaviraus  in  fratrem  nostrura,  videntes 
angustiasanimee  ejus,  dum  deprecareturnos  ;  et  non 
audivimus.  Idcirco  venit  super  nos  tribulatio.  Vers. 
Dixit  Ruben  fratribus  suis :  Nunquid  non  dixi  vobis  : 
Nolite  peccare  In  puerum.  et  non  audistis  me  ?  Id- 
circo.  Resp.  Dixit  Joseph  undecira  fratribus :  Ego 
sum  Joseph  quem  vendidistis  in  i^gjptura.  Adhuc 
vivit  pater  noster  senior,  de  quo  dixeratis  mihi  ?Ite, 
adducite  eura  ad  rae,  ut  possit  vivere.  Ker«.  Bien- 
nium  est  quod  coepit  esse  faraes  in  terrara  ;  adhuc 
restantalii  quinque.  Ite,  adducite.  Resp.  ItCt  dirite 
patri  meo  Jacob  :  Joseph  filius  tuus  vivit,  et  ipsedo- 
minatur  totamterramiEgjpti.  Quo  audito  revixitspi- 


loqui,  quia  sciebant  ipsum  esse  Ghristum. 

Feria  sexta. 

Antiph.  Qui  biberit  aquara  quara  ego  do,  dicit 
Dorainus  Samaritanie,  fiet  in  eo  fons  aquae  salientis 
in  vitam  seternam.  Ant.  Aqua  quara  ego  dedero,  qui 
biberit  ex  ea,  non  sitiet  ultra.  Ant.  Domine»  ut 
video  propheta  es  tu.  Patres  nostri  in  monte  hoc 
adoraverunt.  Ant.  Mulier,  venient  dies  quando  veri 
adoratores  adorabunt  patrem  in  spiritu  ct  veritate. 
Ant.  Veri  adoratores  adorabunt  Patrera  in  spiritu  et 
veritatp.  Ant.  Veiiile  et  videte  hominem,  qui  dixit 
mihiomnia  qusecunque  feci.  Ant,  Meus  cibus  est  ut 
faciam  voIUDtatem  Patris  mei.  Ant.  Dixit  Samaritana 


7«7 


LIBER  RESP0NSALI8. 


7S8 


roulier  :  DoraiDe,^  da  mihi  hanc  aquam,  ut  non  si- 
tiaiD  in  seternum.  Ant.  Dicit  Domious  :  Si  quis  bi- 
berit  aquam  quam  ego  dabo  ei,  nou  sitiet  in  aeter- 
num. 

769  Sabbato. 

Antiph.  Inclinavit  se  Jesus  ;  scribebat  in  terra:  Si 
quis  sine  peccato  est,  mittat  in  eam  lapidem.  Ant. 
Nemo  te  condemnavil,  mulier?  nemo  tecondemnavit. 
Ant.  Qui  non  colligit  mecum,  disper^t ;  et  qui  non 
est  mecum,  contra  meest.  An^Cumimmundusspi- 
ritus  exierit  ab  homine,  ut  supra. 

Responsoria  in  hebdomada  (fuarta  in  Quadragesima, 

—  Ad  Invttatorium. 

Antiph.  Non  sit  vobis  vanum  sur^ere  ante  lucemi 
quia  promisit  Dominus  coronam  vigilantibus.  Ant. 
Populns  Domini  et  oves  pascuse  ejus. 

Responsoria, 

Resp.  Loculus  est  Dominus  ad  Mojscn,  dicens: 
Descende  in  /EKJptum  ;  dic  Pharaoni  ut  dimitlatpo- 
pulum  meum.  Induralum  estcor  Pharaonis,non  vult 
dimittere  populum  meum,  nisi  in  manu  for(i.  Vers. 
ViUens  vidi  affliciioaem  populi  mei,  qui  cst  in  Mgy- 
pto ;  et  gemiium  eorum  audivi,  et  descendi  iiberare 
eos.  Induratum./?esf/.  Stelit  Mojsescoram  Pharaone, 
et dixit :  H<£c  dicit Dominus :  Dimitte  populum  meum, 
ut  sacriGcet  milii  in  desertum.  Vers,  Doininus  Deus 
Hebr^eorum  misit  me  ad  te,  aittibi  :  Dimitte.  Resp. 
Cantemus  Domino,  gloriose  cnim  honorificatus  est : 
equum  et  ascensorem  projecit  in  mare.  Adjutor  et 
protector  facius  est  raihi  Dominusin  salutem.  Vers. 
Currjs  Pharaonis  et  exercitus  ejus  projecit  in  mari. 
Adjutor.  Resp.  In  mari  viae  tuae,  et  semitae  tuae  in 
aquis  multis.  Deduxisti  sicut  oves  populum  tuum  in 
manu  Mojsiet  Aaron.  Fers.llluxerunt  coruscationes 
tuae  orbi  terne  ;commola  est  et  contremuiiterra.  In 
manu  Mojsi.  Resp.  Ecce  mitto  angelum  meum^  qui 
praecedat  et  custodiatsemper.  Observaet  audi  vocem 
ejus,  et  inimicus  ero  inimicis  tuis,  et  affligenies  te 
affligam ;  et  praecedet  te  angelus  meus.  Vers.  Israel, 
si  audieris  ine,  non  erit  in  te  Deus  recens,  neque 
adurabis  Deuin  alicnum  ;  ego  enim  Dominus.  Et  prae- 
cedet.  Resp.  Qui  persequebaniur  populum  tuum^ 
Domine,  demersisti  eos  in  profunduin,etinco1umna 
nubis  ductor  eorum  fuisti,  Domine.  Vers.  Exclama- 
veruni  Glii  Israel  in  angusiia  sua  ad  te,  Domine,  et 
misisti  eisSalvatorem.  Et  in  columna.  Resp.  Moyses 
famulus  Domini  jejunavit  quadraginta  diebus  etqua- 
draginta  noctibus,ut  legein  Domini  mereretur  acci- 
pere.  Vers.  Ascendit  Moyses  m  montem  Sinai  Ut 
fegem.  Resp.  Splendida  facia  est  facies  Moysi,  dum 
respiceret  in  eum  Dominus  Videntes  seniores  clari- 
taiem  vullus  ejus,  admirantes  timuerunt  valde.  Vers. 
Descendit  Moysesde  monte  porians  duas  iabulas  la- 
pideas  in  manibus  suis^  scriptas  uirasque  digito  Dei. 
Videntes.  Resp.  Attendiie,  populemeus,  legem  meam, 
inclinate  aurem  vestram  m  verba  oris  mei.  Vers. 
Aperiam  in  parabolisos  meum  ;  loquar  propositiones 
ab  iniiio  sfpculi.  Inclinate.  Resp.  Audi,  Israel,  prae- 
cepta  Domini,  et  ea  in  corde  iuo  quasi  in  libro  scribe  ; 
et  dabo  tibi  terram  fluentem  lac  et  mel.  Vers.  Israel. 
si  me  audieris,  non  erit  in  ie  Deus  recens,  neque 
adorabis  Deum  alienum.  Etdabo  tibi.  Resp.  Vos  ^m 
transituri  esiis  Jordanem,  aediGcate  aliare  Domino 
de  lapidibus  quos  ferrum  non  ietif?it,  et  offerte  super 
illud  holocaustum  et  hostias  paciGcas  Deo  vestro. 
Vers.  Cumque  iniraveritis  terram,  quam  Dominus 
Deus  vester  daiurus  est  vobis,  770  «diGcate  ibi 
aliare  Deo  vestro.  Resp.  Adduxit  eos  Dominus  in 
fortitudine  terrae  ;  cibavit  eos  nascentibus  agros  [in 
agris],  suxerunt  mel  de  petra,  et  oleum  deGrma  pe- 
tra.  Vers.  Butyrum  boum  et  lac  ovium  cum  adipe 
agnorum  et  Gliorum  taurorum   et  iiircorum.  Suxe- 

runt. 

Responsoria  de  Josue, 

Resp.  Sicut  fui  cum  Moyse,  ita  ero  tecum^  dicit 


A  Dominus.  Confortare  et  esto  robustus  ;  introduces 
populum  meum  ad  lerramlacte  etmellemanantem. 
Vers.  Ego  sum  Dominus  Deus  vester,  qui  eduxi  vos 
de  terra  Mgyli.  Confortare.  Vers.  Quoniam  tecum 
est  Dominus  Deus  in  omnibus,  ad  quaecunque  per- 
rexeris.  (^onforiare.  Resp.  Sicut  fui  cum  Moyse,  ita 
ero  tecum,  dicit  Dominus.Confortare  populum  meum, 
neque  timeas.  Ecce  Dominus  Deus  tuus,  et  non  te 
derelinquet.  Vers.  Quoniam  tecum  est,  ut  supra^ 
Rcsp.  Popule  meus,  quid  feci,  aut  quid  molestus  Jfui 
tibi?Respoode  mihi.  Quoniam  ego  eduxivos  de  terra 
iEgypti,  et  de  domo  servitutis.  Quadra§^inta  annos, 
manna  plui  yobis,  et  obHti  estis  me,  dicit  Dominus. 
Vers.  Adduxi  vos  per  desertum  quadraginta  annos, 
ego  Dominus.  El  obliti.  Resp,  Adduxi  vos  per  deser- 
tum  quadraginia  annos,  ego  Dominus ;  non  sunt 
attrita  vestimenta  vestra.  Manna  de  ccelo  plui  vdbis. 
et  obliti  estisme,  dicitDominus.  Vers.  Populemeus, 
quid  feci,  aut  quid  molestus  fui  tibi  ?  Respondemihi. 

3  Quoniam  ego  eduxi  vos  de  terra  i£gy pti.  Manna  de 
coelo. 

Antiphonce  in  matutinis  Laudibus, 

Antiph.  Tunc  aceptabis  sacriGcium  justitiie,  si 
averieris  faciem  tuam  a  peccatis  meis.  Ant.  Bonum 
est  sperare  in  Domino,  quamsperare  in  principibus. 
Ant.  Benedicat  nos  Deus,  Deus  noster,  benedicatnos 
Deus.  Ant.  Potens  es,  Domine,  eripere  nos  de  manu 
moriis,  liberare  nos,  Deus  noster.  Ant.  Regesterrfle, 
et  omnes  principes,  laudate  Deum. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Nemo  te  condemnavit,  mulier  ?  Nemo, 
Domine.  Nec  ego  te  condemnabo.  Jam  amplius  noli 
peccare.  Ant.  Mulier,  nemo  tc  condemnavit?Nec  ego 
te  condemnabo.  Jam  amplius  noli  peccare.  iinffjp/i. 
De  quinque  panibus  et  duobus  piscibus  satiavituo 
minusquinque  milliahominum.  iin^  Satiavit  Domi- 
nus  qumque  millia  hominum  de  quinque  panibus,  et 
p  duobus  piscibus.  Ant,  Cum  sublevasset  oculos  Jesus, 
^  et  vidisset  maximam  multitudinemvenientemadse, 
dixitad  Philippum  :  Unde  ememus  panes  ut  mandu- 
cent  hi?  Ipse  enim  sciebat  quid  esset  facturus.  Ant. 
Cum  vidissent  turbae  signum  quod  fecerat  Jesus, 
dicebant :  Vere  hic  est  propheta,  qui  venturus  est  in 
mundum.  Ant.  Hic  est  vere  propheta  qui  venturus 
est  in  mundum. 

Feria  secunda. 

Antioh.  Omnis  qui  petit  accipit,  etqui  quaerit  inve- 
nit,  pulsanti  aperietur.  Ant.  Auferte  ista  hinc,  dicit 
Dominus,  et  nolite  facere  domum  Patris  mei  domum 
negotiationis.  Ant.  Dicebat  Jesus  Judaeis :  Solvite 
templum  hoc,  etin  tribus  diebus  excitabo  illud.  Ant, 
Sol  vite  templnm  hoc,dicit  Dominus  et  post  triduum  ex- 
citaboiilud.  Hocautemdicebatdetemplocorporisaui. 

771  ^*»^««  tertia. 

Antiph.  Quid  me  quseritis   interGcere  hominem 

qui  yera  locutus  est  vobis?  Ant.   Unum  opus  feci  et 

D  admiramini,  quiatotum  hominemsalvum  leciinSab- 

bato.  iln^Nonnc  Moysesdedit  vobislegem?et  nonne 

Snemol  ex  vobis  facit  legem.  Quid  me  quaeritis  inter- 
lcere  j  Ant.  Et  me  sciiis,  et unde  sim  scitis ;  et  a  me 
ipso  non  yeni,  sed  Pater  meus  misit  me.  .In^  Nemo 
in  eum  misit  manus,  quianondum  venerathora  ejus. 

Feria  quarta, 

Antiph.  Rabbi,  qui  [quidj  peccavit  homo  iste  quod 
caecus  natus  est  ?  Bespondit  Jesus,  et  dixit :  Neque  hic 
peccavit,  neque  parentes  ejus,  sed  ut  manifestentur 
opera  Dei  in  eo.  Ant,  InterrogatuscaBcus:  Quis  teil- 
luminavit?  At  ille  clamabatdicens  :  Filius  Dei.  Ant. 
Ille  homo  qui  dicitur  Jesus,  lutum  fecit  ex  sputo,  et 
linivit  oculos  meos^  et  modo  video.  Ant.  Lutum  fecit 
ex  sputo  Dominus,  et  linivit  oculos  meos,  et  abii,  et 
lavi,  et  credidi  Dea.  Ant.  Dixi  vobis  jam  et  audistis  ; 
lutum  mihi  posuitille  homo  c|ui  dicitur  Jesus.  Ant. 
A  sfieculo  non  est  auditum  ^uia  quis  aperuit,  ocalos 
cffici  nati,  nisi  Cliriaias  Fihus  Dei. 


m 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


760 


Feria  quinta* 

Antiph.  Ibat  Jcsus  in  civitatem  quse  vocatur  Naim. 
Ant.  Propheta  maguus  surrexit  in  nobis,  quia  Deus 
visitavit  plebem  suam.  Ant.  Accepit  autcm  omnes 
timor,  et  magnificabant  Deum  dicentes :  Quia  pro- 
pheta  magnus  surrexit  in  nobis,  et  quia  Deus  visita- 
yit  plebem  suam.  Antiph.  Diligebat  Jesus  Martham  et 
sororem  ejus  Mariam,  et  Lazarum  fratrem  earum. 
Ant.  Lazarus  amicus  noster  dormit.eamus  et  a  somno 
eicitemus  eum.  Anf.  Domine,  si  hic  fuisses,  Lazarus 
non  esset  mortuus.  Ecce  jam  fetet  quatriduanus  in 
monumento.  Ant.  Ad  monumentum  Lazari  clamabat 
Dominus,  dicens  :  Lazare,  veni  foras.  Ant.  Qui  sequi- 
tur  me  non  ambulat  in  tenebris,  sed  habebit  lumen 
yitfiB,  dicit  Dominus.  Ant.  Ego  sum  qui  testimonium 
perhibeo  de  me  ipso,  ettestimonium  perhibetde  me, 
qui  misit  me  Pater. 

Responsoria  de  Passione  Domini.  —  Ad  Invitatorium, 


A  supra.  Resp.  Pacifice  loquebantur  mihi  inimicimei, 
et  in  ira  molesti  erant  mihi.  Vidisti,  Domine,  ne  si- 
leas,  ne  discedas  a  me  Vers,  Omnes  inimici  raei 
adversum  me.  Resp.  Fac  mecum,  Domine,  signura 
in  bono,  ut  videant  qui  me  oderunt  et  confundantur, 
quoniam  tu,  Domine,  adjuvisti  me,  et  consolalas  es 
me.  Vers.  Respice  in  me,  etmisererc  mei,  quiauni- 
cus  et  pauper  sum  ego.  Resp.  Doceam  iniquos  vias 
tuas,  et  impii  ad  te  converlentur.  Libera  me  de  san- 
guinibus,  Deus  salutis  meae.  Vers.  Domine,Iabia  mea 
aperies,et  os  meum  annuntiabit  laudcm  tuara.  Libera 
me.  Resp.  Praecinxisti  me  virtute  ad  bellum,  et  sap- 
plantasti  inimicos  meos  subtus  me.  Et  inimicorum 
meorum  dedisti  mihidorsum,  etodientes  medisper- 
didisti.  Vers.  Persequar  inimicos  meos,  et  compre- 
hendamillos^et  non  convertar  donec  deBciant.  Etini- 
micorum.  Resp.  Liberator  meus  de  gentibus  iracun- 
dis,  ab  insurgentibus  in  me  libera  me.  Vers.  Eripe 
me  de  inimicismeis.  Ab  insurgentibus.  Resp.  Eruea 


Antiph.  Hodie  si  vocem  Domini  audieritis,  nolite  B  framea,  Deus  animara  meam,  et  de  manu  canis  uni- 


obdurare  corda  vestra.  Resp.  Isti  sunt  dies  quos 
observare  debetis  temporibus  suis.  Quarta  decima 
die  ad  vesperum  Pascha  Domini  est,  et  in  quintade- 
cima  solemnitatis  [solemnitateni]  cclebrabitis  Allis- 
simo  Domino.  Vers,  Locutus  est  Dominus  ad  Moysen 
dicens:  Loquerefiliislsrael,  etdices  ad  eos.  Quarta. 
Resp.  Multiplicati  sunt  qui  tribulant  me,  et  dicunt  : 
Non  estsalus  illi  in  Deo  ejus.  Exsurge,  Domine,  sal- 
vum  me  fac,  Deus  meus.  Vers.  Ne  quando  dicat  ini- 
micus  meus:  Praevalui  adversus  eum.  Exsurge.  Resp. 
Qui  custodiebant  animammeam,  consiliumfecerunt 
in  unum,  dicentes  :  Deus  dereli(|uit  eum  ;  persequi- 
mini  et  comprehendite  eum,  quia  non  estquiliberet 
eum.  Deus  meus,  ne  elongeris  a  me ;  Deus  meus,  in 
adjutorium  meum  intende.  Vers.  Omnes  inimici  mei 
adversum  mecogitabant  maia  mihi :  verbum  iniquum 
mandaverunt adversum me, 77 2  dicentes. Persequi- 
mini.  Resp.  Adjutor  et  susceptor  meus  tu  es,  Do- 
mine,  et  in  verbum  tuum  speravi.  Declinate  a  me,  G  niam  erectus  est  inimicus  meus.  Ant.  In  tribulatione 


cam  meam,  humilitatem  meam.  Vers.  Eripe  mc,  Do- 
mine,  ab  homine.  Resp.  Deore  leonis  libera  me,  Do- 
mine,  etacornibus  unicornium  humilitatera  meam. 
Vers.  Erue  a  framea.  Resp,  Principes  persecuti  sunt 
me  gratis,  et  a  verbis  tuis  formidavit  cor  meum.Lae- 
tabor  ego  super  eloquia  tua.  Vers.  Quasi  qui  invenit 
spolia  multa.  773  Lsetabor.  Resp.  Usquequo  eial- 
tabitur  inimicus  meus  super  me  ?  Respice  et  cxaudi 
me,  Domine  Deus  meus.  Vers.  Qui  tribulant  rae  ex- 
sultabunt  si  motus  fuero.  Ege  autem  in  misericordia 
tua  speravi.  Respice. 

Versi  declinatorii. 

Vers.  Eripe  me  ab  homine  malo.  Vers.  Eripe  me 
de  inimicis  meis.  Deus  meus.  Vers.  Erue  a  framea. 
Vers.  De  ore  leonis. 

Antiphonse  in  matutinis  Laudibus. 

Antiph.  Vide,  Domine,  afflictionem  meara,  quo- 


taaligni,  etscrutabor  mandata  Deimei.  Vers.  Eripe 
me  de  inimicis  meis,  Deus  meus,  et  ab  insurgentibus 
in  me  libera  me.  Declinate.  Resp.  Judica  me,  Deus, 
et  discerne  causam  meam  de  gente  non  sancta.  Ab 
homine  iniquo  et  doloso  eripe  me,  quia  tu  es  Deus 
mcus  et  fortitudo  mea.  Vers.  Emitte  lucem  tuam,et 
Ycritatem  tuam.  Quia  tu  es.  Resp.  Deus  meus  es  tu, 
ne  discedas  a  me^  quoniam  tribulatio  proxima  est, 
et  non  est  qui  adjuvet.  Vers.  Deus  meus,  respice  in 
me  ;  guare  me  dereliquisti  ?  Lon^e  a  salute  mea. 
Quoniam  trib.  Resp.  Deus  meus,  eripe  me  de  manu 
peccatoris,  et  de  manu  contra  lcgem  agentis  et 
miqui,  quoniam  tu  es  patientia  mea.  Vers.  Eripe 
me  de  inimicis  meis,  ut  supra,  Quoniam.  Resp.  Ne 
perdas  cum  impiis,  Deus,  animam  meam,  etcum  viris 
sanguinum  vitam  meam  ;  redime  me,  Domine.  \'ers. 
Eripe  me,  Domine,  ab  homine  malo^  a  viro  inic^uo 
libera  me.  Redime.  Resp.  Tota  die  contristatus  in- 


invocavi  Dominum,  et  exaudivit  me  in  latitudine. 
i4nf.  Judicasti,  Domine,  causam  animae  meae ;  defen- 
sor  vitsB  mcflB,  Domine,  Deus  meus.  Ant.  Popule 
meus,  quid  feci  tibi  ?  Aut  quid  molestus  fai  ?  res- 
pondc  mihi.AnrNunquid  redditurpro  bono  raalum. 
quia  foderunt  foveam  animae  meae. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Qui  esl  ex  Deo  verba  Dei  audit,  vos  non 
auditisquia  ex  Deo  non  estis.  Ant.  Ego  dseraonium 
non  habeo,  sed  honorifico  patrem  meum,  dicit  Uo; 
minus.  Ant.  Ego  gloriam  meamnon  qusero;  estqui 
quaerat  etjudicet.  iin^  Amcn.  amen  dico  vobis,  si 
quis  sermonem  meum  servaverit,  morlem  non  vide* 
bit  in  aeternum.  Ant,  Abraham  pater  vester  exsulta- 
vit  ut  videretdiem  meum ;  vidit  et  gravisus  est.  Ant. 
Quinquaginta  annos  nondum  habes.  et  Abrabam 
vidisti  ?Amen  dicovobis,  antequam  Abraham  fierel, 


iocuti  sant  vanitates,  et  dolostotadie  meditabunlur. 
Et  vim.  Resp.  Non  avertas  faciem  tuam  a  puero  tuo, 
Domine,  quoniamtribulor,  velociterexaudime.  Vers, 
Eripe  me  ab  homine  malo,  quoniam  tribulor.  Resp. 
In  proximo  est  tribulatio  mea,  Domine,  et  dod  est 

Zui  adjuvet ;  ut  fodiant  manus  meas  et  pedes  meos. 
ibera  me  de  ore  leonis,  ut  narrem  nomen  tuum 
fratribus  meis.  Vers.  Deus,  Deusmeus,respiceinme; 
quare  rae  dereli^uisti  ?  longe  a  salute  mea.  Libera 
me.  Resp.  In  te  jactatus  sumex  utero,  deventrema- 
tris  meae  Deus  meus  es  tu  ;  ne  discedas  a  me^  quo- 
niam  tribulatio  proxima  est,  etnon  est  qui  adjuvet. 
Vers.  Erue  a  framea,  Deus,  animam  meam,  et  de 
manu  canisunicam  meam.Quoniamtribul8lio./?<?j(p. 
Vide  quia  tribuIor,TeIociterexaudi  me  ;  intendeani- 
mas  mese  et  liberaeam,  propter  inimicos  meos.Ei*ipe 
me,  Domiae.  Vcr$.  Eripe  me  de  inimicis  meis,  ut 


magnus  pugnet  contra  me.  Ant,  Aniraee  impio- 
rum  fremebant  adversum  me  ;  et  gravatum  est  cor 
meum  super  eos. 

Item  ad  Vesperas. 

Antiph.  Ego  sum  Pastor  bonus,  qui  pasco  oves 
meas,  etpro  ovibus  meis  ponoanimam  meam.  Ani- 
Vulpes  foveas  habcnt,  et  volucres  coeli  nidos  ;  Filius 
autem  hominis  non  habet.  ubi  capot  reclinet.  Ant. 
Narrabitur  quid  fecitmulier  illa,  in  generationes  sffi- 
culorum.  Ant.  Sicut  exaltatus  est  serpens  in  eremo, 
itaexaltarioportetFilium  hominis.  Ant.  Patersanc- 
te.  serva  eos  in  nomine  tuo,  quod  [ooos]  dcdisli 
mihi.  Ant.  Rogavi  Patrem  meum,  ne  aeficiat  fides 
tua,  Petre.  Ant.  Si  mihi  non  creditis,  operibus  crc- 
dite. quae  ego  facio  in  nomineejus.  Ant.  Pastor  bonus 
animam  suam  posuit  pro  ovibus  suis.  Ant.  Si  opor- 
tuerit  me  mori  tecum,  non  te  negabo,  Domine  Deus 


761 


LIBER  RESPONSALIS. 


761 


meus,  et  patris  me\.  Ant,  Pater,  si  non  potest  hic  A  niarum,  hosannaclamabantinexcelsis.  V^^.  Exore 
•*    *        ' — ••»-..    fii  _-   /i-._.i  _*-    .   _  infanliumellactantiumperfecislilaudetn.Cumramis. 

Resp.  Dominus  mecum  est  tauquam  bellator  fortis  ; 
propterea  persecuti  suntme,  etintelligere  non  potuc- 
runt.  Domine,  probans  renes  et  corda,  tibi  revelavi 
causam  meam.  Vers.  El  vim  faciebantqui  quflerebant 
animam  meam,  etqui  inquirebHnt  mala  mihi  locuti 
sunt  vanitates.  Et  inteii{<ere.  /?e«/).  Diierunt  impii 
apud  se  non  recte  cogitanles  :  Circumveniamus  ius- 
tum,  quoniam  contrarius  est  operibus  nostris.  Fro- 
mittitse  scientiam  Dei  habere,  Filium  Dei  se  nomi- 
nat,  et  gloriatur  Patrem  se  habere  Deum.  Videamus 
si  sermones  illius  veri  sint ;  et  si  est  verus  Filius 
Dei,  liberet  illum  de  manibus  nostris  ;  morte  turpis- 
sima  condemnemus  eum.  Vers.  Viri  impii  dixerunt: 
Opprimamusvirum  iustum  injuste,  etdespoliis  ejus 
sortera  mittamus.  Videamus.  Resp,  Viri  impii  dixe- 
runt  :  Opprimamus virumjustum  injuste,  et  deglutia- 
mus  eum  tanquam  infernus  vivum.  Auferamus  me- 


calix  Iransirenisi  bibam  illum.  flat  voluntas  tua. 

Feria  secunda. 

Antiph,  In  die  magno  festivitatis^  stabat  Jesus  et 
clamabat  dicens  :  si  quis  sitit,  veniat  ad  me  et  bibat. 
Anl,  Qui  sitit  veniat  et  bibat,  et  ventre  ejus  fluent 
aquae  vivsc. 

Feria  tertia, 

Antiph.  Tempus  meum  nondum  advenit,  tempus 
vestrum  semper  est  paratum,  dicit  Dominus.  Ant. 
Vos  ascendite  ad  diem  festum  hunc.  Ego  non  ascen- 
dam,  quia  tempusmeum  nondumadvenit.  iln^.  Qui- 
dam  autem  Judfleidicebantquiabonus  est^  alii  autem 
dicebant:Non,  sed  seducit  turbas. 

774  P^^^f^  qmrta. 
Antiph.  Circumdantes  Judaei  Dominum,  dlxerunt : 
Qnousque  animam  nostram  toIIis?$i  tu  es  Christus, 
dic  nobis  palam.  Ant.  Oves  me»  vocem  meam  au- 


diunt:  etego  Dominus  agooscoeas.  Ant.  MuUa  bona  B  moriam  illius  de  terra,  et   de  spoliis  ejus,   sortem 


opera  operatus  sum  vobis  ;  propter  quod  opus  vuitis 
me  occidere  ? 

Feria  quinta. 

Antiph.  Principes  sacerdotum  consilium  fecerunt 
ut  Jesum  occiderent.  Dicebant  autem  :  Non  in  die 
festo^  oe  forte  tumultus  Geref  in  populo.  Ant.  Quid 
molesti  estis  huic  mulieri  ?  Opus  enim  bonum  ope- 
rata  est  in  me.  Ant.  Mittens  h%c  mulier  in  corpus 
meum  hoc  unguentum,  ad  sepeliendum  me  fecit. 
Ant.  Ubicunquc  fuerit  praedicatum  hoc  Evangclium 
in  toto  mundo,  erit  memoria  ejus.  Ant.  Magister  di- 
cit  :  Tempus  meum  prope  est ;  apud  te  facio  pascha 
cam  discipulis  meis.  Ant.  Si  oportuerit,  ut  supra. 
Ant.  Pater,  si  non  potest  hic  calix,  ut  supra.  Ant. 
Desiderio  desideravi  pascha  manducare  vobiscum, 
antequampatiar.  y4n^  Appropinquabat  autem  dies 
festus,  utiupra.  Ant.  Principes  sacerdotum,  utsupra, 

Sahhato. 
Antiph.  ClariOca  me,   Pater,  apud  temetipsum, 
claritatequam  habui.  priusquam  mundus  fieret.  Ant. 

Christus  lactus  estpro  nobis  obediens  usqueadmor- 

tem,  raortem  autem  crucis. 

Responsoria  m  hehdomada  majore  in  Palmis,  —  Ad 

Incitatorium. 
Antiph.  Ipsi  vero  non  cognoverunt  vias  meas, 
qnibusjuravi  in  ira  mea,  si  introibunt  in  requiem 
meam.  i}«5p.  In  die  quainvocavi  te,  Doraine,  dixisti: 
Aoli  timere.  Judicasti  causara  meam,etliberastime. 
Deus  raeus.  Vers,  Deus  meus,  eripe  me  de  manu 
peccatoris.  etde  manu  contra  le^em  argentis  et  ini 
qai.  Judicasti.  Resp  Fratres  mei  elongaveruntame, 
et  noti  mei  quasi  alioni  recesserunt  a  me.  Vers, 
Amici  mei  et  proximi  appropinquaverunt,  et  stete- 
runt.  Quasi  Hesp,  Attende,  Domine,  ad  me,  et  audi 
voces  adversariorum  meorura.  Nunquid  redditurpro 
bono  malura,  quia  foderunt  fovcara  aniuise  raeae  ? 


mittamus  inter  nos.  Ipsi  enim  homicidae  thesauriza- 
verunt  sibi  malura,  insipientes  et  raaligni  oderunt 
sapientiam,  et  rei  facti  sunt  in  cogitationibus  suis. 
Vers.  Dixerunt  impii  apud  se  non  recte  cogitantes  : 
Circumveniaraus  justum.  Et  rei.  Resp.  Opprobrium 
factus  sum  nimis  inimicis  meis  ;  videruntme  etmo- 
verunt  capita  sua:  Adjuva  me,  Domine,  Deus  meus. 
Vers.  Persequar  inimicos  meos  el  comprehendam 
illos,  et  non  convertar,  donec  deficiant.  Adjuva  me, 
Domine.  Resp.  Insurrexerunt  in  me  viri  iniquiabs- 
que  misericordia  ;  quaesierunt  me  interficere,  et  non 
pepercerunt  in  faciem  meam  spuere.  Et  lanceis  suis 
vulneraverunt  me;  etconcussasuntomnia  ossamea. 
Ego  autem  aestimabam  metanquam  mortuum  super 
terram.  Vers,  Dederunt  in  escam  meam  fel,  etinsiti 
mea  potaverunt  me  aceto.  Ego  autera.  Re«p.  Aniraae 
irapiorum  fremebant  adversum  me,  et  gravatum  est 
cor  meura  super  eos  ;  et  constituerunt  pretium  tri- 
Q  ginta  argenteis,  quodappretiatus  sum  ab  eis.  Vers. 
Contumelias  et  terrores  passus  sum  ab  eis  qui  erant 
pacitici  mei.  Et  constituerunt.  Resp.  Contumelias  et 
terrores  passus  sura  ab  eis  qui  erant  pacifici  raei,  et 
custodientes  latusraeum,  dicentes  :decipiamus  eum, 
et  preevaleamus  illi.  Sed  tu,  Domine,  mecum  es  tan- 
quam  bellator  fortis.  Cadent  in  opprobrium  sempi- 
ternum.  Et  videam  vindiclam  in  coh,  quia  tibi  reve- 
lavicausam  meam.  Vers,  Omnes  inimici  mei,  utsupra. 
Dicentes.  Resp.  Sicut  agnus  ductus  sum  utocciderer, 
et  nesciebam  :  super  me  autem  cogitaverunt  consi- 
lium.  Tu  autem,  Domine,  liberasti  animam  meam. 
Vers,  Omnes  iniraici  raei.  utsupra.  Resp.  Deuslsrael, 

?iropter  te  sustinui  improperium,  operuit  reverentia 
aciem  meara  ;  extraneus  factus  sura  fratribus  meis, 
et  hospesfiliis  matrisraeae ;  quoniarazelusdomustuae 
comeditme.  Vers.  Intendeanimsemeae.elliberaeam; 
propter  inimicosmeoseripeme.Quoniamzelus.  Vers. 
Deus.  Deus  meus,  respice,  ut  supra.  Re^^p.  Synagogae 


Vers.  Homo  pacis  meaB  in  quo  sperabam,  ampliavit  tj  populorum  circumdederunt  me;ot  nonreddidi  retri 


adversum  me  supplantationem.  Nunauid.  Resp.  Con 
clusit  vias  meas  inimicus,  insidiator  factus  est  mihi 
sicutleo  in  abscondito,  replevit  et  inebriavit  rae 
amaritudine.  Deduxerunt  in  lacura  mortis  vitam 
meam,  et  posuerunt  lapidem  contra  me.  Vide,  Do- 
mine,  iniquitatesillorum,  et  judica  causam  aniraae 
mew,  defensor  y'\im  meae.  Vers,  Omnes  inimici  raei 
adversum  me  cogitabant  mala  raihi  ;  verbura  ini- 
quura  mandaverunt  adversum  me.  Vide.  Resp,  Sal- 
vum  me  fac,  Deus^  quoniam  intraverunt  aquae  usque 
ad  animam  meam.  Ne  avertas  faciera  tuara  a  me^ 
quoniara  tribulor,  exaudi  me,  Deus  meus.  Vers.  In- 
tende  aniraee  mese,  et  libera  eam  ;  propter  inimicos 
meos  eripe  me.  Quoniam  tribulor.  Resp.  Noli  esse 
mihi,  Domine,  alienus.  Parce  mihi,  Domine.  in  die 
mala  :  confundantur  omnes  qui  me  persequuntur,  et 
non  confundar  ego.  Fer«.  Confundantur  omnes  ini- 
mici  raei.  Et  non  confundar.  Resp,  Ingrediente  Do- 
iniDo  in  sanctara  civitatem,  Hebraeorum  pueri  resur- 
rectionem  vitsD  prflenuntiantes,  775  cumraniis  pa« 


buentibus  mihi  mala.  Consumetur,  Domine,  nequitia 
peccatorum,  et  dirige  justura.  Vers.  Tu  autem.  Do- 
mine,  susceptor  meus  es,  gloria  mea,  et  exaltans 
caput  meum.  Consumetur. 

Antiphonae  in  Matutinis, 

Antiph.  Dominus  Deus  auxiliator  meus,  et  ideo 
non  sumconfusus.  Ant.  Circumdantes  circumdede- 
runt  me,  776  ^^  ^^  nomine  Domini  vindicabo  in 
eis.  Ant .  Judica  causam  meam.  defende,  quia  potens 
es,  Domine.  \nt.  Cum  Angeliset  pueris  fideles  inve- 
niantur  triuraphatores  [inveniaraur  triumphatori] 
mortis  clamantes  hosannain  excelsis.  Ant,  Confun- 
dantur  qui  me  persequuntur.  et  non  confundar  ego, 
Domine,  Deus  meus.  Vers.  Erue  a  framea. 

In  Evangelio, 

Ant.  Turba  multaquseconvenerat  ad  diem  festum, 
damabat  [adj  Dominura :  Benedictus  qui  venit  in  no- 
mine  Domini^  hosanna  in  eicelsis.  Ant,  Hosanna 


76S 


SANCTI  GREGORn  MAGNI 


7<4 


FiJio  David :  benedictus  qui  venit  in  nomine  Domini, 
Rex  Israel,  hosanna  in  excelsis.  Ant.  Occurrunt  turbse 
cum  lloribus  et  palmis  Redemptori  ohviam,  el  viciori 
triumphanli  digna  dant  obsequia.  Filium  Dei  ore 
gentes  prgedicant,  et  in  laudem  Christi  voces  sonant 
per  nubila.  Hosanna.  Antiph.  Ilodie  namque  Christo 
cum  humana  lingua  coma  servivit  arboria  Et  quam- 
vis  fuerint  regida,  miserunt  Regi  spolia  arborum 
flexus.  Hosanna.  ^n^Pueri  Hebr.Torum  vestiraenta 
prosternebanl  in  via,  et  clamabant,  dicentes  :  Ho- 
sanna  Filio  David.  Benedictus  qui  venit  in  nomine 
Domini.  Ant.  Pueri  Hebraporum,  tollentes  ramos  oli- 
varum,  obviaverunt  Domino,  clamantes  el  dicentes: 
Hosanna  in  excelsis.  Ant,  Tibi  revelavi  causam 
meam,  defensor  vitaemeae,  DomineDous  meus.  Ant. 
Invocabo  noraen  tuum,  Domine  ;  ne  avertas  iram 
[faciem]  tuam  a  clamore  meo.  Ant.  Missus  sum  ad 
oves  qme  perierant  doraus  Israel,  dicit  Dominus. 
Ant.  Omnes  collaudant  nomen  tuum,  et  dicent :  Be- 
nedictus  qui  venit  in  nomine  Domini,hosannain  ex- 
cehh.Ant,  Cneperunt  onmes  lurbae  descendentium 
gaudentes  Jaudare  Deum  voce  magna,  super  omni- 
Dus  qufie  viderant  virtutibus,  dicentes  :  Benedictus 
qui  venit  Rexin  nomine  Domini.  Pax  in  coelo,  et 
gloria  in  excelsis.  An.  Rex  Israel,  hosanna  in 
excelsis. 

Feria  secunda  in  Matatinis. 

Antiph.  Faciem  meamnon  avertiab  increpantibus 
et  conspuentibus  in  me.  Ant.  Framea,  suscitare  ad- 
versus  eos  qui  dispergunt  gre^em  meum.  Ant.  Ap- 
penderunt  mercedem  meam  trigintaargenteis,quod 
appretiatus  sum  ab  eis.  Ant.  Inundaverunt  aquce  su- 

Eer  caput  meum ;  dixi :  Perii,  invocabo  nomen  tuum, 
lomine  Deus  meus.  Ant.  Labia  insurgentium  et  co- 
gitationes  eorum  vide,  Domine.  Vers.  brue  aframea, 
Deus,  animamraeam. 

In  Eoangelio. 

Antiph.  Appropinquabatautemdiesfestus,  etquoe- 
rebanl  principes  sacerdotum  quomodo  Jesum  inter- 
ficerent,  sed  timebant  plebem.  Ant.  Non  haberes  in 
me  potestatem,  nisi  desupertibi  datum  fuisset.^In/. 
Recordare  mei,  Domine,  et  erue  me  ab  his  qui  per- 
sequunturme.  ^nMnGrmataest  virtus  mea,  in  ma- 
nibus  inimicorum  meorura.  Ant.  Ante  diem  festum 
Pasclije  sciens  Jesus  quia  venit  hora,  cura  dilexisset 
suos,  in  finera  dilexit  eos. 

Ferta  tertia  in  Mafutinis. 

Ant.  Vide,  Domine,  et  considera,  quoniam  tribu* 
lor,  velociter  exaudi  me.  Ant.  Discerne  causam 
meam,  Domine;  ab  homine  inicjuo  et  doloso  eripe 
rae.  Ant.  Duro  tribularer,  clamavi  ad  Dominum,  de 
ventre  inferi  exaudivit  rae.  Ant.  Domine,  vim  patior, 
responde  pro  me,  quia  nescio  quid  dicam  inimicis 
meis.  Ant.  Dixerunt  impii :  Oppnmamus  777  virum 
justum,  quia  contrarius  est  operibus  nostris. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Principes  sacerdotum,  ut  supra,  Ant.  Ne» 
motollet  animam  meam,  sed  ego  pono  eara  et  ite- 
rum  surao  eara.  Ant.  Quia  ego  tecum  sum,  de  manu 
pessiraorura  liberabo  te,  dicit  Dominus.  Ant.  Potes- 
tatem  habeo  ponendianiraarameam,etiterum8urao 
eara.  Ant.  Scriptum  est  enim  :  Percutiara  pastorera 
et  dispergentur  oves  gregis.  Postquam  autem  surre- 
xero,  prfficedam  vos  in  Galilaeam  ;  ibi  me  videbitis, 
dicit  Dominus.  Ant.  NuncclarificatusFiliushominis, 
et  Deus  clarificatus  est  in  eo.  Ant.  Collegerunt  pon- 
tifices  et  Pharisei  concilium,  et  dicebant :  Quid  fa- 
cieraus  quia  hic  homo  multa  signa  facit?si  dimitti- 
mus  eum  sic,  omnes  credentineum.  Ne  forte  veniant 
Romani.  et  lollent  nostrum  locum  et  gentem.  Kers. 
Unus  autcm  ex  illis,  Gaiphas  nomine,  cumessetpon- 
tifex  anni  illius,  prophetavit  dicens  :  Expedit  nobis 
ut  unus  moriatur  homo  pro  populo,  etnon  tota  gens 
pereat. 


A  Feria  quarta  m  MatfUinis . 

Antiph.  Libera  mede  sanguinibus,  Deus  Deussa- 
lutis  mejp,  etexaltabit  lingua  mea  justitiain  tuara. 
Ant.  Conlumelias  et  terrores  passus  suin  abeis,  et 
Dominus  mecum  esttanquambellatorforlis.  JnMp- 
si  veroin  vanum  quMsieruut  animam  meam.Inlroi- 
buntin  inferiora  terrte.  Ant.  Omnesiniraici  raei  au- 
dierunt  malurameura,  Domine.Lsetatisuntquoniam 
tu  fecisti.  ^n/.  Alliga,  Domine,  in  vinculis  naliones 
gentium,et  reges  eorum  in  compedibus.  Veis.  Erue 
a  fraraea. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Simon^  dormis ;  non  potuisti  una  hora  vi- 
gilare  raecura.  Ant.  Concilium  fecerunt  inimici  mei, 
dicentes :  Gonteramus  eum  de  terra  viventium.  Ant. 
Dorainusraecura  esttanquara  bellatorfortis,  propte- 
rea  persecuti  sunt  rae  iniraici  mei.  Ant.  Tanto  tem- 
pore  vobiscum  eram  docens  in  templo,  et  non  me 
tenuistis,  modo  flagellalumducitis  adcrucifigpndum. 
"  Ant.  Quotidieapud  vos  eram  in  templo  docens.  et 
non  rac  tenuistis.  Modo  fla^ellatum  ducitis  adcruci- 
figendum.  Ant.  Ancilladixit  Petro  vere  et  tuexillis 
es,  nara  et  loquela  tua  raanifestura  te  facit.  Ant. 
Amen  dico  vobis,  quia  unus  ex  vobis  tradet  me  in 
manus  peccatorura  quaerentiura  me.  V»  autem  illi 
per  quem  tradar  ego.  Ant.  Tradetur  enitn  gentibus 
ad  illudendum^  et  flagellacdum,   et  cruciHgendum. 

Antiphonx  et  Besponsoria  in  Ccena  Domini, 
sine  Invitatorio. 

Antiph.  Zelus  domus  tuae  comedit  me,  etopprobria 
exprobrantium  tibi  ceciderunt  super  me.  PsaL  Sal- 
vum  me  fac,  Deus.  Ant.  Avertantur  retrorsum  ct 
erubescant,  qui  cogitant  mihi  mala.  Psal.  Deus,  in 
adjutorium  Ant.  Deus  meus,  cripe  mede  manupec- 
caloris.  Psalm.  In  le,  Domine.  2.  Vers.  Deus  mcus, 
eripe  me.  Resp.  In  montera  olivetioravi  ad  Patrera: 
Pater^  si  fieri  potesl,  transeat  a  rae  calix  iste.  Spi- 

C  ritus  quidem  promptus  est.  caro  autem  infirma;Oat 
voluntastua.  Vers.  Verumtamen  nonsicutego  volo, 
sed  sicut  tu  vis.  Fiat.  llesp.  Tristis  est  anima  mea 
usque  ad  mortem  ;sustineteliic,  et  vigilate  mecum; 
nunc  videbitisturbamqumcircumdat  me,  vos  fugam 
capietis,  et  ego  vadara  77ft  i»n»nolari  pro  ^obis. 
Vers.  Vi^ilale  et  orate,  dicit  Dominus.  Nunc.  Rnp. 
Ecce  vidimus  eura  non  habentem  speriem.nequede- 
corem  ;  aspectus  ejus  in  eo  non  est.  Hic  peccata  nos- 
tra  portavit,  et  pro  nobis  dolet;  ipse  autera  vulnera- 
tus  est  propteriniquilates  nostras,  cujus  livoresana- 
ti  sumus.  Vers.  Vere  languores  nostros  ipse  tulit.  et 
infirmitates  nostras  ipse  portavit.  Cujus.  Ant.  Libe- 
ravit  Dominus  pauperem  a  potente,  et  inopem  cui 
non  erat  adjutor.  Psalm.  Deus,  judicium  tuum.  .4«/. 
Cogitaverunt  irapii  etlocuti  sunt  nequitiam:  iniqui- 
tatera  in  excelso  locuti  sunt.  Psalm.  Quara  bonus. 
Ant.  Exsurge,   Domine,  et  judica  causam  mcam. 

D  Psal.  Ut  quidDeus.  Vers,  Exsurge,  Domine. 

Responsoria, 

Resp.  Amicus  meus  osculum  [osculi]  me  tradidit 
signo ;  auera  osculatus  fuero  ipse  est,  tenete  enm ; 
hoc  raatura  fecit  signura.  qui  per  osculura  adimpleyit 
horaicidiura.  Infelix  praBterraisit  pretiura  sanguinis, 
et  in  finera  laqueo  se  suspendit.  Vers  Melins  illi 
fuerat  si  natus  non  fuisset.  Qui  per.  Resp,  Judas 
mercatorpessimus,  osculura  petit  Doraino.  Ille  at 
Agnus  innocens  non  negat  Jud»  osculum.  Denario- 
rum  nuraeroChristura  Judieis  tradidit.  Vers.  Melius 
fuerat.  Resp.  Unus  ex  discipulis  raeis  tradet  me  ho- 
die.  Vm  illi  perquera  tradar  ego.  Melius  illi  fueratsi 
natus  non  fuisset.  Fm.  Qui  intingitmecum  manum 
in  paropside,  hic  me  traditurus  est  in  manus  pecca- 
torum.  Melius  fuerat.  Resp.  Kram  quasi  Agnus  inno- 
cens,  ductus  sum  ad  immolandura,  etnesciebam; 
consiliura  feceruntiniraici  raei  adversura[rae]  dicen- 
tes  ;  Mittamus  lignum  in  pane  ejus,  el  conteramus 
eum  de  terra  viventium.  Vers,  Omnes  iaimici  mei 


7M 


LIBER  RESPONSALIS. 


/ 


766 


adversujmmecogitabantmala  mihi;verbuminiquum  A 
mandaverunt  adversura  rae,  dicentes.  Besp,  Unaho- 
ranon  potuisMs  vigilare  mecum,  qiii  exhorlabamini 
mori  pro  me.  Vei  Judam  non  videtis.  quomodo  non 
dormit,  sed  festinal  tradere  me  Judwis.  Vers.  Dorioi- 
tejara,  et  requiescite,  ecce  appropinquabit  qui  me 
traditurus  est.  Vel  Judam. 

In  tertio  noeturno, 

Antiph,  Dixi  iniquis  :  Nolite  loqui  adversus  Deum 
inijuilatem.PM/.  Confitebimur.  Ant.  Terra  tremuitet 
quievit,  dumresurgeretin  judicium  Deus.  PsaLNo- 
tusin  Judaea.  AnMn  die  tribulationis  mem,  Deum 
exquisivi  manibus  meis.  Psal.  Voce  mea.  Vers.  Ho- 
mo  pacis  meae. 

Responsoria, 

Resp.  Seniores  populi  consilium  fecerunt  ut  Jesum 
dolo  tenerent  et  occiderent.  Cum  gladiis  et  fustibus 
exierunt,  tanquamad  latronem.  Vers.  Congregave- 
runt  iniquitatem  sibi,  et  egrediebantur  foras.  Cum  B 
gladiis.  He;p.  Revelabunt  coeli  iniquitatem  Judte,  et 
terra  advereus  eum  consurget,  et  manifestum  erit 
peccatum  illius  in  die  furoris  Domini,  cum  eis  qui 
dixerunt  Domino  meo  :  Recede  a  nobis,  scientiam 
viarum  tuainjm  nolumus.  Vers.  Fiat  mensa  eorum 
coram  ipsis  in  laqueum.  et  in  relributiones  et  in 
scaodalum,  Cum  eis.  Resp,  Ecce  turba,  et  qui  voca- 
batur  Judas,  venit,  et  dum  appropinquaretad  Jesum 
ut  eum  oscularetur,  Jesus  dixit  ad  eum  :  Juda.  oscu- 
lo  tradis  Filium  hominis  ad  crucifigendum.  Vers.  Fi- 
Iius  quidem  hominis  vadit,  sicut  scriptum  est  de  illo : 
V«  homini  illi  per  quem  tradar.  Adcrucififfendum. 
Resp,  0  Judas,  779  qui  dereliquisti  consilium  pa- 
cis;etcum  Judaiis  consiliatus  es,  triginta  argenteis 
vendidisti  sanguinemjustum,etpaci8  osculum  fere- 
bas,  quae  [auam]  in  pectore  non  habebas.  Vers.  Ve- 
rax  datur  fallacibus,  pium  aagellatimpius.  Et  pacis. 
Resp.  Facta  est  lingua  iniquorum  fraudulenta  in  ore 
ipsorum,  et  loquebantur  mendacium.  Omnes  in  san-  C 
guine  insidiati  sunt  virumjustura  venundati  suntad 
mortem.  Jpse  aulem  pacifica  verba  loquebaturad  Ju- 
daeos.  Vers.  Quid  me  quseritis  interficere,  hominem 
qui  vera  locutussum  vobis  1  Ipse  autem. 

Antiph.  Justificeris,  tiomine,  in  sermonibus  tuis, 
et  vincascum  judicaris.  Psalm,  Miserere  mei.  Ant, 
Domious  tanquam  ovis  ad  victimam  ductus  est,  et 
non  aperuit  os  suum.  Psal.  Domine,  refugium.  Ant. 
Contritum  est  cor  meum  in  medio  mei,  contreraue- 
ruflit  omnia  ossa  mea.  Psalm.  Deus  Deus  meus.  Ant, 
Exhortatus  es  in  virtute  tua,  et  in  refectione  sancta 
tna  Domine.  Psal.  Cantemus.  Ant.  ipse  portavit. 
Oblatus  est,  quia  ipse  voluit.  et  peccata  nostra.  Psal, 
Laudate  Dominum  de  coelis.  Vers.  Christus  factus 
est  pro  nobis  obediens. 

In  Evangelio, 

Antiph.  Traditor  autem  dediteis  signum,  dicens  : 
guem  osculatus  fuero  ipse  est,  tenete  eum.  Ant.  In  n 
numilitatejudicium  ejus  sublatum«»st.Generationem 
ejus  quis  enarrabit?  An/.  Ait  Pilatus:  Mund^sunt 
manus  mefe  a  sanguine  hujus  justi.  vos  videritis. 
Ant ,  Petrus  autem  sequebatur  Jesum  a  longe  ut  vide- 
ret  exitum  rei. 

/n  Ccena  Domini  ad  Vesperas, 

Antiph,  Calicem  Domini  accipiam,  et  nomen  Do- 
mmi  invocabo.  Psalm.  Credidi.  Ant.  Cum  his  qui 
oderunt  pacem  eram  pacificus  ;  cum  loquebar  ilUs, 
|mpugnabantmeffratis.  Psal.  Ad  Dominuracumtri- 
buiarer.  Ant.  Ab  hominibus  iniquis  libera  me,  Do- 
miDe.Psal.  Eripe  me,  Domine.  Ant,  Custodi  rae  a 
laqueoquemstatuerunt  mihi,  et  ab  scandalis  ope- 
rantium  iniqoitatem.  Psalm,  Domine,  clamavi.  Ant. 
tonsiderabam  ad  dexteram,  et  videbam,  et  non  erat 
qui  cognosceret  me.  Psal,  Voce  mea.  Ant.  De  manu 
ahorum  alienorum  libera  me,  Domine.  Psal.  Bene- 
dictos  Dominus  Dous  meus. 


Versi  declinatorii, 

Vers.  Homo  pacis  mcje.    Vers.    Acuerunt  linguas 
suas.  Vers,  Chi-istus  factus  est  pro  nobis. 

In  Emngelio. 
Antiph.  Coenantibus  autem,  accepit  Jesus  panem; 
benedixit  ac  fregit,  dedit  discipulis  suis.  ^n^  Ac- 
ceptopane  Judas  tradidit  Dominum,  sicut  promise- 
rat  principibus  sacerdotum.  Ant.  Si  raale  locutus 
sura,  perhibe  testiinoniura  ;  si  autera  bene,  quid  rae 
caBdis?/tMrCoenafactaest,dixitJesusdiscipulissuis: 
Ainen,  araen  dico  vobis.  unus  vestrura  hic,  qui  me 
tradilurus  est  in  hac  nocte.  Ant.  Mandatura  novum 
do  vobis,  ut  diligatis  invicera  sicut  dilexi  vos,  dicit 
Dominus.  Ant.  Diligamus  nos  invicem,  quia  charitas 
ex  Deo  est ;  etqui  diligit  fratrem  suum,  ex  Deo  na- 
tus  est,  et  vidit  Dorainura.  Ant.  Si  ego  Dorainus  et 
Magister  vester  lavi  vobis  pedes,  quanto  raagis  vos 
debetis  alteralterius  lavare  pedes  f  Ant.  In  diebusil- 
lis  raulier  quas  erat  in  civitate  peccatrix,  ut  cognovit 
quod  Jesus  accubuit  in  domo  Simonis  leprosi,  attulit 
alabastrum  unguenti  ;  et  stans  retrosecus  pedesDo- 
mini  Jesu,  lacrymis  coepit  rigare  pedes  ejus,  et  capil- 
lis  capitis  sui  tergebat,  780  et  osculabatur  pedes 
ejus,  et  unguento  ungebat.  Ant,  Poslquara  surrexit 
Dorainus  a  coena,  misit  aquam  in  pelvim,  coepit  la- 
vare  pedes  discipulorum.  Hoc  exeraplura  dedit  [Dele 
deditj,  reliquiteis.  Ant.  Ubi  fratresin  unumglorifi- 
cant  Dominum,  ibi  dabit  Dominus  Benedictionem. 
Ant.  Congregavit  nos  Christus  ad  glorificandum  se 
ipsum.  Reple,  Domine,aniraasnostras8anctoSpiritu. 

AntiphoncB  et  Responsoria  de  Parasceve,  —  /n  primo 

nociurno, 

^n^?/)/i.  Astiterunl  reges  terrae,  et  principes  con- 
venerunt  in  unura,  adversus  Dominura  et  adversus 
Christum  ejus.  Psalm.  Quare  fremuerunt.  Ant.  Divi- 
serunt  sibi  vestiraenta  raea,  et  super  vestera  raeam 
miseruut  sortera.  Psa/m.  Dcus,  Deus  raeus.  Ant,  In- 
surrexerunt  in  me  testes  iniqui,  et  mentita  estiniqui- 
tassibi.  P«a/.  Dominus,  illuminatio.  Vers,  Diviserunt 
sibi  vestimenta  mea. 

Resp.  unde  svpra, 

Resp.  Omnes  araici  raei  dereliqueruntme,  et  nrae- 
valuerunt  insidiantesmihi  Tradidit  megueip  dilige- 
bam,  et  terribilibus  oculis  plaga  crudeli  percutiens, 
aceto  potabant  me.  Vers.  Et  dederunt  in  escam 
meam  fel,  et  in  siti  mea.  Resp,  Velum  templi  scissum 
est,  et  oranis  terratrerauit ;  latrodecruceclaraavifr, 
dicens  :  Memento  mei,  Domine,  dura  veneris  in  re- 
gnum  tuura.  Vers,  Amen  dico  libi,hodieraecumeris 
m  paradiso.  Lati  o.  Vers.  Ait  latro  ad  latronera  :  Nos 
quidera  digna  factisrecipiraus,  hic  autera  quid  fecit? 
Meraento.  Resp.  Vinea  raea  electa,  ego  te  plantavi  ; 
auomodo  conversa  es  inamaritudinem  ut  mecruci- 
ngeres,  et  Barabbam  dimitteres?  Vers.  Ego  quidem 
plantavi  te  vinea  mea  electa,  orane  semen  verum. 
Quomodo. 

In  secundo  noctumo 

Antiph.  Vira  faciebant  qui  quflerebant  animam 
meam.  Psalm.  Domine,  ne  in  furore,  2.  Ant.  Confun- 
dantur  et  revereaniur  qui quaerunt  animara  raeam  ot 
auferant  eam.  Psalm.  Exspectans.  Ant.  Alieni  in- 
surrexerunt  in  rae,  et  fortes  quaesierunt  aniraam 
meam.  Psalm.  Deus,  in  nomine  tuo.  Vers.  Insurrexe- 
runt  in  me. 

Responsoria  in  eodem, 

Resp.  Tanquam  ad  latronem  exiistis  cum  gladiis 
comprehendere  rae.  Quotidie  apud  vos  erara  in  tem- 
plo  docens,  et  non  me  tenuistis.  Et  ecce  flagellatum 
ducitis  ad  crucifigendum.  Vers.  Filius  quidein  homi- 
nis  vadit  sicut  scriptum  est  de  illo.  Vab  horaini  illi 
per  quera  tradetur.  Ad  crucifigendum.  Resp.  Tene- 
brae  fact«B  sunt  dura  crucifixissent  Jesura  JudsBi,  et 
circa  horam  nonam  exclamavit  Jesus  voce  magna  : 
Deus,  Deus,  utquid  me  dereliquisti  ?  Tunc  unus  ex 
militibas  lancea  latus  ejusperforavit^  etinclinato  ca- 


^67 


SANCTT  GREGORII  MAGNl 


768 


pile  emisit  spiritum,  Vers.  Et  Telum.templi  scissum  A  Domine,  quU  h«bH^^^^^^ 


spe.  Pmlm.  Oonserva  me.  Vers.  Ne  derelinquas  me, 
Domine.  Vers.  In  pace  in  idipsum. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Sepulto  Dominosignatumestmonumentum. 
Yolvenles  lapidem  ad  ostium  monumenti,  ponentes 
milites  qui  custodirent  illud,  F(rr$.  Ne  forte  veniant 
discipuli  ejus  et  furentur  eum,  et  dicant  plebi  :  Sar- 
rexit  a  mortuis.  Ponenles.  Resp.  Jerusalem,  luge,  et 
exue  te  vestibus  jucundiUtis.  Induere  cinere  cum 
ciiicio,  quia  in  te  est  occisus  Salvator  Israel.  Vers. 
Montes  Gelboe,  nec  ros,  nec  pluvia  super  vos  descen- 
dat.  Quia.  Resp.  Plangequasi  virgo  plebs  mea  lulu- 
late,  pastorcs,  in  cinere  et  cilicio,  quia  veniet  dies 
Domini  magna  et  amara  valde.  Vers.  Ululate,  pasto- 
res,  et  ciamate,  aspergite  vos  cinere.  Quia. 

In  secundo  noctumo. 

mpa.  ADinsurgeniiDusin  ineiiDeriiiue,  17UIUIUC,  ^nlip/i.  Elevammi,  por  .  1   .  prAiiA  vi. 

occupaverunl animam  meam.Psa^m.  Eripeme,  B  Rex  ^ovm.  Psal.^  Dommi  ^^l^^^^'J^^'^  Mna 
ine,  de  inimicis.  Ant.  Longe  fecisli  notos  meos      derelona  Dom.ni  in  terra.  f ^^ ^^^P^^H^, '"^^ 

/^. . ?-....L__  n„f  TA — :       Hq^  ^nt,  Domine,   abstraxisti  ab  infens  animam 

meam.  Psal.  Exaltabo  te.  Vers.  Tuautem,Dommc, 

miserere.  .    . 

Responsorta  tn  eodem. 

Resp.  Recessit  Pastor  noster,  fons  aquie  viv»,  ad 
cuius  transitum  sol  obscuratus  est  ;nam  et  ille  ca- 
ptus  est,  qui  captivum  tenebat  primum  hominem. 
Hodie  porUs  mortis  et  seras  pariter  Salvator  noster 
disrupit.  Vers.  Ante  cujus  conspectum  mors  fugit, 
adcujus  vocem  mortui  resurgunl,  videntes  autem 
eum  port«  mortisconfractaesunt.  Hodie.  Resf.  Ofos 
omnes  qui  transitis  per  viam,  attendite  et  videte  si 
est  dolor  similis  sicut  dolor  meus.  Vers.  Attendite, 
universi  populi,  et  videte  dolorem  meum.  bi  est  do- 
lor.  Resp  Ecce  quomodo  moritur  justus,  et  nemo 
percipitcorde.  Etvirijusti  toliuntur,  et  nemo  con- 


est  a  8ummousquedeorsuiTi,et  omnis  terratremuit. 
Tunc  unus.  Resp.  Animam  meam  electam  tradidi  in 
manusiniquorum,  et  facta  est  mihi  haereditas  mea, 
gicut  leo  in  sil va.  Dedit  contra  me  vocem  adversarius, 
dicens  :  Congregamini  et  properate  ad  devorandum 
ilium.  Posuerunt  me  in  deserlum  solitudinis,et  luxit 
super  me  omnis  terra,  quia  noo  est  inventus  qui  me 
agnosceret  et  faceret  bene.  Vers.  Omnesinimicimei 
adversus  me  cogitabant  mala  mihi,  verbum  iniquum 
mandaverunt  adversum  me.  Quia.  Resp.  Barabbas 
latro  781  dimittitur,  et  innocens  Ghristus  occidi- 
tur,  nam  et  Judas  armidoctussceleris,quiperpacem 
didicit  facere  bellum,  osculando  tradidit  Dominum 
Jesum  Christum.  Vers.  Ecce  turba,  et  qui  vocabatur 
Judas  venit.  Et  dum  appropinquaret  ad  Jesum. 

In  tertio  noctumo. 

Antiph.  Abinsurgentibusin  meliberame,Domine, 

Suia  OCC                       '        '  n„i-^    p-: 

lomine,  ^    . 

a  me  ;  traditus  sum,  et  non  egrediebar.  Psal.  Domi- 
ne,  Deus  saiutis.  Ant.  Captabunt  in  animam  justi,  et 
sanguinem  innocentem  condemnabunt.  Psal.  Deus 
ultionum.  Vers.  Captabunt  in  animam  justi. 

Resp.  Tradiderunt  mein  manusimplorum,  et  inter 
iniquos  projecerunt  me,  et  non  pepercerunt  animae 
meee.  Congregati  sunt  adversura  me  fortes,  et  sicut 
gigantes  steterunt  contra  me.  Vers.  Astiterunt  reges 
terrse,  et  principes  convenerunt  in  unum.  Et  sicut 
gigantes.  Resp.  Me  tradidit  impiussummis  principi- 
bussacerdotum,  et  senioribus  populi ;  Petrus  autem 
sequebatur  alon^e,  utvideretfinem.  Vers.  Etingres- 
sus  Pelrus  in  atnum  principis  sacerdotum.  Ut  vide- 
ret.  Resp.  Caligaverunt  oculi  mei  a  iletu  meo,  quia 
elongatus  est  a  me.  qui  consolatur  me.  Videte,  om- 
nes  populi,  si  est  dolorsimilis  sicut  dolor  meus.  Vers. 


0  vosomnesqui  transitis  perviam,  attendite  et  vi-      siderat.  Ant.  A  facie  iniquitatis  oblatus  est  ju8tus,et 
dete.  Si  est.  Resp.  Viderunt  in  quem  transfixerunt,  q  grit  in  pace  memoria  ejus.  Vers.  In  pace  factus  f»t 
et  plangent  supereum  omnes  tribus  terr®  dicentes  :      locus  ejus,  et  in  Sion  habitatio  ejus.  Et  erit. 
Vere  Filius  Dei  erat  iste.  Vers  In  hurailitate  judicium  r    t^y,t,'f.  nnrtuma 


.        __  hurailitatejudicium 

Dei  subiatum  est  :  generationem  illius  quis  enarra- 
bit  ?  Resp.  Principes  sacerdotum  concilium  fecerunt, 
ut  Jesum  dolotenerentetocciderent  ;dicebantautem: 
Non  in  die  festo,  ne  forte  tumuUus  fieret  in  populo. 
Vers.  Omnes  inimici  mei,  ut  supra.  Ut  Jesum. 

Antiphonce  in  matutinis  Laudibus. 

Antiph.  Proprio  Filio  suo  non  pepercit  Deus,  sed 
pro  nobis  omnibus  tradidit  illum.  Psalm.  Miserere 
mei,Deus.  Ant.  Anxiatus  est  in  me  spiritus  mcus,  in 
me  turbatum  est  cor  meum.  Psal.  Domine,  exaudi. 
Ant.  Ait  latro  ad  latronem  :  nos  quidem  digna  factis 
recipimus,  hic  autem  quid  fecit  ?  Memento  mei,  Do- 
mine,dum  veneris  in  regnum  tuum.  Psal.  Dcus,  Deus 
meus,  ad  te.  Ant.  Dum  conturbata  fuerit  animanriea, 
Domine,  misericordiae    memor  eris.  Psal.  Domine, 


audivi.  Ant.  Memento  mei,  Domine,  cum  veneris  in 


In  tertio  noctumo. 
Antiph.  Deusadjuvat  me,  et  Dominus  susceptorest 
anim«  mefle.  Psal.  Deus,in  nomine  ino.  Ant.  Inpace 
factus  esl  locus  ejus,  ut  supra.  Psal  Notus  in  JudKa 
Deus.  Ant.  Factus  sum  sicut  homo  sine  adjutorio  in- 
ter  mortuos  liber.  Psal.  Domine  Deus  saluUs.  Vers. 
Coliocavit  me  in  obscuro. 

Besp.  unde  supra.  ,     ..t^     .   i 

Resp.  iEstimatussum  cum  desccndentibusin  lacum. 
Factus  sum  sicut  homosineadjutorio.intermortuos 
liber.  Vers.  Etsicut  vulnerati  dormientes.  projecUin 
monumentis,  quorum  non  es  memor  amplius,  etipsi 
de  manu  tuarepulsi  sunt.  Factus  sum.  Hesp.  kgnus 
Dei  Chrislus  immolatus  est  pro  salute  mundi.  Nam 
de  parentis  protoplasti  fraude  factor  condoiens, 
auando  pomi  noxiaiis  morte  morsu  corruit  ;  ipse  h- 


n      gnum  tunc  notavit,  damna  ligni  est  solveret.  ytrs. 
regnum  tuum.  Psal.  Laudate  Dominum.  Vers.  Chri-  ^  Christusfactusestpronobisobediensusqueadmortem, 

-  .         _  _. r_'-  1 i:^.«m   Da*«i  i^rkminp.nnsi 


stus  factus  est  pro  nobis. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Posuerunt  super  caput  eius  causaro  ipsius 
scriptam  :  Jesus  Nazarenus  Rex  Judseorum.  Ant.  Re- 
plevit  et  inebriavit  me  inimicus  meus.  Ant.  Jesus 
clamans  voce  magna  emisit  spiritum,  etvelum  tem- 
pli  scissum  est.  Ant.  Cum  accepisset  acetum  dixit : 
Consummatum  est  ;  et,  inclinato  capite,  tradidit  Spi- 
ritum.  Ant.  Eloi,  E!oi,  Lamasabactani  ;  Deus,  Deus 
meus,  ut  quid  me  dereliquisti  ?  Ant.  Tristis  est  ani- 
ma  mea  usque  ad  mortem  ;  susUnete  hic  et  vigilate 
mecum.  Ant.  Recordatus  estPetrus  verbi  Jesu,quod 
dixerat  ei,  et  egressus  foras  flevit  amare. 

Sahbato  sancto  in  primo  nocturno. 

Antiph.  Inpace  inidipsumdormiamet  requiescam. 
782  PMlm.  Cum  invocarem.  Ant.  Habitabitin  ta- 
bernaculo  tuo,  requiescetinmontesancto  tuo.  Psoi. 


mortem  autem  crucis  Ipse  li^um.  Besp.  Domine.post 
passionem  tuam  ct  post  discipulorum  fugam,  PeUus 
plorabat  dicens  :  Latro  confessus  est,  et  ego  te  ne- 
gavi.  Mulieres  te  prodicaverunt,  et  e^o  te  Umui 
[Forte  renui].  PuUs  jam  vocabismediscipulum  tuum 
ut  iterum  constituas  me  piscatorem  mundi.  Sed  re 
poenitentem  suscipe  me,  783  Domine,  et  miserere 
mei.  Vers.  Ego  dixi  in  exressu  meo :  Omnis  homo 
mendax.  flc«p.  Scmdite  vestiinenta  vesUra,  etindoi- 
mini  saccis,  et  plangite,  quia  Princeps  Jerusalem  su- 
per  montes  ejus  interfcctus  est ;  flete  super  eum, 
filii  Israel,  quia  non  timuerunt  occidere  Christum 
Domini.  Vers.  Ululate,  pastores,  et  clamate,  t« 
supra.  Resp.  Sicut  ovis  ad  occisionem  ductus  est,  ci 
dum  male  tractareturnonaperuitos  suum.  Traditus 
est  ad  mortem,  ut  vivificaret  populum  suum.  Km  in 
pace  factus  est,  t^  supra.  Vers.  Vadis  propiUator  aa 
immoiandum. 


m 


UfiER  RESPOKSAUS. 


770 


Anttpkonx  in  malutinis, 

Aniiph.  0  mors,  ero  mors  tua  ;  morsus  tuus  ero, 
inferoe.Psa/. Miserere  mei. Ant.  Plao^enteumquasi 
unigeDitum.  quia  inoocens  Doroinus  occisus  est. 
Pstit.  Judica  me,  Deus.  Ant,  Attcndite,  universi  po- 
puli,  et  viiJete  dolorem  meum.  P$alm.  Deus,  Deus 
meas.  Ant.  \  porta  inferi  erue,  Domine,  animam 
meam.  Psat.^Ego  dixi  in  dimidio.  int.  0  vos  omnes 
qui  transitis  per  viam,  attendite  et  videte  siestdolor 
sicut  dolor  meus.  Psal.  Laudate  Dominum  de  coelis. 

/n  Evangelio, 

Antiph,  Mulieres  sedentes  ad  monumentum,  la- 
meDtabanturflentesDominum.  Ant.  Sepulto  Domino 
signatum  est  monumentum,  ponentes  militesqui  cu- 
stodirent  illud.  Ant.  Ulutate,  pastores,  et  clamate ; 
aspergite  vos  cinere,  quia  completi  sunt  dies  Domini. 
Ant,  Videbunt  inquem  traiisfixerunt,  etplangentsu- 
per  eo  omnes  tribus  terrse.  Ant,  Joseph  ab  Arima- 
thia  petiit  corpus  Jesu,  et  sepehvit  eum  io  sepulcro 
SQO.  Vers,  Christus  factus  est. 

Antiphona^  ad  Vesperas  de  Evangelio.  Sabbato  saneto, 

Antiph,  Vespere  autem  Sabbati,  qus  lucescit  in 
prima  Sabbali,  venitNaria,  Magdaiene  et  altera  Ma- 
ria  videre  sepuicrum,  alleluia.  Ant.  Et  ecce  terr» 
motus  factus  est  magnus.  Angelus  enim  Domini 
descendit  de  coelo,  alleluia.  Ant.  Aogelus  enim  Do- 
mini  descenditde  coelo,  et  accedens  revolvit  lapidem, 
et  sedebat  super  eum,  aileiuia,  alleluia.  Ant.  Grat 
autem  aspectusejus  sicut  fulgur,  et  vestimeota  ejus 
sicat  nix,  aileiuia,  aiieiuia.  Ant.  Praa  timore  autem 
ejas  exterriti  sunt  custodes,  et  facti  sunt  veiut  mor- 
tui,  alleluia.  Ant.  Respondens  autem  angelus  dixit 
malieribns  :  Nolite  timere ;  scio  enim  quod  Jesum 
qusritis,  alleluia.  Ant.  Scioquod  Jesumquaerilis  cru- 
cifixum ; surrexit,  alleluia.  Ant.  Jesum  quem  quaeritis 
Don  est  hic,  sed  surrexit  ;  recordare  qualiter  locutus 
sit  vobfs,  dum  adhuc  in  Gdlilsea  esset,  alleluia.  Ant, 
Venite  et  videte  locum  ubi  positus  erat  Dominus, 
alleluia.  Ant.  Cito  euotes,  dicite  discipuiis,  quiasur- 
rexit  Dominus,  alleluia. 

Antiphonx  eum  Responsoriis  de  vigilia  sanetissimae 
Paschx.  —  Ad  Invitatorium, 

Antiph,  Alleluia,  alleluia.  alleluia.  Prdeoccupemus 
faciem  Domini  in  confessione. 

Ad  nocturnum. 

Antiph,  •  Ggo  sum  qui  sum,  et  consilium  meam 
7S4  QOQ  ^^  cumimpiis,  sedin  lege  Oomini  volun- 
tas  meaest,  alieluia.  Psal.  Beatus  vir.  Ant.  Postu- 
lavi  Patrem  meum,  alleluia.  Dedit  mihi  gentes,  alle- 
Inia,  in  hsereditatem,  alleluia.  Psal.  Quare  fremuc- 
ruot.^iU.  Ego  dormivietsomnumcepi,  etresurrexiy 
qaoniam  Domi  nus  suscepit  me,  aiieiuiai  alieiuia.  Vers. 
Resorrexit  Dominus. 

Responsoria. 

Resp.  Angelus  Domini  descendit  de  coelo,  et  acce- 
dens  revolvit  lapidem  ;  et  super  eum  sedit,  et  dixit 
malieribus  :  Nolite  timere  :  scio  enim  quia  crucifi- 
xam  quieritis.  jam  surrexit.  Venite  et  videte  locum 
ubi  positus  erat  Dominus,  alleluia.  Vers.  Angelus  Do- 
mini  locutus  est  mulieribus  dicens :  Quem  quaeritis, 
an  Jesum  qusritis?  Jam.  Resp,  Angelus  Domini  io- 
cutus  est  iiiulieribus  diceos  ;  Quem  qusritis  an  Je- 
8um  quaBritis^Jamsurroxit,  veniteetvidete.^alleluia, 
aiieluia.  Vers,  £cce  prsecedet  vos  in  Galiiaeam,  ibi 

•  Has  Antiphonas  esse  Antiphonarii  Metensis,  non 
vero  Romani,  docet  Amalarius,  I.  de  Ordine  Antipb.^ 
c.  45. 

^  Eadem  fere  legunturin  Ordine  Romano  1.  quem 
edidlt  Mabilionius  Musei  Italici  tom.  II  Vide  pag.  36 
et  seq. 

«  Scilicet  ubi  Christi  cruci  afflxi  statua  posita  erat, 
ttt  etiam  nuoc  est  in  infeiori  chori  parte. 


A  eum  videbitis,  sicut  dixit  vobis.  Jam.  Besp  Dum 
transisset  Sabbalum,  Maria  Magdalene,  et  Maria  Ja- 
cobi  et  Salome  emerunt  aromata.  ut  venientes  unge- 
rent  Jesum,  alleluia,  alleluia.  Vers.  Et  vaide  mane 
una  Sabbaloruiu  veniunt  ad  monumeutum,  orto  jam 
sole.  Ut  venientes.  Resp.  Super  lapidem  monumenti 
sedebant  angeli,  et  psallebant  de  resurrectione  Do- 
mini ;  et  ante  sepulcrum  Jesu  stabat  Maria  dicens  ; 
Domine,  si  tu  sustulisti  eum,  dic  ubi  posuisti  eum, 
alleluia.  Vers.  At  illa  existimans^  quod  hortulanus 
esset,  dicit  ei.  Domine,  si. 

Antiphonw  in  matutinis  Laudibus, 

Antiph,  Etvaldemane  una  Sabbatorum,  veniunt 
ad  monumentum,orto  jam  sole,  alleluia.  An^  Et  di- 
cebantad  invicem  :  Quisrevolvet  nobis  lapidem  ab 
ostio  monumenti?Alleluia,  alleluia.  Ant.  Et  respi- 
cienles  viderunt  revolutum  lapidem ;  eratquippe  ma- 
gnusvalde,  alleluia.-4n<.  Nohte  expavescere ,  Jesum 
D  Nazarenum  quaeritis  crucifixum,  non  est  hic  ;  surre- 
xit,  alleluia.  yln/.  Pr«cedam  vos  in  GaliJasam  ;  ibi  me 
videbitis  sicut  dixi  vobis,  alleluia.  Ant.  Cito  euntes, 
dicitediscipulisquiasurrexit  Uominus,  alleluia,  aile- 
luia.  Post  passionem  Doraini  factus  est  convenlus, 
quia  non  estcorpus  in  monumentura.Lapis  sustinuit 
perpetuam  vitam,  monumentum  reddidit  coelestem 

marjgaritam,aIleluia.yln/.Veneruntadmonumentum 
Maria  Magdalene,  et  altera  Maria  videre  sepulcrum, 
alleluia. 

Versi  declinatorii, 

Vers,  Oporlebat  pati  Christum.  Vers.  In  resurre- 
ctione  tua,  Christe.  Vers.  Quem  quaBris,  mulier.  Vers. 
Cantate  Domino.  Fm.  SurrexitDominus  vere.  Vers. 
Ecce  ego  vobiscum  sum.  Vers.  Jubilate  Domino,  om- 
nis.  Vers.  Surrexit  Dominus  de  sepuicro.  Vers.  Tu- 
lerunt  Dominum  meum.  Vers.  Noli  flere, Maria.  Vers. 
Diciteinnationibus.  Km.  Gavisi  sunt  discipuU.  Vers. 
Cognoverunt  Dominum.  Vers.  Resurrexit  Dominus. 
Q  Vers.  Omnis  terra  adoret  te,  Deus. 

Incipit  ordo  ad  Vesperas. 

b  Conveniente  schola  temperius  cumepiscopis  et  dior 
coni6M5 7 85  inecclesiam  majorem  c  adlocum  crucifixi 
tncrptttn/  Kjrrie  eleison,  et  veniunt  usque  altare ;  et 
ascendentibus  diaconibus  «n<i  pogium,  eptscopiet  pres- 
byteri  slatuantur  in  locis  suis,  et  schola  ante  altare. 
Finito  vero  Kvrie  eleison,  annuit  archidiaconus  primo 
scholw,  et  itle  inclinans  se  incipiat  allel.  cum  Psalmo 
Dixit  Dominus  Domino  meo.  Posthuncannuitsecundo, 
vel  alii  cui  voluerit,  sed  et  omnibus  incipieniibus  hoc 
modo  praecipiat.  Dicatur  iterum  alleluia  cum  Psalma 
Confitebor  tibi.  Sequatur  post  hunc  primus  scholce  cum 
paraphonistis  in  fontibus,  alleluia.  Et  rospondeant  para* 
vhonistx.  Sequantur  subdiaconi  cum  infantibus,  Aile- 
luia.  Dominus  regnavit  decorem  :  et  semper  respon- 
dent  paraphomstas,  el  annuuntverba  infantibus.  Vers. 
Parata  sedes  lua.  Vers.  Elevaverunt  flumina.  Post 
^  hos  versus  satutet  primus  scholx  archidiaconum,  et 
^  ille  annuente  incipiat  aileluia,  cum  melodiis  infantibus. 
Qua  expleta  respondeant  paraphonistx  pHmum^  et  fini- 
tur.  Posthancincipiattertius  alleluiacMwPM^Beatus 
vir.  Hunc  sequitur  Pascha  nostrum.  Vers.  Epulemur. 
Hac  expleta  Oratione,  quo  supra,  incipiat  archidiaco- 
nus,  Ant.  Scio  quod  Jesum  quaeritis  crucifixum ;  sur- 
rexit,  alleluia.  Ant.  Jesum  quem  quaeritis,  non  est 
hic ;  sed  surrexit.  Hecordare  quaiiter  iocutus  sit  vo- 
bis,  dum  adhuc  in  Gaiil«ea  esset,  alleluia.  Post  hoc 
det  sacerdos  Orationem,  et  descendant  ad  fontes  cum 

d  Seu  porfittm.  Intelligit  Cangius  lectrum,  analec- 
trum  in  ecclesia,  ad  quod  gradibus  ascenditur,  lau- 
datque  huncipsum  locum  ex  Ordine  Rom.  depromp- 
tum.  Juxta  Mabiilooium,  in  notis  ad  Ord.  Rom.  i, 
pogium  et  locus  canceliorum,  quibus  sanctuadum  a 
choro  dirimitur,  sic  dictum  quod  per  gradus  sensim 
assurgeret. 

c  Est  cantorum  chorus. 


?71 


SANCTI  GREG6rII  MAGNl 


Antiph,  Ant.  In  die  resurrectionis  mese,  dicet  Do-  A 
iniDUS,  alleluia  :  congregabo  genles,  et  colligam  re- 
gna,  et  efTundaui  super  vosaquarn  finindanri.alleluia. 
QiMim  ut  finierinl  dtcit  primus  scholae  alleluia  cum 
Psal.  Laudate,  pueri,  Dorainum,  sequitur  allel.  In 
Gr^co :  0  Chirius  Dynamin,  etc,  finito  ordine  quo 
supra.  Postea  sequitur  dinconi  secundus  tn  Evangelio. 
Ant.  Venile  et  videle  locum  ubi  positus  erat  Domi- 
nus,  allcluia.  Deinde  dicat  sacerdos  Orationem,  et 
tunc  vadunt  ad  sanclum  Joannem  '^ ad  vestem,  canentes. 
Ant.  Lapidem  quem  reprobaverunt  aedificantes,  alle- 
luia.  Hic  factus  est  in  caput  anguli.  A  Domino  factum 
est  istud,  et  est  mirabile  in  oculis  nostris,  alleluia, 
alleluia,  Deinde  alleluia  cum  Psal.  In  cxitu  Israel. 
Deinde  prtmus  schol3e  dicit  cum  puens  allel.  Yenite 
exsultemus  Domino.  Vers.  l.Prseoccupemus,  Vers.  2. 
Hodie  si  vocem  Domini.  Post  hanc  sequitur  diaconus, 
Ant.  Cito  euntes,  dicite  discipulis  quia  surrexit  Do- 
rainus,  alleluia,  alleluia.  Deindeoret  semper  sine  Ky- 
rie  eleison.  Et  tunc  vadunt^  ad  sanctum  Andreamad  3 
crucenif  canentes.  Ant,  Vidi  aquam  egredientem  de 
templo  a  latere  dextro,  alleluia :  et  omnes  ad  quos 
pervenit  aqua  ista.  salvifacti  sunt,  alleluia,  alleluia, 
Post  hoc  dicanty  alleluia  Dilexi  quoniara  exaudiet 
Dommus.  Quo  finito  privnis  scholae  incipit  alleluia. 
Venite  esxultemus,  ut  supra.  Ant.  Cito  eunles  dicite 
discipulis  Deinde  Orat.  Deinde  descendunt  primates 
ecclesiw  ad  accubituniy  invitante  notario  vicedomini,  et 
bibant  c  tcr  de  Grwco  vino  depactissi  et  de  procantu. 
Postquam  biberint  omnes  presbyteri  et  omncs  diaconi 
seu  subdiaconi^  vel  omnes  acolyti  per  singulos  titulos, 
redeant  ad  faciendum  Vesperas,  et  bibant  de  datopres- 
byteri»  Hsec  ratio  per  totam  hebdomadam  servaoitur 
usque  in  Dominicam  in  Albis, 

786  P^'*^^^^  secunda  super  Invitaiorium,per  totam 
hebdomadam.  Allcluia. 

Psalm.  Cum  invocarem.  Psal.  Verba  mea.  Psal. 
Domine,  ne  in  furore.  Vers.  SurrexitDominus  vere. 
Vers.  In  resurrectione  tua.  Christe.  liesp.  Maria  ^ 
Magdalene,  et  altera  Mariaibant  diluculo  ad  monu- 
mentum.  Jesumquem  quicritis  non  esthic  ;  surrexit 
sicut  iocutus  est,  pr«redet  vos  in  Gjeliheam,  ibi  eum 
videbitis,  alleluia,  alleluia.  Vers.  Cito  euntes  dicite 
discipulis  ejus  et  Petro  quia  surrexit  Dorainus.  ProB- 
cedet.  Resp.  Surffens  Jesus  Dominus  noster,  et  stans 
in  medio  discipulorum  suorumdixit:  Pax  vobis,  al- 
leluia.  Gavisi  sunt  discinuli  viso  Domino,  alleluia, 
alleluia.  Vers.  Surrexit  Dorainus  de  sepulcro,  qui 
pro  nobis  pependit  in  ligno.  Gavisi  sunt.  Jlesp.  Gon- 
gratularaini  mihi  omnesquidiligitis  Dominum,  quia 
quem  quferebam  apparuit  mihi,  et  dum  flerera  ad 
monumentura,  vidi  Dominum  meum,  alleluia.  Vers. 
Tulerunt  Dominum  meum,  et  nescio  ubi  posuerunt 
eam;si  tu  sustulistieum,dicito  mihi.  Et  dumflerem. 

(Hic  desunttres  lineas  in  Ms.) 

Antiph.  Qui  sunt  hi  sermones  quos  confertis  ad 
invicemarabulantes,etestistristes?alleluia,alleluia. 
Respondens aulem unus,  cui  nomcn  Cleophas,  dixitei:  D 
Tu  solus  peregrinus  es  in  Jerusalem,  et  non  cogno- 
visti  quse  facta  suntin  illa  his  diebus?  alleluia.  Qui- 
bus  ille  dixit :  Qtiie?  Et  dixerunt  de  Jesu  Nazarseno, 
qui  fuit  vir  propheta,  potens  in  opere  et  sermone, 
corara  Deo  et  omni  populo,  alleluia,  alleluia.  Ant. 
Et  incipiens  a  Moyse  etomnibus  prophetis  interpre 
tabatur  illis  Scripturasinomnibusqua^de  ipso  erant, 
alleluia.  Ant.  Etcoegerunt  illum  dicentes  ;  Mane  no- 
biscum,  Doraine,  quia  advesperascit,  alleluia.  Ant. 

ft  Apud  Vulgatum  Alcuinum,  ad  fonies  seu  ad  ves- 
'  tem.  noc  loco  forsitan  baptizandi  vestem  deponebant, 
autbaptizati  vestem  albam  induebanL 

b  Sancti  AndresB  basilica  proxima  erat  VaticancB. 

c  Id  Ord.  Rom.  jam  laudato,  de  Graeco,  de  pactis, 
deprocoma.  Ad  quem  locum  plurimas  variantes  lect. 
affert  Mabillonius.  His  vocibus  indicantur  loca,  ubi 
beec  yiai  genera  nascebantur. 


^74 

Et  intravit  cum  illis,  et  factum  est  cum  reeumberet 
cum  illis,  accepit  panem,  henedixil  ac  fregit,  et  por- 
rigebat  illis,  alleluia.  A«L  Mane  nobiscum,  quoniam 
advesperascit,  et  inclinata  est  jam  dies,  alleluia,al- 
leluia. 

Iterum  ad  Lateranum  ordine  quo  supra  his  alleluia 
mutaiis  post  Psalmum  cxi, 

Alleluia.  Domine,  refugium.  Vm.  Priusquamraon- 
tes,  Ani.  Nonne  sicoporluitpatiGhristum,etintrare 
in  gloriam  suam,  alleluia.  Data  Oratione  descendant 
adjontes  cum  Antiph  Lapidem  quem  reprobaverunt 
aedificantes,  et  reliq.  Deinde  post  Psal,  cxn  sequitur 
alleluia.d  Opymenonthon,etc.  Vers.  Xpo\oueiEm 
tom.  etc.  Ant.  Cognooerunt  Dorainum,  alleluia,  in 
fractione  panis,  alleluia.^Mala  OrationeeumAntiph, 
quale  voluerit,  descendant  ad  sanctum  Andream,  dic- 
toquePsalmo  cxm,  sequitur  alleluia.  In  exitu  Isracl. 
Vers.  i.  Facta  est  Judsea,  Vers.  2.  Mare  vidit, 

787  ^^  Ecangelio. 

Ant.  Surrexit  Dommus  vere.  alleluia,  et  apparuit 
Simoni,  alleluia.  Sequitur  oratio. 

Feria  iertia, 

Psal.  Domine  Deus  raeus,  Psal.  Doraine  Dominus 
nostcr.  Psal,  In  Domino  confido,  Vers.  SurrexitDo- 
minus  vere.  Resp.  Virtute  magna  reddebantapostoli 
testimonium  resurreotionis  Jesu  Ghristi  Domini  no- 
stri,  alleluia.  Vers.  In  omnera  terrara  exivit  sonu3 
corura.  Resp.  Tulerunt  Dorainum  raeum,  et  nescio 
ubi  posuerunt  eum.  Ait  ei  angelus  :  Noli  flere,  Maria. 
Surrexit  sicut  dixit,  praecedet  vos  in  GalilaBam,  ibi 
eum  videbilis,  alleluia,  alleluia.  Vers.  Cito  euntes 
dicite  discipulis  ejus  etPetro  quia  surrexit  Domlnus. 
Praecedet.  Resp.  Expurgate  vetus  fermentum  utsitis 
nova  conspersio  ;  etenim  Pascha  nostrum  immolalus 
est  Ghristus.  Itaque  epulemur  in  Doraino,  alleluia. 
Vers.  Non  in  fermento  malitia?  et  nequitifie.  sed  in 
azymis  sinceritatis  et  veritatis.  Itaque. 

In  Evangelio. 

Ant.  Obtulerunt  discipuli  Domino  partem  piscis 
assi,  et  favummellis,  alleluia,  alleluia.  Ant.  Spirilus 
carnem  et  ossa  non  habet,  sicut  me  videtis  habere. 
Jam  credite,  alleluia. 

Ad  Vesperas  iterum  ad  Lateranum. 

Postpsalmum  cxi  alleluia.  Paratum  cor  meum. 
Vers.  i .  Exsurge^  gloria  mea,  Vers.  2.  Ut  liberentur. 

/n  Evangelio. 

Ant.  Stetit  Jesus  in  medio  discipulorum  suorum, 
et  dixiteis :  Pax  vobis,  alleluia.  alleluia.  Et  data  Orat., 
descendani  ad  fontes  cum  Anttph.  Post  Psal.  cxii  w- 
quitur  e  alleluia. 

In  Evangelio, 
Ant.  Videte  manus  meas,  etpedes  meos.  quiaipse 
ego  sum,  alleluia,  alleluia.  Data.  Orat.,  ituradsan- 
ctum  Andream ;  post  Psal.  cxiir  dicitur  alleluia.  Confi- 
tebor,  tibi,  Domine.  Vers.  1.  Adorabo  ad  templum. 
Vers.  2.  Super  misericordiam. 

In  Evangelio. 

Ant.  Isti  sunt  sermones  quos  dicebam  vobis,  cum 
essem  vobiscum,  alleluia,  alleluia.  Ant.  Oportebal 
pati  Ghristum,  et  resurgere  a  mortuis. 

Feria  quarta. 

Psal.  Salvum  me  fac,  Domine.  Psal.  Usqaequo. 

*  Lege  6  TrotjiAafvwv  t6v  'I(rpa<3>.,  qui  regis  Israel ;  et 

f>fO  Apolon  *A/xiT8*Aov  £5  AiyvTrrov,  Vineamde  JSgypto. 
ta  legitur  in  Ordine  Rom.,  de  quo  jaro  sgepe  diximus. 
«  Hoc  loco  nihil  corruplius  in   Godice  ms.  Legen- 
dum,  ut  in  Ordine  Rom,  i  a  Mabil.  dato :  npo<rsxt^t 
"kaoq  poi»,  toi  y6p6i|xou,  xXcvotTC  t6  oO^uuwv  «;t«/»3&/*«^* 

ToO  (jTo^atos  fAov,  Attenditei  populus  meus,  kgt^ 
meam,  eto« 


in 


LlBER  RESPONSALIS. 


?74 


Psal.  Dixit  in^piens.  Vers.  Surrexit  Dominus  de  se- 
pulcro.  Resp,  Kcce  vicitleo  de  Iribu  Juda,  radix  Ua- 
vid,  aperire  librum,et  solvere  septem  signacula  ejus, 
alleluia,  alleluia,  alleluia.  Vers.  Et  unus  de  seniori- 
bus  dixit  milii :  Ne  fleveris,  dignus  est  Agnus  qui  oc- 
cisus  est  accipere  postestatem  et  fortitudinem,  alle- 
luia.  Resp.  Isti  suntagni  novelli  qui  annuntiaverunt, 
alleluia,  modo  venerunt  ad  fontes,  repleli  sunt  cla- 
rilate,  alleluia,  alleluia.  ^ers.  Ecce  praecedet  vos  in 
Galilaeam ;  ibi  eum  videbitis  sicut  dixit  vobis.  Modo 
in  omnem  terram.  ut  sup.  Resp.  De  ore  prudentis 
procedit  mel,  788  alleluia  ;  dulcedo  mellis  est  lin- 
eua  ejus,  alleluia  :  favus  distillans  labia  eius,  alle 
laia,  alieluia.  Vers.  Quam  dulcia  faucibus meis eloquia 
tua,  Domine,  super  mel  et  favum  in  ore  meo,  Favus. 

In  Emngelio. 

Ant.  Et  recordataesuntverborumejus,  etregressee 
a  monumento  nunliaverunt  haec  omnisillis  undecim 
etcaeteris  omnibus,  alleluia. 

Ad  Vesperas. 

Post.  Psal.  cxi  alleluia.  Te  decet  Hymnus,  Deus, 
Ver$.  1.  Keplebimur. 

In  Evangelio, 

Ant.  Mittite  in  dexteram  navigii  rete,  et  invenietis, 
alleluia,  dataOral.,  itur  ad  fontes,  Post.  Psalm,  cxn 
alleluia.  Coufitemini  Domino.  Vers.  i  Gantate  ei. 
\ers.  2.  Laudamini.  Ant.  Oicit  discipulus  quem  dili- 
gebat  Jesus  Petro,  Dominus  est,  alleluia. 

In  Emngelio. 

Data  Orat.,  itur  ad  sanctum  Andreum.  Post  Psal. 
cxm  Inchoantes.  Resp.  HaBc  dies.  Et  respondent  om- 
nes,  quem  fecit  Dominus,  usque  id  finem.  Ant.  Hoc 
jam  tertio  manifestatus  est  Jesus,  postquam  resur- 
rexit  a  mortuis^  alleluia. 

Feria  quinta. 

Psa/.Domine,quishabitabit.Psa/.Conserva.Psa/. 
Exaudi,  iJomine.  Vers.  Quem  qumris,  mulier.  Resp. 
Ego  sum  vitis  vera,  et  vospalmiles;  quimanetinme 
el  ego  in  eum,  hic  fert  fructum  multum,alleluia,al- 
leluia.  Vers.  Manete  in  dilectione  mca,  dicit  Domi- 
nas.  Qui  manet.ftesp.Tanto  tempore  vobiscum  sum, 
etnon  cognovistis  me.  Philippe,  qui  videt  me,  videt 
etPatrem,  alleluia.  Jam  creditis  quia  egoin  Patre, 
el  Pater  in  me  est,  alleluia,  alleluia.  Vers.  Domine, 
oslende  nobis  Patrem,  et  sufficitnobis.  Non  creditis. 
Rtsp.  Surrexitpaslorbonusqui  animamsuam  posuit 
pro  ovibus  suis,  et  pro  suo  grege  mori  dignatus  est, 
alleluia,  alleluia,  alleluia.  Vers.  SurrexitDominus  de 
£ei>ulcro,  qui  pro  nobis  pependit  in  iigno.  Et  pro 
grege. 

/n  Evangelio. 

Ant.  Maria  stans  ad  nomumentum  plorans,  vidit 
angelum  in  albis  sedentem,  etsudarium  quod  fuerat 
super  caput  Jesu,  alleluia. 

Ad  Vesperas. 

Per  circulum  Psalm.  cumall.  dicant  et  reliq.  Besp. 
Hfficdiesquam  fecit  Dominus.  Ant.  Tulerunt  Domi- 
nopQ  meum,  et  nescio  ubi  posuerunt  eum.  Si  tu  sus- 
tulisti  cum,  dicito  mihi,  alleluia,  et  ego  eum  tollam, 
alleluia,  aileluia.  Ant.  VenitMuria  nuncians  discipu- 
Iis  :  Quia  vidi  Doininum,alleluia.  A  w^  Ardens  est  cor 
meuin.  desidero  videre  Dominum  meum,  qusero  et 
non  invenio  ubi  posuerunt  eum,  alleluia. 

Feria  sexta. 


A  Psal.  Domine,  in  virlute  tua.  Yers,  Ecce  ego  vobis- 
cum  sum. 

789  Responsoria  in   feria  secunda  istius  hebdo- 
madde. 

iiesp.  Maria  Ma^dalene,  ut  supra.  Vers.  Cito  eun- 
tes  dicite  discipulis.  Resp.  Surgens  Dominus  nosler. 
Vers.  Surrexit  Domiuus  de  sepucro.  Resp.  Congra- 
tulamini  mihi  omnes.  Vers.  Tulerunt  Dominum 
meum.  Ant.  Ecce  ego  vobiscum  sum,  alleluia,  om- 
nibusdiebus,  alleluia,  Post.  Psalm.  cxi  alleluia.  Lieta- 
tus  sum.  Vers.  Stantes  erant  pedes  nostri.  Vers.  Ro- 
gale  quse  ad  paoem  sunt.  Ant.  Undecim  discipuli  in 
Galilaea  videntes   Dominum  adoraverunt,  alleluia. 

Data  Orat.,  descendant  am  Antiph Resp.  Haec 

dies  quam  fecit  Dominus.  Ant.  Datacst  mihi  omnis 
potestas  in  coeio  et  in  terra,  alleluia.  In  pace  post 
Orationes  descendant  ad  fontes.  Post.  Psal.  cxiii  alle- 
luia.  Qui  confidunt.  Vers.  i.  Montes  in  circuitu  ejus. 
Vers. 'i.Ulnon  extendant  justi.  i4wr  Euntesinmun- 
*>  dum,doceteomnesgentes,  baptizantes  eos,  alleluia, 
innominePatris,  etFilii,  et  Spirilussancii,alleluia. 
Ant.  Dixit  Jesus  discipulis  suis  :  Aflferte  de  piscibus 
quos  prendidistis  nunc  ;  ascendit  aulem  Simon  Pe- 
trus,  et  traxit  rete  in  terram  plenum  magnis  pisci- 
bus,  alleluia. 

Sabbato . 

Psal.  Dominus  regit  me.  Psal.  Domini  est  terra. 
Psal.  Judicame,  Domine,  quoniam  unicus,  alieluia, 
ut  supra.  Vers.  Tulerunt  Dominum  meum,  et  nescio 
ubirposuerunt  eum,  alleluia,  allel.,  allel. 

Responsoria  requiruntur  retro  ut  supra  in  Evangelio. 

Ant.  Jesum  qui  cruciflxus  est  quajritis,  alleluia. 
Non  est,  surrexit  enim  sicut  dixit  vobis,  alleluia. 
Post  Psal.  cxi.  AU.  Cantate  Domino  canticum  no- 
vum,  quia  mirabilia  fecit  Dominus.  Vers.  Notum  fe- 
cit  Dominus  salutare  suum,  in  conspectu  gentium 
r  revelabit  justitiam  suam. 

In  Evangelio. 

Ant.  Gavisi  sunt  discipuli,  alieluia,  viso  Domino, 
alleluia.  Data  Orat .  ^  descendant  ad  fontes.  Post  Psat, 
cxii. 


Psal,  Coeli  enarrant.  Psal.  Exaudiat  te  Dominus. 

«  Lege  :  Oi  ov/savoi  itnyoxivrat  ^djov  ©fou*  nolii9iv  ii 
^cp&iv  «yroj  avay«^>ii  t6  (Trfoiwpa.  ut  exstat  in  Or* 
dine  Rom.  a  nobis  commemorato  ;  id  est :  Cceli  enar- 
rant  gtoriam  Dei,  et  opera  manuum  ejus  annuntiat 
l^rmamentum, 

^  Lege :  Asvti  «y«X^t«o-w|x«9a  tw  Jcvpiw,  aXaXaJwfAW  t^ 


lu  Gr&co,  alieluia  •  yorinu  degente  doxon  teupi 
esse  detheron  autem  angelithon  stercona.  Ant.  Acci- 
pite  spirilum  sanctum  ;  quorum  remiserilis  peccata, 
remittuntur  eis,  alleluici,  ahsque  Psal.  cxin. 

Pro  Versibus  et  Res/>on^is,  a  Pascha  usqup  in  Octa- 
vam,  ad  Tertiam.  Sextam,  Nonamque  R.  G.  Huec  dies, 
^antum  prima  sine  Kyrie  eleison. 

Dominica  Octavce  Paschas, 

Psal.  Bcatus  vir,  usque,  Domine,  in  virtufe  tua 
sicutaliis  dominicis  nortibus  canantur.  Vers.  Jubilate 
Deo,  omnis  terra.  Vers.  Cantate  Domino.  Vers. 
Noliflere,  Maria.  Vers.  Dicite  in  nationibus.  Vers. 
Dominus  regnavit,  decorem.  Istisunt  dicendi  in  om- 
D  nibus  diebus  per  totam  Resurrectionem . 

Responsoria  requiruntur  a  Pascha,  usque  in  octav . 
Ipsos  debes  canere  usque  in  tert.  hebdom.  Ant.  Post 
dies  octo  januis  clausis,  ingressus  Dominus,  dixit 
eis  :  Pax  vobis,  allel.,  allel.  Ant.  Pax  vobis,  ego 
sum,  nolite  limere,  alleluia,  alleluia. 

Ad  Vesperas,  Dommica  in  Albis. 

PoH.  Psalmcx,  allet.  b  DeulhaGaltoasouthag^O 
heiria  alla  laxjimente  theotho  soteri  ymon.  Vers. 
Protasome  propasome  theopropason  autuonsomo 
logificen.  Vers.  t  Othitheus  megasterrius  hehebasy- 
megas  orypason  tingis  etmenden.  Alleluia  sequitur 

&m  Tfii  (TOiT-^pt  iiyL&v.  UpafOucra^an  t6  7rp6o"w7rov  auToO  fv 
f5o;Ao),07i3T«i  xat  «v  ^aApot^  oikoau^fayLSv  a^jrdt'  oti  0«6< 
uiyoi^  ^xtpiot;  xal  jSa^xrXsu?  p^iy^i  s^rt  na^av  Hiv  yjjv, 

id  est :  Venite  exsultemus,  etc,  usque  et  Rexmagnu$ 
super  omnem  terram. 


775 


SANCTI  GREGORU  MAGNf 


776 


Ant.  Quia  vidisti  me,  Thoma,  credidisti  ;  beati  qui 
non  viderunt,  et  crediderunt,  aJleluia,  alleluia.  Bea- 
tus  vir.  Post  hanc  Alleluia.  Omnes  gentes,  plaudile. 
Vers.  \.  Quoiiiflm  Dominus  sumnus.  Vers.  2.  Ascen- 
dit  Deus  in  jubilatione.  Ant.  Misi  digilos  meos  in 
flxuram  clavorum,  et  manus  meas  in  latus  ejus,  et 
diii :  Dominus  meus,  et  Deus  meus,  alleluia. 

/n  Evangelio. 

Ant,  Mitte  manum  tuam,  et  cognosce  loca  ciavo- 
rum,  alleluia,  et  noli  esse  incredulus,  sed  fidelis^ 
alleluia.  Ant.  Ueec  autem  scripta  sunt,  ut  credatis 
quia  Jesus  est  Christus  Filius  Dei^  et  ut  credentes 
vitam  habeatis  in  nomine  ipsius,  allel.  DataOrat. 
et  (inita,  post  hanc  bibant  ecunacum  primo  [Forte 
bibant,  una  cum  primoj  scholse  pergant  canentesad 
Later.  Antiph.  Antepono. 

Ab  Octava  PaschGP  per  totam  Resurrectionem. 

Super  Psal.  in  Evangelium   et  versoria,  et  in  sanc- 
torum,  alleluia,  dicendse  su7it  item  Antifih.  de  liesur- 
rectime  Dominij  ubicunque  volueris.  Anl.  Cxeuntes 
duo  ex  discipulis  Jesu,    ibant   ipso  die   in  castt^llum 
nomine  Emmaus,  alieluia.  An/.  Pax  vobis,  egosum, 
nolite  timere,  alleluia.  Ant.  Conturbati  vero  et  con- 
terrili,  existimabant  se  spirilum  videre.  Etailillis: 
Quid  turbati   estis  [et   cogitationes]  ascendunt  in 
corda  vestra,  alleluia,  alleluia.  ^lnf.Spiriluscarnem 
et  ossa  non  habent  sicut  me  videtis   habere.  Jam 
credite,  aileluia.  Ant.  Et  dixit  ad  eos,  alleJuia,  haec 
sunt  verba  quee  locutus  sum  ad  vos,  alleluia.  Ant. 
Manifestavit  se  Jesus  ad  mare  Tiberiadis,  alleluia, 
alleluia,  stans  Jesus  in  littore,    vocavit  discipulos 
8U0S,  alleluia.  Ant.  Cum  audisset  Petrus  quia  Domi- 
nus  est,  tunica  succinxit  se^  et  misit  in  mare,  et 
clamavit   voce  magna  dicens  :  Exi  a  me,  Domine, 
quiahomo  peccator  sum.  Ant.  Dum  flerem  admonu- 
mentum,  vidi  Dominum  meum,  alleluia.  A^f/.  Incli- 
navit  seMaria,  prospexitin  monumentum,viditduos 
angelos  in  albis   sedentes,  alleluia.   Ant,  Tulerunt 
Dominum  meum,  et  nescio  ubi  posuerunt  eum.Noli 
flere^  Maria,  resurrexit  Dominus  sicut  dixit,  alleluia. 
Ant  Maria,  noli  jam  flere   Dominum  Deum  quem 
quaeris,  surrexit  a  mortuis,   alleluia.  Ant.  Videntes 
eum  adoraverunt, alleluia.  EtIocutusesteis,alieluia. 
Ant.  Docentes  eos  servare  omnia  qufiecunque  man- 
davi  vobis,  alleluia.  Ant.  Una  autem  Sabbati  valde 
diluculo  venerunt  ad  monumentum,  portantes  quae 
paraverantaromata,aIleluia,aIIeIuia.  A  nt.  Currebant 
duo  simul,  et  ille  alius  discipulus  praecucurrit  citius 
Petro  ;etvenitprioradmonumentum,  alleluia.  Ant. 
Gavisi  sunt  discipuli,  alleluia,  viso  Domino,  alleluia. 
Ant.  Sicut  misit  me  Pater,  et  egomitlo  vos,alleIuia. 
Ant.  Quomodo  tradiderunt  justum  summi  sacerdo- 
tum,  et  principes  nostri  in  daamalionemraortisejus 
consenserunt,  et  cruciflxerunt  eum,  alleluia.  Ant, 
Jesus  junxit  se  discipulis   suis    in  via,  etibatcum 
illis;ocuIi  eorum  tenebanturne  eum  a^noscerent, 
et  increpavit  eos  dicens  :  0  stulti  et  tardi  corde,  ad 
credendum  in  his  qu6e  locuti  sunt  791  prophetce, 
alleluia.  Ant.  Ardens  erat  cor  nostrum,  dum  loque- 
retur  nobis  in  via,  et  aperiretnobis  Scripturas,  alle- 
luia.  Ant.  Surgens  autem  maneprima  Sabbati,appa- 
ruit  primo  Mariae  Ma^dalenae,  de  qua   ejecerat  sep- 
tem  daemonia,  alleluia,  alleluia,  alleluia.  Ant.  Prae- 
cedam  vos  in  Galilaeam  ;  ibi   me  videbitis  sicut  dixi 
Tobis,  alleluia.   Ant.   Et  ingressi,    non  invenerunt 
corpus  Jpsu,  alleluia.    sAnt.    Qnem  aua^ris,   mulier, 
alleluia.  Viventem  cum  mortuis,  alleluia.  An^iNoli 
flere,  Maria,  alleluia,   resurrexit  Dominus,  alleluia, 
alleluia.  An/.  Surrexit  Christus,  et  illuxit  populo  suo 
quem   redemit    sanguincm  suum    [sanguine   suo], 
alleluia.  Ant.  Ardens  est  cor  meum,  desidero  videre 
Dominum  meum ;  quepro  et  uon  invenio  ubi  posue- 
runt  eum,  alleluia.  Ant.  Crucifixus  resurrexit  a  mor- 
tuis^  redemit  nos,  alleluia.  Ant,  Ego  sum  vitis  vera, 


A  alleluia  :  vos  palmitesveri,  alleluia.  iin^DixitJesus 
discipulissuis :  Aflerle  de  piscibus  quos  preodidislis 
nunc.  Ascendit  aulem  Simon  Petrus.  et  traxil  rete 
in  terram  plenum  magnis  piscibus,  alleluia.Tusolus 
peregrinus  es,  et  non  audisti  dc  Jesu,  quomodo  tra- 
diderunteum  addamnationem  mortis,  alleluia.  An/. 
Et  ecce  Jesus  occurrit  illis,  dicens  :  Avete.  Illse  au- 
tem  accesserunt,  et  tenuerunt  pedes  ejus,  allel.  Ant. 
Tunc  aitillls  Jesus  :  Nolite  timere,  nuntiate  fratribus 
meis.  alleluia,  ut  eant  in  Galilwam,  ibi  me  videbuDt, 
alleluia.  Ant.  Surrexitenim  sicut  dixit  DomiDus,  et 
praecedet  vos  in  Galilfieam,  alleluia.  Ibi  eura  videbi- 
tis,  alleluia,  alleluia,  alleluia.  Ant.  Ite,  nuntiatefra- 
tribus  meis,  ut  eant  in  Galilaeam.  Ibi  me  videbunt 
allel.,  allel.,  allel.  Ant.  Mitte  manum  tuam,  etco- 
gnosce  loca  clavorum,  alleluia.  etnoli  esse,  ulsupra. 
Ant.  Misi  digitos  meos,  ut  supra.  Ant.  Videte  manus 
meas,  et  pedes  meos^  quia  ipse  ego  sum,allel.,  allel. 
Ant.,  Christus  surrexit  a  mortuis,  jam  noomoritur, 

B  alleluia.  Ant.  Euntes  in  muudum,  alleluia,  docete 
omnes  gentes,  alleluia.  Ant.  Ecce  ego  vobiscum 
sum,  alleluia,  omnibus  diebus,  alleluia.  Ant.  Surre- 
xit  Christus,  et  illuxit  populo  suo,  alleluia.  i4n/.Chris- 
tus  via,  veritas  et  vita,  allel.,  allel.  Ant.  Ego  sum 
via,  veritas  et  vita,  allel.,  allel.  Ant.  Nonnecornos- 
trum  ardens  erat  in  nobis  de  Jesu,  quod  dod  ie- 
nuimus  eum  in  via,  alleluia.  Ant.  In  GaHlffiaJesum 
videbitis,  sicut  dixit  vobis,  alleluia.  Ant.  Surreiit 
Dominus  de  sepulcro,  qui  pro  nobis  pependit  in  li- 
gno,  alleluia.  Ant,  Multa  auidem  et  alia  signa  fecit 
Jesus  in  conspectu  discipulorum  suorum,  alieluia, 
quae  non  sunt  scripta  in  libro  hoc,  alleluia.  Ant.  Cum 
esset  sero  die  illo,  una  Sabbatorum,  et  fores  essent 
clausap,  ubi  erant  discipuli  congregati,  stetitJesus 
in  medio,  et  dixit  eis  pax  vobis.  Alleluia. 
{Desunt  tres  linece  in  Ms.) 

In  Pascha  •  annotina. 

Q  Ant.  Rabbi,  scimus  quia  a  Deo  venisii  magister. 
Nemo  potest  haec  signa  facere  nisi  fuerit  Deus  cum 
eo.  Ant.  Dixit  Jesus  Nicodemo  :  Tu  es  raagister  in 
Israel,  et  haec  ignoras?  quia  dixi  vobis,  oportetvos 
nasci  denuo,  alleluia.  Ant.  Nemo  ascenditm  coBlum, 
nisi  qui  de  coelo  descendit,  Filius  hominis  qui  estin 
caelo,  aileluia. 

Dominica  primapost  Octavam  Paschce, 

Ant.  Ego  sum  pastor  ovium  ;  ego  sum  via,  et  veri- 
tas,  792  ego  sum  pastor  bonus,  et  cognosco  meas, 
et  cognoscunt  me  meae,  allel.,  allel.  Ant.  Mercena- 
rius  est....  cxtera  desunt.  Ant.  Sicut  misit  me  Pater, 
et  ego  agnosco  Patrem  ;  et  animam  meam  ponopro 
ovibus  meis,  alleluia.  .Anf.  Alias  oves  babeo,  qua 
non  sunt  ex  hoc  oviti.  Etillas  oportetme  adducere; 
et  vocem  meam  audient,  et  fiet  unum  ovile,  et  unus 
pastor. 

Dominiea  secunda. 
D  Ant.  Modicum  et  non  videbitis  me,  dicit  Dominus, 
et  iterum  modicum  et  videbitis  me,  quia  vado  ad 
Patrem,  allel.,  allel.  Ant.  Amen  dico  vobis,  plora- 
bitis  et  flebitis  vos,  mundus  autem  gaudebit.  Tris- 
titia  vestra  vertetur  in  gaudium,  allel.,  allel.  Ant, 
Amen  dico  vobis,  mundus  plorabit,  et  vos  gaudebiUs, 
et  gaudium  vestruro  nemo  tollet  a  vobis,  alleluia. 
Ant.  Tristitia  implevit  cor  vestrura,  et  gaudium  ves- 
trum  nemo  tollet  a  vobis,  allel.,  allel.  Itcrum  aulem 
videbo  vos,  ct  gaudebit  cor  vestrum  :  et  gaudium 
vestrum  nemo  toUct  a  vobis,  alleluia. 

Dominica  tertia. 
Ant.  Vado  ad  eum  qui  misitme  ;  sed  quiahfficlo- 
cutus  sum  vobis,  tristitia  implevit  cor  vestrum,  alle- 
luia.  Ant.  Ego  veritatem  dico  vobis,  expedit  vobisni 
ego  vadam .  Si  enim  non  abiero,  Paraclelus  non  veniei, 
alieluia.  Ant.  Si  enim  non  abiero....  Castera  detum, 


Quid  sit  Pascha  annotinai  repete  ex  nota  354  ad  lib,  ^acram, 


777 


UBBR  RGSPONSALIS.  778 

Dominica  quarta,  A  nuptam  spoDsam  Agni.  Et  vjdi  Jerosalem  descendeQ 

Ant.  Adhuc  multa  habeo  vobis  dicere,  sed   non 


potestis  portare  raodo.  Cum  autem  venerit  Spiritus 
ille  Teritatis,  docebit  vos  omnem  veritalem,  allel. 
Ant.  Gum  autem  veneritille  Spiritus  veritatis,  doce- 
bitvos  omnem  veritatem  ;  et  quae  ventura  sunt  an- 
nuntiabit  vobis,  alleluia.  Ant.  llle  me  clarificabit, 
quia  de  meo  accipiet,  et  annuntiabit  vobis.  alleluia. 
Ant.  Omnia  queBcunque  habet  Pater,  mea  sunt^  alle- 
Juia ;  propterea  dixi  quia  de  meo  accipiet  et  annun- 
tiabit  vobis,  allcluia. 

Dominica  quinta. 
iln/.  Usque  modo  non  petistis  quidquam?petite 
el  accipietis,  alleluia.  Ant.  Petite  et  accipietis,  ut 
gaudium  vestrum  plenumsit.  Ipse  enim  Pateramat 
vos,  quia  vosme  amastisetcredidisti8,allel.  Ant.  Ilaec 
in  proverbiis  locutussum  vobis;  venit  hora  cum  jam 
non  in  proverbiis  loquar  vobis,  sed  palam  de  Patre 


tem  de  coelo  ornatam  monilibus  suls,  allel.,  allel., 
allel.  Vers.  Ego  diligentes  me,  ut  supra.  Resp.  An- 
divi  vocem  in  cobIo  angelorum  multorum  dicentium  : 
Timete  Oominum,  etdategloriamilli,etadoratecum 
qui  fecit  coelum  et  terram,  mare  et  fontes  aquarum, 
allel.,  allel .  Vers.  Vidi  angelum  Dei,  ut  supra  Resp. 
Decantabat  populus  in  Israel,  alleluia,  et  universa 
mullitudo  Jacobcanebatlegitime,  et  David  cum  can- 
toribus  citharam  percutiebat  in  domo  Domini  ;  et 
laudem  Deo  canebat,  allel.,  allel.  Vers,  Moyses  et 
Aaron  in  sacerdotibus  ejus,  et  Samuel  inter  eos.  Et 
laudem.  Resp,  Vidiportamcivitatisad  Orientem*po- 
sitam,  et  apostolorum  nomina  et  Agni  super  eam 
scripta:et  super  muros  ejus  angelorum  custodia, 
alleluia.  Vers.  Vidi  sanctam  civitatem  Jerusalem  des- 
cendentem  de  coelo,  omatam  tanquam  sponsam  viro 
8U0.  Et  super  muros.  Resp.  Ostendit  mihi  angelus 
fontem  aquae  vivae,  et  dixitadme,  alleluia,  Hic  Ueum 


annuntiabo  vobis,  alleluia.  Ant.  Illo  die  in  nomme  g  adora,  alleluia,  alleluia.  Ker«.  Vidi  angelum  Dei,  ut 


meo  petetis,  et  non  dico  vobis  quia  rogabo  Patrem 
de  vobis,  alleluia.  Ant.  Rogabo  de  vobis  Patrem  ; 
ipse  enim  pater  amat  vos,  quia  vos  me  araatis,  alle- 
luia.  ^nt.  Exivi  a  Patre  et  veni  in  mundum.  Iterum 
relinquo  mundum,  et  vado  ad  Patrcm,  allel.,  allel. 

Ant.  Ecce  nunc  palam  locjueris Catera  desunt. 

Ant.  Nunc  scimusquia  scis  omnia,  et  non  est  opus 
tibi  utquis  te  interroget,  in  hoc  credimus  quia  a  Deo 
eiisU,  allel. 

Dominica  sexta. 

i4ii/.  Cum  venerit  Paracletus,  quem  ego  raittam 
vobis  Spiritum  veritatis,  qui  a  Patre  procedit,  ille 
testimonium  perhibebit  de  me,  alleluia.  Ant.  Sed 
vcnit  hora  ut  omnis  qui  interGcit  vos,  allel.,  arbi- 
tretor  obsequium  se  preBstare  Deo. 

793  Dominica  septima, 

Antiph.  Si  manserilis in  me.  et  verbamea  in  vobis 


supra.  Resp.  Vidi  Jerusalem  descendentem  de  coelo 
ornatamauro  mundo,et  lapidibuspretiosisintextam, 
allel.,  allel.  Vers,  Ah  intusin  fimbriis  aureis  circum- 
amictam  varietate  etlapidibus.  /^«sp.  Speciosa  facta 
es  et  suavis  in  deliciis  tuis,  79.4  ^l^^l'  Altitudo  tua 
similis  est  palmee  insufficienti,  in  plenitudine  chari- 
tatis,  allel.,  allel.,  allel.  Vers.  Ego  diliffentes,  utsu- 
pra.  Resp.  In  diademate  capitis  AaronTapides  pre- 
tiosi  fulgebant,  dum  perficeretur  opus  Dei,  allel.» 
allel.,  allel.  Vers.  Corona  aurea  super  caput  ejus, 
expressa  signo  sanctitatis.  Dum  perficeretur.  Resp, 
Plateae  tuae,  Jerusalem,8ternenturauro  mundo,  alle* 
luia  ;  et  cantabitur  in  te  canticum  Ifletitise,  alleluia ; 
et  per  omnes  vicos  tuos  ab  universis  dicetur,  allel., 
allel .  Vers.  Quoniam  confortavit  seras  portarum  tua- 
rum,  benedixit  filiis  tuis  in  te.  Et  per  omnes.  Resp, 
Veniens  a  Libano  quam  pulchra  facta  est,  alleluia  ; 
et  odor  vestimentorum  ejus  super  omnia  aromata. 


manserint,  quodcunque  petieritis fiet  voliis,  alleluia.      allel.,  allel.  Vers,  Speciosa  facta  est  et  suavis  in  de- 
Ant.  Haec  locutus  sum  vobis,  ut  gaudium  meum  in  ^  liciis  suis.  Etodor.  Resp,  Haec  est  Jerusalem  civitas 


▼obis  sit,  et  gaudium  vestrum  impleatur,  alleluia. 

Inlitaniamajore. 

Antipk.  Petite  et  dabitur  vobis^  quaerite  et  invenie- 
tis,  pulsate  et  aperietur  vobis,  allel.  Ant.  Omnis 
enim  qui  petit  accipit;et  qui  cjuaerit  invenit,  et  pul- 
santi  aperietur,  allel.  Ant.  Onis  scit  si  convertatur. 
Ant.  Clementissime,  exaudi,  Domine,  populura  tuum. 
Ant,  Vivo  ego,  dicit  Dominus,  nolo  mortem  peccato- 
ris,  sedut  magis  convertatur  et  vivat.  Ant.  Nos  su- 
mas qui  peccavimus,  Domine,  et inique  egimus  Mnnda 
nos  a  peccatis  nostris,  quia  pius  es.  Ant.  Omne  da- 
tam  optimum,  et  omne  donum  perfectum  desursum 
est,  descendens  a  Patreluminum,  allel.  Ant.  Maneat 
in  nobis  spes,  fides,  charitas,  tria  heec ;  major  autem 
bisestcharitas,  alleluia. 

Responsoria  de  auctoritate  in  Doninicam  tertiam  sive 

in  quartam, 

Resp.  Dignus  es,  Domine,  accipere  librum  et  ape- 
rire  s^nacula  ejus ;  quoniam  occisus  es,  et  redemi- 
sti  nos  in  sanguine  tuo.  allel.  Vers,  Parce,  Domine, 
parce  populo  tuo,  quem  redemisti,  Christe,  in  san- 
guine  tuo.  Resp.  Ego  sicut  vitis,  fructificavi  suavita- 
lcm  odoris,  alleluia.  Transite  ad  meomnes  qui  con- 
cupiscitis  me,  et  a  generationibus  meisadimplcmini, 
allel.,allel.  Kers. Egodiligente8mediligo,etquimane 
vigilaverint  adme,  invenientme.Transite.*jRe«j).Au- 
divi  vocem  in  coelo  tanquam  vocem  tonitrui  magni.alle- 
luia.  Regnavit  Dominus  nosterin  aeternum,  alleluia, 
quia  facta  est  salus,  et  virtus,  et  potestas  Christi 
ejas,  allel.,  allel.  Vers.  Vidi  angelum  Dei  volantem 
per  mcdium  coelum  voce  magna  clamantem  et  dicen- 
tcm.  Rcgnavit.  Resp.  Locutus  est  admeunus  exsep- 
tcm  angelis,  dicens :  Veni,   ostendam  tibi  novam 


magna  ccelestis,  ornata  tanquam  sponsa  Agni,  quo- 
niam  tabernaculum  facta  est,  allel.  Vers.  Vidi  Jeru- 
salem  descendentem,  ut  suftra,  Resp.  Docete  filios 
vestros,  alleluia,  ut  memoriter  teneant,  alleluia,  et 
ore  decantent,  flilleluia.  Vers.  Confiteantur  Domino 
misericordiae  ejus,  et  mirabilia  ejus  filiis  hominum, 
Et  ore.  Resp,  Candidi  facti  sunt  Nazaraei  ejus,  alle- 
luia,  splendorem  Deo  dederunt,  alleluia,  et  sicut  lac 
coagulati  sunt,  allel.,  allel.  Vers.  In  omnem  terram 
exivit  sonus  eorum,  et  in  fines  orbis  terrse  verba  eo« 
rum.  Et  sicut  lac. 

Responsoria  de  Dominica  quinta. 

Hi  sunt  eanendi  usque  in  Ascensione  Domini. 
Resp.  Si  oblitus  fuero  tui,  allel.,  obliviscatur  me 
dextera  mea.  Adhsereat  liugua  mea  faucibus  meis, 
si  non  meminero  tui,  allel  ,  allei.  Vers.  Super  flu- 
mina  Babjlonis  illic  sedimus  et  flevimus.  dum  re- 
^  cordaremur  tui,  Sion.  Adhsereat  Resp,  Viderunt  te 
aquae,  Deus,  viderunt  te  aquae  et  timuerunt ;  multi- 
tudo  sonitusaquarum,  vocem  dederunt  nubes,  allel., 
allel.,  allel.  Vers.  Illuxeruntcoruscationes  tuse  orbi 
terrae,  vidit  et  commota  est  terra.  Resp.  In  toto 
corde  meo,  alleluia,  exquisivi  te,  alleluia  ;  ne  repel- 
lasmea  mandatis  tuis,  allei.,  allel.  Vers,  Vide 
humilitatem  meam  et  eripe  me,  quia  legem  tuam 
non  sum  oblitus.  Ne  rcpellas.  Resp.  Alleluia.  Audi- 
vimus  et  in  effrata  [eum  in  Ephrata],  inveniraus 
eam  in  cam[)is  silvse;  introibimus  in  tabernaculum 
ejus,  adorabimus  in  loco  ubi  steterunt  pedes  ejus, 
allel.  Vers.  Etrequiem  temporibus  meis,  doncc  in- 
veniam  locum.  Ubi.  Vers.  Surge,  Domine,  in  re- 
quiem  tuam,  tuetarcasanctificationistua}.  Adorabi- 
mus.  Resp,  Deduc  me  in  semitam  mandalorum  tuo- 
rnm,  allel.,quoniamip8amvolui|  alleluia.  Inclinacor 


•  AUu8  98t  ordo  respons.  apad  Amalarium^  lib«  de  Ord«  Antiph.^  o,  50« 
PATaou  LXXVUI, 


»5 


m 


/    SANCTI  GEGORn  HAOm 


780 


meum  in  testimoDia  tua,  alle).,  allel.,  allel.    Vers,  A  creditis  in  Deum,  et  in  me  credite.  796  ^^  domo 


Palris  mei  mansiones  multse  sunt.  alleruia.  alleluia. 
Ant.  Angelus  Domini  locutusestadPhilippum;surge 
et  vade  contra  meridianum  ad  viam  quae  descendit 
a  Jerusalem  in  GazH,  alleluia.  ^n^  Ecce  quomodo 
compulali  sunt  inlerlilios,  et  inter  sanctos  sors  il- 
lorum  est,  aileluia.  Ant.  Domine,  oslende  nobisPa- 
Irem,  et  sufiBcit  nobis,  allel.  Ant.  Tanto  tempore 
vobiscum  sum,  et  non  cognovistis  me?PhiIippe,  qai 
videt  me,  videt  etPatrem  meum,  allel.,  allel.  ArU. 
Philippe,  aui  videt  me,  videtet  Patrem  meum,ane- 
luia.  Ant.  Manete  in  dilectione  mea  sicut  dilexi  vos, 
alleluia.  Ant,  Si  manseritis  in  me,  et  verba  mea  in 
vobis  manserint,  quodcunque  petieritis  fiet  vobis, 
allel.,  allel.,allel.  Ant.  Erat  autem  Philippus a Bet- 
saidacivitate,  alleluia.il nl.  Sanctiet  justi,  in  Domino 
gaudete.  Ant.  In  coelestibus regnis.  Ant,  In  velamea- 
to  clamabant.  Avt.  Sancti  tui,  Domine. 

(Deest  una  linea  in  Ms.) 

Resp.  Nomen  et  glorios.  b  Georgius  est  martjr 
Christi,  prsestans  Orationibus  suis  beneficia  homi- 
nibus,  usque  in  prsesenlem  diem,  allel.,  allel.  Vers. 
Polens  in  terra  eritsemen  ejus,  generalio  rectorum 
benedicetur.  Usquc  in  presentem  diem. 

(Oesunt  quinque Linece  in  Mt.) 

In  vigilia  Ascensionis  Domini  ad  Vesperas. 

Vers.  Ascendens  Christus  in  altum,  captivam 
duxitcaptivitatem,  allel.,  allel.,  allel.  Ant.  Pater. 
manifestavi  nomen  tuum  hominibus  quos  dedisU 
mihi,  nunc  autem  proeisrogo^  non  promundo,  quia 
ad  te  vado,  alleluia. 

Ad  Invitatofium .  Ant,  deest  in  primo  noctumo , 

Antiph.  Elevata  estmagnificentiatua  supercoelos, 
Deus,  allel.  Psal,  Domine  Dominus  noster.  Ani. 
Dominus  in  templo  sancto  suo,  Dominus  in  coelo, 
alleluia.  Psal.  In  Domino  confido,  Ant,  A  summo 
Q  coelo  egressio  ejus,  et  pccursus  ejus,  alleluia.  Psal, 
Coeli  enarrant.  Vers.  Ascendit  Deus.  Resp.  Post  pas- 
sionem  suam  per  dies  quadraginta  apparens  eis, 
loquens  deregnoDei,  alleluia,  et  videntibus  illis  ele- 
vatus  est,  allel.  Et  nubes  «uscepit  eum  ab  oculis 
eorum,  alleluia.  Vers.  Et  convcscens  prsecepit  eis  ab 
Jerosolymis  ne  discederent,  sed  eispectarent  pro- 
missionem  Patris.  Et  videntibus.  Hesp.  Omnis  pul> 
chritudo  Domini  exaltata  est  super  sidera ;  species 
ejus  in  nubibus  coeli,  et  nomen  ejus  in  seternum  per- 
manet,  alleluia.  Vers.  Nisi  ego  abiero,  Paracletus 
non  veniet ;  dum  assumptus  fuero,  mittam  vobis 
eum.  Et  nomen.  Resp.  Non  tnrbetur  cor  vestrum. 
Ego  vado  ad  Patrem  et  dum  assumptus  fueroa  vobis, 
mittamvobis,alleluia,  Spiritum  venlatis,  etgaudebit 
cor  vestrum,  alleluia.  Vers,  Nisi  ego,  ut  supra. 

In  secundo  nocturno. 

Antiph.  Exaltare,  Domine,  in  virtute  tua  ;  caata« 


Averte  oculos  ne  videant  vanitatem,  in  via  vivifica 
me.  Inclina.  Resp.  Narrabo  nomen  tuum  fratribus 
meis  ; in  medio  Ecclesiae  laudabo  te,  allel.,  allel. 
Vers.  QuitimetisDominum,laudateeum  ;  universum 
semen  Jacob,  magnificate  eum.  In  medio.  Resj).  In 
Ecclesiis  benedicite  Deo  Domino,  de  fontibus  Israel, 
all.,  all.,  all.  Vers,  Cantate  Domino  canlicum  no- 
vum,  cantate  Domino  omnis  terra.  Domino.  Resp, 
Hymnum  novum  cantate  nobis,  alleluia  ;  quomodo 
cantabimus  canticum  Domini  in  terra  aliena,  allel., 
allel.  Vers.  Super  flumina,  ut  supra.  Resp,  Deus, 
canticum  novum  cantabo  tibi,  alleluia^  in  nsalterio 
decem  chordarum  psallam  tibi,  allel.,  allel.  Vers, 
Qui  datsalutem  regibus,  qui  redemit  David  servum 
suum  de  gladio  maligno.  In  psalterio.  Resp.  Allel. 
Judica  judicium  meum,etredimeme,  allel.  Ant.  Ca- 
lumnianlibus  me,  alleluia.  Vers,  Vide  humilitatem 
meam,  utsupra.  Et  redime.  Resp,  Alleluia.  Delecta- 
lio  bona  795  ^^  operibus  manuum  illius,  divitise  B 
mult8e,allel.,allel.  Vers,  Speciosa  factaestet  suavis 
in  deliciis  suis.  Divitiae.  Resp,  Cantate  Deo,  allel. 
Psalmum  dicite,  allel.  Vers.  Dategloriamlaudiejus. 
Psalmum.  Resp,  Alleluia.  Nomen  bonum  meiius  est 
quam  diviliae  multae ;  super  aurum  et  arc^entum  ^ra- 
tia  bona  cst, allel.,allel.  Vers.  QuamduTcia  faucibus 
meis  eloquia  tua,  Domine  1  super  mel  et  favum  ori 
meo.  Super.  Resp.  Alleluia.  l^ac  cumservo  tuo  se- 
cundum  mirabilia  tua,  Domine,  allel . ,  allel . ,  allel . 
Vers.  Servus  tuus  ego  sum,  da  mihi  intellectum  ut 
discam  mandata  tua,  alleluia.  Resp.  Bonum  est  con- 
fiteri  Domino,  allel.,  etpsallere,  allel.^  allel.  Vers. 
Ad  annuntiandum  mane  misericordiam  tuam,  etve- 
ritatem  tuam  per  noctem.  Et  psallere.  Resp.  Dicant 
nunc  qui  redempti  sunt  aDomino,  allel.  Vers.  Quos 
redemit  de  manu  inimici,  deregionibus  congregavit 
eos.  A  Domino. 
(Desunt  quatuor  linex  in  Ms . ) 

Responsoria  de  sanctis  cum  Alleluia, 

Resp.  Beatus  vir  qui  timet  Dominum,  alleluia,  in 
mandatis  ejusqui  cupit  nimis,  allel.,  allel.,  allel. 
Vers,  Potens  in  terra^  ut  supra.  In  mandatis.  Resp. 
Tristitia  vestra,  alleluia,  convertetur  in  gaudium, 
allel., allel.  Vers. Blundusautemgaudebit,  vosautem 
j)Iorabitis,  dicit  Dominus;  alleluia.  Resp.  Pretiosain 
conspectu  Domini,allel.,  mors  sanctorumejus,alleI. 
Vers.  In  conspectu  omnis  populi  eius,  in  atriis  do- 
mus  Domini,  in  medio  tui,  Jerusalcm.  Resp.  Fili® 
Jerusalem,  venite  et  videte  martyres  cum  coronis, 
quibuscoronavit  eos  Dominus,  in  die  solemnitatis  et 
laelitiae,  alleluia.  Vers.  Quoniam  confortavit  seras 
portarum  tuarum,  benedixit  filiis  tuis  in  te.  In  die 
solemnitatis.  Resp.  Luxperpetualucebitsanctis  tuis^ 
Domine,  et  seternitas  temporum^  alleluia,  alleluia. 
Vers.  Lux  orta  est  justo,  et  rectis  corde  Isetitia.  Et 
«eternitas.  Resp.  Justorum  animse,  ut  supra,  Vers. 
Yidicivitatemsanctam  Jerusalemornatametcompo-  n  bimuset  psallemus,  alleluia.  Psal.  Domine,  in  vir- 


sitam  decorationibus  sanctorum  ;  et  ibi  cantant  om- 
nes  sancti  canticum  novum,  allel.,  allel.  Vers.  Ma- 
gnus  Dominus  et  laudabilis  nimis,  in  civitate  Dei  no- 
stri  in  monte  sancto  ejus. 
(Desunt  octo  linea  in  Ms.) 

Antiphonx  in  Matutinis, 

Antiph,  Alleluia.  Egosum  vitis  vera.  Ant.  Siman- 
seritis  in  me.  Ant.  *  Non  turbeturcorvestrum.  Ant, 
Si  cognovissetis  me,  et  Patrem  meum  utique  cogno- 
vissetis  ;et  amodo  cognosceiis  eum  et  vidistis  eum, 
aliel.,  ailel.,  allel.  /In/.  Tanto  tempore  vobiscum 
sum,  alleluia,  et  non  cognovistis  me,  Philippe,  alle- 
luia.  An^.  Nonturbetur  cor  vestrumnequeformidet; 

*  Hoc  officium  videtur  esse  de  sancto  Philippo 
apostolo,  Kaleodis  Maii,  quem  a  Philippo  diacono 
DOD  discerni  probant  quse  seq.  ;  Angelus  Domini  Uh 
cutus  esi  ad  rhilippum,  etc. 


tute.  797  ^^*  Exaltabo  te,  Domine, quoniam sus- 
cepisti  me,  allel.  Psal.  Ipsum.  Ant.  Ascendit  Deus 
injubilatione;  Dominusin  voce  tubae,  allel.  Psal. 
Omnesgentes.  Vers.  A  sammo  coelo. 

Resp,  unde  supra, 

Resp,  Ascendensin  altum,  allel.,  captivam  duxit 
captivitatem  ;  dedit  dona  hominibus,  allel.,  allel. 
Vers.  Ascendit  Deus  in  jubilatione^  allel.  Dominus 
in  yoceiubm,  Resp.  Ascendens  Christus  in  altum, 
captivamduxitcaptivitatem.  In  voce.  Resp.  Modicum 
et  non  videbitis,  u/  supra.  Vers.  Ascendo  ad  Patrem 
meum  et  Palrem  vestrum,  Deum  meum  etDeum 
vestrum.  Quia  vado.  Resp.  Psallam  Domino,  quia,  ui 
supra,  Vers.  Ecce  dabit  voci  suae   vocem  virtutis  ; 

l>  Ordine  prcpostero  videtur  hoc  loco  sancti  Geor- 
gii  officium  positum  post  offic.  de  sancto  Pbilippo, 
nam  festum  sancti  Georgii  in  lib.  Sacram.  et  aliis  veU 
monumeQtis  notatur  nono  Kalendas  Mftii. 


m 


781 


LIBER  RESPONSALIS. 

date  honorem  Deo.  Quia.  Ant.  Nimis  exalUtus  esl  A  gnoverunt,  quia  lu  me  misisti  •  pI  nnf„«,  f--.:  «• 
Deus  super  omnes  coelos,  allel.  Psalm.  Dominus  re-      men  tuum  itnolMmf«^il.Jj-i  *'.•"'" '**^*^''°°- 
gnavil,  exsultet.  Ant.  Deus  in  Sion,  allel.  maenus  et      m^^n  in,?«'  ^i.   «i  i^„  •    """^ "'  f '®'^'',*'  'I'"'  dilexisti 
fxcelsus.  allel.  P^.    D„»inn«  .i^nrliV^S!^      ZZr^.^^^ciufaZuTikiT'''''^ ''''*'"''''' 

(Duae  IxneaB  demnt  in  Ms.) 

In  vigilia  Pentecostes  ad  Vesperas. 

allel  allel  allel.  Ant.  Si  diligitis  me,  mandata  mea 
servate  et  Pater  meus  diliget  ?um,  et  ad  eum  venf^ 
mus,  et  mansionem  aputfeum  faciemus,  ailel  Non 
Tos  rehnquam  orphanos.  alJeJ.  Vado  etvenio  ad  vos, 
allel.  Et  gaudebit  cor  vestrum,  alleluia. 

Ad  Inmtatorium, 


excelsus,  allel.   Psal.   Dominus  regnavit,   irascan- 
tur.  Ant.  Dominus  in   coelo,  allel.,  paravit  sedem 
8uam,  allel.  P<a/.   Bcnedic,  anima   mea,   2.  Vers 
Nimis  exaltus  est  super  omnes  Deos,  allel.!  alJel. 
aJiel.  ' 

Betponsoria  undesupra, 

Resp.  Ponis  nubem  ascensum  tuum,  Domine 
qai  ambulas  super  pennas  venlorum,  allel.  Versl 
Oui  facis  angelos  tuos  spiritus,  et  ministros  tuos 
ignem  urentcm.  Qui arabulas.  il^,"?p.  exaltare,  Domi- 
ne,  allel.,  in  virtute  tua,  allel.  Vers.  Gantabimus  ct 
psallemus  virtutes  tuas.  In  virtute. /?^«p.  Tempusest 
ul  revertar  ad  eum  qui  misit  me,  dicit  Dominus;no- 
litecontristari,  nec  turbetur  cor  vestrum  ;  rogo  pro 
vobis  Patrem,  ut  ipse  vos  custodiat.  aJlel.,  allel. 
Vers.  Nisi  ego  abiero,  ut  supra.  Rogo.  Vers.  Ascendo 


terlrS,  alSut:  "'''"'"'   ''""'"^  "P'"''*  '^^■" 

Inprimo  noetumo. 
^nfipA.  •  Factus  est  repente  de  coelo  sonus  adve- 


ad  Patrem  meum,  ut  tupra.  Resp.  Non  conturbetur  n  "«entw  spiritus  vehementis,  allel     alld  PwL"xIf ' 
cor  vestrum.  Eco  viidn  «H  PnirA,.,    ».  ^i... .,.•-  "  gaus  Dominus  et  laudabilis    i«<    Conflma'  h 

.„?';!":?"*  T"'\'"'  *''■'"  '»?''•«'  *  «««np'»  sancto 
luo,  quod   est  m  Jerusalem,  a  leluia,  allelui»  P««/ 

Exsurgat  Deus.  Ant  Emitte'spiritum  tuum  et  ma- 
buntur,  et  renovabis  faciem  terr»,  alleluia,  alle- 
ln.a.  P»o/  Beoedjc,  anima  mea.  2.  Veri.  Emitte 
Spintum  tuum.  ^uitiva 

Retponsoria. 

Retp.  Dum  complerentur  dies  Pentecostes.  erant 
omnes  pariter  dicentes,  allel. ;  etsubito  factuses^de 
c(Blo  sonus,  allel  tanquam  spiritns  torrens  reple^t 
tolamdomum,allel..allel.  Vm.  Repleti  suntomnes 

tus.  Retp.  Repleti  sunl   omnes  Spiritu   sancto  et 

coeperunt  loqni  prout  Spiritus  sanctus  dabat  eloQui 

llis  Etconvenitmultiiudo  dicentium.  allel    V«« 

te'rnl."^?;i^"°«"il  'P?^^^^^^^^   «-«naiia  dI 


cor  vestrum.  Ego  vado  ad  Patreui,  et  mittam  vobis 
Spiritum  veritatis,  et  ipse  vos  docebit,  quae  sunt 
prroepta  vit^,  allel.  Vers.  Nisi  ego,  ut  supra.  Resp. 
Eduxit  Dominus  discipulos  suos  foras  in  Bethaniam, 
et  benedixit  eis,  allel.  Vers.  Et  factum  est  dum  be- 
nediceret  eos,  recessit  ab  eis,  et  ferebatur  in  coelum, 
allel.  Besp.  Pacem  meam  do  vobis,  ut  supra.  Vers. 
Non  vosrelinquam  orphanos,  dicit  Dominus.  Veniam 
ad  vos  iterum.  Pacem.  Resp.  Non  vos  relinquam  or- 

Bhanos,  ut  supra.  Vers.  Pacem  meam  do  vobis,dicit 
ominus,  pacem  relinquo  vobis.  Et  gaudebit.  Resp. 
Pater,  cum  essem  cum  eis^  ut  supra.  Vers.  Pater 
sancte,  serva  eos  in  nomine  tuo  quos  dedisti  mihi. 
Non  rogo. 

Antipkonx  in  matutinis  Laudibus. 

Antfph   Viri  Galilflei,  quid  aspicitisin  coelum  ?  Hic 

Jesusqui  assumptus  est  a  vobis  in  coelum,  sic  veniet. 
oIIaI    ii«/    r.,*^r.,->^:^t., I..- : 1 '        .        ..' 


ailel.  Ant   Cumqueintuerenlur  in  coeIum,euntem  il-  ^  Et  convenit.  Resp.  Jam    non  dicam  vos  flJlo      \i 
lum,  dixerunt,  allel.  Ant.  Elevatis   manibus  bene-  ^  aniicos  meos,  quia  omnia  coffnoviitu  m,LJ    '  * 
dixiteiset  ferebatur  in  coelum,  allel.   Ant.   Exal-      8uminmediovltri,aIIeI  Acffi^^^ 
tate  Regem  regum   et  hjmnum  dicite   Deo,  allel.      ««  v.Kic  Pn.«.i.*.,^* -l^a^^Ir^^r^^umsanctum 

Ant.  Videntibus  illis  elevatus  est,  etnubes  suscepit 
enm,  aJJel. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Ascendo  ad  Patrem  meum  et  Patrem  ve- 
stram,  Deum  meum  et  Dcum  vestrum,  alleluia.  Ant. 
Sic  veniet  quemadmodum  vidistis  eum  euntem  in 
coeluffl,  alleluia.  Ant.  Nisi  ego  abiero,  Paracietus 
non  veniet,  dum  assumptus,  ut  supra.  Ant.  Non  tur- 
betur  cor  vestrum,  allel.  Ego  vado  ad  Patrem,  al- 
lei.  Ant.  Ro^avi  Patrem  meum,  et  alium  798  Pa- 
racletum  mittet  vobis,  alJel.  Ant.  Dominus  quidem 
Jesus,  postquam  locutus  est,  ascendit  in  coelum,  et 
sedet  a  dextris  Dei,  allel.  Ant.  Pacem  meam  do  vo- 
bis,  allel.  Pacem,  ut  supra.  Ant.  Illi  autem  profecti 


in  vobis  Paracletum  ;  799  iife^sr^u  ^  pXmi?- 
tet  vobis,  alle  .  Vers.  Ouorum  remiseritis   peccata 
remiltuntur  eis.  Accip  te.    Retp.    Ultimo  fesStJs 
die  dicebat  Jesus :  Qui  in  me  credit,  flumina  dl  ven- 
tre  ejus  fluentaqua  vivk.  Hocautem  dixitdeSpiritS 
quem  acceptun  erant  credentes  in  eum,  allel ,  al le"' 
Fer».  Qui  siUt,  vemat  et  bibat,   et   de  ventre  eius 
fluent  aqu»  viva.  Hoc  autem.  Resp.  Discijlinam  et 
sapientiam  docebit  eos  Dominus,  allel.  •  fiWvit  in 
ilhs  gratiam  Spiritussui,etintellec.us  mpScSda 
eorum  ailel . ,  allel.    Ver*.  Spiritus  Domini  reDlevk 
orbem  terrarum.etbocquod  continet  omnia  scilnwi 
Et  intellectu.    Resp.  Spiritus  sanctus  Jrocedens  a 
throno,  apostolorum pectora  invisibiliter  ^3^'!^ 
novum  [novo]  sanctidcationis  signum,  utYn  ore  eo- 

pnEdicaverunt  ubique.-Deo  cooperante,  [eTl ^sevm^      K^r,  LSauXntur  var,'",?/'"!.'' *"'"  "?,«".«■•'"»,  allel . 

nem  conflrmantesequentibus  Jnis.allei;,a^llel.^„..  D  K^^^^^^^ 

Vado  parare  vobis  locum,  et  iterum  veniara  ad  vos,      abiero  u<  «<nra   mWTranL     l        J;er«.  Nisi  ego 

allel.,  etgaudebit   cor  vestrum,   allel.,  allel.  Ant       auam VDhZo?'  v\r^^S!L  ^"^-  '^"'^  '«s  relfn- 

Buntes  prsedicate  Evangelium  regni.  Gratis  acce-     2"Xrrf;   ll':J't^^^..l'^''''^- .  Et  gaude- 

pistis,  gratis  date,  allel.   Ant.  Pater   sancte,  serva 

eos  in  nomine  tuo,   quos  dedisti  mihi,  allel.  ^n/. 

Elsi  mortiferum  quid   biberint,   non  eos   nocebit, 

allel.  Ant.  0  rex  glorifie,   Domine  virtutura,    qui 

triumphator  hodiesuper  omnes  coelos,  ascendisU,  ne 

derelinquas  nosorphanos  ;  sed  mitte  promissura  Pa- 

trisin  nosspiritumveritatis,  allel.  An/.  Paler  sancte, 

h«c  est  vita  aeterna.  ut  cognoscant  te  soluin  verum 

Deum,  et  quem  misisti  Jesum  Ghristum.  Ego  te  cla- 

rificavi  snper  terram  :  opusconsummavi  quos[quod] 

dedisti  mihi,  ut  faciant,  hlM.Ant.  Paterjuste,  mun- 

dus  te  non  cognovit.  Ego  autem  te  cognovi ;  et  hi  co- 

Tres  sequeates  Antiphonas  Romanos  non  ca- 
nere,  sed  ex  Antiphonario  Meteosi  prodiisse  ait 
Amalariu9,  de  Ordioe  Antiphon.,  c  57.  Cur  hac  die 


bit.  Resp.  Ile  n  orbem  universuraT  et  pridicafe 
dicentes,  allel.  ;  et  qui  crediderit  et  faXatuI 
fuerit,  salvus  ent,  allel..  allel.,  allel.  Fm  sT«na 
eos  qui  in  me  credunt  hsc  sequentur  •  rniinmin- 
meo  daemoniaejicient,  linguis  lojueniurnovis  S 
credideril.  Yers.  In  nomine  Patris  el  PiMi  L.c  •^ 
tus  sancti.  Elqui.  Resp,  Apparutunt  IpStolisSer"- 
tit»  linguiB  lanquam  igofs,  alleluia.  SeditqLe  Zra 
singulos  eorum  Spiritus  sanctus,  allel  Xl  K,« 
Et  cffiperunt  loqurvariis  .inguis,  pZt  ^piSs  sa^l 
ctus  dabateloqui  illis.  Sedi^ue.  Vp.  Loouebanlur 
vanis  l.nguis  apostoli  magnalia  Dei,  proui  Soiritus 
sanclus  dabat  eloqui  illis,  allel.  Feri.'^  nepleli  suSt 


783 


SANCn  GtffiCOtOI  MACm 


m 


omnes  Spirita  sancto,  ut  supra,  Resp,  Facta  autem  A 
bac  voce  convcnit  multitado,  et  mente  confusa  est, 
quia  audiebat  unus(juisque  linguasuaillosloquenles 
magnalia  Dei,  alleluia.  Vers.  ^lonne  omnes  ecce  isti 
qui  loquuntur  Gaiileei  sunt^  et  quomodo  nos  audivi- 
mus  unusquisgue  linguam  nostram  IlJos  loquentes. 
Hesp.  Advenit  ignis  divinus  non  comburens,  sed  il- 
luminans,  non  consumens,  sed  lucens  ;  et  invenit 
corda  discipulorum  receptacula  munda,  et  tribuit 
eis  cbrismatum  dona,  allel.,  allel.  Vers.  Loqueban- 
tur  variis,  ut  supra,  Et  tribuit.  Besp.  In  servis  suis, 
allel. ;  consolabitur  Deus,  allel.  Vers.  Loquebantur, 
ut supra. 

Antiphonce  in  Matutinis, 

Antiph.  Dum  complerentur  dies  Pentecostes,erant 
omnespariter  dicentes,  alIel.i4n^Spiritus  Dominire- 
plevitorbem  terrarum,  a\\e\,Ant.  Repletisuntomnes 
Spiritusancto,  et  coeperuntloqui,  allet.  Ant.  Fontes  et 


Antiphonx  in  Matutinis  de  sancto  Germano, 
Antiph.  Beatissimi  Germani  bodie  solemnitas  ve- 
neranda  recolitur,  cbristianis  populis  exsultatio. 
Ant.  Cum  Patrem  festa  instaurator  discipulorum 
corda  leetiGcat,  veneratio  impensa  magistri.  Ant. 
Cumque  beatus  Germanus  in  omnibus  Cbristi  man- 
datis  ambularet,  circumquaque  regiones.  vel  urbes 
eibortationis  gratia  perlustrabat.  Ant.  Adsepulcrum 
beati  Germani  aegri  veniunt  et  sanantur  ;  ubi  benedi- 
cunt  Deum  dicentes  :  Benedictus  es,  Domine.  Ant. 
Laudemus  Dominum  in  beata  antistitisGermanime- 
moria  gloriosa,  ad  sepulcrum  ejus  segri  veniunt  el 
sanantur. 

In  Evangelio. 

Antiph,  Yisitavit  nos  Deus  Patrum  vestronim, 
allel.  Ferte  vobiscum  binc  ossa  mea,  allel.^  et  eol- 
locate  me  in  sepulcro  patrum  meonim,  allcluia,  al- 
leluia. 


omnia  quae  moventur  in  aquis,  Hymnum  dicite  Deo,  ^  Antiphonmet  Responsoria  in  vigitiasanctiaebeatissimi 


allel.  ^n(.Loquebanturvariis  linguisapostolimagna- 
lia  Dei,  aliel.,  allel.,  allel.  Vm.  Kepleti  sunt  omnes 
Spiritu  sancto. 

In  Emngelio. 

An(f/)/i.AccipiteSpiritumsanctum;quorumremise- 
ritis  peccata,  remittuntur  eis,  aliel.  Ant.  Si  quisdi- 
ligit  me,  sermonem  meum  servabit.  Ei  Pater  meuSy 
ut  supra.  Ant.  Spiritus  Paracletus,  allel.  Docebit  vos 
omnia,  allel.  Ant,  Ycrba  quee  locutus  sum  vobis,  al- 
lel.  Spiritus  et  vita  sunt.  Ant,  S)»iritus  qui  a  Patre 
procedit,  allel.,  illeme  clariflcabit,  aliel.,  allel.Ant. 
Et  si  mortiferum  quid  biberint,  non  eos  nocebunt, 
allel.  Ant.  Spiritus  sanctus  docebit  vos,  allel.,  quae- 
cunque  dixero  vobis, allel.  Ant.  Sicut  misit  me  Pa- 

ter,  allel.,  et  egomittovos,alIeI.SOO^^^-Aud's^'s» 
quia  dictum  est :  Vado  et  venio  ad  vos.  Si  diligeretis 


Medardi.  Quod  est  vi  /n.  Jun.  Ad  Vesperas. 

(Desunt  tres  tinex  in  Ms.) 

801  ^n/ip/i.  Beatissimi  Medardi  antistitis  vita, 
qute  per  universum  orbem  virtutum  propalaturinsi- 
gnibus,  ailentio  nequivimus  praeterire.  Psal.  Beatas 
vir  qui  non  abiit.  Ant.  Crescat  in  universorum  pecto- 
ribus  pro  fldei  ardore  devotio.  dum  sanctorum  tuo- 
rum  panditur  maffnitudo.  Vsat.  Quare  fremueruot. 
Ant.  Ita  sanctus  Medardus,    boc  quod  praedixerat, 

guasi  propbeta  divino  Sf^iritu  jam   probavit.  Psal. 
omine,  quid  multiplicati  sunt.  Vers.  Voce  meaad 
Dominum  clamavi. 
Responsoria  unde  supra, 

Resp.  Beatissimi  Medardi  antistitis  vita,  qu»per 
universum  orbem  virtutum  propalatar  insignibus, 
solemnitatis  ejus  diem  veneratione  expetere  deposi- 
tionis  su£e  commemoratio  principalis  invitat.  Vert. 


me,irauderetis  quia  ad  Patremvado,  quia  Paterma-  """"  f 4*  copimemorauo  principaiis  inviiai.  vers. 
jor  me  est,  allel  Ant.  Hi  qui  linguis  'oquuntur  novis,  ^  ^''^s^at  in  uni versorum  pectoribus  pro  Gdei  ardore 
GalilflBi  8unt.  Et  serpentes  tollent,  alleluia.  C  deyotio,  dum  sanclorura  tuorum  panditurmagni  udo 


serpentes 

Feria  secunda. 

Antiph.  Sic  Deusdilexit  mundum,  ut  Filium  suum 
unigenitum  daret,  ut  omnis  qui  credit  in  cum  non 
pereat,  sed  habeatvitamseternam,  allel.  An/.Omnis 
enim  qui  male  agit  odit  lucem  ;  et  non  venit  ad 
lucem,  ut  non  urguantur  opera  ejus,  alleluia.  Ant. 
Qui  autem  facit  veritatem.  venit  ad  lucem,  ut  ma- 
nifestentur  ejus  opera,  quia  in  Deo  sunt  facta,  alle- 
luia. 

Fena  tertia. 

Ant.  Amen,  amen  dico  vobis  quia  ego  sum  ostium 
ovium.  Omnes  quotquotveneruntfures  suntetlatro- 
nes,  sed  non  audierunt  eos  oves,  allel.  Ant.  E^osum 
ostium,  dicit  Dominus,  per  me  si  quis  introierit  sal- 
vabitur;etpascua  inveniet,  alleluia. 


Solemnitatis.  Resp.  Sanctus  Medardus   parvuset  in- 
nocens,  dum  adbuc  esset   in  sclkolis,  diiit  ad  Eleu- 
therium  quemdam  coraparemsuiim,  ipsum  esse  futu- 
rura  summum  Dei  pontificem.  Vers.  ItasanclusMe- 
dardus,  boc  quod  prsedixerat,  quasi  propheta  divioo 
Spiritu  jam  probavit.   Ipsum  esse   ruturum.  Besp. 
Cinctus   ergo  fidei   fervore.   dum  ad  templum  ora- 
cula  discurreret,  et  patientiae  moribus  temperaret 
propriae  voluutatis  arbitrium,  offlcium  sacerdotis ex- 
cepit.  Vers.  Conversus  pariter  animo  et  habitu  mo- 
rum  cbaritate  prsecellens. 

Anliphonx  in  secundo  noctumo, 

Antiph.  Occurrunt  sanctissimo  viro  Medardo,  ct 
data  Oratione  discoriantes  quaa  tulerant  laxari,  per- 
gunt  itinera.  Psal.  Cum  invocarera.  Ani.  Nec  hoc 
praetereatinter  reliqua  miranda  signa :  quidam,Tasio 
noraine,  adamantisgravatur  oppressus  infestatiooe; 


teria  quarta,  curari  meruit,  exprc^soque  viri  bei  signaculo,  surre- 

Antiph.  Scriptum  est  in  propbetis  :  Et  erunt  om-  ^  xil  i ncol u m is.  Pia/.  Verba  mea.  Ant.  Sedcumjam 
nes  docibiles  Dei,  allel.  Ant.  Amen,  amen  dico  vo-      multiraodis  virtutum  fulgeret  studiis,  per  diversaor 


bis,  qui  credit  in  me  babet  vitam  seternam,  allel. 

Feria  quinta, 

Antiph.  Ut  autem  sciatis  quia  Filius  hominis  ha- 
bet  potestatem  in  terra  dimittendi  peccata,   allel. 

Feria  sexla. 

Antiph.  Turba  autem  increpabat  eos,  ut  tacerent; 
at  illi  magis  clamabant  dicentes  :  Miserere  nostri,  Fili 
David,  alleluia.  Ant.  Stetit  Jesus.  et  ait :  quidvultis 
ut  faciam  vobis?  D  cunt  illi :  Ut  aperiantur  oculi 
nostri,aIlel.  JnrCbaritas  Dei  diffusa  est  in  cordibus 
nostris  per  Spiritum  sanctum,  qui  datus  est  nobis, 
allel. 

Sabbato, 

Antiph,  Si  quis  diligit  me,  ut  supra.  Ant.  Si  manse- 
ritis,  ui  sttpra.  Ant.  Si  cognovissetis  me,  ut  supra. 


bis  spatia,  gralia  crescente,  fama  cius  pr(Bceliuit. 
Psalm  Domine  Dominus  noster.  Vers.  Gloria  et 
honore. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Confestira  claruit  apud  urbis  pootiGcem, 
conversatione  prsBcipuusapudcunctos,  puritatemeo* 
tis  sincerus.  Nunquam  se  ubertate  laetiiiseplusextu- 
lit,  nunquara  acerbitate  moeroris  turbavit.  \ers. 
Cunctos  taraen  faciatejus  intercessiopotiores.  Nun- 
quara.  Resp.  Beatus  Medardus  fuit  sempcr  tolerans 
in  adversis,  raitis  in  prosperis.  cunctos  sibi  obedien- 
tigBseduIiiatepraeferens,egentibus  larga  miseratione 
succurrens.  Vers,  Ex  omnibus  calcato  vitiorum  fo- 
mite  angusti  callis  traraitem  8ar.ct«  conversationis 
fi^ressu  surgente  conscendens.  Cunctoa  sibi.  Resp, 
SancUe  conversationis  tramitem  gressu  surgeoie 
conscendens,  beatas  Hedardus  quidqoid  pretioMun 


785 


LIBER  RESPONSAUS. 


786 


fult,  elegiti  ut  hospes  cerneretur  in  ssbcuIo,  et  jam  A  substratns  meruit  caecus  habere  diem.  Ant.  Ad  8e« 


possessor  esset  in  ccelo.  Vers.  Ecclesiastici  moris 
tenore  percurrens  presbjlerii  ofQcium  electus,  ex- 
cepit. 

In  tertio  noctumo, 

Antiph,  Defuncto  namque  Vermandensium  pontifi- 
ce,  in  ejus  ]oco  beatus  Medardus  consecratur  episco- 
pus.  PsaL  Domine.  quis  habitabit.  Ant,  Conversa- 
tione  ccelesti  sanctimonia  ejus  officii  sacerdos  exsti- 
lit  pretiosus.  Psal.  Domine,  in  virtute.  Ant.  Sustinuit 
jogiter  diabolo  preeliante  calumniam,  sed  pervenit 
▼ictor  meritis  ad  coronara.  Psal.  Domini  est  terra. 
Vers.  Posuisti,  Domine. 

f;08  ^^^P-  ^*^^  supra. 
esp,  Sanctissimus  Medardus  ecclesiastici  moris 
lenore  percurrens  presbyterii  officiura  electus  exce- 
pit^  prooalus  obtinuit,  et  ita  se  [Verbum  deest  in  Ms.] 
cepit  in  virtutibus,  ut  Christi  raeritoputareturalum- 


pulcrum  sanctiMedardi  segri  veniunt  etsanantur,  ubl 
oenedicunt  Dominum  diccntes  ;  benedictus  es,  Do- 
mine.  Ant.  Compedibusvalidisaltermanicisqueliga- 
tus,  mox  tetigit  pei)lum,  ferrea  vincla  8Q3  cadunt. 
Ant,  Conferat  vinctis  pro  indulgentia  delictorum  ge- 
nerale  prsesidium,  (jui  speciale  solemnitatis  susb 
hodie  mundo  praestitit  ornamentum. 

In  Emngelio. 

Antiph.  E  ccelo  calida  aqua  produxit  nubilo,  in 
ejustransitu  ma^num  fuit  mysterium. 

{Deest  iinea  in  Ms.) 

Antiph.  Solemnitatis  ejus  diem  veneratione  expe- 
tere  depositionissuse  commemoratioprincipalisinni- 
tuit.  Antiph.  Quando  sanctusMedardusaccepittran- 
situm  corporis  ipsius  ore  [horae]  momento  coeli  pror- 
8US  aperti  sunt,  et  ante  sancti  corpuscuium,  quasi 
per  tres  horas  divina  luminaria  astiterunt ;  et  ma- 


nus.  Vers.  Sed  cum  jam  multimodis  virtutum  fulge-  q  gp"'"  f"»^  mysterium.iln^  Cujus  corporis  solemne 
retstudiis,  per  diversa  orbis  spatia  gratia  crescente      '"•"""-  c.,r.«o. ««««-,        ««k«  •     «.  «..,«^«.«   ^^^^,^ 

fama  ejus  praeceileret.  Etita.  Resp.  Beatus  Medar- 
dus  coDversatione  coelesti,  sanctinionia  ipsius  officii 
sacerdos  exstitit  pretiosus  ;  et  nisi  quod  percussor 
corporis  defuit^  nam  martyrium  coniessor  implevit. 
Vers,  Sustinuit  jugiter  diabolo  prasliante  calumniam, 
pervenit  victor  meritis  ad  coronam.  £t  nisi  quod. 
Resp.  Tunc  sanctus  Medardus  longse  vitae  defessus, 
requiem  deprecatus,  Spiritum  araisit  [eraisit],  etcon- 
vexa  coeli  athleta  triuraphalis  ascendit.  Vers.  Con- 
versatione  coelesti  sanctimonia  ejus  sacerdos  exstitit 
pretiosus.  Resp,  Sanctus  Medardus  quando  accepit 
traositum  corporis  ipsius  ore  [horae]  momento  coeli 
aperti  sunt,  et  sancti  corpusculum  divina  luminaria 
cunctis  videntibus  adfuerunt.  Vers.  Moxque  in  terra 
grande  iuxit  diluvium ;  ita  ut  multura  plueret  aqua 
calida  de  nubilo  coeiiaperti.  Resp.  Cumqueadtumu- 
landum  ducerentur  sancta  merabra  beati  Medardi, 


pignus  Suessionensium  urbs  tanti  muneris  prsemio 
ditata  proraeruit,  utcura  omniura  populorum  fidem 
FFoWf  hdelium]  solemni  ambitionegratissima  sancti 
Medardi  merabra  tradenda  essent  sepulturae,  amore 
gestandi  onus  leve  sentirent.  Ant.  Cumque  sancta 
membra  beati  Medardi  tumulo  condirentur  [conde- 
rentur],  coelum  apertum  est,  et  duae  columbae  visse 
sunt  descendisse,  auasi  nubes,  et  deoreejusegressa 
est  columba  candida  sicut  nix.  Ant.  Beatus  Medardus 
per  Triditatisauxilium  regis  exercitum....  vestigium. 
Ant.  Sanctus  Medardus  nobilis  natus,  cum  esset  ad- 
huc  aetate  parvus^  jam  bonitate  maturus  praedixit. 
Ant.  Solemnitatera  beati  Medardi  debita  veneratione 
percoiere  depositionis  ejus  commemoratio  principa- 
lisinvitat.  Crescat  ergo  in  universorum  pectoribua 
pro  fidei  ardore  devotio,  dum  sancti  confessoris  Dei 
panditur  ma^nitudo.  Ant,  Solemne  itaque  pignus 
corporis  beatissimi   Medardi   Suessionensium  urbs 


quidam  obviam  factus  est  daranatis  aurium  auditi-  n  H°*^*  muneris  praenr^io  ditata  promeruit,  etcum  om- 
bus,  dum  pretiosi  velaminis  peplura  osculans,  raox      nium  populorumsoiemniarabitionegratissima  mem- 


recipere  auditum  fide  proraeruit.  Ver^.  Psallentium 
que  illico  stupens  melos  audivit.  Dura.  Resp.  Proli- 
xam  est  enarrare  quantis  se  virtutibus  dcbilium  beato 
Medardo  clamor  attollat,  scd,  fusis  precibus.  quid- 
quid  expetitur  incunctanter  ejus  affectibus  et  Oratio- 
ne  obtinetur.  Vers.  Postquani  igitur  devotione  fide- 
lium  maximo  decore  praefulta  ejus  turauli  urna  exor- 
nata  surrexit.  Resp.  Inter  Christicolds  quos  actio 
vexit  in  astris,  pars  tibi  pro  meritis  magna,  Medar- 
de,  patet.  Vers.  Exsilium  tibi  mundus  crat  coenosa 
eaventa  [caverna].  Resp,  Exsilium  tibi  mundus  erat 
cosnosa  caventa,  et  modo  te  gaudet  cive  manente 
polus.  Exutus  tenebris,  vestitur  tegraine  lucis.  post 
obitum  frueris  liberiore  Hie.  Vers.  inter  Christicolas, 
utsupra.  Resp.  Quid  referam  mutus  verbo,qui  verba 
dedisti,  quod  gravat  ejiciens,  quodjuvat  omne  lo- 
cans,  cuncta  nec  enumero ;  tua  me  praeconia  vincunt. 


bra  tradenda  sepulturae  feretro  veherentur,  unanimi 
voce  vei  claraore  gestiendi  onus  leve  senserunt. 

In  vigilia  sancti  Joannis  Bapsistas,  ad  Vesperas, 

Vers,  Fuit  horaomissus,  utsupra,  Ant,  Ingresso 
Zacharia  teraplum  Domini,apparuitei  Gabrielange- 
)us  stans  a  dextris  altaris  incensi. 

Ad  Invitatorium, 

Antiph.  Regcm  praecursoris  Dominum  venite  ado- 
remus. 

/n  primo  nocturno» 

Antiph.  Priusquam  te  formarem  in  utero,  novi  te, 
et  antequam  progredereris  sanctificavi  te.  Psal.  Bea- 
tus  vir  qui  non.  Ant.  Ad  omnia  quae  mittam  te,  di- 
cit  Dominus,  ibis,  ne  timeas  et  [auae]  mandavero 
tibi  loqueris  ad  eos.  Psalm,  Quare  fremuerunt.  Ant, 
Ne  timeas  a  facie  eorum,  quia  ego  tecum  sum  dicit 


Veri.  Quidam  caecusad  eumvenit,  rapuit  palpando  j)  Dominus.  P«a/m    Domine,  quid  multiplicati   sunt. 
salutem.  In  mediis  tenebris  fulsit  aperta  dies.  Cun-       y^,.^.  Posuisti,  Domine. 

^^*'  Responsoria, 

Resp,  Fuit  homo  missus  a  Deo,  cui  nomen  Joan- 
nes  erat.  Hic  venit  ut  testimonium  perhiberet  de  lu- 
mine,  et  pararet  Domino  plebem  perfectam.  Vers, 
Erat  Joannes  praedicans  in  deserto  baptismum  poe- 
nitentiae.  Et  pararet.  Vers,  Tu  puer  Propheta  Altis- 
simi  vocaberis.  liesp,  Elizabeth  Zacharise  magnum 
virum  genuit,  Joannem  Baptistam  praecursorem 
Domini,  (jui  viam  Domini  pr8eparavitS04  i^  ^remo. 
Vers,  Fuit  homo  missus  a  Deo,  cui  nomen  Joannes 
erat.  Qui  viam.  Resp,  Priusquam  te  formarem  in 
qtero,  novi  te ;  et  antequam  exires  de  ventre  sancti- 
ficavi  te,  et  prophetam  in  gentibus  dedi  te.  Vers, 
Ad  omnia  quae  mittam  teibis,  etuniversa  quae  man- 
davero  tibi  loqueris.  Et  Prophetam. 

In  secundo  nocturno, 

Antiph,  Misit  Dominus  manum  suam^  et  tetigit  os 


Antiphonx  unde  supra.  Adnocturn, 

Antiph,  Sanctus  Medardus  requiem  deprecatus 
Spirilum  araisit  [eraisit].  et  convexa  coeli  athleta 
triumphalis  ascendit.  AnL  Postquara  igitur  devotio- 
nefidelium  maximodecoreprsefultaejustumuli  urna 
exornala  surrexit.  Ant,  Fusis  precibus  quidquid  ex- 
petitur  incunctantcr  ejus  efTectibus  obtinetur.  Ant, 
Bealus  Medardus  sacerdos  exstitit  pretiosus,  marty- 
rium  confessor  implevit,  pervenit  victor  mcritis  ad 
coronam. 

Aniiphonoe  in  matutinis  Laudibus. 

Antiph.  Inter  Christicolas  quos  actio  vexit  in  astris, 
pars  tibi  pro  meritis  magna,  Medarde  patet.  Ant. 
Quidam  caecusadeum  venit,  rapuit  palpando  salu- 
tem,  in  mediis  tenebris  fulsit  aperta  dies.  Ant.  Alius 
qoidam  veniens  dum  veherentur  membra,  sancta, 


161 


SANCTI  GRBGORn  HAGNI 


788 


meuTD,  et  propheiam  in  gentibns  fecit  mihi  [me]  Do-  ^  ante  illum  in  spiritu  et  Tirtute  Eliae,  parareDomioo 
'^  -    .    «        »   ..       .         plebem  perfectam.  Anf.  Inter  natos  mulierum  ood 

surrexit  raajor  Joanne  Baptista.  Ant,  Tu  puer,  pro- 
pheta  Altissimi  vocaberis  ;  prseibis  ante  Dorainom 
parare  vias  ejus.  Ant,  Angelus  ad  Zachariam  est  iocu- 
tus  dicens :  Uxor  tua  Elisabelh  pariet  tibi  fihumf  et 
Yocabis  nomen  ejus  Joannem.  Ant.  Nazara>us  ?oca- 
bitur  puer  isie,  vinum  el  siceram  non  bibet.  Et  omoe 
iromundum  non  manducabil  ex  utero  roatris  suae. 
Ant.  Fuit  homo  missus  a  Deo,  cui  nomeo  Joannes 
erat.  Ant.  Hic  venit  Joannes,  ut  testimonium  perhi- 
beret  de  lumine,  et  pararet  Domino  plebem  perfec- 
tam.  Ant.  Ex  utero  senectutis  et  sterilis  JoaDnes 
natus  est  prsecursor  Domini.  Ant.  Pro  eo  quod  dod 
obedisii  verbis  meis,  eris  tacens,  et  non  poieris  loqui 
nsque  in  diem  nativitatis  ejus.  Ant.  Inter  natos  mu- 
lierum  non  estmajor  Joanne  Bapiisia.  Ant.  Puer(|cii 
natus  est  nobis,  plusquam  propheia  esi.  Hic  est  enim 
de  quo  Salvaior  ait ;  inter  natos  mulierum  noo  sur 


minus.  Psal.  Cum  invocarem.  Ant.  Ecce  dedi  verba 
mea  in  ore  tuo,  et  constitui  te  super  gentes  etregna. 
Psal.  Verba  mea  auribus.  Ant.  Dominus  ab  utero 
Tocavit  me  ;  de  ventre  matris  mefle  recordatos  est 
nominis  mei.  Psal.  Domine  Dominus  noster. 

Responsoria. 

Resp.  Tu  puer,  propheta  Altissimi  Tocaberis  ; 
preeibis  enim  ante  faciem  Domini,  parare  vias  cjus. 
Vers.  Ad  dandam  scientiam  saluiis  plcbi  ejus,  in 
remissionem  peccatorum  eorum.  Parare  Resp.  Des- 
cendit  angelus  Domini  ad  Zachariam  dicens :  accipe 

guerum  in  senectute  tua,  et  habebit  nomen  Joannes 
aptista.  Vers.  Iste  puer  magnus  coram  Domino  ; 
nam  et  manus  ejus  cum  ipso  est.  Et  habebit.  Resp, 
Hic  praecursor  directus,  et  lucerna  ardens  ante  Do< 
minum  ;  ipse  est  enim  Joannes,  qui  viam  Domino 
prseparavit  in  eremo,  sed  et  Agnum  Dei  demonstra- 


vit,etilIuminavitmenteshominum.  7ers.  Ipse  praei-  ^.  rexit  maior  Joanne  Baptista. 
k;i  o«#«  iii...«  ;«  cjna.,  ««  „:.».,4^  x?\;«.    irv.^  ^.t    D      (Deestlinea  inMs.) 

Responsoria  sive  Antiphonae  in  vigilia  sanctorum 

Joannis  et  Pauli, 

Resp.  Isti  sunt  duo  viri  misericordiae,  qni  assisiuot 
ante  Dominum  dominatorem  universae  terr».  Vert. 
Isti  sunt  duffi  olivffi,  et  duo  candelabra  luceniia  anie 
Dominum.  Dominatorem.  Resp.  Nidiconjunciosviros 
habentes  splendidas  vestesetan^IusDominilocuias 
est  ad  me  dicens :  Isti  sunt  viri  sancti  facti  amici 
Dei.  Vers.  Yidi  angelum  Dei  volantem  per  mediam 
coelum,  voce  magna  clamantem  et  diceniem.  Isti. 
Resp.Umc  est  vera  fraiernitas,  quse  nunquam  poiuit 
violari  certamine,  qui  efTuso  san^ine  secuti  sunt 
Dominum,  contemnentesaulasregias  perveneruntad 
regna  coelesiia.  Vers.  Ecce  <]uam  bonum  et  quam 
jucundum  habitare  fratres  in  unum.  Contemnentes. 
Resp.  Beati  martvres  Cliristi  Joannes  et  Paulus  dixe- 
runt  Juliano :  nobis  autem  aliud  non  est,  nisi  unos 
Baptista.  V^rf.^Ipse  prsibit  ante  illum  in  spiritu  et  C  Deus  Pater  et  Filius  et  Spiritus  sanctus.  Vers.  Una 


bit  ante  illum  in  Spiritu  et  virtute  Eliffi.  Ipse  est. 
Resp.  Innuebant  patri  ejus,  quem  vellet  vocari  eum. 
Et  postulans  pugillarem  scripsit,  dicens  :  Joannes 
est  nomen  ejus.  Vers.  Apertum  est  osZachariffi,  et 
propheiavit  dicens  :  Joannes  est. 

Jn  tertio  noctumo . 

Antiph,  Posuitos  meum  Dominus,  quasi  gladium 
acutum  ;  sub  umbra  manus  suffi  protexit  me.  PsaL 
Domine,  quis  habitabit.  Ant.  Formans  meex  utero 
servum  sioi  Dominus  in  lucem  gentium,  utsim  salus 
eius  ab  extreniis  terrffi.  Psal.  Domine,  in  virtute. 
Ant.  Reges  videbunt,  et  consurgent  principes,  ct 
adorabunt  Dominum  Deum  tuum^  qui  elegitte.  Psal. 
Benedicam  Dominum.  Vers.  Justum  deduxit  Do- 
minus. 

Responsoria  unde  supra. 

Resja.  Prsecursor  Dumini  venit,  de  quo  ipsetesta- 
tur:  Nullus  major  inter   naios  mulierum   Joanne 


virtuteEIi».  Nullus.  Resp.  Gabriel  angelus  apparuit 
Zachariffi  dicens :  Nascetur  tibi  filius,  nomen  ejus 
Joannes  vocabiiur,  et  mulii  in  nativitate  ejus  gau- 
debunt.  Vers.  Erit  enim  magnus  coram  Domino, 
vinum  et  siceram  non  bibet.  Et  multi.  Resp.  Ecce 
constitui  te  hodie  super  gentes  et  regna,  dicit  Domi- 
nuSy  ut  evellaset  dissipes,  sedifices  et  plantes  in  no- 
mine  Domini.  Vers.  Tu,  puer,  propheta  Altissimi 
Tocaberis  ;  prseibis  enim  ante  faciem  Domini.  parare 
vias  ejus.  Ut  evcllas.  Resp.  Inier  natos  mulierum 
non  surrexit  major  Joanne  Baplista,  quia  viam  Do- 
mini  prffiparavitin  eremo.  Vers.  Fuit  homo  missus 
a  Deo,  qui  nomen  Joannes  erat.  Qui  viam.  i2fsp. 
Ipse  preecedel  ante  illum  in  spiritu  et  virtuie  Eliffi, 
ut  convertat  corda  Pairum.  in  filios  et  incredulos 
ad  prudentiam.  Parare  Domino  plebem  perfectam. 
Vers,  Tu  puer  Propheta,  ut  supra.   Resp.  Puer  qui 


fides,  unum  bapiisma^  unus  spiritus  erat  m  eis. 
Paier.  Hesp.  Beati  eritiscum  maledixerint  vobis  hc- 
mines,  et  persecuti  vos  fuerint,  et  dixerint  omne 
malum  adversum  vos  mentienies,  propier  me.  Gau- 
dete  et  exsuliate,  quoniam  merces  vesira  copiosa 
est  in  ccplis.  Vers.  [Deesl  in  Ms.^ 

806  Aniiphonw  in  matutinis  Ixiudihus. 
Antiph.  Paulus  et  Joannes  dixerunt  ad  Julianum : 
Nos  unum  Deum  colimus,  qui  fecit  coelum  et  ier- 
ram.  Ant.  Paulus  et  Joannes  dixerunt  ad  Tereniia- 
num:Si  tuus  Dominus  est  Julianus,  babeto  pacem 
cum  illo.  Nobis  aliud  [alius]  non  est  nisi  unus  Domi- 
nus  Jesus  Christus.  Ant.  Joannes  et  Paulus  cognos- 
centestyrannidem  Juliani,  facultatessuaspauperibus 
erogare  coeperunt.  Ani.  Sancti  Spiriius  et  anim» 
Justorum,  Hymnum  dicite  Deo  \a  ffiternum  Ant. 
Joannes  et   Paulus   dixerunt   ad  Gallicanum  :  To 


noHio  aft«  n/%k;a  ni.io^.^o^  ,>»/v*«K.>4»  aAk  ««♦ .  ui^      joaunes  ei   faujus   aixeruni   aa  uaiiicauuiu  .  •« 

e,Unimd"e1;o' l&ai? :?n?e?n.?o? VulieVum  D  '^-'»« ??? ^^  '^<^"«'' '' «"'  "«^»- "'«'""' ["""'"'^ 
nonsurrexitmajorJoanne  Baptista.  Vers.  Angelus      q«a«a  luisu.  • 

«^ '7..^! — : — I — . 1    j: rt — 1...  •>'ii__  Jn  Evangelio. 

Anliph,  Astiterunt  justi  anic  Dominum,  et  ab 
inviccm  non  separaii  sunt ;  gloriam  Domini  viderunt 
[Calicem  Domini  biberunt],  et  amici  Dei  appellati 
sunt. 


ad  Zachariam  locuius  est,  dicens :  Uxor  tua  Elisa- 
beth  pariet  tibi  filium,  et  vocabis  nomen  ejus  Joan- 
nem. 

AntiphoncB  in  matutinis  Laudibus. 

^nhp&.  Elisabeth  Zachariffi  magnum  virum  ge- 
nuit,  Joannem  Baptistamprfficursorem  Domini.  Ant. 
Jnnuebant  Patri  ejus,  quem  vellet  vocari  eum ;  et 
scripsit  dicens  :  Joannes  nomen  ejus.  Ant.  Joannes 
Tocabitur  nomen  ejus;etmultiinnativitateejusgau- 
debunt.  Ant.  Joannes  est  nomen  ejus ;  vinum  et  sice- 
ram  nonbibet,  etmultiin  nativitafe  ejusgaudebunt. 
Ant.  Iste  puermagnuscoram  Dominonam  etmanus 
ejus  cum  ipso  est.  Vers.  Fuit  homo. 

/n  Evangelio, 

Antiph.  Apertum  est  os  Zachariffi,  et  prophetavit 
dicens :  benedictus  Deus  Israel.  Ant.  Ipse  praeibit 


/n  vigilia  sancti  Petri  ad  Vesperas. 

Vers.  Inomnem  terram.  Ant.  Beatus Petrusaposto- 
lus  Tidit  sibi  Chrisium  occurrere.  Adorans  [adoravit] 
eum  et  dixit  :  Domine  quo  vadis  ?  Venio  Bomam 
iterum  crucifigi. 

AdJnvitatorium. 

Antiph.  Regem  aposlolorum  Dominum  venile 
adorcmus.ilMMn  omnem  ierramexivitsonuseorora, 

et  in  fines  orbis  terr®  verba  eorum.  Psalm.  Coeli 
enarrant.  Ant.  Clamaverunt  justi,  et  Dominus  exau- 
divit  eos.  Psalm.  Benedicam  Dominum.  Ant,  Gonsti- 


789 


LIBER  RESPONSALIS 


790 


toes  eos  principes  saper  omnem  terram  ;  memores 
erunt  nominis  tui^  Domine.  Psalm.  Eructavit.  Km. 
In  omnem  terram. 

liesponsoria. 

Resp.  Simon  Petre^  antequamde  naviyocaremte^ 
Dovi  te  :  et  super  plebem  meam  principem  te  consti- 
toi^  et  claves  regni  coelorum  tradidi  tibi.  Vers.  Quod- 
eonciue  ligaveris  super  terram,  erit  ligatum  et  in 
ccB)is;et  quodcunque  solveris  super  terram,  erit 
solutum  et  in  ccelis.  Et  claves.  Resp.  Si  diligis  me, 
Simon  Petre,  pasce  oves  meas.  Domine,  tu  nosti, 
qaia  amo  te^et  animam  meam  pono  pro  te.  Vers.  Si 
oportuerit  mc  mori  tecum,  non  te  ncsabo.  Et  ani- 
mam.  Resp.  Tu  es  Petras,  et  super  nanc  Petram 
sdiflcabo  Ecclesiam  meam,  et  portflB  inferi  non 
preevalebunt  adversus  eam  :  et  tibi  dabo  clavesregni 
coelorum.  Vers.  Quodcunque^  ut  sup.  Et  tibi. 

In  secundo  noctumo, 

Ant.  Principes  populorum  congregati  sunt  cum 
Deo  Abraham.  Psal.  Omnes  gentes.  Ant.  Dedisli 
hsreditatem  timentibusnomentuura^  Domine. Psal. 
Eiaudi.  Dens,  deprecationem.  ^n/.  Annuntiaverunt 
opera  Dei,  et  facta  ejus  inlellexerunt.  Psal.  Exaudi, 
Deus,  Orationem  meam  cum  deprecor.  Vers.  Dedisli 
hsereditatem. 

Responsoria  uude  supra. 

Resp.  Dominc.  st  tu  es,  jube  me  venire  ad  (e 
saper  aquas.  Et  extendens  manum  apprehendit 
eum :  et  dixit  ad  eum  :  Modic»  Gdei,  quare  dubi* 
tasti  ?  Vers.  Cumque  vidisset  ventum  validum  ve- 
nientem  limuit,  et  cum  coepisset  mergi,  claraavit 
dicens  :  Domine,  salvum  me  fac.  Eie\ieadem.  Resp. 
Sur^e,  Petre,  et  indue  te  veslimenlis  tuis;accipe 
fortitudinem  ad  salvandas  gentes,  quia  ceciderunt 
catense  demanibus  tuis.  Vers.  Angclus  aulem  Do* 
roini  astitit,  et  luraen  refulsitinhabitaculocarceris, 
807  percussoquelatere  Petriexcitaviteura  dicens, 
sorge  velociter.  Quia.  Resp.  Tu  es  pastor  ovium, 
princeps  apostolorum  :  Tibi  tradidit  Deus  orania  re- 
gna  raundi  ;  et  ideo  tibi  traditse  suot  claves  regni 
coelorum.  Vers.  Quodcunque,  ut  supra.  Et  ideo. 

In  tertio  nocturno. 

Antipk.  Exaltabuntur  cornua  justi,  alleluia.  Pso/. 
ConGtebimur.  Ant.  Lux  orta  est  justo,  alleluia.rectis 
corde  Isetitia,  allel.  Psalm.  Dommus  regnavit.exsul- 
tet.  Ant.  Custodiebant  testimonia  ejiis,  et  praecepta 
ejas,  alleluia.  PsaL.  Dorainus  re^navit,  irascantur. 
Vers.  Custodiebant  teslimonia  ejus. 

Retponsoria  undesupra. 

Resp.  Quem  dicunt  homines  esseFiliumhominis? 
Dixit  Jesus  discipulis  suis.  Respondcns  Pelrus, 
dixit :  Tu  es  Ghristus  Filius  Dei  vivi.  Et  ego  dico 
tibi,  quia  tu  es  Petrus  ;  etsuper  hanc  petram  ©difi- 
caboEccIesiammeam.  Vers.  Beatuses,SiraonPetre, 
quia  caro  et  sanguis  non  revelavit  tibi,  sed  Pater 
meus  qui  est  in  coelis.  Et  ego  dico.  Resp.  Kgo  pro 
te  rogavi,  Petre,  [ut]  non  deGciat  Qdes  tua  ;  et  tu 
aliquando  conversus  conGrma  fratres  tuos.  Vers, 
Caro  etsanguis  non  relevavit  tibi,  sed  Paler  meus 
qui  est  in  coelis.  Et  ut  aliquando.  Resp.  Beatus  est, 
Siraon  Petre,  qulacaro  et  sanguis  nonrevelavittibi, 
sed  Pater  meusqui  est  in  coelis.  Vers.  Et  ego  dico 
tibi,  quia  tu  es  Pelrus.  et  super  hanc  petrara  tediQ- 
cabo  Kcclesiara  meara.  Resp.  Petre,  amas  me  ?  Tu 
scis,  Doraine,  quia  amo  te.  Pasce  oves  meas.  Resp. 
Siraon  Joannis,  diligis  meplushis  ?  Tu  scis,  Domine, 
nuiaaraote.  Vers.  Etsi  oportuerit,  utsup.  Quia. 
hesp.  Solve,  jubente  Deo  terrarum,  Petre,  calenas, 
qui  facis  ut  pateant  coelestia  regna  bealis.  Vers. 
Quodcunque.  i?wp.  Qui  regniclaves  et  curara  tradit 
ovilis  ;  qui  coeli  terraeque  Petro  commisit  habenas, 
ulreseret  clausis,  et  solvat  vincla  li^atis.  Vers. 
Quodcunque.  Vers.  Ipsa  tua,  Petre,    dissipare  vin- 


A  cula  jassit,  qui  te  mundanos  jassitdissolverenexas. 
Ut  reseret.  Resp.  Petrus  et  Joannes  ascendebant  in 
templum,  ad  horam  Orationisnonam.  Etquidamvir 
qui  erat  claudus  ex  utero  matris  suie,  quem  pone- 
bant  quotidie  ad  portam  templi.  Vers.  Argentum  et 
aurum  non  est  mecum,  quod  autem  habeo  hoc  tibi 
dabo.  Quem  ponebant. 

Antiphonaein  matutinis  Laudibus. 

Antiph.  Petrus  et  Joannes  ascendebant  in  tem- 
plum,  ad  horamOrationis  nonam.yln^  Argentum  et 
aurum  non  estmecum  ;  quod  autcm  habeo,  hoc  tibi 
dabo.  Ant.  Dixit  angelus  ad  Petrum  :  Circumda  tibi 
vestimentis  tuiset  sequere  me.  Ant.  Misit  Dominus 
angelura  suura,  et  liberavit  me  de  manu  Ilerodis, 
alleiuia.  ^iW.  Tu  es  Petrus,  et  super  hanc  petram 
sediQcabo  Ecclesiam  meam.  Vers.  Constitues  cos 
principes. 

/n  Evangelio. 

B  Antiph.  Quodcunque  Ugaveris  super  terram,  erit 
ligatum  et  in  coelis  ;  et  quodcunque  solyeris  super 
terrara.  erit  solutura  et  in  coelis,  dicit  Dominus 
Siraoni  Pctro.  ^nf.  Beatus  es,  Simon  Petre.  Ant. 
SigniQcavit  Dominus  Petro  qua  morte  clariGcaturus 
essetDeum,aIleIuia.  Ant.  Ego  pro  te  rogavi,  Petre, 
ut  non  deGciat  Gdes  tua.  Et  tu  aIi(]uando  conversus, 
conGrma  fratres  tuos.  A  nt.  Si  diligis  me,  Simon  Petre, 
pasce  oves  meas.  Tu  scis.  808  Domine,  quia  amo 
te,  Ant.  Tu  es  pastor  ovium,  princeps  apostolorum; 
tibi  traditse  sunt  claves  regni  coeloram.  Ant.  Tu  es 
Chrislus  Filius  Dei  vivi  ;  et  tu  beatus,  Simon  Bar- 
jona.  Ant.  Simon  Joannis,  diligis  me  plus  his  ?  tu 
scis,  Domine,  quia  amo  le.  Ant.  Dixit  Dominus  Pe- 
tro  :  Tibi  dabo  claves  regni  coelorum.  Ant.  Beatus 
Petrus  apostolus,  ut  supra.  Ant.  Commendo  tibi 
ovesquastradidisti  mihi,alleluia.i4nr  Solve,  jubente 
Deo  terrarum,  Petre,  catenas,  qui  facis  ut  pateant 
coelestia  regna  beatis.  .4n/.  Super  aquas  ambulans 

C  DominusPetro  manumporrexitmergentiin  pelagus. 
Ant.  Cum  respexisset  Petrus  crucem,  lacrymis  [la- 
crymas]  fundebat  prae  gaudio.  [Csetera  desunt.]  Non 
suradignus  Ant.  Petrus  etPauIusmilitantesRomam 
venerunt.  Circumdantes  Simonem  invenerunt  •  cum 
Nerone  Gdem  perraanserunt  Salvatorem.  Ant.  Beatus 
Petrusdum  penderet  in  cruce,  alacri  vullu  Dominuna 
deprecatur  :  Doraine  Jesu  Christe,  commendo  tibi 
oves  quas  tradidisti  mihi. 

In  die  ad  Vesperas. 

Antiph.  Juravit  Dorainus  et  non  poenitebit  eum  : 
Tu  es  sacerdos  in  aeternum.  Psal.  Dixit  Dominus. 
Ant.  Collocet  eum  Dominus  cum  principibus  populi 
sui.  P«a/.  Laudate,  pueri.  Ant.  Dirupisti,  I)omme, 
vincula  mea,  tibi  sacriGcabo  hostiam  iaudis.  Psal. 
Credidi.  Ant  Euntes  ibant  el  flebant  mittentes  se- 
mlna  sua.  Psal.  In  convertendo.  Ant.  Confortatusest 
principatus  eorura,  et  honoratisunt  amici  tui,  Deus. 
Psal.  Domine,  probasli  me.  Ant.  Gloriosi  principes 
D  lerrte,  quoraodo  in  vita  sua  dilexerunt  se,  ita  et  in 
morte  non  sunt  separati. 

Antiphonx  et  Responsoria  in  vigilia  saneti  Pauli  apo- 
stoli.  —  In  primo  noctumo. 

Antiph.  Qui  operatus  es  Petro  in  apostolatum, 
operatusestet  mihi  intergentes  ;  et  cognoverunt  cra- 
tiaraqnffi  dataest  raihi  aChristo  Domino.  Psal.  Cceli 
enarrant.  Vers.  Qui  me  segregavit  ex  utero  matris 
SU8B  [me8B],  et  vocavitper  gratiam  suam.  -4n(.  Scio 
cui  credidi,  et  certus  sura  quiapotens  est  depositum 
meura  servarein  illa  die  justusjudex,  Psal.  Benedi- 
cara  Dorainura.  Vers.  De  reliquo  reposita  est  mihi 
corona  justiliee.  Ant.  Mihi  vivere  Christus  est,  et 
mori  lucrum,  gloriari  me  oportet  in  cruce  Domini 
mei  Jesu  Christi.  Psal.  Eructavit.  Vers.  Per  quem 
mihi  niundus  crucifixus  est,  et  ego  mundo.  Vers.Xn 
omnem  terram. 


'  Hcec  ita  corrupta  sunt,  ut  viz  sanari  posse  videantur. 


m 


SANCTl  GREGOMI  MAGNl 


7»» 


Resjxmsoria  unde  supra. 

Resp.  Qui  operatus  est  Petro  in  apostolatum,  ope- 
ratus  est  et  miDi  iu ler  ^en tes.  Et  cogDOTerunt  gratiam 
Dei,  quai  dala  est  mihi.  Vers.  GratiaDei  io  mevacua 
noD  fuit,  sed  gratia  ejus  semper  iD  me  mauet.  Et 
co^DoveruDt.  nesp.  Scio  qui  credidi,  et  certus  sum 
quia  poteos  est  depositum  meuo:  servare  io  rllum 
aiem.  Vers.  Rcposita  est  mihi  coroDa  justitiae.Quia. 
Resp.  Bonum  certamcD  certavi,  cursumcoDsummavi, 
fidem  servavi ;  ideoque  reposita  est  mihi  coroua  jus- 
litieB.  Vers.  Scio  cui  credidi,  et   certus  sum    quia 

EoteDs  est  depositum  meum  servare.  Ideoque.  Resp. 
lamasci  praepositus  geotis  Arethae  regis,  voluiicom- 
preheudere.  A  fratribus  per  murum  submissus  sum 
m  sporta,  et  sic  evasimaDusejusiu  oomineDomiDi. 
Vers.  Deus  et  Pater  Domiui  mei  Jesu  Christi  scit 
quia  noD  mcDtior.  Et  sic  evati. 

809  ^^  secundo  noetumo. 


A  Judica,  Domine,  nocentes  me,  expugna  impagnanles 
me  ;  apprehende  arma  et  scutum.  Ad  expugDaodas. 
Resp.  Gloria  et  hoDore  coronasti  eum.  Domioe ;  et 
coostituisti  eum  super  opcra maDuum  tuarum :  omnia 
subjecisli  sub  pedibus  ejus.  Vers.  Quooiam  praeve- 
nisti  eumglO  in  Benedictionibus.  Resp.  Ecce  e^o 
mitto  vos.  Res/it.  Tollite  jngum.  Rf^sp  Dum  steteriUs. 
Besp,  Egregie  Dei  Paule,  doctor  gentium,  et  divino- 
rum  propagator  prseceptorum,  ecce  nomen  tuuni  in 
libro  vitae  coelestis  ascriptum  est,  et  memoriale 
tuum  non  derelinquetur  in  saecula.  Vers.  Magous 
sanctus  Paulus  vas  electionis,  vere  digne  est  glo- 
rificatus. 

In  Matutinis, 


Antiph»  Ego  plantavi,  Apoilo  rigavit ;  Deus  autem 

incrementum  dedit,  allel.    Vers.   Unusquisque  pro- 

priam  mercedem  accipiet,secundumsuumlaborem. 

Ant.  Libenter  gloriaboriD  infirmitatibus  meis,  ut  in- 

.   ^.  .   «,  1    4-     •  4    n     1  «^1«       habitet  in  mevirtus  Christi.    Vers.  Quando  auteni 

.d:}^i?hJ!!„!fJ!^!t*"  i'?"!ll'*"'^.^_L»"Lt ".P^^^^^^^^  B  infirmor,  tunc  fortior  sum.  Ant.  Sancte  Paule  apo- 


preedicator  veritatis  in  universo  mundo.  Psal.Omne& 
gentes.  Vers.  Per  quem  omnes  gentes  cogDoveruot 
gratiam  Dei.Ant.  MagDus  sauctus  Paulus  vas  ele- 
ctionis  vere  digne  est  glorificatus ;  qui  et  meruit 
thronum  duodecimum  possidere.  Psalm.  Exaudi, 
Deus,  deprecationem.  Vers.  In  regeneratione,  cum 
sederit  Filius  hominis  in  sede  Majestatis  suae.  Ant. 
Bonum  certamen  certavi,  c.ursum  consummavi,fidem 
servavi.  Psal.  Exaudi,  Deus,  Orationem  meam  cum 
dep.  Vers,  De  csetero  reposita  est  mihi  corona  justi- 
tiee.  Vers.  AnnuDtiaveniDt  opera  Dei. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Reposita  est  mihi  corooa  justitiae,  quam 
reddet  mihi  Domiuus  io  illa  die  justus  Judex.  Vers. 
Scio  cui  credidi,  et  certus  sum  auia  poteos  est  de- 
positum  meum  servare  io  illum  diem.  Justus.  Resp. 
tsti  suDt  duae  olivae,  [ct  duo]  candelabra  lucentia 
ante  Dominum  habent  potestatem  claudere  ccelum 


stole,  praedicator  veritatis,  et  doctor  gentium.  mter- 
cede  pro  nobis  ad  DomiDum,  aui  te  elegit.  Vers.  Ut 
digui  efficiamur  gratia  ejus.  Ant.  Gratia  Dei  in  me 
vacua  nonfuit,  sed  gratia  ejussemperin  me  manet. 
Vers.  Gratia  Dei  sum  id  quod  sutn.  Ant.  Damasci 
praepositusgentis  Aretheeregis,  voluit  me  comprehen- 
dere.  A  fratribus  permurum  submissussumipsporta, 
et  sicevasi  manus  ejus  io  nomine  Domini.  Ferj. 
Deus  et  Pater  Domini  mei  Jesu  Christi  scit  quia  non 
mentior.  Vers.  Constitues  eos  principes. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Vos  qui  secuti  estis  me,  sedebitis  super 
sedem  judicantes  duodccim  tribus  Israel,  alleluia. 
Vers.  Dum  venerit  Filius  hominis  in  sede  Majestatis 
su».  Ant.  Ter  virgis  c^esus  sum,  semel  lapidatus 
sum.  ter  naufragium  pertuli  pro  Christi  nomine. 
Ant.  Nocte  et  die  in  profundum  maris  fui.  Ant.  Pe^ 


nubibus,  et  aperire  portas  ejus.  Quia  lioguae  eorum  q  trus  apostolus  et  Paulus  praedicator  geotium,    ipsi 


claves  coeli  factae  suot.  Vers.  Id  omDem  terram  exi- 
vit  soDus  eorum.  et  io  fioes  orbis  terrae  verba  eo- 
rum.  Uabeot.  l^esp.  CoDstitues  eos  priocipes  super 
omDcm  terram,  memores  erunt  nommis  tui,  Domi- 
ne,  in  omni  progenie  et  generatiooe.  Vers,  In  om- 
nem  terram,  ut  supra, 

In  tertio  noctumo. 

Antiph.  Saulus  quiet  Paulus  magnus  praedicator, 
a  Deo  confortatus  convalescebat,  et  confundebat  Ju- 
dseos.Psd/.  Confitebimurtib),Deus.  Vers.  Ostendens 
quia  hicest  Christus  Filius  Dei  Yiyi.  Ant.  Nemagni- 
tudo  revelationum  extollat  me,  datus  estmihistimu- 
lus^  angelus  Satanae  qui  me  colaphizet.    Propter 

Suod  ter  Domioum  rogavi,  ut  auferretur  a  me  ;  et 
ixit  mihi  DomiDus :  Sufficit  tibi,  Paule,gratia  mea. 
Psal.  Domious  regoavit,  exsultet.  Vers.  Nam  virtus 
io  iDfirmitate  perficitur.  Ant.  Reposita  est  mihi  co- 
rooa  justitiae,  quam  reddet  mihlDomiDus  io  illadie 


nos  docuerunt  legem  tuam,  Domioe.  Ant.  In  omoem 
terram  exivit  sonus  eorum,  et  in  fines  orbis  terrae 
verbaeorum.  Ant.  Vos  qui  reliquistis  oninia,  et  se- 
cuti  estis  mc,  centuplum  accipietis,  et  vitam  aeter- 
nam  possidebitis.  Ant.  Nolite  timere  eos  qui  corpus 
occidunt,  animamautem  non  possunt  occidere,  dicit 
Dominus. 

Antiphonx  et  Resjtonsoria  in  vigilia  •  beati  BentdieH 
abbatis.  —  In  primo  nocturno. 

Antiph.  Fuit  vir  vitae  venerabilis  gratia  abbas  Be- 
nedictus.  Psa/m,  Beatus  vir.  ^/i^  Ab  ipso  pueritiae 
suaB  [tempore]  cor  ^erens  seoile,  ap.tatem  moribus 
traDsieos,  Dulli  aoimum  dedit  voluptati.  Psalm. 
Quare  f remuei^Dt.  i4n^  Dum  iu  hacterra  esset,quo 
temporaliter  uti  potuisset,  jam  quasi  aridum  mun- 
dum  cum  flore  despexit.  Psalm.  Cum  iiivocarem. 
Ant.  Nursiae  proviocia  exortus,  Romae  liberalibus 
litterarum  studiistraditus  apareutibus  fuerat.  Psalm. 


judex.  Psal.  Domious  reguavit,  irascantur.    Vers.  ^  Verba  mesi.Ant.  Relicta  domo  rebusque  patris  soli 

Gooperaote  gratia  Spiritus  saocti.  F«r«.  Dedisti  hae-      "^       *  r  .  ?___i  » .:^«:^u^u:* — 

reditatem. 

Resp.  undesupra. 

Resp.  IstisuDt  duo  viri  misericordiae.  Vers.  Isti 
suDt  duae  olivae.  Domioatorem.  Resp.  Stolam  jucuD- 
ditatis  ioduit  eum  DomiDus,  et  corooam  pulchritudi- 
nis  posuit  supercaputejus.  Vers.  Cibavitillum  paoe 
vitse  et  iotellectus^  et  aqua  sapieotiae  salutaris  pota* 
vit  eum.  Etcorooam.  Resp.  Corooa  aurea  super  ca- 
put  ejus,  expressa  sigoo  saoctitatis,  gloriae,  hoooris. 
et  opus  fortitudiois.  Vers.  Quooiam  praeveoisti  eum 
io  BeDodictioDibusduIcedinis;  posuisti  io  capite  ejus 
coroDam  de  lapide  pretioso.  Gloriae.  Resp.  Posuit 
corooam  capiti  meo,  et  circumdeditmemurosalutis, 
ad   expugDaodas  geotes  et  omoes  ioimicos.  Vers, 


Deo  pIacere[cupieDs],  saDcUecoDversatioDishabitum 
quaesivit.  Psal.  Domioe  Deus  Dosler.  Ant.  Re- 
cessit  igitur  scienter  nescius,  et  sapicDter  iDdoclus. 
Psalm.ln  Domino  coofido. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Fuit  vir  vitae  vcDerabilis  gratia  Beoedictus 
et  Domioe,  ab  ipso  pueritiffi  tempore  cor  gerens  se- 
nile,  aetatem  quippe  moribus  transiens.  nulli  811 
animum  voluptati  dedit.  Vers.  Recessil  igitur  scicn- 
ter  nescius,  et  sapienter  iodoctus.  Ab  ipso.  Resp. 
Hicitaquecum,  relictislilterarum  sludiis,  petere  de- 
serta  decrevisset,  Dutrix,  <}uae  huoc  amabat,  sola 
secuta  est.  Vers.  Recessit  igitur,  ut  supra.  Resp.  Igi- 
tur  beatus  BeDedictus,  cum  coospiceret  Dutricem 
suam  flere,  moxque  se  cum  lacrvmis  io  Orationem 


*  Scilicet  meosis  Julii  die    undecima,  quae    nunc      et  passim  hoc  in   Codice  vigilia  significat  officium 
ejus  Translationi  celebrandae  assignatur.    Porro  hic      nocturnum,  neo  pro  pridie  sumi  debet. 


793 


UBER  RESPONSALIS 


794 


f 


dedit ;  et  ei  sanum  capist^TiaroreparaTit.  Ttesp.  Ipsum 

f[uoque  capisteriufn  in  ecclesisB  ingressu  suspcnso 
suspensum],  quatenus  et  pra*sen(is  et  secuturi  om- 
nes  agnoscerent  Benediclus  puf*r  conversationis  gra- 
tia  a  quanta  perfectione  ccepisset.  Moxque  inito  con- 
silio  venenumvino  miscuere  ;quo  acceplo  signavit, 
sicque  confractum  est,  ac  si  pro  signo  lapidera  de- 
disset  Vers.  Intellexit  protinus  vir  Dei,  quia  potum 
mortis  habuerat,  quod  non  potuit  portare  signum 
Til«.  Sicque. 

In  secundo  noetumo, 

Antiph.  Hic  itaque  cum  jam,  relictis   litterarum 

studiis,  petcre  deserta  decrevisset,  nutrix  quae  hunc 

arctius  amabat,  secuta  est.  Psalm.  Domine,  quis  ha- 

bitabit.  Ant.  Preedicta  nutrix  illius,  ad  purgandum 

triticum  a  vicinis  mulieribus  prflestari  sibi  capiste- 

rium  petiit,  quod  casu  accidere  [Dele  acciderej  con- 

fractumest.  P$a/.  Conserva  me.  Ant.  Corapassusnu- 

trici  OrationemdeditBenedictus  puer  cumlacryrais  ; 

capisterium   reparavit.  Psalm.  Domine.  in  virtute. 

Ant.  Benedictus  Dei  famulus,  ma^num  fecit  miracu- 

lum  ;  preces  fuditad  Dominum,rejunxitcapisterium. 

Psai.  Domini  est  terra.  Ant.  Qui  dum  ereraum  pete- 

teret^  Romanum  [Romanusjmonachum  obviavit,  cu- 

jus  cum  desiderium  cognovisset,  et  spcrctum  tenuit, 

et  adjutorium  impendit.  Psalm.    Beati  quorum  re- 

misse.  Vers.  Cumque  in  spem  posilus   submitti  pa- 

nem  diabolus  conspiceret,  jactavitlapidera,  ettintin- 

nabulum  fregit.  Resp»  Convocatis  discipulis,  beatus 

BeQedictus    dixit  :  Misereatur  vobis    sempiternus 

Deas  ;  nunquid  non  prius  dixi   vobis,  quia  meis  ac 

vestris  moribus  minime   conveniret  ?  Vers.  Itaque 

iuxta  mores  vestros  vobis  patrera  quaerite,  ^uia  rae 

habere  minime  potestis  Nunquid  Resp.  Quidararu* 

sUcus  defuncti  corpus  Olii  in  ulnis  ferens,  orbitatis 

luctu  testuans  ad  monasterium  venit.    Benedictum 

Patrem  qucesivit.  Mox  ut  aspexit,  clamare  ccepit  : 

Reddefilium  meum,  redde  Gliura  meum.    Vers.  Vir 

autem  Domini  in  hac  voce  substitit  dicens  :  Nunquid 

ego  filium  tuum  abstuli  ?  cui  ille  respondit :  Mortuus 

est,  veni  resuscita  eum.  Redde.  Resp.  Domine,  non 

respicias  peecata  mea,  scd  fidcm  hujus  hominis,  qui 

rogat  resuscitari  fiiium  suum  ;  et  redde  in  hoc  corpu- 

sculo  animamquam  tulisti.  Etcompleta  Oratione  re- 

vixit,  et  sanum  reddidit  patri  suo.  Vers.  Et  regre- 

dienteanima  ita  corpusculum  omne  contremuit,  et 

snb  oculis  omnium  qui   aderant  vivus  apparuit.  Et 

sanum.  Resp.  Pater  sanctusdumintentamoculorura 

aciera  in  splenJore  coruscae  lucis  habere  viderelur, 

yidit  Germani  animam  Capuani  episcopi  in  sphsera 

ignea  ab  angelisin  coelum  deferri.  Vers.  Facturaque 

est,  utreverendissimum  Germanura  is  qui   missus 

fuerat  defunctum  reperit.  Resp    Eodem  vero  anno 

quod  [quoj  de  hac  vita  erat  exiturus,  quibusdam  di- 

scipulissecum  conversantibus,  quibusdam  longe  ma- 

nentibussapctissimi  sui  obitus   denuntiavit  diem. 

Vers.  [Supple  prsesentibus  indicans  ]  Ut  audita   per 

sileolium  tegerent,  absentibus  indicens  ^uale  eis  si- 

gnura fieretquandoejusanimadecorpore  exiret  San- 

ctissimi.  Resp.  Antesextum  vero  siii  exitus  diem  ape- 

rire  sepulturam  ^12  sibi  jubet;  qui  raox  correptus 

febribus  acri  coepit  dolore  fatigari  usque  ad  mortem. 

Vers.  Cumque  per  singulos  dies  lan^uor  ingravesce- 

ret,  sexto  aie  portari  se  iu  oratoriura  a  di^^cipulis 

fecit.  Qui  mox.  Hesp.  Sextonamqiie  die  portari  se  in 

oratorium  a  discipulis  fecit.  ibique  exitura  suura  do- 

miniris  sacramentis  munivit,  atque  inter  discipulo- 

raro  manibus  [raanusj  expiravit.    Vers.   Erectis  in 

ccelum  manibus  fecit  [stetit],  et  ultiraura  spiritum 

interverba  Oralionis  efflavit.  Atque.   Resp.  Hodie 

saoctus  Benedictus  per  viam  Orientis  tramitera   vi- 

deotibus  discipuliscoelum  telendit,  et  ab  angelis  in 

jloria  suscepturus  est  fsusceptus  est].    Vers.   Tunc 

itaque  sancti  viri  obitum  sicut  proesentes  discipuli 

TideroDl.  ita  absentes  hoc  signuin  quod  eis  prsedi- 

ctam  fuerat  agnoTeruat.  Yidentibus.  Resp,  Factum 


A  est  post  obitum  sanctissimi  viri,  mulier  mente  capta 
venit  ad  ppecum  ejus,  etingressa  mansit  in  eo,  et 
sana  facla  est  ex  illa  hora.  Vers.  Et  in  ea  sanilate 
quam  acceperat  permansit  omnibus  diebus  vitaB  sua3. 
Vers.  Via  recta  Orientis  tramite  ab  ejus  cella  ad  cob- 
lura  usque  tendebatur,  cui  venerando  habitu  vir  de- 
super  clarus  assislens,  cui  esset  via  quam  cernerent 
discipulis  inquisivit ;  ipsi  vero  nescire  se  professi 
sunt. 

Antiphonaein  matutinis  Laudihus. 

Antiph.  Intempesta  nocleoravit  Bcnedictus.  [Adji' 
ciendum  forte  vidil]  Fusam  lucem  desuper  cunctas 
noctis  tenebras  effugasse  tantoque  splendore  dare- 
scere,  ut  diem  vinceret  lux  illa.  Ant.  Sicutdiscipulis 
ipse  referebat,  quasi  sub  uno  solis  radio  oranis  mun- 
dus  collectus  ante  ejus  oculos  raomento  adductus  est. 
^4n/.  Orabatsanctus  Benedictus:  Doraine,  non  aspi* 
cias  peccata  raea,  sed  fidem  hujus  hominis,  qui  ro- 
gat  resuscitari  filium  suura.  Etsub  oculis  oranium 
"  viventem  puerum  reddidit  patri  suo.  Ant.  Frater 
Maure,  curre  velociter,  quia  puer  Placidus  in  amne 
flumen  [Redundat  fluraen]  niergitur.  Ant.  Dumque 
super  undas  Placidus  traheretur,  Maurus  occurrit  in 
mediis  fluctibus.  Emerso  pede  puerum  liberavit. 
Ant.  Interapestse  noctis  cuncta  sub  silentio,  quasi 
sub  solis  radio  omnem  mundura  conspexit.  Ant.  Be- 
nedictus  Dei  faroulus  per  Spiritus  sancti  indagiaprse- 
cognoscens  quGB  ventura  sunt  omnia. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Hodie  sanctus  Benedictus  per  viam  Orien- 
tis  tramilem  [recto  tramite]  videntibusdiscipuliscoe- 
lum  tetendit  ;  hodie  erectis  manibus  inter  verba  Oras 
tionis  migravit.  Hodie  in  gloria  ab  angelis  susceptu- 
est.  Ant.  Sanctimonialisautemfemina^cumnegantis 
verba  audisset,  orationem  fudit,  et  inundatio  pluvia- 
rum  erupit. 

In  vigitia  sancti  Laurentii  ad  Vesperas. 

C  Vers.  Justum  deduxit  Dominus.  Aiit.  Beatus  Lau- 
rentius  cura  in  craticula  supra  positus  ureretur,  ad 
irapiissimura  tyrannum  dixit  :  Assatum  est  jam, 
versa  et  manduca ;  nam  facultates  Ecclesiae  quas  re- 
quiris,  in  coelestibus  thesauris  manus  pauperum  de- 
portaverunt. 

Ad  Invitatorium. 

Antiph.  Regem  martjrum  Dominum  venite  adore- 
mus.  Ant.  Quo  progrederis  sine  filio,  pater?  Quo, 
sacerdos  sancte,  sioe  ministro  properas  f  Psal.  Bea- 
tusvir.  Vers,  Beatus  Laurentiusdixit.  Ant.  Noli  me 
derelinquere,  pater  sancte,  quia  thesauros  tuos  jam 
expendi,  quos  tradidisti  mihi.  Psal.  Quare  813 
fremuerunt.  Vers.  Quid  in  me  ergo  displicuit  paterni- 
tati  tuffi  t  Ant.  Non  ego  te  desero,  fili,  neque  dere- 
linquo,  sed  majora  tibi  debenturpro  Christi  fide  cer- 
tamina.  Psalm.  Domine,  quid  mullip.  Vers.  Beatus 
Sixtus  dixit.  Vers  Gloria  et  honore. 
n      Resfionsoria  unde  supra. 

Resp,  Levita  Laurentius  bonum  opus  operatus  est, 
qui  per  signum  cruciscfficosilluminavit ;  et  thesauros 
Ecclesiee  dedit  pauperibus.  Vers.  Dispersit  dedit  pau- 
peribus,  justitia  ejus  manet  in  saeculum  sseculi.  Et 
thesauros.  Resp.  Puer  meus,  noli  timere,  quia  ego 
sura  tccura,  dicit  Dominus  ;  si  transieris  per  ignem, 
flamma  non  nocebitte,  et  odor  ignis  non  erit  in  te. 
Vers.  Donec  ponam  iniraicos  tuos,  utsupra.  Resp. 
Strinxerunt  corporis  membrapositaincraticula.  Su- 
perjeclis  prunis  insultatlevita  Christi.  Beate  Laurenti 
marljr  Ghristi,  intercede  pro  nobis.  Vers,  Hic  est 
vir  qui  non  est  derelictus  a  Domino  in  die  certaminis 
sui.  Beate.  Vers,  Carnifices  vero  ministrabant  car- 
bones  subter  cratem  feream.  Resp.  Quo  progrederis 
sine  filio,  Pater?  quo,  sacerdos  sancte,  sine  diacono 
properas?tu  nunquam  sine  minislro  sacrificiumi  of- 
ferre  consueveras.  Vers.  Quid  in  me  ergo  displicuit 
paternitati  ture?  Nunquid  degenerem  probasti  ?  Expe- 
rire  certe  utrum  [idoneumj  ministrum  elegeris,  cui 


m 


SANCn  GREGOBn  HAOKl 


796 


comn)isisti  dominici  sanguinis  consecrationem.  Tu 
nunquam. 

In  secundo  noctumo. 

Antiph.  Bealus  Laurenlius  orabat,  dicens :  Domine 
Jesu  Christe,  Deus  de  Deo.  misereremihiservo  tuo. 
Psal.  Gum  invocarera.  Ver$.  Quia  accusatus  non 
negavi  nomen  sanCtum  tuum,  interrogatus  te  Chri- 
stum  confessus  sum.  Ant.  UixitRomanus  adbeatum 
Laurentium  :  video  ante  te  juvenem  pulcherrimum  ; 
festina  me  baptizare.  P«a/m.  Verba  mea.  Wr5.  Afife- 
rens  autcm  urceum  cum  aqua,  misit  se  ad  pedes  ejus. 
Ant.  Beatus  Laurentius  dixit:  Mea  nox  obscurum 
non  habet,  sed  omnia  in  luce  clarescunt.  Psal.  Do- 
roine,  Dominus  noster.  Vers.  Quia  ipse  Dominus 
novit,  quia  accusatus  non  negavi,  interrogatus  Chri- 
stum  confessus  sum.  Vers.  Posuisti,  Domine,  super 
caput  ejus. 

Besponsoria  unde  supi*a. 

Resp,  Noli  me  derelinquere,  pater  sancte,  quia 
thesauros  tuosjam  expendi.  Non  ego  te  desero,  fili, 
neque  derelinquo ;  sed  majora  tibi  debentur  profide 
Christi  certamina.  Vers.  Nos  enim  quasi  senes  levio- 
ris  pugneecursum  accipimus;  te  quasi  juvenem  glo- 
riosior  de  tyranno  Iriumphus  exspectat.  Post  triduum 
sequeris  sacerdotem  levita.  Sed  majora.  Resp.  Beatus 
Laurentius  clamavit,  et  dixit:Deum  meum  colo,  et 
illi  soli  servio ;  et  ideo  non  timeo  tormenta  tua.  Vers. 
Mea  nox  obscurum  non  habet,  sed  omnia  in  luce 
clarescunt.  Et  ideo.  Resp.  In  craticula  te  Deum  non 
negavi,  etadignem  applicatus  te  Dominum  Jesum 
confessus  sum.  Vers.  Probasti,  Domine,  cor  meum, 
et  visilasti  nocte.  £t  ad  ignem. 

In  tertio  noctumo. 

Anfiph.  Strinxerunt  corporism»imbrapositasuper 
craticulam  ;  subjcctis  prunis  insultat  levita  Christi. 
Psal.  Domine,  quis  habitabit.  Vers  Carnifices  vero 
ministrabant  carbones  subtus  cratem  ferrcam.  Ant. 
Igne  meexaminasti,  et  non  est  inventa  in  me  ini- 
quitas.  Psal.  Exaudi,  Domine.  Vers.  Probasli,  Do- 
mine,  cor  meum,  et  visitasti  nocte.  Ant.  Interrogatus 

S14  ^^  1^^*^^°""^  ^^i^^^^^u^  ^u"^*  Assatus  gratias 
ago.  Psal.  Domine,  in  virtute.  Vers.  Gratias  tibi  ago, 
Domine,  quiajanuas  tuas  ingredi  merui.  Ke?*^.  Justum 
deduxit  Dominus  per  vias  rectas. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  0  Hippolyte,  si  credis  in  Dominum  Jesum 

Christum,  et  tnesauros  tibi  ostendo,  et  vitam  aeter- 

nampromitto.  Vers.  Dispersitdedit  pauperibus,  justi- 

_tia  ejus  manet  in  saeculum  saeculi.  Et  thesauros.  Resp, 

Gaudeo plane,  quia  j anuas Christi  tuas  ingredi  merui, 

?[uia  accusatus  non  nega  vi^  interrogatus  Christum  con- 
essus  sum.assatusgratiasago.  Vm.Frobasti,  Domi- 
ne,  cormeum,  et  visitasti  nocle.  Assatus.  Resp.  Voluit 
esse  hostia  levila  Laurentius,  qui  dum  assarelur  non 
negavit  Dominum,  et  ideo  inventus  est  sacrificium 
laudis.  Vers.  In  craticula  depositus  Deum  non  nega- 
Tit;et  ad  ignem  applicatus  Christum  conressus.  Et 
ideo.  Resp.  Hic  est  vir,  qui  non  est  derelictus  a  Deo, 
in  die  certaminis  sui ;  et  ipse  conculcavit  caput 
serpentis  antiqui.  Modo  coronabitur,  quia  fideliter 
Ticit  in  mandatis  Donaini.  Vers  Isteestquicontemp- 
sit  vitam  mundi,  et  pervenitad  coelestia  regna.  Modo. 
Resp.  Beatus  Laurentius  dixit :  Ego  me  obtuli  sacri- 
ficium  Deo,  in  odorem  suavitatis.  Vers.  Quoniam  ad 
te  orabo,  Domine.maneexaudiesvocemmeam.  Vers, 
Gratias  tibi  ago,  Domine.  Resp.  Protector  tuus  e<^o 
sum,  noli  timere,  dicit  Dominus  ;  cum  transieris  per 
ignem,  non  combureris,  etflamma  noncomburet  te, 
quia  tenebo  manum  tuam.  K^ri.  Liberasti,  Domine, 
eorpus  moum  a  perditione,  et  a  pressura  flammee, 
qu^  circumdedit  me.  Et  in  medioignis  non  «estuatus, 
quia  tenebo.  Resp.  Beatus  vir  Laurentius,  qui  post 
aurum  non  abiit,  necsperavit  in  thesauris  pecuniae. 
Fecit  enim  mirabilia  in  vita  sua.  Vei*s,  Hic  est  vere 
martyr,  qui  pro  Christi  nomine  sanguinem  suum  fu- 
dit.  Fecit. 


A  Tn  matuiinis  fMudihus, 

Antiph.  Laurcntius  ingressus  est  martyr,  et  con- 
fessus  est  nomen  Domini  JesuChristi.  Ant.  Gaudeo 
plane  quiajanuas  Christi  ingredi  merui.  Ant.  Lau- 
rentius  bonum  opus  operatus  est,  qui  per  sigDum 
crucis  caecos  illuminavit.  .An^  Probasti,  Doraioe,  cor 
meum.  et  visitasti  nocte.  Anl.  Adhsesit  anima  mea 
post  te,  quia  caro  mea  ignecremata  estprote,  Deus 
meus.  Anl.  Misit  Dominus  Angelum  suum,  et  libera- 
vit  me  de  medio  ignis,  et  non  sum  «stuatus.  Ant. 
Beatus  Laurentius  orabat  dicens  :  gratias  tibi  ago, 
Domine,  quia  januas  tuas  ingredi  merui.  Ant.  Accu- 
satus  non  negavi  nomen  sanctum  tuum.  Intcrrogatus 
te  Dominum  confessus  sum.  Vers.  Posuisti,  Domine. 

In  Evmgelio. 

Antiph.  In  craticula  sanctum  Dominum  non  nega- 
vi,  et  ad  ignem  applicatns  Christum  confessus  sum. 
Probasti  cor  meum,  et  visitasti  nocte ;  igne  me  exa- 
g  minasti,  et  non  est  inventa  in  me  iniquitas.  Ant. 
Gratias  tibi  ago,  Domine,  quia  januas  tuas  ingredi 
merui.  Ant.  Gratiasago  Deo  meo,  quia  hosliaChristi 
effici  merui.  Assatus  non  negavi,  et  interrogatus 
Christum  confessus  sum.  Ant.  0  Hippolvte,  si  credi- 
deris  in  Dominum  Jesum  Christum  et  thesauros  tibi 
ostendo,  et  vitam  apternam  promitto?.^»/.  Si  quis 
mihi  ministraverit,  honorificabiteum  Patermeusqai 
est  in  coelis,  dicit  Dominus.  Ant.  Volo,  Pater,  utubi 
ego  sum,  illic  sic  et  minister  meus. 

815  '^  ri^t7ta  sancti  Ttburtii  martyriSt  ad  Vesperoi. 
Antiph.  Inclytus  martyr  Tiburtius  com  nudatis 
plantis  super  prunas  ferventes  incederet,  Fabiano 
pnefecto  dixit :  Videtur  mihiquod  super  roseosflores 
lucedam,  in  nomine  Domini  mei  Jesu  Christi. 

De  sancto  Hippolyto,  ad  Vesperas. 

Vers.  Justum  deduxit  Dominus.  Ant.  Si  quismihi 
ministraverit,  ut  supra. 

C  Adlnvitatorium, 

Antiph.  Regem  martyrum  Dominum,  venite  ado- 
remus. 

In  primo  nocturno, 

Antiph.  Valerianus  tradidit  beato  Hippolyto  Lau- 
rentium,  ut  eum  custodiret.  Psal.  Beatus  vir  quinon 
abiit.  i4n(.  \  idit  Hippolytus  a  beato  Laurentio  c«cum 
illuminatum,  statim  credidif.  Psnl.  Quarc  fremue- 
runt.  Ant.  Impositas  [Forte  imposuit]  manos  Hippo- 
lytus  super  oculos  caecorum,  et  sanabantur.  rw/. 
Domine,  quid  multip.  Vers.  Gloria  et  honore. 

Responsoria, 

Resp.  Beatissimus  Christi  martyr  Hipolytus,  dum 
baptismi  gratiam  accepisset  a  beato  Laurentio,  pone- 
bat  manus  super  oculos  cflecorum,  et  sanabantur. 
Vers.  Cceco  illuminatoa  beato  Laurentio  Hippolylus 
credidit,  et  percipi  [percipere]  meruit  baptismi  sa- 
j)  cramentum.  Ponebat.  Ant  Multi  caeci  et  imbecilles 
venientes  ad  custodiam  beati  Laurentii.oracdasan- 
ctus  Hipolytus  ponebat  manus,  et  curavit  eos;  pro- 
pterea  a  militibus  comprehensus,  ducebatur  adDe- 
cium.  Fers.  Justinus  et  Hippolytus  rapuerunt  corpus 
Laurentii.  et  sepelierunt.  Propterea.  Resp.  Requisilus 
a  Decio  sanctus  Ilippolytus  de  corpore  L,aurentii.  et 
quid  sepelisset,  respondens  Hippolytus  dixit:  Chri- 
slianusego  sum,  et  Christi  martyrem  diligenter  se- 
pelivi.  Vers.  Miror  mihi  valde,  prseses,  pro  quidore 
polluto  martyrem  nominasti.  Respondens. 

/n  secundo  noctumo. 

Ant.  Decius  Caesar  vocavit  Hippolytum,  et  inter- 
rogavit,  corpora  sanclorumproquid  rapuisset.  Psfl/- 
Cum  invocarem.  Ant.  Ingressus  itaque  llippolvtusm 
domum  suam,  dedit  pacem  omnibus.  A  mdilibus 
comprehensus  ducebatur  ad  praesidem.  Psal.  Verba 
mea.  Ant.  Dum  venisset  Uippolytus  in  prsesentiam 
Decii,  subridens  Decios  dixit :  Tu  magus  faclus  es, 


W7 


LIBER  RESPONSAUS. 


qui  abstolisti  coppus  Laurentii.  Psalm,  Doinine  Do-  A 
nainus  nostep.  Vers.  Posuisti,  Domine. 

Responsoria  unde  supra, 

Resp,  Ke^essus  itaque  Hippolytus  posl  diem  ter- 
tium,  venit  m  doraum  suam,  etdedit  pacem  omnibus 
servis  suis,  et  communicavit  de  sacrificio  allaris 
Laurentii  raartjrris.  \ers,  Et  posita  mensa  prius 
quam  cibumsumeret,  a  railitibuscomprehensusper- 
venit  adpntjtoria.  Et  communicavil.  Resp,  Dum  fiip- 
polytus  in  domum  suam  convivia  cibus  [Forte  con- 
Tivji  cibos]  poneret,  missi  a  Decio  milites  tenuerunt 
eam,  et  adduxerunl  ad  Decium  ;  quem  videns  Ccesar 
subndens  dixit :  Nunquid  tu  magus  effectus  es,  qui 
corpusLaurentii  abslulisti.  Vers,  Decius  dixitrFruere 
mihi  licite  ;  estor  noster  amicus.  Hyppolytus  dixit  : 
Miles  Christiego  sum,  et  ejus  prfBcepta  custodire 
816desidero.Quemvidens.  Resp,  Expoliavitvestem 
Hippoljtum  Decius,  qua  inrluebatur  in  habitu  Chri- 
sliano,  et  dicit  ei :  Sacriflca  diis  et  acquiesce  praecep- 
tls  nostns,  et  vive  militice  palmae.  Vers,  Gratias  ago  n 
Deo  meo,qui  me  confortavit  in  conspectu  principum. 

Et  dlClt.  ^  r  r 


798 


comprehensus  ducebatur  ad  Decium.  Ant  Dum  ve- 
nisset  Hippolytns  in  praisentiam  Decii.  subridens 
Decius  dixit :  Magus  factus  es,  quia  abstulisti  corpus 
Laurentii. 

817  Responsoria  sive  Antiphonas  de  Assumptione 

sanctx  Marix. 


In  tertio  noctumo. 
Aniiph.  Respondit  Hippolytus  ad  Decium,  dicens : 
Non  sum  ego  magus,  nisi  Chrislianus.  PsaL  Domine, 
qnis  habitabit.  Ant.  Quo  andito,  Decius,  furore  ar 
reptus.  jussit  Hippolytum  lapidibus  obtundi.  Psal. 
Exaudi,  Domme,  Ant.  Exspoliavit  Decius  Hyppolyto 
[yestero]  ^ua  induebatur  in  habitu  Christiano,  Psal. 
Donune,  in  virtute. 

Responsoria. 

fiesp.  Oravit  sanctus  Hippolytus  voce  magna,  et 

dixit :  Gratias  tibi  ago,  Domine  meus.  Jesu  Christe, 

quia  famulos  meos  inconspectu  tuo  pati  video. Resp. 

Suadens  Decius  Hippoljto  dixit :  Nunquid  tu  cultor 

deorum  fuisti  ?  sacrifica  diis,  fruere  palma  militifie. 

Kt   respondens   Hipiiolytus  dixit :  ChrisUanus  ego 

sura  et  vestigium  [Verbum  deest   in  Mss.]   adipisci  ^ 

capio.  Vers.  Tunc  beatus  Hippolytus  voce  clara  dice-  ^ 

t)at :  Militia  mea  fides  christiana.  Resp.  Jussit  Decius 

mihtibus  dicens :  ExuiteHippolytum  vestem,  etfusti- 

fcusccBdite.  Ut  [Forf tfet]cum  cflederetur,  dixit :  Miles 

Chnsti  ego  sum,  et  verbera  tua  non  reveresco.  Vers. 

Utera  militiapristinaquam  semper  habuisti ;  respon- 

«lens  [respondit]  Bippolvtus  dicens.  Resp.  Postquam 

:in  preesentia  Hippofyti  famuli  sui  martyrizati  sunt, 

dixit  Hippolytus  :  Gratias  tibi  ago,  Domine  Jesu 

Unste,  quia  famulos  meos  in  conspectu  sanctorum 

[VerbumdeestinMs.]  Vm.  Miles  Christi  Hippolytus, 

armalus  fide,  in  conspectu  judicum  dixit. 

In  Matutinis. 

Antiph.  Dixit  Hippolytus  ad  Decium :  Non  me  ex- 
spoliasU,  scd  magis  vestisti.  Ant.  Praeses  dixit  ad 
Hippolylum  :  Factus  es  insipieosut  nuditatem  tuam 
non  erubescis  [erubesceresj.  Ant.  Dixit  Ca?sar  ad 
Hippolytum  :  Nunc  magus  factus  es.  Respondens  ^ 
Hippolytus  dixit  ad  Decium  :  Non  sum  ego  magus,  " 
sed  servusDomini  meiJesu  Ghristi.  ^wMunc  vale- 
nanos  m  conspectu  Hippolyti,  famulos  illius  martv- 
ruare  preecepit.  Ant.  Exemplum  meretur  fieri  Vers. 
Jostum  deduxit  Dominus.  [Cgeterse  desunt  in  Ms.] 

In  Evangelio. 

Antiph.  Oravit  sanctus  Hippolytus  voce  magna,et 
dixit  :  Gratias  tibi  ago,  Domine  meus  Jesu  Christe. 
qoia  famulos  meos  in  conspectu  tuo  pati  video.^  nt. 
Beatus  Hippoljrtus  obtulit  se  in  conspcctu  Romuli,  et 
Toce  claradixit :  E^o  Christum  conOteor.  Ant.  Hip- 
polytus  famulus  christi  Dominum  deprecabatur  : 
Domine  Jesu  Christe,  accipe  spiritum  meum.  Ant. 
Audita  est  vox  infantium  et  dicentium  :  Gloria  in 
excelsis  Deo,  allel.  Ant.  Decius  Caesar  vocavit  Hip- 
polytum,  et  interrogavit,  corpora  sanctorum  pro 
quid  rapuisset.  iln/.  Ingressus  iUque  Hippolytus  in 
domumsaam,  deditpacem  omnibus.iln^.  Amuitibus 


Resp.  Vidi  speciosam   sicut  columbam  ascenden- 
tcm  desuperrivosaquarum,cujus  inoestiniabilis  odor 
erat  nimis  in  vestimentis  ejui.  Et  sicut    dies  verni 
circumdabant  eam  flores  rosarum,  et  lilia  conval- 
lium.  Vers.  Qusb  est  ista  quae  ascendit  per  desertum 
sicut  virguia  fumi,  ex  aromatibus  myrrhae  et  Ihuris? 
Et  sicut.  Resp.  Sicut  cedrus  exaltala  sum  in  Libano, 
et  sicut  cypressus  in  monte  Sion  ;  quasi  myrrha  ele- 
cta  dedi  suavitatem  odoris.  hit  sicut  cinnamomum 
et  balsamum  aromatizans.  Resp.  Difl"usa  est  gratia 
in  labiis  tuis,  propterea  benedixit  te,  Deus,  in  aeter- 
num.  Vers.  Speciosa  facta  est  et  suavis   in  deliciis 
tuis.  Propterea.  Vers.  Myrrha  et  gutta,  et  casia  a 
vestimentis  tuis,  a  domibus  eburneis,  ex  quibusde- 
lectaverunt  te  filiae  regum  in  honore  luo.  Propterea. 
Resp.  Veni,  electa  mea.   et  ponam  in  te  thronum 
meum,  quia  concupivit  Rex   speciem   tuam.  Vers. 
Specie  tua  et  pulchritudine  tua,   intende,  prospere 
procede,  etregna.  Quia.    Resp.  Quse  est  ista  quae 
processit  sicut  sol,  et  formosa  tanquam  Jerusalem  ? 
Viderunteam  filiae  Sion,  et  beatam  dixerunt,  etre- 
ginee  laudaverunt  eam.  Vers.  Quae  est  ista,  ut  supra. 
Jlesp.  Ista  est  speciosa  inter  filias  Jerusalem.  Sicut 
vidistis  eam  plenam  charitatem  et  dilectionem  [cha- 
ritate  et  dilectionej  in  cubilibus  et  in  hortis  aroma- 
tum.  Vers.  Specie  tua,  ut  supra.  Resp.  Beatam  me 
dicent  omnes  generationes,  quia  fecit  mihi  Dominus 
magna  c^ui  potens  est,  et  sanctum  nomen  ejus.  Vers. 
Et  misencordia  ejus  a  progenie  in  progenies,  timen- 
tibus  eum.  Resp.  Ornatam  in  monilibus  filiam  Sion 
Dominus  concupivil,  et  dicentes  [videntesj   eam  fi- 
liflB  Sion,  beatissimam  pr»>dicaverunt  dicentes,  un- 
guentuin  effusum  nomen  tuum.  Vers.  Adfuit  regina 
a  dextris  tuis  in  vestitu  deaurato  circumdata  varie- 
tate.  Resp.   Heec  est  dies   prseclara  hodie,    in    qua 
beata  virgo  genitrix  Christi  Maria  felicicursu  migra- 
vit  ad  Christum.  Et  interroga. . . .    [Desunt  duo  verba 
in  Ms.]  virginum  obtincns  principatum.    Vers.  Haec 
est   beata  virgo  Maria  ad   cujus   transitum    apo- 
stoli  praBstaverunt  obsequium.    Et  interroga.  Resp. 
Gaude,  Maria,  ut  supra.  Vers.  Gabrielem  archange- 
lum.  Resp.  Beata  es,  virgo  Maria  Dei  genitrix,  quae 
credidisti  Dominum.  Perfecta  sunt  in  le  qu«e  dicta 
sunt  tibi.  Ecce  exaltata  es  super  choros  angelorum, 
intercede  pro  nobis  ad  Dominum   Deum  nostrum. 
Km.  Ave,Maria,  gratiaplena,  Dominus  tecum.Inter- 
cede.  Resp.  0  quam  pulclira  et  speciosa   est  Maria 
virgo  Dei,  quae  de  mundo  migravitad  Christum  ;  in- 
ter  choros  Virginum  fulget  sicut  sol  in  virtute  ccele- 
sti.  Vers.  Gaudent  angeli,   exsultant  archangeli  in 
Maria  virgine.  Qua3.    Resp.   Beata  et  venerabilis. 
Vers.  Beuedicta  tu  in   mulieribus.   Resp.    Beata  es, 
Maria,  qu8B  non.  Vers.   Ave,  Maria.  Resp.  Ista    est 
Sion  quam  elegit  Dominus  in  haereditatein  sibi,  haec 
requies  mea  in  sasculum  saeculi,  hic  habitabo,  dicit 
Dominus. 

iDeest  lineain  Ms.) 
lesp.  Super  salutem  et  omnem  pulchritudinem 
dilecta  estaDomino,  et  regina  coelorum  vocaridigna 
es.  Gaudet  chorus  angelorum  consortes  et  concives 
nostri.  Vers.  Valde  eam  nobis  oportet  venerari  quae 
nunc  sancta  [Verbum  dcest  in  Ms.]  et  intacta  Virgo. 
Resp.  Htpc  est  Virgo  sapiens,  prudens  et  humilis, 
818  qu8B  in  aula  Regis  enutriri  meruit,  propter 
quod  et  meruit  vocari  reginacoelorum.  Vers.  Difiusa 
est,  ut  supra. 

Antiphonx  unde  supra.  Inprimo  noctumo. 

Antiph.  Exaltata  es.  sancta  Dei  genitrix,  super 
choros  angelorum  ad  coelestia  regna.  Psal.  Domine 
Dominus  noster.  Ant.  Paradisi  portae  per  te  nobis 


799 


SANCTI  GR£GORII  MAGNI 


m 


Sj^ertGB  suni,  quas  [quee]  hodic  gloriosa  cum  angelis  A 
triuinplias.  Psal.  Coeli  enarrant.  Ant,  Benedictatu 
in    mulieribus,   et  benedictus    fruclus  ventris  tui. 
Psal.  Domini  est  terra.  Fm.  Specie  tua  et  pulchri- 
tudine  tua. 

In  secundo  nocturno. 

Antipk,  Specie  tua  et  pulchritudine  tua,  intende 
prosperc  procede  et  regna.  Psal,  Kruclavit.  Ant. 
Adjuvabit  eam  Deus  vultu  suo,  Deus  in  medio  ejus 
non  commovebilur.  Psal.  Deus  noster  refugium. 
Ant.  Sicutltetantium  omnium  nostrum  habitatioest 
in  te,  sancta  Dei  genitrix.  Psal,  Fundamenta. 

In  tertio  nocturno. 

Antiph.  Gaude,  Maria  virgo,  cunctas  hfleresessola 
intemeristi  in  universo  mundo.  PsaL  Cantate  i. 
Ant.  Dignare  me  laudare  te,  Virgo  sacrata^  da  mibi 
virtutem  contra  hostestuos.  Psal.  Dominus  regna-* 
vit,  exsultet.  Ant.  Post  partum  virga  inviolata  per- 
mansisti  ;  Dei  genitrix.  mtercede  pro  nobis.  Psat.  B 
Cantate  2.  Vers.  Elegit  eam  Dominus. 

/n  Matutinis. 

Antiph.  Assumptaest  Maria  in  coelo  ;gaudentan- 
geli  ;  laudantes  benedicunt  Dominum.  Ant  Maria 
yirgo  assumpta  est  ad  ietUerem  thalamum,  in  quo 
Rex  regum  stellato  sedetsolio.  Ant.  In  odore  un- 
guentorum  tuorum  currimus  ;  adolescentulaB  dilexe- 
runttenimis.  Ant.  Benedicta  Olia  tu  a  Domino^quia 
perte  fructumvitae  communicavimus.  Ant.  Pulchra 
es  et  decora,  filia  Jerusalem,  terribiiis  ut  castrorum 
aciesordinata.  Fers.  Specie  tua. 

In  Evangetio. . 

Antiph.  Qu8B  est  ista  qu8B  ascendit  sicut  aurora 
consurgens,  pulchra  utluna,  electa  ut  sol,  terriUlis 
ut  castroriim  acies  ordinata  ?  Antipk.  Hodie  Maria 
virgo  coelos  ascendit ;  gaudete,  quia  cum  Chrislo  re- 
gnatin  leternum.  Ant.  Mariavirgo,  semper  Isetare,  C 
quae  raeruisti  Christum  portare  cceli  et  terrae  condi- 
torem,  quia  de  tuo  utero  protulisti  mundi  Salvato- 
rem.  Ant.  0  quam  pulchra  et  casta  generatio  cum 
claritate.  Ant.  Hdecestquae  nescivit  thorum  in  deli- 
cto,  habebit  fructum  in  respectione  animarum  san- 
ctarum.  Ant.  Bonorum  enim  laborum  ^loriosus  est 
fructus.  Ant.  Speciosa  facta  es,  et  suavis  in  deliciis 
tuis,  sancta  Dei  genitrix.  Ant.  Revertere,  revertere 
Sunamitis  ;  revertere,  revertere,  ut  intuearaur  te. 
Ant.  Ante  thorum  hujus  Virginis  frequentate  nobis 
dulcia  capita  dragmis  [cantica  dramatis].  Ant.Opii- 
mam  partem  elegitsibiMaria,  quse  non  aufereturab 
ea  in  aeternum.i^nr  Unguentum  effusum  est  nomen 
tuum,  Dei  genitrix  ;  et  recte  [recti]  diligunt  te.^n/. 
Oculi  tui,  sancta  Dei  genitrix,  sicut  piscina  in  Hese- 
bon,  quae  sunt  in  porta  filiae  multitudinis  in  «eter* 
num.  Ant.  Nigra  sum,  sed  formosa,  filiae  Jerusalem; 
ideo  dilexil  me  Rex,  et  introduxit  me  in  cubicula 
aua.  Ant.  Sicut  myrrha  eiecta  819  odorem  dedisti  [) 
suavitatem,  sancta  Dei^enitrix.  Ant.  Hortus  conclu- 
sus  es,  sancta  Dei  genitrix,  hortus  conclusus,  fons 
signatus  Ant.  Sub  tua  protectione  confugimus,  ubi 
infirmi  acceperunt  virtutem  ;  et  propter  hoc  tibi 
psallimus,  Dei  genitrix  virgo.  Ant.  Paradisi  porta 
per  Evam  cunctis  clausa  est,  et  per  Mariam  virginem 
iterum  patefacta  est,  alleluia.  Ant.  Beata  mater«et 
innupta  Virgo  gloriosa  regina  mundi.  Ant.  In  flore 
mater,  in  partu  Virgo,  gaude  et  laetare,  Virgomater 
Doniini.  Ant.  Subtuumprflesidium  confugimus,san- 
cta  Dei  ^[enitrix,  nostras  deprecationes  ne  despicias 
in  necessitatibus,  sed  a  periculis  Jibera  nos  semper, 
Virgo  benedicta.  Ant.  Surge,  aquilo,  et  veni,  Au- 
ster  ;  pcrfla  hortum  meum,  et  fluantaromataillius. 
Ant.  Viderunt  illam  filiae,  et  beatissimam prsBdicave- 

•  Hoc  est  intacta  ;  nam  aliquando  verbum  nubere 
significat  copuiam  habere,  aut  a  virginilate  excidere. 
Hinc  Tertuiiianus,  lib.  de  Came  Cbristi,   c.   23^  de 


runt ;  et  reginse  etconcubinae,  et  laudaverunt  eam  in 
a^lernum.  Ant.  Dilecte  mi,  apprehendam  te,  et  du- 
cam  in  domum  matris  mcae,  et  in  cubiculum  genitri- 
cis  meae.  Ibi  me  docebis  praecepta  Uomini.  Ant, 
Trahe  me  post  to,  in  odorem  curremus  unguento- 
rum  tuorum.  OleumefFusum  nomentuum.  ^n^  Jam 
hiems  transiit,  imber  abiit  et  recessit  ;  surge^amica 
mea,  et  veni*  Ant.  Atquae  multoe  non  potuenint  ex- 
stinguere  cbaritatem.  Ant.  Laeva  ejus  sub  capite 
meo,  etdcxtera  illius  amplexabiturme.  ^n<.  Adjuro 
vos,  filiae  Jerusalem,  si  iovenerilis  diiectum  meuni, 
ut  annuntietis  ei,  quia  amore  langueo.  Ant.  Maria 
exsultavit  in  spiritu.  et  dixit  :  benedico  le,  (jui  do- 
minaris  super  omnem  Benedictionem.  Benedico  ha- 
bitaculum  ^Ioriaetuae,benedicote,  cuifactum  estha« 
bitaculum  m  utero  meo  ;  et  benedico  omnia  opera 
manuum  tuarum,  quee  obediunt  tibi  in  omni  subje- 
ctione.  Benedico  dilectionem  tuam  qua  nos  dilexi- 
sti.  Benedico  omnia  verba  quae  exierunt  de  ore  tuo, 
qujp  data  sunt  nobis.  In  veritate  enim  credam,  quia 
sicutdixisti  sic  fiet,  alleluia. 

Antiphonx  in  Matutinis  de  sancto  Symphoriano. 

Antiph.  IWnsirsihAi  enim  eum  coelestis  sapientia, 
et  spiritualibus  gemmis  ornata  simplicitas.  Ant.  Re- 
sume  constantiam,  fiii,  timcre  non  possuiuus  mor- 
tem,  quae  sine  dubio  perducit  ad  vitam,  allel.  Ant. 
Sursum  corda,  suspende,  fili,  aspice  illum  quiregnat 
in  coelis.  Ant.  Symphorianus  Iraditus  ad  coronam 
martjrii,  beata  mater  sua,  votum  vovit  Deo.  Ant. 
Tu  vir  Symphoriane,  mentem  et  oculostuos  ad  astra 
suspende,  alleiuia,  alleluia.  Ant.  In  tormenla  fortis 
inventus  in  infantia  meruit  coronam  de  manu  Do- 
mini.  Ant.  Beata  Augusta  de  muro  sedulo  orabat  di- 
cens :  Domine  Deus,  respice  filium  meum,  quia  Ju- 
daei  amputaverunt  caput  ejus. 

In  Evangelio. 

Anliph.  Sanctus  Symphorianus  extra  murum  du- 
ctus  et apertus  se  reproferatus  voto  habuit.  Ant. 
Gloriosagenitrix  Symphoriano  dixit :  Sursumcorda, 
suspende  fili,  tibi  vita  non  tollitur,  sed  mutalur  in 
mefius.  Ant.  B^ata  Augustasanctum  Synaphorianuni 
exhortabatur  cum  lacrymis  dicens  :  Fili,  vade  gau- 
dens,  hodie  accipies  coronam  regni,  alleluia.  Ant. 
Petrus  exorcista  dixit  ad  Artemium  :  Tu  crede  in 
Deum  vivum  Dominum  Jesum  Christum.  Ant.  .\r- 
temi,  si  credideris  in  unigenitum  Filium  Dei,  8SQ 
Sdlvatur  filia  tua.  Ant.  Tu  crede  in  Christum  et  vi- 
debisopera  Domini.  i4n^  Candida  dixit  ad  Arte- 
mium  :  Si  factum  fuerit  quod  mihi  asseris,  quis  du« 
bitet  verum  Deum  esse  Christum.  Ant.  Adcst  homo 
Dei  Petrus  exorcista  habens  triumphum  sanctee  cru- 
cis  in  manu  sua. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Exclamavit  Artemius  :  Verus  Deus  unus 
est,  per  quem  daemonia  ejiciuntur.  Ant.  Apparuit 
angelus  Domini  Marcellino  presbytero  orante  nudo, 
et  mduit  eum  vestimentis  suis,  et  dixit  ei :  Sequere 
me,  ubi  Petrus  erat  exorcista,  alleluia. 

DeMartyrio  sancti  Joannis.  —  /n   vigilia,  ad  Ve- 

speras. 

Vers.  Justum  deduxit  Dominus. 

Ad  Invitatorium . 

Antiph.  Regem  martyrum  Dominum. 

Hesponwria. 

Resp.  Misit  Herodes  rex  manus,  ac  tenuit  Joao- 
nem,etvinxiteumin  carcerem,  quia  metuebatenm 
propter  Ilerodiademquamtulerat  fratri  suoPhiiippo 
uxorem.  Vers.  Herodesenim  tenuit,  et  ligavit  Joan- 
nem,  et  posuit  in  carcerem.  Quia  mutuebat.  Resp. 

sanctissima  Virgine  ait  :  Si  virgo  ccmcepitt  in  pariu 
suo  nupsit ;  hoc  est  virgo  esse  desiit,  quod  ernfxs 
Tertuiiianus  censuit. 


801 


LIBER  RESfrONSALlS. 


802 


Dicebat  enim  illi  Joannes  :  Non  Hcet  tibi  accipere 
Qxorem.  Quia.  Resp.  Joannes  Baptista  arguebat  Hc- 
rodem  propter  Hero«liadem.  quam  tulerat  fratri  suo 
Philippouxorem.  Vers.  Misso  Herodes  spiculatore, 
proecepit  amputari  caput  Joannis  in  carcere.  Pro- 
pter.  hesp.  Puellee  saitanti  imperavit  mater  ;  Nihil 
aHad  petas,  nisi  caput  Joannis  Baptistae.  Et  contri- 
statQS  estrex  propter  jusjurandum  et  propter  simul 
discumbentes.  Vers.  Quse  cum  exisset  puella  dixit 
matri  sus :  Quid  petam?  At  illa  dixit :  Gaput  Joannis 
Baptistffi.  Resp.  Pctiit  puella  caput  Joannis  in  car- 
cere,  quo  ablato  dedit  matri  sugb.  Vers.  Puellae  sal- 
tanti  imperayitmater:Nihil  aliud  petas,  ni^i  caput 
Joannis  BaptistaB.  Quo  ablato.  Hesp.  Metuebat  Hero- 
des  Joannem,  sciens  eumvirumjustumetsanctum  ; 
et  aodito  eo  muttasigna  facientem,  et  csecos  illumi* 
nantem^  et  dsemones  effugantem.  Vers,  Pro  eo,  ut 
me  diligerent  detrahebant  mihi^  ego  autem  orabam. 
Re$p.  Quid  petam,  mater?  Nihil  aliud  petas,  nisi 
caput  Joannis.  Quae  cum  introisset  cum  festinatione 
ad  regem,  petivit  dicens :  Precor  te,  dominc  rex,  ut 
des  mihi  caput  Joannis  in  disco.  Vers.  Hex  Herodes 
ait  puellflc  :  Petc  a  me  quid  vis,  et  dabo  tibi.  Caput. 
Re$p.  Contristatus  est  rex  Herodes  propter  jusju- 
randum»  et  propter  simul  discumbentes,  noluit  eam 
contristari.  Vers.  Herodes  funestus  praecepit  interfi- 
cere  et  amputare  jussit.  Caput  Resp.  In  medio  car- 
ceris  stans  beatus  Joannes  voce  magna  clamavit  et 
dixit :  Domine  Deus  meus,  in  manus  tuas  commcndo 
spiritum  meum.  Vers.  Quoniam  tu  es  protector 
meus,  Dominc.  Resp.  Misit  rex  incredulus  ministros 
detestabiles,  etamputari  jussitcaput  Joannisin  car- 
cere.  Vers.  Ego  non  prohibeo,  si  Christus  te  permi- 
sit  capiti  meo  paratus.  Resp.  Misso  Herodes  spicula- 
tore,  prmccpit  amputari  caput  Joannis  in  carcere ; 
quo  audito,  881  discipuli  ejusvenerunt  et  tulerunt 
corpus  ejus,  et  posuerunt  illud  in  monumento.  Vers, 
Accedentes  autem  discipuli  sancti  Joannis  Baptistae 
venerunt,  et  tulcrunt  corpus  ejus.  Et  posuerunt. 
Resp.  .\ccedentes  discipuh  sancti  Joannis  Baptistae 
tulerunt  corpus  ejus,  et  sepelierunt  illud.  Vers.  Misso 
Herodes  spiculatore,  prsecepit  amputari  caput  Joan- 
nis  in  carcere;quo  audito,  disciptili  ejus  venerunt, 
et  tulerunt  corpus  ejus.  Et  sepelierunt. 

In  matutinis  Laudibus. 

AHtiph,  Interrogatus  Joannes  ab  Herode  dicens  : 
Si  licitum  estfratris  conjugem  accipere?  Ani.  Dice- 
bat  enim  regi  Joannes  Baptista  :  Non  licet  tibi 
habere  uxorem  fratris  tui.  Ant.  Arguebat  ,Herodem 
Joannes  propter  Uerodiadem,  quam  tulerat  (ratri  suo 
Fhilippo  uxorem.  Anl  lierodes  enim  tenuit  et  ligavit 
Joannem^  et  posuitin  carcerempropterHerodiadem. 
Ant.  Petiit  puella  caput  Joannis  in  disco ;  qoo  ac- 
cepto,  dedit  matri  suae.  Ant,  Da  mihi  in  disco  caput 
Joannis  Baptistae.  Etcontristatus  est  rex  propter  jura- 
mentam.  Ant.  Oomine  mi  rex,  da  mihi  in  disco  caput 
Joaonis  Baptistae.  Ant.  Major  prophetis,  et  mioor 
angelis,  quiprseparavitcordafidelium.  Ant. In  medio 
carceris  stans  beatus  Joannes,  voce  magna  clamavit 
et  dixit :  DomineDeus  meus,  in  te  commendo  spi- 
ritum  meum.  Ant,  Gontristatus  est  rex  propter  jura- 
mentum,  et  propter  simul  discumbentes  noluit  cam 
contristari;caput  Joannis  jussitafferre.  Ant.  Puellse 
saltanti  imperavit  mater  :  Nihil  aliud  petas,  nisi 
caput  Joannis.  Ant,  Uerodes  funcstus  prwcipit  inter- 
ficere,  et  amputari  jussit  caput  Joannis  in  carcere. 
Ant.  Misso  lierodes  spiculatore,  praecepit  amputari 
caput  Joantiis  in  carcere;  quo  audito  discipuli  eius 
vttnerunt,  et  tulerunt  corpus  ejus,  et  posueruntillud 
in  monumento. 

Jn  die  ad  Vesperas. 

Antiph.  In  memoria  aeterna  crit  justus;  ab  audi- 
tione  mala  non  timebit.  PsaU  Beatus  vir  qui  timet. 
Ant,  Colloceteum  Dominus  cumprincipibus  populi 
soi.  P$al.  Laudatei  pueri.  Ant.  Dirupistii  Dommei 


A  vincula  mea.  Psal.  Credidi  propter  quod.  Ant.  Paravi 
lucernam  (>hristo  mco.  Inimicosejusinduam  confu- 
sione  P«a/.  Memento.  Ant.  Educ  decarcere  animam 
ad  conOtendum  nomini  tuo,  Uomine.  Psal,  Voce  mea 
ad  Dominum. 

In  Evangelio, 

Accedenles  sancti  Joannis  Baptistae  [discipuli]  tu 
lenint  corpus  ejus,  et  sepelierunt  illud.  Ant.  He 
rodcs  enim  tenuit,  ut  supra.  Ant.  Puellre  saltanti 
Ant.  Dominemi  rexlsrael.  Ant.  Ar^^uehat  Herodem 
Ant.  Da  milii  in  disco.  Vers.  Fosuisti,  Domioe.  Ant 
Tenens  spiculator  gladium  in  manibus,  tertio  ictu 
percussitcaput  Joannis,  et  amputare  non  potuit. 

Responsoria   sive   Antiphome    de   Nativitale  sanct^e 

Mariw,  ad  Vesperas. 

Anliph.  Sub  tua  protectione  confugimus,  ubi  in- 
firmi  acceperunt  virtutem  ;  et    propter  hoc    tibi 
psallimus^  Dei  genitrix  virgo. 
B      Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Hodio  nata  est  beata  virgo  Maria  cx  pro- 
genie  David,  per  quam  salus  mundi  apparuit,  cujus 
vila  gloriosa  lucem  dedit  saeculo.  Vers.  Beatissimae 
virginis  Mariee  nativitatem  devotissimc  celebrenms. 
822  R^^p'  Beatissimie  vir^inis  Mariae  nativitatem 
devotissime  celebremus,  ut  ipsa  pro  nobis  intercedat' 
ad  Dominum  Jesum  Christum.  Vers.  Hodie  nataest 
virgo  Maria  ex  progenie  David.  Resp.  Gloriosae  vir- 
ffinis  Marite  ortum  dignissimum  recolcntes,  cujus 
Dominus  humilitatem  respiciens,  angelo  nuntiante, 
concepit  Redemptorem  mundi.  Vers.  Beatissimae 
virginis  Marise.  Resp.  Nativitas  tua,  Dei  genitrix 
Virgo,  gaudium  annuntiavit  universo  mundo.  Ex  te 
cnim  ortusestsol  justitiae  Christus  Deus  noster.  Ex- 
solvens  maledictionem,  dedit  Benedictionem  ;  et 
confundens  mortem,  donavit  nobis  vitam  sempi- 
ternam. 

Antiphonce  in  matutinis  Laudibus. 

Antiph.  Nativilas  virginis  Mariw  orta}  de  tribu 
Juda,  clara  ex  stirpe  David.  Ant.  Nativitas  est  hodie 
sanctae  Mariae  virginis,  cujus  vita  incljta  cunctas  il- 
lustrat  Ecclesias.  Ant.  negali  ex  progenie  Maria 
exorta  refulsit,  cujus  precibus  nos  adjuvari  mente 
et  spiritu  devotissimeposcimus.  ^lnr  Cordeet  animo 
Christo  canamus  gloriam,  in  his  sacris  solemniis 
praecelsse  genitricis  Dei  Marifie.^n/.  Cumjucunditate 
nativitatem  beatse  Mariae  celebremus,  ut  ipsa  pro 
nobis  intercedat  ad  Dominum  Deum  nostrum.  Vers. 
DifTusa  est. 

In  Evangdio. 

Antiph.  Nativitatem  hodiernam  perpetuae  virpinis 
genitricis  UeiMariiesoIemnitatem  celebremus,  [qua] 
quam  celsitudothroni  processit,aIlel.  Ant.  Nativilas 
J.ua,  Dei  genitrix  Yirgo,  gaudium  annuntiavil  uni- 
verso  mundo  ;  ex  te  enim  ortus  est  sol  justitiae 
Christus  Deus  noster.  Exsolvens  maledictionem,  de- 
0  dit  Benedictionem,  et  confundens  mortem  donavit 
nobis  vitam  sempiternam. 

Responsoria  sive  Antiphonce  in vxgilia  sancti Hermetis 

Resp,  Ego  praefecturam  non  perdidi,  sed  mutavi. 
Nam  dignitas  terrena  aut  tollitur,  aut  mutatur  ; 
dignitas  vero  ccelcstis  aeterna  est  et  persislit.  Vers. 
Domine  Deus  meus  Hermes,  respice  prtefecturam 
tuam,  et  respice  patrimonium  tuum.  Tua  domus  or- 
nata  est.  Dignitas.  Resp.  Domine  Jesu  (>hriste,  qui 
me  in  cathedra  apostuli  tui  sedere  fecisti,  praesta 
mihi  ut  mittas  angelum  tuum,  qui  me  hodie  vesper* 
tino  tempore  perducat  ad  famulum  tuum  Hermen. 
Vers,  El  iterum  matutino  hic  revocet  nemine  sen- 
tiente  donec  aggrediar.  Ad  famulum. 

(Desunt  sex  Ltnece  in  AIs.) 

In  matutinis  Laudibus. 
Ego  prsefecturam  non  perdidi^  scd  molavi  in  no- 
mine  Domini.  Ant.  Domine  Deus  meus  Hermes  prae- 


803 


SANCTI  GREGORII  MAGNl 


864 


fecturam  tuam  tuse  domus  ornatum.  Ant,   Sanctus  A 
Alexander  qui  tenetur  in    yinculis,  hic   me  docuit 
prfecepta  tua,  Domine.^nf.  Expansis  manibus  orabat 
ad  Dominum,  ut  eum  eriperet  de   inimicis.  Ant. 
Dignitas  Tero  coelestis  aBternee  sublimitatis  subsistit. 

823  ^^  Evangelio. 
Antiph,  Domine  Jesu  Cbriste,  que  me  in  cathedra 
apostoli  tui  sederc  fecisti,  prcBsta  mihi  ut  mittas  an- 

§elum  tuum,  qui  me  bodie  vespedino  temporc  per- 
ucat  ad  famulum  tuum  Ilermen. 

In  Exaltatione  sanctce  crucis. 

Vers.  Hoc  signum  crucis  erit  in  coelo,  cum  Do- 
minus.  Antiph.  Uelena  sancta  Constantini  mater  Je- 
rosolymam  petit,  alleluia. 

Ad  Invitatorium, 

^n^tp/i.RegemmagnumDominumveniteadoremus. 

Besponsoria  unde  supra. 

Resp.  Dulce  lignura,  dulcem  clavum,  dulce  pon- 
dus  sustinuit,  qu®  digna  fuit  portare  pretium  B 
hujus  sa^culi.  Vers.  lioc  signum  crucis  erit  in 
coeio,  cum  Dominus  ad  judicandum  venerit.  Quse 
digna.  Resp.  Hoc  signum  crucia  erit  in  coelo.  cum 
Dominus  ad  judicandum  venerit.  Tunc  manifesta 
erunt  abscondita  cordis  nostri.  Vers.  Cum  sederit 
Filius  hominis  in  sede  Majestatis  suue,  et  cceperit 
judicare  saeculum  per  i^nem.  Tunc.  Resp.  OCrux  bc- 
nedicla,  quo)  sola  tuisti  digna  portare  Regem  cce- 
lorum  et  Dominum.  Vers.  Mihi  autcm  absitgloriari, 
nisi  incruce  Domini  nostri  Jesu  Christi.  Quae  sola. 
Resp.  0  crux  gloriosa !  o  crux  adoranda  I  o  lignum 

Eretiosum,  et  immutabile  signum,  per  quod  et  dia- 
olus  est  vinctus,  et  mundus  Cliristi  sanguine  re- 
demptus.  Vers.  Dulce  li^num,  dulcemclavum,  dulce 
pondus  sustinuit,  quse  digna  fuit  portare  pretium 
huiussaeculi.  Perquod.  Resp.  0  crux  admirabilis.  in 
cujus  ramis  pependit  thesaurus  et  redemptio  capti- 
vorum.  Per  queai  mundus  est  redemptus  sanguine 
Domini  sui.  Vers.  0  laudabilis  crux,  qu£D  in  corpore  C 
Chrisli  dedicataes.  Ex  ejusmembrorum  componens. 

In  Malutinis. 

Antiph.  Helena  Constantini  mater,  utsupra.  Ant. 
Helena  desiderio  plena  orabat  cum  lacrymis  dicens : 
Tu,  Domine,  ostende  lignum  in  quo  salus  nostra 
fuit  suspensa,  allel . ,  allel.  Ant.  Tuncprsecepitomnes 
igne  cremari  ;  at  illi  tenentes  tradiderunt  Judam. 
Ant.  Ilelena  sancta  dixitad  Judam :  Comple  deside- 
rium  meum,  et  vive  super  terram^  ut  ostendas  mihi 
super  terram  qui  dicitur  Calvariae  locum,  ubi  ab- 
sconditum  est  pretiosum  lignum  dominicum,  alle- 
luia.  Ant.  Mors  et  vila  appositee  sunt  tibi^  vide,  os- 
tende  mihi  crucem  Christi. 

/n  Evagelio, 

Antiph.  Cumque  ascendisset  Judas  de  lacu,  per" 
rexit  ad  locum.  ubi  jactbat  sancta  crux,  alleluia. 
Ant.  Orabat  Judas,  Deus  Deus  meus,  ostende  mihi  jv 
lignum  sanct^  crucis,  alleluia.  Ant.  Cum  orasset 
Judas,  commotus  est  lacus  ille,  in  quo  sancta  crux 
jacebat,  aileluia.  Ant.  Ecce  crucem  Domini,  fugite, 
partes  adversee.  Vicit  Leo  de  tribu  Juda,  radix  Da- 
vid^  alleluia. 

(Desunt  quatuor  lineae  in  Ms.) 

824  ^^^  Antiph,  unde  supra. 

Antiph.  0  magnum  pietatis  opus  t  mors  mortua 
tunc  est,  quando  in  hoc  ligno  mortua  vita  fuit.  Ant. 
Salva  nos,  Christe  Salvator,  per  virtutem  crucis,  qui 
salvasti  Petrum  m  mari,  miserere  nobis.  Ant.Ocr\i\ 
admirabilis,  evacuatio  vulneris,  restitulio  sanitatis. 
u4n<.Nos  autem  gloriari  oportet.  Ant,  Crux  bene- 
dicta  nitet,  Dominus  qua  carne  pependit,  atque 
cruore  suo  vulnera  nostra  lavit.  Ant.  Crucem  tuum 
adoramus,  Domine,  et  sanctam  rcsurrectionem  lau- 
damuset  glorificamus,  quia  venitsalus  in  universo 
mundo.  ArU.  Nos  autem  gloriari  oportetin  cruceDo- 


mini  nostri  Jesu  Christi,  in  quo  est  salus,  vita  et 
resurrectio  nostra,  per  ^uem  salvati  et  liberati 
sumus.  Ant.  Crux  fidelis  mteromnes^  arborunano- 
bilis,  nulia  sylva  talem  profert  fronde,  flore,  ger- 
mine:  dulce  lignum,  dulccmclavum,  dulce  pondus 
sustinens.  Ant.  DuJce  lignum,  dulcem  clavum,  dulce 
pondus  sustinuil :  qua;  digna  fuit  portare  pretium 
sfeculi.  Ant.  Per  s'gnum  crucis,  de  inimicis  nostris 
libera  nos,  Deus  hrael,  allel.  ArU.  Tuam  crucem 
adoramus,  Domine,  tuam  gloriosam  recolimus  pas- 
sionem.  Miserere  nostri,  qui  passus  es  pro  nobis* 
Ant.  Lignum  vitse,  crux  tua,  Uomine,  manifestata 
est ;  mors  enim  per  ipsam  damnata  est,  et  mundus 
omnisperipsani  illuminatus  est.  Omnipotens  Do- 
mine,  gloria  tibi.  Ant.  Super  omnia  ligna  cedrorum, 
tu  sola  excelsior,  in  qua  vita  mundi  pependit,  in  qua 
Christus  triumphavit,  et  mors  mortem  superavit, 
allel.  Ant.  Crucem  tuam  adoramus,  Domioe,  et 
sanctam  resurrectionem  tuam  laudamus  et  ^lorifi- 
camus.  Ecce  enim  propter  crucem  venit  gaudium  ia 
universo  mundo.  Ant.  Adoramus  te.  Christe.  et  bc- 
nedicimus  tibi^  quia  per  crucem  tuam  redemisti 
mundum.  Anl.  0  crux  benedicta,  quia  in  te  pe- 
pendit  Salvator  mundi,  et  in  te  triumphavit  Rex  an- 
geiorum,  alleluia.  Ant.  Ecce  lignum  crucis,  in  quo- 
salus  mundi  pependit  ;venite,  adoremus.  Antipk, 
Crux  Jesu  Christi  adaperiatnobis  januas  coeli.  Crux, 
solve  vinculum  mortis ;  per  hoc  vitae  lignum  signum 
sit  salutis  nostrae.  Defeade  nos,  Jesu  Chiiste,  hic  et 
in  futuro. 

De  sancto  Mauritio.  •—  Antiphonae  in  matutinis 

Laudibus, 

Antiph.  Sanctus  Mauritius  legionem  sanctam  prsa- 
monuit,  ut  ad  coelestia  regna  properarent.  Beatus 
Exuperius  miles,  Candidus  et  Victor,  junctis  me- 
ritis,  se  sociaverunt.  ^n/.  Sancta  legio  Auganensium 
[Agaunensiuml  martjrum,  dum  resisteret  adver- 
sariis,  sacro  duce  Mauritio  interveniente,  immor- 
talitatis  compendium  acquisierant.  Ant,  Pretiosa 
»unt  Thebaeorum  martjrum  vulnerala  [vulnera] 
sancti  Mauritii  cum  sociis  suis,  qui  sub  Maximiano 
mortem  decreverunt  suscipere.  Ant.  Ecce  factus  est 
sacer  ille  Auganensium  [Agaunensium]  locus,  per 
suffragia  sanctorum  salus  prsscntium,  prsesidium 
futurorum.  Ant.  Sanctorum  corpora  sacri  sanguinis 
unda  perfudit,  pretiosorum  martyrum  societas  con- 
secravit.  Quod  novit  Redonus,  in  pugnando  refugit. 
Ant.  Flagrabat  in  beatissimis  martjribus  gloriosus 
odor,  quia  trucidati  ferro,  collis  submissis,  a  Maxi- 
miano  peremptisunt,  qnos  multitudoangelorum  cum 
gaudio  suscepit.  ^dn^.  Triumphant  sancti  martyres 
Christi,  qui  sub  Maximiano  mortem  decreverimt 
suscipere,  et  cum  sancto  Mauritio  regna  ccelestia 
acceptrunt. 

825  ^^  natali  sanctorum  Cosmae  et  Damiani. 

Antiph.  Cosmas  et  Damianus,  Artimus,  Leon- 
tius,  Euprepius  ;  hi  quinque  fratres  a  Deo  coronaU 
8unt. 

{Deest  linea  tn  Ms.) 

Antiphonae  et  Responsoria,  — In  vigilia  saneti  Mi- 

chaelis,  ad  Vesperas. 

Vers.  Stetit  an^elus super  aram  templi.  Ant.  Dum 
sacrum  mvsterium  cerneret  Joannes,  archangclus 
Michael  tubacecinit :  Ignosce,  Domine  Deus  uoster. 
qui  aperis  librum,  et  solvis  signacula  ejus,  alleluia. 

{Deest  linea  in  Ms.) 

Ad  [nvitatonum. 

Antiph,  Regem  archangelorum  Dominum  venita 
adoremus.  Ant.  Stetit  angelus  super  aram  templi, 
habeus  thuribulum  aureum  in  manu  sua.  Psal  In 
Domino  confido.  Ant.  Ascendit  fumus  aromatum 
in  conspectu  Domini,  de  manu  angeli.  Psal,  Domine, 
quis  habitabit.  iin^Michael  archangelus  venit  in  adju 


806 


LIBER  RlSSPONSALtS. 


806 


toriam  popuH  Dei.  Psat.  AfiTcrte.  Vers.  SieiitaDgelus. 

Responsotia  unde  iupi^a. 

Resp.  Factum  est  silentium  in  cobIo,  cum  commit' 
teret  bellum  draco  cura  Michael  archangclo  ;  et  au- 
dita  est  vox  millia  miilium  dicentium  :  Salus,  honor 
et  yirlus  omDipotcuii  Deo.  Vers.  Millia  millium  mi- 
nistrabant  ei,  et  decies  millies  ceniena  millia  assiste- 
banl  ei.  Resn.  Sletii  angeius  super  aram  iempli, 
habens  ihuribulum  aureum  in  manu  sua,  ei  daia 
sunt  ei  incensa  mulla,  et  ascendit  fumus  aromaium 
in  conspectu  Domini,  de  manu  angeli.  Vers.  In  con- 
spectu  angelorura  psallara  tibi,  adoraboad  lemplum 
sanctum  tuum,  et  confiiebor  nomini  tuo.  Et  ascen- 
dit.  Besp.  In  conspeclu  angelorum  noliie  meiuere  ; 
Tos  enim  in  cordibus  vestris  adoratc  et  iimeie  Do- 
miDura  ;  angelus  enim  ejus  vobiscum  est.  Vers. 
Stetit  angelus  juxtaararaiempli,  habens  ihuribulura 
aurcum  in  manu  sua.  Resp.  In  conspectu  angelorura 
psaJJam  tibi,  et  adorabo  ad  templum  sancium  tuum, 
et  confitebor  nommi  tuo.  Vers.  Angclus  qui  fuit 
cum  Jacob.  ipscsic  mecum  in  terra  perigrinationis 
mem.  Ei  bcnedixit  vias  meas  Dous  meus.  Et  adorabo. 

In  tecundo  noctumo, 

Antiph.  Michael  praeposiius  paradisi.  quem  hono- 
ri6cat  angeiorum  civi-«.  Psal.  Magnus  Dominus.  Ant. 
Gloriosus  apparuisli  in  conspeciu  Domini ;  propterea 
decorem  indoit  te  Dominus.  Psal.  Te  decet  Hjmnus. 
Ant,  Angelus  archangelus  Michaei  Dei  nuniius  de 
animabus  justis,  allel.  Psal,  Quam  dilecta.  Vers. 
AsceDdit  fumus  aromaium. 

Besponsoria  unde  supra, 

Resp.  Uic  est  Michael  archangelus  princepsmilitiai 
angelorura,  cuiushonorpraesiat  beneficiapopulorum, 
et  Oraiio  perducit  ad  regna  coelorum.  Vers.  In  con- 
spectu  angelorum,ut  supra.  Vers.  Angeli,archangeli, 
tnroni,  et  dominatiooes,  principaius  et  potesiates, 
virtutes  coslorum.  Resp.  Venii  Michael  archangelus 
com  multiiudine  angelorum,  cui  tradidit  Deus  ani- 
mas  sanctorum  ut  perducateas  in  paradisum  exsul- 
tationis.  Vers  Emiite,  Doraine,  spirilum  iuum  de 
coelisy  spiritum  sapientiae  826  ^^  inielieoius.  Ut 
perducat.  Resp.  Locutus  est  ad  me  unus,  ut  supra. 
Vers.  Ego  diligeniesme  diligo,  et  qui  mane  vigila- 
verint. 

/n  tertio  nocturno. 

Antiph.  Concussum  est  mare,  et  coniremuit  ierra, 
ubi  archangelus  Michael  descendebat  decoelo.  Psal. 
Fundamenia.  Ant.  Laudcmus  Dominum  quem  lau- 
dant  angeli,  quem  chcrubim  et  seraphim  ;  Sancius, 
Sanctas,  Sancius  proclamant.  Psal.  Ctxnisiie  i.  Ant. 
Data  sunt  ei  incensa  muKa,  ut  aJoleret  ea  ante  al- 
tare  aureum,  quod  t^st  ante  oculos  Domini.  Psal. 
Benedic,  anima.  Vers,  Gloriosus  apparuisii  in  con- 
spectu  Domini. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Audivi  vocem  in  coelo  angelorum,  ut  supra, 
Vers.  Vidiangelum  Dei  fortem.  Hesp.  Ostenditmihi 
angelus.  Resp.  Dopebat  quse  ventura  sunt.  Require 
in  propbetis.  Vers,  Ego  sum  angelus  ille  qui  otfero 
Orationes  vesiras.  Resp.  Nunquid  scis  quare  dod  ve- 
nerint  ad  te  ?  Nudc  revertar  ul  praBlier  adversus 
principem  Persarum  coDtradiceoiem  tuis  precibus, 
et  mea  legaiiouis  [mese  legaiiooi].  VerumlameD  Bli- 
chael  archaDgelus  prioceps  vester.  Adjutor  meus  ad 
Dominum  Deum  tuum.  Vers.  Benedicite  DomiDura^ 
omues  angeli  ejus,  putentes  virtuies  [viriute]  quifa- 
citis  ver!)um  ejus.  Resp.  In  tempore  lilo  consurgens 

ScoosurgetJ  Michael  princeps  vester,  qui  stat  pro 
iliis  vesiris,  et  veniei  iempus  quale  dod  fuit,  ex  eo 
ex  quo  gentes  esse  CGeperunt,  usquead  tempusillud. 
Vers.  In  tempore  illo  salvabitur  populus  iuusomnis 

3Di  inventus  fuerit  in  libro  vitae.  Et  venict.  Resp.  Fi- 
ehs  sermo  ei  omni  acceptione  dignus.  Michael  ar- 
changelus  qui  pugnavit  cumdiabolo  ;  graiia  Deiille 


A  vicior  in  coelis  exstitit,  et  itle  hostis  antiquus  patuit 
ruinae  magnaB.  Vers.  Gaudent  angeli,  exsuliant  ar- 
changeli,  iaeiantursancti,  congraiulantcr  marlyres. 
Ht  ille.  Resp.  Uic  est  praeposilus  paradisi  archange- 
lus  Michael .  Non  dimiitat  animas.  donec assigneteas 
anie  iribunal  Chrisii.  Vers,  Vidi  angelum  Dei,  ut 
supra,  Non  dimiitat. 

Antiphonag  in  matutinis  Laudibus. 

Antiph.  Dum  praeliareturMichaelarchangeluscum 
dracone  aniiquo,  dedit  ei  Dominusvictoriam  sempi- 
ternam.  Ant.  Cum  committeret  bellum  draco  cura 
Michael  archangelo,  audita  est  vox  millia  milliura 
dicentium  :  Salus  Deo  nostro.  Ant.  Archangele  Mi- 
chael,  constitui  ie  principem  super  omnes  animas 
suscipiendas.  Ant.  AngeliDomini,  Dominumbenedi- 
cite  in  aeternum.  i4n/.  Angeli,  archangeli,  throni,  et 
dominaiiones,  principatus  et  potestates,  virtutescoe- 
lorum^  laudate  Dommum  de  coelis,  alleluia. 

o  In  Evangelio, 

Anliph.  Factum  esl  silenfium  in  coelo,  dum  draco 
committeret  bellum,  et  Michael  pugnavit  cum  eo.et 
fecit  victoriam,  allel.  Ant.  Michael,  Gabriei,  cheru- 
bim,  et  serapliim,  qui  non  cessant  clamarequoiidie: 
Dignus  es,  Domiue,  accipere  cloriam,  alleluia.  Ant. 
Angeli  etomnes  virtutes,  laudate  Dominura.^n^Hic 
esi  praeposiius  paradisi  archangelus  Michael.  Non  di- 

miiiitanimas,donecassigneieasanietribunalChristi. 
{Deest  linea  in  Ms.) 

Antiph.  Justus  ut  palma  florebii.  Praesulis  summi 
ac  doctoris  egre^ii . 

(I)eest  pagina  tntegra  in  Manuscripto.) 
827  Docior  eximius  Atrebatum,  Vedastus,  sacris 
prseconiis  celebretur ;  ut  quosin  carne  verbis,  exem- 
plis  insiruxit,  sedulus  pro  eis  ad  Dominum  interce- 
dat.  Ne  lupus  insidians  ovesChrisliincursarepnesu- 
mat.  Vers.  Ut  quos  spiritali  studioinformavii.  moni- 
tis  ac  miraculis  animavii.  Sedulus.  Resp.  Hic  est 
Q  Vedastus  Aulescorum  sensibus  [Forte  Aulercorum 
sentibus]  orlus,  quem  fama  celebrior  verbum  prae- 
dicatorum  •  Ludovico  regni  socium  ilineris  ascivit. 
Vers.  (Juatenus  per  singulos  ilineris  sui  gressus  sa- 
luberrimis  ab  eo  imbuereiur  doctrinis.  Quem  fama. 
Resp.  Vedastus  igitur  fesiinantem  ad  vilaj  fontem  de- 
ducebat  regem.  Remigiusponiifex  venieniemablue- 
bat.  Vers.  Ambo  pene  pari  pietate  pares,  sed  Veda- 
sius  monita  saluiis  dabat.  Remigius.  Besp.  Dum 
ergo  iter  capeiel  cum  rege  sacer  Vedasius,  necmor- 
tale  sonans  coelesiia  periractaret,  et  oecurrenti  caeco 
lumen  resiiluit,  et  cor  principis  in  fidesolidavit.  Vers. 
Sensit  iiaque  vir  Dei  virlutemsibi  adesse  supernam, 
et  totum  se  in  sacras  efTudit  preces.  Et  occurrenti. 
Resp.  Qui  de  rupe  arida  sitienii  populo  fontem  aquae 
vivae  produxit,  ipse  per  beatum  Vedastum  de  sicco 
vase  vinum  manare  concessit,  ac  suos  poculo  mira- 
bili  satiavit.  Vers.  Cum  pocula  vitae  vir  Domini  cui- 
dam  propinaret  amico,  qui  m  Cana  Galileae  aquas 
_  convertit  in  vinum.  [Ipse  per  beaium]  praedicaior 
^  egregius  vir  Domini  Vedastus  urbi  Atrebatum  desti- 
naius,  io  ipsa  urbis  poria  duos  a  clade  relevavit 
aegroios  ;  uam,  et  claudo  gressum,  et  caeco  lumen 
reddidit  oculorum.  Vers.  ADtequam  verbis  plueret, 
miraculis  coruscaret,  qui  caducis  carebat,  muuera 
est  superna  largitus.  Nam  et  claudo.  Resp  Mos  ubi 
quondam  fuerat  ferarum,ibi  pontifexsummusbeatus 
Vedasius  chorum  fecitresonare  psallentium.  Namet 
ursi  specum  inaulam  vertitsacrorum.  Vej^s.  Utsicut 
mores  besiiales  in  usu  mutavit  agnorum,  ita  ex  fcedis 
et  iurpibus  pulchra  reddidit  ei  honesta.  i\am  et  ursi. 
Resj),  Invitaius  ad  prandium  sancius  Dei  sacerdos, 
Christi  exemplum  secutus,  assensum  praebere  non 
abnuit,  ut  verbum  vitae  convivarum  cordibus  arlium 
IForte  altius]  infunderei,  et  dcemonum  commenta 
tugaret.  Vers.  Exienia,  namquedexteracrucissignum 
vasis  impressit,  fugans  larvamex  liquore  fuso,  mirci'* 


Ludovicus  is  est  Clodovaeus  primus  regum  Francorom  qui  Christo  credidit. 


807 


SANCn  GREGORII  MAGNI 


848 


■V 


f 


culo  coruscavit.  EtVerbum.  Resp.  0  bealum  virum  A 
Vedastum  pontificcm,  cujus  exiium  columna  lucis 
edocuil,  ut  verus  Israel  ab  ^gvpti  icrumnis  ad  pro- 
missa  regna  perceplurus  prsemia  festinarel.  Vers. 
Vila  estigiturspalio  duarum  horarum  columnalucis 
a  domo  pontifiois  usque  ad  coelura  fastigium  emine- 
re.  Ut  verus. 

Antiphofite  et  Besponsoria  de  sancto  Dfonysio  cum  so- 
ciis  suis.  —  In  Vigdiay  ad  Vesperas, 
Antiph.   Sanctus  Dionysius,  qui,    tradente  beato 
Clemente  Petri  apostoli  successore,   verbi  divini  se- 
mina  828  gentibus  parturienda    susceperat.  P,snl. 
Beatus  vir  qui  non.  Ant.   Quo  amplius  gentiiilatis 
fervere  cognovit  errorem,  iliuc  intrepidus  et  calore 
fidei  flammatus  accessit.  Ad  Parisios,  Dominoducen- 
te,  pervenit.  Psal.  Quarefremuerunt..4n(.  Non  veri- 
tusincredulai  gentisexperiri  feritatt^m,  quiavirtutem 
suam  pra?teritarum  poenarum  recordatio  roborabat. 
Psal.  Domine,   quid.  Vers.    Laetamini  in    Domino. 
Besp.  Post  passionem  Domini  in  universis  gentibus  *> 
pr.idicatio  profutura  successit  ;  ita  ut  tide crescente 
multi  mererentur  fieri   confessorcs,   quos   catliolica 
poslmodum    paudet  Ecclesia  merui   se    martyres. 
Vers.  Qui  cum  imminere  suas  cernerent  passiones, 
quaiDominoJesu<:iirislodonante  didicerant,  repleti 
Spiritussancti  gratia,  docuerunt.  Postmodum.  Vers. 
Beatus  Dionysius  divini  verbi  semina  gentibus  tra- 
dente  Ciementp  profutura  successit,   Resp.  Gratias 
tibi,  Domine,quiinfe^tanlis  inimici  jacula  probatio- 
nem  fidelium  tuorum  pr«estitisti  esse,  el  non  vulnera, 
et  talem  tuis  martyribus  tribuis  pro  labore  merce- 
dem,  ut  nullum  tuorum  fuisse  ^audeat  hostisimbei- 
lem.  Km.  Justorum  autemanim».  Resp.   Beatissi- 
mus  Dionysius  Christi  martyr  tradente  beato  Cle- 
mente  parlurienda  gentibus  semina  divinasuscepit. 
Et  quo  amplius  gciitililatis  errorem  fervere  cognovit, 
illuc  intrppidus   et    virtute  fidei    armatus  advenit. 
Vers.  Et  Parisios  Domino  ducenle  pervenit,  non  ve- 
riius  incredulae  gentis  expetere  feritatem.  Illic  intre-  ^ 

pidas. 

In  secundo  noclurno . 

Antiph,  Tunc  memorata  civitas  et  conventu  Ger- 
manorum  et  nobilitate  pollebat,  quia  aura  salubris, 
aere  jucunda,  fluminibus  fecunda,  terris  arboribus 
nemorosa  uberrima.  Psal.  Cum  invocarem.  Ant. 
Hunc  ergo  locum  Dei  famulus  elegit  exspectando. 
Psal.  Verba  mea.  Ant.  Tantas  per  illum  Dominus 
dignabatur  exercere  virtutes,  ut  rebellium  corda  non 
minus  miraculis  quam  priedicationibus  obtinerel. 
Psal.  Domine,  Deus  noster.  Vers.  Exsultate  justi 
in  Domino. 

Responsoria. 

Resp.  Adest  namqne  beati  Dionjsii  sacratissima 
dies,  in  qua  triumphans  agonem  explevit,  et  coio- 
nam  victoriai  accipere  meruit  de  manu  Domini.  Vers. 
Justum  deduxil  Dominus  per  vias  rectas,  et  ostendit 
illi  regnum  Dei  Etcoronam.  Hesp.  Inhocergo  loco  D 
experiuntur  infirmi  quantum  Dei  famulosconveniat 
honorari,  ubi  recipit  caecitas  visum,  debilitas  gres- 
sum,  et  obslructseaures  recipere  merenturauditum. 
Vers.  Hunc  ergo  locum  Dei  famulus  elegit  exspe- 
ctando.  Ubi  recipit.  Resp.  Pcr  bcatum  Dionysiura 
fiunt  hic  divina  mysteria.  Per  Orationes  ejus  caeci 
illuminantur,  et  natale  ejus  d^Bmoncs  efl^ugantur.et 
infirmi  sanantur.  Vers.  Juslorum  autem  animae  in 
manu  Dei,  sunt  et  non  tanget  illos  tormentum  ma- 
lilifie. 

In  tertio  nocturno . 

Antiph.  Ecclesia  illis  necdum  in  locis  eral.  Popu- 
lus  ille  novam  construxit.  in  qua  officia  servientium 
clericorum  ex  moreconstituit,  probf\lasquepersonas 
honore  secundi  ordinis  ampliavit.  Psal.  In  Domino 
confldo.^  nt .  Miroque  modo  829  inermi  viro  non  va- 


lebat  plebs  armata  resistere.  Psal.  Domine,  ^uis 
habitabit.  Ant.  Cinctus  ergo  fide,  et  misericordiain 
anteponens,  paulatim  sociabat  Deo,  quos  diabolo 
subtrahebat.  l^sal.  Domine,  in  virtute.  Fer«. Posuisli, 
Domine. 

Responsorta. 


Resp.  Tantasper  illura  Dominusdignabatur  exer- 
cere  virtutes,  utrebelliumcordanonminusrairaculis 
quampraedicationibusobtineret.  Vers.  Miroquemodo 
inermi  viro  nonvalebat  plebsarmataresistere.Quam 
prsedicationibus.  Res/>.  Isti  sunt  viri  sancti.  •  Require 
in  apostolor.  Resp.  Beatus  Dionjsius,  iiusticus  et 
EleuUierius,  in  hac  ergo  fidei  pertinacia  perraanen- 
tes,  reddentes  t^rrse  corpora,  animas  coelo  cumgan- 
dio  intulerunt.  Vers.  Tali  namque  ad  Uonoinum  me- 
ruerunt  professione  migrare,  ut  amputatiscapitibus 
adhuc  putaretur  lingua  palpitans  DominumcoDfiteri. 

/n  matiUinis  Laudibus. 

Antiph.  Hi  sancti  viri  a  beati  Dion^sii  nunquam 
sustinuerunt  abesse  praBsentia,  quos  in  unum  inter- 
rogatio  percussoris  invenit  Ant.  Tali  namque  ad 
Dominum  meruerunt  professione  migrarc,  ut  am- 
putatis  capitibus  adhuc  putaretur  lingua  palpilans 
Dominum  confiteri.^ni.  In  hac ergo  fidei constanlia 
permanentes,  reddentes  terrae  corpora,  beatas  ccelo 
animas  intulerunt.  Ant.  Beataniraiura  etDeograta 
societas,  inter  quos  nec  primus  alter  potuit  esse nec 
tertius ;  sed  Trinitatem  confitentes,  triura  meruerunt 
decoraremartyrio.  Ant.  EliguntSequapaeprofundis- 
que  gurgitibus  marlyrum  corpora  perdendacommil- 
icre.Ant,  In  hocergo  locoexpeiiunturinfirmiquan- 
tum  Dei  fainulos  conveniat  honorari,  ubi  recipiet 
cfficitas  visum,  debilitas  gressum,  et  obstruct*  anres 
recipere  merentur  auditum.  Vers.  Justorum  anim». 

In   Evangelio. 

Antiph.  Adesl  namque  beati  Dionysiisacratissima 
dies,  in  qua  triumphans  agonem  explevil  ct  coro- 
nam  victoriae  accipere  meruit  de  mauu  Domini.Jnf. 
0  beate  Dionysi,  magna  est  fides  lua.  Intcrcede  pro 
nobis  ad  Dominum  Deum  nostrurn.  Ant.  Metuentes 
igitur  percussores,  ne  convem  populi  Christiani 
sanclorum  corpora  sibi  ad  patrocinium  turaularent. 
Anf.  Tunc  matrona  qaaedam,  quae  licet  paganorum 
implicata  teneretur  errore,  conversione  se  deside- 
rare  facere  aliquid  coj^tans  Domino  placitura.  Ant. 
Usa  subtilitate  consilh  ad  convivium  postulabal  per- 
cussores,  cl  dumcopiamablatahumanitatisexlendil 
a  memoria  eorumquaBsusceperuntagendadiscurrit. 
Ant.  San<  t  im  Dionysium  cum  sociis  suis  contra  in- 
credulos  dimicantem  Parisiis  repererunt.  Ant.  Heus 
oranipotens,  qui  electis  tuis  in  agonc  certantibus 
gloriae  coronam  largiris,  et  sortitis  praemium  regoi 
coeh  stis  tradidisti.  inter  quos  athleta  tuus  Uionysius 
atque  beatissimus  Eleutherius  seu  Rusticus  in  lua 
confessione  palma  martyrii  consecrasti,  praesta.Re- 
demptor  mundi,  ul  si  meritis  non  valeraus,  perco- 
rum  sufl^ragia  veniam  consequamur. 
Antiphonx et  Responsoria  in  vigilia sanctorum  rnart}!- 
rum  Crtspini  et  Crispiniani. 

Antiph.  Oriundi  sunt  Romse  sancti  Dei  Crispinus 
830  etCrispinianus.  In  Galliam  devoti  venerunl, 
etsub  .Maximiano  crudeli  examinatiooecertaverunt. 
Psal.  Beatus  vir  qui  non.  Ant.  Sancti  raartyresin 
Oralione  dixerunt  :  Polens  es,  Domine,  ab  iropu3 
liberare  tormenlis,  et  ab  hoc  igne  illaesos  educere. 
Psal.  Quare  fremuerunt.  Ant.  Martyres  sancti  inter 
acerrimos  dolores  spe  gaudentesin  tribulatiooeora' 
bant  Dominum,  et  dicebant :  Judica,  Uomine,  ju- 
dicium  nostrum,  et  hbera  nos  ab  homine  iniquoel 
doloso.  PsaL  Domine,  quid. 

Responsoria. 

Resp.  Oriundi  sunt  Romse  saacU  Dei  Crispmuset. 


{loc  est :  Require  hoc  Responsorium  in  officiode  apostolis. 


809 


UBER  RE8P0NSALIS. 


8i0 


Crispinianus;inGalhain  devoli  venerunt  ;  et  sub  A  macula.  ^«^  Beata  etgloriosamors  sanctorum  aui 
Maximiano  crudeli  examinatione  certaverunt,  Vers.  deambulabant  in  flammarurinSit  de?Xb?nt 
(Deesi  tn  Ms.)  Reso.  Isti  sunt  dnn  v.n  nrMi.^i  ..«..      hymnum  dicentes :  Adjnva  nos,  1)eus  sa^^^^^^^ 

st^r.  Ant:  Orabant  sancti  martvres  dicentes  :  Gralias 
tibi  agimus,  Domine,  qui  nos  de  hoc  sfleculo  eripiens 
ad  te  venire  preecipis. 

In  Mvangelio, 
AnUph.  Sancti  Dei  Crispinus  et  Crispinianus  sub- 
missacolla  percussoribus  tradiderunt,  animas  san- 
ctas  Crealori  Domino  reddiderunt.  Et  ideo  coronan- 


[Deesi  inMs.)  Resp.  Isti  suut  duo  viri  pretiosi  mar- 
tyres,  qui  Romapro  Christi  nomine  ad  prsBdicandum 
venerunt,  et  sub  Maximiano  crudeli  principe  mortem 
gloriosamdecreverunt  suscipere.  Vers.  RomjBnobili 
ortu  progeniti,  in  Gallia  autem  pro  Christi  amore 
venerunt.  Resp.  Beatissimi  martj^res  respondentes 
Maximiano:Honores  auos  polliceris  nobis  dare,  tuis 
dona.  Nobis  vivere  Christus  est  et  mori  lucrum. 
Vers.  Pecunia  vero  et  honores  quos  polHceris  nobis 
dare,  tuis  dona.  Ista  olim  pro  Christi  amore  nos 
gaudemusreliquisse.  Nobis. 

/n  secundo  nociumo. 

Antiph.  Quibus  haec  orantibus,  exsiliens  gutta 
plumbi  ferventis  in  oculum  Rictiovari,  gravi  illum 
dolore  crucians  excwcavit  afflictum.  Psat  Cum  in- 
vocarem.   Ant.  Mox,  oratione  finita,    reduxit  eos 


lur  et  accipiunt  palmam,  et  vivunt  in  seternum.  Ant. 
Istisantsancti  Dei  Crispinus  et  Crispinianus  nobili 
progenie  rebusque  ditati.  Egressi  sunt  Roma  propter 
amorem  Christi.  Reliquerunt  omnia,  secuti  sunt  Do- 
minum,etperveneruntad  preemia  regni,  quae  pro- 
misit  Dominus  diligentibus  se.  Ani.  Angelica  admo- 
nitione  sepelierunt  corpora  sanctorum  cum  gaudio, 

.,  .      rr    •'  -  - -^o" , ;    : ^-      ubi  populus  hodie  adorat  Majestalem  Dei. /n/.  Ad 

panter  angelus  Uomini  sine  dolore  ab  igne.  Psal.  »  locum  properat  senex,  ubi  sancti  martyres  decollati 


Verba  raea.  Ant.  0  mirum  divinaeaequitatis judicium, 
ot  qui  multos  mart^res  per  ignem  peremit  ad  coele- 
stia  properantes,  ipse  in  igne  vitam  finivit,  et  ad 
ignem  aeternum  cruciatus  pervenit.  Psal.  Domine 
Dominus  noster. 

Responsoria. 

Resp,  Cum  essent  in  lormentis  martyres  Christi 
Crispinus  et  Crispinianus,  coelestia  contemplantes 
dicebant:  Adjuva  nos,  Domine,  ut  perficiamus  opus 
tuum  sine  macula.  Vers.  Respice  in  servos  tuos,  et 
in  opera  lua,  Domine,  et  adjuva  nos.  Ut  perficia- 
mus.  Resp.  Judica,  Domine,  judicium  nostrum,  et 
lihera  nos  ab  homine  iniauo.  Tunc  illis  orantibus 
exsilieruntsudes  de  ungulis  eorum,  et  ministros 
percutientes  interfecerunt  illos.  Vers.  Martyres  inter 
acerrimos  dolores  spe  gaudentes,  in  tribulatione  pa- 


jacebant.  Ani.  Oblatns  est  a  parentibus  puer  variis 
mfirmitalibus  caecus,  surdus.  mutus,  et  claudus, 
quae  largiente  Christo  martjrum  precibus  recepit. 

Invigilia  sancti  Quintini.  -  Antiphonte  in  maiutinis 

Laudibus. 

Antiph.  Sanctus  vir  Quintinus  cum  beato  Lucio  ab 
urbe  Roma  se  in  hanc  transtulerunl  regionem.  Ant. 
Cumque  pervenissont  ad loca  inuoicipii,  qiieB  Augusta 
Veremandorum  nuncupatur.  Ant.  Tunc  Rictiovarus 
furore  plenus,  jussit  eum  tendi  et  quaternionibus 
caedi.  Ant  Beatus  Quintinus  orabat  dicens  :  Domine 
Deus.  miserere  mei  servi  tui.  Ant.  Et  cum  vidisset, 
cervices  suas  percussoribus  obtulit,  dicens  :  Facite 
nunc  quod  vobis  prseceptum  est. 

In  Evangelio. 

^ndp^.  Etvoxde  coelodicens;  Quintine,   faraule 


tientes.  Tunc.  Resp.  Sancti  martvres  in  Orationedi-         ,-.  ^-  „„  ^^  — ..,  vi.^^tso.  vuiufiuc,    lamuic 

xerunt :  Potens  es,  Domine,  ab  impiis  liberare  tor-  meuSi  veni,  accipe  coronam  quam  tibi  prieparavi. 
mentis,  et  ab  hoc  icne  illa>sos  educere.  Vers.  Mox  C  832 .^w(.  Beatus  Qulntinusad  Rictiovarum  dixit : 
Oratione  finita  eduxit  eos  angelus  Domini  sine  do-      Christianus  sum,  et  Ckristum  confiteor.  Et  tam  si 


lore  ab  igne.  Et  ab  hoc. 

Antiphonx  in  teriio  nociurno. 

Aniiph.  Impius  Maximianus  jussit  eos  ambos  ca- 
pite  truncari.  Psal.  Exaudi,  Domine.justitiam.i4n/. 
Quia  juxta  [FoWe  quibus  jussu]  regis  amputata  sunt 
capita,  araborum  pretiosa  in  conspf^ctu  Domini  mors 
sanctorum.  PsaL  Domine,  in  virtute.  Ant.  Relicta 
sancta  corpora  Crispini  et  Crispiniani,  quae  Christo 
custodiente  permanserunt  intacta.  PsaL  Benedicam 
Dominum . 

831  Responsoria. 
Resp.  0  mirura  divinee  sequitatis  ju  Jicium,  ut  qui 
multos  martyres  per  ignem  peremit,  ad  coeiestia 
properantes,  ipse  m  igne  vitam  finivit,  et  eos  de 
colluctatione  sui  certaminis  ad  se  venire  jubet  pro- 
pitius.  Ipse.  Resp.  Relicta  sancta  corpora  Crispini  et 
Crispiniani,  qute  Christo  custodiente  a  morsu  orum 
[Forie  feraruml  permanserunt  intacta.  Vers.  Quo- 
mm  animae  coelis  ab  angelis  translatse,  corpora  vero 
a  camificibus  bestiis  sunt  relicta.  Quse.  Resp,  Ange- 
lica  adinonitione  sepelierunt  corpora  sanctorum  cum 
eaudio,  ubi  populus  hodie  adorat  Majcstatein  Dei. 
Vers,  In  quo  locoChristiani  postea  magnam  sedifica- 
veruntba^ilicam.  Ubi. 

Aniiphonx  in  matutinis  Laudibus. 

Antiph.  Sancti  vero  martyres  Crispinus  et  Crispi- 
nianus  audacter  regi  impio  responderunt,  dicentes  : 
Pro  Christi  amore  nos  venisse  fatemur,  qui  est  ve- 
rus  Deus  in  Trinitate  unus,  cui  servimus  in  fidc  ac 
dilectione  devoti.  Ant.  Beatissimi  martyres  respon- 
deront  Maximiano,  dicentes :  Honores  quos  pollice- 
ris  nobis  darc,  tuis  doaa ;  oobis  vivere  Christus  est, 
et  mori  lucrum.  Ant.  Cum  essent  in  tormentis  raar- 
tyres  Christi,  coelestia  contemplantes  dicebant  :  Ad- 
]iifa  nos,  Domine,  ut  perficiamus  opus  tuum   sine 

Paihoi.  LXXVUI. 


D 


certissime  scire  vis  nomen  meum,  Quintinus  vocor. 

AniiphoncB  et  Responsoria  in   vigilia  omnium  san- 
ctorum.  —  Ad  Invitatoriwn. 

Aniiph  Preeoccupemus  faciem  Domini  in  confes- 
sione  sanctorum. 

In  primo  noclurno. 

Antiph.  Ave,  Maria.  PsuL  Eructavit.  Ant.  Laude- 
mus  Dominum.  PsaL  Domine,  Dominus  noster.  Ant. 
Custodiebant.  PsaL  Dominus  regnavit,  irascantur, 
Vers.  Justorum  anim^e. 

Responsoria. 

Resp.  Beata  es,  virgo  Maria.  Vej*s.  Ave.  Maria. 
Resp.  Audivivocem.  Vers.  Vi«ii  angelum.  Resp. 
Sancti  tui,  Domine.  Vers.  Quoniampercussit. 

/n  secundo  nocturno. 

Anliph.  In  omnem  terram.  PsaL  Coeli  enarrant. 
Ant.  Ciamaverunt.  Psal.  Benedicam  Dominum.  Ant. 
Exsultabunt  sancti.  Psal  Exsultate,  justi.  Vers. 
Justiautem. 

^esponsoria. 

Resp.  Fuerunt  sine  querela.  Vers.  Tradiderunt 
corpora.  Resp.  0  veneranda  martyrum.    Vers.  Isti 

suntquivenerunt.  Isti  sunt  virisancti.   Vers.  Sancti 
per  fidem. 

/n  tertio  noctumo, 
Antiph.  In  odore.  Psal.  Deus  noster.  Ant.  L»ta- 
miniin  Dorolno.  P*a/.  Beatiquorum.  Ant.  Gnntabaftt 
sancti.  PsaL  Dominus  regnavit,  exsultet.  Vers.  Mi- 
rabilis  Deus. 

Responsoria. 

Resp.  Quinque  prudentes.  Vers.  Tuncsurrexerunt. 
Resp.  Sancti  mei.  Vers.  Venite.  benedicti.  Resp. 
Beati  estis.  Vers.  Gaudete,  et  exsultate. 

26 


811 


SANCn  Gtl»BORn  MA6NI 


111 


AnHphm»  in  matutinis  LoHdilms, 

Anfiph,  Post  partum  virgo.  AnL  Justi  autem.  Ant. 
Vosffuisccutiestis.  ^n^.  Spiritus  et  animae.  Ant. 
Angeli,  Arcbangeli.  Capit.  Benedictio  et  claritas. 
Vers,  Ltelamini  in  Domino. 

/n  Evangelio, 

Antiph,  Laudem dicite Deo  nostro.^n/.  Fulgebunt 
jnsti.  Ant,  Adoremus  Dominum,  qui  in  sanctisgio- 
rfosusest.  Ant.  Te  Irina  deitas  unaque  poscimus,  ut 
cnlpas  abluas,  noxia  subtrahas  ;  des  pacem  famulis, 
nos  quoque  gioria  per  cuncla  tibi  saecula.  Psal.  Do- 
mine,  Dominus  noster.  Ant.  Laudemus  Dorainum. 
Psal.  Domine,  quis  habitabit.  Ant.  Exaltata  est 
sancta  Dei.  Psal.  Coeli  enarrant.  Vers.  Lajtamini  in 
Domino. 

Responsoria  unde  snpra. 

/?c«p.  In  patre  manet.  Vers.  Tanquam  sponsus. 
Besp.  In  conspectu  angelorum.  Vers.  Angelus  qui 
fuit.  Resp.  Beataes,  Virgo.  Vers.  Ave,  Maria.  Resp. 
Inter  natos.  Vers.  Fuithomo. 


833  J^  secundo  noclurno. 
Antiph.  Inter  natos.  Psal.  Domine,  in  virtute.  Ant. 
Vos  atnici  mei,  P»a/.  Eructavit.  Ant.  Dabo  sanctis. 
Psal.  Omnes  gentes.  Vers.  Exsultent  justi. 

Responsoria. 
Resp.  Inter  natot.  Vers.  Fuit.  Resp.  Cives  aposto- 
lorum.  Vers.  In  omnem  terram .  Resp.  Oveneranda. 
Vers,  Isti  sunt  qui  venerunt. 

In  tertio  noctumo. 
Ant.  Sintlumbi  vestri.  Pssd.  Fundamenta.  Ant. 
Tunc  surrexerunt.  Psat.  Cantate  i.Ant.   Omnes 
aaDcii.  Psal.  Dominas  regnavit,  exsultet.  Vers.in- 
sti  autem. 

Responsoria. 

Resp,  Sacerdotes  ejus.  Vers.  IIluc  producam. 
Resp.  Audivi  vocem.  Vers.  Mediaautem.  Resp,  Om- 
nes  sancti.  Vers.  Eflfugerunt. 

/n  Matutinis, 

Angeli,  archangeli.^n/.  Vosqui  secuti  estis.  ^nt. 
Sacerdotes  Dei.  Ant.  Prudentes  virgines.  Ant.  Ful- 
gebuntjusti. 

/n  Evangelio. 

Antiph.  Istorum  estenimregnum.  Ant.  Astiterunt 
justi  ante  Dominum.  Ant.  Vestri  capilli  capitis.  Ant. 
Sancti  per  fidem  vicerunt  regna. 

AntiphonSB  et  Responsoria  in  Hgilia  saneti  Martini, 

ad  Vesperas. 

Vers.  Justum  deduxit  Dominus.  ^Jn^  Ora  pro  no- 
bis^  beate  Martine,  nt  digni  efficiamur  promissione 
Ghristi. 

Ad  Invitatorium» 

Antiph.  Regem  confessorum  Dominam,  venite 
adoremus. 

/n  primo  noctumo , 

Ant^h.  Martinus  adhuc  catechumonas  hac  me 
veste  contexit.  Psal.  Beatus  vir,  Ant.  Sanct»  Trini- 
tatis  fidem  Martinus  confessus  est,  baplismi  gratiam 
percepit.  P«fl/.  Quare  fremuerunt.  Ant.  Ego  signo 
crucis  non  clypeo  protectus  aut  galea,  hostium  cu- 
neospenetrabosecurus.  Psal.  Domine,  quid  multipli. 
cati  sunt.  Vers.  Voce  mea. 

Responsmia  unde  supra. 

Resp.  Hicest  Martinus  electus  Dei  pontifex,  cui 
Dominus  post  apostolos  tantam  gratiam  conferre  di- 
ffnatus  est,  ut  in  virtute  Trinitatis  Deificfle  mereretur 
fieri  trium  mortuorum  suscitator  magnificus.  Vers. 
Sanctffi  Trinitatis  fidem  Martinus  confessus  est.  Ut 
trium.  Vers,  Istehomo  ab  adolescentia  sua  pariim 
meruit  infirmos  curare,  dedit  illi  Dominus  gratiara . 
Ut.  Resp.  Domine,  si  adhuc  populo  tuo  aum  neces- 
sarius,  non  recuso  subire  propter  eos  labores.  Fiat 
Toluntas  tua.  Vers.  Bonum  certamen  certavi,  cursum 
consummavi^  fidem  servavi.  Fiat.  Vers.   Oculis  ac 


A  manibus  in  cmlum  semper  inlentus  invlctnm  ab  Ora- 
tione  spiritum  non  relaxabat.  Fiat.  Resp.  0  Beatum 
virnm  Martinum  antistitem,  qui  nec  mori  timuit, 
nec  vivere  recusavit.  Vers.  Domine^  siadhoc  popolo 
tuo  sum  necessarius,  non  recuso  laborem  ;  fiat  vo- 
luntas  tua.  Qui  nec. 

In  secundo  nocturno. 

Confido  in  Domino,  quod  filia  mca  predbus  tuis 
reddenda  sitsanitati.  Psal.  Cum  invocarem.  ^34 
Ant.  Tetradius,  coffnita  Dei  virtute,  adbaptismi  gra- 
tiam  pervenit./^a(.  Verbamea.  ^n/.  0  mefiTabilem 
virum,  perquem  nobislantamiracuIacoruscant.Pso/. 
Domine,  Dommus  noster.  Vers.   Gloria  et  honore. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Oculis  ac  maaibas  in  coeliim  semper  inten- 
tus,  invictum  ab  Oratione  spiritum  non  relaxabat. 
Vers.  0  virum  ineffabilem.  nec  labore  vktnm  eec 
morte  vincendnm,  qui  nec  mori  timuit,  nec  vivere 
recusavit.  Invictom.  Vert.  Dnm  sacramenta  oflerret 
^  beatus  Martinos,  globos  Ygeeos  apparuit  saper  capot 

3'us.  Spiritum.  Resp.  Dum  sacrameDtaofferretbeatas 
artinus,  globns  igneos  apparuit  super  eapot  ejos. 
Vers.  Orante  sancto  martino,  apparuit  ei  an* 
gelus  Domini.  Vers.  Oculis  ac  manibaa,  ut  twpra. 
Hesp.  fieatus  Martinus  obitum  suum  longe  ante  prse- 
scivit,  dixitque  fratribus  dissolutionem  sui  corporis 
imminere,  qoia  judicabat  se  jam  resolvi.  Fef».  Di- 
xeruntdiscipuli.  Vers.  ViribuscorporiscoBpitrepente 
destitui,  convocatisque  discipulis  in  unum,  dixit. 
Dissolutionem.  Besp,  Dixerunt  discipuli  ad  beatam 
Martinum :  Cur  nos,  Pater,  deseris  aut  cui  nos  de- 
solatos  relinquis?invadent  enim  gregem  luum  lopi 
rapaces.  Vers.  Domine,  si  adhuc  populo  tuo.  Vers, 
Scimus  quidem  desiderare  te  Christum,  sed  salva 
tibi  sunt  tua  prsmia,  nec  dilata  minoentar  ,  oostri 
potius  miserere  quosdeseris.  Invadent. 

/n  teriio  noctumo. 

Q  Antiph.  Dominus  Jesus  Christus  non  se  inquitpur- 
puratum,  nec  diademate  renitentem  se  venturum 
esse  praBdixit.  Psal.  In  Domino  confido .  Ant.  Sacer- 
dos  Dei,  Mai*tine,  pastor  egregie,  ora  pro  nobis  Domi- 
num. Psal.  Domine,  quis.  .^n^SaceraosDeiMartiney 
aperti  sonttibi  cceii,  et  regmim  Patris  met.  Psal. 
Domine,  in  virtute  tua.  Justum  deduxit  Dominw. 
Vers.  Posoisti,  DomiBe^ 

Responsoria  undesupra. 

Re^.  Obeatom  viram,  in  cajus  iransitv  BftBcto- 
rom  canitnumerus,  angelorom^sultat  «boros,  om- 
niomqoe  coelestium  virtutom  occarrit  psallentiom 
exercitus.  Vers.  Ecclesia  Domini  virtutum  rofooraiar, 
sacerdotes  revelatione  glorificant,  quem  Michael  as* 
sumpsitcumangelis.  Virtutum.Ses».  MartinusAbra- 
bae  sinu  laetus  excipitur  Martinus  nic  pauper  et  mo- 
dicus,  coelum  dives  ingreditur  *  Hjmnis  coelestibus 
honoratur.  Vers.  Oculis  acmanibos,  ut  supra.  Vets. 
Martinus  episcopus  migravit  a  sa^culo,  vivit  in  Chri- 
U  slo  gemma  sacerdolum.  Hymnis.  Resp.  Orapro  no- 
bis,  beate  Martine,  ut  digni  efficiamur  promissione 
Christi.  Vers.  Tu  autem,  confessorsancte,beate  Mar- 
tine,  ora  pro  nobis  Dominum.  Ut  digni.  Vers.  Dum 
sacramenta,  tt(  5tt/)ra.  Ut  digni.  Resp.  0  quantos 
erat  luclus  omnium,  auantapriecipue  moerentinm  la- 
menta  monachorum  !  quia  et  pium  estgaodereMary 
lino,  etpium  est  flere  Martinum.  Vers.  Beati  viri 
corpus  usque  ad  locum  sepulcri,  hymnis  canora  cob* 
lestibus  turba  prosequrtur.  Quia.  Vers.  Tanta  eral 
de  sancti  illius  meritis  exBullatio,  qoaro  pia  de  morte 
confosio.  Igfioaeeris^ignoBeejfientibua.^ratiilaare^* 
dentibus.  Qota.  Resp.  Com  videret  beatos  MarttDos 
disciptilos  8008  flentes,  motoa  his  fletibua,  converttts 
ad  Dominum,  dixit ;  Domiiie,  si  adhoe  populo  tiio 
sum  necessarius,  non  recaso  ktborem.  [Gaieradesunt 
in  Ms.] 

AnHphonm  in  Matutinis  Laudibue, 

Antiph.  Dixeront  discipoH  ad  beatom  Martiiraai : 
S35  ^^  °<^>9  Pater^  deseris  ?  aQt  eai  nos  deaoMos 


813 


ttfiER  BSSPONSALtS. 


dl4 


retinqnif  ?IoTadeDtenliBgr6ffetti  tuutn  lupi  rapaces.  A 
Ani.  Domine,  8j  adhuc  popuTo  tuo  tum  necesBarius, 
non  recuso  laborem,  fiat  Toluntas  tua.  Ant.  0  virum 
ineffabilem  !  nec  labore  viclum,  nec  morte  vincen- 
dum  ;  qui  nec  mori  timuit,  nec  vivere  recusavit. 
Ant,  Oculis  ac  maoibus  in  coelum  semper  intentus, 
invictus  abOratione  spiritnm  non  relaxabat,  alleluia, 
alleluia.  Ant.  Martinus  Abrahee  sinu  laetusexeipttur; 
Martinus,  hie  paoper  et  modicus,  coelum,  divei  in- 
greditur,  Hjmnis  coelestibus  honoratur.  Ver$.  Ecce 
sacerdoi  magnus. 

/n  Emngelio. 

Antiph.  0  quantus  luctusomnium  t  quanta  preeci* 
pue  lamenta  monachorum  et  virginum  chorus  [Dele 
choros,  aut  lege  choril .  Quia  et  pium  est  gaudere 
Martino,  et  piumest  fiereMartinum.  Ant.  0  sanctis- 
sima  anima  !  auam  si  gladius  persecutoris  non  abs- 
tulit.  tamen  palmam  martyrii  non  amisit.  Ant.  Dum 
esset  summuspontifex,  terrena  non  metuit,  sed  ad 
coelestia  regna  gloriosus  migravit.  Ant.  Beatus  Mar-  ^ 
tinus  dixit  JuIiano,Christi  enim  sum  miles,  pugnare 
mihinon  licet.  Ant.  Martine,  audit  nos  Dominus 
tibi  uuxilium  ferre,  et  rusticam  multitudinem  efitu- 
gasse.  Ant.  Dumsacraraenta  ofTeretbeatusMartinus, 
globus  igneus  apparuit  super  caput  ejus.  Ant.  Sacer- 
dotes  Dei,  beDeaicite  pominum,  servi  Domini  Hym- 
num  dicite  Deo»  alleluia.  Ant.  Iroposita  manu  puero 
beatus  Martinus,  immundum  Spiritum  ab  eoejecit. 
Anl.  Arborius  stupens  ad  miraculum,  ffratias  refe- 
rebatDeo.  Vers.  Eccesacerdos.  Ant.  0  beatum  vi- 
rum  :  cujus  anima  paradisum  possidet,  unde  exsul- 
tant  angeli,  Isetantur  archangeli,  chorus  sanctorum 

Srodamat,  turha  virainum  invitat ;  mane  nobiscum 
1  etemum.  Ant,  Orantebeato  Martino,  apparuit 
ei  angelus  Domini.  Ant.  Tu  crede  in  Christo,  et  vi- 
delHs  opera  Domini.  Ant.  Unus  est  Dominus  Deus 
invisibilis  perquem  daamonies  ejiciuntur. 

De  Mancto  BriccU)  AnUptumse»  —  In  matutinis  Lau-  ^ 

dibw.  ^ 

Antiph.  Postexcessum  beatissimiMartiniepiscopi, 
beatus  Briccius  cathedram  episcopalem  suscepit. 
Aniiph.  Trigesimo  ordinationis  su®  anno  oritur  con- 
tra  eom  lamentabile  crimen.  Nam  quaedam  mulier 
qme  cubiculariis  vestimenta  abluebat,  concepit  et 
peperit  et  omne  [Forte  omnes]  crimen  episcopo  ob- 
Jiciant.  Ant.  IIlo  quoquenegante,jussitafferri  mfem- 
tem .  Cnmque  oblatus  f uisset  tri^inta  ab  ortu  dies 
habens,  ait  ad  eum  Briccius  :  Ad^uro  te  per  Deum, 
etsi  ego  te  generavi  coram  cunctis  edicas.  Ant.  He- 
spondens  autem  infans  coram  omni  populo,  beato 
viro  dixit :  Nonesta,inquit,  Patermeus.  Ant.  San- 
ctus  Briccius  satisfaciens  pOpulo  prunas  ardentes  ab 
arbe  in  birro  suo  deferens,  et  ante  sepulcrum  beati 
Martini  coram  populo  proHciens,  vestimentum  ejus 
innstum  apparuit.  Vers.  Ecce  sacerdos  magnus. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Populis  autem  non  credentibus,  et  ab  epi-  D 
seopatu  eum  eUcientibus,  Romam  petiit,  flens  et 
ejoians,  atquedicens  :  Meritohaecpatfor,  quia  836 
peccavi  in  sanctum  Dei. 

AmiiphoniB  et  Responsoria  in  vigilia  saneti  Andreae 

t^^oli,  ad   Vmpsras» 

Vers.  In  ooiBem  terram .  Ani.  Veiiite  postme, 
dicit  Dominus,  fuciam  vos  fieri  piaoatorti  hominum. 

He9pon§$rim  mdeswptXL. 

fiesp.  Dum  perambolarei  Doafinat  tupra  mare, 
Mettft  litAoa  Galile»)  vidit  Petrum  et  Andream  retia 
mitteates  te  mare,  et  vooavit  eos  dicens  t  Yenite 
postKie^  faciam  votpiecatoreshominum.  Vers.  Ex- 
mxtdi,  Deus,  deprecationem  meam,  intende  Orationi 
me».  Afinibos  terrse.   Vocavit.   Resp.  Venite  post 

»,  faotam  voe  piscatores  hominom.  At  iUi,  rehctis 


retibus  et  navi,  secuti  sunt  Dominum.    Vers.  Dum 
perambularet  Dominus  supra  mare  secus  littus  Ga- 
lileaB,  vidit  duos  f^atres  Petrum  et  Andream,  et  vo- 
caviteos.  At  illi.  Resp.  Mox  ut  vocem  Domini  praB- 
dicantisaudivit  beatus  Andreas,  relictisretibus,  quo- 
rum  usu  actuaue  vivebat,    asternae  vitae  secutus  est 
largitorem.  Vers.  Ad  unius  jussionis  vocem  Petrus 
et  Andreas,  relictis  retibus,  secuti  sunt  Redempto- 
rem.  Prsemia.  Resp.  « Oravit  sanctuB  Andreas,  dum 
respiceret  coelum  ;  voce  magna  clamavit,  et  dixit  : 
Tu  es  Deus  meus  quem  vidi,   ne  me  patiaris  ab  im- 
pio  judice  deponi,  quia  virtutemsanct»  crucis  agno- 
vi.  vers.  Tu  es  magister  meus,  Christe,  quem  di- 
lezi.  c(uem  cognovi,  quem  confessus  sum  ;  tantom-  ' 
modom  ista  voce  exaudi  me.  Ne  me  permittas.^Mp. 
Homo  Dei  ducebatur  ut  cruciflgerent  eum.  Populus 
autem  clamabat  voce  magna,  dicens  :  Innocens  ejus 
sanguis  sinecausa  damoatur.  Vers.  Filii  alieni  men- 
titi  sunt  mihi,  Olii  alieoi  inveteraverunt  et  daudica- 
veruntasemitis  suis,  vivit  Dorainus.Innocens.^io. 
0  bona  crux,  qu»   decorem  et  pulchritudinera  de 
membrisDomini  suscepisti .  Accipe  me  ab  hominibus, 
et  redde  rae  magistro  meo.   ut  per  le  me  recipiat. 
qui  per  te  mc  rederait.  Vers.    Salve,   crux,  quse  in 
corpore  Ghristi  dedicata  es,  et  ex  raerabris  ejus  tan- 
quam  margaritis  ornata.  Resp.  Doctor  bonus  etarai- 
cus  Dei  Andreas  ducitur  ad  crucera,   aspiciens  a 
longe  vidlt  crucera   :  Salve,  crux,  suscipe  disci- 
puium  ejus,  qui  pependit  in    te,  magister  meus 
Christus.  Vers.  Salve,  crux,  «<  supra.  Quipependit. 
Resp.  Expandi  manus  meas  tota  die  in  cruce,  ad  po- 
pulum  non  credentem,  sed  contradicenlem  mihi.qui 
ambulat  vias  nonbonas,  sed  post  peccatasua.  Vers. 
Deus  ultionum  Dominus,  Deus  altionum  libereegit. 
Exaltare  qui  judicas  terram,  redde  retributionem 
superbis.  Resp.  Viriste  in  populo  suo  mitissimus 
apparutt,  sanctitate  autem  et  gratia  plenus.  iste  est 
qui  assidue  orat  pro  populo,  etpro  civitateista.  Vers. 
rro  eo  ut  me  diligerent,  detrahebant  mihi :  e^o  au- 
tem  orabam.  Pro  populo.    Resp.    Dilexit  Andream 
Dominus  in  odorem  suavitatis.  Dum   penderet  in 
croce,   dignum  sibi  computavit  martjrem,  quem 
vocavit  apostolum,  dum  esset  in  mari,  et  ideo  ami- 
cus  Dei  appellatus  est.  Vers.    Tu  es  raagister  meus, 
Christe,  ut  supra.  Et  ideo.  Resp.  Beatus  Andreasde 
cruce  clamabat,  dicens :  Doraine^  Jesu  Christe,  tfon 
jubeas  me  deponi  de  ista  cruce,   nisi  prius  accipias 
spiritum  meum.  Vers.    Domine,  exaudi  Orationem 
meam,  et  claraor  meus  ad  te  veniat.    Cf37  l^^^P* 
Beatus  Andreas  viditcrucem.  Rxclamavit  ad  eam  : 
Suscipe  discipulum   ejus,  qui  pependit  in  te,  quem 
yidi,  quem  amavi,  quera  secutus  sumraundo  corde; 
quapropter  ladtus  pergo  ad  te,  quiasecretum  agnovi, 
qua  de  causa  fixa  es.  Vers.  Vidit  crucem    Andreas, 
exclaraavit  etdixit :  Suscipe,beatacrux,  hurailem  pro- 
pterDominum,  suscipe  discipuIumejus.Qui  pependit. 
Resp.  Cum  videret  oeatus  Andreas  cmcem,  excla- 
mavit  et  dixit :  Salve,  crux,  quandiu  fatigaris,  ex- 
spectans  me  BicutexspectastiDominum  et  magistrom 
meum.  Vers.  Suscipe,  beatacrux,  humilem  propter 
Dominum ;  suscipe  discipulum  ejusquipependitin  te. 
Resp.  Salve,  crux.  qum  in  corpore  Cnrisli  dedica- 
ta  es,  et  ex  merabris  ejus  tanquara  margaritisorna- 
taes^  tuscipe  discipulura  ejus  qui   pependit  in   te. 
Vers.  Quooiam  tues  protector,i^<Kpra.  Vers.  Salve, 
crux  pretiosa,  suscipe  discipulum  ejus,  qui  pependit 
in  te  magister  meus  Christus,  Suscipe.  Resp.  Dum 
penderet  beatus  Andreas  in  cruce,  non  cessavit  pr»- 
dicare  verbum  Dei  die  ac  nocte.  Et  populus  irruebat 
ad  impiurajudicera  dicentes :  Soive  horainera  justura, 
diraitte  horainera  innocentem.  Vers.  Ut  et  nos  rae- 
rearaur  patria,  et  omnis  patria  habet  pacem,raissus 
sura  praedicare  in  omnibus  ut  cognoscar  [Forle  co- 
gnoscant]  recti  corde  secreta  crucis  Dommi  mei. 

"  Hasc  et  sequentia   desumuntur  ex  Actis  Mneti     tatur.  Ea  totis  tiribns  propugnat  Andreas  du  Saus- 
Andre®!  de  quoram  antiquitate  et  sinceritate  dubi-     ini]r« 


8i5 


SANCTI  GREGORU  MAGNl 


816 


Vers  Videns  crttcem  Andreas,  ezclamaTit  dicens  : 
0  criix  admirabilis  I  o cnix  quasper totum  mundum 
fulgida  est,  suscipe  disclpulum  Clnristi,  non  me  di- 
mittas  errare  sicut  ovem  non  habentem  pastorem. 
Vers,  Vivens  pendebat  in  cruce  pro  Ghristi  nomine 
beatus  Andreas, .  et  docebat  populum.  Vers.  Salve, 
cruxj  ut  Htpra,  Non  medimittas. 
[Deest  linea  in  Ms,) 

Antiphonx  in  matutinis  Laudihus. 

Antiph,  Salve,  crux  pretiosa,  susdpe  discipulum 
^us  qui pependit  in  te  magister meus Qiristus.  Ant. 
Beatus  Andreas  orabat,  dicens  :  Domine  rex  aetemae 
ffloriae,  suscipe  me  pendentem  in  patibulo.  Ant,  An- 
dreas  Ghristi  famulus,  dignus  Deo  apostolus,  germa- 
nus  Petri  et  in  passione  socius.  Ant,  Maximilla 
Ghristo  amabilis,  tulit  corpus  apostoli  :  optimo  loco 
cum  aromatibussepeliyit.^nr  Qui  persequebantur 
iustum,  demersisti  eos,  Domine,  in  infemum,  ct  in 
ligno  cmcis  dux  justi  fuisti.  Vers,  Gonstitues  eos 
principes. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Unus  ex  duobusquisecuti  sunt  Dominum, 
eratAndreas  frater  Simonis  Petri,  alleluia,  Ant. 
Ghristus  me  misit  ad  istam  provinciam,  ubi  non  par- 
Tumpopulumacquisivi.  Ant.  Non  mepermittas,Do- 
mine,  lamulum  tuum  a  te  separari  ;  tempus  est  ut 
commendes  terrae  corpusmeum.  Ant.  Biduo  vivens 
pendebat  in  cruce  pro  Ghristi  nomine  beatus  An- 
dreas,  et  docebat  populum.^n^Dignumsibi  Domi- 
nus  computavit  martyrem,  quem  vocavit  apostolum, 
dum  esset  in  mari,  alleluia.  Ant.  Sancte  Andreas 
apostole  Ghriati,  deprecare  pro  nobis  ad  Dominum 
Jesum.  Intercedepronobis.  Ant.  Andreas  apostolus 
Domini,  magnumoperatusest  miraculum ;  templum 
Dei  pro^licando  Jugiter,  convertit  populum  Mvrmido- 
nem.  Ant.  Dixit Andreas Simoni  fratri  suojfnvenies 
Messiam,  qui  dicitur  Ghristus.  Ant.  Videns  Andreas 
crucemcum  gaudio  dicebat :  Quia  amatortuusS38 
semperfui,  et  desideravi.  Ant.  Gontinuo,relictis  re- 
tibuset  patre,  secuti  sunt  Salvatorem.  Ant.  Vidit 
Dominus  Petrum  et  Andream,  et  vocavit  eos.  Ant. 
Relictis  retibus  suis,  secuti  sunt  Domlnum  Jesum 
Ghristum  .Ant.  Dilexit  Andream  Dominus  in  odorem 
suavitatis,  allel.  An(.  Salve,«crux  quae  in  corpore 
Cluisti  dedicata  es,  et  ex  membris  ejus  tanquam 
margaritisoraata.  AtU.  Recipe  meab  homiDibuSy  et 
redde  me  magistro  meo,  ut  per  te  me  recipiat,  qui 
per  te  me  reoemit,  allel.  Ant.  Tu  es  Deus  meus,  in 
quo  complacui  et  dilexi,  quia  virtutem  sanctse  crucis 
agnovi,  alleluia.  An/.  Dum  perambularet  Dominus 
supra  mare,  secus  littus  Galilese.  Ant.  Venite  post 
me,  dicit  Dominus,  faciam  vos  fieri  piscatores  ho- 
minum. 

/n  die  ad  Vesperas. 

Antiph.  Juravit  Dominus,  et  non  poenitebit  eum  : 
Tuessacerdos  in  seternum.  PsaL  Dixit  Dominus. 
Ant.  Potens  in  terra  erit  semen  ejus,  ^eneratio  re- 
ctorum  benedicetur.  Psal,  Beatus  virqm  timet.  ^it^ 
GoUocet  eum  Dominus  cum  principibus  populi  sui. 
Psal.  Laudate,  pueri.  Ant.  Dirupisti,  Domme,  vin- 
cula  mea,  tibisacrificabohostiam  laudls.  Psal.  Gre- 
didi  propter.  Ant.  Gonfortatusestprincipatuseorum, 
et  honorati  sunt  amici  tui,  Deus.  Psal.  Domine^pro- 
basti  me.  Ant.  Nimis  honorati  sunt  amici  tui,Deu8, 
nirais  confortatus  est  principatus  eorum. 

/n   Evangelio, 

Antiph.  Goncede  nobis  hominem  justum,  redde 
nobis  norainem  sanctum  ;  ne  interficias  hominem 
Deo  charum,  justum,  mansuetura  et  pium. 

AntiphoncB  et  Responsoria  in  vigilia  sancta  CaeciluB 

vtrginis,  ad  Vesperas, 

Antiph.  Virgo  gloriosa  semper  Evangelium  Ghristi 


A  gerebat  in  pectore  suo,  non  diebus  iieque  noctibus  a 
colloquiis  divinls,  et  oratione  vacabat. 

Ad  Invitatorium , 

Antiph.  Regem  virginum  Dominum  venite  ado- 
remus. 

/n  primo  noctui  no. 

Antiph.  Gmcilia  virgo  Almachium  exsuperal>at, 
Tiburtium  et  Valerianum  ad  coronas  vocabat.  Psal. 
Beatus  vir.  Ant,  Expansismanibusorabatad  Domi- 
num,  ut  eameriperet  de  inimicis.  Psal,  Quare  fre- 
muemnt.  Ant.  Gilicio  Csecilia  membra  domabat, 
Deum  ^emitibus  exorabat.  Psal.  Domine,  auid  mul- 
tiplicati  Bunt.  Vers.  Specie  tuaetpulchritudiDe. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Gantantibus  organis  Caecilia  virgo  in  corde 
suo  soli  Domino  decantabat,  dicens  :  Piat,  Domine, 
cor  meum,  et  corpus  roeum  immaculatum,  ut  non 
confundar.  Vers.  Blduanis  ac  triduanis  jejuniis  orans 
B  suam  Domino  pudicitiam  commendabat.  Fiat.  Re$p. 
0  beata  Gflecilia,  quaeduos  fratres  convertisti»  Alma- 
chium  judicem  superasti,  Urbanum  episcopum  in 
vultu  angelico  deraonstrasti.  Vers.  G&BCilia  me  misit 
ad  V08,  ut  ostendatis  mihi  Urbanum.  Resp.  Virgo 
gloriosa  semper  Evangelium  Chrlsti  gerebat  in  pec- 
tore  ;  et  non  diebus  neque  noctibus  vacabat  a  collo- 
c^^uiis  divinis  et  oratione.  Vers.  Est  secretum,  Vale- 
nane,  quod  tibi  volo  dicere  :  839  Aogelum  Dei 
habeo  amatorem,  qui  nimio  zelo  custodit  corpus 
meum.  Et  nondiebus.  Fers.  Fiat,  Domine,cormeum 
et  corpus  meum  immaculatum,  ut  non  confundar. 

/n  secundo  noctumo. 

Antiph.  Domine  Jesu  Ghriste,  seminatorcasti  con- 
silii,  suscipeseminumfructus,  quos  inGseciiia  semi- 
nasli.  Psal.  Gum  invocarem.  Ant.  Beata  Gspcilia  dixit 
ad  Tiburtium  :  Hodietefateoressemeum  cognatum, 
qui  amor  Dei  te  fecit  esse  me  contemptum.  •  Psal, 
p  Verba  mea.  Ant,  Fiat,  Domine,  cor  meumet  corpus 
^  meura  immaculatum,  ut  non  confundar.  Psal.  Do* 
mine  Dominus  noster.  Vers,  Adjuvabit  eam. 

Responsoria  wide  supra. 

Resp.  Gilicio  GsBcilia  membra  domabat,  Dcum  ge- 
raitibus  exorabat,  Alraachium  exsuperabat,  Tibur- 
tium  et  Valerianum  ad  coronas  vocabat.  Vers.  Ecce 
quara  bonum  et  quam  jucundum  habitare  fratres  in 
unura.  Tiburtium.  Resp,  Gseciliam  intra  cubiculum 
orantcminvenit,  et  juxtaeam  angelum  Domini,quem 
videns  Valerianus  nimioterrorecorreptusest.  Vers. 
Angclus  Domini  descendit  decoelo,  etlumenrefulsit 
in  habitaculo.  Quem  videns.  Resp.  Domine  Jesu 
Ghriste^  Pastor  bone,  seminator  casti  consilii,suscipe 
seminum  fructus,  quos  inCseciliam  semioasti.Geecilia 
famula  tua,  quasi  ovis  [apis]  tibi  ar^umentosa  deser- 
vit .  Vers,  Nam  sponsum  quem  quasi  leonem  accepit, 
tibi  quasi  agnum  mansuetissimum  sociavit.  Giecilia 
famula. 


D 


/n  tertio  nocturno. 

Antiph.  Gredimus  Christum  Filium  Dei  verum 
Deum  esse,  qui  te  talem  accepit  famulam.  Psal.  In 
Domino.  Ant,  Nos  scientes  sanctura  nomen  omnino 
negare  non  possumus.  PscU.  Domine,  quishabitabit. 
Ant.  Tunc  Valerianus  perrexit  ad  antistitem,  et  [ad] 
signum  quod  acceperat  invenit  sanctum  Urbannm. 
Psal.  Eructavit.  Vers.  Elegit  eam  Dominus. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Beata  Gaecilia  dixit  ad  Tiburtium  :  Hodie 
fateor  te  esse  meum  cognatum,  cniia  amor  Deitefecit 
esse  contemptorem  idolorum.  vers.  Suscipe,  Domi* 
ne,  seminum  fnictus,  quos  inCaecilia  seminasli.  Qaia 
araor.  Resp.  Cflecilia  me  misit  ad  vos,  ut  ostendatis 
mihi  sanctum  Urbanum,  quia  ad  ipsum  habeo  secreta. 
quae  perteram.  Vers.  Ostende  nobis,  Domine,miseri- 
cordiam  tuam,  et  salutare  tuumdanobis.  Quia.  Km. 


•  Forte  sicut  me  contmptum.  Vul^  le£[itur  tefecit     Codex. 
eontemptorem  idoU^m,  quod    etiam    infra  hkbei 


r. 


Si7 


LIBER  RESPONSALIS. 


Tunc  Valerianus  perrexil  ad  anUstilem,  et  [adj  si- 
Kouia  uuod  acceperal  invenit  sanctum  Urbanum. 
Quia.  Resp,  Dum  aurora  finem  daret,  Cncilia dixit : 
Eia,  militesChristi,  abiicite  opera  tenebrarum,  ct  in- 
duimini  arma  lucis.  Vers,  Caecilia  valedicens  fratii- 
bus^  et  exhortans  eos  ait :  Cia. 

Antiphonse  inmatutinis  Lawlibus, 

iitt^tp^.  Cantantibus  organis,  Csecilia  Dominode- 
cantabat  dicens  :  Fiat  cor  meum  immaculatum,  ut 
non  confundar.  Ant,  Est  secretum,  Valeriane,  quod 
tibi  Tolo  dicere:  Angelum  Dei  habeo  amatorem,  qui 
nimio  zelo  custoditcorpus  meum.i4nrVaJerianusin 
cubiculo  Cfisciliam  cura  angelo  orantem  invenit.  S40 
Ant,  Benedico  te,  Pater  Domini  mei  Jesu  Christi, 
quia  per  filiumtuum  ignis  exstinctusesta  lateremeo. 
Ant,  Qecilia  famula  tua,  Domine,  quasi  ovistibi  ar- 
gumentosa  deservit    Vers,  Diffusa  est. 

fn  Evangelio. 

Anttgh.  Dum  aurora  flnem  daret  Ceecilia  sancta 
dixit.  Eia,  militesChristiyabjiciteopera  tenebrarum, 
et  induimini  arma  Incis.  Ant.  Tnduanas  a  Domino 
poposci  inducias,  ut  domum  meam  Ecclesiam  conse* 
crarem.  Ant.  Ciecilia  me  misit  ad  yos,  ut  ostendatis 
mihisanctumUrbanum,  quia  ad  ipsum  habeo  secreta 
quae  perferam.  i4n^  Suscipe,  Domine,  seminum  fruc- 
tus,  quos  in  Cseciliam  semmasti.iin^  Caeciliam intra 
cobiculum  orantem  invenit. 

/n  vigilia  sancti  Ctmmtis,  ad  Vesperas. 

Vers.  JustumdeduxitDominus.  Ant.  Dum  iterma- 
ris  coepisset  populus,  ?oce  magna  clamabat :  Domine^ 
salva  eam.  Et  Clemens  cum  lacrjmis  dicebat :  Ac« 
dpe,  Pater,  spiritum  meum . 
Responsoria  unde  supra. 

Resp,  Orante  sancto  Clemente,  apparuit  ei  Agnus 
Dei,  ae  sub  cujus  pede  fons  vivus  emanat,  fluminis 
impetus  laetiflcatcivitatem  Dei.  Vers.  Vidi  supramon- 
tam  Sion  Agnum  stantem.  De  sub  cuius.  Resp.  Ora  i 
pro  oobis,  beate  Gemens,  ut  digni  efflciamur  pro- 
missione  Christi .  Vers,  Sperateineo  omnisconven- 
toa  plebis,  effundite  coram  illo  corda  vestra.  Utdigni. 
Resp,  Dedisti,  Domine,  habitaculum  martjri  tuo  Cle- 
menti  in  mari,  in  modum  templi  marmorei  angelicis 
maaibos  prceparatum  ;  iter  praebens  populo  terre,  ut 
eaarrant  mirabilia  Dei.  Fi^s.  Venientes  autem  ve- 
nient  cum  exsultationei  portantes  manipulos  suos. 
Iter  pnebens.  Resp.  Pcebus  et  Cornelius  disdpuli 
beati  Clementis  dixerunt  ad  populum :  Oremus  om- 
nes  ad  Dominum,  ut  ostendat  nobis  martyris  sui 
eorpas. 

Antiphonm  inMatutinis  Laudibus. 

Antiph,  Orantesancto  Clemente,  appamit  ei  Agnu^ 
Dei.  Ant.  Non  meis  meritis  ad  vos  me  misit  Dommusi 
ad  vestras  coronas  participem  fleri.  Ant.  Vidi  supra 
montem  Agnum  stantem,  de  sub  cujus  pede  fons  vi- 
vus  emanat.  Ant,  De  sub  cujus  pede  fons  vivus  ema- 
nat;  flnminis  impetus  iaatificat  civitatem  Dei.  Ant. 
Omnes  gentes  per  gyrum  crediderunt  C^istom 
Domini. 


818 


841  Adlntntatoritm, 


Antiph,  Regem  apostolorum  Domine,  venite, 
adoremus. 

In  primo  nociumo. 

Antiph.  Vidit  Dominus  Petrum  et  Andream^  et  vo- 
cavit  eos.  Psal.  CcBli  enarrant.  Ant.  Venite  post 
me,  dicit  Dominus,  faciam  vos  fieri  piscatores  homi- 
num.  Psal.  Benedicam  Dominum.  Ant.  Relictis  re- 
Ubus  suis  secuti  sunt  Dominum  Jesum  Christum. 
Psal.  Eructavit.  Vers.  In  omnem  terram. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp,  Dum  perambularet  Dominus,  ut  supra, 
Vers,  Exaudi  Deus.  Resp,  Venite  post  me,  utsupra. 
Vers.  Dum  perambularet.  Resp.  Mox  ut  vocem,  «l 
supra,  Vers,  Ad  unius  jussionis,  Resp.  Oravit  san- 
ctus  Andreas,  t^  supra.  Vers.  Tu  es  magister  meus. 

In  seoundo  noetumo. 

B  Antiph.  Dilexit  Andream  Dominus  in  odorem  sua- 
vitatis.  Psal.  Omoesgentes.  Anl.  Dignum  sibi  Do- 
minus  computavit  martjrem,  quem  vocavit  aposto- 
lum  dum  esset  in  mari,  allel.  Psal.  Exaudi,  Deus, 
deprecat.  Ant.  Salve,  crux,  auee  in  corpore  Chrisu 
dedicata  es,  et  ex  membris  ejus  tanquam  margaritis 
ornata.  PsaL  Exaudi,  Deus,  Orat.  cum  dep,  Vers. 
Dedisti  haereditatem. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Homo  Dei  dacebatur,  t^  nipra.  Vers,  Filii 
alieni.  Resp.  0  bona  crux,  ut  suprri.  Vers.  Salve, 
crux.  Resp.  Doctor  bonus,  ut  supra.  Vers.  Salve, 
crux.  Vers,  Cum  vero  pervenisset  ad  locum»  ubi 
crux  parata  erat,  videns  eam  a  longe,  exclamavit 
voce  magna,  dicens :  Salve,  crux. 

/n  tertio  noetumo. 


Antiph.  Accipe  me  ab  hominibns,  et  redde  me  ma- 
gistro  meo  *  nt  per  te  me  redpiat,  qui  per  te  me 
Q  redemit,  alleluia.  PsaL  Confitebimur.  Ant.  Tu  es 
Deus  meus  in  quo  complacui  et  dilexi,  quia  virtutem 
sanctse  crucis  agnovi.  Psal.  Fundamenta.  Ant.  Non 
me  permittas,  Domine,  famulum  tuum  a  teseparari. 
Tempus  est  ut  commendes  terrae  corpus  meum. 
Psal.  Dominns  regnavit,  irascantur.  Vers.  Annuntia- 
verunt  opera  Dei. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Expandi  manus  meas,  ut  supra.  Vers.  Dens 
nltionum  Dominus.  Resp.  Salve,  crux,  quas  in  cor- 
pore^  ut  sujfra.  Vers.  Quoniam  tu  es  protector  meus, 
Resp.  Dilexit  Andream  Dominus.  Vers.  Tu  es  magi- 
ster  meus.  Resp.  Vir  iste  in  populo  suo,  ut  supra. 
Vers.  Pro  eo  ut  me  diligerent.  Resp.  Cum  vidisset 
beatus  Andreas,  ut  supra.  Km.Suscipe,  beata  crux. 
Resp.   Oum  penderet  beatus  Andreas,  ut  supra. 
Vers.  Ut  et  nos  mereamur.  Resp.   Videns  crucem ' 
Andreas,  ut  supra.    Vers,  Vivens  pendebat.    Vers. 
Salve,  crux,  ut  supra. 
Tx  AntiphoncB  in  matutinis  Laudibus.  —  In  Evan^elio. 

Antiph,  Unus  ex  duobus,  ut  supra.  Ant.  Videns 
Andreas  crucem,  cum  ffaudio  dicebat :  Qui  amator 
tuus  semper  fui  et  desideravi.  Amplector  te,  o  bona 
crux.  Ant.  Ego  si  patibulum  crucis  expavescerem, 
crucis  gloriam  non  prfledicarem.  Ant.  Non  me  per- 
mittas,  utsupra.  Ant,  Christus  memisit. 

848  '^  diead  Vesperas. 

Antiph.  Juravit,  cum  reliquis,  ut  supra. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Concede  nobis,  Mf  suptxi.  Ant.  Biduo  vi-] 
vens  pendebat  in  cruce,  ut  supra.  Ant.  Andreas 
apostolus  Domini  magnum  operatus  est  miraculum 
in  templo  Dei.  Prsedicandum  [Forte  prsedicando]  ju- 
giter  convertit  populum  Mirmidonium. 


In  Evangelio. 

Antiph.  Oremus  omnes  ad  Dominum  Jesum  Chri- 
stom  at  confessoribus  suis  fontis venas  aperiat.  Ant. 
Invenerunt  in  modum  templi  marmorei  habitaculum 
aDeoparatum.  Ant,  Oremusad  Dominum,  ut  osten- 
datnobis  martyrissui  corpus.  Ant,  Dedisti,  Domine, 
habitacolum  martjri  tuo  Glementi  in  mari  in  modum 
templi  marmorei  angelicis  manibusprsBparatum ;  iter 
prsBDens  populo  terrae,  ut  enarrent  mirabilia  Dei. 

•  Invigilia  saneti  Andrece,  ad  Vesperas, 

Vers.  In  omnemterram.  ^dn/.  Dum  perambularet 
Dooiinas  supra  mare  secus  littus  Galileffi,  alleluia. 

•  Cur  hic.  occurrai  idem  fere  (Offlcium  de>  sancto     erant  olim  dies  sancti  Andree  metnorio  d)cati,  unu^ 
Andrea,  ac  paulo  superius,  nos  latet.  Fortasse  dqo     ob  martyrium,  alter  propter  corpons  transkttionem. 


i 
J 


6M 


SANOn  GRE60RII  MAGNI 


810 


InvigiliasancU»  Lucim  virg%ni$.  Ad  Veiperai.     A 

Antiph.  Ora^ie  saocU  Lucia,  aDparuit  ei  beata 
Agaihes,  et  consolabatur  ancillam  Gnristi. 

Respomoria  unde  supra, 

Re$p.  Lucia  vir^o,  quid  a  me  petis  quod  ipsa  pote« 
ris  priBstare  contiauo  ?Nam  et  oMitri  tu»  fides  tua 
subyeniat,  et  ecce  salva  est»  quia  jucundum  Domini 
in  tua  virginitate  habitaculum  preBparasti.  Vers.  Sic- 
ut  per  me  civitas  Cathanensium  sunlimatur  a  Chri- 
sto,  ita  per  te  civitas  Syracusana  decorabitur.  Quia 
iucundum.  Resp.  Rogftvi  Dominum  meum  Jesum 
Christum,  ut  i^nis  iste  non  dominetur  mihi.  Et  im- 
petravi  a  Domino  inducias  martjrii  mei.  Vers,  Pro 
eo  ut  me  diligerent  detrabebant  mihi,  ego  autem  ora* 
bam.  Resf.  urata  facta  est  a  Domino  in  certamina, 
quiaapud  Deum  et  apudhomines  glorificata  est.  )n 
conspectu  principum  loauebatur  sapientiam,  et  Do- 
minusoronium  dileiit  illam.  Vers,  Erecta  namquein 
virtutis  [virtute]tormentaderisit.  EtDominus.  Vers. 
Adjnvabiteam. 

Antiphonae  in  matutinis  Laudibus. 

AifUiph.  Orante  sancta  Lucia»  ut  supra.  Ant.  Luoia 
virgo,  quid  a  me  petis,  quod  ipsa  poteris  prestare 
continuo  matri  tu»  ?An^  Per  te.Luciavirgo,  dvitas 
Syracusana  decorabitur  a  Domino  Jeta  Chrifto.  Ant- 
Soror  mea  Lucia,  virgo  Deo  devota,  quid  a  me  petis 

Suod  ipsapoterisprsestarecontinuo  matri  tua?Anr 
enedico  te,  Pater  Domini»  ui  supra*  Ant.  E^o  ro- 
gavi  Dominum  meum  Jetum  Chnstum,  nt  ignis  iste 
non  dominetur  mibi,  sed  credenUbos  in  Domino  ti* 
moremauferam  passioaum.  Anl.Tantopondereeam 
fixitSpiritus  sanctus,  ut  virgo  Domini  immobilis 
permaneret.  Vers.  Diffusa  estgratit. 

Jn  EvangsliQ. 

Antifh.  Golumna  est  imraobilis,  Lucia  mar^ 
Christi,  quia  omnis  plebs  te  exspectat,  ut  accipias 
coronam         *     "  '    '  '  »- -  -      -»-.•  •  .. 

animam 

mundosunt,  et  coruscas  cum  angelis    San^uinem 
proprium  inimicis  fudisti.  Ant.  Ego  cognovi  virtu- 
tem  Domini  mei  Jesu  Christi,  secure  contemno  mi- 
nas  tuas. 
{Deest  linea  in  Ms.) 

De  sancto  Thoma,  in  matutinis  Laudilms. 

Antiph.  Apparuit  Thomn  Dominus  in  visu  nocte 
dicens  ei :  Ne  timeas  deseendere  in  India,  quia  ego 
non  te  relinquo.  Ant.  Rex  autem  rogabat  aposto- 
lum  :  Peto  tibi,  vir  Dei,  ut  eas,  atque  benedicas 
puerocum  filia  mea.  Ant.  Thomas  orabat  ad  Domi- 
num  :  Depreeor  te,  Domine,  ut  benedicas  hos  inno- 
centes,  et  spira  eis  quee  agi  oportbat.  Ant.  Vos  autem 
estote  fortes,  et  custodite  quee  843  ^  ^®  accepistis, 

2uia  non  vibebitis  altra  faciem  meam.  Ant  Circum- 
et  hodie  famulum  tuum  gloria  tua,  Domine  Jesu 
Cliriste. 

/n  Bvangelio, 

Antiph.  Orabat  sanctus  Thomas  ad  Dominum  : 
Respice  in  me,  Domine,  exspectantem  ae  reverten- 
tem  a  nuptiis.  Ant.  Adesto,  Domine,  servo  tuo,  et 
cum  pace  dirigas  me  ad  sedem  tuam,  alleluia,  alle- 
luia.  Ant,  Advenientesmilites  quipercusserenteum 
lanceis ;  et  ille  gaudens  migravit  aa  Dominum. 

Antiphonce  et  Responsoria  in  mgilia  apostolorum,  ad 

Vesperas. 

Vers.  In  omnem  terram.  Ant.  Tradent  enim  vos 
in  conciliis,  et  in  sjnagogis  suis  flagellabunt  vos ;  et 
ante  rcges  et  praesides  duceraini  propter  me,  in 
testimonium  illis  et  gentibus.  Ant.  Estote  fortes  in 
bello,  et  pugnate  cura  antiquo  serpente,  et  accipie- 
tis  regnum  8Bternum,alleluia. 

Ad  Invitatorium. 


In  primo  noetumo. 

Antiph.  In  omnem  terram  exivit  sonus  eorum,  et 
in  fines  orbis  terrse  verba  eoruro.  Psal,  Cceli  cnar- 
rant.  Ant.  Clamaverunt  justi,  et  Dominus  exaudivit 
eos.  PsaL  Benedicaro  l^ominum.  Ant.  Constitues eos 
principes  super  omnem  terram,  memores  erunt  no- 
minis  tui,  Domine.  Psal.  Eructavit  l^ert.  In  omnem 
terram. 

Responsoi^ia  unde  supra. 

Resp.  Ecce  ego  raitto  vos  sicut  oves  in  medio  lu* 
porum,  dicit  Dorainus ;  estote  ergo  prudentes  sicui 
serpentes,  et  simplices  sicut  columb».  Vers.  Dum 
lucem  babetis,  credite  in  lucem  ut  fiUi  lucis  sitis,  dl- 
cit  Dominus.  Estote.  Resp.  Tollite  ju^um  meum  su- 

Eer  vos,  dicit  Dorainus,  et  discite  quia  mitis  sum  ei 
umilis  cordQ.  Jugum  enira  meura  suave  est,  et 
onus  meum  leve.  Vers.  Et  invenietis  requiem  ani- 
mabus  vestris.  Ju^um  enim.  Resp.  Dum  steteritis 
ante  reges  et  praesides,  nolite  eogitare  auomodo  aut 
R  quid  loquamini ;  dabitur  enim  vohts  in  illa  hora  quid 
loauammi.  Vers.  Non  enim  vos  estis  qui  loquimnii, 
sea  Spiritus  Patris  vestri,  qui  loquitur  in  vobis. 
Dabitur. 

In  seeundo  neotumo. 


Antiph.  Principes  populorum  congregati  sunt  cum 
Deo  Abrahnra.  Psal.  Omnes  gentes.  Ant.  Dedisti 
heerediiatem  timentibus  nomen  tuum,Domine.  Psal, 
Exaudi,  Deus,  deprecationera.  Ant.  Annuntiaverunt 
opera  Dei,  et  facta  ejus  intellexerunt.  Psdt.  Exaa- 
di,  Deus^  Orat.  maam  cum  dep.  Ver$.  Dedisti  here- 
ditatem. 

Rssponsoria  unde  supra. 

Resp.  Vidi  conjunctos  viros  habentes  splendidaa 
vestesy  et  angelus  Domini  locutus  est  ad  me#  dicent : 
Isti  sunt  viri  sancti  facti  amiciDei.  Vers,  Vidi  ange- 
lum  Dei  volantero  per  medium  eoelum.  voce  nMgna 
claraaptem,  et  dicentera  :  Isti  sunt.  Iksp.  Isti  sunt 


regni,allel.  i4n<.  Intua  patientiapossedisti      triumphatores  et  araici  Dei.  qui  contemneutesj 
tuara  Lucia  roartyr  Christi.  Odisti  quae  m  ^  principura  meruerunt  prteraia  aBtema.  Modo  i 


Antipk,  Regem  apostolorum  Dominam»  venite, 
adoremus* 


^ussa 
principura  meruerunt  prcerafa  ffitema.  Modo  coro* 
nantur  et  accipiunt  palmam.  Vers.  Isti  sunt  qui  ve- 
nerunt  ex  magna  tnbulatione,  et  laverunt  stolas  suaa 
in  sanguine  agni.  Modo.  Hesp.  Isti  sunt  qui  viventes 
in  carne  plantaverunt  Ecclesiam  S44  sanguine  soo ; 
non  sunt  de  terris  corpora  eorum  separata,  quoraoi 
merito  sunt  in  ccBlis  aniroas  sanctorum  coaequales. 
Vers.  In  oronero  terram  exivit  sonus  eorum»  ut  m- 
pra, 

In  tertio  noctwmo. 

Antiph.  Exaltabuntur  cornua  justi,  allel.  Psai, 
Confitebirour.  iln/.  Lux  orta  estjusto,  allel.  rectis 
corde  leeiitia^  allel.  Psal.  Dominus  regnavit,  exsultet. 
Aut.  Custodiebant  testimonia  ^us,  et  prmenta  i|as, 
allel.  Psal.  Doroinus  regnavit,  irascantur.  r«i*s.  An- 
nuptiaverunt. 

Reepensoria. 

D  Resp.  bti  sunt  virl  quos  elegit  Dominus  in  ehari- 
tate  non  ficta,  et  dedit  iilis  gioriam  seropiternaro, 
quorum  doctrina  fulget  Ecclesia,  ut  sol  et  Inna.  Vers. 
Sancti  per  fidem  vicerunt  regna,  operati  justitiam . 
Quorum.  Resp.  Fueruntsine  querela  anteDominum, 
et  ab  invicem  non  sunt  separati,  Calieem  Domini  bi- 
berunt^  et  aroici  Oei  faoti  sunt.  Vers.  Tradiderunt 
corpora  sua  ad  supplicia,  ideo  coronantur  et  acci- 
piunt  palmaro.  Resp.  In  omnem  terram  exivit  loous 
eorum.  £t  in  fines  orbis  terra  verba  eorum.  K«rf. 
Non  sunt  loquel»,  neqoe  sermones  quorum  non  au* 
diantur  voceseorum.  Et  in  fines.  iiesp.  Constitutt 
eos  principcs  super  omnem  terram.  memoreserunt 
nominis  tui,  Domine,  in  omni  progenie  et  genera- 
tione.  Vers.  In  omnem  terraro,  u/ siipra.  Reso.  Cives 
apostolorum  et  domestici  Dei  advenarunthoaie,  por- 
tantes  pacem,  illuminantes  patrias,  darepaeem  gen- 
tibus,  et  liberare  populum  Domini.  Vers.  In  omnem 
terram.  Rssp.  Non  vos  me  elegisUs,  sed  ego  elegi  vos, 
et  posui  YOB  ut  eatis>  et  fructam  affemtii,  et  mctot 


8li 


UBEB  REgPONSALIS. 


8tt 


yester  maneat.  Vers.  Non   cnim  vos  estis-qui  loqui- 
mini  uisuppa.  Et  fructus  vester. 
.    (Desunt  du»  iimsB  in  Ms,) 

AnHphanas  in  matutinis  LatKHbus. 

Antiph.  Hoc  est  preeceptum  meum  ut  diligatis  in- 
vicem  sicut  dilexi  vos.  Ant.  Majorem  charitatem 
nemo  habet,  ut  animam  soam  ponat  quis  pro  amicis 
sois.  i4fil.  Vos  amici  mei  estis,  si  feceritis  quaepr»- 
cipio  vobis,  allel.  Ant.  Bcati  mundo  corde»  quoniam 
Deum  videbunt.  Ant.  inpatientia  vestra  possidebitis 
animas  vestras.  Vers.  Constitues  eos  principes. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Yos  qui  reli^uistis  omnia,  et  secuti  eatis 
me,  eentuplum  accipieiis^  et  vitam  «dternam  posside- 
bitis.  Ant.  Vosqqi  secuti  estis  me,  sedcbitis  super 
sedes  judicantes  duodecim  tribus  larael,  allel, 

Ikm  AntiptumtB  in  matutinis  Laudibtis, 

Antiph.  Ego  vos  elegi  de  mundo,  ut  eatis  et  fru- 
ctum  plorimum  afieratis.  Ant.  Qui  manet  in  me,  et 
ego  in  eo,  hic  fert  fructum  multum,  allel.  Ant.  Non 
vos  me  elegistis,  sed  ego  elegi  vos,  et  posui  vos  ut 
eatis,  et  fructum  aCreraiis,  et  fructus  vester  maneat  ^ 
AfU.  Beati  pacifici,  beati  mnndo  corde,  quoniam  ipsi 
Deum  videpunt.  Ant.  4A(n  non  dicam  vos  servos.sed 
amicos  meos,  quia  omnia  quaecunque  audiyi  a  Patre 
meos  nota  feci  vobis, 

In  EvangeHo. 

Antiph.  Vos  estis  lux  bujus  mundi.  fn  patientia 
9^i|  possidebitis  animas  vestras.  ^n^  Vestricapilli 
capiCis  omnes  numerati  sunt ;  nolite  timere,  multis 

?iasseribus  meliores  estis  vos.  Ant.  Non  enim  vos  es- 
is  qui  loquimini,  sed  Spiritus  Patris  vestri,  qui  lo- 
qaitor  in  vobis,  dicit  Dominus.  4^^^-  Quodcunque 
petieritis  Patrem  in  nomine  meo,  dabitur  vobis  a 
Patre  meo,  dicit  Dominus. 

Uem  AntiphonaB  in  Matutinis  Laudibus. 

Aniiph.  Ege  vos  elegi  de  mundo,  qnia  mundus 
odio  vos  habait.  Ani.  Manete  in  dileetione  mea,  sicut 
dilexi  vos,  dicit  Dominus.  i4n/.  ToIIitejugum  meum 
sap^r  vos,  qnia  mitis  sum  et  bumilia  corde.  Ant. 
lagum  enim  meum  suave  est,  et  onus  meum  leve. 
Ant.  Beati  aui  persecutionem  patiuntur  propter  jus- 
titiam.  Ant.  Nolite  timere  eos  qqi  occidunt  corpus, 
animam  aotem  occidere  nou  possunt,  dicitDominus. 

/n  Ev^ngeliO' 

Antiph.  Amen  dico  vobis,  mundus  ploratut,  et  voi 
gaudebitis.  et  gaudium  vestfum  nemo  tolleta  vobis. 
Ant.  Ego  sum  via  veritas  et  vita ;  nemo  vadit  ad 
Patrem  nisi  per  me,allel.  Ant.  Venite,  benedictiPa- 
tris  mei,  percipite  vegnum  quod  vobis  paratum  est 
a^  Qrigiqe  ipuqdj,  Vers.  Vos  esiis  qui  permansistis 
mecum  m  tentatiopibos  p>eis.  ^o  autem  in  medio 
vestri  sum  siout  qui  mipjstrat,  «^lieluia. 

{Deest  linea  in  Ms.) 

A  ntiphana  et  Responsoria  in  vigilia  j^rimorum  mar- 

(yrtifn,  ad  Vesperas. 

Antiph.  Ecce  adest  tempus,  venite  ad  me,  omnes 
s^ncti,  quiaparavi  vobis  regnumj  ut  maoeatismecuip 
ili  aBtemijm.  Ant,  Astiterunt  justi  ante  Dominum, 
et  ab  iovicem  non  sunt  separatij,  gloriam  Don^ini  vi- 
4erunt,  et  amici  Dei  appellati  sunt. 

Ad  Invitatarium. 

Autiph,  Begem  martyrum  Dominum,  venite,  ado* 
remas. 

In  primo  noctumo. 

Antiph.  Secus  decursus  aquarum.  Psal.  Beatus 
▼ir.  Ant.  Prsedicans.  Psal.  Quare  freraucrunt.  Ant. 
Fllii  hominumj  scitote  quia.  Psal.  Cum  invocarem. 
Vers.  Laetamini  in  Domino. 

Responsoria  und$  supra. 

Besp.  AbatergetDeaaomaem  laorymam  ab  oculis 


A  sanetorum  ;  et  jam  non  erit  amplius  neqfue  lactas, 
neque  clamor,  sed  nec  ullus  dolor,  quoniam  priora 
transierunt.  Fert.  Justorum  animsein  manu  Dei  sunt, 
et  non  tanget  illos  tormentum  malitise.  Quoniam 
priora.  Resp.  Viri  sancti  gloriosum  sanguinem  fude* 
runt  pro  Domino,  amaverunt  Christum  in  vita  sua, 
imitati  sunt  eum  inmorte  sua;  etideocoronastriom- 
phales  meruerunt.  Vers.  Unus  spii*itus  et  una  fides 
erat  in  eis.  Et  ideo.  Besp.  Tradiderunt  corpora  sua 
propter  Deum  ad  supplicia,  etmeruerunthabereco- 
ronas  perpetuas.  Vers.  Isti  sunt  qui  venerunt  ex 
magna  tribulatione,  et  laverunt  stolas  suas  in  san- 
guine  Agni.  Et  meruerunt. 

In  secundo  noctu7*no. 

Antiph.  FiUi  hominum.  Psal.  Cum  invocarem.Anf. 
Scuto  Donffi.  Psal.  Verba  mea.  Ant.  In  universa 
terra.  Psal.  Domine  Dominus  noster. 

S48  ^^J^  ^^  supra. 
^  Hesp.  Sancti  tui,  Domine,  mirabile  oonsecuticum 
^*  iter,  servientes  prsBoeptis  tuis,  ut  invenirentur  illaesi 
in  aquis  validis.  Terra  apparuit  arida,  et  in  mari 
Bubro  via  sine  impedimento.  Vers.  Quoniam  per- 
cossit  petram,  et  fluxerunt  aqn»,  et  torrentes  inon* 
daverunt.  Terra.  i^Mp.  Verbera  carnificam  non  ti- 
muerunt  saneti  Dei,  morientes  pro  Christi  nomine, 
ut  haeredes  fierent  in  domo  Domini.  Vers.  Magnua 
Dominus  et  laudabilis  valde,  in  civitate  Dei  Qostri, 
in  monte  sancto  ejus.  Ut  hseredes.  Resp.  Hsec  est 
vera  fraternitas,  quae  nunquam  potuit  violari  certa- 
mine,  qui  effuso  sanguine  secuti  sunt  Dominum, 
contemnentes  aulam  regiam  pervenerunt  ad  regna 
ccelestia.  Vers.  Ecce  quam  bonum  et  quam  jucun- 
dum,  ut  supra. 

In  tertio  noctumo. 

Autiph.  Sancti  qui  in  terra  sant.  PseU.  Conserva 
me,  Domine.  AtU.  Habc  est  ^enefatio.  Psal.  Domini 
est  terra.  Ant.  Lsetamini  m  Domino.  Psal.  Beati 
C  quorum.  Vers.  Justi  autem. 

Resp.  unde  supra. 

Resp.  Propter  testamentum  Domini  et  leges  pa- 
ternas  ;  ideoquesteteruntin  amore  fraternitatis,quia 
unus  fuit  semper  spiritus  in  eis  et  una  fides.  Vers. 
Ecce  quam  bonum,  ut  supra.  Quia  unus.  Resp.  Sancti 
mei  oui  in  isto  s^eculo  certamen  habuistis,  merce- 
dem  laborum  ego  reddam  vobis.  Vers.  Venite,  bene- 
dicti  Patris  mei,  percipite  regnum  quod  vobis  para- 
tum  est  ab  oriffme  mundi.  Resp.  Sancti  Pei,  dedit 
vobis  Dominus  Tocum  istum  ut  faciatis  in  eo  mira- 
bilia.  Vers.  Sancti  et  justi,  in  Domino  gaudete,  vos 
eiegit  Dominus  in  isto  loco.  Ut  faciafis.  Resp.  In 
cireuitu  tuo,  Domine,  lumen  est  quod  nunquam 
defieiet,  ubi  constituisti  lueidissimas  mansiones,  ubi 
reqaieaount  sanotorum  animse.  Vers.  Magnus  Domi- 
nus,  ut  supra.  Vers.  Lux  perpetua  lucebit  sanetit 
tuis,  Domme,  et  aeternitas  temporum.  Resp.  Certa- 
men  magnum  habaerunt  sanoti  ;  transierant  per 
D  ignem  et  aquam,  et  eoronas  aeceperunt  a  Dommo 
Deo.  Fers.  Isti  sunt  sancti,  qui  pro  Testamento  Dei 
sua  oorpora  tradiderunt.  Et  coronas.  Resp.  Corona- 
vit  eos  Dominus  corona  justitise,  quia  passi  sunt  pro 
Domino.  Vers.  Et  adjuvavit  eoa  Dominus,  et  libera- 
vit  eos,  et  eripuit  eos.  Quia.  Resp.  0  vepert^nda 
ipartyrum  gloriosa  certamina,  qui  in  suis  corporibus 
pro  Christo  imraania  pertulerunt  tormenta,  et  ideo 
percipere  meruerunt  immarcessibilem  seternse  glo- 
riae  coronam.  Vers.  Isti  sunt  quivenerunt.  ijesp.  Isti 
sunt  sancti,  qui  pro  Testamento  Dei  corpora  sua 
tradiderunt;  elin  sanguine  Agni  laverunt  stolas  suas. 
Vers.  Justi  m  perpetuo  vivent,  et  apud  Dominum 
est  merces  sanctorum.  Et  in  sanguine.  fi^sp.  Omnes 
sancti  per  fidem  vicerunt  regna,  operati  sunt  justi- 
tiam,  adepti  sunt  promissiones,  obturaverunt  ora 
leonum,  et  fortes  facti  sunt  in  i)ello.  Vers.  Elfuge- 
runt  aciem  gladii,  convaluerunt  de  infirmitate.  Bt 
fortes.  Resp.  Qui,  pro  Christi  amore  minas  homi* 
num  oontemnentes,  Christi  amiei  facti  sunt  in  regno 


8S3 


SANGTI  GREGORII  MAGNl 


8Si 


co&lorum.  Vers,    Sancti  per  fidem,  lU  supra,  Resp.  \  virtuteni  tuain,  Domine.  Ant.  In  velamenlo  sandi 


Beatiestis.  sancti  Oei  omnes,  qui  meruistis  consor- 
tes  fieri  coBleslium  virtutum,  et  perfrui  aeternse  cla- 
ritatis  gloria  ;  ideo(|ue  precamur  ut  memores  nostri 
intercedere  dignemini  pro  nobis  ad  Dominum  Deum 
noslrum.  Vers,  Gaudete  et  exsultate,  quia  merces 
vestra  multa  esi  in  coelo. 

847  AntiphoncB  in  matutinis  Laudihus. 

A  ntiph.  Omnes  sancti  quanta  passisunttormenta, 
ut  securi  pervenirent  ad  palmam  martjrii !  Ant.  De 
palma  ad  regna  pervenerunt  sancti ;  coronas  decoris 
meruerunt  de  manuDei.  Ant.  Corpora  sanctorumin 

Sace  sepulta  sunt,  et  vivunt  nomina  eorum.  Ant. 
[artyres  t)omini,  Domino    benedicite  inaeternum. 
ilnt.MartyrumchoruSy  laudate  Dominum,  alleluia. 

In  Evangelio, 

Antiph.  Dabo  sanctis  meis  locum  nominatum  in 


tui,  Domiuc,  clamabunl  dicentes  :  Deus,  Deus  meus, 
allel.,  allel.  Sancti  Domini,  Domino  benedicite 
in  8Bternum.  i4n^  Hymnusomnibussanctisejus.AtU. 
In  sanctis  et  in  firmamento  virtutis  ejus  Laudate  Do- 
minum  omnes  angeli  ejus. 

In  Evangelio, 

Antiph.  Oquam  gloriosum  est  regnum,  in  quo  cum 
Christo  gaudent  omnes  sancti  I  Amicti  stolis  albis, 
sequuntur  Agnum  quocunque  ierit.  Ant.  In  taberna- 
culis  justorum  vox  laetitiae,  allel.  Ant.  Sanctorum 
sicut  aquiise  juventus  renovabitur.  Florebuot  sicut 
lilia  in  civitate  Domini.  Ant.  Sanguis  sanctorum 
roartjrum  pro  Christo  effusus  est  in  terris,  ideoadepti 
sunt  prsemia  sempiterna.  Ant,  Istorum  est  eniro 
re^num  coelorum,  ut  supra.  Ant.  Beati  estis,  sancti 
Dei  omnes,  qui  meruistis  consc»rtes  fieri  coelestium 


virtutum,  et  perfrui  claritatis  gloriae  ;  ideoque  preca- 
regnoPatris  mei.  Ant.  Hi  sunt  qui  venerunt  ex  ma-  -.  mur,  ut  meraores  nostri  intercedere  dignemini  pro 
gasi  tribulatione,  et  laverunt  stoias  suas  in  sanguine  I*  nobisad  Dominum  Deumnostrum.  Ant.  Gaudeotin 

coelif  animse  sanctorum,  qui  Christi  vestigia  sunt 
secuti.  Etquia  proejus  amore  sangainem  suumfu- 
derunt,  ideoque  cum  Christo  exsultant  sine  floe. 
Ant.  0  viri  misericordi«e,  quorum  non  acceperunt 
oblivionem  justitise,  et  semen  eorum  et  filii  propter 
eos  usque  in  seternum  cum  gloria  permanent.  Cor- 
pora  eorum  in  pacesepulta,  non  derelinquenlur  vir- 
tutibus  plcna ;  vivunt  nomina  eoram  in  seecula.  Ant. 
0  veneranda  martjrum  certamina,  qui  in  suis  cor- 

fioribuspro  rhristo  immania  pertulerunt  tormental 
deo  pcrcipere  meruerunt  immarcessibilem  seterDs 
gloriae coronam,  allel.  ^nl.  Justorum  animaeioma- 
nu  Dei  sunt,  et  non  tanget  illos  tormentum  roortis. 
In  pace  sunt  ea  quse  possident,  allel.  Ant.  Beatieritis 
cum  vos  oderint  homines  ;  et  cum  spreverint  tos, 
et  exprobraverint,  et  ejecerint  nomen  vestrum  tan- 


Agni.  Ant.  Hi  sunt  qui  pro  le^e  Dei  sui  morti  se  tra- 
dere  non  dubitaverunt.  Ab  iniquis  interfecti  sunt,  et 
in  tieternum  vivunt  cum  Christo.  Agnum  secuti  sunt, 
et  acceperunt  palmam.  Ant.  Sancti  per  fidem  vice- 
rnnt  regna,  operati  sunt  justitiam,  adepti  sunt  pro- 
missiones. 

Item  Antiphonx  xn  Matuiinii  Laudibus. 

Anhp^.  Justorum  autem  animsein  manu  Deisunt, 
et  non  tanget  illos  tormentum  malitiae.  Ant,  Si  co- 
ram  hominihus  tormenta  passi  sunt,  spes  electorum 
est  immortalisin  seternum.  Ant.  Tradideruntcorpora 
sua  ad  supplicia,  ideo  coronantur,  et  accipiunt  pal- 
mam.  Ant,  Tanquam  aurum  in  fornace  probavit 
electos  Dominus,  et  quasi  haulocausta  accepit  illos  in 
flBternum.  Ant.  Spiritus  et  animee  Justorum,  Hjm- 


num  dicite  Deo  nostro,  allel.,  allel.   Ant.ETSuliA-      quam  malum,  propler  Filium   hominis    Gaodeteet 
bunt  sancti  in  gloria,   laetabunlur  in  cubilibus  suis.  q  exsultate,  ecce  enim  merces  vestra  multa  estin  cce- 


/n  Evangetio. 

Antiph,  Fulgebunt  justi^  et  tanquam  scintillae  in 
arundineto  discurrent.  Judicabunt  nationes,  et  re- 
gnabunt  in  aeternum.  Ant,  Isti  sunt  sancti,  qui  pro 
Dei  amore  minas  hominum  contempserunt.  Christi 
martjres  in  regnum  ccelorum  exsultantcum  angelis* 
0  quam  pretiosa  est  mors  sanctorum,  qui  assidue 
assistuntante  Dominum,  et  ab  invicem  non  sunt 
separati.  .1  n/.Nomen  sempiternum  dabo  sanctis  meis, 
dicit  Dominus^  gaudiuro  et  laetitiam  obtinebunt  in 
aeternum. 

Item  Antiphonx  in  matutinis  Laudibus, 

Antiph.  In  coelestibus  regnis  sanctorum  habitatio, 
et  in  fleternum  requies  eornro.  Ant,  Dabo  sanctis 
meis,  ut  supra,  Ant.  Via  justorum  recta  facta  est. 
Sanctorum  iter  praeparatum  est  in  aeternum.  An^.  ^^  ^  ,^    ^^  ^ 

Sancti  Spiritus  et  animse  Justorum,  Hymnum  dicite      p-^!!iV/ln«  ^i^KSkP^nl^ri^toJL^^f^^^nl^nnf  Antviy- 
Deo  in  «Uuxn.  An,.  JusU  autem  in  UetuumTi-  ^  L^^Lt^ftitJS q^«XSu^^^^^ 
vent,  et  apud  Dommum  est merces  eomm.  Ant.  San-  "  vn#»A  mAii  uiwpuvu 

cti  qui  sperant  in  Domino,  mutabunt  fortitndinem. 


lo.Ant,  Sancti  mei  qui  in  isto  sseculo  certameo  ba- 
buistis,  mercedem  laborum  ego  reddam  vobis.  Ant. 
Sancti  tui,  Domine^  fiorebunt8icatlilia,etsicutodor 
balsami  erunt  ante  te,  allel. 

AntiphoMB  et  Responsoria  in  vigilia  unius  martyriSj 

ad  Vesperas, 

Vers.  Justus  ut  palma  florebit!  Ant.  Hic  estvere 
martyr,  qui  pro  Christi  nomine  sanguinem  suam 
fudit ;  qui  minas  judicum  non  timuit^  nec  terrens 
dignitatis  gloriam  quaesivit ;  sed  ad  coelestia  regna 
feliciter  pervenit. 

Ad  Invitatorium. 

Antiph.  Begem  martyrum  Dominum. 

/n  primo  noetumo. 
Antiph,  In  lege  Domini.  Psal.  Beatus  vir.  Ant. 


asaument  pennas  ut  aquilae  ;  volabunt  et  non  defi- 
cient. 

/n  Evangelio. 

Antiph.  Ecce  merces  sanctorum  copiosa  est  apud 
Deum ;  ipsi  vero  mortui  sunt  pro  Christo,  et  vivunt 
in  setemum.  Ant,  Isti  sunt  sancti  qui  pro  Testamen- 
to  Dei  sua  corpora  tradiderunt,  et  in  sanguine  Agni 
lavemnt  stolas  suas.  Ani.  Haecest  vera  fraternitas, 
quae  nunquam  potuit  violari  certamine.  Qui  efifuso 
sanguine  secuti  sunt  Dominum^contemnentes  aulam 
regiam,  pervenerunt  ad  regna  coelestia.  848  Ant, 
Propter  Testamentum  Domini,  ut  supra. 

Item  Antiphonae  in  matutinis  Laudibus, 

Antiph,  Super  nivem  dealbabuntur  sancti  tui,  Do- 
mine.  Ant.  Sancti  estis,  dicit  Dominus;muItipIicabo 
namerunf  vestrum,  ut  oretjs  pro  popvilo  meom  looo 
isto.  Ant,  Sic  in  sancto  apparuit  tibi,  ut  viderent 


Yoce  mea. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Iste  sanctus  pro  le^  Dei  sui  certavit  usqae 
ad  mortem,  eta  verbis  impiorum  non  timuit ;  faDda- 
tus  enim  erat  supra  firmam  petram.  Vers.  Iste  est 
qai  contempsit  vitam  mundi^  et  pervenit  ad  ccelcslja 
regna.  Fundatus.  Resp.  Domine,  praevenisti  eum  in 
Beoedictionibus  dulcedinis,  posuisti  in  capiteejusco- 
ronam  de  lapide  pretioso.  Vers.  Vitam  petiil  ate,et 
tribuisti  ei  long^itudinem  dierum  in  saeculum,  et  ip 
88eculum  saeculi.  Resp.  Justus  germinabit  sicuta- 
lium,  et  florebit  in  seternum  ante  Dominum.  Ver$. 
Plantatus  in  domo  Domini,  in  atriis  domus  Dei  no- 
slri.  Etflorebit.  Resp.  Iste  cognovit  justitiam.  etTi- 
dit  mirabilia  magna  ;  et  exoravit  Altissimum,  et  m- 
ventus  est  in  numero  sanctorum.  Vers.  Iste  est  qai 
contempsit,  ut  supra,  Et  inventus. 

/n  noctumo  secundo,  ^ 

Antiph.  Filii  hominum.  Psal.  Cutti  invocarem. 


8«5 


UBEB  RESIHMWALIS. 


826 


Ant.  ScQto  bonm  yoluntatis.  Psal.  Verba  mea.  A 
Ant.  In  unirersa  terra.  Psal,  Domine,  Oominus  no- 
ster.  Ver$,  Gloria  et  honore. 

Re8p,  unde  supra, 

Resp,  Stolam  jucunditatis  induit  eum  Dominus,  et 
coronampalchritudinisposmtsupercaput  ejus.  Vers. 
Cibayit  illum  pane  vit»  et  intellectus,  et  aqua  sa- 
pientise  salutaris  potavit  eum.  Et  coronam.  Resp,  Go- 
rona  aurea  super  caput  ejus,  expressa  signo  sancti- 
tatis,  glorise,  nonons,  ct  opus  fortitudinis.  Vers, 
Quoniam  pervenisti  eum  in  Benedictionibus  dulce- 
dinis,  posuisti  in  capite  ejus  coronam  de  lapide  pre- 
tioso.  Expressa.  Resp.  Hic  est  vere  martjr,  qui  pro 
Christi  nomine  sanguinem  suum  fudit,  qui  minas  ju- 
dicum  non  timuit^  nec  terrenee  dignitatis  gloriam 
qa»sivit,  sed  ad  coelestia  regna  pervenil.  Vers, 
Jastum  deduxit  Dominus  per  vias  rectas,  et  ostendit 
illi  regnum  Dei.  Quia  minas. 


In  tertio  noctumo. 


B 


Anttph.  JustusDominus.  Psai.  In  Domino  confldo. 
Ant.  Habitabit.  Psal.  Domine^  quis  habitabit.  Ant, 
Posuisti,  Domine.  Psal.  Domine,  in  virtute.  Vers. 
Posoisti^  Domine. 

Responsoria  unde  supra. 

Besp.  Posuit  coronam  capiti  meo,  et  circumdedit 
me  vestimento  salutis,  ad  expugnandas  gentes  et  om- 
nes  inimicos.  Vers.  Judica,  Doraine,  nocentes  me, 
expugna  impugnantes  me.  Apprebende  arma  et  scu* 
tam,  et  exsurge  in  adjutorium  mihi.  Ad  expugnan- 
das.  Resp.  Hic  est  vir,  qui  non  est  derelictus  a  Deo 
in  die  cerlaminis  sui.  Et  ipse  conculcavit  caput  ser- 
pentis  antiqui .  Modo  coronabitur  quia  fideliter  vicit 
ia  mandatis  Domini.  Vers.  Armis  divinis  percutiens 
saevitiam  persequentium  supervicit.  Modo.  Vers.  Iste 
est  qui  contempsit.  Resp.  Desiderium  animse  ejus 
triboisti  ei,  Domine,  et  voluntate  labiorum  eius  non 
fraudasti  eum.  Vers.  Vilam  petiit.  Resp  Cfloria  et 
hooore  coronasti  eum,  Domine,  et  constitoisti  eum  G 
super  opera  manuum  tuarum.  omnia  subjecisti  sub 
pcoibus  ejus.  Vers.  Quoniam  elevata  est  magnificen' 
ua  toa  super  coelos,  Deus.  Omnia.  Resp.  Quoniam 
prseTenisti  eum.  Resp.  Qui  me  confessus  fueritco- 
ram  hominibus,  dicit  Dominus,  et  ego  confitebor  eum 
coram  Patre  meo  qui  in  coelis  esC.  Vers.  Qui  mihi 
ministrat,  me  sequatur ;  et  ubi  ego  sum^  illic  et  mi- 
nister  meas  erit. 

850  Antiphonse  in  mcUutinis  Lcuidibus, 

Antiph,  Qui  me  confessus  fuerit  coram  hominibus 
confitebor  et  ego  eum  coram  Patre  meo.  Ant.  Qui 
seqaiiur  me  non  ambulat  in  tenebris,  sed  habebit 
lamen  viUe,  dicit  Dominus.  Ant.  Si  quis  mihi  mini- 
straverit.  honorificabit  eum  Pater  meus,  qui  est  in 
coeiis,  dicit  Dominus.  Ant,  Qui  mihi  ministrat  mese- 
qaator,  et  ubi  ego  sum,  illic  erit  et  minister  meus. 
Ant,  Volo,  Pater,  nt  ubi  ego  sum,  illic  sit  et  mini- 
ster  meus.  Vers,  Justom  ut  palma.  D 

In  Evangelio. 

Aniiph,  Si  quis  per  me  introierit,  salvabitur,  et 
pascua  inveniet,  dicit  Dominus.  Ant.  Quivult  venire 

f»ost  me^  dicit  Dominus,  abneget  semetipsum,  et  toi- 
at  crucem  suam,  et  sequaturme.  Ant,  Amavit  eum. 
Ant.  Qui  odit  animam  suam  in  hoc  mundo,  invitam 
sBternam  custodit  eam.  Ant,  Iste  sanctus  pro  lege 
Dei  sui  certavit  usaue  ad  mortem,  et  a  verbis  im- 
pioromnontimuit :  rundatus  enim  erat  suprafirmam 
petram.  Ant.  Iste  est  qui  contempsit  vitam  mundi.  et 
pervenit  ad  coelestia  regna.  Ant.  Nisi  granum  fru- 
menti  cadens  in  terra  mortuum  fuerit,  ipsum  solum 
manet.  Ant.  Beatus  vir  qui  suffert  tentationem,  quia 
cum  probatus  fuerit,  accipiet  coronam  vitse,  quam 
repromisit  Deus  diligentibus  se.  Ant,  Hic  yir  despi- 
ciens  mundum  et  terrena  triumphans,  divitias  ccelo 
condidit  ore^  manu; 

(DwB  linece  desunt  in  Ms.) 


In  vrgilia  unius  confessoris,  Ad  Vesperas. 

Vers,  Eccesacerdosmagnus.  Ant.  Similabo  eum 
viro  sapienti,  qoi  sedificavit  domum  suam  super  pe- 
tram.  Ant.  Amavit  eum  Dominus^  et  ornavit  eum, 
stolam  glorifle  induit  eum,  et  ad  portas  paradisi  coro- 
navit  eum. 

Ad  InvitatoiHum. 

Antiph.  Regem  confessorum  Dominum. 

/n  primo  noctumo , 

Antiph,  Beatus  vir  qui  in  lege  Domini  meditatur, 
voluntas  ejus  permanet  die  ac  nocte ;  ct  omnia  quse- 
cunque  faciet,  semper  prosperabuntur.  Psal.  Bea- 
tus  vir.  Antiph.  Beatus  iste  sanctus,  qui  confisus  est 
in  Domino,  praedicavitpraeceptum  Domini,  constitu- 
tus  estin  monte  sancto  ejus.  Psal,  Quare  fremue- 
runt.  Ant.  Tu  es  gloria  mea,  tu  es  susceptor  meos, 
Domine.  Tu  exaltans  caput  meum,  et  exaudisti  me 
demonte  sancto  tuo.  Psal,  Domine,  quid  multipli- 
cati  sunt.  Vers,  Voce  mea« 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Euge,  serve  bone  et  fidelis,  quia  in  pauca 
fuisti  fideiis>  su[xra  multa  te  constituam  ;  intra  in 
gaudium  Domini  tui.  Vers.  Doroine^  quinque  talenta 
tradidisti  mihi,  ecce  alia  quinque  superlocratos  sum. 
Intra.  Resp.  Ecce  sacerdos  roagnus,  aui  in  diebus 
suis  placuit  Deo.  Ideo  jurejurando  fecitillum  Domi- 
nns  crescere  in  plebem  suam.  Vers.  Benedictionem 
omnium  gentium  dedit  illi,  et  Testamentum  sunm 
confirmavitsupercaputejus.  /?e<p.  Juravit  Dominus, 
et  non  pcenitebit  eum.  851  ^^  ^^  sacerdosin  ffiter- 
num,  secundum  ordinem  Melchisedech.  Vers.  Dixit 
Dominus  Domino  meo,  sede  a  dextris  meis.  Se- 
cundum. 

In  seeundo  noctumo. 

Antiph.  Invocantem  exaudivit  Dominus  sanctum 
suum ;  Dominus  exaudivit  eum  et  constituit  eom  in 
pace.  Psal.  Cum  invocarem.  Ant,  Laetentur  omnes 
qui  sperant  in  te,  Domine,  quoniam  tu  benedixisti 
Justo.  Scoto  bonse  volunlatis  coronasti  eum.  Psal. 
Verba  mea.  Ant.  Domine  Dominus  noster,  quam  ad- 
mirabile  est  nomen  tuum  in  universa  terra  ?  Quia  glo- 
ria  et  honore  coronasti  sanctum  tuum,  et  constituisti 
eum  super  opera  manuum  tuarum.  Psal,  Ipsum. 
Yers.  Gloria  et  honore. 

Responsoria. 

Resp,  Posai  adjutorium  super  potentem,  et  exal- 
tavi  electum  de  plebe  mea ;  manus  enim  mea  auxi- 
Uabiturei.  Vers.  Inveni  David  servum  meum,  oleo 
sancto  meo  unxi  eum.  Manus  enim.  Resp.  Iste  est 
qui  ante  Deum  magnas  virtutes  operatus  est,  et  om« 
nis  terra  doctrina  ejus  repleta  est.  Ipse  intercedat 
pro  peccatis  omnium  populorum.  Vers.  Iste  est  qui 
contempsit.  Resp.  Iste  homo  ab  adolescentia  sua 
partim  meruit  infirmoscurare.  Deditilli  Dominus  cla- 
ritatem  magnam,  caecosilluminareetdaemoneseffu- 
gare.  Vers.  Ecce  homo  sine  querela,  verus  Dei  cul- 
tor,  abstinens  se  ab  omni  opere  malo,  et  permanens 
in  innocentia  sua.  Dedit. 

In  tertio  noctumo. 

Antiph.  Domine,  iste  sanctus  habitabit  in  taber- 
naculo  tuo  ;  operatus  est  justitiam,  requiescet  in 
monte  sancto  tuo.  Psalm.  Qui  in^editur  sine  ma- 
cula.  Ant.  Vitam  petiita  te,  tribuisti  ei  gloriam,  et 
ma^um  decorem  imposuisti  super  eum.  PosuisU  in 
capitc  ejus  coronam  de  lapide  pretioso.  Psal.  Do- 
mine,  in  virtute.  Ant.  Hic  accipiet  benedictionem  a 
Domino,  et  misericordiam  a  Deo  salutari  suo,  quia 
hffic  estgeneratio  auaerentium  Dominum.  Psal.  Do- 
mine,  in  virtute.  Vers,  Posuisti,  Domine. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp,  Amavit  eum  Dominus  et  ornayit,  stolam 
glorifle  induit  eum,  et  ad  portas  paradisi  coronavit 
eum.  Vers.  Indoit  eum  Dominus  loricam  fidei,  et  co- 
rohavit  eom.  Et  ad  portas.  Hesp,  Iste  homo  perfecit 


811 


sANon  Qmmn  umi 


6» 


omnia  qvm  )oeiit«a  est  #i  D#a8»  ei  diiit  «4  Mim  :  In- 
greder^  in  requiem  meaw.  qui^i  vidi  leiqsluw  caram 
me  e^  Qranibasfi[eutibua.  Veri.  late  e§f  qui  c<mtera- 
psit  Yit^ra  raunai.  /(e$y.  Cibavit  illura  pane  vitae  et 
mteUeotut.  et  aauci  sapieuliae  saluiaris  potaTit  eura. 
Vers,  Custodivit  eum  ab  inlmicis,  et  a  seductoribus 
tutaviteum.  Vers.  Justum  deduxit  Dominus  per  vias 
rectas,  et  ostendit  illi  regnum  Dei,  etdeditscientiam 
sanctorum,  heoe»tavit  ilhiBi  in  Uboiibos  tuis.  Vers. 
Cibavit  illum.  Vers,  Maguifioi^vit  eum  in  conspectu 
regum*  et  dedit  illi  coropam  glori^.  QouQstavit. 
Resp^  Sacerdotes  ejus  induant  justitiam,  et  sancti 
ejusexsultatione  eisuUabunt.  Vers.  Illuc  producam 
cornu  David.  Paravi  iucernam  Christo  meo.  Et 
saQCtit 

AulijAoinm  i»  fnaluOHh  [^audihm. 

Ai^ph.  Ecee  Mfccerdos  m8|fni}s»  qui  in  diebas  suis 
plaeuitDeo,  et  iDveatusest  justus.  An$.  Beatus  ille 
servus  qoem  com  venerit  Domrnus  ejus,  999  ^^ 
pulsaverit  januam  invenerit  vigilantem.  Ant.  PideHs 
servus  et  prudens,  quom  constftuil  dominus  auper 
famlH^m  suam.^Ml.  Sacerdotes  Dei,  benedicite  Do- 
mino.  Servi  Domini,  H^^mnom  dicite  Deo  in  mter- 
nom.  Ani.  Stt^t  bone  et  Odelis,  intra  in  gaudium 
Domitti  Itti.  Vm^.  Justom  deduxit  Dominus. 

In  Evangelio, 

Anlinh.  Euge,  serve  he«e  et  fidelis,  quia  auper 
pauea  fuisti  Qdelie^  supra  multa  te  ooiiatitutm,  dioit 
Dominus.  Ani.  Kuge,  serve  boae,  in  modieo  fideUa» 
intra  iu  gaudium DoiBini  tui,  Anl.  Domiae,  quiiM|ue 
taleuta  iradidiati^  eoce  alia  quinque  auperluoratus 
sum. 

Uem  in  Matutini$. 

Antiph.  Euge,  serve  bone,  in  modico  fidelis.  Ant. 
NoB  eat  invcntuf  similis  iili,  qui  eoBiorvai^et  lejfem 
Excelsi.  Ant.  Ideo  jurejurando  fecit  illum  Dommos 
cresoepe  ia  plehem  suam.  Ant,  M agnifioavit  illum  in 
conspeetu  regnm,  et  dedit  illi  coronam  glarise.  Ant, 
Servi  Domioi,  Oominum  beoedicitein  aaternum.  Aut, 
Et  testamentum  suum  conOrmavit  super  caput  ejus, 
etinveoitgratiam  ooram  ooulia  Domini.  Ant.  Slatoit 
illi  TesUmentura  sempiterBum ;  et  dedit  illi  sacer- 
dotiam  mafnum. 

In  Evangelio. 

Antiph.  Sint  lumbi  vcstrl  prcecincti,  et  lucernaB 
ardentes  iu  manibus  vestris.  Ant .  Iste  est  qui  ante 
Deum  ma^naa  yirtutes  operatus  ast ;  et  omuis  terra 
doetrina  ejus  repleta  est.  Ipse  interoedat  pro  peoeatia 
omniom  populorum.  Ant.  Sacerdotes  tui  induaut 
iuslitiam,  et  sancti  tui  exsolttnt,  Donune.  Ant,  Vigi-» 
late  itaque,  quia  neseitis  diem  ueque  heram,  quando 
Dominos  vester  venturus  slt.  Ant,  Hoe  autem  seitete, 
qma  si  seiret  paterfamilias  qua  bora  fur  vtniret,  Yi« 
gilaret  utiqut  et  non  sineret  perfodi  domum  suam« 

Antiphonx  de  snseeptione  regum, 

A^tipk»  Eiaudita  est  Orttio  tua.  dicit  QQmiuus,  tt 
eleemosynee  tuse  ascenderunt  iu  coQspectu  DoraiPi 
Dei  tui.  Ant.  Honora  Dominum  de  tua  substantia,  et 
de  primitiis  frugum  tuarum  da  pauperibus.  In  con- 
sptetu.ilfK.  Pamulomeoefopnestiti  houortm  ma- 
gDum,  dioit  Dominus,  et  omoes  inimioosejus  humi« 
Iia?i,  et  eoronam  vitffi  dtdi  ei.  Ant.  Inimioos  ejus 
induam  oonfusione,  super  ipsum  autem  efflorebit 
saBctifioatio  mea.  Ant,  Brit  Dominus  adjotor  tuos 
contra  omnes  inimicos  tuos.  Et  siout  argeutum  igue 

SFobatom  mundum  faciet  te.  Tunc  orando  hahehis 
duoiam,  et  dum  oraveris  ad  eum,  exaudiet  te.  Anl. 
Multitudinem  dierum  et  annos  vita  appooet  tihi  Do* 
minus,  miserioordia  et  veritas  non  te  aesereut,  quia 
Dominus  erit  in  latere  tuo,  et  eustodiet  te.  Et  dum. 
Vsrt.  Brit  Dominus  adjutor  tuus  contra  inimioos 
toos.  Rnp.  Inveni  Pavid  strvum  meom,  olto  sanoto 
meo  unxi  eum ;  manus  tnim  mta  tuxillahitur  ti. 
Vm.  Nihil  profioitl  uiimicui  in  eo  tt  filios  iniqui* 


A  tatis  «OQ  iK>ttbit  eum.  Me$p,  Sieut  fui  cim  IffQvae, 
itaero  teeuoa,  dioit  tkxuiuus.  Conf«rta  ptpuliw 
meum,  neque  timeas.  Ecot  D«i(miMis  Uwf  tuus  aute 
te  est ;  non  te  derelinquet.  Vers.  Ouanitltt  ttt«ta 
est  DQmioiia  Dtus  \^m  iu  qmmiUmm  ad  quitcuiMue 
perrexene.  Et  non  te.  Meef^  Domiuu»  «ui  ftB9  u»r- 
git  me«  ipse  mteoufoirtavit  coruua  justi«».  vla  enim 
mea  reeta  est  oAram  te.  Doauot,  Vers.  Via  justojnun, 
ut  snpru.  Ver$.  Elegisti,  Domine,  priBoipem  et  judi- 
cem  populo  tuo,  ut  aedificartm  templum  nomini  tuo 
in  civitate  habitatiouis  tu«B.  Resp.  Dootriuam  sa^ 
pientifls  dedi  in  oorde  tuo,  dieit  Dominus»  etexaudivi 
te.  Et  protegam  oivitatem  istam.  £t  sit  pax  it  diebua 
tuis .  Versn  luquisivi  sapientem,  etsacerdotem^ndileoa 
sibi  uon  iuveni.  Ut  video,  Spiritum  Dei  hah^  iu  te ; 
ideo  magous  es  in  domo  Donuoi ;  et  de  ore  tuo  au- 
diet  omnis  populus,  qui  tibi  oommissus  est.  Y$rt, 
Beatum  dixerunt  populum  eui  hm  suut,  beatus  po-i 
pulus.  Qui  tibi.  Resp.  Ele^it  te  Dominus  sacerdotem 

B  sibi,  ad  sacrificandom  ei  hostiam  laudis.  Ver$.  Tunc 
acceutabis  sacrificium  justiiise,  oblationesi  ot  hoio- 
causla.  Ad  sacrificandum.  Ver$.  Iqimoia  Deo  aacri- 
ficium  laudis,  et  redde  Altissimo  voti^  tua.  liet^, 
Eti[o  te  tuli.  Re$p.  Da  mihi,  Domine.  Reep.  Posui 
adjutor. 

£Mt  lineee  in  M$, 

Antiph.  Ecee  virum  prudentem  qai  aedificavlt 
supra  petram.  Et  in  ore  ejus  non  est  inventus  dolus, 
quia  Deus  elegit  eum  sacerdotem  sibl.  Ant,  Ecce 
vere  Israelita,  ut  suvra.  Ant.  Justus  fiorebit  sicut 
rosa  plantata  juxta  rivos.  Etsicutlllium  danssuavi- 
tatem  odoris.  Ant.  Plantatus  in  dooio  Domini,  in 
atriis  Dei  nostri  florebit.   Ant.    Iste  est  fidelis   et 

?Tu4ens  dispensator,  quem  constituitDominussuper 
amiliam  suam,  ut  aaret  illis  Iq  tempore  tritici 
mensuram.  Ant.  Dispersit,  dedit  pauperibus,  jus- 
titia  ejus  manet  in  saeculum  sseculi.  Ant.  Erit  Do- 
Q  minns  adiutor  tuus  contra  omnes  inimicos  toos. 
Mundum  le  faciet,  et  dum  oraveris  ad  eum,  exau- 
diet  te.  An$.  Blegisti,  Domine,  principem  judicem 
populo  tuo  in  civitate  tua.  Ant.  Doctrinam  sapien- 
tiae  dedi  in  corde  tuo,  dicit  Dominus,  et  exaudivi  te 
ut  protegas  gregemistom,  et  sit  pax  in  diebus  tuis. 
Ani.  Benedictus  tu  in  eivttate,  Benedictus  iu  &^« 
Benedictus  sermo  oris  tui,  Ani.  MoUiiudinem  die- 
rum  et  annos  apponat  tibi  Dominua  ;  misericordia 
et  veritas  non  te  deserant.  Ant.  Statuit  ilH  Testa- 
mentuu)  fcuupiteraum,  et  d^dit  iiU  si^eQf4otium 
magnum.  Vers.  Justum  deduxit  Dominus.  Ant.  Qui 
rae  digoatos  es  dt  steroore  erlgtre,  nuserere  DEdhi 
stpvo  too ;  eteenctde  mihi  j^tiam  ad  rtgendam  ple- 
btntuaiD.  iliil.LooespIendida  folgebis,  etoainttflnet 
terra  adorabunl  te ;  nomen  magnum  invoeahuBtta. 

/n  die  ad  Ve^iperas. 

Aniiph^  Virgam  virtutia  tuae.  fsal,  Qixit  Domi-t 
nus.  4n|.  lu  oousilio  justorum,  fsal,  Coufltebcup. 
I^  ^n(.  Potens  in  terra  erit  semeu,  Pt(U.  Qeatus  vic^ 
Ant.  Pretiosa  in  conspectu.  P$al,  Credidi.  Ant.  Justi 
confitebuntur.  Pfal.  Eripe  me,  Domine.  Vers,  Ecce 
saoerdos  magnus. 

/n  Evangelio, 

Antipk,  Qodie  huic  domui  salus  a  Deo  facta  est, 
atque  supra  firmtm  petram  «dificata  est  Bocleiiii 
Dei.  Ant,  Arobilectus  fundavit  domum  isttm«  et 
sauctificavit  ^m»  aUeluiHi  quia  tductn  sauctoruo) 
mtuthuut  iu  ea.  alleluia. 

Jnot^lta  uniuipirpnis^ad  Ve$pertu, 

Ver$,  Speeie  tua.  ^nl.  Siraileestregnum  eoelonim 
homininegotiatori  quaerentibonas  mai^aritas ;  994 
inventa  una  pretiosa,  dedit  omnia  sua,  et  compa- 
ravit  eam. 

AdlnvittUoriuvn, 

Antiph*  Regem  virginum  Domiuttni»  vtnite,  edo« 
remos. 


m 


UBIR  RBSMmAUa. 


m 


fn  primo  noetumo» 


In  primo  noeiumo. 


Antiph,  Ante  thorum.  Psal.  Domine,  Dominus 
Doster.  Ant.  H«ec  esl  qua  ooscivit.  Psai  Coeli 
enRrrant.  Ant,  0  quam  pulcbra  est,  Pml,  Domini  est 
terra.  Vers.  Specie  toa. 

Besponsoria  unde  $upra. 

Resp.  Oiffusa  est  gratia.  Vers.  Myrrha  et  (^tta. 
Bnp.  \eni,  electa  mea.  Vers.  Specie  tua.  Resp.  Pul- 
chra  facle,  sed  pulehrior.  Veri,  Specie  tua  et  pul- 
chritudine. 

In  secundo  noctumo* 

Aniiph.  Specie  toa  et  pulchritodine.  jPmI.  Bm- 
ctayit.  ^n^  Adjuvabit  eana.  Pioi.  Deua  nosterre* 
fugiam.  Ani.  Dij^oare  me  laudart.  Finl.  Punda- 
m#Dta.  V$n,  Adjuvabit  etm. 

Reipouioria  unde  tupra. 

RcMp.  Virgo  glorioea  temper.  Vers.  Fiat  Domioe, 
cor  meum.  Re$p.  Haeo  est  ?irgo  sapieos,  quam  Do* 
miuus  TigilaDtem  ioveoit^  qua,  aoeeptis  lampadibus,  B 
sumpsit  seeum  oleum,  et  veDiente  DomiDo  mtroivit 
coiD  60  ad  Duptias.  Vert.  Media  auiem  Doctedamor 
factus  :  ficce  SpoDsus  veDJt,  exite  obviam  ei. 
Et  veDieDte.  iieip.  lodult  me  Domiuas  yesti- 
meoto.  Ven.  iDdult  noe  liomious  ejdadem  io 
^ro  textam,  et  immeosis  moDilibus  oroavit  me. 
Et  taoquam. 

In  tertio  noeiumo. 

Antiuh.  Revertere,  revertere.  Pial  Caotate  Do- 
mlDo,  1.  Ant.  Qaec  est  virgo  sapieos.  Psal.  Dominus 
regoavit,  exsultet.  An/.  Tuoc  surrexerunt  omnes. 
Psal.  Domious  regoavit,  irasc.  Vers,  Elegit  eam 
Domious. 

Responsoria  unde  supra. 

Reip.  Veni,  spoosa  ChrisU,  accipe  coronam  qoam 
tibi  Domious  prffij^aravit ;  pro  cuius  amore  saogui- 
oein  tuum  fudisti,  et  cum  angelis  io  paradisum 
introibis.  Vers.  Veoi»  electa  mea^  et  pooam  io  te  G 
throoum  meum,  (]uia  coocupivit  ncx  speciem 
toam.  et  cum  ao^ehs.  Vers.  Propter  veritatem,  ut 
supra.  I^esp^  Quioque  prudeotes  virginea.  Vers. 
TuDc  surrexeruot  Resp.  Ista  est  speciosa.  Vers.  Ista 
est  quaa  asceodit.  Heip.  Hasc  est  virgo  sapieus  et 
uoa  Vers.  Hedia  autem  pocte.  Resp.  Specie  tua  et 
pulchritudioe  tua,  ioteode,  prospere  procede,  et 
regoa.  Dilexisti  justitiam  et  ooisti  loiquilatem. 

In  Matutinii  Laudibui. 

Antiph.  Hoec  est  rlrgo  sapletis,  et  uoa  de  tia- 
mero  jrudeotom.  .int.  Hsc  est  virgo  sapieos, 
GroamDomiousloveDitvigOaotem.  Ant.  Yeoi,  spoosa 
Christi,  acclpe  corooam  ouam  tibi  Domious  pree- 
paravit  io  eeteroum.  Ant.  Medla  oocte  clamor  factus 
est :  Ecce  Spoosus  veoit,  exite  obviam  ei.  Ant. 
Benedico  te,  Pater,  ut  supra.  Ant.  loveota  ooa  pre- 
tiosa  margarita,  dedit  omola,  et  comparavlt 
eam.  Vers.  Diffusa  est. 

In  Evangelio.  ^ 

Antiph,  Veoieote   Spooso,    vlrgo  prudeos  prm* 

garata,  989  ^i^^Poivit  cum  eo  ad  ouptias.  Ant. 
i  quffi  paralffi  eraot  lotraveruot  cum  ego  ad  ouptias. 
Ant.  Bt  clausa  est  janua.  Ant.  Prudeotes  vlrgioes, 
aptate  vestras  lampades^  ecce  Spoosus  veoit ;  exite 
obTiam  ei.  itn/.Quioque  pnideotes. 

Jfi  dedieatione  eeeleiUB,  in  vigilia,  ad  Vesperai, 

Ven.  Domum  tuam,  Domioe.  An$.  Poodameota 
templi  hojos  sapleotla  toa  fuodavit  Deos,  io  quo 
Domioum  cceli  collaudaot  aogdi.  Si  iiroaot  veoti, 
et  fluaot  flumioa,  ood  poteroot  illod  movere 
UDquam.  Fuodatum  eoim  est  supra  petram.  Ant. 
Lapides  pretiosi.  Ant.  Vere  locus  iste  saactus  est, 
et  porta  CGsli. 

Ad  Invitatorium. 
Antiph.  Regem  magDum  Domioom. 


Antiph.  ToUite  portas  priodpes  vestraa.  et  ele* 
yamini,  porlas  «eteraales.  Psai.  OemiQi  est  terra. 
Ant,  Erit  mihi  Domious  io  Deum,  et  lapis  iste  vo^ 
cabitur  domus  Dd.  Psal.  Deos  ooster  refugium. 
Ant.  iEdificavit  Moyaes  i^ltare  Oomioo  Deo.  PmL 
Magous  Domious.  vers.  Doo^um  tuam,  Domioe. 

Responsoria  unde  snpra. 

R^tp-  In  dedieatiooe  templi  deeaotabat  popolus 
laodem,  et  io  ore  eorum  dulds  retooabat  sobus. 
Vers.  lo  Hvouiis  et  ooofessiooibus  beAedicebaDt 
Domioum.  Et  in  ore.  Resp,  Fuodata  eai  domus  Do« 
mioi  super  verticem  moDtium,  et  exaltata  est  super 
colles,  et  veoieot  ad  eam  omoes  geotes,  et  diceot : 
Gloria  tibi^  Domioe.  Ven.  BeDodic,  Domioe,  domum 
islam,  quam  adificavi  oomioi  tuo.  £t  veBieot.  Ver$. 
Veoieotesautem,  t»/tii|ira.  Retp.  Si  Domiousmaos 
faent.  Ven.  Vere  Doroioua  est  io  loeo.  Ven.  Sur* 
gtos  ergo  mane  Jaoob  tulit  iapidem  qoeBi  suppo- 
suerat  capiii  suo,  et  erexit  io  titolum,  fuodeas  oleum 
desuper,  dixit ;  £rit  mihi. 

/n  secundo  noctumo. 

Antiph.  Noo  est  hie  aiiud^  oisi  domus  Dd,  et 
porta  coeli.  P$al  Ouam  dileota.  Ant,  Vidit  Jacob  sea- 
Um,  summitas  ^us  oceios taogebat,  etdesceodentes 
aogelos,  et  dixit  :  Vere  locus  iste  sanctusest«Ps»J. 
Fundameota,  Ant.  Erexit  Jacob  lapidem  io  titu- 
lum,  fundens  oleum  desuper.  Psa^  Domine,  Peu» 
salutis.  Vers.  Domus  mea. 

Responsoria  unde  supra. 

Resp.  Erlt  mlhi  Dominus  io  Deum.  Vers.  Si  Do- 
mious  Deqs.  Vers.  Sl  reversus  fuero.  Resp.  Exau- 
disti,  Doraioe,  Oratiooem  meam.  Vers.  (Jui  regis. 
Vers,  Domine,  qul  custodls  pactum.  Resp  pomine, 
si  cooversus,  Vers.  Qul  regis.  Vers.  Sl  peccaverit  in 
tc  popnlus. 

In  tertio  noctumo, 

Antiph.  Qui  habitat  io  adjotono  AJtlssiml,  lo  pro- 
tectiooe Dei  ccbII  comroorabitur.  Pfai.  Ipsum.  Ant. 
Templura  Domini  sanctum  est^  Del  cultura  est, 
Dei  aediflcatio  e$U  Psai-  Caotate  1.  Ant,  BeQedicfa 
gloria  Doinini  de  loco  suo.  Psal.  Domious  regoavit, 
exsultet.  Vers.  Hsc  est  domus  Domioi. 

Responeoria  unde  supra. 

Re$p.  Tu,  Domloe  uoiversorum,  Ver$.  Qui  regls. 
Resp.  Audi,  Doroioe»  Hjmnum.  Vers.  Resplce  de 
saoctuarlo.  Resp.  Respice,  Domioe,  domum  Istam, 
quara  sedlflcavi  nomioi  too.  Venieotlom  In  loco  Isto 
exaudi,  Doroioe,  preces  io  excelso  sollo  glorlffi  tuae. 
QS6  ^^^*  Audi,  Doroloe,  preces  quas  fuqdlt  fa- 
roolas  tuns  coraro  te,  ut  aperias  oculos  toos  super 
domum  istam.  Quam  Bedlficavl.  Fera.  Beatl  qui  habl- 
taot  io  domo  tua,  Doroioe,  lo  s»cula  sseculomm 
laudabuot  te.  Exaudi.  Resp.  Adduxisti  saoctos  toos 
io  prflBparatiooem,  quaro  prseparaveruot  maoos 
tuflB  Domioe.  Vers.  utec  est  domus  Domiot  et 
porta  coell.  Resp.  Fuodata  est  domus  Domiol  super 
verticem  roootis  Sloo,  et  super  cacumeo  ejus  maler 
exsultet  Ecclesla,  et  veolent  ad  eara  omoes  geotes 
et  Ifletabuotur,  quia  In  ea  decantet  vox  laBtltlae.  Vers. 
Mater  Sioo  dlcet :  Horao,  et  borao  oatus  est  io  ea. 
Et  ipse  ftiodavit  eara  Altlsslrous.  Resp.  Lapides  pre- 
tiosi  omoes  muri  tui,  et  gemrais  turres  aedinca- 
buotur,  et  propugoacula  ejos  auro  muodo.  Vers. 
Duodecim  portSi  duodecim  margarits  soot,  et 
ipss  duodecim  margaritae  lapides  pretiosi.  Ver$. 
HflBC  est  doraos  Doralol,  et  porta  coeli.  Et  voca- 
bitur  aula  Del.  Resp.  lo  mootero  Dei  Oreb  vldit 
taberDaculum  Dei  ma^am  lucem  fulgeotem,  io 
quo  caoteot  aogeli,  dicentes  :  Vere  dorous  Dei 
hic,  et  habitatio  saoctorum.  Vers.  Magoos  Do- 
mloos. 

AntiphoiuB  in  Matutinis  Laudibus. 
AfUiph,  Domom  tuami  Domioe»   decat  saooti- 


^^ 


83  i 


SANCTi  GREGORII  MAG^l 


83S 


iudo  in  longiiudine  dierum.  Ant.  Domus  mea,  do- 
mos  Orationis  vocabiiur.  AtU.  HaBC  est  domus  Do- 
mini  firmiler  sBdificata,  bene  fundata  est  supra 
firmam  petram.  Ant.  Bene  fundata  est  domus  Do- 
mini  supra  flrmam  petram.  Ant.  Lapides  pretiosi 
omnes  muri  tui,  et  turres  Jerusalem  gemmis  sedi- 
ficabuntur.  Vers,  Fundata  est  domus. 

/n  Evangelio, 

Antiph,  0  quam  metuendus  est  locus  iste  t  vere 
non  est  hic  afiud  nisi  domus  Dei,  et  porta  cceli. 
Ant,  Zacbaae,  feslinans  descende,  quia  hodie  in 
domo  tua  oportet  me  manere.  At  iile  festinans  des- 
cendit,  et  suscepit  illum  gaudens  in  domo  sua.  Ho- 
die  huic  domui  salus  a  Deo  facta  est,  alleluia.  Ant. 
Mane  surgens  Jacob,  erigebat  lapidem  in  titulum, 
fundens  oieum  desuper,  votum  vovit  Deo.  Vere 
locus  iste  sanctus  est,  et  ego  nesciebam.  Ant. 
Sanctificavit  Dominus  tabernaculum  suum,  quia 
haec  est  domus  Dei,  in  qua  invocetur  nomen  ejus 
de  quo  scriptum  est :  Et  erit  ibi  nomen  meum, 
dicit  Dominus.  Ant.  Asperges  me,  Domine,  hyssopo, 
et  mundabor,  lavabis  rae,  et  super  nivem  deal- 
babor.  Psal.  Miserere  mei,  Deus.  Ecce  odor  filii 
mei  sicut  odor  agri  quem  benedixit  Dominus.  Ant. 
Sanctificavit  Dominus  tabernaculum  suum  :  Deus 
in  medio  ejus  non  commovebitur.  Psal.  Deus 
noster. 

*  AntiphoncB  de  Bymno  trium  puerorum. 

Antiph.  Tres  in  fornace  ignis  deambulabant,  et 
collaudabant  Dominum  regem,  canentes  ei  uno 
ore  Hjmnum  dicebant :  Benedictus  es  Deus,  alle- 
luia.  Ant.  Video  virum  similem  Filio  Dei  confor- 
tantem  pueros  in  camino  ignis,  alleluia.  Ant.  Tres 
ex  uno  ore  canebant  regi  magno  :  Gloria  in  excelsis 
Deo,  allel.  Ant.  Tres  ex  uno  ore  clamabant  in 
camino  ignis,  ei  psallebant  :  Benedictus  Deus. 
Ant.  Laudemus  viros  gloriosos,  qui  vicerunt  regna 
mundi,  alleluia.  Ant.  Tres  video  viros  ambulantes 
per  medium  ignis,  el  aspecius  quarii  similitudo  esi 
Filii  Liei,  alieluia.  Ant.  Hymnum  dicamus,  857 
alleluia,  Domino  Deo  nosiro,  alleluia.  Ant.  Bene- 
dictus  es,  Domine,  qui  intueris  abyssos,  et  sedes 
super  cherubim,  allel.  Ant.  Benedictus  Dominus 
Sidrac,  Misac,  et  Abdenago,  qui  eruit  servos  suos 
de  camino  ignis  pueri  tres,  et  m  medio  eorum  Fi- 
lius  Dei,  et  Hymnum  Deo  dicebant,  allel.  Ant.  Si- 
drac,  Misac  et  Abdenago,  quasi  ex  uno  ore  Hym- 
num  canebant  Regi  magno,  allel.  Ant.  In  Camino 
iffnis  pueri  tres  uno  ore  collaudabant  Deum,  allel. 
Ant.  Ambulabant  in  camino  ignis  pueri  tres,  et  in- 
ter  illos  Deus  erat  Rex  ;  et  dicebant :  Deum  Re- 
gem  habemus.  Ant.  Non  cessabant  ministri  regis 
succendentes  flammam^  ut  sanctos  Dei  pueros  com- 
burerent.  De  coelo  venit  tanquam  spiriius  roris 
flantis  ;  refrigerium  prsesiabat  sanctis.  Ant.  Tres 
pueri  in  camino  Trinitatem  figurantes,  et  ignis  mi- 
nas  conculcantes,  haec  laudantes  cantabant :  Bene- 
dictus  es,deusPatrumnostrorum,  alleluia.  Ant.  Tres 
pueri  jussu  regis  in  caminum  missi  sunt,  non  ti- 
menies  flammam  ijgnis,  dicebant :  Benedictus  Deus. 
Ant.  Anania,  Azana,  Misael,  Dominum  benedicite 
in  seternum.  Ant.  Sidrac,  Misac,  Abdenago^  magni 
serviDei  excelsi.  Ant.  Hymnum  dicite,  et  superexal- 
taie  eum  in  soecula,  et  benedicite.  Ant.  Laudate^ 
et  superexaltate  Dominum  insaecula,  et  benedicite. 
Ant.  Benedicius  es  in  firmamento  coeli,  et  lau- 
dabilis  et  gloriosus  et  superexaliatus  in  omnia  sse- 
cula.  Ant.  In  camino  ignis  ardentis  pueri  tres,  et 
in  medio  eorum  Deus  erat  Rex.  Una  voce  dice- 
bant  :  Benedictus  es,  Deus.   Ant.  Est  Deus  in  coelis 

*  De  his  Antiphonis  et  de  sequentibus  Respons. 
fuse  Amalarius^  lib.  de  Ord.  Antiphonarii,  cap.  70. 
et  aeq . 

^  Ganebantur  a  Doroinica  2  post  Pentecosten,  us- 
quead  meDsem  Aug.  Vide  Amalarium,  deOrd.  Anti- 


A  cujus  [cui|  nos  servimus.  Potens  est  eripere  nos  de 
camino  ignis,  et  de  manibus  tuis,  o  rei,  liberare 
nos. 

{Desunt  quinque  linece  in  Ms.) 

b  Responsoria  de  libro  regum. 

Resp,  Deus  omnium  exauditor  est,  ipse  misit  an- 
gelum  suum,  et  tulit  me  de  ovibus  patris  mei,  et 
unxit  me  unctione  misericordise  suse.  Vers.  Dominas 
qui  eripuit  me  de  ore  leonis,  et  de  manu  besiieelibe- 
ravit  me.  Et  unxit.  Resp.  Dominus  qni  eripuit  me  de 
ore  leonis,  et  de  manu  bestise  liberavit  me,  ipse  me 
eripiet  de  manibus  inimicorum  meorum.  Vers.  Misit 
Deusmisericordiamsuametveritatem  suam,  animaro 
meam  eripuit  de  medio  catulorum  leonum .  Ipse. 
Resp.  Praevaluii  David  in   Philistno,  in  funda  et  la- 

eide^  in  nomine  Domini  agminum  Dei  Israel.  Vers. 
t  sciai  omnis  terraquia  est  Deus  in  Israel,  quia  non 
in  gladio,  nec  in  hasia  aalvat  Dominus.  Agminum 
Resp.  E^o  te  tuli  de  domo  patris  tui,  dicit  Dominus, 

^  et  posui  te  facere  [pascere]  gregem  populi  mei^  et  fui 
tecum  in  omnibus  ubicunque  ambulasii,  firmansre- 
gnum  tuum  in  seternum.  Vers.  Qui  regis  Israel,  in- 
tende^  qui  deducis  velut  ovem  Joseph.  Et  fuitecum. 
Resp.  MontesGelboe,  nec  ros,necp)uvia  veniatsuper 
vos,  ubicecideruni  forteslsrael.  Kers.Omnesmontes, 
qui  in  circuitu  ejus  sunt,  visitet  Dominus,  a  Gelboe 
transeai,  ubi  ceciderunt.  Resp.  Peccavi  super  nume- 
rum  arensd  maris,  ^58  etmultiplicata  sunt  peccala 
mea  ;  et  non  sum  dignus videre  aliiiudinem  coeli,  prse 
multitudine  iniquitatis  mese,  quoniam  irritavi  iram 
tuam,et  malum  coramte  feci.  Kers.  Quoniam  iniqui- 
tatem  meam  ego  agnosco,  et  delicium  meum  coram 
me  esi  semper  ;  tibi  soli  peccavi.  Resp.  Recordare, 
Domine,  Testamenti  tui,  et  dic  angelo  percutienti : 
Gesset  jam  manus  tua,  ut  non  desoTeiur  terra,  et  ne 
perdas  omnem  animam  vivam.  Vers.  Quiescat,  Do- 
mine,  ira  tua  a  populo  tuo,  et  a  civitaie  sancta  tua. 

p  Ut  non.  Besp.  Exaudisti,  Domine,  Orationem  servi 

^  tui,  ut  aedificarem  templum  nomini  tuo.  Bencdic  et 
sanciifica  domum  istam  in  sempiternum,  Deuslsrael. 
Vers.  Qui  regis,  ut  supra.  Resp.  Domine,  si  conver- 
sus  fuerit  populus  iuus,  et  oraverit  ad  sanctuarium 
iuum,  tuexaudiesin  coelo,  Domine  ;  et  libera  eosde 
manibus  inimicorum  eorum .  Vers.  Si  peccaverit  in  te 
populus  tuus,  et  conversus  egerit  pceniientiam ;  ve* 
niensque  oraverit  in  loco  isio.  Tu  exaudies.  Resp» 
Audi,  Domine^  Hymnum  et  Orationem,  qua  servus 
tuus  orat  coram  te  hodie^  ut  sint  oculi  tui  aperU,  et 
aures  tuae  inientae  super  domum  istam  die  ac  nocie. 
Vers.  Qui  regis,  *  usque  appare.  Resp.  Praeparate 
corda  vestra  Domino,  et  servite  illi^  et  liberabit  vos 
de  manibus  inimicorum  vestrorum.  Vers.  Auferte 
deos  alienos  de  medio  vestri.  Et  liberabit.  Resp. 
Factum  est  dum  tolleret  Dominus  Eliam  per  turbi- 
nem  in  coelum,  Eliseus  clamabat  dicens  :  Pater  mi, 
Pater  mi,  currus  Israel  etaurigaejus.  Vers.  Oro^Do- 
mine,  ut  fiat  duplex  spiritus  tuus  in  me.  At  ilie,  si 

|.  videris,  quando  tollar  a  te,  erit  quod  petisti.  Eliseus. 

Antiphonce  in  eodem. 

Antiph.  Loquere,  Domine,  quia  audivitservustuus. 
Ant.  Gognoverunt  omnes  a  Dan  usque  Ber6abee,quod 
fidelis  Samuel  propheta  esset  Domini.  Ant.  Prseva- 
luii  David  in  Pnilisiseo  in  funda  etlapidei  in  nomine 
Domini.  Ant.  Nonne  isteest  David,  ae  quo  canebant 
in  chore  dicenies :  Saul  percussii  mille,  et  David  de- 
cem  millia  in  millibus  suis.  Ant.  Iratus  Saul  dixit : 
Mihi  mille  dederunt,  etfllio  Isai  dederunt  decem  mil- 
lia.  Ant.  Quis  enim  in  omnibus  ^  sicud  [sicut]  David 
fidelis  inventus  esi  in  regno  tuo,  egrediens  et  regte- 
diens,  et  pergens  ad  imperium  regis.  Ant.  Dixitque 

phonarii,  in  proiog. 

'  Hoc  est,  usque  ad  appare  coram  Ephraim,  etc.,  in 
eodem  Psalm.  Qui  regis. 

^  In  Ms.  saepe  usurpatiir  d  pro  /«  ei  vice  veria. 


833 


UBSR  RESPONSAUS; 


834 


uniTersos  popolus  ad  Samuel :  Ora  pro  nobb  ad  Do- 
minum  Deum  tuum,  et  non  moriamur  universi  pro 
peccatis  nostris.  Ant.  Dixitque  David  ad  Dominum, 
cum  vidisset  angelum  cfiedentem  populum :  Ego  sum 

?[ui  peccavi,  ego  inique  cgi ;  isti  qui  oves  sunt  quid 
ecerunt  ?  Arertatur,  obsecro,  Domine,  ira  tua  a  po- 
pulo  tuo,  allel.  Ani.  Rex  autem  David  cooperto  capite 
mcedens  lugebatfiiium,  dicens  :  Absalon  fili  mi,  fili 
mi  Absalon,  quis  mihi  det  ut  ego  moriar  pro  te,  fili 
mi  AbsaloD. 

*  Responsoria  de  Sapientia  Salomonis. 

Resp,  Emitte,  Domine,  sapientiam  de  sede  magni- 
tudinis  tuae ;  ut  mecum  sit,  et  mecum  laboret :  ut 
sciam  quid  acceptum  sit  coram  te  omni  tempore. 
Vers.  Da  mihi,  Domine,  sedium  tuarum  assistricem 
sapientiam.  Ut.  Resp,  Domine  Pater,  et  Deus  vitae 
mes,  ne  derelinauas  me  in  cogitatu  mali^no.858 
ExtoUentiam  oculorum  meorum  ne  dederis  mini,  et 
desiderio  [desiderium]  maligno  averte  a  me,  Domine. 
Aufer  a  me  concupiscentiam,  et  animo  irreverentiet 
infrunito  ne  tradas  me,  Domine.  Vers.  Da  mihi,  Do- 
mine,  ut  supra,  Et  animo.  Resp.  Da  mihi,  Domioe, 
sediom  tuarum  assistricem  sapientiam  ;  et  noli  me 
reprobare  a  pueristuis,  quoniamscrvustuussumego, 
et  filius  ancillae  tuee.  Vers,  Domine  Pater,  et  Deus 
yiiSB  mesd,  ne  derelinquas  me  ia  cogitatu  maligno. 
Besp.  Gjrrum  coeli  ehrcuivi  sola^  et  in  fluctibus  maris 
amoulavi.  In  omni  genteetin  omni  populi  primatum 
tenui,  superborumet  sublimium  collapropriavirtute 
calcavi.  Vers.  Ego  inaItissimisiDhabitavi,etthronus 
meus  in  columna  nabis.  Superborum .  Resp.  Initium 
sapienti»  timor  Domioi ;  intellectus  bonus  mcientibus 
eam  :  laudatio  ejus  manet  inseeculum  sseculi.  Vers, 
Dispersit,  dedit  pauperibus.  Laudatio.  Affp.  Yerbum 
iniquum  et  dolosum  longe  fac  ame,  Domine ;  divitias 
et  paupertates  ne  dederis  mihi,  sed  tantum  victui 
meo  tribue  necessaria.  Vers.  Ne  forte  satiatus  evo- 
mam  illud,  et  perjurem  nomen  Dei  mihi.  Sed.  Resp. 
Ne  derelinquas  me,  DominePater,  etdominatorvit» 
meae,  ut  non  corruam  in  conspectu  adversariorum 
meorum,  ne  gaudeat  de  me  inimicus  meus.  Vers, 
Apprehende  arma  et  scutum,  ut  supra.  Ne  gaudeat. 
Resp.  Magna  enim  sunt  judicia  tua,  Domine  etine- 
nairabilia  verba  tua  :  magnificasti  populuro,  et  hono- 
rasti.  Vers.  Deduxisti  sicut  oves  populnm  tuum,  in 
manuMoysietAaron.  Maffnificasti.  Aesp.  Supersalu- 
tem  et  omnem  pulchritudinem  dilexi  sapientiam,  et 
proposuipro  luce  habereillam.  Veneruntmihiomnia 
Dona  pariter  com  illa.  Vers.  Dixi  sapientiee:  Soror 
mea  es,  et  prodentiam  vocavi,  anima  mea.  Venerunt. 
Resp.  Quae  sunt  in  corde  hominum  oculi  tui  vident, 
Domine,  et  in  libro  tuo  omnia  scribentur.  Homo  vi- 
det  in  facie,  Deosautem  in  corde.  Vers.  Imperfectum 
meom  viderunt  oculi  toi.  Et  in.  Resp,  Preebe,  fili, 
cor  toum  mihi,  et  oculi  toi  vias  meas  custodiant,  ut 
addator  gratia  capiti  tuo.  Vers,  Attende,  Fili  mi,sa- 
pientiam  meamyet  ad  eloquium  meum  inclina  aurem 
tuam.  Ut  addatur.  Resp.  In  principio  Deos  anteqoam 
terram  faceret,  priusqoam  abjssos  constitueret  prius- 
qnam  produceret  fontes  aquarum,  anteqnam  montes 
collocarentur,  ante  omnescollesgeneravit  me  Domi- 
nus.  Fm.Bgoin  altissimis  habito.  Ante  omnescolles. 

{Desunt  tres  linece  in  Ms.) 

AntiphoncB  in  eodem, 

Antiph,  Salomon  fili,  scito Deum  Patris  tui,  etservi 
ei  corde  perfecto,  etanimo  humiiiato.  Ant.  Sapientia 
fledificavitsibi  domum,  excidit  coIunmasseptem.Sub- 
didit  sibi  gentes,  supeTborumque  et  sublimium  colla 
propria  virtute  calcavit.  Ant.  Ego  in  altissimis  inha- 
Ditavi,  et  thronus  meus  in  columna  nubis.  Ant,  Sa- 
pientia  clamitat  in  plateis :  Si  (juis  diiigitsapientiam, 
ad  me  declinet,  et  eam  ioveniet ;  et  cam  dum  inve- 

»  Pro  Dominicis  mensiB  Aug.  ex  eodem  Amaiano, 
|Oco  citato,  ezcepta  tamen  priori  Domioioa. 


A  nerit,  beatus  est  si  tenuerit  illam.  Ant,  Dominospos- 
sedit  me  initio  viarum  suarum,  antequam  quidquam 
faceret  a  principio  :  necdum  erant  abyssi,  et  ego 
parturiebar  ;quandopr8BparabatcoeIos,  aderam,cum 
eo  componens  880  omni  tempore.  Ant.  Omnis  sa- 
pientia  a  Domino  Deo  est,  et  cum  illo  fuit  semper,  et 
est  ante  sBTum. 

b  Responsoriade  beato  Job, 

Resp.  Si  bona  suscipimus  de  manu  Domini,  mala 
autemquare  nonsustineamus?  Dominusdedit,  Domi- 
nus  abstulit  ;  sicut  Domioo  placuit,  ita  factum  est. 
Sitnomen  Domini  beoedictum.  Vers.  Id  omnibushis 
non  peccavit  Job  labiissuis,  neque  stultum  quid  cont 
tra  Deum  locutus  est.  Resp.  Antequam  comedam 
suspiro,  et  tanquam  inundantes  aquiB  sic  rugitus 
meus,  quia  timor  quem  timebam  evenit  mihi,  et  quod 
verebar  accidit.  Noone  dissimulavi,  noune  silui,  et 
jam  quievi,  et  venit  super  me  misericordia  tua,  Do- 
mine.  Ker^.NoIomuItafortitudinecontendatmecum, 

R  nec  magnitudinis  su6e  mole  me  premat ;  »quitatem 
proponat  cootra  me.  Resp,  Utioam  appeoderentur 
peccata  meaquibus  iram  merui,  et  calamitas  quam 
patior,  in  statera !  Vers,  Quasi  arena  maris  haec  gra- 
vior  appareret ;  unde  et  verba  mea  doloresuntplena. 
Et  calamitas.  Resp.  Quare  detraxistis  sermoDibus  ve« 
ritatis  ?  ad  increpandum  verba  componitis,  et  sub- 
vertere  nitimini  amicum  vestrum .  Yerumtamen  qu» 
cogitastis  explete.  Vers.  Militia  est  vita  hominis  su- 
per  terram,  et  sicut  dies  mercenarii  dies  ejus.  Ve- 
rumtamen.  Resp,  Induta  estcaro  mea  putredine,  et 
sordibus  pulveris  cutis  mea  aruit  et  contracta  est. 
Memento  mei,  Domine>  quia  ventus  est  vita  mea. 
Vers.  Dies  mei  sicut  umbra  decUnaverunt,  etego  si- 
cut  fenum  arui.  Memento.  Resp,  Memento  mei,Deus 
quia  ventus  est  vita  mea  ;  nec  aspiciat  me  visus  ho- 
minis.  Vers,  De  profundis  clamavi  ad  te,  Domine, 
Domine,  exaudi  vocem  meam.  Nec  aspiciat.  Resp. 
Paucitas  dierom  meorum  finitur  brevt.  Dimitte  me, 

G  Domine  ;  sine,  planffam  paopulum  dolorem  meum, 
antequam  vadam  aa  terram  tenebrosam  et  opertam 
mortis  caligioe.  Vers.  Ecce  in  pulvere  sedeo,  et  in 
pulvere  dormio  ;  et  si  mane  me  qusesieris,  non  subsi- 
stam.  Antequam.  Resp.  Ne  abscondas  me,  Domine, 
a  facie  tua.  Manum  tuam  longe  fac  a  me,  et  formido 
tua  non  me  terreat.  Vers.  Voca  me,  et  respondebo 
tibi ;  aut  certo  loquar,  et  tu  rcspondemihi.  Manum. 
Resp,  Quismihi  tribuat  ut  in  inremo  protegas  me,  et 
abscondas  me.  donec  pertranseat  furor  tuus,  Domi- 
ne  ;  nisi  tu  qui  solus  es  Deus,  ut  constituas  tempus 
in  quo  recorderis  mei.  Vers.  Nonquid  sicut  dies  ho- 
minis  dies  tui^  ut  quseras  inic^uitatem  meam,  cumsit 
nemo  c|ui  de  maou  tua  possit  eruere.  Nisi.  Resp. 
Nunquid  Domious  suppIaDtas  judicium,  aut  omoipo- 
teos  snbvertit  quod  justum  est?  Libera  me,  Domine, 
et  pone  me  juxta  te,  et  cujusvis  manus  pugnetcontra 
me.  Vers.  Apprehende  armaet  scutum,etexsurgein 
adjutorium  mihi.  Libera.,  Resp.  Nocte  osmeumper- 

D  foratur  doloribus,  etqui  me  comedunt  non  dormiunt. 
A  multitudine  eorum  consumiturvestimentum.  Coni' 
paratussum  luto,  etassimiiatussum  favillee  etcioeri. 
Vers.  0  custos  homiDum  !  auare  posuisti  me  cootra- 
rium  tibi,  et  factus  sum  mmi  metipsi  ^ravis  ?  Parce 
mihi,  Domioe,  nihil  enim  sunt  dies  mei.  Gomparatus. 
Resp.  Scio,  Domine.  quia  morti  me  traditurus  es, 
ubi  eonstituta  est  omois  domus  viveotium ;  spero  in 
te,  Domine,  quia  nonadconsumptionemmeamomit- 
tis  manum  tuam^  et  si  in  profundo  interni  demersus 
fiiero,  881  ^^^^  ^^  liberabis.  Vers.  Si  ascendero  in 
coelum,  tu  illic  es,  si  descendero  in  infernum.  lode 
me. 

Antiphonw  in  eodem. 

Antiph,  Gum  audissetJob  nuntiorom  verim,  sosti- 
noit  patienter  et  ait :  Si  bona  suscepimus  de  manu 

bPro  Domioica  S  at  3  Septembria,  ex  laudato 
•Amalario,  ibid. 


tm 


sAifOti  okMKmH  ItAdNi 


m 


DmmnU  miila  wf tem  ^m  mm  SQStineamut  ?  In  om- 
Dibqs  hi<  noo  peeotTii  Job  l«bii8  eujs^  nequt  aliquid 
sVultom  Gontra  Deum  locutus  est»  Ani,  Itk  omnibus 
fais  noD  peccafit  Job  labiie  tQis,  neque  stultum  quid 
cootra  Deum  locutus  est.  Ant.  Quantas  habeo  mi- 
quttaies  el  peoeata,  ostende  mihi.  Gur  faciem  iuam 
abscondis,  el  arbitraris  me  inimicum  ttbi  ? 
{Deest  linea  tn  Ms.) 

*  Rupomorim  de  Tobia. 

Resp.  Peto,  Domine,  ut  de  vinculo  improperii  hu- 
jus  absolyas  me,  ut  certe  desuper  terram  eripias 
me.  Ne  reminiscaris  delicta  meai  yel  parentum  meo- 
rum  ;  ner^e  vindictam  sumas  de  peccatls  meis,  quia 
eruis  sustmentes  te,  Domine  Vers.  Qui  regis  israel 
intende,  qui  deducis  velut  ovem  Joseph.  Ne  remi- 
niscaris.  Rwp.  Omni  tempore  benedic  Deum,  et  pete 
ab  eo  ut  vias  tuas  dirigat^  et  omni  tempore  consilia 
tua  in  ipso  permaneant.  Ver$.  Memor  esto,  flli,  quo- 
niam  pauperem  Titam  gerimus.  Babebis  multa  bona 
si  timueris  Deum.  Et  orani.  Re$p.  Memor  esto,  flli, 
quoniam  pauperem  fitam  gerimus.  HabebiS  multa 
bona  si  timueris  Deum.  Vere.  Fiducia  ntagna  est  co- 
ram  summo  Deo  eleemosyna  omnibos  qui  fhciunt 
eam.  flabebis.  Be$p.  Sufnclebat  not>is  paupertasno- 
stra,  ut  ditltiae  computarentur.  Nunquamfeissetpe- 
cunia  illa  pro  qua  emisisti  filium  nostrum  baculum 
senectutis  nostrib.  Vers.  Heu  me  Ifili  mi,  utquid  te 
misimus  peregrinari  lumen  oculorum  nostrorum. 
Baculum.  Resp.  Benedicite  Deum,  eoell,  et  coram  om- 
nibus  vivenlibusconfitebimorei,  quia  fecitnobiscum 
misericordiam  suam.  Vers.  Tempus  est  ut  revertftr 
ad  eum  qui  me  misit ;  tos  autem  benediclte  Deum, 
et  enarrate  omnia  mirabilia  ejus.  Ven.  Benedicite 
Deum,  coeli,  et  coramomnibus  tiventibusconfitomini 
ei.  Bt  enarraie. 

ArUiphmce  in  eodem. 

Antiph.  Ne  re«iaiecaris,  Oomine,  deliela  mea,ve] 
parenium  meorun,  ntqiit  vindiotam  nimaadlepeo- 
cfttis  meia.  Ant.  Mem«r  oeio,  fili,  quoniam  paaperem 
viiamgerimue.Habebis  araitabonasiiimuoris  Denm. 
Am.  Ofluii  teaipore  benedie  Deun. 

^  Responsoria  d$  tndith. 

Resp.  XdoQdLi,  Doadne  Oeus  magne  et  mlrabiiis, 
qul  dedisti  aalutem  in  manu  femiD»,  exaudi  preees 
servorumtuoruna.  Vers,  Qui  re|^,  tst  supra.  Resp. 
Tribulationes  civitatum  audiyimus,  quas  passae  sunt, 
et  defecinuia.  Timor  et  hebetudo  mentis  cecidit  super 
nos,  et  super  liberos  nosiroe.  Ipsi  monies  noioAt  re- 
eipere  fugam  Qostram.  Domine,  miserere.  Vers.  Qui 
r^is,  tt/  supra.  Vers^  jt^eccavimos  cum  patribus  no- 
stns,  injusleegimus,  iniquitatem  fecimus.  Domioe, 
miserere.  Resp.  Benedixit  te  Dominus  ia  viriutesua, 
qui  per  te  ad  nihilum  S6SI  redegit  imoaicos  nosiros, 
ut  non  deGciat  laus  tua  de  ore  hominum.  Vers.  Be- 
nedicta  es  tu  a  Domino  Deo  excelso,  prae  omnibus 
mulieribus.  Ut  non  deficiat.  Re^.  Nos  aiium  Deum 
nescinQus  prffiter  Dominum  in  quo  speramus,quinoD 
despicit  nos,  nec  amovet  salutem  a  genere  nostro. 
Vers.  Quoniamomnesdiigentiumdsnfioxiia,  Dominns 
autem  coelosfedt.  Qui  non.  Re^.  DomiDator  Domine 
coelorum  et  terrsB,  Creator  aquanuix,  Rex  universse 
creaturaB  tuss,  exaudi  Orationem  servorum  tuoruoi. 
Vers.  Qui  re^.  Vers.  Tu.  Domine»  cui  humilium 
semper  et  mansuetorum  placuit  deprecatio.  Exandi. 
Reip.  Domine  Deus  qui  conteris  bella  ab  initio.  «leva 
brachium  tuum  super  sentes^  quw  cogitani  servis  tuis 
mala,  et  dextera  tua  glorificeiur  in  nobte.  Vers.  Qui 
regis.  Yers.  Allide  virtutem  eorum  in  virtute  tua, 
cadat  virtuseorum  in  iracundia  tua.  Etdextera.  Resp. 
Vos  gui  in  turribus  estis,  aperite  portas.  Dominus 
ommpoiensfeeit  virtaHm,  et  vieteriam  dedlt  4e  ini- 


A  micts  nostris.  VeiS.  Latidate  bominuttt  Deum  nos- 
trum,  qui  non  deseruit  sperantes  in  se,  et  in  me 
adimplevit  misericordiam  suam,  quam  promisitdo- 
mui  fsrael.  Vers.  LaudateDominum,  omnes  gentes, 
et  collaudate  eum,  omnes  popuU. 

Antiphona  in  eodem. 

An$iph.  Adonai,  Domine  Deus  magne  et  mirabilis, 
qui  dedisti  salutem  in  manu  femiott,  exaudi  preces 
servorum  tuorum. 

Rssponsoria  d$  Esther. 

Resp.  Domine  Rex  omnipotens,  in  ditione  tua 
cuncta  sunt  posiia,  et  non  est  qui.possit  resistere  vo- 
luntati  iuae.  Libera  nos  propter  nomen  tuum.  Yers. 
Qui  regis .  Vers.  Exaudi  Orationem  nosiram,  et  con- 
verte  luctum  nostrum  in  gaudium.  Propter.  Resp. 
Conforta  me,  Rex  sanctorum,  principatum  tenensyet 
da  sermonem  rectum  in  ore  meo.  Vers.  Da  nobis, 
j.  Domine,  locumpoenitentifie,  etne  claudasoracanen- 
"  tium  le,  Domine.  Ei  da.  Resp.  Miserere,  Domine, 
populo  tuo,  quia  volunt  nos  inimici  nostri  perdere, 
et  nsereditatem  tuam  delere,  ne  desnicias  partem 
tuara,  quam  redemisti  ex  JEgypio.  Sed  converte  luc- 
ium  nostrum  in  gaudium,  ui  viventes  laudemus  te* 
Domine.  Vers.  Qui  regis  Vers.  Exaudl  deprecationem 
nostram,  et  propitius  estosorti  et  funiculo  hsercdita- 
tis  iuse.  Sed  converte.  Ren>.  Da  nobls,  Dominey  lo- 
cum  pOBoitentise,  et  ne  claudas  ora  canenUum  te, 
Domine.  Vers.  Ne  tradas,  Doroine,  sceptrum  tuum 
his  aui  non  sunt,  neredeant  ad  ruinam  nostram.Et 
ne  claudas.  Resp.  Recordare  mci,  Domioe,  ut  sup. 
Vers.  Qul  regis.  Jtesp.  Spem  in  alium  nunquamhabui 
prasterte,  Deus  Israel,  qui  irasceris,  etpropitiuseris; 
et  omnia  peccata  hominum  in  tribulatione  dimittis. 
Vers.  Domioe  Deus  coeli  et  terr^,  respice  ad  humili- 
tatem  nostraih. 

Antiphona  in  eodem» 

C  Antiph.  Domine  Ret  omnipotens,  in  diUon^  tna 
concta  sunt  posita,  et  non  est  qni  possit  tuee  resis- 
t«re  voluntati. 

Responsoria  de  Esdra. 

R$sp.  Memenio  mei,  Deus,  in  bono,  et  ne  deleaa 
S93  miseraiiones  meas,  qnas  feci  in  domo  Dei  m«, 
et  m  cfieremoniis  ejus»  Vm.  Memenio  verbi  tui  eerro 
iuo,  Domine,  in  quo  mihi  spem  dedlsii.  In.  Vere,  R« 
oordare  mei,  Domine  Deus  meus.  Bt  ne  deleas. 

Antiph&na  in  eodm. 

Antiph.  Memento,  Domine,  et  osiende  nobis  in 
tempore  iribtllationis. 

•  Responsoriade  libro  Machabxorwn. 

Resp.  Adaperiat  Donunus  eor  vcstruid  In  lege  snn, 
ei  in  prflBceptia  suis  ;  et  faoiai  pacem  in  dieoiis  no- 
•iris*  Concedai  vobis  sahilem,  et  redioiat  vot  a  malia. 
V$r$.  Exaudiai  Daminos  Oraiionet  veeiraa,  et  reooa* 
|\  eiltetur  vobia.  Goncedat.  Heep^  Tua  eet  poteniim, 
tuum  regnusi,  Domine.  Tu  ee  euper  omnes  ^sntea. 
Da  paeem»DomiBe,indiebua  nMtris.  Fert.  Qiiiregte, 
Tm  ee*  Vers.  Greator  emninm  Dena,  terribilia  et  for- 
iis^  justtts  ei  raieericors.  Da  pacem.  R$$p.  ReMait 
•ol  in  in  dypeia  aureia,  ei  reej^endueruttt  montee  ab 
eis,  et  fortitudo  geniium  dlssipata  eet.  Ver$.  Dirum- 
pam  vincula  popuii  mei,  dicit  Dominus,  et  disperdam 
omnia  mala  qu8e  induxi  super  eum.  Et  fortiiudo. 
Resp,  Impetumi  inimleorum  ne  timneiMs.  Memores 
eeiote»  quomodo  salvi  faeti  sunt  patres  nostri.  Bt 
nufic  elamemus  in  coelum,  et  misefebitnrnostri  Deus 
noster.  Vm.  Mementote  mirabilium  eios  quae  f^ 
Fharaoni  et  exercitui  eloe  [quos]  projecitin  mari.  ISt 
itnnc .  Resp.  Oraarerant  faciem  templi  tioronis  aureis, 
et  4edicaverunt  altare  Domino  ;  et  fteta  esi  ketitia 


'  Assignantur  Dominicfis  ultimss  Septembris  apud     pro  duabus  prioribus  Domioicis  Ociobris. 
AMiviiim,  tooJnOilmKteio.  ^^duilMie  idtiaiia  Dettfnlois  OstoMs^  «eo- 

b  Ibidem  Responsoria  ex  Judith  et  iHker  notitM^     dem  AmaMbfc 


iS7 


UtlEtl  KfeStKtflSALlS. 


m 


m^gMi  1d  p6ptlYo.  Tat*!.  Tt)  HjmDis  et  cotifessionibQS  A 
benedicebani  Deutn.  Et  fkctaest.  Resp.  In  Hjmniset 
tcmfessionibtis  bet)edicebafit  Dominum,  quia  magba 
fecit  in  Israel,  et  vidoriam  dedit  illis  I>ominus  om- 
nipotens.  V^rt,  QnoLrerwi  facieai  tempH  coronis  au- 
reis  et  dedicaverunt  altare  Domino.  Quia  magna. 
Besp.  Congregati  sunt  inimioi  nostri,  et  gJorianturin 
virtute  sua.  Contere  fortitudinem  illorum,  bomine, 
et  disperge  illos,  ut  cognoscantquia  noo  est  alius  qui 
pugnat  pro  nobis,  nisi  tu,  Deus  nostcr.  Terf.  Disperge 
illos  in  virlute  lua,  et  destrue  eos,  protector  noster, 
Domine.  Ut  cognoscant.  Resp.  DixU  Judas  fratribus 
suis :  Elige  tibi  viros,  et  vade,  libera  fratres  tuos  in 
Galilseara.  Ego  autcra  et  Jonathas  frater  meusibimus 
in  Gcdaaditim.  Sicut  fuerit  voluntas  incoBlo,  sic  Gal. 
Vers.  Et  nunc  elamemus  in  coelum,  et  naiserebitur 
nostri.  Sicut  fuerit.  Jlesp.  flicest  fratrum  amator,  et 
popuH  Isracl ;  hic  est  (jui  multum  orat  pro  populo, 
et  universa  sancta  oivitate  Jerusalem.  Ver$.  Ecce 
quam  bonuni  etquara  jucundum  habitare  fralres  in  3 
nnum.  El  universa.  Resff.  Exaudiat  Dominus  Oratio- 
nes  veslras,  et  reconcilietur  vobis  ;  nec  vos  deserat 
in  temporemalo  Dominus  Deus  vesler.  Vers.  Ada- 
periat  Oominus  cor  vestrum  in  lege  sua,  et  in  pm- 
ceplis  suis ;  et  faciat  pacem  Dominus.  Resp.  Congre- 
gatse  suntgentes  inmultitudine,  utdimicent  contra 
Dos,  et  ignoramus  quid  agere  debeamns.  Domine 
Dcus,  ad  te  sunt  oculi  nostri,  et  pereamus.  Vers, 
Qui  regis.  Vers.  Tu  scis  quae  cogitant  in  nos,  quo^ 
modo  poterimus  subsislere  ante  faciem  illorum,  nisi 
tu  adjuvesnos.  DomineDeus.  Resp.  Tu,  Domine  uni- 
versorum,  qui  nullam  habes  indigentiam,  voluisti 
templam  tuum  fieri  in  nobis.  Conservadomumistam 
immaculatam  in  seternum,  Domine.  Vers.  Qui  regis. 
Cofiserva. 

^^4  AntiphamB  m  eodm. 

Anti]^.  Lngebat  aatem  Judam  Isfael  ptanctum  ma- 
gtHtm^  et  dicebat  :Quomod6  *ceci<Wt  potens,  qxi\  sal-  ^ 
ram  [fttciebat]  populum  Domini.  Ant.  AdapenafDo-  ^ 
minns  cor  vestrtim  in  lege  stra,  et  in  pr«eceptis  suis, 
et  f^atpac€fm.  Ant.  Toaestpotcntia,tatrmregntim, 
Domine.  Tu  es  snper  onmes  gwrtcs.  Da  pacem,  ©0- 
mine,  in  diebus  nostris.  Ant.  Disrumpam  vfncula 
popnli  mei,  dicit  Dominus,  et  disperdam  omnta  mala 
qiisD  induxi  snper  eum. 

*  Responsoria  de  prophetis  minoribus  [uno  de 

majoribus]. 

Sasp.  Vidi  Dominum  sedentem  super  solium  ex- 
celsum  et  elevatum.  Et  plena  erat  omnis  terra  Ma- 
jestate  ejus*  et  ea  quae  fub  ipao  eraat  replebant 
templum.  Vers.  Serapliim  quoque  siabant  jaxta  il- 
lud,  sex  alae  uDi>  et  sex  alse  alteh.  Bi  plena.  Re$p. 
Aspice^  DamiDe,  de  sede  sanota  tua,  et  cogita  de  no^ 
bis.  ioclinai  Deus  oaetis,  aarem  toam  et  aadi,  «peri 
ocalot  tuos^  et  vide  iribulationem  nostram.  Vers.  Qui 
re^is  Israel,  intende,  qui  deducis  velut  ovem  Joteph, 
qm  sedes  super  cherubim.  Aperi.  Re$p.  Aspice»  Do-  *[) 
mine,  quia  lacia  est  desolata  civitas  plena  diyititf . 
Sedetin  tristitia  domina  gentium,  Non  est  qui  con- 
soietar  eara  nisi  ta  Deus.  Vers.  Qui  dicunt,  exmaoite, 
exioanitei  quoadosque  fondameDtum  in  ea,  filia  Ba- 
bjloois  misera.  Resp.  Super  muros  tuos,  Jerusalem, 
constitoi  custodes,  tota  die  et  nocte  non  tacebunt 
laudare  nomen  Domini.  Vers.  Qui  reramiscimini  Do- 
miBi,  ne  taceatis,  et  ne  detis  silentdum  ei.  Tota  die. 
Retp.  Muro  tuo  inexpugoabili  cirenmcinge  dos,  Do- 
mine,  etarmis  tu»  poteoti»  protege  nos  seim^er. 
Libera,  Domine  Deus  Israel,  clamanteB  ad  te.  Vers. 
Qoi  regis.  Vers.  Erae  oos  in  mirabiiibus  tuis,  et  da 
gloriam  oomioi  luo.  Et  armis.  Resp.  Sustiouiaius 
pacem  et  non  venit.  Quaesivimus  booa  et  ecce  turba- 
tio.  Cognovimus,  Domine,  ipeccata  nostra  ;  ooo  in 
perpetuum  obliviscaris  nos.  Yers .  Peccavimus  cum 
patnbaB  Dostris^iojasteegimas,  iDiquitatem  fecimus. 

*  Pro  Dominicis  Novembri0>  teste  Amalario,  ibid. 


NoD  io  perpeiuum.  Resp.  Oravi  Deum  meura  e^o  Aa- 
niei,  dicens :  Exaudi,  Doraine,  preces  servi  tui ;  illu- 
mlna  faciem  tuam  super  sanctuarium  tuum,  et  pro- 
pilius  intende  populura  istum,  super  guem  invooa- 
tura  estnomen  tuum»  Deus.  vers.  Qui  re^s.  Resp. 
MisitDominus  angelum  suum,  et  conclusit  ora  leo- 
num  ;et  non  coDtaminaverunt,  quia  coratn  eo  justi- 
tia  in^eata  estinne.  Vers.  Misit  Pe^smiseTitoniiam 
suam,  ut  supra.  Resp.  Aogustiae  miiii  uttdf^fiie,  et 
quidcligam  ignoro.  Meliusesi  mibi  ireidere  in  aia- 
D«s  hominura.  quam  derelioquere  legem  Dei  mei. 
Vers.  Si  eaim  noc  egeromors  raihi  estf  siaatem  bon 
egero  non  effugiara  manus  vesiras.  Resp.  Laudabilis 
popaiusquem  Dominus  exercituura  t^esedixiidiecAS : 
Opus  nanuum  mearum  iu  es>  bM?ed«tas  mea,  Israei. 
Vers.  Qui  regis.  Opus.  Vers.  Beaia  geas  CBJas  Dotai- 
Dus  Deusejus,  populus  eleclus  in  bffirediiate.  O^s. 
Re$p.  Redemit  Dominus  popuiura  suum  ;ei?eDieai, 
et  exsuitabuni  in  monte  Sion,  et  gaudebuat  deboois 
Domioi,  super  frumentura,  vinura,  ei  oleiNft;ei  ultra 
non  esurieni.  Vers.  A  fruciu  frumenti,  vini  ei  olei, 
multipHcati  suni.  Et  ultra.  Resp  A  facie  futoris  tui, 
Deus,  cotiiurbata  est  omnrs  tcrra ;  sed  tu,  Domine, 
nnisefere.  Bt  ne  facias  consummationem.  Vers.  Qui 
regrs.  Vtrs.  Convefteitos,  Oeus  salutaTis  no^er,  ei 
aveHe  iram  tuam  a  nofbis.  Gt  ne. 
\Demnt  tres  Wnea?  ta  Ms.) 

ft6S  Antiphonx  tn  eodem. 

Anttph.  Yidi  Dominum  sedeoieni  soper  solmn 
exeefeum ;  ei  plena  erai  omais  U^m,  majeBtaite  ^as. 
Et  ea  qu®  sub  ipse  eraot  replebaot  ieioplum.  Amt. 
Aspice,  DoraiDe,  de  sede  sancta  iua,  ei  cogiia  de 
DOMs.  lodina,  Deus  raeas,  aurem  iwuo,  ei  audi ; 
aperi  oculos  iuos  et  vide  tribulaiiooera  oostrara . 
u4iU.  Muro  tuoinexpugnabili  circBmciiige  nos,  Do- 
mioe,  ei  armis  tuie  poteoiiaB  protQge  oos  seo^p^. 
Libera,  Domioe  Deus  Israel,  clamaoies  ad  ie.  Aut, 
Qui  c(Blorum  contioes  ihronos,  et  abyssos  iotueris, 
Domioe  Rex  regum ;  montes  ponderas»  ierram  palno 
concludis.  Exaudi  oos,  Domioe,  io  ^oiibtts  00- 
siris, 

AnHphonx quetidimm  diebus.  ^  Adfnimiatmism.  ^ 

iPVNh  stftfundit. 

i4nftpfc.Venite,  exsuliemus  Dbmino. 

Feria  tertia. 

Antiph.  JubiieMS  Deoaaliitai  ootlro. 

Anliph.  In  mMiti  tua,  Domine,  ottimtIn6stemfe. 

Feria  quinta. 
Antifh.  Adoremaft  BotiiiBMD>  4»Mi<no  ipee  Mt 

BOS. 

Antiph.  bominum  qui  TeciioosAMi^)  adoremw. 

7vmi  swpetnmf. 

Antiph.  Domiotim  Deum  noitrtim,  vfetifte,  addre- 
mus. 
(Dmnt  dust  Une»  i%iis.) 

AntiphontB  ad  InoUatarium  de  ounetie  fesMtatilms 
«aiietorim,  gidisbus  Domimois. 

Antiph.  Mtgmk  ^enturam  f>o«iiiMna>  veoite,  ado- 
i*emas.  Ant.  (&rtetus  watus  ^t  nbWs*  ^m^,  adore- 
mus.  AiU.  Begem  «apKrm  DonH^ifum,  i^nite,  ado- 
tettM.  AiM.  PffcOceupWKis  [feeiem]  Dowini,  et  in 
Psiiltfi».  ^nt.  •&!  tnanu  taa,  ^mmt,  awnea  flnes 
ieTTm.  :^ .  ^m^  wMemw,  et  prefcidatous  aate 
Deum.  AM.  {kmnoam  qvd  feoii  nes,  «eniW,  adore- 
mus.  Ant.  Uodie  si  Yocem  Domini  audkritis,  Dolite. 
Ant.  Ipsi  wo  AoB  cogDoveruot  vias  meas.  Ani 
Ecce  venit  Rex,  occurramus  obviam  Salvatori  no- 
stro.  Ant.  Cbrisias  appawiit  Dobis,  veoiic,  adore- 


839 


SANCTI  GREGORU  MAGNl 


840 


mus.  Ant,  Praeoccupemus  faciem  Domini,  venite,  A 
adoremuseum.  Ant.  Quoniam  Deus  magnus  Domi- 
nus,  et  Rexmagnussuper  omnes.  Ant,  Venite,866 
adoremus,  Dominum,  qui  in  sanclis  gloriosus.  Ant. 
Adoremus  Deum,  quia  ipse  fecit  nos.  Ant,  Populus 
Domini  et  oves  pascuae  ejus,  venite,  adoremus.  Ant, 
Non  sit  vobis  vanum  mane  surgere  antelucem. 

In  sanctissima  nocte  PaschaSy  ad  Invitaiorium, 

Antiph.  Alleluia,  de  [Deum]  praeeccupemus,  allel. 
Ant.  Surrexit  Dominus  vere,  allel.  Ant.  Christum 
ascendentem  in  coelum.  Anl.  Alleluia.  Spiritus  Do- 
mini  replevit  orbem  terrarum.  Ant.  Regem  aposto- 
lorum  Dominum,  venite,  adoremus.  Ant.  Regem 
martyrum  Dominum,  venite,  adoremus.^n/.  Regem 
confessorum  Dominum,  venite,  adoremus.  Ant.  Re- 

Semvirginum  Dominum,  venile,  adoremus.   Ant. 
legem  archangelorura  Dominum,  venile,  adoremus. 
Ant.  Regem  prcecursoris  Dominum,  venite,  adore- 
mus.  Ant.  Mirabilem   Dominum  in  sanctis  suis,  ve-  g 
nite,  adoremus. 
AntiphoncB  in  Evangelio  de  •  prophetiaZachariae. 
Antiph.  Benedictus   Deus  Israel.  Ant.  Benedictus 
Dominus,  quia  visitavit  nos,  et  ab  inimicis  nostris 
liberavit  nos.  Ant.  Benedictus  Dominus,  quia  visita- 
vit  piebem  suam  ;  et  benedictus  Deus  meus,  qui  li- 
beravit  eam  de  tenebris,  et  umbra  mortis,  allel.  Ant. 
BenedictusDominusDeusIsrael.etbenedictumnomen 

Domini  Jesu  de  die  in  diem.  Benedictus  Deus.  Ant. 
Visitavit  et  fecitredemptionem  Dominus  plebissuae. 
Ant.  Visita,  et  libera  plebem  tuam.  Domine.  Antiph. 
Visita,  Domine,  plebem  tuam  ;  et  libera  eam  a  tene- 
bris,  etumbra  mortis,  sicut  locutus  es.  Ant.  Visita- 
vit  nos  Domious  et  illuminavit  nos,  et  liberavit  nos 
ab  inimicis  nostris.  Ant.  Erexit  Dominus  nobis  cornu 
salutis,  in  domo  David  pueri  sui.  Ant.  Erexit  nobis 
Dominus  cornu,  allel.,  m  domo  David  pueri  sui,  al- 
lel.  Sicut  locutus  est,  allel.,  allel.  Ant.  In  domo  da- 
vid  pueri  suifecit  redemptionem  Dominus  plebissuae.  C 
Ant.  Sicut  locutus  es  per  os  sanctorum,  Domine, 
recordare  Testamenti  tui.  Ant.  Salutem  ex  inimicis 
nostris,et  de  manu  omnium  qui  nos  oderunt,libera  nos, 
Domine.  Ant.  Liberati  ab  inimicis  nostris,  serviamus 
Domino  in  sanctitate.  Ant.  Liberavit  nos  Dominus  ab 
inimicis  nostris,  etdemanuomniumquioderunt  nos. 
Ant.  De  manu  omnium  qui  nos  oderunt,  libera  nos, 
Domine.  Ant.  Ad  faciendam  nobis,  Domine,  miseri- 
cordiam,  liberati  serviamus  Domino.   Ant.  Liberati 
serviamusDominoinsanctitate.An^.  Memorare,  Do- 
mine,  Testamenti  sancti  tui ;  et  fac  nobiscum  redem- 
ptionem.  Ani.  Jusjurandum  quod  juravit  Dominus, 
daturum  se  nobis.  Ant.  Sine  timore  et  de  manibus 
inimicorum  nostrorum  liberati.  Ant.  In  sanctitate 
serviamus  Domino  ;  el  liberabit  nos  ab  inimicis  no- 
stris.ilnl.  Ad  dandam  scientiam  plebi  tuee,  Domine, 
in  remissionem  peccatorum  eorum.  Ant.  Da  scien- 
tiam  plebi  tuas,  Domine,  in  remissionem  peccatorum 
eorum.  Ant.  Per  viscera  misericordiie  Dei  nostri,  D 
visitavit  nos  Oriens  ex  alto.  Ant.  Visitayit  nos  Oriens 
ex  alto,  benedictus  Dominus.  Ant.    Oriens   ex  alto, 
redemitnosDeus  Israel,  alleluia.  Anr    llluminare, 
Domine,  de  his  quiin  tenebris  sedenl,  et  dbige  pe- 
des  nostros  in  viam  pacis,  alleluia  alleluia.  Ant.  II- 
lumina,  Domine,  sedentes  8)87  J°  tenebris,  et  um- 
bra  mortis.  Ant.   Sedentes  in  tenebris,  et  umbra 
mortis,  illumina,  Domine  Deus  Israel.  Ant.  Visitare 
et  illuminare.  Ant.  Ad  dirigendos  pedes  nostros  in 
viam  pacis,  Deuslsrael.  Ant.  Dirige  pedes  nostros. 
Ant.  Dirige  pedes  nostros  in  viam  pacis,  sicut  locu- 
tus  es.  Ant.  m  viam  pacis  dirige  nos,  Domine. 
Item  Antiphonae  in  Evangelio  cum  atleluia. 
Antiph.  Benedictus  Dominus,  qui  visitavit.  Ant. 
Visita,  Domine,  plebem  tuam.'  Ant.  Erexit  nobis 


Dominus  cornu.  Ant.  Memorare,  Domine,  allel.,  al- 
luia.  Ant.  Oriens  ex  alto  redemit  nos.  Ant.  lllumi- 
nare,  Domine.  An^  Dirige,  Domine,  alleluia.  Ant. 
AIIel.Fecit  Dominus  redemptionem. 

Antiphonw  de  Hymno  sancUs  Maria, 

Antiph.   Magnificat  anima  mea  Dominum.  Ant. 
MagnincatanimameaDominum,  et  sanctum  nomen 
ejus.  Ant.  Magnificat  te  semper  anima  mea,  Deus 
meus.  Ant.  Magnificat  anima  mea  Dominum,  qoia 
respexit  Deus  humilitatem  meam.  Ant.  Magnificamas 
te.  Domine,quiafecistinobiscum  magnalia,  sicut  lo- 
cutuses.  Ant.  MagnificemusChristumRegemDomi- 
num,  qui  superbos  humiliat,  etexallathumiles.ini. 
Exsultavit  spiritus  meus.in  Deo  salutari  meo.  Ant. 
Exsultatspiritus  meus,  in  Domino  Deo  salutari meo. 
Ant.  In  Deo  salutari  meo  exsultavit  spiritus  meus. 
Ant.   Respexisti  humilitatem  meam,  Domine  Deus 
raeus.  Ant.  Respice  humilitatem   meam,  Domine. 
Ant.  Respexit  Dominus  humiHlatem  meam,  et  fecit 
in  me  magna,  qui  potens  est.  Ant.  Quia  respexit 
Deus  humilitatem  meam,  beatam  me  dicent  omnes 
generationes.  Ant.  Quia  fecit  mihi  Uominus  magna 
quia  potens  est,  et  sanctum  noaien  ejus.  Ant.  Qui 
fecit  in  me  magna,  potens  est;  recordatus  Dominus 
misericordiae  suae.  Ant.  Becordatus  mei  Deus,  fecil 
in  me  magna  quia  potens  est.  Ant.  Fecit  in  me  Deo$ 
meus  magna  quia  potens  est,   et  sanctum  noraen 
ejus.  Ant.  Fac  nobiscum,  Domine,  magna,  quia  po- 
tens  cs,  sicutlocutus  es.  Ant.  Sanctum  est  nomen 
tuum,  Domine,  a  progenie  in  progenies.  Ant.  Mise- 
ricordia  Dei  et  sanctum  nomen  ejus,  super  timenli- 
bus  eum.  Ant.    Misericordia  Dominia  progenie  in 
progenies,  timentibus  eum.  Ant.  A  progeniein  pro- 
genies  misericordia  tua,  Domine.  ^n^SuperUmen- 
tes  Dominummisericordiaejus.  Ant.  Fecitptentiam 
Dominus  in  brachio  suo,  et  exaltavit  humiles.  Ant. 
Deposuit  potentessanctos  persequentes,  eteisaltaTit 
humiles  Christum  confitentes.  Ant.  Deposuit  Domi- 
nus  potentes  de  sede,  et  exallavit  humilcs.  Ani. 
ExalU.  Domine,  humiles,  sicut  locutus  es.  Esurien- 
tes,  Domine,  reple  bonis,  sicut   locutus  es  palribus 
nostris.  Ant.  Suscepit  Israel  puerum  suum  :  recor- 
datus  Dominus  misericordise  suae.  Ant.  Suscepit  Is; 
rael  pucrum  suum,  sicut  juravit  Abraham  et  semmi 
ejus  Exaltavit  humiles  usque  in  saeculum.  Ant.^i 
cut  locutus  es  ad  patres  nostros,  Domine,  memorare 
misericordiae  tu».  Ant.  Ad  patres  nostros,  Dominas 
locutus  est,  a  progenie  in  progenies.  Ant.  Abroham 
ct  semen  ejus  usque  in  seeculum  magnificans  Domi- 

num. 
{Desunt  duce  linece  in  Ms.) 
Antiph.  In  omnem  terram,    allel.,  allel.,  aliei., 

allel.,  allel.  gGS^'*^-^^*"'*^®''""^ J"*AK  .Vi' 
lel.,  allel.,  allel.  Ant.  Constiiues  eos,  allel.,  aliel., 
allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.  Ant.  DedisUhffire- 
ditatem,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.  Ant.  Annunlia- 
verunt,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allcl.Xnt. 
Exaltabunturcornuajusti,  allel.,  allel.,allel.  am. 
Dominus  Jesus  postquam  locotus,  allel.,  a  e  •» 
allel.,  allel..  allel.,  allel.,  Ant.  Dives  ille,  allel., 
allel.,  allel.;  allel..  allel.  Ant.  Sursum  corda  sas- 
pendi,  fili,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.  Ant.  PeU^se^ 
Joannes,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  alel.  Ant^ 
pro  te  roMvi,  Petre.  allel.,  ailel.,  allel.,  allelo  a- 
fel.,  allef.  An^.  Et  recardatae  sunt,  allel.,  fl»«jjj' 
lel .  allel . ,  allel . ,  allel . .  allel . ,  allel . ,  al  el . ,  a^ « •' 
allel.  Ant.  Significavit  Dominus  Petro,  aIlel.,!Uiei. 
allel.,  allel.,allel.  Ant.  Ite,  diciteJoanni,aIlela.a,an 
Iel.,allel.,aIIeI.,  allel.,  allel  allel  ^n'-  Sitnol 
Joannis,  diligis  me  plus  his,  allel.,  a"el m  alle  • , ai 
lel.,  allel.  Alt.  Gloriosa  genitrix,  a\»eJ«>a»/,%"2' 
allei.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel  ,allel..  f^}'i^^^ 
Argentum  et  aurum,  aUel.,  allel.,  allel.  Ant.  Ealoie 


*  Non  esse  inUlligendum  Zachariam.   qui    inter  minores    prophetas   undecimus  ponitur;  sed  Zac  a- 
riam  Joannis  BaptiBt»  patrem  legenti  palam  fiet. 


841 


LIBER  RE8P0NSAL1S. 


84S 


fortes  in  bello,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.  AnL 
Juravit  Doroinas,  allel.,  allel.,  allel.  i4n(.  BeDedictus 
DomJDus,  quiavisitavit,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,al- 
lel.,  allel.  Ant.  In  velamento  clamabant,  allel.,  al- 
lel.,  allel.,allel.,allel.,  allel.iln/.Unusexduobus,aI- 
lel.,allel.,aIIeI.,al]el.,alIel.,alleI.,iln/.Hvmnusdica- 
mas,  allel.«allel.,allel.,allel.,  allel.  Ant,  Dumvenerit 
Filius  hominis,  allel.,a]lel.,allel.,  allel.  Ant.  Interna- 
tosmaiierum,a]leI.,a]lel.,  allel.^allel.^n/.  Poteosin 
terra  eritsemen  ejus,  allel,,  allel.,  allel.,  allel.  Ant. 
Ante  thorum  huius  VirgiDis,  allel.^  allel.,  allel.,  al- 
lel.,  allel.  Ant,  Media  nocte  clamor,  allel.>  allel.,  al- 
lel.,  allel.,  allel.  Ant,  Secus  decursus  aquarum,  al- 
lel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel. 
Ant.  Volo,  Pater,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  Ani. 
Quem  vidistis,  allel.,  allel.,  allel,  allel.,  allel.,  al- 
Iel.,aIIeI.,  allel.,  allel.,allel..  allel.Anl.  Puer  Jesus, 
allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,allel.  An/.  Germina- 
Tit  radix  Jesse,  allel.^  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  al- 
lel.,  allel.,  allel.  Ant.  Apertis  thesauris  suis^  allel., 
allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.  Ant.  Non  in  solo 
pane  vivit  homo.  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel. 
Anl.  Posuerunt  super  caput  ejus,  allel.,  allel.,  allel., 
allel.  An<.  DataestmihiomDispotestas,aIIel.,  allel.^ 
allel..  allel.  iln/.  Jusjurandum  quod  juravit.  allel.,al- 
lel.,  allel.,  allel.  iln/.  Nato  Domino  angelorum,  al- 
lel.,  allel.^  allel.,  allel.,  allel.,  allel.  Ant.  Post  pas- 
sionem  Domini,allel.,  allel.,  allel.^  allel.,  allel.,  al- 
lel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel..  allel.,  allel.,  allel. 
Ant.  Misi  digitos  meos,  allel.,allel.,  allel.^  allel.,al- 
lel.y  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel,  Ant..  Ye- 
nientes  venient,  allel.,allel.,  allel.,  allel.i  allel.,  al- 
lel.,  allel.  Ant.  Tulit  ergo  lectum  suum,  allel.,  al- 
lel.,  allel,,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  ailel.,  allel. 
Ant.  Ecce  vir  Israelita,  allel.,  allel.,  allel.^  allel.ilnl. 
0  sapientia^  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel., 
alIel.,aIleI.,aIlel.,allel.,alIeI.iln/,Beatusvent.,aIleI., 
allel.,allel.,allel.^allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel., 
i4n<.  Ecce  veniet  Deus  et  homo,  allel.,  allel.,  allel.> 
allel.,  allel.,  allel.  An/.  Nesciens  mater  Virgo  virum. 
allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel., 
allel.,  allel.,  allel.,  allel.  Ant.  Dabit  ei  Dominus  se- 
dem  David,  allel.,  allel.,  allel.,  alleW,  allel.,  allel. 
Ant.  Pastorbonus,  allel.,  allel.,  alle.,  allel.^  allel., 
Ant.  lHumioare,  Domine,  allel.,  allel.,  allel.,  allel., 
allel.,  allel.  Ant.  Memorare,  Domine,  allel.,  allel., 
allel.,  allel.,  allel.  Ant.  Magnum  haereditatis,  allel., 
allel.,  allel..  allel.,  allel.  allel.,  allel.^  allel.,  allel., 
allel.  Ant.  Et  respicientes,  allel.,  allel.,  allel.,  allel., 
allel.,  allel..  allcL,  allel.  Ant.  Isii  sunt  sermones^ al- 
lel.^  allel..allel.^  allel.,allel.,  allel.,  allel.,  allel.,al]el. 
Ant.  Modicum  et  non  868  ▼idebitis,  allel,,  allel., 
allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel.,  allel., 
Ant.  Qui  sequitur  me,  allel.,  allel.,  allel.,  allel., 
allel.,  allel.,  allel. 
(Deest  linea  inUs.) 

Ineipiunt  Antiphonse  per  DominicM  ab  Octava  Pente» 
eoBtes  usque  ad  Adventum  Domini. 

Dominica  i. 

Antiph.  Homo  quidam  erat  dives  et  indaebatur 
purpura  etbysso,  et  epulabatur  quotidie  splendide.  Et 
erat  quidam  mendicus  Domiae  Lazarus.  Factum  est 
antem  ut  moreretur  meudicus^  et  portaretur  ab  an- 
gelisin  sinu  AbrahsB.  iin/.  Factumestautemutmore- 
retur  mendicus,  et  portaretur  ab  angelis  in  sinu 
Abrahse.  Ant.  Pater  Abraham,  ut  supra.  Ant.  Dives 
ille.  Ant.  Fili,  recordare. 

(Deiunt  duce  linece  in  Ms.) 

Dominiea  2. 

Antipk.  Quidamhomofecitcoenam  magnam,etvo- 
caTit  multos  ;  et  misit  servum  suum  hora  coen»  di- 
cere  invitatis  ut  venirent,  quia  omnia  parata  sunt, 
dicit  Dominus.  Ant.  Exi  cito  in  plateas  et  vicos  civi- 
tatis,  et  pauperes  ac  debiles,  csecos  et  claudos  com- 
pelle  intrare,   ot  impleatur  domas  mea,  alleluia. 

Patiol.  LXXVIIL 


A  Ant,  Dico  autem  vobis  quod  nemo  virorum  illorum 
gustabit  coenam  meam. 

Dominica  3. 

Antiph,  Quis  ex  Tobis  homo  cnii  habet  centuro 
oves,  et  si  perdiderit  unam  ex  iHis,  nonne  dimit- 
tit  nona^inta  novem  in  deserto,  et  yadit  ad  illam 
quse  perierat  donec  inveniet  eam.  Ant.  Gongratula- 
mini  mihi,  quia  invenio  ovem  meam  quae  perierat, 
dicit  Dominus.  Ant.  Quae  mulier  habens  dracbmas 
decem,  et  si  perdiderit  drachmam  unam,  nonne 
accendit  lucernam  et  evertit  domum  ;  et  qufieritdili- 
genter  donec  inveniat.  Ant.  Dico  vobis,  ^audium  est 
angelis  Dei  super  uno  pectore  poenitenliam  agente. 

Dominiea  4. 

Antiph.  Estote  ergo  misericordes  sicat  et  Pater 
vester  misericors  est,  dicit  Dominus.  Ant,  Nolite 
judicare,  ut  non  judiceraioi ;  in  quo  enim  judicio 
judicaveritis,judicabimini,dicitDominus.  Ant  Men- 
B  surambonam,  et  confertam,  el  coagitatam  et  super* 
efCluentem  dabunt  in  sinu  vestro. 

Dominiea  5. 

Antiph.  Cum  turbae  irruerent  ut  audirent  Verbam 
Domini,  et  ipse  stabat  secus  stagnum  Genesar.  Pi- 
scatores  autem  descenderant  et  lavabaut  retia  in 
capturam.  An/.  Ascendens  Jesusin  navem,et  sedens, 
docebat  turbas,  allel.  Ant.  Prieceptor,  pertotam  no- 
ctem  laborantes  nihil  cepimus,  in  verbo  autem  tuo 
laxabo  rete.  Ant.  Cum  audisset  Simon  Petrus  quia 
Dominus  est,  tunica  succinxit  se,  et  misit  se  in  ma- 
re,  etclamavit  voce  magna  dicens  :  Exi  a  me^  quia 
homo  peccator  sum,  Domine.  i4n/.  Dixit  aatem  Do- 
minus  Simoni :  Noli  timere«  ex  hoc  enim  hominet 
eris  capiens.  Ant.  Ambulabat  Petrus  saper  andas 
maris :  yenit  ventus  validus,  turbata  est  aqua  ;  prae 
timore  clamans  :  Domine,  jube  me  venire  ad  te  ,  ait 
illi  Jesus  :  Veni,  modicffi  fidei,  870  quare  dabi- 
C  tasti  ? 

(Desunt  dnce  linew  in  Mi,) 

Dominiea  6. 

Antiph.  Nisi  abundaverit  justitia  yestraplas  quam 
Scribarumet  Pharisseorum,  non  intrabitism  regnum 
coelorum.  Ant.  Audistis  quia  dictum  est  antiaais  : 
Non  occides  ;  qui  autem  occiderit,  reus  erit  juoicio. 
Ant.  Si  offers  munus  tuum  ad  altare,  et  recor- 
datus  fueris  quia  frater  tuus  habet  aliquid  adversum 
te,  reliuque  ibi  muDUs  tuum  aote  altare,  et  vade 
prius  recoDciliari  fratri  tuo.  Et  tunc  veniens  offerea 
munus  tuam,  alleluia, 

Dominieo  7. 

Antiph.  Misereor  super  turbam,  qaia  jam  triduo 
sustinent  me,  nec  habent  quod  mandacent ;  et  si  di- 
misero  ejusjejunos,  deficientin  Tia,  aIleluia.i4n/.Et 
accipiens  Jesus  septem  panes,  gratias  agens  fregit, 
et  dabat  discipulis  suis  ut  apponerent^  et  apposue- 
D  runt  turbee,  aliel.  Ant.  Grant  autem  qui  manducave- 
runt  ({uasi  quatuor  millia,  et  dimisit  eos,  alleluia, 
alleluia. 


Dominiea  8. 

Antiph.  Attenditea  falsis prophetis,  qui  veniunt  ad 
vos  in  vestimentis  ovium,  intrinsecus  autem  sunt 
lupi  rapaces.  A  fructibus  eorum  cognosceth  cos. 
Ant  Non  potest  arbor  bona  fructus  malos  facere, 
neque  arbor  mala  fructus  bonos  facere.  Ant.  Non 
omnis  qui  dicit  mihi,  Domine,  Domine^  intrabit  in 
regnum  coelorum,  sed  qui  facit  voluntatem  Patris 
mei,  qui  in  coelis  est,  ipse  intrabit  in  regnum  ccelo- 
rum,  allel.  Ant.  Si  quis  fecerit  voluntatem  Patris 
mei. 

Dominiea  9. 

Antiph.  Dixit  Dominus  villico  :  Quid  hoc  audio 
de  te  ?  Redde  rationem  vlllicationis  taie,  allel.  Ant. 
Laudavit  Dominus  villicum  iniouitatis,  eo  quod  pru- 
denter  fecisset.  iln<.  Facite  vobis  amicoa  de  mam- 

27 


m 


SANCtl  GREdORlt  MAONl 


«41 


mona  intquiiaiis,  ut(iUttl  defeceritis,  recipiant  vosin 
seterna  taibernacula. 

Dominica  10. 

AfUiph»  Videns  Dominus  civitatera  Jerusalem,  fle- 
vit,  super  illam,  dicens  :  Quia  si  cognovisses  et  tu 
qu8B  ad  pacem  tibi  sunt,  nunc  autem  abscondita 
sunt  ab  oculis  tuis.  Ant.  Scriptum  estenim  quia  do- 
mus  mea  domus  Orationis  est  cunctis  gentibus,  vos 
autem  fecistis  illam  speluncam  latronum.   Et  erat 

Suotidie  docens  in  templo.  Ant.  Domus  mea  domus 
rationis  vocabitur,  dicit  Dominus. 

Dominica  H. 

Antiph.  Stans  a  longe  publicanus,  nolebat  oculos 
ad  ccBlum  levare,  sed  percutiebat  pectus  suum,  di- 
cens  :  Deus,  propitius  eslo  mibi  peccatori,  Ant.peus, 
popitius  esto  mibi  peccatori.  Ant.  Descendit  hic 
fustificatus  in  domum  suam  ab  illo,  quia  omnis  qui se 
humiliat  exaltabitur.  Ant.  Omnis  qui  se  exaltat  hu- 
miliabitur^  et  qui  se  hurailiat  exaltabitur. 

Dominica  12. 
Antiph,  Dum  transiret  Dominus  per  medios  fines 
Tyri,  surdos  fecit  audire,  et  mutos  loqui.  87 1 
Ant,  Bene  omnia  fecit,  et  surdos  fecit  audire,  et 
mutosloqui.  Ant.  Quanto  eisprajcipiebat,  tanto  ma- 
gis  plus  praidicabant,  et  eo  ampiius  admirabantur 
dicentes :  surdos  fecit  audire,  et  mutos  loqui. 

Dominica  13. 

Antiph,  Beaii  oculi  qui  videntquaB  vosvidetis 

CcBtera  demnt.  Ant.  Magister  bone,  quid  boni  faciam 
ut  habeam  vitamseternam,  aWel.Ant.  Uomocfuidam 
descendebat  a  Jerusalem  in  Jericbo  ;  et  incidit  in  la- 
trones,  qui  etiam  despoliaverunt  eum,  et  plagis  im- 
positisabieruntsemivivo  relicto.  Ant.  Acciditautem 
ut  descenderet  quidam  sacerdos  eadem  via,  et  viso 
illo  prtfterivit.  Ant. Qmiiihi  videturproximusfuisse 
illiqui  incidit  in  latrones  ?  etaitilli  :  Qui  fecitmise- 
ricordiam  in  illum.  Vade,  et  tu  fac  similiter,  allel. 

Dominica  14. 

Antipk,D\xva  transisset  Jesus  quoddam  casiellum, 
occurreruni  ei  decem  viri  leprosi,  qui  stetcruni  a 
longe,  levaveruDt  vocem  dicentes  :  Jesu  praecepior, 
miserere  nostri.  Ant.  Decem  viri  leprosi  steterunt  a 
longe,  levaverunt  vocem  dicenies  :  Jesu  praecepior, 
miserere  nosiri.  Ant,  Unus  autem  ex  illis  ut  vidit 
quia  mundaius  esi,  regressus  est  cum  magna  voce 
magnificansDeum,  allel.  Ant.  Nonnedecemmundati 
sunt,  ei  novem  ubi  suni  ?  Non  est  inventus  qui  redi- 
rei  et  daret  gloriam  Deo,  nisi  hic  alienigena.  Vade, 
quiafidestua  tesalvum  fecit,  alleiuia. 

Dominica  15. 

Antiph.  Respicite  volatilia  ca^li,  quoniam  non  se- 
runtneque  metunt,  sed  Pater  vester  coBlesiis  pascit 
ilia,  allel.  Ant.  Considerate  lilia  agri  quomodo  cre- 
scunt.  iNon  laborant  neque  ncnt.  Dict»  autem  vobis, 
quoniam  nec  Salomon  in  orani  gloria  sua  cooperius 
est  sicut  unum  ex  istis.  Ant.  Ideo  dico  vobis,  nesol- 
liciii  sitisanimse  vesirai  quid  manducetis,  nequecor- 

Sori  vesti*o  quid  induamini.  Ant.  Nolite  solliciti  esse 
icentes  :  Quid  manducabimus,  aut  quid  bibemus  ? 
Scit  enim  Pater  vesler  coelestis,  quid  vobis  necesse 
sit,  alleluia.  Ant.  QuaTite  ergo  pnraum  regnum  Dei 
et  justitiam  ejus,  etha:corania  adjicieutur  vobis. 

Dominica  16. 

Antiph,  Aceessii  autem  Jesus,  et  tetigit  loculum. 
Hi  auiem  qui  portabani  steterunt.  Et  ait :  Adolescens 
titii  dico,  surge.  Ei  resedit  qui  erat  mortuus,  et  cod- 
pit  loqui,  allei.  Ant.  Accepit  autem  omnes  iimor, 
et  magniflcabani  Deum  dicentes  ;  Quia  propheia 
magnus  surrexit  in  nobis,  et  quia  Deus  visitavit  ple- 
bem  suam. 

Dominica  17. 

Antiph.  Gum  inirasset  Jesus  iu  domum  principia 


A  Phariseeorum  Sabbato  mandacAfd  panem,  et  ipsi 
observabant  eum.  Ant.  Cum  invitatus  fueris  ad  nu» 
ptias,  recumbe  in  novissimo  loco,  ut  dicat  tibi  qui  te 
mvitavii  :  Amice,  ascende  superius.  Tunc  erit  tibi 
gloria  coram  simul  discumbentibus,  allel.  4nt.  Om- 
nis  qui  se  exaliat  humiliabiiur,  et  qui  se  bumiliat 
exaltabiiur. 

Dominica  18. 

Antipk.  Magister,  quod  est  mandaium  magQum  in 
lege  ?  Ait  illi  Jesus  :  Diiiges  Dominum  Deum  tuum 
8/2  ^x  l^oto  corde  tuo,  allel.  Ant.  Quid  vobis  vide- 
iur  de  Christo  ?  cujus  filius  est  ?  dicunt  omnes  :  L)a* 
vid.  Respondens  Jesus  dixit :  QuomodoDavid  in  Spi- 
ritu  vocat  eum  Dominum,  dicens  :  Dixit  Dominas 
Dominomeo,8ede  a  dextris  meis  ?  Ant.  Omnesenim 
vos  fratres  estis,  et  Patrem  noliie  vocare  vobissuper 
terram,  unus  esi  enim  Pater  vester  qui  in  ccelis  est. 
Nec  vocemini  magisiri,  quia  magister  vesieruDuseat 
P  Chrisius.  Ant.  Unus  est  enim  magisier  vester  qui 
"  in  ccelis  estChristus  Dominus.  Ant,  Qui  majorett 
vesirum  erit  minisier  vesier,  quia  omnis  qui  se  exal* 
iat  humiliabitur,  dicit  Dominus. 

Dominica  19. 

Antiph.  Dixit  Dominus  paralyiico  :  Confide,  fili, 
remittuntur  iibi  peccata  tua,  alleluia.  Ant.  Dixii  Do- 
minus  Jesus  :  Quid  esi  facilius  dicere,  dimittuntur 
iibi  peccata  tua,  an  dicere  :  surge  et  ambula  ?  Ant, 
Ui  autem  sciatis,  quia  filius  hominis  habei  poiesta- 
iem  in  terra  dimiltendi  peccata,  allel.  Ant.  Dicit  ei 
Jesus  :  Fili,  remittuntur  tibi  peccata  sua  ;  surge.tolle 
lectum  iuum,  ei  vade  in  domum  tuam.  Ant.  Tulit 
er^o  paralyticus  lectum  sunm  in  quo  jacebai,  ma- 
gnificans  Deum.  Kt  omnis  plebs  ut  vidit^  dedit  lau- 
dem  Deo.  Ant.  Videntes  autem  turbse  iirauerunt  et 
glorificaverunt  Deum,  qui  dedii  potestatem  talem 
hominibus. 

Dominica  20. 

C  Antiph,  Dixii  autem  Domious  ad  caliorem  vinett : 
Ecce  tres  anni  sunt,  ex  quo  venio  quABrens  fructum 
in  ficulnea  et  non  inveni.  Ant.  Dicito  invitatis  :  Ecce 
prandium  paravi,  venite  ad  nuptias,  allel.  An$, 
Nuptise  quidem  paratse  sunt,  sed  qui  invitaii  suni  non 
fuerunt  digni.  Ant.  Ite  ergo  ad  exitus  viarum,  et 
quoscunque  inveneritis,  vocate  ad  nuptias,  allel. 
Ant.  Amice,  quomodo  huc  intrasti  non  habens  ve- 
stem  nuptialcm  ?  at  ille  obmuiuit.  Hex  autemdixit : 
Ligatis  manibus  ei  pedibus  mittite  eum  in  tenebras 
exteriores,  ibi  erit  fletus  et  siridor  dentium,  ailel. 
Ant.  Multi  enim  sunt  vocati,  pauci  vero  electi»  didl 
Dominus. 

Dominica   il . 

Antiph.  Erai  quidam  regulus  cujus  fllius  infirma- 
batur  Capharnaum.  Uic  cum  audisset,  quia  Jesus 
veniret  in  Galilaea,  rogabai  eum  ut  sanarei  filium 
ejus.  Domine,  descende,  ut  sanes  filium  meum 
j)  priusquam  moriatur.  Et  dixit  ei  Jesas  :  Vade,  filius 
tuus  vivii,  allel.  Ant.  Cogoovit  autem  Pater  (piia 
illa  hora  erat  in  qua  dixit  Jesus  :  Filius  tuus  vivit. 
Et  credidit  ipse  et  domus  ejus  tota. 

Dominica  22. 

Ant.  Dixit  autem  Dominus  servo  :  Reddo  qiiod 
debes.  Procidens  autem  servus  ille,  orabat  eum  di- 
cens  :  Patientiam  habe  in  me,  ei  omoia  reddam  tibi. 
Ant.  Serve  otquamj  omne  debitum  dimisi  iibi. 
nonne  ergo  oportuit,  et  te  misereri  conservi  tui, 
sicut  etego  tui  misertus  sum  ?  Ant,  Miserius  aotem 
Dominus  servo,  dimisit  euro,  et  debitum  dimisit  ei. 

Dominioa  33. 

Antiph.  Magister,  scimus  quia  verax  es,  et  yiam 
Dei  in  veritate  doces,  allel.  Ant.  Inierrogatus  a  Pha- 
risoeis  Dominus,  si  licet  censum  dari  Ciesari,  an* 
non  ?  quibus  ille  respondit :  Reddite  ergo  quae  suDt 
Cassaris  87  S  Giesari/  et  qusd  sunt  Dei  Deo,  allel. 


u$ 


umui  iik£PQii8Aiid. 


fl4« 


Ant.  Reddikt  efffo  qu«  sunt  GaBsaris  CfiBsari,  et  quse  A 
SQDt  Oei  Oecu  allel . 

/>omtnioa24. 
Aniiph.  Oomine,  filia  mea  modo  defuoeta  est ;  sed 
veni,  impone  manum  tuam  soper eam,  et  vivet.  Ant. 
Dicebat  enim  intra  se  :  Si  tetigero  fimbriam  vesti- 
menti  ejus  tantum,  salva  ero.  Ant.  Si  tetigero  fim- 
briam  vestimenti  ejus,  salva  esse  potero  ab  infirmitate 
mea.  Ant.  At  Jesus  conversus,  Videns  eam,  dixit : 
Gonfide  filia,  fides  tua  te  salvam  fecit,  alleluia. 

Dominica  25. 
Antiph.  Domioe,  nonne  bonum  semen  seminasti  in 
agro  tuo?unde  ergo  zizania?Ait  illis  Jesus:  inimi- 
cus  bomo  boc  facit.  Ant.  Si  vis  imus  et  colligimus  ea  ? 
et  aitillit  Jesos:  Non,  ne  lorte  colligeBtes  lisania, 
eradioetis  simul  et  triticum. 

Dominiea^6. 


Heiptmioma  d^  Bptpkania.  Ad  TorHam. 

/?e5p.  Adorate  Oominum,a]leI. ,  allel.  Vers.  In  aola 
sancta  ejus,  allel.,  allel.  Ver$.  Omnis  terra  adq^et 
te  Oeus. 

Ad  Sextam. 

Besp.  Fluminis  impetus  laetificat,  allel.,  allel, 
Vers.  Civitatem  Dei,  allel.,  allel.  Yer$.  Adorate  Do- 
minum. 

Ad  nonam. 

Resp.  Adorate  Dominnm,  allel.,  allel.  Fm.  Om- 
Bes  angeH  ejos,  alleluia,  allel.  Vere.  Omnes  gentes 
quascunqoe  fecit. 

Ad  Vesperas. 

Resp.  Omnis  terra  adoret  te,  Oeus,  et  psallat  tibi, 
alle].,  allel.  Ver$.  Psalmum  dicat  nomipi  tuo,  aHel., 
allel.  Fer9.  Omnesde  Saba  venient. 


^   ,.  ,    ^  ^,  ,       ,  ...  Responsoria de  Aseensione  Domini.  Ad  lertiam» 

ilnnp/».  Cumsublevassetocuios  Jesus,  et  vidisset  ^      i>^,„   AonAnH;*  noHo  ;»  ;«Kno*;^«.>  «n^i      «ii«i 
moYimom  mni4;A»^ini^«»  «««.'^..AAr^  mA  m^  Ai^u  ^A  B     «Mp.  Ascendii  Ueus  iii  juDuatione,  allel. ,  allel. 
5^/^f,m    1?«^  venientem  ad  se,  dicit  ad  "  Vers.  Dominus  in  voce  tubae,  allel.,  aliel     Vers. 

f^?^^;.VrK'*^»'''"T"'T^^^  Ascendens  Cbrithis  in  altum. 

Ipseenim  sciebat  quia  essei  facturus.   Ant.   Cum 

vidi^sent  turbaa  signum  quod  fecerat  Jesus,  dicebant : 

Y^a  hic  est  prQpheta,  qui  venturus  est  in  mundum. 

{Deest  linea  in  Ms.) 

Ferfecti  estote  ;  pacem  babete ;  et  Oeus  dilectionis 
et  Qacis  erit  ifoJuscum,  alleluia.  Confortamini  in 
gratia  Oei,  quae  est  in  Christo  Jesu  Oomino  nostro, 
alleluia.  (Ixistimo  enitn  quod  non  sunt  condigns» 
passiones  hiyus  temporis  ad  futuram  gloriam  quae 
revelabitur  in  nobis.  Glorificate  et  j^ortate  Oeum  ia 
corpore  vestro.  Vigilate  et  orate,  viriliter  agite,  et 
omnia  vestra  in  charitate  fiant.  Sit  vobis  cor  unum 
io  Deum,  et  anima  una.  Seitis  quoniam  eum  gentes 
essetis,  adsimolacramuta,  proul  ducebaminieuntefl. 
Ideo  notum  vobis  facio  quod  nemo  in  spirito  Dei 
loqnens  dicit  anatbema  Jesu-  Bt  nemo  potest  dicere 


Ad  Sextam.  • 

Resp.  Elevata  est  magnificentia  tua,  allel.,  allel. 
Vers.  Super  cgbIos  Oeus,  allel.,  allel.  Vers.  Dominus 
in  lempio  sancto  suo. 

Ad  Nonam. 

Resp.  Ascendens  Christus  in  altum,  aUel.t  allel. 
Vers.  Caplivamduxit  caplivitatem,  allel.,  ^el.  Vers. 
Ascendit  t)eus  inj^bilatione. 

HesfonAmade  PintecosU^  Ad  Tertiam* 

Betp.  LoqoelMUiiiir  ^ariia  liDgoia  aposlol],  aVel., 
allei.  Ker«.  MagnaliaOei,  allel.,allel.  Far».  Repl^ 
sunt. 

Ad  Sextam. 


i\^\^:^  - 1^  ...£,...  ,      -„  ,    M        4         iUip.  Spirilos  Domini  reoJevit  or^oi  tenerum, 

S^Si^?-f  i'*!'*'^^'''  m  SRirUu  sancto,  al^l^.  Maneat     allel.,^illel.  Fers.Etbocquo^doonUnet  omnia.  Vers' 
in  nobis  spes,  flaea,  cbarUas  ^ia  h«c ;  m9jor  autem  U  g^m^  Spiritum. 
liis  est  chantas,  allel.  Pax  Domini,  quae  praBcelht  >.  i^k  -*  «w 


omnem  intellectum,  custoditcordavestra  et  intelli- 
gentias  vestras  in  Cbristo  Jeau  Dqquuq  noslro.  Gon- 
tepulti  enim  sniuus  eum  Clunato  per  baptismoni  in 
mortem,  ut  quomodo  ipse  surreiit  a  mortuis,  ila  el 
nos  in  novitate  vitaeambulemus,  allei.  DeAa  clMmlas 
est,  et  aui  manet  in  ^haritate  In  Deo  mapet,  et  Deus 
in  eo.  Blundemus  nos  ab  omni  inquinamenlo  carnis 
•I  spiritus,  perficientes  sanclificationem  in  limore 
Dei,  alleloia.  Stipendia  enim  peccati  mors,  gratia 
autem  Dei  vita  aBterna,  alleluia. 
{Ikesi  Hnea  m  Ms.) 

In  Natah  Domini.  ■  Ad  Tertiam. 

B09P .  Verbum  caro  factum  est,  allel . ,  allel . ,  Vers. 
Et  habitavit  ia  nobifl>  aUel. »  aUel.  Vers.  Ipse  wo- 
ciJ)il. 

f|T4  M  ^tmn. 
Bup.  Notum  fecit  Dominos,  allel.,   allel.    Vers.  D 
Salotare suum,  allel., alle). 

Ad  Nowm- 

Besi^.  Ipae  invooabil  me,  aUel.,  allel.  Vers.  Pater 
naeus  ea  tu,  allel.,  aUel.  Besp.  Revekbitor  gioria 
DoBEiifii,  aUel.,  allel.  Vers.  Et  videbit  omnis  caro 
saltttare  Dei  noslri,  allel.,ailel.  Ven.  Yidertmt  om- 
nesflaeaierre». 

Ad  Vesperoi. 

Refp.  Benedic^s  qui  venit  !n  nomine  Oomini, 
aOel.,  allel.  Vers.  Oeus  Dominus  et  ilhixit  nobis^ 
^el.,  allel.  Vers.  Verbum  ccupo  factum  est. 

*  Hic  nuBa  mentio  Prim»  aut  Completorii,  quavi- 
vie  baa  horaa  «o  tempore  ad  cursum  sea  ofncium 
eeoieAiAiticum  jpeilJAiMsse  conalel  ex  Amalario  pasr 
ajkm.  Vefim  aA  BriwMifi  el  ad  Gonj^torifMs  eadem 


aHel., 
Vers. 


^piirUum. 

AdNwam. 

Resp.  Repleti  snnt  omnes  Spiritu   sancto, 
allel.  Fer«.  Et  cQeperuBi  loqui,  allel.^  allel. 
S|»iritus  aauctos  docebit  vos. 

93  S  ^^  Vesperoi. 

Resp.  Spiritus  sanctus  docebit  vos,  allel . ,  alleK 
Vers.  Qucecunque  diierovobia»  allel.,  allel.,  Vers. 
Loquebantur  variis  Linguis  apostoli.  Vers.  Spirilus 
Qomini.  Vers.  Repleti  sunl  omnea  Spiritu  sancto. 
Vers.  Emitte  Spiritum  tuum.  Vers.  Coulirma  hoc 
Deus.   Vers.  Spiritus  paracletus. 

{Deest  linea  %n  Ms.) 

Responsoria  quctidianis  diebus  post  Octavam  Tente' 
costes  usque  ad  Adventum  Domini,  et  ab  Octava 
Epiphanise  tuque  initium  Quadragesimse. 

Ad  Tertiam. 

Resp.  Sana  anlmam  meam,  quiapeccavi  trbi.  Vers. 
Ego,  afxi,Domine,misereremei.  rer«.  Adjotormeus 
esto. 

AdSixtam. 

Besp.  Benedieam  Dominom  in  erau  leiapere. 
Vers.  Semper  kus  ejus.  Vers.  Oominus  regH  me. 

Ad  Nonam. 

Resp.  Redime  me,  Oomine,  et  mberere  mei.  Vers. 
Pes  enim  meos  stelil  in  via  reeta,  in  Eoelesiis  l>eiie- 
dioam  Oeminuni.  Bl  miserere.  Vers.  A¥  ooeviiie 
meis. 

Ad  Veeperas. 

Resp.  Adjutoriaio  noatrom  in   Bomine  Domini. 

seraper  recurrunt  Respeiisoria,  iidem  Versus  ;  hoc 
auteui  looo  assjttf naaUtr  diversa  pro  djLverailate  festi- 
vitaluWiL  «d  TecuaiA,  Sexlam,  etc« 


847 


SANGTI  OVEGORII  MAGNI 


848 


Vers,  Qai  fecit  coBlam  et  terram.  In  iiomine  Domini.  A 
Ver$.  Qai  fecit  coelam  et  terram. 

(Deest  linea  in  Ms,) 

Resp.  Usque  ad  Vesperum,  qaam  ma^ificata  sunt 
opera  tua,  Domine.  Vers.  Omnia  in  sapientia  fecisti, 
repleta  est  terra.  Opera.  Vers,  Yespertina  Oratio . 
Ascendat  ad  te,  Domine. 

(Desunt  ires  linex  in  Ms.) 

Die  Dominico.  Ad  Tertiam, 

ilMp.Inclina  cor  meum,  Deus^  in  testimonia  tua. 
Vers.  In  coelo,  et  in  saculum  sasculi  yanitatem  ;  in 
via  tua  yiYifica  me.  In  testimonia.  Vers.  Ego  diii, 
Domine. 

Ad  Sextam. 

Resp,  In  setemum,  Domine,  permanet  yerbum 
tunm.  Vers.  In  coelo,  et  in  sfficulum  s»culi  yeritas 
tua.  Permanet.  Vers,  Cantate  Domino  canticum  no- 
Tum.  Cantate. 

Ad  Nonam,  ^ 

Resp»  Clamavi  in  toto  corde  meo,  exaudi  me, 
Domine.  Vers.  Justificationes  tuas  requiram.  Exaudi 
me.  Vers,  Ju5ilate  Deo,  omnis  terra. 

Ad  Vesperas. 

Resp,  Ma^us  Dominus  noster,  magnaque  virtus 
ejus ;  et  sapientiae  ejus  non  est  numerus.  Vers.  Qui 
numerat  multitudinem  stellarum,  et  omnibus  eis 
nomina  vocans.  Et  sapientiee.  Vers.  Suscipiens  man- 
suetos  Dominus,  humilians  autem  peccatores  usque 
ad  terram.  Et  sapientiae.  Resp.  Quam  magnificaia 
sunt  opera  tua,  Domine.  Vers,  Omnia  in  saoientia 
876  fecisti ;  repleta  est  terra.  Opera.  Vers.  Diriga- 
tar,Domine. 

In  natali  unius  martyris,  Ad  Tertiam. 

R^sp.  Justum  deduxit  Dominus  per  vias  rectas 
Vers,Ei  ostendit  ibi  regnum  Dei.  vers.  Voce  mea. 

Ad  Sextant.  p 

Resp.  Gloria  et  honore  coronasti  eum.  Vers.  Et 
constituisti  eumsuper  opera  mannum.  Vers.  Justus 
ut  palma. 

Ad  Nonam. 

Resp.  Amavit  eum  Dominus,  et  ornayit  eum.  Vers. 
Stolam  glori»  induit  eum.  Et  ornavit.  Vers,  Posuisti, 
Domine. 

AdVesperas, 

Resp.  Posuisti,  Domine>  super  caput  ejus.  Vers» 
Goronam  de  lapide  pretioso.  Buper.  Vers.  Amavit 
eum  Dominus. 

In  natali  apostolorum.  Ad  Tertiam, 

Resp.  In  omnem  terram  exivit  sonuseorum.  Vers, 
Et  in  fines  orbis  terrae  verba  eorum.  Vers.  Dedisti 
heereditatem. 

Ad  Sextam. 

Resp,  Constitues  eos  principes  super  omnem  ter-  j) 
ram.  Vers.  Memores  erunt  nominis  tui,  Domine. 
Vers,  In  omnem  terram. 

AdNonam. 

Resp.  Nimis  honorati  sunt  amici  tui.  Deus.  Vers. 
Nimis  confortatus  est  prineipatus  eornm.  Vers.  An- 
nuntiaverunt  opera  Dei. 

In  natalivirginum,  Ad  Tertiam. 

Resp.  Diffusa  est  gratia  in  labiis  tuis.  Vers.  Pro- 
pterea  benedixit  te  Deus  in  seternum.  Vers^  Specie 
tua. 

Ad  Sextam, 

Resp.  Specie  toa  et  pulchritudine  tua.  Vers.  In- 
tende,  prospere  proceae,  et  regna.  Fer^.  Adjuvabit. 

Ad  Nonam, 

R$sp.  Adjuvabit  eam  Deus  vultu  suo.  Vers.  Deus 
in  medio  ejus  non  commovebitur.  Vers,  Diffuta. 


In  natali  confessorum.  Ad  Tertim. 

Resp.  Sancti  tui,  Isetentur  propter  David  serram 
tuum.  Vers,  Sacerdoies  tui  induantur  justiiiam,  et 
sancti  tui  exsultent.  Vers,  Justi  autem. 

Ad  Sextam. 

Resp.  Sancti  tui,  Domine,  beDediceni  ie.  Vm, 
Gloriam  regni  tui  dicent,  et  potentiam  tuam  loqoen- 
tur.  Benedicent.  Vers.  Gloria  et  honore. 

Ad  Nonam. 

Resp.  Sancii  tui.  Domine,  sicut  palma  florebuni. 
Vers.  Plantati  in  dorao  Domini^  in  airiis  domus  Dei 
nosiri.  rm.Justus  Dominus. 

De  pluribus  mariyribus.  Ad  Tertiam. 

Resp.  Leetamini  in  Domino,  et  exsultate  jusU.  Fm. 
Etgloriamini  omnes  recti  corde.  Vers.  Jagionim 
animae. 

877  ^(^  Sexiam. 
Resp.  Exsultent  justi  in  conspectu  Dei.  Yen.  De- 
lectentur  in  laetitia.  Vers.  Lsetaminiin  Domino. 

AdNonam. 

Resp.  Justi  auiem  in  perpetuum  vivent.  Vm.  Et 
apud  Dominum  est  merces  eorum.  Vers.  Eisiilient 
justi. 
(Deest  linea  in  Ms.) 

Vers.  Justorum  animae.  Vers.  Justi  autem.  Vm. 
Ecce  sacerdos  magnus.  Vers.  Justum  deduiii  Domi- 
nus.  Vers.  Adoremus  Dominum .  Vers.  Domus  mea. 
Vers.  Omnis  terra  adoret  te,  Deus.  Vers.  In  con- 
spectu  angelorum. 

In  natali  virginum,  Ad  Tertiam, 

Resp.  Specie  tua  et  pulchritadine  tua«  Vers.  lo- 
tende,  prospere  procede,  et  regna.  Vers.  Elegii  eam 
Dominus. 

Ad  Sextam, 

Resp.  Adjuvabit  eam  Deus  vultu  sao.  Ven.  Deus 
in  medio  ejus  non  commovebitur.  Vers.  Specietua. 

Ad  Nonam. 

Resp.  Elegit  eam  Dominus,  et  praeelegit  eam.  Vm. 
In  tabernaculo  suo  habitare  fecit  eam.  Vers.  Adju- 
vabit  eam. 

(Deest  linea  in  Ms.) 

In  Ccena  Domini^  ad  Mandatum. 

Antiph.  Mandatum  novum  do  vobis,  utdiligatis 
invicem  sicut  dilexi  vos,  dicit  Dominns.  Psal.  Beati 
immaculati.  Ant.  Posiquam  surrexit  Dominos  a  cce- 
na,  misit  aquam  in  pelvim,  coepit  lavare  pedes  disci* 
pulorum.  Hoc  exemplum  reliquit  eis.  Psal.  Deu- 
misereaiur  nosiri.^ni.  DominusJesus  Chrisiosposts 

Zuam  coenavit  cum  discipulis  suis,  ut  supra.  M. 
audate  Dominum,  quoniam  bonus.  i4fii.  Cumsur- 
rexisset  Dominus  Jesus  Christus  a  coena^  posuii  ve- 
stimenta  sua.  Ccepit  lavarepedes  discipulorum  suo- 
rum,  ei  tergere  linteo  quo  erat  37  S  prieciDclQS. 
Imitemur  ei]KO  eum  ut  habeamus  pacem  in  r^o 
suo.  Psal.  Benedicam  Dominum.  Ant.  In  dieous 
illis  mulier  quae  erat  in  civitaie  peccatdx,  ut  cogno- 
vit  quod  Jesus  accubuit  in  domo  Simonis  leprosi, 
attulit  alabastrum  unguenii.  Et  stans  reiro  secns  p^ 
des  Domini  Jesu,  lacrjmis  ccepit  rigare  pedes  ejus, 
et  capillis  capitis  sui  tergebai,  et  osculabatur  p^es 
ejus,  etunguento  ungebat.  Pia/.  Misereremei,j)eo8, 
secundum.  Ant.  Dili^amus  nos  invicem,  qoia  chan- 
tas  ex  Deo  est,  et  qui  dili^t  fratrem  saum  ex  Deo 
natus  esi.  Et  vide  [videt]  Deum.  Psal.  Ecce  qowi 
bonum.  Ant.  Si  ego  Dominus  et  magister  lavi  vobe 
pedes,  ouanio  magis  vos  debetis  alter  alterius  lavare 
pedes.  Psal.  Quam  dilecta.  i4nt.  In  hoc  cognoscent 
omnes,  quia  mei  esiis  discipuli,  si  dilectionem  ba- 
bueritis  m  invicem.  Psal.  CODfitemini  Dominp,  el 
invocate.  Ant.  Locutus  est  omnipc^ns  discipQlis 
suis,  dieens  :  Venite  et  videte  pacem  fallaem  qn<^ 


849 


HYMNI  A  B.  6REG0RI0  GONSGRIPTI. 


850 


protulit  proditor ;  fingit  amare  me  labiis,  et  odiam 
cordis  protulit  mortem.  ADathemaAramachamatale 
[Maraaatha]discipulum.  ArU.  Discumbens  Dominus 
accepit  panem,  et  dedit  discipulis  suis,  diceus  :  Ac- 
cipite  et  manducate  hunc  panem,  et  sciatis  quia  hoc 
est  corj^us  meum.  Et  hunc  calicem,  et  bibite  ex  illo, 
et  sciatis  quia  Iiic  est  sanguis  meus  novi  Testamenti; 
efTunditur  pro  universis  [in]  remissionem  peccato- 
ram.  Ant,  Locutusest  Dominus  discipulis  suis:Eiem- 
plum  enim  dedi  yobis^  ut  alter  altenus  pedesvestros 
lavetis,  ({uia  in  hoc  cognoscent  omnes  homines  quod 
mei  estis  discipuli,  si  vos  invicem  dilexeritis.  Anl, 
Ubiestcharitasetdilectio,  ibi  sancta  estcongregatio, 


A  ibi  nec  ira  est  nec  indignatio,  aed  firma  charitaa  in 
perpetuum.  Ghristns  descendit  mundum  redimere, 
ut  fiberaret  a  morie  hominem.  Exemplum  prsBbuit 
suis  discipulis,  ut  sibi  invicem  pedes  ai>luerent.  Ant, 
Domine,  tu  mihi  lavas  pedes.  Respondit  Jesut,  et 
dixit  ei :  Et  si  non  lavero  tibi  pedes,  non  habebis 
partem  mecum.  Ant,  Domine,  non  tantum  pedes, 
sed  et  manuset  caput.  Ant,  Yos  vocatis  me Magister 
et  Domine.  Ant,  Mulier  qu8B  erat  in  civitate  pecca- 
trlx.  Ant,  Maria  autem  unxitpedes  Jesu.  Ant.  Gon- 
gregavitnos  Ghristus  adglorificandumseipsum.  Re- 
ple,  Domine,  et  animas  nostras  sancto  bpiritu,  al- 
leluia. 


J 


HYMNI  A   BEATO   GREGORIO  PAPA  CONSCRIPTI 


DIE  DOAUNIGO. 


AD  NOCTURNUM. 


1.  Primo  dierum  omnium 
Quo  mundus  exstat  conditus, 
Vel  quo  resurgens  conditor 
Nos,  morte  victa,  liberat. 

2.  Pulsis  procul  torporibus, 
Surgamus  omnes  ocius, 

Et  nocte  quaeramus  pium 
Sicut  prophetam  novimus. 

3.  Nostras  preces  ut  audiat, 
Snamque  dextram  porrigat, 
Ex  expiatos  sordibus 
Reddat  polorum  sedibus. 

4.  Ut  ({uique  sacratissimo 
Hujus  diei  tempore 

Horis  quietis  psallimns, 
Donisbeatis  muneret. 

5.  Jam  nunc,  paterna  claritas^ 
Te  postulamus  anatim, 

Absit  libido  sordidans, 
Omnisque  actus  noxius. 

6.  Ne  foeda  sit  vel  lubrica 
Compago  nostri  corporis, 
Per  quod  averni  ignibus 
Ipsi  crememnr  acrius. 

7.  Obhoc,Redemptor,qufiesumu8 
Ut  probra  nostra  diluas, 

VitflB  perennis  commoda 
Nobis  benigne  conferas. 

8.  Quo  carnis  actu  exsules, 
Effecti  ipsi  coelibes, 

Ut  praestolamur  cernui, 
MeK>8  canamvs  gloriaB. 

9.  Prsesta»  Pater  piissime, 
Patriqae  comparUnice, 
Cam  spiritu  Paracleto 
Regnans  per  omno  stiecolum. 

ALIUS. 

4.  Nocte  surgentes,  vigilemus 

[omnes : 
Semper  in  Psalmis  meditemur,  at- 

[que 
Nisibos  totis  Domino  canamus 
Dnkiter  Hymnos. 

2.  Ut  pio  Re^i  pariter  canentes, 
Comsuis  sanctis  mereamuraulam 
Ingredi  coeli,  siraul  et  beatam 

Ducere  vitam. 

3.  PrsMtathocnobisDeitasbeata 
Patris,  ac  Nati,  pariterque  sancti 
Spintus,  cojus  reboatjn  omni 

Gloria  mundo.  Amen. 


AD    LAUDBS. 

1.  Ecce  jam  noctis  tennaturnm- 

[bra, 
Lucis  aurora  rutilans  coruscat : 
Nisibus  totis  rogitemus  omnes 
Cunctipotentem 

2.  Ut  Deus   noster  miseratus 

[omnem 
Pellat  languorem^  tribuat  salutem, 
Donet  et  nobis  pietate  Patris 
Regna  polorum. 

3.  Pnsstet  hoc  nobis  Deitas 
beata,  ut  supra. 

AD  VESPBRAS. 

i.  Lucis  Creator  optime, 
Lucem  dierum  proferens, 
Primordiis  lucis  novae 
Mundi  parans  originem. 

S.  Qui  mane  junctum  vesperi 
Diem  vocari  preedpis, 
Tetrum  chaos  illabitur, 
Audi  preces  cum  fletibus. 

3.  Ne  mens  gravata  crimine 
Yitae  sit  exsul  munere> 

Dum  nil  perenne  cogitat, 
Seseque  culpis  illigat. 

4.  Coelorum  pulset  intimum, 
Vitale  tollat  prseminm, 
Yitemus  omne  noxium. 
Puigemus  omne  pessimum. 

IN  QUADRAGESIMA. 

AD  NOCTURNUM. 

4.  Clarum  decut  iejunii 
Monstratur  orbi  coelitus, 
Quod  Christus  auctor  omninm 
Cibis  dicavit  abstinens. 

2.  Hoc,  Moyses  charus  Deo, 
Legisque  lator  factus  est, 
Hoc  Eliam  per  aera 

Curru  levavit  igneo. 

3.  Hinc  Daniel  mjsteria 
Victor  leonum  viderat, 
Per  hoc  amicus  intimus 
Sponsi  Joannes  claruit. 

4 .  Hsec  nos  sequi  dona,  Deus, 
Exempla  parcimoniae  ; 

Tu  robur  auffe  mentium, 
Dans  Spiritale  gaudium.  Amen» 

AD  VESPERAS. 

i.  Audi,  benigne  conditor, 
Nostras  preees  cum  fletibus 
In  hoc  sacro  jejunio 
Fusas  quadragenario. 


2.  Scrutator  alme  cordium, 
Infirma  tu  scis  virium  ; 

Ad  te  reversis  exhibe 
Remissionis  gratiam. 

3.  Multum  quidem  peccavimus: 
Sed  parce  confitentibus ; 

Ad  nominis  laudem  tui 
Confer  medelam  langnidis. 

4.  Sic  corpus  extra  conteri 
Dona  per  abstinentiam, 
Jejunet  ut  mens  sobria 

A  labe  prorsus  criminum. 

5.  Prsesta,  beata  Trinitas, 
Concede,  simplex  Unitat, 
Ut  fructuosa  sint  tuis 
Jejuniorom  monera. 

IN  DOMINIGA. 

PALMARUM. 

1.  Magno  salutis  ffaudio 
Lsetetur  omne  soeculum, 
Jesus  Redemptor  omcium 
Sanavit  orbem  languidum. 

S.  Sex  ante  Pasch»  ferias 
Advenit  in  Bethaniam, 
Ubi  pie  post  triduom 
Resuscitavit  Lazarum. 

3.  Nardi  Maria  piatici 
Sumpsit  libram  mox  optimi, 
Unxit  beatos  Domini 
Pedet  rigando  lacrymis. 

4.  Post  haec  jugaiis  asinae 
Jetus  supernus  arbiter 
Pullo  sedebat :  incljtam 
Pergebat  Jerotolymam. 

5.  0  quam  stupenda  pietas, 
Mira  Dei  dementia  1 
Sessor  aselli  fieri 
Dignatur  auctor  siBCuli. 

6.  Ramos  virentes  sumpserat 
Palma  recisos  tenera, 

Turba  prsecessit  obviam 
Regi  perenni  plurima. 

7.  Honor,  virtus,  imperium 
Sit  Trinitati  unic», 

Patri,  Nato,  Paracleto 
Per  infinita  sfiBcula.  Amen. 

IN  PASSIONE. 

DOMINI. 

i.  Rex  Christe  factor  omnium, 
Redemptor  et  credentium, 
Placare  votis  sopplicum, 
Te  laudibus  colentium . 

2.  Cojus  benigna  gr^tia 
Crucis  per  alma  vulnera» 


184 


APPENDIX  AO.  S.  GREOOlllI  MAGNt  LlTmiGICA  OPERA. 


m 


Virtote  BoMt  ardaa 
Priml  parentis  Tincula. 

3.  Qui  est  creator  siderum, 
tegmen  subisti  cameum, 
Digtiatus  hanc  Tilissimam 
Pati  doloris  formulam. 


4.  Ligatus  es  ut  solveres 
Mundl  ruentis  complices, 
Per  probra  tergens  crimina, 
Quffi  mundus  auxit  plurima. 

5.  Cruci,  Redemptor^  flgeris, 
TerTam  sed  omnem  concutis, 


Tradis  poientem  spiritum, 
Nigresclt  atque  sfieculum. 

6.  Mox  in  paternae  glorias 
Yictor  resplendens  culmine, 
Cum  Spiritus  munimine 
Defende  nos,  Rex  optime. 
Amen. 


APPlaiDlX 

ANTIQUI  LIBRI  RITUALES 

SANCM  ROMANjE  ECCLESI^ 


m  ORDINEM  ROMANUM  COMMENTARIUS  PRjEVlUS 


[i]  1  RUuufn  Romanorum  cognitio  necmaria  Ama- 
larii  in  eos  commentarii  vexaii.  Prima  Romani  Ri- 
tualis  editio  improbata;  Etecti  Coroyrmtt  p^ttim 
retecium. 

CumKotnanaEcclesiaaliarum,maximeOccidentis, 
Ecclesiarum  norma  sit  et  exemplar,  non  parum  in- 
terest  rei  publicfie  ChrislianaB  ui  sacri  ritus  quibus 
ab  initio  fundatse  religionis  Deum  opt.  max.  coluit 
omnibus  coghiti  ac  perspeeti  babeantur.  Proxima 
quippe  est  fidei  diviutt  religiO)  quse  quam  illa  credit 
ac  suspicit  suptemam  Majestatem  certis  signis  et 
csremoniis  comttiuoi  eonsilio  institutis  colit  rene- 
raturque.  Bi  ^emadmodum  a  Romana  Ecdesia 
fidei  suse  oriffinem  repetunt  pleraeque,  ne  dicam  om-* 
nes,  Occidentis  Ecclesiae,  sic  etiam  ab  eadem  mo^ 
dum  ac  forinam  divinl  cultus  derivari  par  est.Certe 
cum  animo  recogitp  varlos  rituS  quos  m  prsecipuis 
Galliardhl  Ecclesiis  majorum  nostrorum  pietas  insti- 
tuit ;  at(}ue  hdctenus  illibatos  ad  nos  usque  magna 
ex  parte  transmisit,  videre  mlhi  videor  [ii]  quam- 
dam  Romanorum  rituum  imaginem^  qualem  scilicet 
in  anti^uis  libris  animadvertimus. 

Non  unmerito  iiaque  Tiri  pii  ac  docti  [quod  nota- 
vit  Cassander][  judicant  «nihil  hoc  in  genere  prft'* 
stantius  inveniri  posse,  quam  ipsumRomani  OrdiniB 
libellum,  quem  omnes  qui  de  ecclesiasticisritibuset 
officiis  divinis  scripserunt  tanquam  principem  etea- 
put  agnoscunt,  summamque  ei  auctoritatem  defe- 
runt,  sicut  omnia  ejus  generis  scripta  nihil  aliud 
sint  quam  hujos  libelli  commentaria.  »  Non  ergo 
audiendi,  si  quisi  minus  periti  extstiment  hoc  argu- 
mentum  non  ejus  esse  dignit^ti^,  quod  cum  tanto 
apparalu  traotari  mereatur.  Meminerint  si  qui  in  ea 
erunt  persuasioae»  hominibus  etiam  sapiedtistimis 
non  indignam  essejbanooperam  et  cogitationem  in 
nova  lege,  quaBdo  in  illa  vet^,  mysteriorum  no- 
strorum  gravitatem  tantum  adumbrante,  Deus  ipse 
sacrorum  ritiiUm  d^scriptionem,  quibus  coli  et  ho- 
norari  volebat,  ndn  infra  se  posuit. 

Et  guideh)  magni  nomlnis  viri  hoc  genus  argU- 
menti  adeo  tion  despexerunt,  ut  studia  sua  eo  contu- 
lerint.  Ut  enim  Cassandrum,  Hittorpium,  Radulfbm 
decanum  Tungrensem,  aliosque  similes  interim  si- 
leamus,  Onufnut  Panvinius  hanc  ritualem  materiam 
scriptis  suis  illastraTit,  haberemusque  ea  de  re  Sal- 
masii  lucubrationem,  nisi  mors  ejus  consilium  prse- 
yertisset.  tiuc  testem  appello  Salmasium  ipsumjqui 
in  prfiefatione  ad  Solinum  ait  se  huic  auctori  ilTu- 
strando  adjecisse  animum,  trpositii  tantisper  qtue  in 
mente  ae  manihus  habebat  in  universam  priscce  Eccle- 
si(e  ritualem  histdriam  commentationibtu ;  quas  com- 
mentationes  an  ab  eo  perfects  fherint  et  absolutis« 
fateor  me  igaorare. 


A  Ad  Onufrium  quod  attinet,  opus  ejus  integrum 
exstat  manu  descriptum  in  bibliotheca  Yaticana, 
eiusdemque  n.xemplum  in  bibliotheca  regiahabetur. 
Hoc  vero  non  iam  Onufrii  commentationem  exhibet 
quam  collectionem  Tcterum  librorum  Htualium  Ro- 
maufiB  Ecclesiffi.  Collectioni  prflemitiitur  Onufrii  epi- 
stola  nuncupatoria,  Alexandro  Farnesio,  episcopo 
eardinali  Sabino,  summm  et  aposloliem  sedis  eaneil- 
lario,  quae  epistola  prolixam  coniinei  prasfaiionem  ftd 
illustrandam  ex  antiauis  sacr»  sjnaxeos  aciionera. 
Seuuuntur  libeili  de  Ordine  Romano  auatuori  prout 
ab  liittorpio  vulgaii  sunt,  tum  Microiogus,  deinde 
ioterpreiaiio  vocum  ecclesiasticarum,  [}n]  (juse  ob- 
scurae  vel  barbarse  videntur  ;  quibus  succedit  index 
siatioDum  quSB  nostro  terapore  in  singulis  Urbis  ec- 
clesiis  per  annum  celebraniur.  Haec  omnia  excipit 
liber  Ritualis  Censli  cardinalis  S.   R.  E.  cameraHi, 

?[Uem  librum,  mutato  auctoris  ordine,  dividii  Onu'- 
rius  in  ires  partes.  Demum  iotum  opus  eoncludit 
B  Miss»  exposilio,  quam  idem   ex  Pairum  dictis  et 
sententiis  contexuit,  excurrendo  in  commuoealocos, 
quos  alii  posiea  sunt  persecuii. 

Non  defueruni  etiara  ex  antiquis  quibus  idem 
consilium  idemque  animus  fuii,  iUustrandi  scilicet 
riius  Romanos.  Fierosque  in  unum  corpus  redegit 
Melchior  Hittorpius,  cujus  Kditio est  in  omnlum  ma- 
nibus,  ui  neeesse  non  sit  auctorum  illorum  nomina 
hoc  loco  recensere.  His  adjungendi  sunt  Rupertus^ 
Joannes  Belethos,  etDurandus  uterque,  quos  magno 
agmine  sequitur  iurba  receniiorttm«  ted  intignior 
prre  caeieris  pise  meraoriae  cardinalis  Bona.  Ex  ilUs 
antiquis  aucioribus  Araalarius,  et  qui  sub  huroili 
pomine  laiere  Toluit  Micrologus,  libeJlos  de  Ordioe 
Romano  siudiosius  riraati  sunt,  atque  ex  cit  aiia- 
rum  ^clesiarum  ritus  aut  correxeruni,  aut  Ulusira'» 
runt. 

Amal6u4us,  Mettensis,  ui  Tidetur»  Ecclesise  cleri- 
cus,  Lugdunensis  chorepiscopus  fuit.  Hujus  senten- 
Q  tiae  auctoirem  habemus  Florum  ejusdem  Ccclesiae 
diaconum,  qui  in  priori  epislola  adversus  eumdem 
Amalarium  inedita  tria  ejus  opera  commemorat« 
nempe  magnHm  quemdam  Codictm  qrntuor  vokmwi' 
buSi  Id  est  libris,  diffusum,  quem  Offidalem  nuncupa- 
vii ;  deinde  Antiphonaruim  veiut  a  se  digestum  aa 
correctum  ;  novissime  nomm  volumen^  quod  Embo- 
lim  opusculorum  suorum  appellavit,  guodque  apud 
Lu^dunum  omale  tndutV,  ac  viltis  sericeis  distingui 
lectt,  Haec  ex  prima  Flori  epistola  eontra  faisHoquas 
adinventiones  Amalarii,  quondam  Lugdunensis  chor- 
episcopi,  de  corpore  Dcmini  tripartito  ;  qua  in  epi- 
stola  Florus  Amalarium  durius  carpii,  uti  ei  Ago- 
bardus  ei  ipse  Lugdunensit  antistes.  Nam  etai  ror*- 
iatse  longiui  progressut  ett  Amalarius  in  quareadii 


(a)  Gonsule  monitum  a  nobit  huic  iomo  praefixum,  Edit. 


883 


m  ORDINEM  ROMANUM  COMMENTARIUS  PRiEVIUS. 


684 


mysticis  si^Dificationibus  sacroruoi  riiuum,   quibus  A  Joannes  iile,  iaeertaiii.  Gallum  foisse  conjectura  est 


Ecciesfa  udtur,  non  ea  iamen  acerbiiate  iraciandus 
erat  vir  ut  iilis  iemporibus  docius,  qui  pia  religione 
ei  siudio  res  sacras  iilustrandi  uiique  ducetiatur. 
Tvpts  vulgaia  sunt  priora  duo  ejus  opuscula,  nempe 
Omciaiis,  et  liber  de  Aniiphonario  ;  at  Embolim 
adliae  in  ienebris  [iv]  laiere  credimus.  Ediia  illa 
dao  Don  sine  fruciu  ierunt  rerum  eccl«siasticarum 
studiosi,  qui  longe  aJiis  ocuiis  h(BC  leguni  auam 
Flortis  et  Agobardus.  Libellum  Officialem  appellavit 
Amaiarius  post  Patres  concilii  iv  Toletani,  in  ca- 
none  26. 

Agobardi  libri  tres  exsiani  adversus  Amaiarium 
scnpti.  Primus  est  liber  de  Pialmodia^  in  quo  Ama- 
larium  quasi  stultMm  et  improbum  calumniatorem 
ai^uit,  auod  in  nocturnis  ofuciis  quaedam  humani 
ingenn  ^gmenta  adhiberet.  Idem  expiicai  in  aliero 
libro  de  correciione  Antiphonarii,  in  quo  nonnullas 
Aotiphonarum  et  Responsoriorum  emendaiiones  ab 


excap.  il,  ioquo  referi  quamdam  OratioDem  tturto 
GallicantmOrdinem.  Sane  Germanum  eum  non  luisse 
inde  coJligiiur,  quod  concilii  Moguntiacensis  decre- 
tum  de  jejunio  quatuor  temporum  designando  parvi 
pendai.  Eumdem  iiiulum  operi  suo  de  Musica  impo- 
suit  Guido  Areiinus;sed  alius  esi  sine  dubio,  (juis- 
quis  sit,  hic  Micrologus,  quem  tempore  Gregorii  VIl 
et  Anselmi  Lucensis  vixisse  inieiiigiiur  ex  capiiibus 
14  et  17.  Is  Ordinem  Romanum  laudat  inierpretaiur- 
que  multis  in  locis^  ut  in  capiiibus,  9,  10,  11,  17,  et 
ahis. 

Ordinem  Romanum  GoIonieB  anno  1361  primus 
typis  excudi  curavit  Georgius  Gassander,  et  post  an- 
nosseoiem  Melchior  Hittorpius  ibidem  recudit  una 
cum  aliis  antiquis  rerum  ecclesiasticarum  scriptori- 
bus.  Verum  anteutrumqueChristophorus  MarcelJus» 
archiepiscopus  Corcyrensis  elecius,  Veneiiis  in  lu- 
cero  emiserat  Hituum  ecdesioiticorum,  sive  sacrarum. 


Anaalario  faetas  repi*ehendit  :  correcius  ei  ipse  a  B  c(Bremoniarum  S,  R.  E,  libros  tres  ;ei  quidem  cum 

*  JA**  V  1  %J*  fW*\  **A*  A.'/}*  **I*T  *  ^f  I  A  t.  £*  • 


viro  modesiissirao  Josepho  MariaThomasio  in  noiis 
ad  Responsorialia  ei  Aniiphonaria  Romana,  ubi 
quasdam  Amalarii  restiiutiones  vindicantur  ad  Hdem 
veterum  Codicum  EcclesiaB  HomanaB.  Sic  rigidi  cen- 
sores  aliquando  in  se  provocant  iusiam  censuram 
aliorum.  lertius  denique  Agobardi  fetus  est  contra 
Itbroe  ^uatuor  Amalarii  abbatiSf  id  est  conira  librum 
ejas  otiicialem,  in  quononnullas  morales  inierpre- 
tatioues  &ugiliai  Agobardus. 

Non  mious  Amalario  infensus  fuit  Florus  diaconus, 
aedemum  presbjter  Ec^esi»  Lugdunensis,  a  quo 
Amalarius  in  medium  provocatus  fuii  in  synodo 
Carisiacensi  ;  ab  eodemque  in  concilio  episcoporum 
apud  Theodonis  Villam  accusaius,  quod  Chrisii  cor- 
pus  triforme  dixisset^  et  quod  riius  sacros  passim 
iraduc^ret  ad  mjsiicas  significationes.  Quid  in  uira- 
que  sjoodo  gestum  sit,  explicai  Florus  ipse  ium  in 
epistola  mox  laudata^  tum  in  opusculo  subsequenii. 


poniiOcio  privilegio  Leonis  X,  dato  sub  finem  anni 
1516. 

Hanc  Ediiionem  graviier  tulit  Paris  de  Crassis» 
cfieremoniarum  [vi]  iunc  in  Urbe  magister,  ratus  ar- 
canos  ejusmodi  Ecclesi»  riius  non  esse  proferendos 
in  vuigus,  ne  in  coniempium  iandem  veniani.  Unde 
querelas  de  hac  Editione  deposuit  apud  poniificem, 
apud  quem  accusavii  plaglis  archiepiscopum  Corcj- 
rensem,  propterea  quod  Augusiini  Piccolominei  opus 
de  sacris  cseremoniis  sub  suo  nomine  vulgasset.  Pa- 
ris  facium  hoe  modo  narrat  in  Cseremoniali  suo.  Re- 
verendus  electus  Corcyrensis  hoc  anno,  cum  librum  cay 
remonialem  imprimendum  Venetiis  tradidisset,  vel  po^ 
tiusy  ut  ita  dieam,  in  vulgus  prostituisset,  forte  {quod 
pace  sua  dictum  sit)  quia  rituum  ecclesiasticorum  ad- 
modum  tgnarus  ett,  quippe  qui  per  pauculos  ante  dies 
clerieali  professione  ex  mercatore  Veneto  addictus  fue- 
raty  necdum  forte  talium  dogmatum  capaxy  eosque  /t- 


tam  in  alia  epistola  ad  Patres  concilii  apud  Theodo-  q  bros  sicimpressos  ad  diversos  Italix  locos  et  extra  eam, 
_f_  *r..,,_.  ,,    ^  .        .   .  ,  1  ut  mos  esl    mercatorum,   etiam  ad  Urbem  vendendos 

transmisisset,  ego  ubi  id  intellexi,  illico  ad  pontificem 
accedens  condolui,  supplicavique,  ut  pro  justitia  tanta 
sacrilegio  occnrrere  dignaretury  ne  sux  sacrosanctse 
sedis  apostolicas  cieremonias,  qua  semper  in  secretiori 
bibliotheca  Palatina  custoditaa  fuerunt,  nunc  suo  sub 
pontificatu  contaminari  per  illarum  divulgationem  pa- 
teretur.  Cumque  sanctitas  sua  juste  benigneque  annuis- 
set,  forte  nonnulli  ipsius  Coreyrensis  compatriotes  tum 
prcBsentes,  quia  id  %n  mercaturce  damnum  cederet^  e 
contra  intercedere  ausi,  petierunt,  quasob  causas  etiam 
cceremoniala  sacra  nonpossent,  sicut  Missalia  et  Pon- 
tificalia,  publicari,  QuiouSy  quia  tunc  in  paucis  non 
ticuit,  tandem  in  hunc  qui  sequitur  modum  proHxio- 
rem  tam  scilicet  prcefatx  rationi,  quam  itlorum  peti» 
tioni  satisfecisse  puto,  Sed  et  ipse  quoquemihi  satisfe- 
cit  pro  honore  collegtp,  immo  magistri  mei  episcopi 
Pientini,veri  ipsius  libri  Cceremontalis  auctoris ;  eujus 


nis  Villani  congregaii.  Prima  episiola  Drogoni  sacri 
eoncilii  magistro  et  pontifiei  ciarissimo,  Hetti  Trevi^ 
rorum  antistiti,  Aldrico  revenndissimo  Cenomanorum 
epiecopo,  Rabano  abbati  venerabtli,  et  ex  provincia 
Lugdunenst  prima  Alherico  Lingonensi  episcopo  nun- 
eupata  est.  Frimum  ac  preecipuura  capui  accusaiionis 
est  quod  docerei  preeceptor  ipse  Amalarius  egregius 
ita  corpns  Christi  esse  triforme  et  tripartttum,  ut  trta 
sint  Christi  corpora,  primum  quod  ipse  suscepit,  se- 
eundum  in  nobis  oui  super  terram  ambulamus,  tertium 
in  illis  qui  sepulti  jacent ;  aique  ideo  in  sacrificio 
Missse  tres  debere  fieri  partes,  unam  in  calice  pro 
ChristOt  alteram  in  patena  pro  vivis,  tertiam  in  altari 
pro  mortuis,  Aiierum  accusaiionis  caput  est  quod 
idem  Amalarius  [v]  plerosque  sacriGcii  ritus  ad  rao- 
rales  et  Oguratas,  uii  raox  dicebara,  siffniflcaiiones 
transferret.  Tertium  denique  esi  quod  tibellum  Ro' 
mani  Ordinis  tantce  attctoritatis  haberet  ut  eum  nene 


ad  verbum  niteretur  exponere,  iaraeisi  hunc  libeflum  n  abr(uo  nomine  et  titulo^  isle  Corcyrensis  falsi  sibititU' 

#~k  1*1*  *  M  1*4*  *V  W  *lj  ^^       "B  A  a'*J*  t  *  m        m'^  *  J 


Romano  archidiacono,  cujus  traditionibus  gloriabatur, 
ignotum  fuisse  faiereiur.  Verura  ianiura  abesi  ut 
Amalarius  ob  exposiium  Roraani  Ordinis  libelium 
de  Ecclesia  male  meruerii,  ui  contra  raultura  ei 
ot>strictissiraus,  quod  hujuslibelli  antiquilatera  digni- 
tatemque  nobis  unus  ex  priscis  aucioribus  compro- 
ba  verii . 

Preeter  superius  memoraia  opuscula  idera  Amala- 
nu8  composuit  eglogam  de  Ordine  Roraano,  quae  ab 
eruditissirao  Baluzio  publici  juris  faclaesi  in  appen- 
dice  ad  Capiiularia.  In  hujus  opuscuii  iitulo  Araala- 
rius  Tocatur  abbas,  cura  in  Codice  sancii  Galiie,  ad 
quem  Baluziana  Ediiio  accurata  est,  iura  in  Einsid- 
lensi,  quemadraodum  eliam  in  litulo  ierili  libelii> 
quem  Agobardus  condidit  adversus  Araalarium,  de 
quo  haec  raodo  dicta  sufficianL 

M icrologi  obscurior  esi  noiiiia  quam  a^ias.  In  qui- 
busdam  exemplaribus  hic  liber  Micrologus  Joannisy 
aliis  Joannis  episcopi  inscriptus  legitur  ;  sed  quis  sit 


lum  et  nomen  auctorts  vindicare  non  erubuit.  Qnse  inde 
consecuta  sint  non  habet  Codex  manu  exaratuS)  ex 
quae  nonnullos  quaterniones  nonnemo  detraxiL 
Verum  ex  diario  ejusdem  aucioris^  etsi  non  omnia, 

Sufedara  nihilorainus  suppleaiur,  quse  hic  paucis 
elibanda  suni.  Paris  auditolibrum  CaBremonialem 
Augustini  Pientini  episcopi,  suppresso  veri  auctoris 
nomine,  ab  elecio  Coreyrensi  Venetiis  editum  esse, 
rem  prirao  reiulit  ad  cardinales  ;  ex  quibus  multi 
coraraoii  sunt,  quod  cceremonice  sacrte  et  mysteria  eo- 
rum  divulgata  fuerint.  Deinde  quserela  ad  poniificem 
delaiffi,  qui.  orima  facie  turbcUuSy  dixit  se  facturum 
quod  cardinaUbiAS  placeret.  [vii]  At  quia  cardinalis 
sanctae  Crucis  forsan  fuerat  causa,  qtiod  imprimeretur 
liber  ille,  dixit  non  malum  esse .  Sed  tamen  cavit  ne 
uilura  ejus  exerapiar  divenderctur,  dura  in  proximo 
consisloriosuper  hoc  negoiiostaiutumfuisset.  Haecfa- 
cia  sunt  aono  1517,  die  11  Mariii.  Mense  sequenti  post 
festum  sancii  Marci,  Paris  prolixainbac  dereepisto* 


m 


APPENDIX  AD.  S.  GREGORII  MAGNI  LITURGIGA  OPERA. 


856 


Um  a  86  scriptam  legit  in  consistorio,  in  qua  eorum  A 
sententiam  refellere  conatur  qui  existimant  reUgionis 
Chri8lian€BC(premonia$ad  publicam  mortalium  utilita- 
iem  esse  divulgandas,  aitque,  si  haec  semel  licentia 
invaluerit,  summi  pootificis  veneraiioni  magnopere 
detractum  iri,  quem,  cum  ut  deus  aliquis  in  terris 
ob  hsBc  arcana  sacra,  quce  tum  rerum  magnitudine, 
tum  varietate  divinitatem  quamdam  prce  se  ferre  t»t- 
deantur,  existimetur  et  credatur,  iis  publicatis  mox 
hac  opinione  cadere  necesse  sit,  reducique  in  caete- 
rorum  mortalium  classem.  Gravi  itaque  pcena  di- 
gnum  esse  eiectum  illum  Corcyrensem,  qui  librum  Gse* 
remoniarum  S  R.  E.  furto  subri  puisset,  atque  in  lucem 
emisisset  temerc,  suppresso  etiam  veri  auctoris  nomi- 
ne ;  imo  ad  mille  et  supra  corruptiones  admisisset  in 
editis  iibris.  Ad  extremum  petiit  Paris  librum  ccere- 
moniarum  nuper  impressum  omnino  comburisimul  cum 
faiso  auctore  ;  aut  saliem  ipsum  auctorem  corrigi  et 
easti^ari.  Pontifex  vero  Paridis  petitiones  jussit  com- 
municari  tribus  cardinalibus,  ut  eas  expenderent.  g 
Hsec  summatim  referre  visum  est,  (j[U8e  pienius  ex 
ipsa  Paridis  tum  epistola,  tum  narratione,  ad  calcem 
hojuscc  tomi  referendis  intelligentur. 

Quod  attinet  ad  Paridis  postulala,  sane  in  hoc 
correptione  dignos  erat  electus  ille  Corcjrensis, 
quod  alienum  opos  vero  ac  genuino  detractum  au- 
ctori  tribuisset  sibi ;  at  tantas  iras  non  merebatur  ob 
vulgatum  Hbrum  cseremoniarum,  quasi  reus  esset 
violat»  pontificiae  majestatis.  Non  enim  ex  arcanis 
ejusmoai  cseremoniis  metimur  summi  Pontificis  ve- 
nerationem^  quicunque  in  reii^one  christiana  recte 
sapimus,  sed  ex  eo  (]uod  Bcclesis  catholicae  caput  sit, 
ac  beati  Petri  in  pnma  sede  successor,  maxime  ubi 
supremam  illam  dignitatem  con^a  morum  sancti- 
tate  (quod  in  beatissimo  Pontifice  Innocentio  XI 
nunc  suspicimus)  exornat.  Neque  sane  Paridis  po- 
stulatio  pro  ejus  votis  successit,  cum  necjue  liber 
editus,  neque  ejusBditor  ignis  poenam  sustmuerint. 
Cur  autem  arsissent  ambo,  [vui]  ^uos  pontifex  pri-  q 
viiegio  munierat?Tanteene  animis  coelestibus  irse  ? 

II.  De  Ordine  RomanOf  deque  variis  auetoribus  ac  li- 
bris  qui  de  ritibus  S,  R.  E.  agunt, 

NuIIum  antiquiorem  librum  habemus  de  ritibus 
Ecclesiee  Romanae,  qoam  illum,quivul^o  inscribitur 
Ordo  Romanus.  Ejus  antiquitatem  plenque  referunt 
ad  saeculum  octavum  ;  nec  eam  sane  serius  differri 
posse  constat  ex  Amalario,  sseculi  noni  auctore,  qui 
hbellos  de  Ordine  Romano  passim  laudat,  eosque 
commentatus  est.  Yerum  Ordinem  illum  saeculo 
octavo  antiquiorem  esse,  atque  ad  tempor  i  vel  Ge- 
lasii  pontificis,  vel  saltem  Gregorii  Magni  revocan- 
dom  existimo.  Certe  rubric»  quse  de  hebdomada 
sancta  prsescribuntur  in  libro  Sacramentorum  Gre- 
gorianu  totidem  verbis  occurrunt  in  primo,  quem  hic 
edituri  sumus,  Ordine  Romano.  Ne  porro  eum  ad  In- 
nocentii  primi  pontificatum  rejiciamus,  iliud  obstat, 

2ood  in  eo  nolla  mcntio  fiat  de  fermento  ad  titulos  tx 
^rbis  mittendo  ex  praescripto  Innocentii  in  epistola 
ad  Decentium,  tametsi  Eucharistia  ipsa  fermenti  no- 
mine  donatur  in  primo  nostro  Ordine  Romano. 

Non  unum,  sed  plures  olim  foisse  Ordinis  Romani 
libellos  ex  Amaiano  inlelligimus,  cujus  baec  verba 
in  Antiphonarii  capite  5i^  ubi  de  officio  hebdomadse 
paschalis.  Notum  solemniter  est  canere  matrem  no- 
stram  Romanam  Ecelesiam  tres  psalmos  ante  hwn- 
num  Evangeliiy  et  post  hymnum  duos  per  diversa  alta' 
ria  diversorum  lcoorum^  scepissime  tamen  ad  crucem  et 
ad  fontes,  ut  ex  scripturis  discimuSf  qui  continent  per 
diversos  libellos  Ordmem  Romanum  Diversi  erant  hi 
libelli,  non  modopro  diversisargumentis,  utlibellus 
de  Missa  pontificaii,  libellus  de  Missa  episcopali  se- 
cundum  ritom  Ecclesiee  Romanse,  libellus  de  bapti- 
smo^  libellus  de  ordinibus  sacris,  etc,  sed  etiam  pro 
uno  eodemque  argumento,  id  quod  ex  hoc  Amalarii 
loco  manifestum  est^  ubi  div^rsos  libelloSf  eitat  Ama- 
larios  pro  uno  eodemque  officio  hebdomadea  pascha- 


lis.  Hinc  est  quod  nos,  veterum  sententiam  secnti , 
totidem  libellos  Ordinis  Romani  distinguimus,  quot 
ejusdem  diversive  deritibus  Romanis  argumenti  ad- 
ducimus  scriptiones. 

[ix]  Tres  omnino  vetustissimos  de  Missa  nontificali 
libellos  primo  loco  exhibemus,  quibus  alii  duo  succe- 
dunt  de  Missa  episcopali  secundum  ritum  Ecclesiie 
RomansB.  Post  hos  sequuntur  libelli  de  ordine  bapti- 
smi,  ac  de  ordinationibus  sacris.  Quce  omnia  scnpta 
sunt  ante  saeculum  nonum  autdecimum.  Succedunt 
auctores  a  saeculo  duodecimo.  Benedictus  canonicQs 
sancti  Petri  sub  Innocentio  II,  Censius  de  Sabellis 
cardinalis  sub  Coelestino  III  ;  ad  hsec  CaeremoDiale 
jussu  GregoriiXeditum,  Ordinarium  Jacobi  Gaietani 
cardinalis,  ac  demum  lit>er  c«eremoniarum  Petri  Ame- 
liiepiscopi  Seno^alliensis.  Hsecomnia  claudent  Taria 
fragmenta  ex  Uistoria  Joannis  Diaconi  de  basilica 
Lateranensi,  ex  diariis  Romanorum  pontificum,  alia- 
que  vetera  monumenta. 

De  variis  libeilis  Ordinis  Romani  a  nobis  hic  editis 
praefari  in  preesens  ntbil  juvat,  quando  siogulis  sin- 
gulfle  prsemissfle  sont  admonitiones  ad  inforraandum 
studiosum  lectorem.  Qualevero  de  his  judicium  ac 
de  vulgato  Ordine  Romano  ferendum  sit,  nos  docet 
earum  rerum  peritissimus  Josephus  Maria  Thoma- 
sius,  in  scholiis  ad  Responsoriaha.  «  Ordo  Homanus 
antiquitus,  inquit,  non  eo  modo  quo  apud  nos  editus 
est  circumferebatur.  Discretis  namque  libellis  codU- 
nebatur,quibuspotioraperannumexplicabanUiroffi- 
cia.CflBterum  Ordo  ille  Romanus,  editusab  Hittorpio, 
farrago  potius  est  diversorum  rituum  secundum  va- 
rias  consuetudines,  itautantiquioresgermanioresqoe 
ritus  in  tanta  varietatc  discernere  sine  eorum  libel* 
lorum  ope  pene  sit  impossible.  » 

Fatendum  est  tamen  non  insoper  habendam  esse 
illam  Hittorpii  Editionem,  nec  omnino  destitui  com- 
meodationeantiquitatis.  Heecenimreperitur,  nonnul- 
lis  quidem  additis  aut  detractis,  tum  in  Codice  Ro- 
mano  bibliothecae  Vallicellanse>  tum  in  nostro  Vin- 
docinensi,  iis  exceptis  quse  ad  priorem  Hitiorpii 
partem,  id  est,  ad  Missae  pontificalis  et  episcopaJis 
ritum,  pertinent.  AtquiCoaex  Vallicellanus  OttoDum 
tempore  scriptus  fuit ;  Vindocinensis  autem  ante  an- 
nos  fere  sexcentos,  et  quidem  Goffridi,  abbatis  Vin- 
docinensis  tempore,  qui  fortasse  hoc  exemjplar  ex 
Urbeattulerit.  Etsi  porro  multa  ex  duplici  ulo  Co- 
dice  in  Vulgatis  emendari  pussent,  totum  id  operis 
recudere  non  visum  est  nobis  oper»  pretium^quibus 
satis  fuerit  veteres  libellos  qui  de  Missa,  baptismo  et 
ordinationibus  sacris  agunt,  aut  nondum  editos  aot 
ad  finem  [x]  exemplarium  castigatos,  exhibere. 

De  Benedicto  canonico,  Cencio,  aliisque  aactori- 
bus,  quos  antiquioribus  illis  libellis  subjicimus,  hic 
modo  agere  supersedemus,  de  eis  acturi  soo  loco. 
Legator  ipsios  Cencii  in  librom  censoum  S.  R.  E. 
prsefatio,  apud  Baronium,  sub  finem  anni  liM,  sub 
noc  iiiulo :  Incipit  liber  sensuum  S.  R,  E,  a  Ceneio 
camerario  ctmpositus  secundum  antiquorum  PeUrum 
reaesta  et  memorialia  diversa.  anno  Incamatiotiis  do- 
mtnicw  mHlesimo  centesimo  nonagesimo  secundoy  pon- 
tificatus  Ctelestini  papce  tertii  anno  secundo,  Et  paolo 
infra  :  Ego  Cenciw  quondam  felic,  record,  Clemeniis 
papce  tertiiy  nunc  vero  domini  delestini  papte  tertii  ea- 
merarius,  sanctce  Marice  Majoris  canomcus,  etc.  Heec 
de  Cencio.  Animus  erat  Petri  Mallii  de  Vaticana  san- 
cti  Petri  basilicaopusculum,  Alexandro  tertio  iDscri- 
ptum,prffidictisauctoribus  adjungcre;  sedquiapanca 
continet  ritualis  argumenti^  quaedam  tantum  ex  eo 
fragmenta,  quse  ad  nostrum  institutum  pertinent, 
referemus.  Omnino  vero  locum  in  hisritualibus  libris 
merebaturCaeremonialeRomanum  Augustini  Patricii 
adlnnocentiomVni.  VeromquiajamaliElectoCorcy- 
rensi  episcopo,  paucis  mutalis,  editum  est^  saepias- 
que  recusum,  aliis  novse  ejus  Editionis  curam  per- 
mittimus,  contenti  proferre  nuncupatoriam  auctoris 
epistolam  ad  Innocentium  VIII,  quee  et  tempus  scrj- 
pti  operis  prafert,  id  est,  annum  1488,  Kal:  Marii], 


757 


IN  ORDINEM  ROMANUM  COMMENTARIDS  PRieVIDS. 


858 


el  ipsuiD  opus  genuioo  yiDdicat  auctori,  praeler  ea 
quae  ex  Paride  superius  retulimus.  Caeterum  Augu- 
stinus  Patricius,  antea  PiccolomiDeus  appellatus  per 
adoptioDem,  ex  magistro  caBremoniarum  iDnoceotii 
VII  reDUDciatus  fuit  Pientis  episcopus  auDO  4483 
obiitque  aDoo  1496,  Alexandro  VI  poDtifice,  quod 
ascriptum  legimus  iu  Codice  ChigiaDO,  qui  LactaDtii 
opera  complectitur.  Idem  Augustiuus  m  opere  suo 
qusdam  de  se  ipse  commemorat.  Scilicet  yiKUuor 
antw$  sermf>it  Pio  secuudo,  a  quo  Piccolommei  co- 
gDomeD  habuit.  Eidem  adfuit  morieuti,  cujus  extre- 
ma  verba  refert.  Memoratu  digDum  est  id  quod  scri- 
bit  iu  libri  tertii  cap.  13  de  re?ereDtia  episcoporum 
erga  cardiuales.  Ait  quippe  «  se  audivisse  quosdam 
ex  cardiDalibus  permittere  episcopos  ante  se  loqui 
genv/lexos  ;  et  iu  mensa,  dum  lavaut  manus,  eervxli' 
ter  mantile  tninistrare,  quod  ipsi  valde  absurdum  vide- 
tmr.  Et  quamvis  sape,  iuquit^  apud  plerosque  reveren- 
eUssimos  dominos  in  conviviis  fuerim,  et  ante^  [xi]  et 
pastquam  inter  episcopos,  quamvis  indignus^  ascriptus 
sim,  nunquam  tamenid  servarividi.  Aseribendumest 
hoe  {paee  illorum  dixerim)  ignavice  ac  vecordice  pr^Bla- 
iorum  qui  talia  faciunt,  qut  supremam  in  Ecclesia  Dei 
emscopalem  dignitatem  non  cognoscunt ;  sive  eorum- 
aem  amlntioni  atque  adulationt,  qui  ut  ^atiamcardi- 
nalium  aucupentur,  dionitatis  suas  rattonem  non  ha- 
bent,  qtiam  serviliter  deturpant .  Cardinales  autemqui 
UUia,  sive  tx  inadvertantiOy  sive  alia  causapatiuntur ; 
in  charitate  Dei,  ait,  o6secro,  ut  importunashujusmodi 
adulationes  rejicianty  et  cogitent  summum  pontificem 
non  alio  titulo  quam  episcopali  decorari  ;  et  eum  hic 
publice,  etiam  inredivina,  lavatmanus,nonepiscopus 
aliquisy  sed  canellanus  suus,  auditor  Rotcp,  manttle 
subministrat .  Qtiodsi  fortealiquosmeisimilesindignos 
ianto  fastigio  vtderint,  non  personam,  sed  sacrosanctam 
dignitatem  in  eis  venerentur,  et  opera  illorum  utantur 
in  illis  rebus  qu(B  dignitatiutritJtsquecongruunt^MAxi 
idem  auctor  :  Decet  tamen  episcMos  in  7'ebus  omnibus 
publieeetprivatim,  quantumperaignitatem  licet,  reve- 
rendiuimosdominoscardinales  honorare,venerari,  et 
eis  pro  viribtts  asststere,  obsequi,  et  inservire  ;  nec 
minus  convenit  cardinales  ipsos  benigne  suscipere  epi- 
scopos  ;  et  quos  pontifex  swnmus  Fratres  appellat, 
non  ut  servos,  sed  ut  conservos  honorare.  »  Ita  appo- 
site  religiosus  auctor. 

III.  De  antiquis  basilicis  ac  titulis  Urbis,  de  diaconiis, 
et  de  septem  regionibtu  ecclesiasticis,  ubi  de  forma 
veterum  b<uiiicai^m. 

Qui  de  Ordiue  Romaoo  libellos  edideruot  primi^ 
qaasi  pro  oecessario  f uodameoto,  praemiseniDt  sep- 
tem  esse  regiooes  ecclesiasticas  io  urbe  Roma,  et 
qoem  (^uisque  ordioem  io  eis  teoeret^  ^resbyteri  sci- 
licet,  diacooi,  caeterique  ministri  sacri.  Borumdem 
auctorum  yesti^is  insistentes^  operae  pretium  duxi- 
mos  quaedam  hicin  antecessum  obser?are  de  anti- 
quis  basiiicis  ac  clero  Romano,  ut  magis  dilucide 
lector  in  his  ritibus  legendis  procedat 

Atque  ut  ab  ecclesiis  ordiamur,  earum  (][uadruplex 
in  Urbe  classis  distingui  potest.  Ali»  quippe  erant 
patriarchales,  aliae  titulares;  alisBdiaconisB.aliseora- 
(oria  seu  ccemeteria.  Patriarchales  sine  titulo  erant, 
quod  essent  proprie  summi  pontificis,  quffi  definitum 
popuium  non  habebant,  sed  omnium  censebantur. 
fxiij  Ejusmodi  erant  basilica  Laleranensis,  Vsticana^ 
basilicee  sanctaeMaria  Majoris,  sancti  Pauli,etsancti 
Laurentii  in  agro  Verano.  His  patriarchalibus  accen- 
sebantur  alise  majores  ccclesiee,  quae  itidem  titulo 
destitotaeerant,  quales  crant  basilicae  sanctse  Crucis 
in  Jerusalera,  sanctce  Agnetis  cxtra  muros,  sanctse 
MariiB  ad  Martyres,  ct  si  quse  aliee  ejusmodi  oon- 
nuilae.  Honorius  Augustus  in  rcscripto  ad  Symma- 
chum  praefectumadversusEulaliifra,distinguit /t7u/o5 
et  loca  quas  conventu  celebri  frequenlantur,  et  antc 
eam  Arcadius,  cum  lcge  lata  hiercticis  omnia  Urbis 
loca  interdiclt,  sice  sub  ecclesiarum   nomine^  inquit. 


A  teneantur,  sive  qux  diaeonica  appellantur,  vel  etiam 
decanica  ;  ubi  quid  decanicorom  ?ocabuIo  iotclligat 
000  satis  coostat,  oam  hoc  loco,  ut  alicubi  alias^car- 
ceres  sigoificari  haud  simile  ?eri  est. 

Titulos  appellabaot  paroeciales  ecclesias  quibus 
aoimanim  cura  addicta  erat^  siogulisqoe  smguli 
primo  presbyteri  haoc  curam  gereotes ;  deiode  plo- 
res,  quorum  qui  priocipalior  erat,  cardioalis  diceba- 
tur.  Tituli  habeoant  diceceses  seu  parochias  sibi 
prtefixas  ac  definitas.  Horum  porro  titulorum  nume- 
rum  sensim  ad  xx?ni  accre?isse,  et  circa  tempora 
Innocentii  primi,  ?el  Zozimi,  expletum  fuisse  affir- 
mat  cum  multis  Onufrius  Pan?inius  in  libello  de 
episcopatibus,  titulis  et  diaconiis  urbis  Romae ;  eum- 
que  numerum  ad  nostra  fcre  tempora  perse?erasse, 
quod  prottius  considerandum. 

Cornelius  papa,  in  epistola  ad  Fabiom  praesulem 
Aotiocheosem  ab  Eusebio  relata  testatur,  «  suo  tem- 

Eorc,  id  est,  raedio  seculo  tertio,  Romae  fuisse  pres- 
_  yteros  quatuor  et  quadraginta,  septem  ?ero  diaco- 
nos,  totidemque  subdiaconos,  acolythos  duos  et 
quadraginla,  exorcistas  et  lectores  cura  ostiariis 
quinquaginta  duos,  ?iduas  denique  cum  infirmis  et 
cgentibus  plusquam  mille  et  quin^entas,  quibus  uoi- 
?ersis  gratia  et  beoigoitas  Dei  alimeota  suppedita- 
bat  »  Ita  apud  Eusebium,  io  lib.  ?i^  cap.  43.  Ex  hoc 
aotem  loco  ?ir  magoae  eruditioois,  Ueoricus  Valesius, 
colligit  basilicas  tuoc  Romae  extitisse  quatuor  et 
quadragiota.  Cum  eoim  tuDcsioguli  presbyteri  suas 
regereot  basilicas^  si  ^uadragiotaquatuor  fuere  pres- 
byteri,  totidem  basilicas  fuisse  diceDdum  est.  Et 
quidem  Optatus  ((juod  ipse  Valesius  obser?at)  lib.  ?i 
ageos   de  basilicis  quae  Homsd  exstabaot   tempore 

£ersecutioDis  Diocletiaoi,  qoo  ten:pore  Macrobius 
ODatista  illuc  accessit,  quadragiota  [xiii]  etamplius 
ibidem  fuisse  tradit  basilicas,  ad  quas  accedere  ooo 
permittebaotur  Dooatistse,  qui  inler  quadraginta,  et 
quod  excurrit,  basilicas  locum  ubi  colligerent  non  ha- 
C  bebant.  Quem  locum  si  cura  Coroelii  epistola  coofe- 
ras,  qui  presbyteros  Romse  quatuor  supra  quadra- 
giota  fuisse  tradit,  totidem  ex  Optato  basilicas 
tempore  Diocletiaoi,  id  est,  [)Ost  aooos  a  Coroelio 
(luaaragiota,  illic  exstitisse  intelliges.  Unde  ooo 
immerito  Cypriaous  iaepistola  ad  ipsum  Coroeliom, 
quse  est  D0?8e  Editioois  58,  clerum  Romaoum  flo- 
rentissimum  ?ocat. 

Jam  ?ero  basilicae  illae,  quae  suos  quaeque  presby- 
teros  habebant,  titulares  haud  dubie  erant.  Nani 
tituli  nihil  aliud  sunt  quam  basilicae,  quibus  certi 
sacerdotes  ac  ministri  ascripti  et  addicti  habentur. 
Longe  ergo  supra  xx?ui  tituli  ante  Innocentii  1  tem- 
pora  in  Urbe  eraat.  Id?ero  luculeoter  probatur,  tum 
ex  ordioatiooe  Booifaciipapsel,  quae  subscribentibtis 
plvs  minus  septuagintapresbyteris  aoDo4l9  facta  est, 
praeter  aliosqui  per  seditiooem  Eulalium  tumoltuarie 
elegeraot  ;  tum  ex  s^oodo  Romaoa  sub  Symmacho 
aooo  499  habita,  coi  subscripseruot  Romaoi  pres- 
D  byteri  Duraero  lx?i,  etquidem  omoestitulati.Neque 
tameo  tot  eo  tempore  exstabaot  io  Urbe  lituli;  sed 

tam  tuDC  usus  in?aluerat  ut  uoi  titulo  plures  pres- 
^yteri  esseot  ascripti.  Uode  io  illa  syoodo  aliquaodo 
uous,  aliquaodo  duo,  tres.  quatuor?e  uoius  ejusdem- 

2ue  tituli  presbyteri  subscripti  io^eoiontur,  duo  qui- 
em  tituli  sanctae  Caeciliae,  Prudentis,  Cyriaci,  Pam- 
machii,  Nicoraedis,  Julii,  sancti  Clementis,  sanctae 
Sa?in8e,  sancti  Cyriaci,  Tigridae,  Gaii,  Lucinae,  Lau- 
rentii,  et  Marcelli ;  tres  ?ero  timuli  Vestinae,  sancti 
Chrysogoni,  iEquitii,  .Erailianae,  Crescentiae,  Euse- 
bii,  Anastasiae,  ct  Apostolorura,  et  Marci  :  quatuor 
autem  tituli  Fasciolae.  Sed  quia  istae  subscriptiones 
aliquanti  sunt  momenti  ad  cognoscendos  ?eteres 
Urbis  titulos  eas  exhibere  ju?at,  prout  illas  descri- 
psiraus  ex  Codice  Vallicellano,  opposito  ad  caput 
nuraero  cujusque  tituli,  prapterquara  ubi  repetendus 
allquis  erit  qui  plures  presbyteros  habuerit. 
1 .  Cselius  Laurentius  archipresbyter  tt.  Praxidm  hic 


APPENMX  AD.  8.  GRBGORII  MAONI  UTURGIGA  OPERA. 


660 


suhi,  i.Jannaritu  prtih.    it*  VesHn».  3.  Mareianns 

?rmb,tt.  mnctm  tmilia,  4,  Gwrdianus  pre^.  tt. 
^annnachii.  5.  Petrus  presb.  tt .  sancti  Clementis,  [xiv] 
Urbicuspresb.  tt.  sancti  Ciementis,  6.  Pauiinus  nresb. 
U.  Mi.  7*  Vaknspresb.tt,  sanctaSavina.S.  Petrus 
presb.Jt.  Chrjfmgoni,  Seranus  presb.  tt.  Vesiinaf.  9. 
Asteriuspresb.  tt.  Pudentis.  Justinus  nrtsb.  tt.  Pu^ 
dentis.  iO.  Fetut  presb.  tt.  jE^itii.  Redtmptus  presb. 
tt.  thrysogimi.  14.  Projeditius  presb.  it.  Damasi. 
iS.  Jobinuspre^.  tt.  /Emiliance.  id.Bonuspresb.  tt. 
Cres$eniian€B.  14.  Paschasius  presb.  tt.  Eusebii.Joan- 
nes  presb.  tt.  Pammachii.  15.  Sebastianus  presb^  tt. 
Nicomedis.  16.  Martinus  presb.  tt.  Cyriaci  Epipha- 
nius  presb.  tt.  Cyriaei.  it.  Andreas joresh ,  tt.  sancti 
Mattheei.  Servus  Dei  presb.  tt.sancti  Clementis.  Optlio 
presb.  tt.  Vestinap.  Petrus  presb.  tt.  Chrysogofii.  18. 
Romanus  presb.  tt.  Tigridss.  19.  Marcellinuspresb.  tt. 
Juli.  Domninus  presb.  tt.  Criscentinx .  Abundantius 
presb.  tt.  SavingB.  iO.  Marcellinus  presb.  tt.  Romani. 
21.  Asellus  presb.  tt.  Bizantis.  Sebastinus  presb.  (t. 
jEquitii.  Valentinus  presb.  tt.  Eusebii.  %i.  Anasla- 
sius  presb.  tt.  Anastasix.  Genesius  presb.  it.  Nico» 
medfs.  Dionjfsiuspresb.  tt.  jEmiliance.  23.  EiphaniuS 
presb.  tt.  Apostolorum.  Paulinuspresb.  tt.  Fasciolce. 
Adeodatus  presb.  tt.  Mauitii.  24.  Dominicus  presb. 
tt.  PriioB.  Severuspresb.  tt.  Gaii,  Crescentius  presb. 
tt.  Apostolorum,  Septimus  presb.  tt.  Julii.  Epipha- 
niuspresb.  tl.  FascioUe.  Fxv]  25.  Petrus  presb.  it.  Pra- 
xedis.id.  Hilarus  presb.  tt.  Lucinw.  2,1  Laurentius 
presb.  It.  sancti  Laurentii.  Julianus  piysb.  tt.  Attas- 
tasiof.  Vincemalus  presb.  tt.  Crescentiw.  28.  Venan- 
tius  presb.  tt.  Marci.  Pauluspresb.  tt.  sancti  Lauren- 
tii.  Aeontitu  presb.  tt.  Fasciolce.  Agapituspresb.tt. 
Apostolorum^  Benedictus  presb.  tt.  Gaii.  Aedemptus 
presb.  tt.  Tiyridce.  29.  StepfMnus  presb.  tt.  Marcellij 
Julianus  presb.  tt.  AnastasicB.  Cjiprianus  presb.  tt. 
Marei.  Bonifacius  presb .  tt  Cceciltas.  Timotheuspresb. 
tt.  Marcelli.  Victoriiu  oresb.  tt.  Savince.  Eutyches 
presb.  tt.  /Emilianw.  30.  Marcus  presb.  tt.  Lucinae. 
Abundiuspresb.  tt.  Marci.  Stephanus  presb.  tt.  Eu- 
sebii.  Subscripserunt  presbyteri  numero  lxvi. 

In  Unto  subscribeoUuDi  auaiero  iriginta  duntaxat 
numeranlur  tituli,  nempe  quod  presbyteri  aliorum 
abesseot.  aut  tltuli  ipsi  vacareot.  In  iJlis  titulis  noa 
compulantur  quinque  patriarchales  ecclesis,  nequi- 
dem  intramuranae,  Lateranensis  et  Liberiana;nedum 
extramuranae,  Vaticana,  sancti  Pauli,  et  saucti  Lau- 
rentii  inagro  Verano.Desuntetiambasilica;titulai*es 
sancti  Silvestri,  sanct»  SusannsB,  sancti  XjrsU,san- 
ct8B  Balbinae,  sanctorum  MarceUini  et  Pelri,  ct  san- 
ctorum  quatuor  Coronatorum,  quorum  Utulorum 
presbyteri  in  synodo  Homana  sub  Grej^orio  Magno 
testes  fuerunt,  ubi  titulus  Pammachu  appeilatur 
sanctorum  Joannis  et  Pauli.  Desunt  eUam  Utuli  san- 
ciae  Prisoe,  sanctse  PotenUanse,  nedum  sanclae  Marise, 
qui  in  alia  syoodo  subscribunt  sub  Zacharia 
pontiQce. 

Duas  ob  causas  Utuli  ilH  instituU  fuerunt,  nempe 
propter  baptismum  et  pasnHentiam  eorumquiexpaganis 
ad  fidem  Christiaoam  convertebantur,  ei  oropler  se» 
pulturas  martyrumt  ut  loquilur  vulgatus  Anastasius 
in  Marceilo  papa  XXXV,  [xvi]  qui  xxv  titulos  in 
Urbe  constituisse  dicitur,  quasi  dtoeceses,  quod  pos- 
tremum  etsi  non  est  tantse  auctoritaUs,  ut  huic  adhi- 
beri  possit  certa  fides,  nihilo  minus  duplex  illa  in- 
stituendorum  titulorum  causa  assignari  potest.  Atque 
adeo  non  omnesfortetituli  erantparoecialesecclesiae, 
sed  quidam  insUtutifuerunt,  ut  sepulturismartyrum 
honor  haberetur.  Unde  in  concilio  Chalcedonensi 
martjria,  id  est,  basilicm  martjrrum,  inter  titulos 
censentur.  Archipresbyter  autem  dicebalurquiprior 
erat  ordinationeinter  presbyterosillorum  tituiorum, 

Sui  catholicoi  ecclesice  ab  Anastasio  dicuntur  in  acUs 
enedicti  111.  Verum  quia  Innocentius  primus  in 
epistola  ad  DecenUum  manifeste  disUnguil  titulos  a 
coemeteriis,  id  est,  ab  ecclesiis  suner  martjrum  se- 
puicra  coustrucUs,  quod  Utuli  pleoem  haberent,  non 


A  voro  coemeteria  ;  et  quod  nd  Utulos  fermeniom  sea 
eucharistia,  non  vero  ad  ccemetaria  martymm  mit- 
iereotur,  id  asserere  licet,  duplicis  generis  Utuios 
Aiisse,  majores  videiicei,  id  esi  parochiales  eccle- 
slas ;  ei  mmores,  qoi  soiiiariis  basiiicit  Mariyram 
eofflpetebani. 

Iq  illis  omnibus  ecclesiis  Missse  public»  nonnun- 
quam  dicebaniur,  imo  eUam  noQnunquam  in  aiiis, 
quae  Utulorum  nomine  iosignittt  non  erant,  ubi  tci- 
licet  populi  concursus  ob  religuias  vel  culium  mar- 
tyrum  id  exigebat.  Sie  in  basilicam  saucU  Paocratii, 
quae  Utuiaris  nou  fuii  ante  Leonem  X,  donuMco  die 
populi  MUsarumsolemniaaudituriconreoiebSinU  iea- 
iante  Gregorio  Magno  in  iib.  lu,  episi.  18,  qui  et 
ibidem  homiliam  ad  populum  habuit,  quse  esi  27  ia 
Hlvangelia.  Observai  autem  Pancirolus  ideo  non  iri- 
buium  fuisse  a  priocipio  Utuli  honorem  predicieba- 
siiicflB,  propterea  quod  extra  Urbem  siia  esset ;  UiuU 
vero  non  iribuereniur  basilicis  exiramuraois,  nequ€ 

B  eUam  siatiooes^  oisi  etseot  ecclesise  patriarchales. 
Uode  passim  leguotur  assignaise  siaUones  ad  san- 
ctum  Petrum,iiemad8aocium  Paulum,etad8aDciuni 
LaurenUum  extra  muros  ;  de  quibus  ecclesiis  Sim- 
plicius  papa  coosUtuii,  ui  per  uoam  hcbdomadana 
pre^tyteri  manerent  ibi  propter  pcsnitentes  et  baptis' 
mum.  Neque  tamen  io  solis  iiiuiis  aui  ecciesiia  pa- 
iriarchalibus  siaUones  fiebani,  sed  eUam  (ui  ex  di- 
cendis  constabit)  in  diaeoniiS)  de  quibus  modo  paucii 
agendum  esi. 

Apud  Romanos,  ait  Sosomenus  in  lib.  i,  cap.  15, 
diaconi  mn  otures  sunt  haotenus  qfsam  septem,  instm' 
eorum  qui  ab  [xvu]  apostolis  primum  ordinati  sunt. 
Apud  alios  tero  haud  quaquam  definitu»  est  numtrus 
diaconorum,  Id  certum  eside  Romanis  diaeonis,qui 
re^ionarii  appellabantur  ;  sed  alii  diaconi  eraoi  iu 
ilhs  ecclesiis  quee  Utulorum  nomioe  eraoi  iosigoes. 
Regiooarii  prflecipui  ceosebaniur,  neque  presbjteris 
iitularibus,  ut  alii,8edarchidiacooo,  qui  primuainier 

Q  illos  septem  erat,  subjiciebaotur.  Ui  sob  cura  sua 
sio^uliillasdiacooias  habebaot.  quiB  in  sibi  assigoaia 
regione  erant  siise.  In  diaconiis  oosocomia  ei  pau- 
perum  diversoria  erani,  ubi  vidu»  aliique  ^aiea 
eeclesiasiica  siipe  alebantur.  Cuilibei  hospitio  ad- 
juncia  erat  ecclesia,  cui  praeerai  Pater  diaeoniw,  da 
quo  mentio  est  in  primo  Ordine  Romaoo  hie  ediio, 
et  in  Itinere  nostro  Italico^  pag.  151,  ubi  Ustaihius 
dux  quosdam  fundos  diaconiee  sanct«e  Marias  in  CoS' 
medin  lepat  ea  condltione,  nt  presbuter,  qui  pro  tem- 
pore  fuerit  facturus  quotidianas  Missas^  acetpiat  a 
Patre  solidos  tres.  Patcr  ille  temporaUum  rerum 
curam  sub  diacono  re^ionario  habebat^  eraique  ali- 

?[uando  ex  ordine  clericorum,  aliquando  sfficularis. 
n  his  fuit  Theodatus  ohm  dux,  tunc  primicerius 
sanetcB  sedis  apostoliccB,  id  est  primicerius  notario- 
rum^  el  pater  diaconice  sancti  Angeli  in  Piscina  sub 
Gregorio  11.  ut  legitur  in  veteri  inscripUone  apud 
Torrigium  ae  crypUs  Vaticanis.  Temporum  decursu 
0  in  colle^ia  clericorum  conversae  sunt  ejusmodi  dia- 
coniae,  mde  adeo  facultaiibus  demlnutsB,  ui  nihil 
subsidiiafTerantpauperibus,  inquorum  gratiam  pri- 
mitus  institulae  fuerant.  Nunc  Utuli  dicuntur  diaco- 
norum  cardinalium,  tametsi  quando  cardinalesdia- 
conl  nomen  suum  subscribunt  a  Utuli  vocabulo  ahs- 
Unent^  sed  omissa  regione  ecclesiam  solam  expri- 
munt.  Antiqui  porro  diaconi  regionarii,cumnomen 
suum  inconciliisapponerent,  non  servabaniordinem 
regionum,  sed  sua)  ordinaUonis,  ui  patet  ex  sjnodo 
Romana  sub  Sjromacho,  qui  primus  subscripsit  Cy- 
prianus  diacojius  S.  R.  E.  regionis  7,  secundus  ^fki* 
stasius  regionis  ^,  tertius  Ciionatus  reg.  5,  quartus 
Joannes  aiaconus  reg.  2,  quintus  Tarrensis  diac. 
re^.  i,sextus  Tertuilus  diaconus  reg.  4.  Ubi  cum 
legimus  diaconos  duos  regionis  primse,  Anastasium 
ct  Tarrensem,  id  argumcnto  est,  unum  fuisse  regio- 
narium,  alium  iitularem  ejusdem  re^ioois.  Nam 
priocipio  septem  taotummodo  diacooi  regiooarii 
erantpro  aumeroseptemregionum  ecclesiasUcarum ; 


m 


IN  CmiHNBM  ROMANUM  COMMBNTARIUS  PRiCVIUS. 


86t 


f>ostea  ?ero,  Dimirumatempore  HonoriiII,Qumeru8 
x?iii]  ad  xyiii  ac(^?it,  cui  au8B  aliae  demum  addit» 
diaconiflB  numerum  xx  coDstituerunt.  In  isto  diaco- 
norum  augmento.  alii  regionarii  dicebantur,  numero 
duodecim ;  alii  palatini»  numero  sex,  regionariis  prae* 
fecti.  Omnes  diaconias  numero  octodecim  compre- 
henditGenciu8,pag.  173,  quas  enumerat  Petrus  Mai- 
lius,  hic,  pag.  160. 

Subdiaconos  in  tres  ordines  distinguit  yetus  libel- 
lusafiaronio  laudatus,  ad  annum  1057,  in  heec  verba : 
Subdiaeani  9UfU  omnes  numet'0  viginli  et  unus ;  stfAem 
regioncMrii,  qui  efristolas  el  lecliones  cantant  in  statumi- 
bus ;  septem  pcUatini,  qui  idem  munus  prtestant  in  ee- 
cUsia  Laieranensi ;  sepiem  alii.  quidieuniurscholaean- 
torum,  aui  cantant  tantummodo  qtuMdo  summus  pon^ 
tifex  eetebrare  eonsuevit.  Ex  primis  erat  Joannes  ille 
subdiaconus  prima  regionis^  qui  et  collo  Silverii  papse 
pallium  abstulisse  perhibetur^  et  exutum  veste  mo- 
na^tica  induisse,  quod  Sixtus  subdiaconus  regionis 
seo^cB  clero  nuntiam. 

Denique  erant  etiam  acolythi  regionarii,  erant  et 
titularet,  de  quibus  plura  dicturi  sumus»  cum  non- 
nulla  prffimiserimus  de  disiiuclione  regionum  eccle- 
siasticarum,  quarum  notitia  ad  bunc  locum  necessa- 
ria  est. 

Explorata  est  Urbis  divisio  in  septem  regiones  ec- 
clesiasticas,  cum  ex  Auffusti  decreto  in  quatuordecim 
fuisset  distributa ;  sed  Tonge  obscuinor  est,  qu®  ta- 
men  longe  posterior  fuit,  divisio  illa  ecclesiastica- 
uipote  raodo  obsoleta,  quam  civilis,  hactenus  reten- 
ta.  Omniumoptime  Nardinussitum  ac  limitescujus, 
que  regionis  ecclesiaslicse  assignavit  ex  Anastasioi 

Sui  montem  Aventinum  in  prima,  in  secunda  viam 
[amertinam,  basilicam  sancti  Laurentii  super  san- 
ctam  Clementem  in  tertia,  et  Caput  Tauti  in  quinta 
coilocat.  Alias  designat  ideiti  auctor  ex  conjectura. 
Uis  adde  in  regione  quaria  titulum  VestintB,  ex  ve- 
teri  inscriptione  qus  legitur  in  RomsB  subterraneffi, 
tomo  II,  seu  lib.  iv,  cap.  25,  ubi  laudatur  Ab%^itdan- 
titss  acolgthus  reg ,  quartce  tt .  Vestinw,  gui  titulus  san- 
ctorum  Gervasii  et  Protasii,  seu  sanctiVitaiispostea 
est  appellatus. 

Ad  hunc  locum  Paulus  Aringhusobservatacoljtho- 
ram  tria  genera  Rom»  olim  luisse :  palaiinosi  qui 
pontifice  maximo  in  apostolico  palatio  ac  Lateranensi 
basilica  inserviebant ;  stationarios,  quorum  id  potis- 
simum  munUs  erat,  eidem  pontinci  in  ecolesiis  in 
quibus  stationes  de  more  habereutur  ministerium 
exhjbere ;  regionarios  demumt  qui  diacohis  [xix]  in  ti- 
tularibus  eorumdem  regionibus  ad  sacra  ob^unda 
munia  sedulo  ministrabant,  ex  quorum  numero  fue* 
rit  Abundantius  mox  laudatus.  Verum  duo  tantum 
acol^horum  genera  primis  illis  temporibus  /uisseex 
Ordine  Homano  primoettertiomanifesteintelligitur, 
regionarios  scilicet  ac  titulares,  quorum  illi  diaconis 
regionariis  et  pontiflci,  hi  presbjteris  titularibusser- 
▼iebant.  Palatini  erant  Lateranenses,  siationarii  ex 
regiooariisassumpti.  OrdoRomanusabUittorpio  vul- 

§ ^ias parochianos  clericos  vocat,pag.  31.  Idemagens 
e  ordinatione  eorumdem»  pag.  S9«  sio^ ulos  ad/i/u- 
lum  fuisse  ok^dinatot  aperte  declarat ;  idemque  de 
•obdiaconis^  diaconis  et  presbjieris^  pag.  91 .  Gre- 
ftorius  magnus,  referente  Joanne  Diacono,  in  lib.  n 
Vit^  ejus,  cap.  II,  remotis a cubiculo suo safcularibuSi 
clericos  et  monachos  sibi  consiliarios  familiaresque  d«- 
legii,  cumquibus  GregoriuSy  diu  noctuqus  versatust  nihil 
monasticw  perfectionis  in  palatio,  nihil  pontificalis  tn- 
stitutionis  in  ecclesia  dereliquit, 

Post  titulos  et  diaconias  res  exigit  ut  de  oratoriis 
qusedam  hic  ob^ervemus.  £a  duplicis  generis  erant : 
queedamcardinali,  alia  nulli  presb^^teroaddicta.  Gre- 
gonusMagnus  in  epistolis  suis,  ubi  de  oratoriis  de- 
aicandis  agit,  quinque  conditiones  passim  requirit  ; 
neinpe  ut  nullom  corpus  eo  in  loco  sii  humaium  ;  ut 
dossurGciensassignelur;  ut  nullum  ibi  constituatur 
baptisterium ;  nullus  eiiam  presbvter  cardinalis>  ac 
proinde  nulln  ibidem  Mitft»  pubucat  Otlabnureatari 


A  quas  solis  presbjleris cardinalibus  ceiebrare licebat. 
Adeo  ut  si  ({uaudo  sacra  in  ejusmodi  oratoriis  fie- 
rent,  ab  episcopo  presbyter  deberet  impetrari,  qua- 
tenus  nihil  alia  a  quolibet  sacerdote  alio  uUatenus  prce* 
sumeretur^  ^uqb  omnia  leguntur  in  lib.  n,  epist.  9, 
ind.  10,  et  in  aliis.  Verum  quaedam  oratoria  erant  in 
quibus  llcebat  presbyterum  habere  cardinalem,  non 
qui jMurochus  esset,  sed  veluti  capellanus.  Hujus  ge- 
neris  erat  oratorium  illud,  quod  idem  pontifex  Pas- 
sivo  episcopo  Firmano  dedicare  permittit  in  lib.  x, 
epistola  i2 :  Presbjftemm  quoque  te  Hlie  constituere 
volumus  cardinalem,  ut  quoties  prafatus  oonditor  fUri 
sibi  Missas  voluerit,  vet  fidelium  eoneursue  ewegerit, 
nihil  sit  quod  ad  Missarum  eaera  eahibenda  solemnia 
valeat  impedire. 

£jusmodi  tituli  minoresdici  possunt,  alii  majores, 
quibus  scilicet  animarum  cura  annexa  erat.  In  his 
presbyter  unus^aliquando  plures^cumaliisministris ; 
in  illis  unicus  incardinatU6erat[xx]  quo  nomine  Gre- 

B  ^orius  utitor  in  lib.  i,  epistola  81.  Anastasium,  qui 
10  ordinem  redactus  est  a  Leone  papa  IV  in  sjnodo 
Romana,  ob  relictam  parochiam  suam,  id  est  urbis 
Rom», presbyterum  cart^mMfiof^nappellat  pontifex 
in  ipsis  synodi  actis  ab  Holstenio  vulgatis.  Sic  Gre* 
gorius  Magnus  Petrum  aeolytlium  ecolesiae  Romanee, 
quem  Sabiniano  diacono  in  le^atione  socium  dede* 
rat,  pestea  fugitivum  eommunione  privat,  exlib»  vii, 
epjst.  7,  ind.  1. 

Uic  opportune  agendum  esset  de  ecciesiis  Urbis, 
earumque  numero,  quas  ad  trecentas  et  decem  nu- 
merat  Gencius,  quem  hie  contulat  qui  volet,  a 
pa^.  190.  Nec  prsstermitteodum  id  quod  ea  de  re 
scribit  sadculo  undecimo  Arnoldus  ex  comite  mona- 
chus  Ratisponensis,  ubi  de  cultu  religionis,  qui  tunc 
in  Urbe  vigeret,  agens  :  in  tantum  crevit,  inquit,  in 
divinocultu,utproruinismurorum  etveterum  fanorum 
surgant  quotidte  innumera  (edifieia  eeelesiarum,  sive 
monasteriorumt  s  quorum  incredibtti  numero,  ut  au^ 

Q  divi  a  quodamsenef  qui  sedutit  nuiritum  in  eadem  ct- 
vttcUet  viginti  possidenlur  a  sanctimonialibus^  quadra- 
ginta  a  monamis^  exeeptis  iisqumextracivitatem  sunt, 
et  in  aliis  ecclesiis  sive  capellist  quaB  in  eadem  urbe 
cAundant,  Verumnon  totvirorummonasteria,  neque 
tot  eanonicorum  collegia  tuoo  fuisse  colligere  licet  ex 
Cencii  et  Petri  Mallii  enumeratione,  qui  non  ullra 
viginti  duas  virorum  abbatias  numerant.  SaBCuIo  ipso 
undecimo  canonicorum  ooetus  erat  in  ecclesia  Late- 
ranensi.  Unde  Petrus  DhmitQi  Petro  Lateranensis  ca- 
nonicee  archipresbytero  scribens,  eum  saneti  eonventus 
reetorsm  vocat,  quod  quidem  de  canonicis  regularibus 
forsan  intelligendum.  Idem  auctor  alibi  canonicam 
sanctte  Cmcilim  laudat* 

Etsi  vero  apud  Lateranum  erant  eo  tempore  cano- 
nici  regulares,  hi  tenjen  illius  ecclesiffi  titulos  non 
ita  occupabant,  ut  alii  clerici,  imo  et  monachi  ab 
ejusmodi  titulisexcluderentur.  QuippeOderisiusmo* 
nachus  Gasinas  a  Nicolao  II  factus  est  diaconus  ec- 
clesisB  Lateranensis,  teste  Leone  Marsicano,  atque 

^  Alexander  II  Todinum   itidem   Casinatem,  Romam 

^  accersitum,  in  Lateranensi  patriarchio  levitamconsti' 
tuiti  ex  eodem  auctore.  Alia  exempla  afferre  licet, 
sed  heec  longius  nos  ferunt* 

Antequam  tamen  ulterius  progrediarour,  juvat  in 
transcursu  ob  oculos  ponere  lormam  veterum  Urbis 
basilicarum.  Plerseque  Orienti,  [xxi]  qusdam  occi- 
denii  obverses  erant,  Navis  columnis  fulta,  aut  tabu- 
lato  pictOk  aut  ipsa  tecti  fabrica  terminata  :  in  ({ua 
viri  ad  Austrum^  mulieres  ad  Septentrionem  reside- 
bant.  Sequebatur  schola  cantorum,  nobis  ohorusap- 
pellatus,  oujus  peribolum  seu  saeptum  ex  marmore 
constabat,  ad  hominis  ferme  aliitudinem.  Ambon 
sive  lectorium  unum  aut  alterum  adjunctum  erat, 
quatuor  aut  quinque  hinc  inde  gradus  duplices  ha- 
bens  pro  ascensu  et  descensu.  Ex  quo  videas,  longe 
disparem  fuisseformamambonuma  forraa  odeorum 
nostrorum,  quorum  situs  etiam  diversus,  cum  am- 
bon«t  illi  piurimum  ad  Septentrionem  positi  edsent, 


863 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


864 


odea  vero  nostra  ea  parte  quee  chorum  a  navi  dister-  A 
minat.  Ambones  illi  Romani  ad  eum  modum  acce- 
debant  quem  describit  Gregorius  Turonensis  an- 
tistes,  in  lib.  deGloria  martjrum,  cap.  94,  ubi  agit 
de  beatissimo  Gjpriano  episcopo  Cartbaginensi,  in 
cujus  bctsilica,  inquit,  analogiuSy  in  quo  libro  supra 
posUo  cantatur  aut  legitur,  mirabilUer  compositus  esse 
refertur.  Nam  ex  uno  lapide  marmoris  totus  sculptus 
aseritur,  id  est,  mensa  desuper,  ad  quam  per  quatuor 
gradus  ascenditur,  Cancellt  in  circuitu ;  subter  colum- 
nce,  quiaet  pulpitum  habet,  subquooctopersonxrecipi 
possunt,  Hffic  Gregorius  Turonicus  antistes,  cujus 
descriptioni  consentit  Ordo  Romanus  nono  loco  a 
nobis  editus,  in  quo  ordinandi  sub  pogii  seu  ambonis 
gradibus  constitisse  dicuntur  num.  2et  8,  dum  le- 
ctiones  legebantur.  Pulpitum,  id  est,  tribunal  eccle- 
siWt  vocat  Cyprianus  in  epistola  ad  presbyteros  et 
diaconos  Ecclesiae,  quse  epistola  est  34  in  Editione 
Pameliana,  in  Oxoniensi  39,  ne  quid  dicam  de  ca- 
none  14  conciiii  iV  Toletani,  in  cujus  canone  39  du-  g 
plex  cborus,  primus  et  secundus,  distinguitur,  ut 
apud  Romanos. 

Post  cborum  cantorum,  sensim  assurgebant  gra- 
dus  sanctuarii,  quod  ab  eodem  cboro  dirimebant 
cancelli.  Rugasse^  regias  appellabant  vei  cancello- 
rum  aditus  seu  portas^  vel  oancellos  ipsos,  easque 
acolytbi  observaoant,  ut  in  primo  nostro  libello  le- 
gitur,  ubi  pontificis  in  secretarium  post  Missam  re- 
ditus  describitur.  De  rugis  plura  inferius  in  c.  20. 
Sub  ciborio  erectum  erat  altare,  sub  altari  vero  con- 
fessio,  et  post  altare  in  coronae  modum  dispositum 
erat  prespyterium  seu  chorus  sacerdotum,  in  quose- 
debant  episcopi  a  dextris,  a  sinistns  presbyteri,  in 
capite  babentes  pontiOcis  thronum,  passim  ex  mar- 
more,  cum  duobus  accubitis,  [xxii]  tantisper  aliis  se- 
dibus  altiorem,  et  linteo  ornatum.  Unde  apud  Pa* 
cianum  linteata  sedes,  quod  etiam  Gypriani  aevo  jam 
obtinuissePontiusinnuit.  in  basiiicasanctfleMariaead 
Prsesepe  thronus  papee  stabat  ex  parte  mulierum,  ita 
utpost  sedem  pontiftcis  mulieres,  ad  sacra  Missarum 
sotemnia  stantes,  prospere  assisterejuxta  ponti/icem  mde 
rentur,  Sed  eam  in  superiori  loco  Paschalis  primus 
pro  more  collocavit,  teste  Anastasio.  Infra  presbjte- 
rii  cancellos  senatorium  erat  in  parte  australi,  can- 
cellis  proximior,  ubi  senatores  et  principes  consiste- 
bant,  ex  adversa  parte  matronse. 

Presbyterium  itac[ue  situm  erat  sub  apside,  quae 
fornice  et  musivis  picturis  solebat  esse  instructa,  ex 
qua  pendebant  ad  ornatum  calices,  coronse,  ct  alia 
id  genus.  Altare  ornabat  ciborium^  quatuor  columnis 
innixum,  qnod propitiatorium  Anastasiusquandoque 
videtur  appellare.  Umbraculum  attatHs  vocat  Ordo 
Romanus  vulgatus,pag.  122.  Sub  ciborio  posita  con- 
fessio,  qui  locus  est  m  quo  sanctorum  reliquiae  et  cor- 
poraservabantur.  Velaad  portasbasilicae,  itemquead 
altarequadruplicia,  quae  Anastasiot^^mmTadicuntur. 

Secretarium,  vulgo  sacristiam,  in  inferiori  parte 
navis  ad  austrum  collocat)ant,  scilicet  ex  parte  viro- 
rum.  Unde  in  veteri  basilica  Vaticana  et  m  Late^a-  D 
nensi  secretaria  erant  ad  sinistram  ingredientium  in 
easdem  basilicas,  quia  basilicffi  ipsae  orienti  obversae, 
austrum  habebantad  sinistram.  Contra  vero  vetus 
sacrarium  diaconise  sanctfieMariaeCosmedinsestabat 
ad  dexteram  ingredientium,  propterea  quod  auster 
ejusdem  ecclesiae  ingredientibus  dexter  erat.  In  illis 

Eorro  secretariis  oratorium  etiam  habebatur,  ut  in 
ateranensi  sancti  Thomce,  in  Vaticana  sancti  Gre- 
gorii,  quod  oratorium  nunc  sanctae  Mariee  de  Febre 
appellatur ;  sed  neutrum  modo  pro  secretario  est. 
In  his  secretariis  Romani  pontifices  sacra  facturi 
vestesquibus  in  sacrificio  uterentur  induebant,  et 
inde  aaaltaresolemni  ritu  procedebant.  Ibidemcon- 
cilia  celebrari  mos  erat,  aliquando  in  sanctuariis  seu 
presbyteriis,  qu»  nonnunquam  etiam  secretaria  vo- 
cantur.  Huc  spectat  canon  15  concilii  secundi  Arela- 

.   *  Paginee  xxiv,  xxv  et  xxvi  exhibent  rude  speci- 
men  basilic®  sancli  Clementis  in  regioue  Cselimontana 


tensis,  ut  in  secretario  diacano  inter presbyteros  sedere 
non  liceat,  vel  corpus  Christi  praescnte  presbytero  tra- 
dere  non  praesumat,  Caeteram  secretana  illa  ex  imita- 
tione  antiquorum  Bomanorum  uti  et  pleraque  alia, 
accepta  fuisse  ex  eo  intelligitur,  quod  vetus  sanclee 
Martmae  basilica  [xxiii]  senatus  Romani  secretarium 
fuisse  testatur  vetus  inscriptio,  ejus  apsidi  insculpta 
in  hunc  modum :  Salvis  dominis  nostris,  Bonorio  et 
TheodosiOf  victoriosissimis  principibus,  secretarium 
amplissimi  senatus,  quod  vir  illustris  instituerat  et 
fatalis  ignis  absumpstt,  Flavius  Annius  Eularius  Epi- 
fanius  V.  Cpraefect.  Urbi  vice  sacra  ind.  reparavit, 
etadpristinam  faciem  reduxit.  Sic  etiam  ex  imitatione 
ethnicorum,  qui  templorum  muros  et  concameratia- 
nem  pingere  solebant^  teste  Plinio  in  lib.  xxxv^ 
cap.  3,  nostri  etiam  apsidas  ct  parietes  basilicarum 
picturis  exornari  curarunt.  De  oasilica  sancti  Uip- 
polyti  lege  Prudentii  hymnum  41,  de  coronis. 

•  [xxvn]  IV.  De  clero  Romano,  et  de  prisco  ritu  cele- 
orandi  officia  divina  in  ecclesia  JRpmana. 

Primis  novem  Ecclesiae  saeculis  rara  in  Urbe,  et 
forte  nulla,  prseterquam  in  basilica  Vaticana,  cieri- 
corum  coUegia  erant.  In  titulis,  ut  superius  vidimus, 
unus  aut  duo  tresve  presbyteri  cum  pari  ferc  nuraero 
sacrorum  ministrorum  rem  divinam  agebant.  In  pa- 
triarchalibus  adhibebantur  mansionarii  seu  custodes 
ecclesiarum,  ad  eas  omandas^  emundandas,  aliacjue 
prcestanda  quse  necessaria  erant ;  caetera  quce  divioi 
cultus  erant  aliaram  basiiicarumtitularesa  pontifice 
designati  obire  tolebant.  Basilicae  sancti  Petri  saeculo 
nono  ministri,  id  estclerici,  jam  addicti  erant,quo8 
Amalarius  se  interrogasse  dicit  in  praefatione  altera 
ad  libros  de  ecclesiasticis  officiis,  quot  Orationes  so- 
liti  essent  celebrare  ante  enistolam  Missceperdies  festos. 

Neque  tamen  putes  ofncia  divina  per  id  tempus  in 
Ecclesia  Romana  defuisse.  Et  quidem  quotidiana 
fiiisse  celebrata  intelligimus  ex  cap.  i3  reguie  san- 
cti  Benedicti,  qui  in  privatis  seu  feriatis  diebus  ad 
Matutinos,  id  est  ad  Laudes,  assi^nat  canticum  unum 
miodque  die  suo  ex  prophetis,  stcut  psallit  Eeclesia 
Romana.  Et  vulgatus  Anastasius  ait  Gregorium  ter- 
tium  in  ccclesia  sancti  Chryso^oni  constituisse  a66a- 
tem  et  monachorum  congregattonem  ad  persolvendas 
Deo  laudes  in  eodem  titulo  diumis  alque  noctumis 
temporibus,  ordinatam  secundum  instar  officiomm  Ec- 
elesi(BbeatiPetriapostoli;&ddiimief  rmdicinmeLhbaiem 
cum  sua  cong^regatione  [xxviuj  fuisse  segregatum  sea 
exemptuma  ture  potestatis  presbyteri  prceatcti  tituU. 

Praeivisse  Lateranensi  basilicsexemplumEcclesue 
Vaticanse,  colligitur  ex  ejusdem  auctons  verbis  snb- 
sequentibus,  ubi  idem  pontifex  renovasse  memora* 
tur  monasterium  sanctorum  Joannis  evangelistm,  Joam^ 
nis  BaptistcB,  et  sancti  Pancratii,  secus  ecclesiam  Saf- 
vatoris  antiquitus  institutum,  quod  ab  omni  ardine 
monaehico  extiterat  nimia  incuria  destittUum ;  in  quo 
eongregationem  monachorum  et  abbatem  constituit  ctd 
persohenda  quotidie  sacra  officia  laudis  diviiUB  in  5a- 
silica  Salvatoi^is,  quoe  Constantiniana  nuneupatur, 
juxta  Lateranis,  diurnis  noctumisque  temporilms  ordt  • 
nata  juxta  instar  Ecclesice  beati  Petri  apostoli.  Defe- 
cerant  i^tur  tunc  temporis  eo  in  loco  nostri  ordinis 
monachi,  quos,  everso  per  Langobardos  Casinensi 
monasterio,  Pelagius  papa  Laterani  constituerat, 
cujus  loci  abbas  erat  Valentinianus  tum,  cum  Gre^- 
gorius  Magnus  librum  secundum  Dialogorum  scri- 
bere  meditaretur.  Is  enim  auaedam  de  sancto  Bene- 
dicto  se  dicit  accepisse  a  VaJentiniano,  quiannis  mul- 
tts  Lateranensi  monasterio  praifuit.  Tcrtius  post  euni 
Lateranensis  monasterii  congregationem  rexitTheo- 
dorus,  cujus  mentionem  facit  Faustus  monachus  in 
praefatione  adlibellum  de  vita  sancti  Mauriabbalis. 
Aliuderat  monasterium  Honorii,  basilicseLateraneosi 
adiunctum,  quod  Adrianus  I  pari  modo  instauravit. 

Redeo  ad  basilicam  sancti  Petri^  in  qua  monachi 

prope    amphitheatrum,    Quod .  speoimflO!,    a  scopo 
nostro  prorsus  alienuin,   consulto  omisimus.  Edit. 


865 


IN  ORDINEM  ROMANUM  CONMENTARIUS  PRiEVroS. 


866 


aualuor  monasteriorum  diyiDa  offlcia  persolvebaDt. 
iaec  craDt  monasteria  sancti  Martini,  ac  sancti  Ste- 
phani  minoris  a  dextro  basilic»  latere  ;  sancti  Ste- 
phani  maioris,  atcjue  sanctorum  Joannis  et  Pauli  a 
sinistro.  Monastcriom  sancti  Stephani  majoris  alio 
nomine  Catafarfara  seu  Catagalla  patricia  dicebatur, 
sancti  Stephaniaroinoris  Ca^a6ar6ara^a<rtcta.De  tri* 
bus  ex  his  monasteriis  Gregorius  tertius  constitutum 
edidisse  memoratur  apud  vulgatum  Anastasium,  qui 
unum  ex  illis,  nempe  sanctorum  Joannis  et  Pauli,  a 
Leone  Magno  conditum  fuisse  testatur. 

Basilica  sancti  Pauli,  qu«e  tertia  Patriarchalis  est, 
tempore  Gregorii  Magni  per  prgepositos  regebatur  ; 
quod  patet  ex  lib.  x,  epist.  9,  sed  a  Gregorio  se- 
cundo  monacbis  concessa,  aut  potius  restituta  est. 
Hic  enim  monaiteria  qucB  secus  oasilicam  [xxix]  san^ 
cti  Pauli  erant  ad  solitudinem  deducta,  innovavit,  at» 

?^u$  ordinatis  servis  Dei  monachis  canaregationem  post 
ongum  tempus  constituit,  ut  ibidem  aie  noctuque  Deo 
rediderent  laudes,  Idem  pnestitutum  abeodempontifice 
in  basilica  sanctse  Marias  ad  Prflesepe,  ubi  ex  geron- 
tocomio  monasterium  insiituit ;  idem  ab  aliis  pontifi- 
cibas  institutum  in  basilica  sancti  Laurentii  extra 
muros.  Exstat  in  tabula  marraorea  in  basilica  san- 
ctse  Mariae  ad  Praesepe  vetus  inscriptio,  tempore 
Gr^orii  IV  marmori  incisa,  compendio  referens  do- 
nationem  eidem  basilic^e  factam  a  Flavia  filia  Xan- 
thippi,  quondam  Egisti  imperialis  a  secretis,  in  gra- 
llam  mansionariorum  qui  m  eadem  ecclesia  tunc  de- 
gebant.  Subscribunt  inter  alios  Theodorus  adorator 
numeri  Theodoske,  Gregorius  Optius  numeri  militum, 
Bpiphanius  aurifex,  Theodorus  acolythus  S,  H.  E, 
Tempus  fact®  donationis  a  breviatore  omissum  est. 
In  his  suhscriptionibus  numerus  pro  legione  sumitur, 
atque  adeo  Adorator  forte  idem  erit  ac  tribunus  sive 
comes,  quae  conjectura  est  illustris.  Ciampini  et  Fa- 
bretti,  quibuscum  hanc  inscriptionemeruditosatque 
optimus  Pater  Thomasius,  priusquara  eam  ad  nos 
transmitteret,  communicavit.  Itaque  iJlam  basilicam 
Uberianam  mansionarii  curabant :  sed  vicini  mona- 
chi,  ut  in  csteris  aliis  patriarchalibus  ecclesiis,  di- 
vinaslaudes  noctu  et  interdiupersoWebant. 

Quod  attinet  ad  Missas,  iis  celebrandis  ibidem 
adhibebanturinLateranensi  quidem  basilica  septem 
episcopi  sufTraffanei  Romani  pontificis;  in  aliis  vero 
presbjteri  hebdomadarii  ex  titulis  asciti.  Hunc  mo> 
rem  esse  antiquum  manifestum  est  ex  gestis  Stephani 
papce,  IV,  qui  statuit  ut  omni  die  Dominico  a  septem 
etnscopis  cardinalibus  hebdomadariis^  qui  in  ecclesia 
Salvatoris  observant  Missarum  solemnia,  super  altare 
beati  Petri  celebrat  etur,  et  Gloria  in  excelsis  Deo  dtce- 
retur,  Jam  ergo  tunc  usus  invaluerat,  ut  septem  illi 
episcopi  cardinales,  sua  quisque  hebdoraada,  in  La- 
teranensi  ecclesia  sacris  operarentur.  Hanc  ob  prae- 
rogativam  Petrus  Damiani  maxime  extollit  Latera- 
D^nsem  ecclesiam^  qusB  sicut  Salv(Uoris  est  insignita 
vocabulo,  qui  nimirum  omnium  caput  est  electorum^  ita 
mater  etquidam  apex  et  vertex  est  omnium  per  orbem 
eeclesiarum,  Hxc  septem  cardinales  habet  episcopos^ 
quibus  soliSf  post  apostolicumy  sacrosanctum,  illud  al- 
tare  licet  accedere,  ac  divini  cultus  mysteria  celebrare* 
Ita  Petrus,  in  lib.  ii,  [xxx]  epistola  i,  qute  sanctis 
episcopis  Lateranensis  eccles%3B  cardinalibus  inscripta 
esL  Hi  episcopi  erant  Ostiensis,  Portuensis,  sancta- 
rum  RunncB  et  Secundae,  alias  Silvse  Candidae,  Sabi- 
nensis,  Fraestinus.  TuscuIanuSj  et  Albanus.  Qui- 
nam  presbjteri  ex  titulis  urbanis  ministrarent  aliis 
patriarcharibus  ecclesiis,  docet  appendix  nostra  ad 
Ordinem  Romanum  ii,  infra  pag.  i60. 

Prff^terea  certis  diebus  festis  clerus  Romanus  con- 
veniebat  cum  pontifice  in  illas  basilicas,  ubi  statio- 
nes  indictae  erant,  ibique  sacra  faciebant,  imo  ali- 
qnando  vigilias  noctuirnas  pro  festorum  celebritate 
agebant.  Quin  etiam  in  pervigilio  Paschse  ecclesiae 
subnrbansB  in  illis  conventibus  se  sistebant :  cujus 
rei  argumento  est  appendix  nostra  ad  primum  libel' 
lnm  06  Ordine  Romano,  pag.  34  et  35.  In  cseteris 


A  festis  et  Dominicis  diebus  Vesperas  in  suis  titulis 
celebrabant  presbyteri  titulares  cum  acolythis  regio- 
num,  ut  in  eadera  appendice  legitur,  de  hebdomada 
paschali^  pag.  38.  Item  Missam  publicam  iisdem 
diebus  cum  sua  plebe  celebrabant  iidem  presbyteri  : 
nec  propterea  opus  erat  clericorum  collegio  aut 
schola  cantorum,  sed  diaconi  ac  subdiaconi  miuiste- 
rium  sutficiebat^  qui  praeter  epistolam  et  evangelium, 
csetera  facile  explere  poterant,  omissis  forte  Anti- 
phona  ad  lotroitum,  Offertorio,  et  Antiphona  ad 
communionem. 

Quodnam  fuerit  ante  saeculum  nonum  Romanse 
Ecclesiae  offidum  nocturnum  ac  diurnum,  ex  .^a- 
larii  Antiphonario  intelligitur.  Numerum  lectionum 
in  vigiliis  assignat  liber  Diurnus  in  cautione  epi- 
scopi.  Ea  autera  erat  per  id  terapus  Roraanorura  re- 
ligio,  utsi  quando  terapus  vigiliarura  exincuria  fuis- 
set  elapsura,  omisso  aut  breviato  nocturnali  officio, 
Laudes  ad  auroram  inciperent.  Habemus  hac  de  re 

B  testem  luculentum  Amalarium,  in  Antiphonarii  cap. 
4,  ubi  hanc  consuetudinem  magnopere  laudat  Ipsa 
enim  Romana  Ecclesia  quotocunqueordinevelnumero 
lectionum,  viderit  matutam,  id  est  auroram.  procedere 
et  audivi,  dimittit  noctumale  officium,  et  incipit  ma- 
tutinale,  Periculosum  est  enim  transgredi  termtnos  pa- 
trum,  etc.  Eadem  religione  ductus  sanctus  Pater 
Benedictus  statuit  in  regulae  susb  cap.  ii,  ut  si  forte 
aliquando  fratres  tardius  surrexerint,  quod  maxime 
cavendum  ait,  aliqnid  de  lectionibus  aut  responso- 
riis  detrahatur,  ut  scilicet  Matutinl  seu  Laudes,  quas 
ineunte  aurora  canend»  sunt,  debito  tempore  [xxxi] 
compreantur.  Optandum  esset  ut  haec  rehgio  postli- 
minio  restitueretur  in  Italise  plerisque  Ecclesiis,  ubi 
nocturnfle  vigiliae,  lucente  adhuc  sole  diei  prsecedentis, 
non  tam  canuntur  quara  recitantor. 

Quod  diximus  de  more  urbis,  ut  episcopi  cardina- 
les  et  presbyteri  titulorum  certis  hebdoraadis  ad  pa- 
triarcbales  ecclesias  venirent  ad  sacra  celebranda, 

Q  non  caruit  etiam  exeraplo  in  Ecclesiis  Gallicanis.  Id 
enim  in  Virdunensi  usu  venit  sseculo  septimo,  uti  ex 
Pauli  episcopi  Actis  discimus,  qui  ordinavit  ut  foren- 
ses  presbjteri  per  certas  vices  ad  cathedralem  eccle- 
siam  accederent,  officia  divina  persoluturi.  Sedpree- 
clarum  est  in  primis  exemplum  Ecclesiae  Antissio- 
dorensis,  in  qua  ex  institutione  Tetrici  antistites,  qui 
ineunte  octavo  saeculo  devixit,  abbates,  archipresbj- 
teri  imo  et  rectores  ecclesiarum  roraliumy  per  suas 
quique  vices  divinum  persolvebant  officium  ea  lege, 
ut  ex  dominico  cellario  ab  ecclesice  ceconomo  stipen- 
dium  sufficiens  acciperent.  Hsec  ipta  verba  refero  ex 
Actis  ejusdem  Ecclesise  episcoporum,  in  quibus 
Actis  qu9L  auique  singulorum  mensium  hebdomada 
deservire  aebeant  diserte  explicatur.  Quse  pro  mense 
Septembri  desunt  apud  Labbeum,  supplenda  sunt  ex 
saeculi  quarti  Benedictini  part.  ii.  pag.  575.  Similes 
aliarum  Ecclesiarum  ritus  omittimus. 

V.  De  collectis  et  stationibuSf  deque  litaniis  Romanis, 

D 

Stationis  vox  ambigua  aliquando  pro  jejunio  vor 

luntario,  quandoque  pro  statu  orantium  usurpatur. 
In  utroque  significatu  occurrit  passim  apud  Tertul- 
lianum  aliosque  auctores.  Hoc  loco  sumitur  pro  con- 
cursu  populi  ad  locum  indictum,  id  est  ad  ecclesiam, 
in  qua  Processio  clericorum  consistit  statis  diebus, 
ad  statas  preces  faciendas.  Antiouus  quippe  in  Urbe 
ritus  est  ut  certis  diebus  clerus  Romanus  in  unam 
aliquam  ecclesiam  conveniat  supplicationis  causa, 
ubi  sacra  fiunt,  aliaque  divina  officia. 

Gleri  Romani  Processio  in  illas  stationes  duplex 
est,  solemnis  aut  privata.  Hcec  fitcum  unusquisque 
privatim  in  locum  indictum  se  recipit ;  solemnis  vero 
cum  solemni  more,  decautando  litanias  aliasque  pre- 
ces,  pontifex  aliique  omnes  eo  sese  recipiuut.  Pro- 
cessiones  solemnes  praecedit  Gollecta,  id  est  coad- 
unatio  clericorum  in  una  ecclesia,  ut  ex  ea,  quasi 
[xxxii]  agmine  facto^  in  locum  stationis  proeedatur ; 
sic  dicta,  quod  in  eo  loco  deras  com  popalo  colliga- 


Mf 


AiPPBNDK  AD  S.  ORBOORlt  MACfNt  UfllRGICA  OPEfiA. 


m 


lur  ad  faeieDdam  Processionem  solemnem.  Et  quia  A  devoia  menie  eaiervaiim  in  eeeksia  heati  Christi  ««r- 


ia  loco  ubi  tit  colleeia  Oratio  saperpopulum  funditur 
«Bte  Processiooem  ;  inde  flt  quod  ejusmodi  Oratio- 
nes  etiam  CoHectse  appellantur,  quoniam  super  Col- 
leeiam  populi  fiunt^  awn  eoHigitur^  ul  proeedat  d» 
una  eoetetia  in  aliam  ad  stationem  fcunendam,  ut  1o- 
ouitur  Micrologus,  incap.  9.  Sic  in  capite  jejiunii  illa 
Orat^,  Conceie  quxsumu»  apud  saneiam  Anasta- 
siam  super  Colleetam  popuH  aieitur,   qui  stationem 

gpud  sanetam  Sabinam  eeiebraturus  est,  SeH  ejusmodi 
ollectfiB  fiebant  praecipue  in  Quadragesima,  et  in 
singulis  triduis  quatuor  temporum,  propterea  quod 
iliis^diebus  solemnis  Prooessio,  celebrabatur :  at  quia 
forte  privata  erat  aliis  temporibus  Processio,  nullse 
Oollectffi  assignantur  InTeteri  indice  Collectarum  et 
stationum,  quem  inferius  suo  loco  exhibebimus.  De 
Oollectis  qu8B  sseculo  duodecimo  in  usu  erant  ita 
scribit  Benedictus  canonicus  sancti  Petri  :  Cotleeta 
/11  seeunda  feriay  quarta  et  seoptay    et  Sahbato  per  to- 


t}p*is  Laurentii,  qux  Lueinx  nuncupatur,  ubi  et  Col- 
lecta  prmdieta  inerat,  oceurrerunt,  CoIIecta  itaque 
etiam  in  Htaniis  majoribus  fiebat,  tametsi  qullahuic 
tempori  in  nostro  mdice  assiirnatur.  Pergit  liber 
Pontiflcum  narrare  de  Leone  tertio,  qui  cum  a  pa^ 
triarchio  egressusfuisset,  obviam  iUi  sine  planeta  m»- 
quuSy  nec  aicendus  mschalis  nrimicerius  oceurrit,  et  in 
nypocrisi  Deniam  ah  illo  petehat,  dieens,  quia  inflrmu$ 
sum,  el  ideosineplanetaveni.  Exquointelliffunturmi- 
nistros  sacros  planetis  ornatos  in  illis  CollecUs  pon- 
tifici  occurrisse. 

Ad  locum  stationum  deferebantur  ex  patriarchio 
Lateranensi  vasa  sacra,  prffieunte  cruce  stationali 
pontificem  in  sella  gestatoria  eo  portari  mos  eral. 
Aliquando  tamen  equo  Yehebatur.  [xxxit]  Leo  IV 
instauravit  erucem  auream,  qu«  (ut  mos  antiauitus 
est,  ait  Anastasiiis)  subdiaeoni  manibus  ferebatur^ 
sssorum  nontificum.  Presbjteria  etiam,  i^  est 


.  prcedecessorum  ,  .  .  . 

tam  Quadrigesimam,  et  in  quatuor  temporibus  totiu^  B  ^rogationes.  flebant,  tum  ob  ministrorum  obsequia, 
anni,  e$  in  quinta  fevi^  ad  sdnctam  Martam  trens  Ti-  t^ip  ob  lauaes  et  acclamationes.  Imo  pontifex  quan- 
'     '        '     '  ^     ..*  doquelp  ipso  itinere  causas   flniebat,  aut  cerle  ad 

ejusnutum  nomenculator  et  sacellarius,  ut  in  Drlmo 
Ordlne  Romano,  num.  V.  Csetera  explicant  nbelli 
nostri,  in  quibus  videas  quaenam  fuennt  olim  apud 
Lateranum,  quaenam  ad  sanctum  Petrum  Stationes. 
Caeterum  ejusmodl  Processiones  non  raro  litanias 
appellantur  apud  ai^tiquQS  auctores.  Inter  primos 
numerandus  esl  Arcadius  Augustus,  qui  in  rescripto 
adversus  hsereticos,  dato  ad  Clearchum  Urbis  prae- 
fectum,  interdicit  iis  omnibus  ad  litaniam  faciendam 
intm  civitatem,  noctu  vel  interdiu,  profanis  eoirt 
oonventibns.  IJbi  litania  pro  supplicatione,  seu  Pro- 
cessione,  videtur  usurpan.  Quanquamtemnoris  pro- 
cessu  preces  et  rogationes  qu»  in  ejusmodisupplica- 
tionibus  flunt  litanise  vocabulo  magls  proprie  signifl- 
cari  mos  fuit,  sedmaxime  sanctorum  invocationes . 
Apposite  Walafridus  Strabo.  fn  cap.  38  :  Sotandum 


berim,  et  ad  sanetam  ApolHnarem . 

Grefforius  Magnus  stationes,  antea  vagas  yel  certls 
ecclesils  scripto  non  addictas,  in  soo  Sacr^raentario 
constituit,  ordinavitque  per  basilic€Ls  vel  bealorum 
martyrum  cometeria,  testante  Joanne  Diacono,  iii 
ejus  Vitae  lib.  iii,  cap.  18.  Primitus  vero  stationes  il- 
IsB  institutflB  f\ierant  vel  ob  sanctorum  natalitia,  vei 
ob  dies  public€B  Processionis,  sive  Missse  sacratioH 
tempore  celebrandse.  Stationes  ob  sanctorum  natali- 
tia  nebant  in  eorum  memoriis  fel  in  coemeteriis,  Id 
est  in  eccleslis  super  eorum  tumulos  construclis, 
qu»  ob  id  coemeteria  qoandoque  appellantur.  Hinc 
cum  notisslmaeesscnt  sanctorum  festivitates  et  me- 
morise,  non  erat  necessarium  harum  stationum  diem 
et  locum  assignare  in  Sacramentarjis  in  quibus  quse- 
cunque  propnae  sanclorun^  Miss»^  habebantur,  pu- 
blicas   olim  atationes  exigebant.  At  vero  stationes 


aliorum  dierum,  puta  Quadragesimse,  quatuor  tem-  n  autem  litariias  non  tantum  cHci  illam  recitattonem  no- 


porom,  Adventus,  Natalis  Pomini,  Paschatis  et  s|- 
roilium  cum  incertae  essent,  eas  designari  oporte- 
bat,  ne  qua  oriretur  dubitatip  ad  quamnam  eccle- 
siam  esset  procedendnm  ad  publicam  stationen^. 
Unde  Gre^orius  eas  certi?  dlebus  in  suo  Sacramei^- 
tario  addixit,  ot  a  cunctis  cognosci  rxxxiii]  possent. 
Eas  porro  constituit  passim  in  basilicis  prsecipuls, 
scilicet  patriarchalibqs  et  tltulis  ;  aliquando  tamen 
in  diaconiis  et  in  oratoriis,  utin  ofatorio  sancti  Pan- 
cratii,in  quaidekn  «anctuspontifex  homiliamhabuit. 
Gregorius  secundus  supplevitvacantes,  aliquot  Qua- 
dragesimae  dies,  nemp^  in  feriis  quintis  ;  quas  sta- 
tiones,  ne  repetereiitiir  in  tituli^,  in  alHs  ecclesiis 
statuit.  Hoc  estquod  siflniflcare  voluit  scriptor  libri 
de  Gestis  pontificum  hfs  verbis  :  Hic  (Juadragesi- 
mali  tempore  ut  in  quinta  feriajejuniumy  id  ^st  statio, 
atque  Mtssarum  eetebritas  fieret,  in  eeelesiis  {quod  non 


minum  qua  sancii  in  adjutorium  vocantur  infirmitatis 
humanXy  sed  etiam  cuneia  quce  in  supplicationibus 
fiunt  rogationes  appellari.  Principio  tamen  litamae 
nomine  slgnificabafursolummodo  initium  nostrarum 
lltaniarum,  ita  ut  Kxprit  eleison  pluries  firequentare- 
tur,  quo  sensu  accipitur  non  semel  in  regula  sancti 
Benedlcti.  Eodem  sensu  usurpatum  legitur  in  veta- 
sto  Rituali  RomaneB  Ecclesiae,  quod  nobia  exhibet 
Codex  Casinensis,  ubi  de  Assumptione  beatissfmiB 
Virginis  supplicatio  praescribitur  cum  ter  ccntena  re- 
petuione  litaniae  nostrae  initialis.  Verba  ipsa  bnc 
ascribo.  /n  Assumptione  sanctw  Marice,  in  tpsa  w- 
spera  vigiliarumt  pr^eparatur  quoddam  portatorium  tn 
sancto  Laurentio  apud  Lateranos,  sufiposita^e  la- 
bufa,  imagine  Christi  Domini  nostri  insignita,  a  medio 
noctis  concurrente  populo,  exeant  cum  litania  ad  sam' 
ctam  Mariam  Minorem,  mundatisper  viam  plateis,  ei 


ag^ba(Vir)  insiHuit.  ^mmen  siogula^  Q^a^raf^esimiip      suspensis  per  domos  lucemis  ;  ibique  in  gradibus  wfi- 
ferias  quintas  ante  Gregorium  II  festivas  fuisse  in-  ^  ctx  Marim  deposita  aliquandiu  icona,  omnis  chortu 


star  Dominicie  Mlcrologus  auctor  est  in  cap.  50. 

Etai  autem  flx»  kc  ratse  essent  in  Sacramentarlo 
stationes,  eas  tamen  populi  denuntiari  mos  erat. 
Id  fiebat  ab  archidiacono  in  nublica  Ifissa  pnece- 
dente.  Postquam  enim  pontifex  communicaverat, 
veniebat  archidiaconus  cum  ealicead  eornft  altaris,  et 
annuneiabai  stationem  ;  quie  verba  leguntur  in  primo 
libello  Ordinis  Romanl,  num.  49.  Non  dubiumquin 
etiam  denuntiaretur  Collecta,  ubi  res  exlgebat.  Ali- 
quando  tamen  notarius  id  muneris  praestabat  loco 
arcbidiaconi ;  cuius  rei  insi^ne  est  exemplum  in 
Aetia  Leonis  tertii,  qui  oum  dte  qttadam  more  solito 
in  litaniis  qua  ab  omnibus  majores  appellantur  proce" 
deret,  tnki  stbi  popultts  obviam  oceurrere  deberet,  et  se» 
cundtm  anntum  eonsuettidinem  litanias  et  Miis^rtm 
solemnia  oum  saeerdotibtu  cetebraret,  et  seeundum  an- 
tiqtuim  tradiHonemm  notario  S,  R,  E.  in  ecelesia 
MUi  OeorM  maHyW»  «a  ejus  natoH  tp$a  Mgnto  rn^ 

9^^999    fm^K^Wp    ^^MWaP|    Wl^^    wwrWf     ^WCHlffflia     IvfrfWMP^ 


viroriim  ac  mulierum,  genibtts  humititer  unte  oam 
flexis,  pugnis  etiam  pectora  ccedentes,  una  voce  per  «•*• 
mertm  dicunt  centies  Kyrie  eleison,  eenties  Christe 
eleison,  [xxzy}  item  centies  Kyrie  ehison ;  fusipfue 
lacrymis  et  precibus,per  sanctum  Adrianum  recta  ma 
vadunt  ad  sanctam  Mariam  Majorem  ;  attditaaue  Mis^ 
samm  celebritaie,  ad  palatium  r^rtuntur.  Uftde  qui- 
dam  cum  interesset,  ita  mirando  prorupit : 

Sancta  Ma^ria,  quid  est  t  si  coeli  climata  scandls, 
^sto  oenigna  tui^. 
Et  post  aliquot  versus,  teoipus  acripti  carminU  iudi- 
catur  his  versibus  : 

T^rtius  Otto  tu»  nixus  solamine  palm» 
Praestoque  sit  veniee. 

Hic  tibi,  si  quid  habet,  devoto  pectore  prxstat, 
Spargere  non  diibitat. 

Oaudeat  omnis  bomo,  quia  regnal  tarUua  Olla 

Haetenns  Godex  ille  Gasinensia. 
teteram  ia  baisilica  LaUrftlienat  aoBl  IftBlm  ste- 


M» 


ni  OHDlNfiM  ROMANUM  COMMENtARlVS  PR/eVlUS. 


IM 


tionea  octo^  quarum  duie  antiquisslnifflj  nempe  Do- 
nninica  prima  Quadragesimie,  et  Dominica  in  aibis  ; 
feria  tertia  anle  Ascensionem  receniior.  In  basilica 
sanctiPetristationesYiginti,  plereeque  antiquissim® ; 
in  basilica  sancti  Pauli  extra  muros  statiooes  quin- 
que  :  in  basiiica  sanct»  Marlee  M<^oris  duodecim  ;  in 
basitica  sancti  Lanrentii  extramurana  tres.  Sed  has 
aliasque  aiiarum  ecclesiarum  stationes  veteres  infe- 
rius  exhibebit  iibellus  singuJaris.  Onufrius,  in  Histo- 
ria  basilic»  VaticanflB  enumerat  quadragintaquatuor 
ecclesias  in  quibus  hodie  stationes  fiunt  ;  stationes 
autem  octoginta  septem,  diebus  octoginta  tribus.  De 
his  hactenus  ;nunc  ad  majora  Teniamus. 

VI.    Singulares  ritut  Mium    ponii^lii   ieeundm 
OnUnm.  RomanMm ;  e$  primo  ab  initio  ad  CaiKmm. 

Pnetermissis  communibus  sacrosancti  Missee  sacri- 
ficti  cteremoniis,  ntpote  qnse  ab  expositoribus,  prae- 
scrtim  a  pise  memorise  cardinale  Joanne  Bona  illu- 
stratee  sunt,  singulares  duntaxat  boc  loco  perseque- 
mur  Missse  pontificiae  aut  episoopalis  ex  Romano 
Ordine  ritus,  ne  actum  agere  videamur.  Sic  autem 
hoc  argufiientum  tractabimus,  ut  si  quid  nobis  occur- 
ratad  singularia  hfficillustranda,  breviter  afferamus, 
sin  minus,  rem  uti  est  indicare  nobis  satis  fuerit. 

1.  Insigne  est  in  primis  venerandae  antiquitatis 
momentum,  [xxxvi]  ^uod  in  primo  nostro  Romani 
Ordinis  libello  occurnt,  num.  8,  in  Processione  pon- 
tificis  ad  altare,  nempe  quod  duo  acolythi  tenenies 
eapsas  eum  SanetU  apertas,  et  $ubdiaconus  setjuens 
eum  ifsis  tenens  manum  suam  in  ore  eapsse,  osiendit 
Sancta  pontifiei,  vel  diaeono  qui  prcpcesserit,  id  est  et 
diacono.  Tunc  inelinato  eapite  pontifex  vel  diaconus 
satutat  Sancta^  et  contemplatur,  ut  si  fuerit  superabuu' 
dans,  prcecipiat  ut  ponatur  la  conditorio,  Quid  sint 
haec  Sancta,  nemo  hactenus,  ni  fallor,  exposuit, 
Attendat  Telim  lector,  an  ea  quse  allaturi  sumus  pro- 
bent  hoc  Tocabulo  Bucharistiam  significari. 

Principio,  ubicunquc  hoc  nomen  Saneta  in  plurali 
solitarie  occurrit,  maxime  in  his  libris,  aut  semper, 
aut  fere  semper  Eucharistiam  signiMcat,  exemplo 
Graecorom,  qui  tde  'Ayea  appellant  ;  et  Tertqllianus 
Sanehim  absolute  appellat  tum  in  libro  de  Oratione, 
tum  in  alio  de  Prmscriptione.  Idem  Ordo  Romanus, 
num.  17:CtimiitxertlPaxDominisitsempervobiscum, 
faciens  erucem  tribus  areibus  manu  sua  super  ealieemy 
mittit  Saneta  in  eum.  HuDclocum  de  fincbaristla  in- 
teiligendum  nullus  dubiiaverit.  Mihi  veronihil  alind 
esse  yidetur  (]uam  particula  consecrata  ex  illis  San- 
eiis qum  pontificiad  altare  procedenti  in  capsa  ostensa 
sunt,  qufleetcnm  diacono  adoravit.  Neque  enim  par- 
ticala  nsec  in  calicem  slc  immissa  facile  expilcari 
potest  de  parte  Hostise  in  ea  Missa  quse  tunc  peragi- 
iur  consecrat«e,  siquidem  proxime  post  superiora 
subditur  pontificem  rumpere  oblatam,  et  de  insa  San- 
eta,  quam  momorderit  ponere  t»  manus  archtdiaconif 
dicendo  rn  ealieey  Fiat  commistio,  etc.  Duplex  itaque 
particula  mittebatur  in  callcem,  una  scilicet  ante 
oblatas  fractionem,  alia  post  fractionem,  ex  ipsa 
Oblata  ;  adeoque  primanihil  alind  essevideturquam 
particula  ex  antea  consecrata  Lucharistia,  quam  pon- 
tifex  ad  altare  procedens  adoraverat,  in  capsa  osten- 
sam ;  ex  qua  partem  quee  superabundans  fuisset  pr»- 
ceperat  reponi  in  amditono,  id  est  in  eo  loco  ubi 
Eucharistia  soleret  asservari.  In  secundo  libello  du- 
plex  etiam  particulse  sacrae  in  calice  commistio  prse- 
scribitur,  sed  utraqne  ex  i)raesente  sacrificio  :  contra 
quam  in  primo  Iil>eIlo,  ubi  prima  commistio,  meo 
quidem  iudicio,fit  ex  preecedente,  altera  ex  praesente. 
Etnequisdubitet,duplicemparticulam  missam  fuisse 
in  calicem.  id  diserte  notavlt  Amalarius,  qui,  relato 
hoc  rito,  ita  commentatur  [xxxvn]  in  lib.  iii,  cap.Si. 
Si  hoc  ita  agitur  in  Bomana  Eeelesiay  ab  iUis  potest 
addiseiquid  significet  bis  positus  panis  in  calicem. 
Non  enim  vacat  a  mysterio  quidquid  in  ofieio  agitur 
juxia  eonstitutionem  Patrt^m, 

CoBttai  itaqoe  dupUeem  Baebariatitt  partieolam 


A  fiiisse  immissam  in  ealicem,  unam  ^x  priori  (ut  qui* 
dem  opinor^  consecratione,  alteram  ex  praesente.  Cur 
autem  particula  ex  l^ucharistia  asservata  Immiss^ 
fuerit  in  calicem  ?  fortasse  ut  sacrificii  unitas  et  per- 
petuitaa  hoc  ritu  inculcaretur.  Id  enim  colli^i  potest 
ex  alio  persimili  rltu,  qui  in  eodem  primo  I(belIo 
nosiro  subsequitur,  num.  21,  ubi  conti^erit,  pontlfice 
absente,  Missam  in  loco  in  quo  statjo  foerit  ab  epi- 
scopo  celebrari.  Sexto  loco  quando  diei  debet  \^^\ 
Domini  sitsemper  voblscum,  deportatur  a  subdiaeono 
obkitionario  particula  fermenti  quod  ab  aposlolico  eon- 
seeratum  est,  et  datur  archidacoho  ;  ille  vero  porrigit 
episeopo.  At  ille  eonsigfiando  tribns  vicibus,  et  dicendo 
Pax  dominisit  semper  vobiscum,  miltit  in  calicem. 
Hic  locus  insignis  est  ad  probandum  id  quod  alia^ 
diximus,  fermentum  illud,  de  auo  a^it  Innocentius 
prlmus  in  epistola  ad  Decentlum,  esse  ipsammet  Eu- 
charisiiam  consecratam,  pon  eulogias  seu  panem 
benedictum ;  deinde  ex  boc  ritu  Missse  eoiscopalis, 

B  absente  pontifice  celebratse,  illustrari  similem  ritum 
Miss8epontificaIis,inquaparticuIamEucharisti6eantea 
consecrataedeferri  ad  allare,  et  posteaimmitti  in  cali- 
cem  modo  observabamus  ;  denique  hoc  ritu  sacrificii 
unitatemcommendari,  atque  unionem  pontificiscum 
sacerdote  qui  Sancia  prius  consecrasset,  et  episcopi 
cum  pontifice  fermenti,  idcst  Kucharistiae,  particulam 
a  pontificeantea  consecratam  in  calicem  immittentis. 
Ex  his  non  obscure  conQcimus  Sancta  hmc  auae 
pontifici  ad  altare  procedenti  prfleferebantur  Bucna- 
ristiam  fuisse.  Consimilis  ritus  in  Parasceve  obser- 
vabaiur  sceculo  xiy,  teste  Jacobo  Gaietano  in  Qrdi- 
narii  sui  cap.  92,  ubi  cum  descripsit  Processionem 
papascumsuoclero  ab  Ecclesia  Lateranensi  ad  ba- 
silicam  saoctee  Crucis  cum  corpore  Domini,  hcec 
subdit  :  Presbyter,  qui  portat  corpus  Domini,  ponat 
illud  in  secretario,  dum  dominus  mpa  prceparat  se, 
Illo  prcBparato,  revortet  illud  ante  papam  in  ProeeS'- 
sione  ad  altare,  Hinc  illustrari  et  connrmarl  possunt 

p  ea  qu8B  hac  de  re  superius  diximus. 

^  [xxxviiij  2.  De  fermento  per  tiiulos  Dominicis 
diebussingulis  mittendo  ita  scribit  Innocentlus  pri- 
mus  in  epistola  )9  ad  Decentium :  Be  fermento  vero, 
quod  die  Dominica  per  titulos  mittimus,  superflue  no$ 
consulere  votuisti,  eum  omnes  eeclesicB  nostrce  intra 
eiviiatem  fint  eonstitutae :  quarum  presbyteri^  quia  die 
ipsa,  propt':r  piebem  sibi  ereditam,  nobiseum  convenire 
non  possunt,  tdcireo  fefmentum  a  nobis  confeetum  per 
aeolythos  acetpiunt,  ut  se  a  nostraeommunioney  maxtme 
iUa  diej  non  judirent  separatos  Unde  videas  fermen- 
tum  illud  fuisse  communionis  ecclesiasticae  Sjmbo- 
lum,  uti  mox  dicebamus.  Addit  pontifex  :  Quod  per 
parochias  fieri  debere  non  putOf  quia  non  longe  por- 
tanda  sunt  sacramenta,  nee  ©0«  per  comeleria  divsrsa 
eonstituHspresbyteris  desiinamus,  cum  presbyteri  eorum 
eon/ieiendorum  fus  habeant  atque  ticentiam.  Mlttebatur 
itaque  fermentumillud  singuiisDQminicfspertitulos, 
id  est  per  titulares  Urbis  ecclesias  ;  non  vero'  per  pa- 

l^  rochias,  seu  per  ecclesias  suburbanas ;  neqne  per 
coemeteria,  sen  per  ecclesias  super  mariyrum  tumalis 
erectas.  Innocentii  decretun^  prascessisse  fertur  Mil- 
tiadis  constituiio,  ut  obiationes  conseeratce  perecelesias 
ex  consecratu  episeopi  dirigerentur,  quod  declaratur  fer- 
mentum.  Similis  Siricii  papaBcircumferturconsiituuo, 
ut  nullus  presbjter  Missas  celebraret  per  omnem  heb- 
domadamseu  Dominicam,  nisi  consecrdium  episcopthci 
designati  stiseiperet  declaratum,  qtiod  nominatur  fer^ 
mentum. 

Hoc  porro  fermentum  nihilaliud  esse  quam  Eucha- 
ristiam,  iam  superius  observavimus,  constatque  ex 
vetustissfmo  Codice  Ratisponensi,  in  quo  hanentar 
glossse  super  decretalea  pontificum  epistolas,  cujus 
Codicis  hfec  verba  sunt,  in  Itinere  nostro  Germanico 
jam  relata.  De  fermento  (jnod  dicitf  mos  est  Bomanis, 
ut  de  Vissa  qux  cantatur  tn  Cema  Bomini,  et  m  Sabh 
bato  saneto,  et  in  die  saneto  Pasehce,  et  in  Pentecosten, 
et  fn  Natati  Domini,  df  5anc|(i  (ffe  l^endum,  qon 
Me  saneki)  pei^  $6hm  dnnum  94rpeH&;  e$  «MMibi^ 


871 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


m 


per  stationes,  $i  ipsi  papa  ad  Missam  p-CBsens  non  A 
fuerit,  de  ipsa  Mu$a(foTieSancta)mittiturincalicemt 
cumdicitur,  Pax  DomiDisitscmper  vobiscum.  Et  hoc 
dicitur  fermentum.  Hinc  illustrantur  ca  quae  superius 
notayimus,  tum  de  fermento  sumpto  pro  Eucharistia, 
itidemque  de  Sancta ;  tum  dc  asservata  Eucharistia 
ex  priori  sacrificio  ad  iramittendam  particulam  con- 
secratam  in  Missis  [xxxixl  subseo^uentibus :  tum  de- 
nique  de  ritu  usitatb  in  Missa  episcopali,  ubi  statio 
fuissetabsente  pontifice.  Ejusdem  glossce  verba  proxi- 
me  addita  subjungo  :  Tamen  Sabbato  sancto  Paschce 
nullus  preshyter  per  ecclesias  baptismales  neminem  com- 
municat^  antequam  mittatur  ei  de  ipsa  sancta^  quam  ob- 
tulit  dominus  papa.Vevum  non  tantum  Sabbatosancto, 
sed  etiam  qualibet  Dominicaid  flebat,  utex  prsBmisso 
Innocentii  testimonio  intelligimus.  Secus  fiebat  in 
ccBmeteriis^idestineccIesiissupertumuIosmartyrum 
erectis,  in  quibus,  non  exspectato  pontificis  fermento, 
presbyter  sacra  licebat  celebrare,  quemadmodum  in 
parochiis,  id  est  in  ecclesiis  suburbanis.  B 

Gonsimilis  ritus  scrvabatur  in  ordinatione  episco- 
porum  etpresbjterorum,  ut  posteavidebimus,  quibus 
ab  ordinatore  porrigebatur  integra  oblata  consecrata, 
ex  qua  communicabant  in  certos  a  sua  ordinalione 
dies,  immittendo  scilicet  particulam  ex  accepta  prius 
oblat^  in  calicem  a  se  consccratum,  ut  sic  suam  cum 
suo  ordinatore  communionem  atque  sacrificii  unita- 
tem  protestarentur,  quee  duplex  ratio  erat  pontifici 
mittendi  Eucharistiam  ad  titulos  Urbis  singulis  Do- 
minicis  per  acolythos.  Tertiam  afTerre  licct  ex  Inno- 
centii  yerbis  mox  relatis^  ut  scilicet  potestas  fieret 
presbyteris  titularibus  Missam  celebrandi,  secus 
quam  presbyteris  parochiarum  seu  ecclesiarum  sub- 
urbanarum,  atque  coemeteriorum,  quod  presbyteri 
eorumconficienaorumjus  haberent  atque  licentiam, 

Cur  antem,  inquies,  per  acolythos  deferebatur  fer- 
mentum,  si  ipsaEucharistiaerat,  etnon  permajores 
ministros  ?  aut  cur  tandem  Eucharistia  fermenti  no- 
mine  donata  est?an  quiapanis  ex  quo  conficiebatur  q 
fermentatus  erat  ? 

Ad  primum,  acoiytorum  id  officium  erat,  ut  sac- 
culos  ad  confringendas  in  Missa  oblatas  consecratas 
portarent,  easque  sacerdotibus  confracturis  exhibe- 
rent,  uti  patetex  libellis  Ordinis  Romani.  Quapropter 
in  sua  ordinatione  sacculos  ab  episcopo  antiquitus 
accipiebant  in  signum  hujus  muneris  et  officii.  Id 
probat  libellus  octavus  hic  editus  de  Ordinationibus 
sacris.  Unde  aeolythi  duo  in  Missa  pontiBcali^  cum 

Sontifex  procedebat  ad  altare,deferebant, capsoscum 
anctiSf  id  est  Eucharistia,  easque  tenebant  apertas, 
dum  pontifexiSancto^  adorasset,  atque  ex  cis  parti- 
culam  assumi  jussisset  in  usum  sacrificii  quod  mox 
ab  ipso  celebrandum  erat.  Huc  forte  spectat  id  quod 
in  Propyleo  ad  tomum  1  Aprilis,  Bollandiani  [xl] 
iegitur  de  Zephyrino  papa^  cujus  fuit  hoc  consUtu- 
tum,  utpatenas  vitreas  ante  sacerdotes  in  ecclesia  mi- 
nistri  portarent,  dum  episcopus  Missam  celebraret. 
Sane  Tharsicius  martyr  ex  illorum  acolythorum  nu-  j^ 
mero  erat ;  qui  cum  quodam  die  deferret  Christi  cor- 
poris  sacramenta,  nec  vellet  ea  discutientibus  pi'odere 
paganis,  tam  diuest  fustibus  ac  lapidibus  maceratus  ab 
eis,  quousque  exhataret  spirxtum,  testante  Usuardo 
ad  xviii  Kai.  Septembris. 

Jam  vero  quam  ob  causam  fermenti  nomenEucha- 
ristisB  hoc  in  ioco  impositum  sit,  an  quia  ex  pane 
fermentato  confecta  esset,  an  potius  ob  mysticam 
aliquam  rationem,  non est facile  definire.  Illud  certum 
videtur,  hac  in  sola  occasione  fermenti  vocabulum 
EucharistifiB  in  tota  antiquitate  tributum.  Erat  erj^o 
prsecipua  et  singularis  in  ipso  facto  hujus  appeilatio- 
nis  causa.  Quid  si  ad  tegendum  profanis  rei  sacrse 
arcanum  pro  moreillorum  temporum  ?  Quid  si  ad  de- 
signandam  communionem  ac  vinculum  unitatis  hoc 
vocabulum  aptiusvisum  est?Nam  Eucharistiainejus- 
modi  occasione  hujus  rei^ratia  ad  titulosmittebatur, 
ex  dictis,  ne  presbyteri  titulares,  qui  diebus  Domi- 
nicis  propter  plebem  sibi  creditam  una  cum  pontifice 


convenire  non  poterant^  ab  ejus  communioneseporali 
viderentur.  In  nujusrei  siffnumnuIIavoxconTeDien- 
tior  afferri  poterat  quam  fermenti.  Sicut  enim  modi- 
cum  fermentum,  ut  recte  monet  apud  illustrissimum 
Giampinum  Josephus  Thomasius,  totam  farinaB  cai 
injicitur  massam  fermentat,  sic  unicum  illud  di?i- 
numc[ue  pontificis  fermentum,  ner  titulos  missum, 
veluti  unam  massam  et  corpus  ndeles  unius  urbis  co- 
pulabat.  Nihil  ergo  facit  hic  locus  ad  probandam 
panis  fermentati  usum  in  ecclesia  latina.  Sive  enim 
azymus  fuerit  panis  ille,  sive  fermentatus,  Encha- 
ristia  fermenti  vocabulo  designata  est,  non  a  materia 
ex  qua  constaret,  sed  a  causa  morali  ac  mystica, 
quod  idem  prestaret  in  corpore  Christi  my8tico,qaod 
praestat  fermentum  in  pane  materiali. 

Gffiterum  hunc  morem  transmittendi  fermentum 
seu  Eucharistiam  per  titulos  Urbis  ante  ssculum 
nonum  in  desuetudinem  abiisse,  colligimus  ex  libellis 
Ordinis  Romani,  in  guibus  nuUa  istius  missitatioDis 
memoria  superest,  sicut  neque  apudAIcuinum  alios- 
que  Ordinis  Romani  commentatores. 

Ex  his  conjicere  licet  recentiorem  morem  Eucha- 
ristiam  prfieferendi  pontifici,  cum  aliquo  proficisdtur, 
forsitan  manasse  [xli]  non  solum  ex  communi  pri* 
morum  Christianorum  more,  qui  pereffrioaDtes  Eu* 
charistiam  secum  gestare  solebant,  sed  etiam  ei  ve* 
teri  consuetudine  deferendi  sacrosancta  mysteria  ante 
pontificem,  cum  ad  Missarum  solemnia  celebrandaad 
altare  procederet ;  aui  tamen  ritus  in  primotaQium 
Romani  Ordinis  libeiIopr8Sscribitur,noniDaliis.Nam 
secundus  libellus  prsecipit  ut  pontifex,  cum  perveue- 
rit  ad  altare,  primo  adoret  Sancta,  qu»  promde  ibi- 
dem  antea  exstitisse  necesse  est. 

3.  Gregorius  ma^nus  initio  Sacramentarii  sui  ita 
Missse  ordinemexplicat  paucis.  iHprimtsadJn/ro{^ 
Antiphona,  qualis  fuerit  statutis  temporibus^  siM  diebns 
festis,  seu  quotidianis,  deinde  Kyrie  eleison.  Itm 
dicitur  Gloria  in  excelsis  Deo,  si  episcopus  fueritt 
tantummodo  die  Dominico,  sive  diebus  festis ;  ajare^ 
teris  autem  minime  dicitur,  nist  solum  in  Pas^. 
Quando  vero  litania  agitur,  neqtie  Gloria  in  eicelsis 
Deo,  neque  Alleluia  canitur.  Postmodum  dicitur  Ora- 
tio.  Deinde  sequitur  Apostolus.  Item  gradaUy  seu  Al- 
luia.  Postmoaum  legitur  Evangelium  ;  deinde  Ofer- 
torium ;  et  dicitur  Oratio  super  oblata,  Sic  fcre  p«- 
petuo  vocatur  htec  Oratio  in  antiquis  libris,  qus  io 
Editis  et  ab  Amalario  Secreta  dicitur.  Qua  cmplet^ 
dicit  sacerdos  excelsa  voce,  Per  omnia  ssecula  sscu- 
lorum,  etc.  Confer  Micrologi  caput  23,  ubi  breTis 
descriptio  Missae  afTertur. 

Multa  in  superioribus  Gregorii  verbis  essent  Dotan- 
da ;  sed  aliis  hsec  permittimus,  insignioratantumob* 
servaturi. 

In  primis  Kyrie  eleison  toties  repetebatur,  quoad 
pontifex  aliquo  nutu  finem  designaret.  Unde  Pans 
de  Crassis  observat  Kyrie  in  missis  pontificiis  tandiQ 
protrahi,  quandiu  reverentia  papae  a  cardipaiibui 
facienda  durat.  Verum  in  iis  Missis  quae  litanias  sub- 
sequebantur  Kyrie  eleison  omitti  mos  erat,  o^^J'! 
bellis  nostris  patet,  ob  eam  videlicet  causam  quod 
in  litaniis  jam  cantatum  fuisset. 

Gum  dicendum  esi  Paxvobis,  pontifex  secoovertil 
ad  populum,  ubi  ecclesia  directaest  versus  orientem 
secus  si  versus  occidentem,  ut  in  basilicis  Latcf»- 
nensi,  Vaticana,  aliisque  similibus,  in  quibus  pon- 
tifex  sacra  facicns  vultum  habet  conversum  ad  po- 
pulum,  nec  se  vertit  ad  clcrum,  cui  obversus  est. 
Vide  Ordinarium  Jacobi  Gaietani,  pag.  '415. 

Deinde  in  Missa  non  sedebat  pontirex  anle  abso- 
lutam  Orationem  [xui]  quae  Epistolae  pr«niittitur ; 
eoquc  sedente  ac  annuente,  episcopi  et  presbylen 
sedebant,  non  vero  diaconi  aut  subdiacoDi,  aiu^e 
ministri.  Huc  spectat  Hieronymi  ad  Evagrium  epi- 
stola  85.  Cieterum  etiam  in  EccUsia  Romse  prtshrfien 
sedent,  et  stant  diaconi,  licet  pautatim,  inerebresem- 
bus  vitiis,  inter  presbyteros,  absente  ^^f^*J^^ 
diaconum  videnm,  et  in  domssticis  convivtis  bemt' 


873 


IN  ORDINEM  ROMANUM  COMMENTARlljS  PRifiVlUS. 


874 


cMones  presbyteris  dare.  biscant  qui  hoc  faciunt  non  se  A 
recte  facere,  Id  vero  ex  superbia  ortum  esse  scribit 
vetus  auctor  apud  Auguslinum  :  Sed  quia  Romanas 
Ecclesiae  ministri  sunt,  idcirco  konorabittores putantur 
quam  apud  cceteras  EcclesiaSy  propter  magnificentiam 
urbis  Romanx,  quxcaput  esse  videtur  omniwn  civita- 
tum.  At  propter  eamdem  causampresbjteriEcclesim 
Romanffi  sibi  etiam  plus  tribuere  debere  recte  infert 
Hieronjmus,  qui  hanc  diaconorum  temeritatem  in 
eorum  paucitatem  eodem  loci  refundit.  Diaconos 
paucitas  honorabiles,  presbyteros  turba  contempttbiles 
facit.  Plura  de  his  apud  Baronium,  ad  annum  402. 

Ad  haec  ante  Gregorii  Magni  pontificatum  AUeluia 
in  Missa  non  dicebaturextraPentecosten,idestextra 
illos  quinq[uaginta  dies  qui  a  Paschate  ad  festum  Spi- 
ritas  sancti  intercedebant.  Testis  est  lib.  vii,  epist.64, 
indict.  2  ad  Joannem  episcopum  Syracusanum. 
CoQfer  ea  quse  inferius  dicturi  sumus  de  ritibus 
Sabbati  sancti. 

Si  vul^ato  de  Romanis  pontificibus  libro  fides  est,  B 
Anastasius  papa  I  constituit  ut  quotiescunque  sancta  E' 
vangeliarectlarentur,  sacerdotes  nonsederenty  sed  curvi 
starent.  Huc  spectat  id  ^uod  tanquam  insolens  factum 
de  Alexandrina  Ecclesia  Sozomenus  refert,  nempe 
qtiod  ad  Evanqelium  episcopus  non  assurgat .  Id  vero 
cum  quidam  Romani  presbjtcri  attentarent,  Anas* 
tasius  decreto  suo  hoc  emendavit. 

Post  Evangelium  Gregorius  in  rubrica  superiori 
nullam  facit  mentionem  de  Sjmbolo,  nec  de  con- 
cione.  Etquidem  pleriquc  existimant  Sjmbolum  in 
Romana  Ecclesia  non  fuisse  recitatum  ante  Uenrici 
priroi  imperatoris  tempus;atque  ad  id  probandum 
afferunt  Bernonis  abbatis  Augiensis,  testis  oculati, 
auctoritatem,  qui  rc  vera  id  diserte  affirmat ;  ad- 
ditque  Romanos  hujus  rei  causa  ab  iniperatore  in- 
terrogatos  respondisse,  videlicet  quod  Romana  Ec- 
ciesia  non  fuisset  aliquando  ulla  hasreseos  feeiinfecta. 
Sed  taiuen  imperatorem  a  Benedicto  papa  id  impe- 
trasse,  ut  Sjmbolum  in  posterum  ad  publicam  Mis-  Q 
sam  [xLiii]  decantaretur,  quod  anno  1014  contigit. 
Verum  longe  ante  id  tcmpus  Sjmbolum  in  Missa 
pontificali  decantari  mos  erat,  ut  fidem  facit  libellus 
secundas  de  Ordine  Romano.  Et  ne  quis  interpola- 
tionem  hoc  in  loco  causetur,  Amalarius  in  Egloga 
super  hoc  libello,  eumiem  locum  commentatur. 
Quin  etiam  in  libellis  v  et  vi  de  Missa  episcopali  se- 
cundum  Romanos,  qualis  in  usu  erat  ante  saeculum 
noDum,  Svmbolum  post  Evangelium  assignatur.  Ita- 
(Tue  per  illud  intervallum  quod  a  saeculo  nono  ad  un- 
decimum  effiuxit.SjmboIi  recitationem  in  Missa.in- 
termbsam  a  Romanis  fuisse  dicendum  est.  Quod 
eiiam  de  Oratione  dominica  contigisse  veri  similli- 
mum,  siquidem  eam  in  Missa  post  canonem  Gre- 

torius  Magnus recitari  prsecepit,  ex  lib.  vii,  epistoli 
4,  iodict.  2.  Certe  Walafridus  Strabo,  in  cap.  22  ait 
usum  decantandi  Sjmboli  CP.  ex  ea  urbe  apwl  Roma- 
no$  credi  pervenisse,  apud  Gallos  autem  ac  Germa- 
Dos  idem  Symbolum  lalius  et  crebrius  in  Missarum  [) 
officiis  coepisserecitari  ;  quodpraeteralios  attestatur 
jEu€l3  Parisieosis  episcopus  in  lib.  adversus  Graecos, 
cap.  iy  ubi  fidem  catholicam  vocat  quam  die  Domi- 
nica  decantat  ad  Missam  universalis  Galliarum  Eccle 
M.  Denique  Cencius  affirmat  ita  scriptum  esse  ad 
Coenam  Domini  m  libro  Gelasii  :  Non  dtcant  Sym- 
bolum ;  quod  argumento  est  aliis  diebus  dici  potuisse 
Gelasio  primo  pontifice,  de  quo  hunc  locum  intelli- 
gendum  existimamus.  Sedquia  nihil  ejusmodi  legi- 
tur  iD  Sacramentario  Gelasiano  apud  Thomasium 
Tul^ato,  suspendendatantispersententiaest  deSym- 
boli  recitatione  Gelasii  pontificatu^  maxime  cum 
Patres  Concilii  lu  Toletani,  in  canone  ^,  usum  reci- 
iaodi  in  sacris  Sjmboli  inducant  secnndum  forinam 
orientalium  Ecclesfarum,  dicturisecundum  Romanae^ 
si  hic  ritus  apud  Romanos  tum  usitatus  fuisset  co 
tempore,  id  est  aera  Hispanica  627. 

Post  Evangelium  aut  Sjmbolum  nonnunquam  pon- 
tifex  sermonem  ad  populum  habebat,  quod  a  Leone 

Patkol.  LXXVm. 


Magno  primum  fieri  coeptum  colligitur,  tum  ex  co 
({uodnulise  pontificum  Homanorum  ante  eum  homi- 
liffi  exstant,  tum  ex  Sozomeni  lib.  vii,  cap.  19,  ubi, 
de  Roma  a^ens  :  «  In  eadem  Urbe^  inquit,  nec  episco- 
pus,  nec  alius  quis(}uam  in  ecclesia  populum  docet ; 
sed  apud  Alexandridos  solus  civitatis  Alexandrinae 
episcopus  concionatur.  Quam  consuetudinem,  cum 
antea  mtroductanon  fuisset,  introductam  esse  ferunt 
ex  quo  Arius  presbjter,  [xliv]  de  doctrina  fidei  dis- 
sercns,  nova  dogmata  invexit.  d  Idem  auctor  quse- 
dam  alia  ibidem  observat,  quae  hoc  loco  referri 
possunt.  «  Est  etiam  hoc,  inquit,  Alexandrise  inso- 
ieos.  Ad  Evangelium  episcopus  non  assurgit.  Et  illic 
quidem  solus  archidiaconus  Evangelium  legit;  alibi 
vero  diaconi,  in  multis  autem  locis  presbjteri,  in 
quibusdam  episcopus  in  prsecipuis  festis,  ut  Cons- 
tantinopoli  die  sancto  Paschae.  »  Verumtamen  Pru- 
dentius^  Leone  Magno  et  Sozomeno  antiquior, 
in  hjmno  11,  de  coronis,  ubi  Romanam  sancti  Hip- 
poljti  basilicam  describit,  Pontificem  in  tribunali 
ad  populum  verba  facere  solitum  fuisse  testatur. 

Pronte  sub  adversa  gradibus  sublime  tribunal 
Toliitur,  antistus  prsBdicat  unde  Deum. 

Verum  id  fortasse  rarius.  Certe  post  GreRorium  Ma- 

f;num  paucashabemusRomanorumpontificumhomi- 
ias  ;  tametsi  nonnulli  aliquando  concionati  sunt, 
quos  intcr  Innocentius  III,  et  post  eum  Clemens  Vl 
multas  conciones  habuit. 

Observatu  dignum  est  id  quod  scribit  Optatus  in 
lib.  ni,  omnem  episcopalem  tractatutn  seu  conciona- 
torium  sermonem  pi*tf}ditum  fuisse  salutatione  gemi' 
nata.  Non  entm,  inquit,  aliquid  incipit  episcopus  ad 
populum  dicere,  nisi  p'imo  in  nomine  Dei  populum 
salutaverit.  Similes  sunt  exitus  initiis  Omnis  tractcUus 
in  eeclesia  a  nomine  Dei  incipitur,  et  ejusdem  Dei  no» 
mine  lerminatur.  Ab  aliguot  saeculis  exordium  ficea 
salutationc  angeiica,  qui  ritus  jam  invaluerat  saecu- 
lo  XV,  ut  patet  ex  Cseremoniali  Petri  Amelii,  cap.  42 
quod  hicnabetur  ordine  15. 

4.  Oblationem  quiscfue  suam,  non  modo  laici 
utriusqvie  sexus,  sed  etiam  sacerdotes  et  diaconi  in 
Missa  pontificali  facicbant.  Id  quo  ritu  fieret,  sio^illa- 
tim  explicant  libelli  dc  Ordine  Romano.  Principum 
oblationcs,  panis  scilicct,  accipiebat  pontifex  in  se- 
natorioy  qui  locus  erat  ipsis  ad  australem  partem 
assignatus  ;  archidiaconus  autem  post  pontificem 
arouias  vinlaccipiebat  ab  eisdem.  Aliorum  laicorum 
oblatas  episcopus  hebdomadarius ;  amulas  diaconus, 
quas  in  scjphum  refundebat.  Idem  fiebat  tum  a 
Pontifice,  tum  a  diaconis,  in  parte  femiuarum.  Panem 
solumabsque  vino  sacerdoteset  diaconi  offerebant. 

De  forma  panis  oblati  Onufrius  ita  scriptum  iegita 
Joanne  Diacono  in  expositione  Ordinis  Jiomani,  quam 
expositionem  [xlv]  reperire  minimepotuimus  :  Obla- 
tionum  forma  atque  mensura,  cum  videalur  fuisse 
antiquitus,  prout  erat  cujusque  studium  atque  devotio 
in  religione  divina,  possumus  tamen  ex  scriptis  beati 
Gregorii  cerliora  quaedam  capere  tllius  rei  indicia,  qui 
scrtbtt  in  libro  iv  Dialogorumy  cap.  55  :  «  Quemdam 
presbyterum  detulisse  dttas  oblattonum  coronas  cuidam 
personae,  quales  corotias  solebat  tunc  Christiana  religio 
offerre  Deo  pro  se  suisque  omnibus.  »  Et  paubpost  : 
«  Manifestum  cujus  mensurse  Vfl  formss  debeant  esse 
sacerdotum  oblafae,  quce  ex  ptkgillo  similse  fterijubentur^ 
et  adspeciemcoroncB.n  Notum  est  factummatronsBil- 
lius  Romaoffi,  quae,  cum  communionem  a  Gregorio 
acciperet  ex  pane  a  se  oblato,  risit  corpus  Christi 
dici  quod  esset  ex  illa  oblatione,  auam  ego,  inquit, 
manthus  meis  feci^  et  tibi  obtuli,  Moris  quippe  tunc 
erat  ut  unusquisque  suam  ipsius  oblatam  (quara  vo- 
cabant)  propria  manu  conficeret.  Unde  Valens 
imperator  dona  qu»  ipsemet  fecerat,  wv  fturoujo^o?  ^v, 
divinsc  mensae  obtulisse  perhibetur  a  Gregorio  Na- 
zianzeno  in  funcbri  oratione  Basilii  Magni. 

Neque   prstermittendum  hoc  loco  est  id  quod 
Hurabertus  cardinalis  in  libro  contra  Michaelem  Ce 

28 


87tt 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LltURGlCA  OPERA. 


m 


rularium  scribit,  quod  diaconi  cum  suhdiaconis,  scu 
imi  sacerdoteSf  sacris  amicii  vestibus,  cum  melodia 
Fsalmorum  conspersum,  id  esl  panem  infermentatum 
ad  sacrificium,  et  in  secretario  paratum  ex  secrelario 
proferebant.  Qua  de  re  legendae  Consuetudines  Glu- 
niacenses. 

Ad  vinum  quod  attinet,  amulas  oblatas  fundebat 
archidiaconus  in  calicem,  quo  utebatur  pontifex  ad 
consecrationem ;  et  cum  aa  summum  repletus  erat, 
in  alium  calicem  ministerialem,  quem  tenebat  unus 
acoljthus,  deplebat.  Hic  calixin  libellis  nostris  scy- 
phus  appellatur,  praeter  quem  alius  calix  major  as- 
siffnatur  in  tertio  libello.  Haec  observatio  necessaria 
esl  ad  ea  illustranda  quae  de  laicorum  sub  altera 
specie  communione  postea  dicturi  sumus.  Porro 
cantor  aquam  linteo  coopertam  offerebat  diacono, 
qui  eam  cum  vino  in  calice  miscebat,  infundendo 
in  modum  crucis. 

Joannes  IH  statuit  ut  oblationeSf  et  amulse,   vel  lu^ 
minaria  in  coemeleriis per  omnes  Dominicas  de  Latera- 
nis  ministrarentur.  Gregorios  lil  item  instituit  ut  in 
ecBmeteriis  circumquaqu^  positis  Bomce,  in   die  nata- 
Htiorum  eorum^    tumtnaria   ad  vigilias  faciendas  et 
oblationesdepatriarchio  peroblationarium  [xLv\]depor- 
tarentur  ad  celebrandas  Missas  perquem  provideritpon" 
tife:r,   qui    pro   tempore  fuerit,  sacerdotem.   Exstat 
ejusdem  Gregorii  III  diploma  de  oblationibus  quoti- 
dianis  per  eum  factis  ad  sanctum  Paulum,  nempe 
in  prima  Missa  ad  corpus  oblatam  unam ;  in  secunda 
Missa  ad  sanctum  Timotheum  oblatam  unam  ;  in  ter- 
tiaMissa  ad    imaginem  Salvatoris,  quas  et  Apostolo' 
rum^   oblatam  unam ;  in   quarta  Missa  ad  sanctum 
Gregorium  adjanuas  oblalam  unam  ;  deinde  in  Missa 
guinta  ad  altare  majore  oblatas  duas.  Ex  quo  videas 
jam  tunc  in  illa  basilica  sex  missas  per  singulos  dies^ 
et  quidem   in   diversis  altaribus  solitas  cclebrari. 
Diploma  ita  concludit  pontifex  ;  Nos  vero  ideo  dedi- 
mus  hoc  majore  altare  monachis,  ut  haec   omuia  flanl 
omni  tempore.  Gonfer  Typicura  Irenaa  Ducae  impera 
tricis,  cap.  34,  quae  singulis  diebus  in  divina  liturgia 
septem  panes  offerri  praecepit,  Analectorum  Grjtco- 
rum  tomo  primo,  qui  noslrorum  studio  nuperrime 
prodiit  in  lucem. 

Ab  annis  amplius  quadringentis  desita  cst  offerri 
a  laicis  materia  sacrificii  ;  sed  Augustinus  Patri- 
cius,  in  suo  Cseremoniali  describit  modum  c[ui  ante 
annos  ducentos  observandus  erat  in  oblationp  ad 
Blissam  pontificalem.  Quippe  lecto  Evangelio,  diaco- 
nus  Evangelii  latinus  accipit  Uostiam  unam  de  tribus 
quce  sunt  super  patenam,  et  cum  ea  alias  duas  Ho- 
stias  tangitf  et  eam  dat  sacristae  comedendam .  Deinde 
accipit  aliam  ffostiamde  duabus  quas  remanserani,  et 
cum  ea  tangit  patenam  et  calicem  per  tolum,  intus  et 
extra  ;  et  similiter  dat  eam  sacristw  comedendam.  Id  fit 
ad  vitandum  veneni  periculum,  quod  in  caput  sa- 
cristae,  qui  omnia  parare  debet,  hoc  pacto  redunda- 
ret.  Post  hxc,  ob  eamdem  rationem  de  ampulUs  vinum 
it  uquam  in  taxeam  dat  sacrisix  ad  praegustandum ; 
et  deinde  cu>cipiens  patenam  cum  Hosiia,  eam  dat  in 
manibus  papce,  qui  tllam  Deo  offerens  dicit  :  Suscipe, 
sancte  Pater,  etc.  Haec  ex  Augustino,  ubi  de  Missa 
majore  in  die  Natalis  Domini,  quod  iterum  repetit 
in  Sabbato  sancto. 

Hic  agendum  esset  de  vasis  sacris,  quorum  ususin 
sacrificio  Missae  apud  Romanos.  Verum  consulendus 
hac  de  re  prae  aliis  pia?  memoriae  cardinalis  Hona. 
Unum  hic  addere  lubet  de  vasis  sacris  basilicaj  Va- 
ticanae,  de  quibus  Bt  mentio  apud  Orosium,  qui,  de 
Romanae  urbis  direptione  per  Alaricum  facta  agens, 
in  lib.  vn,  cap.  36,  ait  militem  Arianum  vasa  sacra 
extorquere  voluisse  a  virgine  quadam,  cuicommissa 
erant.  [xlvii]  Tum,  expositis  opibus,  attonitum  fuis- 
se  barbarum  magnitudine,  ac  pondere,  ac  pulchritudi- 
ne,  ignota  etiam  vasorum  qualitate,  Cui  virgo  illa 
dixit :  Hasc  Petri,  apostoli  ministeria  sunt . 

Inter  varia  instrumentaauaerei  sacrae  inserviebant 
censendum  est  flabellum  ad  abigendas  muscas,  guod 


A  tenebat  is  qui  mitram  pontifici  ministrabat,  testanle 
Jacobo  Gaietano,  pag.  297.  Duplex  eiusmodi  flabel- 
lum  idem  auctor  memorat  pag.  305,  unum  scilicet 
ad  refrigerandumaerem,  aliudad  abigendasmuscas. 
Etsi  ve^o  nulla  de  hisce  flabellis  roentio  fiat  in  an- 
tiquioribus  nostris  libeltis,  eorum  tamen  antiquitas 
probatur  ex  Vita  Fulgentii  episcopi  Ruspensis,  qui, 
cum  esset  monachus,  ex  palmarum  foliis  flabellQt 
saspissimc  coutexebat.  AgtToupyixoy  piTrto-riQpiov  vocat 
Gyrillus  monachus  in  libro  ae  vita  Quthymii  abba- 
tis,  tomo  I  Analectorum  Greecorum,  pag.  60.  Sed  ad 
alia  progrediamur. 

5,  Innocentius  primus,  in  epistola  29,  duo  repre- 
hendit  in  sacris  mysteriis  praeposlere  (ut  ipse  seiH 
tiebat)  observala.  Priiuura  est  quod  pacem  anii  coi^ 
fecta  mysteria  quiddm  tradebant  ;  Cum  post  omnia, 
inquit,  quw  aperire  non  debeo  (sic  tunc  sacra  illa  ar- 
cana  tcgebant),  pax  sit  necessario  indicenda^  per 
quam  constet  poputum  ad  omnia  quas  in  mysteriis  ce- 

B  lebrantur  atque  in  ecclesia  aguntur  praebuisse  conseu' 
sum,  ac  finita  esse  pacis  concludentis  signaculo.de' 
monstretur.  Alterum  cst  quod  nomina  offercntiura 
recitentur,  aniequam  precem  sacerdos  faciat,  id  est 
ante  Orationem  factam  super  oblata,  imo  ante  J^ano- 
nem,  qucmjprecfs  nominc  etiam  designat  Vigilius 
papainfra.  Prius  ergo^  ait  Innocentius,  oblationessuni 
commendandce  ;  ac  lunc  eorum  nomina,  guoruw  smi 
oblationes,  edicenda,  ul  inter  sacra  mysteria,  id  est 
ppst  consecrationera  nominentur,  rwn  inter  alia,  qu^ 
anic  prasmitiimus.  ut  ipsis  m^steriis  viam  futurisjire' 
cibus aperiamus.  (Jtrumque  ritum,quem  hicimprobat 
Innocentius,  servabant  Gallicanae  et  Ilispanic»  Ec- 
clesiae,  et  quidem  priorem  astruit  Justinus  marljr 
in  Apologia  ^sccunua.  Hkc  autem  Innocentii  consli 
tutio  a  Gallis*  recepla  fuit  anno  789,  in  capitulari 
Aquisgranensi,  cap.  53  et  54. 

[xLviu]  VII.  Continuatio  rituum  in  Missa  pentilMt 
singularrum  a  Canone  ad  Communionem. 

Omissa  prajfatione,  in  qua  nihil  singulare  occur- 
ril,  progredlniur  ad  Canonem,  quem  sacerdos  non 
inchuabal  ante  absolutum  a  choro  trisagii  cantura. 
Id  enim  liKelli  iioslri  preecipiunt,  ct  post  eos  Berar- 
dus  episcQpus  Turonensis,  cap.  IG  :  Ut  secretapres- 
bytevi  non  inchoent  antequam  Sanctus  finiaiur.  Secre- 
ta  vocat  Canonem,  quod  eum  sacerdos  submissa 
vocij,  et  <jnfdem  solus,  recitaret.  Eodem  modo  ao; 
pellatur  in  veteri  Missali  Gallicano,  mihi  pag.  335, ubi 
Colleetio  post  Secreta  ea  dicitur  quae  consecrationi 
proxime  succedebat  ;  quod  arguraento  est  Canonem 
Missaj  submissa  voce  eliam  in  Ordine  Gallicano  fuis- 
se  recitatum.  Ita  etiam  in  Bomano ;  unde  in  secun- 
do  Ordine  Romano  hic  legitur,  quod  pontifex  ««oi'«^« 
intrat  in  Canonem. 

Preces  et  canonicam  precem  appellant  veteres,  >n 
primis  Vigilius  papa,  in  epistola  ad  Profuturuin  epi* 
scopum  Bracarensem  ;  Ordinem  quoque  precum  i» 
D  celebritate  Missarum  nullo  nos  tempore,  nulla  festitt- 
tate  significamus  habere  diversum  ;  sed  semper  eodea 
lenore  oblata  Deo  muneia  consecrare.  Qaoties  tero 
Pasrhae,  aut  Ascensionis  Domini,  vel  Pentecostes  et 
Epiplianice.  Sanctorumque  Deifueiit agenda  festivit<a, 
singula  capitula  diebus  apta  suojutigimus,  qutbus  0fn^ 
memoraiionem  sanctac  solemnitatis,  vel  eorum  faci- 
mus,  quorum  natalitia  celebramus  ;  caetera  vero  ordine 
consu^eto  prosequimur.  Qwipropter  et  ipsius  canontcas 
precis  iextum  difeximus  subter  adjectum,  quem  Deo 
propiiio  ex  apostolica  traditionem  recepimus.  Varielas 
illa,  de  qua  loquitur  Vigilius,  hactenus  servatur  in 
illa  Canonis  parte  quae  incipit  a  verbo  Communi' 
carttes. 

Precem  illam  Canonem  uTimus^  aut  inter  prinaos 
absolute  vocat  Gregorius,  Magnus  in  lib.  xi,  epislola 
59,  ubi  notat  Januarium  episcopum,  tempore  quo 
sacrificium  celebrat,  tantam  pati  frequenter  angusliamt 
ut  vix  post  longa  intervalla  ad  locum  Canonis  redtre 
valeat  quem  reliquit ;  atque  ex  hoc  muUos  duiitare  st 


«  =■ 


87? 


IN  ORDINEM  ftOMANUM  COMMENTARIDS  PlMSVlUS 


m 


eommunionm  debeant  de  ^us  conieeratione  percipere,  A  legunt,  et  quibus  hodie  non  communieant  ;  quce  eum 
Quos  admonendos  dicil,  ut  nullalenue  pertimetcant,      recitanter  tn  conventicuUt  eorum,  leetoribus  tuis  diputtt 


fed  eum  omni  fide  ei  securitate  commttnicent,  quia  (vgri' 
tudo  oerson(B  [xlixI  sacri  mysterii  Benedirttonem  nec 
mutat,  nec  polmt  ;1mo  necpeccatum  sacerdotis,  atle- 
siante  Optato  Milevitano,  in  lib.  vi.  Ergo  liquidoappO' 
rttexinvocatione  nominis  Dei  possealiquidsanctificari, 
etiamsi  peccator  invocet  Deum,  Canonem  fere  inte- 
grum,  sed  verbis  aliquantisperimmutatis  refert  ye- 
tustissirous  auctor,  lib.  iv  de  Sacramentis,  apud 
Ambrosium.  In  antir|uissimo  Codice  Re^^inse  Sueciffi, 
num.  1454,  deest  emmxn  verbis  conseorationis  cor- 

Eoris  Christi.  In  quibusdam  Ecclesiis  Amen  post  ver- 
a  consccrationis  a  populo  dicebatur;  sed  nihil  hac 
de  re  nec  in  libellis  nostris,  nec  in  SacramentaHo 
Gregoriano^  tametsi  ejus  rei  meminit  Augustinus  in 
epistola  ad  Januarium. 

Per  totum  Canonem  episcopiy  diaconi,  suhdiaconi 
pontiflci  servientes,  etpresbyteri  inpresbyterioperma- 


Paxtecum,  et  cum  ipsis  plebibus  quibus  illx  Utterap 
scriptce  sunt  non  communicant.  Hsec  nomina  Ecclesia- 
rum  aposiolicarum,  id  est  quibus  apostoli scripsei^uni^ 
ex  epistola  53,  num.  3,  scripla  erant  in  libris  sanctis 
in  Codicibtis  sanctis,  nempe  mlibris  Sacramentorum, 
qno  nomine  libros  sacrosanctisacrificli  modum  con- 
tmentes  ^otebant  designare. 

Canoni  subjungitur  Oratio  Dominica,  de  qua  quir 
dam  e  Sicilia  GraBci  vel  Latini  conquerebantur,  quba 
eam  Graecorum  exemplo  mox  post  Canonem  Rqmani 
pontificesclicistatuissent.  RespondetGregorius :  Ora- 
tionem  Dominicam  mox  mst  precem,  id  est  Canoaera, 
dicimus,  quia  mos  apostohrum  fuit  ut  ad  ipsam  solum- 
modo  orationem  ohlaiionis  Hostiam  cmsecravent,  Gre- 
eorius  autcmhujusceinstitutionisauctoremse  inliuit 
Kis  verbis  subsequentibus :  Et  valde  mihi  incouveniens 


^ ,      _     ^  4      .  i» * visum  est  ut  precem,  qnam  scholaslicus  coniposuerat$ 

nebant  inclinati,  nisi  auod  ad  verba  Nobis  (luogue  pec-  g  super  oblationem diceremus ;  et ipsam  traditionem  (forte 
catoribus, iur(/e6an<  aiaconi.  Haccorporisinclinatfone  Orationcm)  quam  Salvatoi'  mster  composuit^  superejus 
adorabani  sacrarp  Actionem  et  sacra  mjsteria,  quae      corpus  et  sanguinem  taceremus.[i\]  Addit  tandem  mo 


Tulgatus  Anastasius  ioMartinopapaadorandam  uo- 
stiam  vocat. 

Non  statim  post  consecrationem  In  allum  s^gacer- 
dote  Hostia,  itemque  calix  primis  illis  temporibus  ef- 
ferebantur^  sed  sub  finem  Canonis,  cum  diceret  sa- 
cerdos  Per  auem  hxc  omnia,  etc,  erigebat  se  archi- 
diaconus  solus ;  et  cum  diceretur  Per  ipsum  et  cum 
ipso,  levabat  cum  offertorio  calicem  veransas,  et  tene- 
hat  exaltans  illum  jtLtta  pontipcem.  Micrologus corpw* 
eumcalice  iuuclevQtum  fuisse  dicit  in  cap.  i5,  ubj 
nullam  alterius  postconsecrationem  levationis  mem- 
tionem  faclt, '*  Qrientafes  id  praestant  paulo  ante 
communionem'.  Forro  elevatio  post  consecrationem 
in  Gallia  post.medlum  SfleculHm  undecimum  vidctur 
fleri  ccepta,  Kaud  scio  an  paulo  serius  in  Ecclesia 
Romana,  tametsi  utrobique  ad  consecrationem  sacra 


duraesse  diversum  aGraBcisinEcclesiaRomana^quod 
Dominica  Oratio  apud  Gr(Pcosab  omni  populo  d^cUur, 
apuchm  veroasolosaceidote.  Ex  illis,  inquam,  verbis, 
valdemihi  conveniens  visum  es(,  colligitur  Greggriunq 
auctoremfuisseutOratioDominicain  Missa  dicerelur 
apud  Romanot,  aut  potius  rcstitueretur.  Neqne  eniih 
verisimile  est  Orationera  illam  divinam,  quam  in 
omnibus  aliis  liturgiis,  tam  orientalibus,  auani  occi- 
denlalibus,  Gallicanis,  Hispanicis,  et  Meqiolanensi, 
et  quidem  aposlolorum  exemplo,  io  sacris  frequen- 
tatara  fuisse  constai,  a  sola  Roraana  Gcclesia,  qua> 
aposlolicara  pr^e  aliis  tradilionera  seraper  secuta  est, 
prffitermissara  initio  fuisse.  Certe  totara  sacrificii  pe- 
tilioncra  fere  oranis  ecclcsia  Dominica  Oratione  con* 
cludebat  Auguslini  aevo,  ex  ejus  epistola  modo  149, 
ad  Paulinura.  Idera  in  serraone  351,  qui  exstat  in 


concessas^  qliarum  sonilu  alt  renovari  ipsius  reginac      faclum  indicat  paulo  infra  his  verbis:  Nam  si  non 


memoriam,  tonc  prflesertini)  quando  itla  salutaris 
Hatia,  pro  nokit  redimendis  «n  ora  cruds  <^t^a,  psr 
Mvi  saoeriotii  mtiitflroi  tn  D&mint  thenia  qtmtidie 
canseeratur;  ob!  nuDa  mentio  elevationis,  nli  nec  in 
Usiniin  Ciiierci^Minm,  eap.  58.  afc  vero  in  fnstitu- 
tionibosCapitulorum  generalium,  eap.  25,  dist.  3,  ubi 
inGapitalogenoralianni4215statutumlegiturtf(,  con- 
secraiione  perc^cta,  [l]  Hostia  elevetur  ;  qqo  fere  tem- 
pore  Guillelmus  episcopus  Parisiensis.  et  in  Gerraa- 
nia  Guido  cardinaiis  statuerunt  ut  aa  elevationem 
campanula  pulsaretur.  Hoc  loco  in  meraoriara  redit 
sancli  MalacbisB  Hibernim  primatis  calix  sacer,  in 
toesauro  Clareevallensi  asservatus,  ex  cujus  iabio  de- 
pendent  aliquot  caoapanul»^  quibus  ad  motum  calicis 
astantes  ad  adorandum  excitarentur.  DeniqucssBCuIo 
xin»  in  Cseremoniali  Gregorii  X  hic  edito,  pag.  235, 
prafcribitur  ut  in  elevatione  cqrporit  Christi  proster- 
nant  se  ad  terram,  et  adorent  reverenter  in  facies  ca- 
d€nAo<,etsicprostrati  stent  usque  ad  Per  orania.  Quod 
ho4ie<1uoqqe  actitant  Cartusiani.  Adde  iacobl  G^ie 
taoi  Ordiniinum,  in  quq  etiam  mentio  fitelevatioois 
et  adoratiqois.  ^ic  pag.  286. 

In  canone  duplex  commetnoratio  Gcbat,  fitque  bo- 
die  quoque,  vivoruin  ante  consecrationera,  mortuo- 
mm  vero  post  eam.  In  utraque  recitabantur  nomipa 
Eccleslarum  apostoHcarum  cum  norainibus  vivorum 
antldtituni  /ti  priori  comniemoratione,  et  mortuorum 
in  (joateriori.  Id  colllgimus  ex  Augustinicpistolis  43, 
52  et53.  De  Codicibus  non  tantum  nostris,  ait  ille  in 
epistola  43,  nura.  21,  scd  etiam  Hlorum,  scilicet  Do- 
natistarnm  recitamus  Ecclesias^  qunrum  nomina  hodic 


D 


habemus  peccata,  et  tundcntes  pecloradicimusbimiiie 
nobis  peccata  aostra,  ex  hoc  ipso  certe  et  graviter 
ntillo  dubitante  peccamus,  cum  inter  sacrametita  tnenti- 
mur.  Ubi  Sacramentorura nomine  consecrationem  si- 
gnificat  sacrorum  mysteriorum corporis  etsanguinis 
Cbrisli  Doraini,  quse  plurali  noraineetiam  alibi  5acra- 
menta  vocat.  Erco,  ut  dicere  coBperara,  mos  erat  Ec- 
clesiae  universalis  ante  Gregorii  revura  ut  Oratio 
I^ominica  in  Missa  diceretur.  Sed  cura  fortasse  Roma- 
ni  quidera  sacerdotes  hanc  Orationera,  quasi  alias 
corarauncra,  orailterent,  b  uti  presbyteri  Hispanici 
extra  Dorainicara  in  divinis  offfciis  exconcilii  ivTo- 
lelani  canone  9,  Gregorius  Roraanos  ad  uniforraem 
ritum  decreto  suo  revocavit.  Certc  in  Missa  praesan- 
ctificalorura,  qufe  quolannis  in  Parasceve  celebratur 
ritu  priraitivo,  Oratio  Dorainica  recilatur. 

Post  Orationcra  Dorainicara  fit  fractio  panis  conse- 
crali,  etuna  ex  tribusparticulis  incalicera  demittitur, 
At  duplex  in  Missa  ponliflcali  coraraistio  antiquilus 
fiebat,  una  ante  Agnus  Dei  ex  priori sacrificio,  ut  su- 
perius  vidiraus,  alia  post  communlonem  pontificis  ex 
priesenle.  Verumjaraaraullissieculis  unicatantum, 
neinpe  posterior.  lit  corarnistio  ex  relicta  partc  Eu- 
charlstiie  intra  digitospontificis  post  coraraunionera. 

[uij  InGallicaniset  IlispanicisEccIesiis,  antequara 
diceretur  Pax  t)omini  sit  semper  vobiscum,  Benedictio- 
nem  poRujo  circurastanti  ab  episcoposacracclebrante 
irapendi  aritiquus  raosest,  utpatel  cura  exantiquis- 
sirai?  libris  Ordinis  Gallicaniy  tum  ex  concilii  iv  To- 
letani  carione.  18.  Hsec  Benedictio  triplici  Oratione 
populo  impertiebatur,  quales  Orationes  non   semel 


Vide  Vitam  fihtbjjpil  abbatis,  tom.   I  Analect.       in  Misda  omillatur  Oratio  Dominica  in  aliquibus  Ec- 

GrflBc,  p.  61.  clesiis.  ITit,  16^  de  his  qui  in  JUis^a  non  con^plent.) 

|icf><W^s 


^^i 


coocilii  Bftsileeosis  conqueruntu|r  quod 


m 


APP^blX  AD  S.  GREGORll  MAGNl  LITURGICA  OPERA. 


880 


tjrpis  excusse  sunt.  Verum  hasBenedictiotiesnonin- 
yenio  receptas  in  Missa  pontificali,  imo  eas  graviter 
improbare  videtur  Zacharias  papa.  De  bisepiminter- 
pretor  hfiec  ejus  yerba  epistofao  ad  Bonifacium  :  Pro 
BenedtcUoHibut  autemquasfaciunt  GaUi,ut  nostri,  fra- 
ter,  multis  vitiisvariantur,  Nam  non  ex  apostolica  tra- 
ditione  hoc  faciunt,  sed  per  vanam  gloriam,  adhihentes 
sibi  damnationem....  Regulam  itaque  catholicx  tradi- 
tionis,  quam  a  sancta  Romana  Ecclesia,  cui  Deo  auctore 
deservio,  accepisti,  omnibus  prxdica»  Si  de  his  bene- 
dictionibus  (utquidemopinor)  agit  Zacharias,  duriora 
snnt  ejas  verba  quam  causa,  qu»  alias  laudabilis 
censen  potest,  mereatur.  De  ejusmodi  Bencdictioni- 
bus  quaedam  verba  intrusa  sunt  in  secundum  Ordi- 
nem  Romanum :  Post  solutas,  ut  in  his  partibus  mos 
est,  pontificales  Benedictiones,  cum  (^txere^  PaxDomini 
sit  semperyobi8Cum,mff/tt  in  calicemdesanctaoblata, 
Sed  hffic  yerba,  ut  in  his  partibus  mos  est,  dicta  esse 
consideratione  loci,  ubi  descriptus  est  iste  Ordo  Ro» 
manus,  satis  intelligitur.  Non  ergo  inserendum  erat 
Benedictionale  novaB  Gregorii  operum  Editioni^  quod 
a  ritu  Homanorum  atque  adeo  ipsius  Gregorii  mente 
alienum  est,  tametsi  in  Codice  bibliothecce  Ccesarese 
Sacramentario  Gregoriano  subjectum  reperiatur,  ut- 

Sote  descriptam  ad  alterius  Ecclesise  usum  quam 
.oman6B. 

VIII.  Singularia  sacrx  communionis  in  Missa  pofn' 

tificati. 

Cum  mnlta  singularia  occurrant  in  communione» 
qualis  olim  fiebat  in  Missa  pontificali,  ut  ea  facilius 
obsenrentur,  prsemittendum  est  in  illis  solemnibus 
sacrisy  etiam  postquam  Miss®  tantisper  multiplicari 
cceperunty  omnes,  non  solum  laicos  et  sacerdotalis 
Ordinis  expertes,  sed  etiam  presbyteros  ct  episcopos, 
qui  sacrismtererant,  communionem  sacram  partici- 
passe.  Huncritum  apud  Orientales  adyertimusm  facto 
Nestorii  patnarchae  CP.  qui,  Dorotheum  episcopum 
[lhi]  anathema  dicentem  in  eos  qui  VirginemDeipa- 
ram  dicerent,nonmodo  non  redarguit,  verumetiam 
ad  mysticam  communionem  mox  admisit,  ejusque 
participem  effecit,  quemadmodum  legitur  in  epistola 
Cyrilli  Alexandrini  ad  eos  aui  de  se  conquerebantur 
Idem  ritus  servabatur  apua  Romanos  in  Missa  ponti- 
ficali,  uti  exponitur  in  scc[uentibus  libeliis  Ordinis 
Romani ;  sea  an  presbjterisimul  cumpontifice  sacra 
celebrayerint,  non  explicant.  Id  supplet  Amalariusin 
lib.  1,  cap.  i2:  Mos  est  Romance  Ecclesice  ut  in  con- 
fectionetmmolationis  Ch%*istiadsint  pt^es^teri,  etsimtU 
cumpontifex  verbiset  manu  conficiant.  Ex  quo  intelli- 
gitur  hunc  morem  eise  anti(}uum.  Jacobus  a  Yitriaco 
eius  rei  testis  est  in  Histori»  occidentalis  cap.  38. 
Consueverunt,  inquit,  presbytericardinalessummopon' 
tifici  insacramento  altaris  assistere,  et  cum  eo  pariter 
celebrare,  imo  et  communicare.  Utrumque  enim  In- 
nocentius  tertius  docet  in  lib.  ly  de  mjsteriis  Missee 
cap.  25,  ubi  ait  consueyisse  presbjteros  cardinales 
Romanum  circumstare  pontiftcem,  et  cum  eo  pariter 
celebrare  ;  cumqtic  consummalum  est  sacrificium,  de 
manu  ejus  communionem  accipere.  Nunc  operse  pre- 
tium  est  singillatim  exponere  hujusce  communionis 
ritus. 

i.  Et  primo  quidem,  dicto  Pax  Domini  sitsemper 
vobiscum,  non  statim  cantabatur  Agnus  Dei,  sed  poQ« 
tifex  mittebat  in  calicem  Sancta,  seu  de  Sancta,  sive, 
ut  in  secundo  libello  habetur,  de  Sancta  oblata.  Quae 
particula  non  videtur  ex  praesente  sacrificio,  siqui- 
dem  tunc  nondum  fracta  erat  oblata,  sed  ex  prse- 
redenti  sumpta  fuisse.  Hoc  facto,  pontifex  dabat  pacem 
archidiacono. 

2.  Archidiaconus,  accepta  pace  a  pontifice,  pacem 
dabat  episcopo  priori,  deinde  cxteris  per  ordinem,  et 
populis,  ita  ut  episcopus  eam  daret  priori  juxta  se 
stanti,  hic  vero  sequenti ;  et  sic  per  ordinem,  sepa- 
ratim  autem  viri  et  feminas. 

3.  Pontifex  rumpeoat  oblatam  ex  tatere  dextro,  et 
particulam  Ijuam  ruperat  super  altare  relinquebat,  reli 


A  quas  vero  oblationes  suas  ponebat  in  patenam,  quam 
tenebat  diacontu.  Hunc  locum,  sane  obscurum,  il- 
lustrat  Micrologus  in  cap.  17 :  Cum  autem  dicit  Per 
Dominum  nostrum^  t*umpit  Hostiam  ex  dextro  latere, 
juxta  Ordinem,  ad  desipnandum  dominici  lateris  per" 
cussionem .  Deindo  majorem  partcm  in  duo  confringit, 
tU  tres  portiones  de  corpore  dominico  efficere  possit. 
Nam  [liv]  unam  in  calicem,  faciendocrucem,  miitcre 

debet alteram  vero  ipse  presbyter  nec^ssario  su- 

mit.,  etc.  Secundum  hanc  interpretationcm  aliae 
oblationes,  quas  ponlifexponebat  mpatenam,  crant 
duae  particulai  reliquaj  ex  illa  fractione.  Cur  au- 
tem  prima  illa  particula  super  altare  reraaneret  cx 
Ordine  Romano,  aliam  affert  causam  primus  libel- 
lus,  nosteraliam  Micrologus,  quae  tamen  causae  non 
omnino  contrari»  sunt.  Libelius  noster  de  Ordine 
Romano  primus  docet  id  factum  quia  ita  observant^ 
ut  dum  Missarum  solemnia  peragunt  aUare  sine  sa- 
crificio  non  sit  (quae  ratio  ctiam    fortasse  movit  ut 

B  Eucharistia  poniifici  ad  sacra  facienda  procedenti 
praoferretur).  Microlo^us  vero  ait  illam  particulam 
esse  dimisuim  communtcaturis  sive  infirmts.  At  com- 
municaturis  in  illa  pontificia  Missa  distribuebantur 
aliae  oblatae  consecratae.  Post  praedictam  fractionem 
pontifex  revertebatur  ad  sedem  suam. 

4.  Ad  hsec  in  primo  tantum  Ordine  Romano  legi- 
tur  nomenculatorem  (cujus  officium  erat  pransuros 
ad  convivium  invitare,  eorumque  nomina  describe- 
re),  saccellarium  (qui  saccello  seu  thesauro  fiscl 
praefectus  erat|  et  notarium  vicedomini  seu  oecono- 
mi,  postquam  mter  sese  A^u«  Dei  dixissent,  ascen- 
disse  ad  altare  ante  faciem  pontificis,  ut  annueret  eis 
scribere  nomina  eorum  qui  invitandi  erant,  sive  cui 
tnensam  pontificis  fer  nomenculatoremf  sive  ad  vice- 
domini  per  notatnum  ipsitis;  quorum  nomina  post- 
quam  descripserant,  descendebant  ad  invitandum  eos, 
ac  deinde  redibant  ad  sedem  ubi  pontifex  consiste- 
bat. 

C  5.  Archidiaconus  interim  levabat  calicem  ex  altari^ 
et  dabat  eum  siibdiacono  regionario,  seu  archistibdia^ 
cano,  ut  teneret  entn juxta  comu  aUaris  dextrum. 

6.  Aecedebantdtmdesubdiaeoniseq;uenUscumacO' 
tuthis,  qui  sacculos  portabant,  a  dextris  eta  sinistris 
attaris  ;  et  acolythi  quidem  extendebant  brachia  ctsm 
saeeulis,  quorum  sinus  subdiaconi,  statUes  a  frotUe^ 
explicabant  ad  recipiendas  oblationes  ab  archidiaco- 
no,  qui  eas  in  sacculos  demittebat. 

7.  J^t7acfiatoo6^tont6taa//art,  archidiaconusscho- 
I»  cantorum  innuebat  ut  canerent  Agntis  Dei,  quod 
in  confractione  corporis  Domini  a  clero  et  populo  de- 
cantari  sergius  papa  I  constituisse  fertur.  Certe  in 
Missa  Sabbati  sancti,  quse  veteri  more  etiam  nuDc 
celebratur,  omittitur  Agntu  Dei  cum  AntiphoniB  ad 
Offertorium  et  ad  Communionem,  qusa  primarii  non 
esse  instituti  Walafridus  Strabo  et  alii  observanint. 
In  [lv]  rubricis  tamen  Sacramentarii  Gregoriani  ad 

|v  Missas  consuetas  assignatur  Agntu  Dei,  sed  fortasse 
^  a  solis  cantoribus,  uti  m  libellis  nostris  antiqaioribus 
praescribitur,  tum  cani  mos  erat,  quod  a  clero  et 
poptilo  decantari  Sei^ius  prfieceperit :  ut  dum  prcepor 
ratur  ad  dispensandum  corpus  dominicum,  rogent 
accepturi,  qtiatenus  iile,  qui  pro  eis  oblatta  est  «ifio- 
cens,  faciat  eos  salubriter  pignora  saltUis  oftemse  per- 
etnere,  ut  idem  qui  supra  Walafridus  scribit  in  cap. 

8.  Acoljthi,  oblationibus  in  sacculos  acceptis,  in 
duas  partes  divisi,  pars  ad  episcopos  qui  ad  dextram 
pontincis  erant,  pars  ad  presbjteros  qui  ad  sinistram 
accededan  t,  preecedentibus  hinc  inde  duobus  subdiaco* 
nis  regionariis,  qui  suam  uterque  patenamportabat,  nt 
ad  nutum  pontincis  oblationum  confractio  superillas 
patenas  fieret,  tum  perepiscopos,  tum  per  presojteros 
atque  diaconos.  Paten»  propterea  ami^Iissims  erant, 
quarum  unam  aSergio  papa  I  datamotytn/t  libras  ap- 
pendisse  Anastasius  auctor  est,  a  quo  guandoque 
communicales  absolute  vocari  existimo.  ConmmutM 


■  ■  M 


88  i 


IN  ORDINBM  ROMANUS  CX)MMENTARIU8  PRiEVlUS. 


88S 


ad  dis(ribuetidum.  Eucharistiffi  raeminit  Augustinus  in 
epistola  449,  ad  Paulinum,  num.  16. 

9.  Expleta  confractione,  canebatur  antiphona  ad 
communionem  cura  suo  psalmo;  tumque  diaconus 
minor  a  subdiacono  accipiebat  patenara,  in  qua 
repositflB  erant  du?e  particul»  post  confractionem 
Hosti{B  factam  a  pontifice,  eamque  deferebat  ad  se- 
dem  pcntifieiSf  ut  comminicaret  eorpore  dominieo,  et 
quidem  stans  conversus  ad  Oriehtem,  auod  habemus 
ex  quinto  libeJIo  nostro.  Innoccntius  Jll  habet  tan- 
tum  consistens  infra. 

iO.  Eucharistia  sumpta,  pontifex  de  ipsa  sancta 
quam  momoi^rat  particulam  inter  manus  arehidia- 
eoni  in  calicem  quam  tenebat  subdiaconus  ponebtU, 
dicendo:  Fiat  commistio  et  eonseeratio,  ei(t,  Amen, 
Ubi  conseerare  est  simul  saerare,  quee  verba  sunt 
Pelagii  papsBl  in  epistola  ad  Joannem  Patricium, 
apud  Holsteniam  in  collectione  Romana.  Eodem 
spectant  verba  canonis  i7  concilii  primi  Arau- 
sicani.  Sic  itaque  duplex  in  Missa  pontiGcali  fiebat 
comroistio  in  calice,  una  statim  post  primam  con- 
fractionem  a  pontiHce  factam,  aJtera  post  ejusdem 
communionem.  Ulriusque  meminit  Amalarius,  ut 
supcrius  vidimus,  tametsi  unica  in  tertio  libello  me* 
rooratur.  Atin  primo  libello,  ubiprimocommistioex 
prcBcedenle  (ut  raihi  visura  est)  sacrificio  facta  est, 
alia  cx  prsscnte  fiebat,  ex  dictis. 

[lvi]  ll.  PosthaBC  verba,  Fiat  commistio,  etc.,  in 
duobus  prioribus  libellis  subditur  Poo; /^ctitft.  Resp. 
Et  cum  spiritu  tuo,  Deinde  in  priraopontifex  confirma- 
iur  ab  archidiacono,  accipiendo  scilicet  sanguinem 
pro  complemento  communioniSy  uti  Micrologua  loqui- 
tur.  Quid  sibi  velit  hsec  pacis  iraprecatio,  non  appa- 
ret  ex  his  libellis.  Forsan  hoc referendum  ad  idquod 
tradit  Innocentius  tertius  in  lib.  vi,  cap.  9,  ubi  cora- 
raunionera  pontificis  et  rainistrorura  ita  exponit.  Ut 
autem  in  pereeptione  corporis  et  sanguinis  Christi  nulla 
possit  fallaeia  sii6ortrt,  sed  in  utroque  pereeptionis 
veritas  evidenter  appareat,  summuspontifex  non  statim 
partieulam  Uosiix  dimittit  in  calicem,  sed  eam  post 
trinum  erueis  signaeulum  in  patenam  reponit.  Et  post 
oscfUum  pacis  ad  sedem  aseendens,  ibique  consistens, 
u%iversiscementibus,partem  majorem  oblatce  depatena, 
quam  ei  subdiaconus  reprcesentat,  ipsamque  viaentibus 
dividens,  unamque  particulam  sumens,  aliam  mittit  in 
calieem,  quem  tenet  coram  ipso  subdiaconus,  de  quo 
Manguinem  haurit  eum  calamo.  Deinde  particulam 
unetm  eum  oseulo  tradit  diaconot  aliamque  subdiacono 
sine  osculo,  quem  ad  altare  ministrans  ei  ealicem  dia» 
eonus  osmlatur,  Non  dubito  quin  pontifex  Eucha- 
ristiam  tradendo  diacono,  euraque  ita,  ut  dicit  Inno- 
centias,  osculando,  dixerit  verba  superiora  Pax  te- 
eum  respondente  archidiacono  Et  cum  spiritu  tuo. 

Sane  olim  fideles,  suscepta  Eucharistia,  episco- 
pom  seo  sacerdotera  a  quo  eara  acceperant  osculari 
solebant,  cura  in  Oriente,  tura  in  Occidente.  Hiero- 
njmus,  in  epistola  62  adversus  Joannem  Jerosolj- 
mitanum  :  Quisquamne  tibi  invitus  communicat  f 
quisquamne  extenta  manu  vertit  faeiem,  et  intersaeras 
epulas  Judse  oseulum  porrigit  f  Paulus  Emeritensis 
diaconus,  de  Vitis  Patrum.  cap.  7,  de  Pideli  episcopo 
loquens :  Vade,  inquit,  eommuniea^  et  da  nobts  oscu- 
lum,  Denique  in  quodam  tractatu  fratrum  Prffidica- 
toraro^  apud  Stevartium  edito  :  Participationem 
sanetee  communionis,  nonsimiliter  Grceeiy  ut  nos,  perfi' 
ciunt ;  sed  dicunt  quod  qui  Missam  celebrat  saeeraos 
osculatur  volentem  eommunicare.  Subdit  post  proe- 
missa  Innocentius  tertius :  Diaconus  et  ^ui  superioris 
sunt  ordinis,  cum  pereipiunt  Eucharisttamf  osculum 
suseipiuntab  episcopo,  acolythus,  et  qui  sunt  inferio- 
rum  ordinum,  nonsuscipiunt.  Subdiaconus  vero,  quia 
eharacter  hujusmodi  auondam  inter  non  saeros,  nunc 
autem  inter  saeros  oraines  reputatur,  in  perceptione 
eorporis  non  suscipit  oseulum  a  pontifice,  sed  in  per- 
ceptione  sanguinis  suscipit  oseulum  a  diacono. 

[lvuJ.  iS.  In  quibusdam  festis  pontifex,  cum  sacra 
feelebraret,  corocriuBionem  perciptebat  ad  altare»  ^ci- 


A  licet  in  die  sancto  Parasceves.  Jacobus  Gaietanus  et 
Petrus  Amelios  addunt  etiam  primam  Ifissam  in 
Natali  Domini ;  etAugostinus  Patricius  feriamquar- 
tam  Ginerura,  quibus  diebus  sacrosanctum  Ghristi 
sanguinem  non  ex  calarao,  sed  ex  calice  hauriebat. 
Nicolaus  UI  Psalmura  Lxtaius  sum,  cum  aliqoot 
versiculis  et  Gollecta  de  pace,  cantari  ante  eommo- 
nionem  prsecepit  ad  impetrandara  pacera  intcr  prin- 
cipesGhristianos,  auod  etiara  Joannes  XXn  suo  tem- 
pore  constituit.  Idera  ritus  perseverabat  tempore 
Urbani  VI,  ex  Geeremoniali  Petri  Amelii. 

13.  Absoluta  coramunione  pontificis,  archidiaco- 
nus  futuram  stationem  annuntiabai.  Ita  in  libellis 
duobus  primis  Ordinis  Romani ;  sed  modum  expri- 
mit  unus  Benedictus  canonicus,  agens  de  feria  4 
Ginerum^  in  libeili  decimi  num.  33  :  Ante  communio- 
nem  stat  snbdiaconus  regionarius  juxta  aliare,  dieens 
alta  voce :  Crastina  die  veniente  statio  erit  in  ecclesia 
sancii  Gregorii  martyris  ad  Velum  aureum.  Reswmdet 

3  schola,  Deo  gratias,  Quo  autem  modo,  finita  Missa, 
fieret  salutatio  pontifici  ab  ipsius  diei  statione,  idem 
nuctor  ibidem  explicat.  Posl  comraunionera  pdntifi- 
cis  fiebat  etiara  jejunii  quatuor  temporum  denuntia- 
tio,  cujus  rei  formulas  refert  eminentissimas  car- 
dinalis  Rona. 

1 4 .  Gonfirmato  pontifice,  archidiaconus  refundebat 
parum  de  calice  seu  de  sanffuine  consecrato  tft  sey- 
phum,  qnem  tenebat  acolytnus.  Hic  est  seyphos  seo 
calix  mmisterialis,  in  ^oem  vhium  oblatom  ex  ma- 
jori  calice  refusum  foisse  superius  notavimos ;  ac 
proinde  sanguis  refusus  in  illum  scyphom  com  vino 
jam  in  eom  refoso  commiscebator  ad  popolom  con- 
firmandum,  ot  mox  dicemos.  In  aliis  locis  et  Eccle- 
siis  non  infundebatur  vinum  cum  sangoine  conse- 
crato,  nisi  ubi  advertebant  ministro  non  soffectorom 
sangoinem  purom  commonicatoris. 

Hujus  rei  exemplum  habemus  in  usum  Giater* 
ciensium  cap.  tiS:Dumautemfratrespercipiunt  san^ 
Q  guinem,  infundatur  vinum  in  ealice  a  diaeono,  eum 
opus  fuerit,  de  ampulla  a  subdiacono  ante  prtBparata 
juxta  altare,  Si  quid  autem  residuum  fuerit  de  ipso 
sanguine,  bibat  illud  eum  ealice,  etc.  Ei]|$o  sangois 
absolute  dicebatur  etiam  post  illam  veni  admistio- 
nem.  [lviii]  Glarios  et  apertios  Geeremoniale  sancti 
Renigni  apud  Divionem :  Debet  auiem  vinum  nt  am' 
pti//a  jti«toetim,8cilicet  diaconum,  jufiter  esse,  ut, 
quando  opus  esse  perspexerit,  eodem  vtno  sanguinem 
dominieum  augere  possit.  Ita  Cferemoniale  ann(Nrum 
fere  sexcentorom,  a  qoo  tempore  parom  decedont 
primi  illi  Usos  Gisterdenses.  Paolo  recentioa  est 
Ordinariom  abbatiee  sancti  Victoris  apod  Parisios, 
coj  os  haecverba: /nlerim  autem  dum  communieant, 
suodiaeonus  cum  amjmllavinaria  diaeono  debetastare, 
et  quoties  opus  fuerit,  oalici  vinum  infundere,  etc. 
Idem  observavi  Nicolaos  abbas  Panormitanos,  tit 
quibusdam  loeis,  obi  post  iuimptionm.  corporis  et  san- 
guinis  Christi  aliauid  de  ipso  sanguine  reservatur  in 
|v  ealiee,  et  suferinfunditur  vinum  purum,  ut  alii  com- 
^  munieantes  tnde  sumani.  Non  entm  esset  deeens  tan- 
tum  sanguinem  eonficere,  nee  calix  eapax  invenifetur. 
Deniqoe  Goillelmosde  Lindwode,  omciaHs  Eccieaia) 
Gantuariensis,  in  Gollectione  Gonstitotionom  pro- 
vincialium  Ecclesias  soee  :  Saeerdos,  qui  ienei  calteem 
cum  sanguine,  videns  tfuod  quantiias  san^inis  non 
sufficerei  omnibus  fratnbus,  ponit  ibi  modteum  de  vi- 
no:  Ita  Goillelraus,  qoi  vivebat  sub  initia  seecoli  xv. 
Verura  hac  de  re  iterum  infra ;  nunc  ad  ritus  Roma- 
nos  redeamus. 

15.  Mox  accedebant  episcopi  et  presbyteri,  ot  a 
pontificecommonionera  acciperent,  episcopi  Groidem 
stantes  ad  sederapontificis,  presbyten  veroaaaltarc 
genibtis  fiexis,  ut  patet  ox  Gseremoniali  Gaietani, 
pag.  312  et  313,  contra  veterem  ritum  saltem 
ur?ecorura,  de  quo  Valesius  in  Eosebium,  pag.  445. 
Ulrosque  arcbiaiaconus  sanguine  dominico :  episeo- 
pus  vero  sequentes  Ordines  stans  in  cornu  altaris 
cbnfirmiibat.  Presb^teri  et  diaconi  maho,  sobdia- 


883 


^PPENDIX  AD  S.  GREGORU  HAGNI  UTURGIGA  OPERA.' 


884 


cooi  pre  Bucharistiam  acoipiebaat,  exlibcllo  sexlo.  A  sentes  aderaDt,  acproiade  in  suislitulis  Missas  ce* 
At  iu  qainto  subdiaconus  calicem  praebet  priino      lebrabant,  ut  plebi  sus  facerent  satis.  Quin  eliara  si 


presbjtero  communicaQii,  qui  et  tribuat  subsequenti, 
et  sic  de  aliis  successive. 

i6.  Posi  haec  arqbidiaconus,  recepto  de  manu 
epidcopi  calice»  reliquum  sanguinis  refundebat  in 
•cjrphum  acolythi,  supra  cujus  meminimus,  aut  certe 
i^  calicem  majorem,  in  quo  pariter  vinum  ex 
oblatione  contentum  esset.  Heec  secunda  refusio  in 
duobus  primis  libellis  discrte  exprimitur,  sed  unica 
in  tertio,  cujus  baec  verba  notanda  sunt  :  Sed  ipse 
pontifex  conjirmatuv  ab  archidiacono  in  calice  sancto, 
d$  quo  parum  refunditarchidiaconui  in  majwem  cali- 
cem,  sive  in  $c}^num,  quem  tenet  acolyihus  ul  ex  eo- 
dem  mro  vase  confirmetur  populus,  quia  [lix}  vinum, 
etiam  non  eonsecratum,  sed  sanguine  Dommi  com- 
mistum^  sanctificatur  per  omnem  modum.  Ex  bac  con- 
sequentia  (qusB  in  aliis  libellis  non  babetur»  fortasse 
a  posieris  mirusa)  inteUigiiur  saltem,  in  illo  majori 


conflueniium  fidelium'  muliiiudo  exigeret,  in  una 
eademque  ecclesia  sacrificium  iierabaiur.  Ita  enim 
praecepit  Leo  Magnus^  in  episiola  7  ad  Oioscorum 
episcopum  Alexandrinum :  Ut  aulem  in  omnibus  ob* 
servantia  nostra  concordet,  illud  quoque  volumus  custo- 
diri,  ut  cum  solemnior  festivitas  conventum  populi 
numerosioris  indixerit,  et  ad  eam  tanta  fideliummulti- 
tudo  convenerit  quam  recipere  basilica  simul  una  non 
possit,  sacrificii  oblatio  indubitatUer  iteretur,  ne  his 
tantum  admissis  ad  hanc  devotionem  quinrimi  adve- 
nerint,  videantur  hi  qui  postmodum  conlttixerijU  non 
receptiy  cum  plenum  ptetatis  cUque  rationis  sit  ut  quo- 
ties  basilicam^  in  qua  agitury  praBsentia  novce  ptebts 
impleverit^totiessacrificiumsubsequens  offeratur,  eic. 
An  vero  bsc  sacrificii  iieraiio  pcr  unum  aui  plures 
sacerdoies  iieret,  non  satis  li(}uei.  Quanquam  per 
illa  iempora  idem  sacerdos  aliquando  Missarum  so- 


caJice,  sive  in  scjpbo  conientum  fuisse  vioum   ex  B  lemnia  geminabat,  quo  in  numero  erai  sancius  ille 


oblatione  refusum>  aniequam  sanguis  Cbrisii  in  eum 
r^fui^dereiur.  Curauiem  populus  non  ex  puro,  sed 
ex  mi$ip  cutp  vino  sanguine  fuerit  confirmaius, 
posiea  expendemus.  Sic  evacuatus  calix  sacer  ira- 
4ebatur  primum  subdiacono,  qui  mox  calamum  ar- 
chidincono  iribuebat  ad  confirmandum  populum  ; 
tum  acolytboi  quLeumdem  calic^m  inparatonum,  seu 
in  ibeoam  suam  racondebai. 

i7.  Posihanc  secundum  refusionem  poniifex  e 
•ade  descendebat  in  senaiorium^  ubi  magnates  Eu- 
cbfirisiia  reficiebat ;  et  in  adversam  parlem,  ubi  ma- 
ironop  coQsisiebeni,  eisdem  communionem  praebiiu- 
rus,  subsequeaie  ^rchidiacono  cum  scjpbo  praedicio 
ad  uirosque  confiriqaQdos.  Primis  iemporibus  Eu- 
charisiia  eiiam  laicis  iribuebaiur  ip  manus,  aua  de 
re  testisest  in  primis  Augusiinus,  ium  in  lib.  u 
onntra  episiolam  Parmeniani  cap.  7,  ium  in  lib. 

item  ^i  adversus  liiieras  Peiiiiani  cap.  23.  Yerum  _  ^      .-,       i- 

apudRomanosjam  anieGregoriiMagniponlificaium  Q  Christus  integre  sumitursub  utraque  specie^bene  licei 


Severinus^  de  quo  Gregorius  Turonensis  aniisies^ 
de  Gloria  confessorum,  cap.  50 .  Is  enim  Severinus, 
seu  (ui  in  veiustissimo  Coaice  legiiur)  Severus  cum 
duas  ecclesias  sedificassei,  ubi  dies  Dominicus  adce- 
nerat,  celebratis  Missis  uno  loco,  ad  alium  pergebai . 
Sed  vetitum  fuii  in  concilio  Antissiodorensi  ne  unus 
sacerdos  in  uno  eodemque  aliari  plures  Missas  di- 
ceret. 

[lxi]  IX.  Quando,  et  quomodo  desierit  communio  sub 
utraque  specie  in  Ecclesia  Romana, 

Cum  laicorum  communio  in  Ecclesia  Romana 
haudquaquam  ex  puro  san^uine  fieret,  non  ita  difQ- 
cilis  fuii  iransiius  ad  receniiorem  morem,  ui  laici  ad 
unius  ianium  speciei  pariicipaiionem  admitiereniur. 
Jfapi  mos  isie  receptus  erai  saeculo  ieriio  decimo.  Id 
enim  probant  illorum  iemporum  scripiores,  ex  qui- 
bus  Alexander  Alensis.  Dicendum,  inquit,  (luod  quifl 


iu  08  immiitebaiur  asacerdote,  utprobailib.  luDia- 
logorum,  cap.  3»  ubi  Agapiius  papa  cuidam  muio 
ei  claudo  corpus  dominieum  in  os  misisse  perhibetur. 
i8.  iniarim  episcopi  et  presbyieri,  annuente  pri- 
micerio,  populum  bino  et  inde  sacrae  communionis 
fiartieipem  ^ciebant,  diaconis  ex  scypho  oonfirman- 

iibus. 

i9,  Reversus  poniifexadsedem  communicabat  re- 
gion^rios  p^r  ordinemf  et  eos  gui  in  filo  steierant,  et 
in  diehus  festis  de  schola  duoaecim,  Hegionarii  suni 
diacnni  subdiaconi  ei  acolythi,  qui  cwteris  diebus  in 
presbffterio,  ubi  poterant,  communicabani. 

20.  Post  omnes  hos  redeuntes  nomenculator,  et  so- 
eellarius^  $t  acolythus,  qui  patenam  tenebat,  et  qui 
manutergium  tenebat,  d<  qui  aquam  dabat,  ad  seaem 
eemmunxeabant,  et  poiu  pontificem  archidiaconus  eos 
oonfirmtU)at* 

21.  His  omaibus  demum  suooedebat  Psalmi,  qui 


sumere  corpus  Christi  sub  specie  panis  tantum,  sicul 
fere  ubiquefit  a  laicis  in  Ecclesia,  Atqui  communio- 
nem  sub  uiraque  specie  viguisse  ad  iniiia  ssBculi 
duodecimi  consiai  ex  iis  qui  iunc  florebani  auciori- 
bus,  Anselmo  Caniuariensi  aniistite,  Guillelmo  de 
Campellis,  Hugone  canonico  sancii  Vicioris,  ei  aliis. 
Guillelmi  tesiimonium,  antea  inediium,  proiuli  in 
praefaiione  prima  ad  sssculumieriiumBenediciinum, 
num.  75,  ex  quo  qum  ad  rem  nosiram  faciuni  huc 
adducere  juvai.  Quod  utraque  species  per  se  accipitur, 
eofityUt  memofia  eorporis,  quod  in  eruoe  visibiliter 
pepenait,  et  memoria  sanguinis,  ^i  cum  aqua  de  UUere 
fluxit,  arctius  teneatur,  et  quasi  prsesentetur.  Tamen 
sciendum  quod  qui  alteram  speciemaccipit,  totum  Chri- 
stum  accipit,  tx  infra  :  Quod  ego  didtur,  utram^ue 
speciem  oportere  accipi,  hceresis plane  est,.,,  Et  ideo 
&cet  in  atterutra  speeie  totus  sumatur,  tamenpro  causa 
pradicta  sacramentum  utriusque  speci^  ab  EccUssa 


premissa  Aniiphona  ad  communionem  canebatur,  D  tmt?}i<ia6t7t7errea'9t6/t«r.  Haecscripiasuotanieaanuai 


dausula  per  Versus  Gloria  Patri  ei  Sicut  erat,  an- 
nueaie  subdiacono  regionario  per  signum  crucis  im- 

ErQssum  fronti  suae.  i^ctetidtim  autem,  [lx]  inquii 
licrologus  in  cap.  18^  eamdem  Antiphonam  semper 
eumdem  Psalmum  cum  Introitu  habere,  si  non  habet 
profrium,  ex  quo  sumffta  videatur, 

Haeienus  eommunionis  generalis  ordinem  ac  se- 
riem,  qualis  ante  s&eculum  nonum  in  Ecclesia  Ro- 
mana  servabaiur,  exhibuimus  ;  in  quo  quidem  ritu 
si  qua  remaneni  obscura,  id  iemporum  longinquiiaii 
et  rituum  desuetudini  iribuendum  est. 

Quarat  inde  aliquis  an  ium,  cum  poniifex  solemni 
hooriiusacris  operareiur,  sicque  tam  episcopis  auam 
presbyieris  communionem  impcriirct,  Missas  plures 
uno  die  Roma»  celebrarentur  f  deinde  an  aliquando 
etiam  plures  in  una  eademque  ecclesia  ? 

Facilis  ad  uirumque  responsio.  Presbyteri  tiiulo- 
rum  vel  linguli  in  singahst  vel  plures  in  singulis 
cumessent,  non  omnes  in  illis  pontificiis  sacris  prae* 


1120,  quo  proinde  tcmpore  communio  sub  uiraque 
specie  ab  Ecclesia  immutabititer  reiinebaiur.  Idem 
confirmai  in  Speculi  Ecclesiae  cap.  7  Hugo  Victori- 
nu8,qui  viiam  produxii  ad  annum  ii42.  Hujus  rei 
argumenium  babemus  in  veieri  Chariario  abbaiiee 
Absicnsis  apud  Piciones,  ubi  legimus  quemdam  Wil- 
lelmum  de  Barges  de  prsediis  nonnullis  invesiiis&e 
Rainerium  abbaiem  Absiensem  ctmt  catiee,  quo  eom- 
munionem  acceperat,  ei  quidem  circiier  annum  1150. 
Vix  annis  dccem  Hugonem  Viciorinum  excessit 
Roberius  PuUus,  S.  R.  £.  presbyter  cardinalis,  qoo 
scribente  jam  conirarius  usus  prssvalere  cmperai. 
Exsiai  bac  de  re  locus  apud  eum  in  Senieniiarum 
paric  vui,  cap.  3.  PrtDio  corpus,  posl  [lxu]  sanguis 
a  presbyteris  est  sumendus,  Institutio  Christt  mutanda 
nonest,,,.  Verum  quatiter  a  laicis  Eucharistia  sumi 
deberet,  sponsw  sum  commisit  judieio ;  cujus  consilio 
et  usu  pulchre  fit  ut  caro  ChrisH  lams  distribuaiur, 
Nimirum  periculose  fieret  ui  sanguissub  H^idatpecie 


m 


IN  ORDINEM  ROMANUM  COMMENTARIUS  PRiEVIUS. 


886 


muHitudini  ftdelium  in  ecclesia  divideretur ;  longe  pe-  A  meQti,  inde  partem  saDguinis  ex  calice  cum  calamo 


riculosius  $i  infirmatis  per  parochiam  deferretur.  Jam 
tunc  ergo  laici  sub  unica  speciecommunicareccEpe- 
raut,  tesie  Pullo,  qui  intinclam  dari  Eucharisliam 
improbat ;  probat  vero  si  cui  pervalde  infirmato  san- 
guts  infunditury  ut  facilius  insumatur.  In  quibusdam 
tameQ  locis  diutiuspersevcravit  communio  subutra- 
q[ue  specie,  (jacB  nullo  pcculiari  dccreto,  sed  paula- 
tim  ac  sensim,  abrogata  est. 

Non  una,  sed  plures  simul  causa;  huic  mutationi 
occasionem  praebuerunt,  nuilo  Ecclesias  univers» 
decreto  prseeunte.  Unde  tempore  sancti  Thomae, 
imo  et  Paludani,  queedam  Ecclesiae,  etiam  Latinae, 
veterem  usum  servabant.  Periculum  efTusionis,  pro- 
hibitio  intinctionis,  exempla  communionis  iniirmo- 
rum  et  infantium,  haeresis  eorum  qui  alteram  sine 
altera  speciem  non  valere  sentiebant,  Ecclesise  pa- 
storespaulatim  induxerunt  ad  unius  $peciei  commu- 
nionem  laicis  impertiendam.  Urbanus  VI,  postsuam 
in  Yaticana  basilica  coronationem,   omnes  diaconos  B  niebant,  nuncalii  ritus  singulares,  qui  certis  anni 


aureo.  Ceesar  et  alii  principes  volnerunt  comraum- 
carc :  pontifex  alteram  partem  sacramenti  fregit,  et 
unam  cardinali  Cibo,  aliam  subdiacono  dedit,  oscu- 
lata  manu  et  facie  papse  prius.  Qui  inde  recesserunt 
ad  altare,  ubi  partem  sanguinis  quilibet  eorum 
sumpsit  cum  particula  intus  posita,  ut  moris  est.  )> 

Quibusdam  tamen  ex  privilegio  concessaest  com* 
munio  sub  utraque  specie,  ut  regibus  Francorum  in 
sua  coronatione  ;  diacono  et  subdiacono  ecclesise 
sancti  Dionysii  prope  Parisios  [lxiy]  in  Dominicis  et 
diebus  solemnibus,  et  ministris  altaris  apud  Clunia- 
cum  in  singulis  Dominicis  et  festis  ;  quae  prserogativa 
a  concilio  Tridentino  probata  est. 

X.  Ititus  peculiares  in  Sabbato  ante  PalmaSfet  inipsa 

Dominica  Palmm*um. 

Expositis  quibusdam  singularibus  cseremoniis, 
qua3  m  Missa  pontificali  generatim  in  usum  olim  ve- 


cardinaies  sua  manu  pretioso  corpare  et  sanguine  Chri- 
$ti  communicavit,  sicut  de  more  summorumpontificuvi 
semper  fuit,  uti  legitur  in  epistola  de  ejusdem  Urbani 
electione,  qus  vulgata  est  in  Spiciiegii  tomo  IV, 
pag  306,  quod  quidem  contigit  anno  4378.  Vcxum 
nequidem  presbjteris  in  eorum  ordinatione  altera 
species  a  ^ontifice  Romano  conceditur  in  Ordinario 
Jacobi  Gaietani,  qui  sfficulo  tertio  decimo  desinente 
et  quarto  decimo  ineunte  iloruit.  Solis  id  tribuitur 
episcopis,  qui  genua  non  flectebant  communionem 
sumentes.  Hiec  patent  ex  ejusdem  Ordinaini  capiti- 
bus  o7  et  58.  Attamen  sub  utraque  specie  communio 
regi  et  imperatori  prsebebatur  a  pontiGce  ante  hse- 
resim  Russitarum^  ex  ejusdem  Cseremonialis  cap. 
107,  non  tamen  reginae,  ex  cap.  409.  Clemens  VI, 
referente  Odolrico  Rainaldo,  Joanni  NormannisBduci 
ejusgue  conjugi,  modo  in  privatim  flerel,  utriusq^ue 
speciei  communionemindulsit,  utietBurgundiaB  du- 


diebus  occurrunt,  paucis  praestringendi  sunt.  Inci- 
pimus  a  Sabbato  ante  Palmas^  in  (juo  ma^na  est  ri- 
tualium  librorum  varietas.  Hcec  circa  tria  potissi- 
mum  versatur^  nempe  circa  stationem,  eleemosynam 
papse,  et  fermentum. 

In  libris  Sacramentarii  Gregoriani,  quos  Amala- 
rius  suo  tempore  vidit,  nulla  statio  assignatur,  ut 
patet  cx  OfGcialis  lib.  i,  cap  9,  ubi  de  Sabbato  ante 
Palmas  haec  leguntur :  Prwtitulatur  in  Sa(yramentario 
nostro  et  in  A  ntiphonario  :  Sabbato  vacat,  Dominus 
papa  eleemosynam  dat,  quasi  diceret  hoc  Sabbatum 
vacare  astatione,  atque  adeo  ab  officio  proprio,  pro<> 
pterea  quod  papa  ipso  die  occuparetur,  eleemosyna 
eroffanda.  Et  sane  nactenus  Missae  officium,  exceptis 
Collectis,  Epistola  et  Evangelio,  in  eodem  Sabbato 
repetitur  ex  feria  sexta  prfiecedente,  quod  in  diebus 
qui  a  statione  et  ofGcio  vacant  fieri  solitum  Micro- 
logus  jam  dudum  observavit.  Verum  tamen  in  no- 


ci,  quod  regi  et  reginfiB  Francorum  itidem  concesse-  G  stro  indice  CoUcctarum  ct  stationum  assignatur  hoc 


rat.  Verum  cum  Fredericus,  imperator  eo  nominc 
tertius,  Paulo  secuudo  pontiQce  Homam  profectus 
esset,  [Lxni]  communicavit  summus  pontifex  altaris 
saeramentum  cum  imperatorey  diacono  et  subdiacono 
depane  tantum  ;  de  calice  autem,  ttsi  consuetudo  sit 
commvnicantes  cum  pontifice  participare^  propter  in- 
surgentem  tamen  Hussitarum  ac  Boemwum  danmatam 
h^Bresim^  quw  calicis  potalionem  ad  salutem  necessa- 
riam  putat,  praster  pontificem  btbit  nemo.  Haac  scribe- 
bat  testis  oculatus  Augustinus  Patricius,  in  libello  de 
adventu  imperatoris  in  Urbem,  quem  in  Musei  tomo 
primo  retulimus. 

Quo  ritu  Carolo  quinto  imperatori  communio  pau- 
lo  ante  ejus  coronationem  a  Clcmente  septimo  data 
sit,  ex  diario  Pariosde  Crassis,  quitunccfieremonia- 
rum  ma^ister  erat,  referre  non  gravabimur.  In  Na- 
tali  Dommi,  anno  {^'^d,  a  dicto  Agnus  Dei  in  Missa, 
cardinalis  Farnesius  assistens  accepit  paccm  a 
papa,  distribuens  aliis,  osculato  prius  altari,  et  papa  J) 
ipso  in  facie  et  in  pectore,  tum  caesare.  Quem^  cum 
vellet  osculari  altare  ad  suasionem  sacristae,  ego 
expresse  (inquit  Paris)  prohibui,  auia  neque  cffisari, 
neque  diaconibus  carainalibus  iicet  osculari  tali 
casu  altare,  sed  solum  episcopis  et  presbjteris  car- 
dinalibus.  His  sic  peractis,  pontifex,  detecto  capi- 
te,  oj:  altari  venit  ad  solium  suum,  ubi  stans  cum 
devotione  exspectavit  sacramentum.  Cardinalis  vero 
Evangelii  in  altari  genuflexus  capiens  sacramentum 
cumpateoa,  in  altitudinem  oculorum  suorum  gyravit 
circum  altare,etiliud  dedit  subdiacono  epistolee  in 
cornu  Evangelii  genuflexo  exspectanti.  Qui  consur- 
gens  ad  papam  detulit,  imbrias  allero  magistro  ele- 
▼ante,  et  ad  sinistram  papse  cum  sacramento  se  fir- 
mavitf  id  est  se  stitit.  Tum  idem  cardinaiis  ^cnufle- 
xus,  calicem  cum  sanguine  accipiens,  pari  modo 
gyravit,  et  ipse,  me  fimbrias  elevante,  portavit  ad 
dexteram  papffi»  ubi  se  firmavit.  Tum  pontifex,  le- 
ctis  Orationibus  ut  in  libro,  sumpsit  partem  sacra- 


Sabbato  Collecta  ad  sanctum  Xystum,  statio  ad  sau' 
ctum  Joannem  in  porta  Latina.  Consentit  sacramen- 
tarium  Editionis  Pamelianae,  in  quo,  omissa  Coilectae 
mentione,  statio  ad  sanctum  Joannem  ante  portam 
Latinam  indicatur.  Contra  vero  in  Codice  Christinfle 
reginae,  qui  lilteris  majusculis  saeculo  octavo  exara- 
tus  est,  na}C  verba  leguntur :  Sabbatum  ad  sanctum 
Petrum,  quando  eleemosyna  datur.  Ubi  vides  hic  sta- 
tionem  poni  ad  sanctum  Petrum,  in  aliis  superiori- 
bus  ad  sanctum  Joannem  in  porta  Latina.  Utrumque 
simul  componitur  in  Codice  Yaticano  :  Sabbato  ad 
sanctum  Petrum,  quando  eleemosyna  datur,  Coliecta 
ad  sanctum  Xy$tumf  statio  ad  sanctum  Joannem  in 
porta  Latina.  At  in  Capitulari  epistolarum  et  Evan- 
geliorum,  quod  eruditus  Joannes  Fronto  sub  Kalen- 
darii  Romani  titulo  vulgavit  alia  occurrit  diversi- 
tas  eodem  die  :  [lxv]  Sabbato  datur  fermentum  in 
consistorio  LcUeranensi.  Unde  tanta  varietas  ? 

Forte  Gregorii  tempore  non  fiebat  illa  eleemo- 
syna  ad  sanctum  -Petrum  ;  atquo  adeo  statio  ad  san- 
ctum  Joannem  in  porta  Latina  fieri  poterat.  Quod 
quidem  inde  probare  posse  videtur,  quod  Zacharias 
papa  statuit  ut  crebris  diebus  alimentorum  sumptus, 
qm  et  eleemosyna  usque  nunc  appellaturt  de  venerabiU 
patriarchio  a  procancellariis  pauperibus  ei  peregrinis 
qui  ad  becUum  Petrum  morantur  aeportarentur,  eisque 
erogarentur,  An  etiam  sabbato  ante  Palmas  ?  Non 
etiam  huc  referri  potest  id  quod  de  Adriano  I  legi- 
tur,  qui  refecit  formam  quae  vocatur  Sabbatina,  per 
quam  decurrebat  aqiui  in  gratiam  pauperum  qui  ad 
accipiendam  eleemosynam  in  vaschalem  festivitatem 
annue  occurrere  et  tavari  solebant,  alii  judicent. 
Quanquam  si  rite  expendantur  ea  qu»  de  statione 
ad  sanctum  Petrum  prflBmisimus,  ea  non  ordinarit 
fuisse  forsan  videbitur,  sed  arbitraria,  nempe^  quan' 
do  eleemosyna  dabatur,  quod  ex  pontificis  forte  vo- 
luntate  pendebat. 

De  fermento  eiiam,  quod  in  consistorio  Latera- 


sm 


APPENDIX  AD  S.  GREGORll  MAGNI  LlTURGlCA  OPERA. 


888 


nenei  dari  prcecipitur^  non  niinor  difflcultas.  Nam  a  festuni  cjusdem  sanctissimi  sacramenti  institoit  pri- 


fcrmcntum  islud  aliud  esse  a  preedicta  cleemosvna 
colligitur,  non  solum  ex  vocis,  sed  etiam  ex  loci 
discrimine^  quippe  elecmosyna  ad  sanctum  Pelrum 
in  Vaticano,  fcrmentum  in  palatio  Lateranensi  ero- 
gabatur.  Quod  si  fermentum  hoc  interpretemup  de 
Eucharistia,  quee  omni  Dominico  die  per  titulos  ex 
consecratu  pontiticis  mittebatur,  cur  potius  Sabbato 
ante  Palmas  quam  alia  die  facta  ejus  mentio  ?  An 
quod  presbyteris  titularibus  sequenti  Dominica  oc- 
cupatis,  non  ipsa  Dominica  de  more,  sed  Sabbato 
prBBcedente  facta  fermenti  seu  EucharistiaB  distribu- 
tio ;  ideoque  ob  ritum  extraordinarium  notata  ?  Fa- 
teor  h«?c  mihi  non  bene  comperta  esse,  scd  tamen 
ea  notare,  et  aliorumexamini  permittere  visum  est. 
Ad  eleemosynam  ejusdem  Sabbati  quod  attinet, 
Romani  pontiOcis  exemplo  etiam  aliie  Ecclesiae  pau- 
peribus  pcdes  ipso  die  lavare  consueverant :  in  his 
provinvia  Rothomagensis,  teste  Joanne  Abrincatensi 


mus,  et  annuara  cjusdem  sacramenti  ineodemfesto 
gestationem.  Porroidem,  quem  ex  Lanfranco  supra 
descripsimus,  ritus  hactenns,  ut  audio,  servatariQ 
Ecclesia  Rothomagensi,  cujus  praecipuum  stodiumiQ 
expugnando  Berencarii  haeresi  nascente  ea  qus  in 
tomo  secundo  AnaTectorum  retulimus  manifestepro* 
bant.  Hunc  RothomagensisEccIcsiaeritum  antiquum 
csse  patetex  Actis  subjunctis  libro  de  OfQciis  eccle- 
siasticis  Joannis  Abrincatensis,  in  quo  tamen  nulla 
ejusmodi  ritus  mentio  est. 

XI.  SingulareB  rittis  in  triduo  ante  pascha,  et  pnmo 
quidem  tn  ccma  Domini  et  in  rarasceve. 

In  die  Coenae  Domini  poenitentes,  qui  feria  quarta 
Cinerum  praecedentc  reclusi  fuerant,  absolvi  mos 
erat ;  chrisma  novum  consecrari^  novum  itemiguem 
benedici,  atque  Eucharistiam  in  crastinum  reserrari; 
et  (quod  ab  annis  fere  quadringentis  institutum  est) 


cpiscopo,   cujus  hfiec  verba  sunt.  In  Sabbato  quod  n  processus  (ut  vocant)   gencrales   seu  excommuni- 


Palmas  prascedit  episcopum  aut  majorem  ecclesix  pedes 
pauperum  lavare  ecclesiasticus  Ordo  prxcipit,  et  fra- 
trum  unumquemque,  si  potest^  unius  pauperis,  et  qui- 
dem  ob  exemplum  Mariee,  quas  pedes  Domini  lavit. 
Nec  dubium  quin  [lxvI]  ipsis  pauperibus  itidem  elee- 
mosjna  tribueretur. 

InDominicaPalmarum  solebat  deferri  feretrum 
cum  textu  Evan^eliorum,  ut  honor  qui  eo  die  Chri- 
sto  Domino  exhibetur,  vice  ejus,  sacrosancto  Evan- 
gelio  impenderetur.  Qua  de  re  sic  habet  Gencius  in 
capite  9  :  Die  Domintca  Palmarum  prxparatur  quod- 
damportatorium  honestissime,  in  quo  intromittitur  san- 
ctum  Efkingelium,  quod  intelliaitur  Christus  ;  et  staiui' 
tur  in  ecclesia  ante  aram,  unae  clerus  processurus  est. 

Idem  olim  fiebat  in  aliis  etiam  ecclesiis  et  mona- 
steriis ;  sic  enim  legitur  in  libello  ms.  Consuetudinum 
Germanise  monasteriorum  :  Mane  in  Primis  custo- 
des praeparent  diligenter  quoddam  portatorium  in  mo- 


cationes  pronuntiari  adversus  quosdam  crimiDOSos, 
qui  processus  etiam  in  Ascensione  Doroini  et  in  de- 
dicatione  basilicfle  apostolorum  fieri  solebant.  De  his 
omnibus  fuse  agitur  in  decursu  sequentiumlibrorum, 
de  quibus  hic  qusedam  observanda  sunt. 

In  primis  referendum  videtur  idquod  ex  vctustis- 
simo  libros  Sacramentorum  Egberti  Eboracensis 
episcopi,  in  Ebroicensi  ecclesia  asservato,  de  feria 
quinta  in  Coena  Domini  legitur.  /n  CoBna  Donim 
hora  sexta  celebratur  Missa  ad  Lateranis.  Sic  ineipim 
Pontifex  dicit  Oremus.  Tunc  ponuntur  in  altare 
SanctOy  et  attare  est  cavum,  Omnibus  rite  in  altare 
compositis,  oblata  est  libamenta,  paucaque  per  e<xle- 
siam  luminaria  accensa,  diaconi  dalmaticis  vestili, 
cerosfata  ix  ante  altare  posila,  stante  ante  altare  ponti- 
fice,  et  elevata  dicente  voce  Sursum  corda,  respondit 
populus,  Habemus  ad  Dominum^  et  pontifex,  finito 
Vere  dignum,  dicit  omnis  [Lxvin]  clertts  et  populus 


dum  feretri,in  quo  reponantur  parvae  capsae,  sivetex-      Sanctus.  Stcin/rolinilf mami«gtttfVeni(e,quaBSumu8; 
tvm    Evangeliorum.    Desuper    quoque    appentfan^ur  ^  Domine,  largitor  admittas.  Tunc  diacontu  carimlii 

sumensoleum  proinfirmiSt  portet  usqueadpontificem: 

at  ille  paululum  divertens  se  ab  aUare.stans  in  stto  gradUj 
signans  oleum  in  manu  diaconi,  et  Orationemsupra  tadte 
dicens.  Oratione  finita  ;ponatur  oleum  super  columnm 
auamdam.  Sacerdos  Missam  ordine  suo  celebratt  didt 
Fcr  quem  haec  omnia,  etc.  Post  Orationem  Domini^ 
cam,  pontifex  tacite  sianat  calicem  eum  oblata  sa^- 
ficata,  nemine  respondente.  Diaconi  cooperiunt  saera- 
menta.  Ttinc  archidiaconus  ascendens  cum  chrisma. 
ampullam  auream  cum  pallio  albo  in  manu  sua  offert 
benedicendampontifici .  Finita  Oratione  consecrationiif 
ab  acolythisad  salutandum  proferatur,  et  inseeretario 
ponatur.  Communicante  ctero  omnique  populo,  dieit 
pontifex  omnibus  communicantibus  Accepit  Jesus  pa- 
nem.  Oremus.  Data  gratione  respondet  omnis  fofm/w 
Amen.  Hus  usque  Codex  Egberti  Eboraceosis,  qui 
medio  sseculo  octavo  floruit. 
In  hoc  fra^ento  qusedam  ampliori  luce  indigent. 


^hylacleriasivebtixaBreliquiarum.  Ferant  autem  illud 
latetiter  ante  horam  primam  ad  ecclesiam,  ad  locum 
quo  procedere  debent,  et  cruces^  et  candelabra,  et  thu- 
ributum,  et  aqtiam  benedictam,  et  textum  Evangelii, 
et  abbas,  fiores^  palmas,  et  omnia  quas  Processioni  illi 
conveniunt. 

Iq  quibusdam  locis  loco  Evangelii  reponebatur  in 
feretro  sacra  Eucharistia  ;  isque  usus  in  Normanniae 
monasteriis  olim  obtinebat  etiam  ante  Berengarii 
heeresim.  Hujusce  ritus  ordinem  describit  in  Statu- 
tis  suis  Lanlrancus,  Berengarii  abversarius.  Cantore 
incipier^tiA  ntiphotiam  Occurrunt  turbae,  exeant  dtw  sa- 
eeraotes  albis  induti,  quiportent  feretrum,  qtwd  parum 
ante  diem  ab  eisdem  sacerdotilms  illuc  debet  esse  cle/a- 
tum,  in  quo  et  coirpus  Christi  debet  esse  reconditum  : 
adquod  feretrttm  praecedant  statim  auivexiUa  portant, 
et  cruces,  et  caetera  quae  superius  aicta  sunt,  Et  stan- 
tibus  iis  qui  feretrum  portant,  stabunt  et  ipsi  a  dextra 


et  a  sinistra  sicut  venerunt,  Et  infra  :  Taliter  his  per-  D  Et  primo  quidem  ante  Missam  ponuntur  in  altere 
actis,  abbate  vel  cantore  incipiente  Antiphonam.  Ave      Sancta,  quo  nomine  Eucharistiam,    ex  praecedente 


Rex  noster,  transeatit  portitores  feretrx  per  medium 
stationis,  praecedentibtts  his  ^i  vexilla  portant,  et  cae- 
teris  superitis  dietis  portitortbtu,  servato  ab  omnibtts 
ordine  in  redeundo  qttem  habuerunt  in  eundo,  Quibus 
transeuntibus,  flectent  genua,  non  simul  omnes,  sed 
simuli  hinc  et  inde,  sicut  feretrum  transibit  ante  eos. 
Eumdem  ritum  describunt  liber  Usuum  Beccen- 
sium  nostrorum  et  Consuetudines  monasterii  Ljren- 
sis  ejusdem  provinci^,  in  quibus  variae  ad  sacrum 
feretrum  genuflexiones  praescribuntur^  quae  sacro- 
sanctffi  Euchariitiae  venerationem  manifeste  [lxvii] 
probant.  Sed  hapc  prolixiusreferrenon  juvat,  quan- 
do  in  opere  de  Ritibus  monasticis,  quos  unus  e  no- 
stris  Eadmundus  Martenne  sub  prelo  habet,  haec 
omnia  tractabuntur  accuratius.  Unum  hic  addo,  sci- 
Hcet  hanc  sanctissimi  sacramenti  solemnem  delatio- 
nem  longc  proecessisse  institutionem  Urbani  IV^  qui 


sacrificio  reservatam,  significari  existimo,  utnempc 
in  calicem  una  cum  fragmento  Eucharistiae  rccens 
consecratffi  commisceretur  solemni  ritu,  ^aem  sape- 
rius  explicavimus.  Nam  sanguis  ille  miraculosus, 
in  concavo  lapide  asservatus,  qui  hoc  die  in  Ccbd* 
Domini  super  altare  offerebatur,  ut  mox  videbimos 
non  tantee  antiquitatis. 

Secundo  Lateranensis  ecclesiee  altareest  eavm : 
unde  pontifex,  remota  mensa,  quae  adituna  ad  in- 
teriora  occludebat^  intra  ipsum  altare  hac  diesacns 
operabatur.  Ordo  Romanus  ex  Codice  Muff^Beano  nic 
edilus  ordine  iO,  rem  exponit  in  hunc  modum  :  t^' 
vatur  mensa  de  altari,  pauiis  desuper  complicatts,  ft 
cum  everentia  et  omni  devotione  ab  etsdem  reportetnr 
ad  capellam  sancti  Pancratii  juxta  claustrum  canont- 
corwtw,  quia  ibi  est  locus  conversationis ;  et  cuino^^ 
catUela  ttsque  in  diem  SMati  custodiatur.  Detnde 


889 


IN  ORDINEM  ROMANUM  COMMENTARIUS  PR^EVIUS:. 


890 


pontifexvenit  ad  altare,  accipiens  ampullam  vitream,  A  cooperitSanetadesindonesuperaUare,PosteajHre$byter 


quwintus-se  continet  quoddam  vascutum  aureum,  et 
tn  vasculo  est  lapis  pretiosus  concavus,  et  in  illa  coiH- 
cttvitate  lapidis  est  sanguis  Christi  diligenter  inclusus^ 
qui  dieitur  miraculose  de  quadam  imagine  Christi  per- 
eussa  jfrofluxisse,  qui  annualiter  extrahitur,  et  repo- 
nitur  ibi  in  concavitate  lapidis  arcce  [lxix]  ;  et  tunc 
tevcuur  a  ponti/ice,  et  ostenditury  ut  tota  turba  valeat 
eum  timore  et  onmi  devotione  videre.  Postea  traditur 
custodienda  priori  et  canonicis  ejusdem  ecclesix  usque 
in  diemSabbati.  Tuncpontifex  ad  sacrifkandumintrat 
solus  infra  arcam,  ut  signijicetur  quod  tn  vetei'i  Testa- 
mento  scriptum  est,  quia  solus  pontifex  intrabat  solus 
inanno  in  Sancta  sanctorum,  etc.  Eamdem  hujusce 
facii  rationem  affert  InnoceDtius  tertius  in  Sermone 
de  Ckiena  Domini^  cui  accedit  GuillelmusDurandusin 
lib.  VI,  cap.  75. 

Facta  cnrismatis  Benedictione^  pontifex,  ablutis 
manibus,  revertebatur  ad  altare,  ubi  communicabat, 


lavet  manus,  et  diaconus  vadatadaltare,etdiscooperiat 
Sancta  ;etpresbyterveniat  ante  altare,  etdividat  oblata 
ad  frangendum,  et  communicet  omnis  populus  ordine 
sno,  etc.  Et  corpus  Domini  in  crastinum  ailigentissime 
reservetw ,  et  aum  chorus  Vesperas  dixerit,  ubi  reser- 
vari  debet,  veneranter  deportetur  a  sacerdjte  et  diacono 
cum  reliquis  ministris  linteamen  mundissimum  desuper 
tenentibus  ;et  hoc  sine  sanguine,  et  thuribulo  de  lumi- 
naribus  prcecedentibus,  usquequo  reponatur  ubi  repo- 
nendum  est,  et  nunquam  sine  lumine  remaneat,  Huc 
usque  vetus  Missale,  quod  fuit  ad  usumejusdem  Eccle- 
sise  Rivensis,quaeproindeOrdineRomaDO  tuncuteba- 
tur ;  paucis  additispro  temporis  etlocicircumstantiis. 
Quod  attinet  ad  poenitentes,  hi  antc  Missam  Eccle- 
sise  reconciliabantur ;  contra  vero  proccssusgencrales 
adversus  criminosos  fiunt  post  Missam  ante  manda- 
tum  seu  abluiionem  pedum.  De  ejusmodi  poeniten- 
tium  reconciliatione  agit  Uieronymus  in  epistola  ad 


et  posteum  omnt^popti/usordin^^uo,  quse  verba  sunt  B  Oceanum,  de  obitu  Fabiolae,  qusB  saccum  induta. 


primi  Ordinis  Romani ;  et  servabatur  de  Suncta  usque 
tn  crastinum.  Ea  vero  die  hora  nona  faciebant  excuti 
ignem  de  lapide  in  toco  foris  basilicam,  ita  ut  posset 
candeta  aecendi,  ex  qua  lumen  servabatur  usque  in 
Sabbatum  sanctum  ad  iUuminandum  cereum,  qui 
eodem  die  benedicendus  erat.  Modo  hsec  novi  ignis 
Benedictio  in  Sabbatum  ipsum  remittitur. 

In  vul^ato  Ordine  Romano  prsescribitur  ut,  facta 
chrisroatis  Benedictione,  pontifex  redeat  ad  altare, 
et  diaconi  discooperiant  Sancta;  dein  pontifex  dividat 
oblatas  ad  frangendum,  et  communicet  omnis  populus 
ordine  suo ;  et  sumat  de  ipsis  obtatas  integras  aa  ser» 
vandum  usaue  mane  diei  Parasceves,  de  quibus  com- 
municent  ahsque  sanguine  Domini.  Sanguis  vero  eadem 
die  penitus  consumatur.  Ita  etiam  legitur  in  Codice 
Vindocinensi.  Et  post  pauca  :  Fractis  autem  oblatis 
eommmicent  primo  presbyteri,  postea  diacont  et  cteteri 
omnes.  Et  ita  perficiatur  Missa  pteniter  ordine  suo.  In 


ut  errorem  publice  fateretur,  iota  urbe  svectante  Ro- 
mana,  [lxxi]  ante  diem  Paschce  in  bcMica  quondam 
Laterani,  qui  Ccesariano  truncatus  esl  gladio,  stetit  in 
ordine  ocenitenlium,  episcopo,  presbyteris  et  omni  po- 
pulo  cotlacrymantibus.  Eumdem  ritum  fuse  describit* 
Sozomenus,  in  lib.  vii,  cap.  16^  quem  consulere 
non  pigebit.  Solemnem  formam  absolvendi  hac  die 
poenitentes  habes  in  vulgato  Ordine  Romano. 

Ceeterum  ne  basilica  sancti  Petri  expers  esset  ho- 
noris  in  Coena  Domini,  Joannes  XIX  singulari 
diplomate  constituit  ut  Silvse  Candidte  episcopus  ipsa 
die  chrisma  in  eadem  basilica  consecraret,  aliaque 
praestaret  quae  in  pontificiislitteris  suo  loco  hiceden- 
dis  exprimuntur. 

Feria  sexta,  (]uaB  dicitur  Parasceves^  praemissis 
Orationibus  solitis,  pro  singulis  Ecclesise  ordinibus 
atquehominibusuniversis(quarum  Orationum  memi- 
nit  Goelestini  papsB  primi  epistola^subjectuslibellus, 


Ordine  Maffseano  mox  laudato  solus  Pontifex  hac  die  n  continens  auctoritates  praeteritorum  sedis  apostolica^ 
communicaredicitur,ubiapudLateranumsacrafacit.      episcoporum  de  gratiaet  libero  arbitriocontraPela- 


Non  prstermittendus  hoc  loco  Codex  Corbeiensis, 
in  quo  habetur  Ordo  Romanus  pro  triduo  ante 
Pascha,  ritui  monastico  ante  annos  octingentos  ac- 
commodatns.  Quse  enim  in  eo  leguntur  de  commu- 
Dione  in  Coena  Domini  videntur  observatione  digna. 
Sacerdos  vero  eum  fregerit  Saneta,  mittcU  unam  par- 
tem  in  calieem,  et  ex  alia  communieet.  Porro  tertiam 
tn  altare  dimittat,  et  confirmetur  a  diacono  de  calice, 
et  ilto  tuntummodo  die  Postquam  eonfirmaverit  saeer- 
dotem,  ponat  calicem  super  attare,  et  accipiat  diaconus 
^tenam  majorem,  mittatque  in  ea  de  Sancta  oblatas 
integras,  et  ponatjuxta  calicem  [lxxJ  in  sinistro  tatere ; 
et  duo  subdtcuont  veniant,  unus  cum  patena,  et  alius 
eum  ealiee,  utrisque  vcumis ;  et  toUat  diaconus  de  ma- 
jore  patena  ex  oblatis,  quantum  sufficere  possitad 
communieandum  populum ;  et  de  calice  simtliter  ;  et 
mittat  in  patenam  et  eaiicem,  qux  subdiaconi  tenent  in 
manibus.  Et  statim  itlud^  quod  remanet  super  altare. 


lanos,  cap.  8),  lacta  crucis  adoratione,  p^^esbyteri 
duo  priores,  mox  in  crucem  salutaverant,  intrabant 
in  sacrarium,  vel  ubi  repositum  fuerat  corpus  Domini, 
quod  pridie  remanserat,  ponentes  eum  in  patenam ;  et 
subdiaconus  tenebat  ante  eos  calicem  cum  vino  non 
eonsecrato,  et  alter  subdiaconus  paienam  cum  corpore 
Domini,  quibus  tenentibus,  accipiebat  unus  presbyter 
prior  patenam,  alter  calicem  ;  et  deferebant  super 
attare  nudatum.  Ita  scriptum  legitur  in  primo  Ordme 
Romano  et  in  ejus  appendice.  Paulo  aliter  habet  ve- 
tustissimum  Sacramentarium^Gellonensi  monasterio 
a  Carolo  Magno  concessum.  Istas  Orationes  supra 
scriptas  expletas,  ingrediuntur  diaeoni  in  sacrario,  et 
procedunt  cum  corpore  et  sanguine  Domini,  quod  ante 
die  remansit,  et  ponwU  super  altare.  Et  venit  sacerdos 
antealtare,  adorans  crucem  Domini,  etc.  Hic  non  pres- 
bjteri,  sed  diaconideferunt  esacrariocorpus  Domini, 
quod  eorpus  et  sanguis  Douini  appellatur,  etsi  sub 


cooperietur  a  dtwbus  diaconibus,  utrumque  stneionc  ^  unicaspeciereservatum.Eadem  verba  habetadhunc 

munda.  Et  de  itla  aliajuxta  altare  faciant  eonfractio-       ''   "  ^  ^-  ?-     r,-i-  -•  ..  -•-  ^--i:        ;- 

nem,  et  redeant  ad  sacerdotem,  ut  communieent  ipsi 

et  reliqui  per  ordinem.  Et  data  oratione  post  commu- 

nionem,  aiaconus  non  dicat  Ue  Missa  est ;  sed  ipsa 

Oratione  finiantur  universa.  Ipsa  vero  oblata,   quas 

super  altare  coopertaremanserant,serventurincrasti' 

num  juxta  consuetudincm.  Huc  usque  Codex  Cor- 

beiensis,  nura.  663,  de  quo  iterum  infra.  In  supe- 

rioribus  verbis,  Confirmetur  a  diacono  de  calice^   et 

itio  tanttmmodo  die,  qusedam  obscuritas  inest,  ex 

aliis  libris  illustranda,  in  auibus  prcescriptum  est  ut 

Pontifex  cum  fistula  seu  calamo  san^uinem  e  calice 

sugat,  prseter  quam  in   Ccena  Domtni,  quo  tantum 

die  exipso  calicesanguinemolimhauriebat.  Denique 

in  veteri  Missali  illDstrissimi  episcopi  Rivensis,   ab 

annisfermesexcentisscriptOytotidemferequae  in  or- 

dine  Romano  verba  referunturin  hunc  modum :  Tune 

communicet  solus  presbyter  seu  episeopus  ;  et  diaco^us 


diem  Sacramentarium  Gelasiauum.  Huic  testimonio 
suffragatur  Augustinus  Patricius  in  suo  Cseremoniali, 
quod  anie  Joannem  XXffdiaconus  portabatante  altare 
sacramentum,  qtiod  etiamcommunisrubrica  habet,  Post 
iilatempora,  mquli,  pcmtifex  illud  reportat,  et  melius. 
Etquidem  nunc  pontifex,  etiamsi  ipse  divina  non 
cclebret,  sanctissimum  sacramentum  solet  in  Coena 
Domini  gestare  in  capellam,  ubi  est  reservandum  ; 
ataue  inde  [lxxu]  in  altare  die  sequenti  referre. 

In  prsedicta  appendice  primi  nostri  Ordinis  Romani 
consequenter  haec  leguntur  :  Salutata  cruce,  et  repo- 
sita  in  loco  suo,  descendit  pontifex  ante  altare,  et  dtcit 
Oremus,  Prfeceptis,  etc,  cum  Pater  noster.  Sequitur 
Liberanos.  quresumus,  Domine.  Cumdixerint  Amen, 
sumet  de  Sancta,  et  ponet  in  calice,  nihil  dicens.  Et 
communicant  omnes  cum  silentio.  Et  expleta  sunt 
univeisa.  Eadem  totidem  verbis  occurrunt  in  primo 
Ordine  Romano,  in  quo  haec  adduntur :  Et  dicitpon- 


m 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


m 


tihx.  In  nominePalris  et  Filii  el  Spirilussancti,  Pax 
tibi.  Respondeiit  Amen.  Et  post  paululum  Vesperam 
dicit  unusquisque  pyivalim;  et  sic  vadunt  ad  mmam, 
In  ulroque  om«^5  dicuntur  communionem  accipere 
In  (lie  Parasceves,  quod  etiam  fiebat  in  Coena  Do- 
mini.  Idem  attcstalur  CodexGellonensis.Oppositum 
vero  docet  vulgatus  Alcuinus,  ubi  de  CoenaDomini: 
Sunt  pii  quotidie  Eucharistiam  volunt  sumere,  Bt 
quia  tn  Parasceve  non  conficitur  corpus  Dominif  ne- 
cesse  est  ut  hiquibusvel  voiuntascommunicandi  habeant 
sad^i/icium  ex  priori  die,  quod  tamen  Bomani  non  fa- 
ciunt.  Uic  locus  lotidem  verbis  apud  Amalarium  in 
lib.  i^  cap.  12,  legitur,  excepta  hac  clausula,  quod 
tamen  !\omani  non  faciunt.  At  caput  15  rera  ipsam 
habet,  adducto  loco  prsemisso  ex  Ordine  Romano  : 
In  superius  memorato  libro  inveni  scriptum  ut  duo 
presbyleri  a/ferant  post  salutationem  crucis  corpus 
Domini,  quod  pridie  reservatum  fuit,  et  calicem  cum 
vino  non  consecralo,  quoii  tunc  consecretur,  et  inde 
eommunicet  populus.  De  qua  observatione  interrogaviy 
nomanum  archidiaconum,  et  ille  respondit :  In  ea  sta- 

TIONE,     UBl    APrkSTOLlCUS    SALUTAT    CRUCEM,   NEMO   IBl 

coiialUNiCAT.  \irgo  tuncdesierat  ritus  ille  praiscriptus 
in  antiquioribus  libellis  Ordinis  Romani.  Nam  et 
archidiaconusUomanus  morem  sui  temporisignorare 
non  poterat,  utpote  testis  oculatus ;  et  Amalarius, 
in  ejusmodi  rebus  accuratus,  ab  errati,  multo  magis 
a  falsi  suspicione  alienuscensendus  est.  Certein  de- 
cimo  quem  hic  cdimus  (pao.  iOl, /m.  19)  Ordinis 
Romani  libellOj  solus  pontiTex  in  Ccena  Domini  et  in 
Parasceve,  seclusis  etiam  ministris,  commuoicasse 
memoratur,  tametsi  alibi  communio  generalis  hisce 
diebus  perseverabat. 

?u6e  fuerit  saeculo  decimo  illa  statio,  ubi  nontifex 
arasceve  [lxxuiI  sacra  offlcia  peragebat,  ai^cimus 
tum  ex  eodem  libello,  tum  ex  Benedicto  sancti  Petri 
canonico.  «  In  Parasceve,  inquit  Benedictus,  episco- 
pus  hebdomadarius  facit  orficium  in  basilicaSalvato- 
ris.  Dominus  papa  descendens  de  palatio  ibi  post 
altare  cum  aliis  ordinibus  se  induit,  et  discalceatus 
pergit  cum  Processione,  et  omnes  cum  eo,  cantando 
Psalterium,  usque  ad  sanctam  Crucem.  Quidam  car- 
dinalis  honorifice  portat  corpus  Domini  praeteriti  diei, 
conseryatum  in  capsula  corporalium,  subdiacono  re- 
gionario  ferente  ad  pectus  crucera  stationalem  coo- 
pertam.  Cum  venit  ad  ecclesiam  pra)dict£e  basilicc 
pontifex^  lotis  pedibus,  calceatus  ascendit  ad  altare, 
ubiprius  orat,  et  postea  residet.  Quidam  basilicarius 
vadit  ad  pulpitum,  et  incipit  legere  ;  deinde  aliud 
omne  officium.  sicut  in  libro  scriptum  est.  Peracto 
Pjiter  noster,  etc,  accipit  corpus  Domini,  cjuod  car- 
dinalis  adduxerat,  et  confirmat  dc  vino  misso  in  ca- 
lice.  Finito  officio,  ita  induti  redeunt  eadem  Proces- 
siooe,  sicutpi-ius,  tamen  calceati,  usqueadpalatium, 
canlando  residuosPsalmos.  » 

Verum  non  eo  in  loco,  nec  iisdem  ritibus  factam 
fuisse  octavo  saeculo  stationem  in  parasceve^  ambi- 
gere  non  possumus.  ]n  primo  enim  Ordine  Romano 
et  in  ejus  appendice.  ipsa  die  prsscriptum  est  ut  ^ra 
tertia  conveniant  omhes  presbyteri,  tam  civitaiis,  quam 
de  suburbanis»  et  omnis  clerus  cum  popule  in  ecclesia 
statuta  injra  Urbem,  non  tamen  in  majore  Ecclesia  ; 
et  ibi  exspectentpontificem,  vel  qui  vicem  illiui  tenuerit. 
Post  oraliones  preabyteri  ecclesiarum,  sive  de  Urbet 
sive  de  suburbanis,  vadunt  per  ecclesias  suas,  ut  hoc 
ordine  cuncta  cul  vesperum  faciant,  In  antiquissimo 
libro  stationum  nullus  locus  assignatur  pro  diePara- 
sceves,  sed  hajc  lantum  rubrica  legitur :  /n  Paraseeve 
diurnalem  ctnsum  separatim  cantamuSf  et  hora  nona 
ingredimur  ecclesiam  cum  domino  episcopo  sive  presby^ 
ters  cardinaH;et  induti  vestimentis  nigris,  absque  ullo 
cantu  procedimus  ad  altare;  et  lectorascendit pulpitum, 
Arbitraria  promde  crat  antiquitus  iila  statio.  Quan- 
quam  cum  pridie  statio  ftiissct  ad  basilicam  Latera- 
nensem,  ubiproindeEucharistiasspeciesalterafuerai 
reservata ;  diei  sequentis  stationem  non  muUum  inde 
abesse  oportebat,  ne  Eucharistiam  longius  deferri 


A  necessarium  fuisset  ad  Missam  praesanctificatorum  in 
Parasceve  celebrandam.  Porro  antiauissimam  esse  in 
Lateranensi  basilica  stationem  colli^itur  cx  Uiero- 
uymi  epistolaad  Oceanum  de  morte  FabioIaB,  [uxxiv] 
quae  ante  diem  Paschce  in  basilica  Laterani,  quw  cxsa' 
rianotruncatusestgladiOfStetit  inordine  pomitentium. 
Uaec  autem  pcenitenlium  reconciliatioRomaBtuncfle- 
hsilquintaleria  antePascha,  ut  diserte  tradit  Innocea- 
tius  I  in  epistola  ad  Decentium. 

Antequam  hoccaputabsolvamus,  investigarejuTat, 
an  primis  CccIesiiB  saeculis  fuerit  in  usu  Sissa  prs- 
sanciificatorum  in  Parasceve ;  et  an  ritus  iste  fuerit 
universalis  ;  deinde  cur  solemnis  Missa  hac  ipsa  die 
non  fuerit  celebrata,  uti  nec  in  sabbato  subsequeoie, 
nam  qusB  hoc  die  nunc  dicitur  Missa  ad  noctem  eub- 
sequentem  pertinebat  ;  denique  cur  in  calice  vinum 
et  aijua  de  more  posita  ;  et  cur  taodem  Eucharisii» 
particula  in  calicem  immissa. 

Ad  urimum  non  facilis  est  solutio.  Tradilio  eccli- 
B  sice  hahet,  teste  Innocentio  I,  isto  biduo,  Paraaceves  et 
Sabbali  sancti,  sacramenta,  id  est  sacra  Eucharistias 
mysteria,  penitus  non  ceUbrari.  Verum  an  hoc  testi- 
monium  ad  Missam  prsesanctificatorum  exleadi  de- 
bent,  non  liquet.  Si  ea  qus  superius  ex  Tulgato 
Sacramentario  Gelasiano  notavimus  aacititia  non 
sunt,  huncmorem  saeculoquinto  jamobtinuisse  asae- 
rendum  est.  Saltem  quin  Gregorii  Magni  »vo  in  usa 
fuerit,  nemo  jure  negaverit. 

Verum  ritus  ille  apud  Laiinos  non  videiur  fuisse 
universalis  ante  Gregorii  pontificatum.  De  Africana 
ecclesiaid  unum  ex  Augustini  sermone  218,  qui  in 
nova  Editione de Passione  Domini  est^  discimus. qaod 
iunc  solemniter  legebcUur  Passio,  solemniter  ceieoraba- 
tur ;  at  in  quo  sita  esset  hsBc  solemnitas,  non  constai, 
nisi  quod,  ex  sormone  23i,  Pauio,  quia  uno  die  lege- 
batur,  nonsolebat  legi  nisisecundumMatthwum,  Uade 
Augustinus  voluerat  aliquando  ut  per  singulos  annos 
secundum  omnes  evangeltstas  legeretur :  quod  cum  fa- 
Q  ctum  fuisset, nonau(i{erun//k)minei9tiod  consueverant^ 
etperturbati  sunt,  Sed  nec  in  his  omnibus  neque  in 
ahis  (quod  quidem  sciam)  ai)ud  Augustinum  locis 
quidauam  de  Missa  praBsanctificaiorum. 

Patres  concilii  Toleiani  iv,  canone7,  reprebeoduni 
quarumdam  Hispanite  ecclesiarumabusum,  in()uibus 
tn  die  sextae  ferice  Passionis  Doniiniy  claHsis  basilicartun 
foribus,  nec  oelebratur  oficium^  nec  Passio  Domim 
populis  prsedicatur.  Quare  sanciuni  opor^ere  eodsm  die 
mysterium  crucis.  quod  ipse  Dominus  cunctisnuntian- 
dum  volHit,  prasdicari,  atque  indulgentiam  criminum 
clara  voce  [lxxy]  omnem  pofulum  postulare,  ut  pcvni- 
tentix  compunctionemunaalt,  venerabilem  diem  domi- 
nisce  Resurrectionis,  remissis  iniquitatibuSf  suscipsre 
mererentur,  corporisque  ejus  et  sanquinis  sacramentum 
mundi  a  peccatissumirent.  Differebatur  itaque  com- 
munio  in  diem  nesurrcctionis ;  sola  ?ero  Paasionis 
Domini  prffidicatio  seu  recitatio  cum  officio  divino 
iunc  in  Parasceve  usitata  erat  cum  solemni  peccaio- 
i\  rum  indulgentia,  cujusveteremritumaccurate  exhi- 
bet  hac  ipsa  die  Missale  Mozarabum^  in  cuius  Editis 
Missa  prsesanclificatorum  adiecta  videlur,  Cerie  con- 
munionem  generalem  apud  Hispanos  tunc  in  uau  non 
fuisse  confirmatur  ex  ejusdem  concilii  canone  8,  in 
quo  a  paschali  gaudio  seu  communione  repelluniur, 
quidiem  Passionis  Domininer  aU^inenitamnof»  ^otto- 
rassentf  ut  solebant  nonnuUi,  qui  ipso  die  ad  hQram 
nonam  jejunium  solvebant. 

Si  autem  regulsequce  sub  Magistri  nomineediiaest 
in  Galliavixit,  exeocolligitursaBcuIoseptimoMiswn 
prsesanciificalorum  in  Gallia  viguisse  addiemParas- 
ceves,  siquidem  Ma^ister,  in  cap.53,  praBcipii  utipa 
die  «acram^n/a  a//a}*t5  tn  po/ena  majore  t7i7rfa/itttan<i*r, 
id  est,  recondatur,  ut  cum  sexta  feria  Judwi  ad  pas- 
sionem  Christum  quxsierint,  sit  ipsa  die  mentibus  no- 
stris  reclusus,  ecilicet  per  communionem,  ut  SabMo 
nobis  inquit,  per  resurrectionem  in  sacramentonovo  af^ 
pareat.  Tum  communione  eos  privai  qui  aliquid  cioi 
m  Parasceve  degusiayerini.  Jam  quisexta  feria  refi" 


893 


IN  ORDINEM  ROMANUS  COMMENTARIUS  PR^VIUS, 


894 


cturt  sunt  iine  communione  reficiunt,  nt  agnoscaturjam 
quis  sexta  feria  injuste  refici  sine  Christo.  Cum  er^o  in 

SoeQam  percepti  cibi  abstinere  hac  die  a  communione 
iagislerprflecipiat,  consequeos  est  communionem  iis 
?[ui  totum  diem  jcjuni  perseverassent  imperlilam 
uisse.  Yerum  an  id  Gallicanis  ecclesiis  tribui  possit, 
incertum  est,  maxime  cum  in  antiquissimislibrisJi- 
turgicis^qui  ante  receptum  Romanum  Ordinem  apud 
nostrates  Gallos  in  usu  erant,  nihil  hac  de  re  prae- 
scriptum  legatur. 

Jam  vero  ^uam  ob  rem  solemne  sacrificium  (qu6B 
altera  qusestio  est)  in  ParasceTe  et  in  sabbato  subse- 

auente  sit  praetermissum»  non  levis  etiam  difficultas. 
[oralem  causam  de  Parasceve  afTerre  solent  eccle- 
siasticorum  rituum  expositores,  nempe  quia  in  hac 
die  Dominus  seipsum  obtulit^  et  ipsa  oblatio  sufficit  ad 
satutem  credenttum ;  quse  ratio  est  Amalarii  et  vulgati 
Alcuini.  Probabilior  est  ea  quae  ab  Innocentio  I  indi- 
catur,  scilicet  quod  isto  biduo  apostoli,  in  moerore 
constituti,  jejuni  [lxxvi]  permanserint,  adeo  ut  ob 
hanc  causam  tradtiio  Kcctesia  habeat,  isto  biduo  sa- 
cramenta  penitus  non  celebrari,  Hinc  factum  est  ut 
prlmi  Chrisliani,  apostolos  imitandi  studio^  ab  omui 
cibo  itidem  hocbiduo  abstinuerent^  atque  ab  ipsa  sa- 
crificii  oblatione,  et  fortasse  etiam  a  communione  ex 
prffisanctificatis,  quee  nescio  an  primis  temporibus 
luerit  omissa. 

At  sive  ab  ipsis  Ecclesise  nascentis  initiis^  sive  sub- 
sequentibus  primis  saeculis  haec  Missa  et  communio 
ex  prsesanctificatis  instituta  sit,  occurrit  alia  diffi- 
culias,  cur  in  ejusmodi  Missa  aqua  et  vinum  cali- 
cem  immissa,  cur  etiam  particula  Eucharisti^a  antea 
consecratse?  Nimirum  quia  communiosacriconvivii 
rationem  habet^  ex  cibo  et  potu  debet  constare.  At 
quoniam  altera  Eucharistiae  s]^ecies  in  crastinum  re- 
serranda  haud  videbatur.nec  isto  biduo  sacramenta 
celebrari  mos  sinebat ;  inde  factum  est  ut  ex  puro 
Tino  aqua  misto,  sed  tamen  particula  EuchanstisB 
saoctificato,  altera  convivii  pars,  videlicet  potus, 
suppleretur.  HsecnostraeconjecturaB.quas  peritiorum 
juaicio  et  censurae  subjicimus  ;  nunc  ad  aliaproce- 
damus. 

Xil.  Di  MBnetifieatumB  ealieis  rum  eomeeraU  ex  ooh- 
iae$u  partieulm  eofUfcrofcr. 

Exigit  hiclocus  ut  ad  ampliorem  argumeuti  cpgni- 
iiouem  expendamus  an  calix  in  Missa  j)rajsanctifica- 
toram,  quse  in  die  Parasceves  celebratur  a  Latinis, 
Tere  ac  proprie  consecretur  per  immissionem  pai*ti- 
culffi  consecratae,  tum  an  scyphus,  adhibitus  ad  com- 
munionem  populi  in  Missa  pontificia,  itidem  fuerit 
copsecratus  ex  infusione  san^uinis  consecrati.  In  hac 
dupHci  qnffistione,  ^uffi  fere  m  unam  recidit,  exami- 
oanda,  aistinguendi  sunt  auctores  qui  ante  hseresim 
Berengarii  ab  iis  qui  post  illam  vixerunt.  Deinde  in- 
^uirendum  privata  an  communis  eorum  fueritsenten- 
tia.  Demum  si  quidam  illorum  coosecrationem  ex 
contactu  neri  crediderint,  an  hsc  opinio  Romans  de 
vera  Chi*isti  corporis  et  sanguinis  in  Eucharistia  per- 
suasioni  adversetur. 

i.  Atqueut  aMissa  prresanctificatorum  incipiamus, 
nihii  ac  dere  occurrit  antiquius  Sacramentario  Gela- 
siano.  Nam qui  hoc  a  nonnullis  inv  chitur  A  rausicanus 
caoon  23,  nonnisi  [lxxvii]  de  admtstione  hucharisilm 
in  calice  jam  consecrato  procul  dubio  intelligendus 
est.  Nihil,  inquiam,  anliquius  Sacramentario  Gela- 
siauo»  cujus  Editionem  Roms  anno  1680  procuravit 
tIt  de  fecclesia  bene  meritus  Josephus  Maria  Tboma- 
sius.  In  illo  Sacramentario  hffic  leguntur  in  Coena 
Domini :  Moc  autem  exoleto,  scilicet  chrismatis  Bene- 
dictionc,  venies  anle  altare,  ponis  in  ore  calicisdeipsa 
hostia.  Non  dicis,  Pax  Domini,  nec  faciunt  pacem  ;  et 
reservant  de  ipso  sacrificio  insacratissimum,  undecom- 
municent,  Et  feriasextasequente  ;///5omii}&Ujea:j)/e- 
tit  adorant  omnes  saneiam  crticem,  et  communicant, 

Paulo  repentior  est  Ordo  Romanus,  cujus  hffic 
Terba  suntm  libris  vulgatis,  ubi  de  feria  sexta  in 


A  Parasceve :  Qun  salutaia^  scilicet  cruce,  el  reposita  in 
loco stto,  duo  subdiaconi  et  presbyteri  duo priores  inlrent  ' 
in  sacrariitm,  tel  ubi  posttum  fueiHt  corpus  Domini, 
quod  pridie  remansit,  ponentes  illnd  in  patenam^  et 
subdiaconus  teneal  anie  ipsos  calicem  cum  vino  noti 
consecratOy  et  alter  subdiaconus  patenam  cum  corpore 
Domini ;  quibtts  tenentibus,  acctpiat  unus  presbyter 
priorpatenamp  et  alter  calicem,  et  deferantsuperaltare 
nudum,  Jcanendo  communioneni  Hoc  corpus,  quod 
pro  vobis.  Finita  aulem  communionef  incipiat  episco- 
pus  In  Spiritu  humilitatis  ante  altare  se  inclinam  ;  et 
cumseerexeritydicat ;]  Praeceptis  salutaribus,  et  Pater 
iioster,  etLiberanos,  quffisumus,  Domine,  v^que  Per 
omnia  sapcula  saeculorum.  Cutn  vero  dixet^int  Amen, 
sumit  de  Sancla^  et  ponit  in  caiicem,  nihil  dicens,  nisi 
forte  secrete  aiiquid  dicere  volueiit,  Pax  Domini  non  ' 
dicaty  quia  non  sequuntur  oscula  circumastantium , 
Sanctificet  ante  vinum  non  consecratum  per  sanctifi- 
catum  mnem>  Et  communicent  omnes  cum  silentio,  et 
B  ^ic  expteta  sunt  universa,  Huc  usque  Ordo  Romanus, 
prout  in  oplimffi  notffi  Codice  Vmdocinensi  legitur, 
ubi  ansulis  inclusa  desunt  in  Vulgatis,  in  quibus  va- 
riat  etiam  hic  locus  :  Sanctificatur  autem  vinum  non 
consecratum  per  sanctificatum  panem. 

Verum  quisquis  sit  horum  verborum  sensus.  de 
quo  posiea,  bffic  a  posteris  explicationiscausa  viden- 
tur  intrusa  in  primicemum  Iibellum  de  Ordine  Ro- 
mano.  Hffic  enim  veroa  absuntin  primonostro  libello, 
num.  34.  Absunt  etiam  in  ejus  appendice  ;  nam 
utrobique>  hoc  glossemate  prcetermisso.  lectio  ita 
habet :  Sumit  de  Sancta,  et  ponit  in  calicem,  nihil 
dicens  ;  et  communicant  omnes  cum  silentio,  et  expleta 
sunt  universa.  Ita  in  Codicibus  [lxxviu]  Vaticano, 
Corbeiensi  et  Colbertino  perTctustis,  ex  quibus  Col- 
bertinus  et  Corbeiensis  ad  annos  octingentos  acce- 
dunt.  Ita  eliam  in  Sacramentario  Gregoriano. 

Ordini  Romano  succedat  Amalarius,  in  lib.  i, 
cap.  15  :  /n  superius  memorato  libro  inveni  scriptum 
Q  ut  d^o  presbyteri  afferant  post  salutationem  crucis  cor^ 
ptts  Domifii,  qtwd  jfn^idie  resei^vatum  fuit,  et  calicem 
cum  vino  non  consecrato,  quod  tunc  consecretur, 
el  inde  communicetpopulus,,.  Quisjuxta  ordinem  libeHt 
per  commistionem  panis  et  vini  consecrat  vinum,  non 
observat  traditionem  Ecclesice,  de  qua  dicit  Innocen- 
tius,  isto  biduo  sacramenta  penittts  non  celebrari, .. 
Ratus  ordo  est  ut  exspectemus,  usquedum  Dominus 
noster  consecret  sctcramenta  corports  et  sanguis  sui 
tif  cruce,  et  nova  ea  faciat  per  resuiTectionem  suam, 
sic  tandem  mandt$cemtis  et  bibatfius  saluberrimum  illud 
sacramentum, 

Vulgatis  Alcuinus  iisdem  ferme  verbis  utitur  atque 
editus  Ordo  Romanus.  Cum  vero  dixerint  Amen,  sumit 
de  pane  sancto,etponitin  calicem  silendo.  Pax  Domini 
non  d^cit,  quia  non  secfuuntur  oscula  circumstantium, 
Sancttficatur  autem  mnum  non  consecratum  per  sancti- 
ficatum  panem,  Sed  hffic^  ex  Amalarii  prima  Editione 
(lesumpta  esse  postea  videbimus. 
j\  Hi  sunt  auctores  quos  de  hac  consecratione  seu 
sanctificatione  mentionem  fecisse  invenimus  ante 
danmatumBcrengarium.  Proxime  postmortem  Gre- 
goriiseptimi«qui  Berengariotaudem  silentiumimpo- 
suit,  scribebat  Micrologus,  qui  ea  de  re  agit  in 
cap.  19  :  Nonest  autem  authenticuni  quod  ouidam 
corpus  Domini  intingunt,  etintinctumprocomplemento 
communionis  populo  disiribuunt.  Nam  Ordo  Ilomantis 
contradicit^uia  et  in  Parasceve  vinum  non  consecra- 
tum,  cum  uominicct  Oratione  et  Dominici  corporis 
immissione  jubet  consecrare,  tit  populus  plene  possit 
communicare. 

In  libellis  Benedicti  canonici  sancti  Petri,  etCencii 
cardinalis  nulla  fit  mentio  de  illa  consecralione  per 
contactum  ;  imo  Benediclus  ait  pontiHcem,  sumpto 
corpore  Christi  Domini,  confirmari  de  vino  misso  in 
calice,  non  de  vino  consecrato  seu  sanctificato.  At 
Jacobus  Gaietanus  habet,  in  cap.  92,  sanctificari 
vinum  non  consecratum  percorpusDomini  immissum : 
Petrus  Amelii,  per  corporis  bomini  miuionem,  quod 


895 


APPENDIX  AD  S.  GREGORH  MAGNI  UTURGICA  OPERA. 


896 


idem  est.  Denique,  ut  de  Romanis  Ritualibus  absol*. 
vamus»  Augu^tmus  Patricius  vinum  simpliciter  ap- 
pellat,  in  lior.  ii,  cap.  51  :  Sumit  vinum  el  aquam 
cum  particula  in  calice  existenti,  scilicet  episcopus 
[Lxxix  divina  celebrans  papa  praesente  ;  et  cap.  54, 
pontifex  ipse  non  sugil  vinum  cum  calamo,  sed  de 
calice  bibit. 

Major  est  difficultas  in  decimo  libello  nostro  hic 
edito,  ubi  cum  agitur  de  viatico  infirmorum  praes- 
cribitur  eis  iceidiEucharistiam  Dominicicorporis  vino 
intincti,  et  vinum,  tali  intinctione  sanctifCcaium,  in 
CAns// san^iiffiemtransmutatum  dicendo,  Accipe,  fra- 
ter,  viaticum  corporis  et  sanguinis,  etc.  Hic  enim 
transmutationis  vocabulum  nuUam  rclinquitambigui 
sensusdubitationem.  Verum  in  Rituali  Romano,  Flo- 
rentiae  in  bibliotheca  sanctae  Crucis  asservato,  idem 
ritus  iisdem  verbis  refertur,  his  exceptis,  in  Christi 
sanguinem  transmutatum,  quod  argumento  est  idem 
evenisse  isti  Rituali  atque  Ordini  Honiano,  ut  a  pri- 
vato  quodam  auctore  commentarii  loco  inserta  sint 
istha?c  verba,qua3  noncommunemKcclesiaj  Romanse, 
sed  privatam  cujusdam  horainis  sententiam  expri- 
munt.  Certe  Jacobus  a  Vitriaco  cardinalis,  qui  ejus- 
dem  Ecclesiae  doctrinam  ignorare  non  poterat,  indu- 
bitanter  affirmat  mentiri  eos  qui  dicunt  in  die 
Parasceve  corpus  Christi  ex  contactu  mutare  vinum  in 
sanguinem.  Nemo  ergo  ergo  dixerit  hanc  fuisse  tum 
Romanse  EcclesisB  doctrinam  sed  ut  summum  qno- 
riimdam  Ritualium  glossatorum. 

2.  Alterum  caput,  quod  hoc  loco  discutiendum 
occurrit,  est  an  auctores  et  libri  mox  laudati  eo 
ferant,  ut  non  nisi  dc  vera  et  proprie  dicla  conse- 
ci'atione  interpretandi  sint,  hoc  est,  an  ea  sit  eorum 
sententia  vinum  ex  contactu  particul®  consecratce 
vere  acproprie  in  Chrislisanguinem  commutari ;  an 
vero  consecratio  seu  sanctificatio  heec  creditasittan- 
tum  accidentaria  et  metaphorica. 

De  Sacramentario  Gelasiano,  dequeprimoOrdinis 
Romani  libelio,  ejusque  priori  appendice,  nihil  certi 
ct  explorati  afferri  potest,  quandoquidem  commistae 
'  particulae  tantum  mentionem  faciunt,  non  conseci*a* 
tionis  aut  sanctificationis  ex  contactu  consequcntis . 
Hanc  autem  diserte  exprimit  Ordo  Romanus  yulgatus 
ad  diem  Parasceves,  librisque  vul^atis  consentit 
Vindocinensis  Codex,  nisi  quod  ubi  m  Editis  habe- 
mus  Sanctificatur  autem  vinum  fion  consecralum  per 
sancti/icatum  panem,  in  praedicto  Codice  legiturSanc- 
tificet,  etc.,  nullo  sententiae  discrimine.  Verum  an 
clausula  heec  in  primigenio  exemplari  Romani  Ordi- 
nis  scripta  fuerit,  merito  dubitari  potest.  Neque  enim 
in  Sacramentariis  Gelasiano  et  Gregoriano,  [lxxx] 
neque  antiquioribus  Ordinis  Romani  libellis  repe- 
rltur  hsecclausula,  quseglossemaredolet  interpretis^ 
non  primi  auctoris  ritum  ipsum  instituentis. 

At  permisso  hanc  clausulam  esse  ipsius  Ordinis 
Romani  quem  tertio  loco  edimus  propriam,  non  asci- 
titiam  ;  quis  tandem  ejus  sensus  ?  Sane  etsi  apud 
Cyprianum  in  epistola  ad  Epictetum  idem  sit  obia- 
tionem  sancti^ari  ac  consecrari,  tamen  hoc  loco  is 
tantum  sensus  videtur  esse,  ut  vinum  non  consecra- 
tumsanctificationem  accidentariam  accipiatexparti- 
culae  immissse  contactu,  non  autem  consecrationem 
veram  ac  realem,  qua  vinum  in  Christi  sanguinem 
rc  vera  commutetur.  Id  nemini  obscurum  videbitur, 
si  attente  expendatur  locus  ex  officio  in  Coena  Do- 
mini,  prout  m  vulgatis  exstat :  Pontifex  veniens  ad 
altare  divid<it  oblatas,  et  sumat  de  ipsis  oblalas  inteqras 
ad  servandum  usque  mane  diei  Parasceves,  de  (/utBus 
communicant  absque  sanguine  Domini.  Sanguts  vero 
eadem  die  penitus  consumatur.  Ex  quibus  verbis 
liquet  hanccsse  istius  loci  sententiam,  ut  in  Paras- 
cevecommunis  fiat  absque  sanguine  Domini,  quia 
pridie  sanguis  penitus  consnmptus  fuit.  Ergo  mens 
auctoris  est  vinum  vere  ac  proprie  sanguinem  haud- 
quaquam  fieriexcontactu  particulo)  incaliccm  injec- 
tce,aiiascommuniononfiereta6sauesa7i9iitneDomtnt. 
Itaque  cum  in  officio  Parasceves  legitur.  Sanctifieatur 


A  autem  vinum  non  consecratumpersanctificatum  panem, 
si  haecverba  in  vulgatumOrdinom  Romanum  mtrusa 
nonsunt,desanctificationctantumaccidentar]aexpli- 
cari  debent,  non  vero  de  consecratione  vera  ac  reali. 
Huic  interpretationi  favet  traditio  ecclesice,  cujus 
meminit  Innocentius  primus  in  epistola  ad  Decen- 
tium,  auae  traditio  habetti/o&>(/uo,quodPaschaediem 
anleceait,  saeramenta  penitus  non  celebrari  ;  quod 
contra esset,  si vini  consecratio  yera  fieret  quocunqac 
demum  pacto.  Neque  enim  dici  possct  sacramenta 
penitus  non  celebrari,  «i  vel  ex  parte  fieret  consecratio. 
Ut  ergo  sibi  constet  Ecclesioe  traditio,  ea  sola  admit- 
tenda  est  in  Parasceve  sanctificatio,  quee  sacramen- 
torumomnimodamcclebrationem  seu  consccrationem 
excludat,  scilicet  vini  sanctificatio  extrinsecus  adve- 
niens  ex  contactu  parliculae  antea  consecrats.  Sane 
si  Ecclesia  perfectam  ex  uti*aque  spccic  communio- 
nem  in  Parasccve  habere  absque  celebratione  voluis- 
set,  facile  erat  sanguinem  Dominicum  ex  prsecedente 

B  sacrificio  [lxxxi]  in  crastinum  reservare  cirta  peri- 
culum  vel  injuriam  tanti  Sacramenti. 

De  Amaiarii  sententia  major  est  difficultas  ;  qu» 
ut  fadlius  capiatur  et  illustretur,  observarejuvat  non 
unam,  sed  plurcs  factas  fuisse  ab  Amalario  libri 
Officialis,  in  (juo  hac  de  ro  agit,  Editioncs  seu  reco- 
gnitiones.  Quippe  sub  annum  820  istud  opus,  quod 
quatuor  libris  constat,  composuit,  iliudquc  Ludovico 
Augusto  nuncupavit.  Deinde  vero  cum  post  annos 
decem  Romam  ab  eodem  imperatore  missus  fuisset, 
multaque  in  ritibus  ecclesiasticis  coram  observasset, 
opus  suum  denuo  recognovit,  atque  in  eo  nonnuUa 
correxit,  et  mutavit,  praefixa  operi  suo  alterapraefa- 
tione,  quffi  hujusce  recognitionis  mentionem  lacit  in 
htec  verba  :  Postqmm  scripsi  libellum,  qui  a  parvitate 
mea  voccUur  de  ecclesiastico  Officio,  veni  Romam^  inter- 
rogavique  ministros  ecclesice  sancti  Petri,  etc.  Ex  ejus- 
modi  mterrogationibus  multum  profecit  Amalarius 
ad  limandum  castigandumque  librum  Officialem,  in 

Q  quo  nota  est  non  parva  inde  varietas,  cum  in  aliis 
exempiaribus  lectio  prior,  in  aliis  posterior  servarc- 
tur.  Id  patet  in  primis  ex  lib.  i,  cap.  15,  cojas  duplex 
est  Editio  omnino  diversa.  Inillis  siquidem  exempla- 
ribus,  ^uibus  deest  alteracujus  superius  meminimus 
praefatio,  ita  affertur  hoc  caput :  Post  hoc  praecipit 
Ordo  utpresbyteri  afferantcorpus  Domini,  quodpridie 
remansit^  et  calicem  cum  vino  non  consecrato.  Et  qoi- 
busdam  interpositis,  quae  admoralem  significHtionem 
pertinent :  Hxc  posita  in  altari^  dicii  sacerdos  Oratuh 
nem  Dominicam  et  sequentia  ejus  usque  Per  omnia 
ssecula  sseculorum.  Aoc  peracto,  assumit  de  saneto 
corpore,  et  ponit  in  catice  silendo.  Pax  Domini  sit 
semper  vobiscum  non  dicitur,  quia  non  uquunimr 
oscula  circumstantium.  Sanctificatur  enim  vinum  ncn 
consecratum  per  sanctificatum  panem.  Postea  conmu' 
nicant  omnes.  Sic  habetur  in  Codice  Colbertino^  num. 
224,  in  quotres  tantumprioreslibri  habentur,  omtssa 
prflefatione  posteriori ;  sic  in  aliis  tribus  exemplaribas 

j^  qu6e  viderat  Hittorpius,  apud  quem  prcedictum 
caput  i5  in  operis  contextn  omnino  diversnm  est, 
ex  quo  hsec  delibamus.  In  superius  memorato  tibro 
inveni  seriptum  ut  duo  jtresbyteri  afferantpost  soliifaltd- 
nem  crucis  corpus  Domtni,quodpridiereservatum  fuitjit 
calicemcumvino  non  consecrato,  quodtune  conseeretur, 
et  inde  communicetponulus .  De  qua  observaiione  interro- 
gavi  Romanum  archiaiaconum,  et  iUe  respondit  ;[lxxxii] 
In  ea  sto/tone,  ubi  Apostolicus  salutat  crueem,  neme 
ibi  communicat.  Quijuxta  Ordinem  libelti  per  eommis- 
iionem  panis  et  vini  conseerat  vinum,  non  observat 
traditionemecclesife,dequadicitlnnoceniius  isto  biduo 
sacramenta  penitus  noncelebrari.  Tantam  diserepan- 
tiam  hoc  in  capite,  et  in  alio,  de  quo  mox  dicemQs, 
cum  advertisset  Hittorpius,  eam  tribuit  diversae  ejus- 
dcm  operis  Editioni  ab  auctore  factse,  ct  priorem 
quidem  hujus  capitis  lectioncm  primse  esse  Edttio- 
nis  censuit,  posteriorem  vero  recogniti  operis.  niud 
argumento  est  quod  Amalarius  ipsum  caput  hoc 
modo  recognitum  incipiat  abinterrogatioiie  Homaao 


mmmm 


mmm 


897 


IN  ORDINEM  ROMANUS  CX)MMENTARltJS  PRiEVlUS. 


89S 


archidiacono  facta»  io  sua  scilicetRomana  legatione,  A 
qaa  peracta  opus  suum  emendavit.  Inde  fit  quod  in 
Codice  Colbertino,  in  quoprior  hujusce  capitis  lectio 
esstat  omissa  est  allera  opeHs  prsefatio  quee  reco- 
gnitioni  pnefixa  fuit. 

Alia  est  in  eodem  opere  varietas  non  minor  in 
lib.  IV,  cap.  26,  ubi  relacta  Gregorii  Magni  ad  Joan- 
nem  Syracusanum  epistoladenonnuIHsritibusEccle- 
sias  Romanse,  quasdam  ex  ea  observationes  colligit, 
inter  quas  hcec  erat  in  ^rima  operis  Editione,  quam 
in  recognitione  expunxit,  ab  Hittorpio  ad  calcem 
operis  cum  aliisvariislectionibusrelata.  El  dubitatio 
aufertur  de  die  Parasceves,  de  qua  aliqui  dubitant 
utrttm  in  ea  consecretur  corpus  Domini,  an  non.  In 
eadem  dieapostolicarecolitur  consecratio,  quatantum 
Dominicam  (h^ationem  super  corpus  et  sanguinem  Do- 
mini  dicebat.  INempe  quia  mos apostolorum  fuit,  quod 
Gregorius  in  illa  epistola  tradit^  ut  ad  ipsam  solummodo 
Orationem  Dominicam  oblationis  Hostiam  consecra- 
rent . )  Igitur  nisi  esset  admonitum  ex  Romano  Ordine  ut  B 
reservaretur  corpus  Domini  a  quinta  feria  usque  in 
sextamy  non  esset  necessarium  reservari,  qiwniam 
sufficeret  sola  Oratio  Dominica  ad  consecrandum  cor- 
pus,  sicut  sufficit  ad  consecrandum  vinum  et  aquam . 
Quod  enim  Innoceniius  dicit,  isto  biduo  sacramenta 
penilus  non  celebrari  :  intelligendum  est,  ut  juxta 
morem  Ecclesix  nostrce  non  celebrantur, 

His  prsemissis,  disquirendum  est  quee  fuerit  Ama- 
larii  in  his  duobus  primae  Editionis  locis  sententia 
super  consecratione  vini  inParasceve,et  quid  demuni 
in  susB  sententiae  recognitione  emendaverit.  In  priori 
loco  ait  sanctificari  vinum  non  consecratum  per  sancti- 
/icatum  panem ;  in  posteriori  quasi  non  satis  valere 
animadverteret  sanctiflcationem  illam  et  [lxxxhi] 
commistione  particulse  consecratse,  ulterius  progres- 
sus  est  in  lib.  iv,  cap.  26,  ratus  vini  consecralionem 
fieri  per  solam  Orationem  Dominicam.  Atque  ut 
eum  de  vera  et  proprie  dicta  consecratione  loaui 
appareat,  ita  mentem  suam  exponit,  ut  dicat :  Nist  q 
esut  admonitum  ex  Romano  Ordine  ut  reservaretur 
corpus  Domini  a  feria  quinta  usque  ad  sextam,  non 
esset  necessarium  resercari,  Quid  ita  ?  Quoniam  suffi- 
eeret  sola  Oratio  Dominica  ad  consecrandum  corpus, 
sicut  suficit  ad  consecrandumvinum  et  aquam.  Eoc  in 
loeo  manifestum  est  auctorem  agere  de  vera  ac  pro- 

Erie  dicta  Dominici  corporis  consecratione,  quse 
eret  per  solam  Orationem  Dominicamin  feria  sexta, 
si  ex  priori  consecratione  nihil  fuisset  rcservatum. 
Unde  consequens  est  eamdem  Orationem  Domini- 
cam,  secundum  Amalarium,  «fi^er^  ad  consecrandum 
vinum  et  aquam  consecratione  non  tantum  acciden- 
taria  sed  vera  ac  reali. 

Nunc  vero  quid  in  secundis  curis  sui  operis  auctor 
in  his  duobus  locis  emendavit  ?  De  priori  facilis  est 
solutio  ex  comparatione  quam  mox  fecimus  primae 
Editionis  cum  secunda,  ubi  nemo  non  videt  mutata 
potius  fuisse  verba  quam  sensum.  Nam  in  prima 
concludit  sanctifieari  vinum  non  consecratvm  per  ^ 
sanctificatum  panem  ;in  secunda  yero  juxta  Ordinem 
lihelli  Romani  per  commistionem  panis  et  vini  con- 
secrari  vinum.  Et  ne  quis  putet  id  interpretandum  de 
metaphorica  consecratione,  addit  qui  hoc  fecerit, 
non  ooservare  tradiiionem  Ecclesix^  de  qua  dicii  In- 
noeentius  isto  biduo  Sacramenta  peniius  non  celebrari, 
Atqui  Innocentius  agit  de  vera  consecratione  myste- 
riorum;  ac  proinde  Amalarius,  qui  hac  commistione 
pnedictam  traditionem  violari  existimavit,  eidem 
commistioni  veram  consecrationem  tribuit. 

Sed  quia  in  posteriori  loco  primse  editionis  con- 
secrationem  illamnon  commistioni,  sed  Orationido* 
minic®  ascripserat,  ut  sibi  ipse  constaret,  totum 
hunc  locum  sustulit,  ut  totam  consecrandi  vini  vir- 
tutem  commistioni  tribueret.  Has  observationes  ne- 
mini  displicituras  sperare  licet,  cum  ad  rem  per- 
obscuramillustrandamnonnihiiconducerevideantur. 
Amalario  superius  ajunximus  vul^ati  Alcuini  io- 
cum»  cui  expiicando  non  immorabimur,  cum  toti- 


dem  ferme  verbis  desumptus  sitex  Amalarii  Hb.  i, 
cap.  d5,  prout  in  priori  Ldilione  ab  auctore  concep- 
tum  est.  Id  tantum  addimus,  Hbrumiilumdedivinis 
Officiis,  qui  Alcuini  nomen  in  Editis  prtcfert,  essc 
[lxxxivJ  farraginem  ex  diversis  Araalarii,  ipslusque 
Alcuini  genuinis  consarcinatumcentonibus,  aliorum 
que  auctorum  Aicuino  posteriorum.  Quippe  caput  40 
nihil  aliud  cst  quam  Remigii  monachi  Antissiodo- 
rensis  iibellus  de  expositione  Missa; ;  et  in  cap.  18 
refertur  epislola  Hclprici  monachi  ad  sanclum  Gal- 
lum  sub  fincm  siecuh  decimi.  Ad  haec,  ut  niulta  ali.i 
omittam,  Pascha  Grajcam  vocem  esse  dicit  auctor 
contra  cxpressam  Alcuini  sententiam,  lib.  vi  in  Joan- 
nem,  cap.  32,  ubi  hcec  verba  iPascha,  fratres,  nou, 
sicut  quidam  cxistimant,  Groecum  nomen  est.  sed  Hc- 
brasum.  Deuique  personatus  ille  consarcinator  sac^r- 
dotis  vocabulum  Grtpcum  essc  ait  in  cap.  3G,  quod 
erratum  abAlcuinidoctrinaprorsus  alienum  est.  Scd 
haec  cxtra  scopum. 

3.  Jamverohaec,  qualemmodo  exposuimus,  Ama- 
larii  sententia  cathoHc»  fidei  de  vei*a  ac  reali  Chrisli 
praesentia  in  Eucharislia  quam  benc  convcniat,  fa- 
ciie  cst  advcrtorc.  Si  enim  metaphoricam  ac  figu- 
ratam  solum  consecrationem  admisisset,  non  tanto- 
pere  cogitandum  erat  demodoquo  vinum  in  Paras- 
ceve  consecretur,  percontactum  particulic  immissse, 
an  pcr  Orationem  Dominicam.  Nam  unius  speciei 
consecratione  metaphorica  semel  facta,  ex  ejus  con- 
tactu  confici  accidentariam  consecrationem  planum 
erat.  Sed  quia  vera  ac  substantialis  de  Amalai*io  cre- 
debatur  illa  conversio,  de  modo  fiuo  ca  fieret  anxic 
inquirebat.  Quid  porro  mirum  si  veram  vini  conse- 
crationem  ex  contactu  et  admistione  alterius  speciei 
fieri  opinatus  est  Amalarius  longe  ante  Derengarii 
aetatem,  cum  post  damnationem  ejus  haeresim  idem 
senserint  non  pauci  catholici  auctores,  ut  postea 
videbimus  ? 

Interim  unum  afferre  lubet  Micrologum,  qui  in 
cap.  17,  ubi  reverendw  memoriw  Gregorium  VII 
laudat^  se  postejusobitum  scripsisse  satis  innuit.  Is, 
de  vitanda  mtinctione  agens,  ita  loquitur  in  cap.  19  : 
Non  est  autem  authenticum  quod  quidam  corpus  Do- 
mini  intingunt,  et  intinctum  pro  cotnplemendo  commu' 
nionis  populo  distribuunt  .  Nam  Ordo  Romanus  con- 
tradicit,  qui  et  in  Parasceve  vinum  non  consecratum 
cum  Dominica  Oratiom  et  Dominici  corporis  immis- 
sione  jubet  consecrare,  ut  populus  plene  possit  com- 
municare,  Quod  utique  superflue  prxciperet,  si  intinc- 
tum  Dominicum  apriori  die  corpus  servaretur,  et  ita 
intinctum  populo  ad  communicandum  sufficere  vide- 
retur.  In  his  verbis  [lxxxv]  nullus  ambigendi  locus 
relictus  est  quin  Micrologus  veram  consecrationem 
Dominica  Oraiione  et  Dominici  corporis  immissione 
fieri  crediderit,  tum  quia  ex  calice  ita  consecrato 
complementumcommunionisdari  putat,  tum  quiaejus- 
modi  consecrationem  tantumdem  valere,  ataue  ex 
vero  sanguine  intinctionem  opinatur.  Unde  Hittor- 
pius  eum  in  hanc  sententiam  inductum  censet  ex  , 
nomani  Ordinis  verbis  perperam  inteUectis,  et  ex 
judicio  Amalarii,  quiper  Orationem  Dominicam  vi- 
num  revera  consecrari  ^nmo  quidem  existimavit 
deinde  vero,  retracta  opinione,  per  immissionem 
particulse  consecratae.  Utrumque  vero  Micrologus 
admisit,  qui  proinde  ab  Amalario  non  visus  est  di- 
vellendus. 

XIII.  QuiddehaccommistionealiaEcciesixsenserint, 

aliique  auctm*es, 

Anteqtiam  hoc  argumentum  dimittamus,  aliarum 
etiam  Ecclesiarum  hac  de  re  sententiam  investigare 
juvat,  maxime  Latinarum  ;  quse  cum  Romanum  Or- 
dinem  omnes  aut  secutae  sint,  aut  prse  oculis  habue- 
rint,  non  mirum  si  in  verbis  obscuris  veteres  cjus 
expositores  Amalarium  et  Micrologum  a|)probannt. 
Neque  tamen  ita  concors  et  unanimis  fuil,  aut  ita 
constans  omnium  approbatio,  ut  ab  Amalarii  etMi- 
crologi  expositione  nonnullae  Ecclesifle  recedendum 


8dO 


GHfiGQt^H 


600 


nefas  duxcrint.  Primo  itaque  illas  Ecclesias  recen- 
sebimus  quae  hos  auctores  sccutae^  deinde  alias  £c- 
clesias  quaB  eorum  auctoritatem  non  admiserunt. 

Atque  uta  Gallicanis  Ecclesiis  exordium  faciamus, 
in^primis  occurrit  Rhemensis,  incujus  veteri  Missali 
ad  djem  Parasceves  prflBScribitur  ut  de  sacrificio  par- 
ticul^  mittatur  in  calicem,  dicendo  :  Fiat  unitio  et 
consecratio  corporis  et  sanguinis  Domini  nosiri  Jesu 
Christi  sumentibus  inremissionempeccatorum  invitam 
wternam.  Qucb  verba  nullum  sensum  videntur  habere, 
si  cnlix  ex  contactu  in  sanguinem  conversus  non 
credatur.  Quomodo  enim  ahas  fieretMni7/o  corporis 
et  sanguinis  ?  Favet  Pontificale  Ecclesiae  Noviomen- 
sis,  in  quo  ha3c  distincte  legunlur:  Commistio  cor- 
povis  et  consecvatio  sanguinis  Domini  nostri  Jesu 
Ckristit  etc,  ubi  commistio  distinguitur  a  consecra- 
lionesanguinis  quae  fit  per  illam  commistionem. 

lisdem  vesligiis  insistebant  etiam  alise  ejusdem 
metropolis  Ecclesiae,  [lxxxvi]  Suessionensis  et  Am- 
bianensis.  Suessionensis  quidem  in  haec  verba  : 
Jnterea  sumens  episroptts  de  Sancta,  nihil  dicensponit 
in  calice ;  facloque  in  eosignocruciSfCommunicatseet 
omnes  qui  volmnnt.  Et  sic  sanctilicalur  vinum  non 
cousecyahim  per  panem  sancti/icatum.  Quae  verbasunt 
vulgRli  Ordinis  Homani,  relata  in  veteri  Missali 
Suessioncnsi,  quodad  saeculum  duodecimum  videtur 
perlinere.  At  expressius  aliud  ejusdem  licclesiie  Mis- 
sale  smculi  nostro  superioris  :  Nihil  dicendo  mittai 
saccvdos  unain  partem  de  co}'pore  Christiin  calicem, 
Quo  facto,  nihildicendOf  communicet  se,  et  sanguitiem 
Domini  percipial,  Consecralur  enim  vimm  per  com' 
mistionem  fnctam  in  calice  de  corpore  Chrtsti.  Paulo 
minus  expressa  est  Ecclesisa  Ambianensis  definitio 
in  suo  Ordinario  :  Vinum  et  aqua  in  calice  sanctifi^ 
cantur,  cum  corpus  Domini  admiscetur.  Haec  de  me- 
tropoli  Rhemensi. 

Eadem  etiam  verba  leguntur  in  Ordinario  Vien- 
nensi.  At  Virdunense  Missale:  Hic  consecratur  vi- 
numper  corpusDomini,  Denique,ut  paucisabsolvam, 
Mimatense  Fontiflcale>  ubi  de  communione  infir- 
morum ;  Tradat  ei  sacerdos  Eucharistiam  dominict 
corporis  intincti  vino,  et  vinum  tali  intinctione  saneti" 
ficatum^  et  in  Christi  Domini  sanguine  transmutatum, 
dicens,  Accipe,  frater,  viaticum  corporis  et  sanguinis 
Dominit  etc,  quffitotidem  verbis  habcntur  inferins 
in  decimo  nostro  Hbello. 

In  monasteriis  etiam  Gallicanis  plerisque  vigebat 
eadem  sententia.  Caeremoniale  sancti  Benigni  apud 
Divionem,  anfe  annos  quingentos  scriptum,  ita  prae- 
scribit  in  Parasceve  ;  Sumit  de  Sancta,  et  dimittit  in 
calicem,  sanrfificaturque  vinum  non  consecratum  per 
panem  sanclificattm  ;  ubi  sanctificari  idem  est  ac 
consecrari,  cum  »(^ue  dicatur  sanctificatus  panis  at- 
que  sanctificatum  vinum. 

Ordinarium  sancti  Apri  apud  Tullura  Leucorum 
quaedam  singularia  continet  pro  Coena  Domini,  quae 
huc  referre  visum  est.  Post  ultimum  Agnus  Dei,  ille 
qui  pi'imus  est  in  choro^  dicat  Confiteor  ;  et  fratres 
respondeant  Misereatur  tui.  Deinde  dicant  et  ipsi  Con- 
flteor,  etille  qui  primus  est  dicat  Misereatur  vestri ; 
item  dicat  Indulgentiam  ;  et  responso  ab  omnibus 
Amen.  acceaant  fratres  ad  sacram  communionem. 
Dimittatur  aliquapars  decorpore  Christi  in  calice,  ^t 
portetura  diacono  super  altare  beati  Apri  et  teneatibi 
calicem,  et  unus  puer  ampullam,  in  qua  sit  vinum 
[lxxxviiI  quodineadeem  fundatureumnecessefuerit, 
donec  biberint  omnes  fratres  monachi.  Sancttficatur 
enim  vinum  percorpus  Christi,  consecratum  et  in  ca- 
lice  depositutn,  cum  dicilur  Fiat  l^rec  commistio.  Sa- 
crista  vero  haheat  alium  calicem  eturceum  cumvinoa^ 
altare  sancti  Christophori^  et  ibi  hibant  conversi  et 
conversw,  qui  corpus  Domini  susceperunt.  Ilpc  in  loco 
alitef  communicant  monachi  choro  addicti,  aliter 
vero  conversi  et  cdnverssB.  Hlonachi  enim  sumpt| 
panis  eucharistic(  specie  bibunt  ex  calic^^  in  qua 
paHicftU  cqnf^pjftU   coi^niist^    f^ierat  a4  9?tnc- 


A  tiflcandqip  ripum,  at  conversi  ei  conversaB  tam^ 
bant  vipum  ex  alio  calice  non  sanctificaton). 

Nee  omittendum  Missale  coenobii  ElDoneasis  seu 
sancti  Amandi  in  Belgio  ad  diem  Parasceves :  Hic 
consecratur  vinum  per  corpus  Domini;  sancliicatur 
non  sanctificatum  per  sanciificatum.  Et  YiccnieDse : 
Hiccomecraturviiium  per  corpus.  At  in  Rotonensi 
anni  4331  haec  consccratio  verbis  ipsius  sacerdotis 
exprimilur :  Quando  socerdos  divisit  Hostiam  m  iret 
parleSy  tunc  mittat  partem  panis  consecrati  in  calicm, 
dicendo  hxc  verba :  Per  panemistum  sanctiGcalum 
et  consecratum  sanctificetur  et  consecrelur  vinura 
istud  non  cousecratum.  Postea  communicet  se  lacer- 
dos  more  solito.  llactenus  de  Gallicanis  Ecclesiis. 

Quod  attinet  a4  alias  aliorum  regnorum  Ecclesias 
Sarisbericnse  in  Anglia  Missale  duplex,  sa^culi  xt 
et  XVI,  eadem  verba  refert,  quse  infra  ex  Rolho- 
ntagensi  aftercmus ;  et  Oxoniense,  ubi  de  commu- 
njone  infirmorum  :  Hic  communicetur  iullrmut,  et 

g  ponat  sacrificium  in  vino  sine  aqua,  dicens :  Fiat  cm- 
mistio  et  consecvatio  corporis  et  sanguinit  Domini 
nostrijesu  Chiisti,  elc.  Adhaec  Bambergense  in  Ger- 
mania  :  Sanctificatnv  vnium  non  consecratum  fer 
sanctificatum  panem.  Utrobique  idem  vocabulum  ad 
desi^nan^am  panis  ct  vini  consecratiooem,  ut  de 
Benignifino  CfBremonialjsuperius  notaviraus. 

Postremo,  in  Missali  Mozarabum,  ubi  de  die  Pa- 
rasceves,  \imc  legunlur  :  Particulx  Regnum  et  Gloria 
(sic  ftppellantur  duai  ex  novem  particuiis consecralis, 
in  quasltpstia  frangitur]  mittuntur  in  calicem^juff 
particula,  ^ecuncfum  quosaam,  consecrat  vinum  inca- 
licem.  Qu§m  opinioncra  etsi  riJibrica  non  approbet, 
non  tamen  eam  rejlcit,  utiapparet  ex  sequenticau- 
tela  :  Accifiat  patenam,  et  mundet  eam  super  calicem 
cumpoUic^,  et  mundatam  ponat  eam  sub  vienlo,  d,  po- 
sita^  ^umat  vinum  [lxxxviu]  de  calice  cum  sua  parti- 
cula,  quafecundum  quosdam  consecrat  vinum  mcaitM. 
Ex  quibus  manifestura  qst  hanc  opinioncm  subdubio 

Q  in  Hispanicis  Ecclesiis  propositam  fuisse. 

Hactenus  argumenta  quse  consecratioDem  ex  con- 
tactu  stabilire  possunt  retulimus  ;  qunc  au»  in  ne- 
gantem  partem  ferunl  proponenda  sunt.  Unum  sup* 
peditat  Eccle$iae  Parisiensis  Missale  posierioribus 
ssBcuIis  scriptum,  in  quo  haec  verba :  mn  tst  m- 
secratum  vinum  per  immissionem  partis  Ho«<t*cowf- 
cratae  in  ipsum  quod  facit  Ecclesia  die  Veneris  sanrtd. 
Tum  additur :  CavecU  ma:pime  ne  dicat :  Hffic  sacro- 
sancta  commistio  corporis  et  sanguinis,  aut  diud, 
ubi  hat  verbum  de  sanmine,  Eamdem  sentcntiam 
confirmat  vetus  Rituale  Dionysianum. 

PontiQcale  quoddam  Ecclesiae  Rhemensis :  i^«c 
vinum  propter  lioc  exstitit  comecratum-i  ifd  tantm- 

modo  benedictum Orationes  dicendxsine  mentiofu 

sanguinis Nec  debet  fieri  mentio  de  sanguine,  wia 

ista  die.  sanauis  non  con^ecratur,  Missale  sancti  Re- 
miffii  in  eadem  urbe.  editum  medio  saeculo  su{>enon 
eodem  spectat,  uti  et  Missalia  Rothomagnpnsia  eo- 

|\  dem  sseculo  vulgata ;  tametsi  Miss^Ie  anni  1M3  non 
sibi  constet,  cum  distincte  habeat  in  Parascem  de 
sacerdote  :  Post  accipiat  corpus  Domini  dicendo  Cor- 
pus  Domini,  etc. ;  deinde  calicem,  dicens  Corpas  el 
san^uis,  etc.,  moresolito;  et  communicetur  qui  w* 
luerit,  sicut  hestema  die.  Cuf  eniin  distincte  Coiyui 
et  sanguis  pro  calice,  si  vinum  ^x  contactu  (quod 
idem  Missale  dicit)  non  consecratur  f 

Praeter  haec  duo  alia  nobis  suppetunt  argmnenta 
in  partem  negantem,  unum  ex  nituali  Corbeiensi, 
quod  annos  (pinimura  qujngentos  pne  se  fert,  s"f 
geritqup  haec  verba  in  Parasceve  :  Pax  Domini, 
Agiius  Dci,  e^  Haec  sacrosancta  coraraistio  non  <«; 
ceniur  ;sed  fructum  fractionis  sinetcadereinfracah- 
cevi  nihil  dicendo.  Doraine  Jesu  Christe,  Corpus  Po- 
mini,  quod  ore  surapsimus  dicentur,  sed  saniuis  non 
nominabitur,  Placeat  tibi  non  diceiur.Omnihsem- 
municatis,  capiet  quisque  de  vino  per  fistulam^  etpost 
bibet,  calicibus  antema^us  altt^re  pr^erafatis.mu^^ 


m 


IN  ORbmSM  ROMAIfUM  (^OMMENTARtUS  PR^fiVlUS, 


UiaeQ  praftipiiurameDtioDe  fanguinisabsUiienduni. 
Quod  etiam  •taluit  Fontisebraldenso  anni  4534. 
Postremo  Missale  Cluniacense  anni  4530  coneeptis 
verbis  rejicit  banc  consecrationem,  [lxxxix]  dicen* 
do :  Vinwn  ex  iactu  taermHo$iim  non  eonsicratur,$ed 
sanetificaiurt  ac  reverendum  effieitur.  Hactenus  iibri 
Rituales,  in  quibus  coDigendis  fateor  me  non  parum 
profecisseexobserfationibus  quas  mibi  subministra- 
?it  religiosus  et  eruditus  Glaudius  de  Vert,  Clunia- 
censis  Tbeologius. 

Jam  vero  si  auctores  hac  de  re  consulamus,  com- 
pugnantes  etiam  inveniemus  eorum  sententias.  Non 
repetjmus  hic  quao  superius  diximus  de  Amalario^ 
Mierologo,  aliisque  nonnulis.  Pro  affirmante  parte 
miiitare  videntur  Graeci  nonnulli.  In  his  Michael 
Cerularius  patriarcha  CP.  ante  annos  sexcentos. 
ab  AUatio  relatus  in  tractatu  de  prsBsanctificatis, 
credit  admistione  panis  praBsanctificati  mutari  vinum 
in  sanguinem  Oomini.  Idem  censt t  Simeon  Thessa- 
lonicensis,  trecentis  annis  Michaele  inferior,  apud 
eumdem  Allatium. 

Ad  eamdem  sentenliam  rcvocari  potest  quoddam 
de  Eucharislia  miraculum,  quod  Helmoldus  abbas 
suo  tempore,  id  est  saeculo  xii  desinente,  accidisse 
narrat.  Id  vero  contigit  in  quadam  Turingise  puella, 
qu»,  cum,  suscepto  a  sacerdote  viatico,  portiun' 
culam  Eucharietim  in  biearium  in  auo  sacerdos  data 
communione  manus  suas  abluerat  decidisse  animad- 
vertisset,  et  sibi  ad  bibendum  jussisset  alTerri,  to- 
tam  aquam  in  sangutnem  mutatam  deprehendit>  et 
portionculamipsam  versam  tn  cruentameamem»  Ba- 
ronius  hoc  factum  refert  in  fine  anni  il9S,  atque 
haDC  narrationem  hoc  modo  concludit :  Hmc  de  trans" 
subttantiatione  aqum  $n  sanguinem  Christi,  per  com' 
miitionem  Christi  corporisdivinitusfacia,  quodsemper 
fieri  in  vino^  cum  commistio  intercederei,  antiifuiias 
exitiimavii*  Unde  illud  Romaui  Ordinis  :  Vinums 
etiam  non  conucraium,  ctc. 

Verum  quod  Baronius  antic[uitati  tribuit,  non  ila 
accipiendum  est  quasi  ffeneralis  fuerit  tolius  anti- 
quitatis  ea  persuasio.  Nam  ne  quid  dicam  de  primis 
octo  s»culis,  in  quibus  nulla  huiusce  opinationis 
apparent  vestigia^  imo  in  quibus  illa  conversio  non- 
nisi  verbis  Cbristi  a  sacerdote  prolatis  fieri  semper 
et  Qbique  credita  est,  certe  in  subsequentibus  sae* 
cuiis,  quo  tempore  apud  nonnullos  bsec  opinio  inva- 
lescere  coepit,  multi  auctores,  iique  gravissimi,  in 
contrariam  abierunt  sententiam  ;  alii  vero,  media 
via  ineedentes,  rem  sub  dubio  reliquerunt. 

[xc]  Inter  auctores  partis  negantis  quasi  princeps 
ceosendus  est  sanctus  Berndrdus  abbas  ClaraBval* 
leosis,  qui  ex  immissa  in  vinum  non  consecratum 
particula  vinum  quidem  sacrum,  sed  non  vere  ac 
proprie  consecratum  fuisse  dicit  in  epistola  60.  Huic 
occasionem  prrebuit  factumcujusdam  abbatis  sacer- 
dotis,  qui  cum  super  solam  aquam  in  calicctemere 
positam  verba  consecrationis  protulisset,  atque  er- 
rore  animadverso  postea  vinum  infudisset,  ac  con- 
secrat»  Eucharistiffi  particulam  in  calicem  immisis- 
sei  ad  consecrationem  supplend&m,  Bernardum, 
quid  soper  acre  seotiret,  consuluit,  hocque  respon- 
som  impetravit  :  Ne  sub  tanto  articub  melius  fieri 
poluine  putamuSf  arbitrantes  liquorem,  etsi  non  ex 
eonsecraiione  propria  at^ue  solemni  in  sanguinem  mu- 
tatum^  saerum  tamenfutsse  ex  contactu  corporis  saeri, 
Ubi  com  Bernardus  oicit  vini  liquorem  non  ex  con- 
secraliane  propria  atque  solemni  in  sanguinem  fvisse 
mutatum,  cave  eum  existimes  sensisse  transmuta*- 
tiooem  factam  ex  consecratione  minus  propria  mi- 
no>i<{oe  solemni,  que  fieret  per  contactum  corporis 
sacri.  Nam  sacrum  tantum  fuisse  ex  hoc  contactu  li- 
qoorem,  non  consecratum,  palam  est  eum  existi- 
masse. 

Eamdem  sententiam  luculentissime  confirmat  Ja- 
cobos  a  Vitriaco  io  Uistoriffi  occidentalis  cap.  38  : 
Non  dieimus^  inquit,  ^uod  ex  taciu  sanguinis  vinum 
abisiiionitcmmUturm  tanguinem ;  sedremanetpu- 


901 

A  rum  uinum,  lieet  ex  contactu  sanotm  reisit  sanetifiea' 
tum,  sicut  aaua  fiuminisaqum  benedictie  commista  di- 
eitur  sanctiAcari,  Quibus  praemissis,  haecsubdit  quae 
in  rem  noslram  magis  eipresse  faciunt :  Mentiuntur 
ergo  qui  dicunt  quod  in  die  Parasceve  corput  Christi 
ex  contactu  mutat  vinum  in  sanguinem.  lUoenimdie 
corpus,  sed  non  sanguis  sumilur ;  neutrum  autem  con- 
fieitur,  eo  quoddie  iilo  in  veritate  immolata  fuii  Hos- 
tia,  et  ideo  non  immolaturin  fiijura,  Non  poteratJa- 
cobus  magis  afOrmate  sententiam  pronontiare. 

Dixerit  aliquis  Jacobum  post  mediurn  sa^quium 
tertiumdecimum  vixisse,  quo  tempore  jam  pene  de- 
sierat  communio  sub  altera  speeie,  ac  proinde  non 
existimasse  alteram  speciem,  saitom  ex  contaclu 
consecratam,  fuisse  necessariam  ad  supplementum 
communionis,  q\im  causa  superiores  auctores  ad 
hanc  consecrationem  excogitandam  induxit.  Verura 
Jacobi  tempore  nondum  ubique  abrogata  erat  com- 
munio  sub  aitera  specie.  Deinde  haec  objectio  non 

B  militat  in  sancto  Bernardo,  [xcijeujus  tempore  per- 
severabat  communio  sub  utraque  specie,  ex  dictis. 
Idera  dicendum  de  Hugone  Victorino,  sciscitante  cur 
in  die  Farascevcs  non  sumatur  sanguis  Christi,  sicut 
et  caro.  Quod  conlra  esset,  si  vinum  ex  contactu 
esset  transmutatum  in  sanguinem.  Ad  haecauctores 
Hitualium  librorum  non  pauci  post  Jacobum  a  vi- 
triaco,  etsi  comniunionis  sub  altera  specie  necessi- 
tatem  non  admiserini,  hanc  tamen  consecrationem 
ex  contactu  nihilo  minus  repudiarunt. 

Jacobo  a  Vilriaco  praeivit  uno  ferme  sceculo  Joan- 
nes  Beleihus,  qui  et  ipse  negantem  sententiam  se- 
quitur,  ac  ratione  confirmat  in  cap.  99 :  .St  quit 
autem  rogei  num  ittud  vinum  quod  eo  die,  scilicet 
Parasceves,  sumitur  ex  Dominici  corporis  eoniaetu 
consecretHr,quamviscomplurium  scripta  illud  asserere 
videantur,  non  tamen  veritatem  magts  sequentes  ei  ea 
qumsancli  Patres  tradiderunt,  dicimus  vinum  iliud 
omnino  non  esse  conseeratum  ex  illo  cotitaetu,  sed 

^  sancttficatum. 

Rationes  hujus  sententias  subdit  idem  auctor,  eas- 
demque  totidem  fere  verbis  repetit  Guillelmus  Du- 
randus  in  Raiionalis  lib.  vi,  cap.  75.  Sed  nunquid 
vinum  qt^d  in  die  Parasceves  cum  Dominico  corpore 
servalosumitur  in  allariconsecratur,etsanguisChristi 
eficiturper  immissionem  ipsius  eorporis  in  eaticem  et 
per  eius  taetum  ?  Super  hoc  dicunt  quidam  (in  quibus 
Amalarium  et  Micrologum  hanc  dubie  mtelligit) 
quod  per  Dominieam  Orationem,  qtue  tunc  dicitur,  fit 
consecratio  sive  commutatio  vini  in  sanguinem.  Nam 
Gregoritis  assignans  eausam  quare  Dominica  Oratio 
in  die  illa  a  sacerdote  dicatur,  dicit  quod  in  primitiva 
Ecclesia  apostoli  tola  Dominica  Oratione  utebantur  in 
consecratione.  Nos  tamen  hoc  non  dicimut,  quia  t% 
hoc  jam  esset,  non  estet  necesse  eorput  Domini  ad 
diem  illum  tervari,  nempe  quia  aeque  panisac  vinum 
per  Dominicam  Orationem  consecraretur.  Prwterea 
ex  hit  qtim  in  canone  Dominicam  Oratumem  prmr^' 

"  dunt,  tatis  patet  qttod  ad  prolationem  ipsius  Orationis 
trantstdfstantiationon  fii  ;  ei  ntUlo  iemporeMista  fui$ 
celebrata  tine  verbit  t7/M,Hocest  corpus  meum,  eto., 
qux  tola  inprincipionascentis Ecclesim ptoferebaniur 
ab  apostolist  qui  postmodum  Orationem  Dominieam 
superaddiderunt.  Dicimtu  ergo  HltMt  non  conseerari, 
sed  sanctificari,  Differt  autem  inter  hmc,  Nam  conse- 
crare  et  consecratione  tranuubstantiare  ;  sanctificari 
est  ex  eontactu  seu  adttiistione  sacrm  rei  reverendum 
et  sanctum  elfici,  ui  paiei  in  aqua  benedictat  etc.  Du- 
randi  rationes,  qum  etiam  [xcii]  sunt  Bclethi,  visum 
fuit  integras  referre,  quod  solidis^  et  quae  proposito 
nostro  conveniunt,  nitantur  fundamentia. 

Ex  his  omnibus  quae  cum  in  hoc,  tum  in  superiorl 
capiie  diximus  de  praemisso  argumeoto  quaBdam 
elici  possunt  non  leviter  praetereunda  :  i®  Variam  et 
inconstanteoQ  fuisse  auctorum  et  Hitualiumlibrorum 
de  coosecration^  per  contactum  sententiam,  aliis 
afflrmantibus^  oegantibus  ^iiis,  ^iis  vero  rem  io 
medio  relinqueotibust  «ec  faroin^e  <ymaio4i  CQRsi- 


903 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNl  LITURGICA  OPERA. 


964 


crationem  ut  dogmareceptHm  fuisse ;  f^  affirmantem 
partem  ab  Ecclesia  Romaoa  nequaquam  fuisse  tradi- 
tam  aut  propugnatam,  neque  in  libellis  Romani  Or- 
dinis  certo  assertam  ;  imo  yerba  haec,  sancUfieatur 
enim  vinum  non  consecratum,  etc,  qua3  auctoribus 
affirmantis  opinionis  fundamentum  praebuerunt,  a 
quodam  glossatore  ^ideri  inserta  ;  3*  non  immerilo 
Belethum  dicere  affirmantem  illam  sententiam  pu- 
gnare  contra  ea  qux  sancti  Patres  tradiderunt,  quo- 
rum  hsec  concors  et  unanimis  sententia  est^  veram 
utriusque  speciei  consecrationem  nonnisi  verbis 
Christi  Domini  a  sacerdote  prolatis  perfici  posse  :  ac 
tandemjacere  Hieronjmi  argumentumadversusdia- 
conos,  qui  se  efiTerebant  supra  presbyteros,  ad  quo- 
rum  preces  Christicorpns  sanguifgue  con/icitur,  si  ex 
contactu  (qui  diaconis  etiam,  imo  et  laicis  tribui 
poterat,  et  re  vera  tribuebatur  in  communionc  do- 
mestica)  verus  san^uis  consecrari  poterat  Ex  qui- 
bus  omnibus  corruit  heterodoxorum  argutatio,  qui 
ex  commistione  particulae  cum  vino  haud  consecrato 
communionem  sub  altera  specie  suppleri  conten- 
dunt.  Quam  prtesumptionem  illustrissimus  Meldo* 
rum  episcopus  scripto  singulari  libello  valideexplosit, 
et  post  cum  Ludovicus  Thomassinus  Oratorii  erudi- 
tu8  presbyter  in  secundo  tomo  de  Unitate  Ecclesiae 

XI V.  De  sanctificatione  calicis  ex  commistione 
sanguinis  consecrati, 

Confecta  superiori  controversia,  supervacanea  vi- 
detur  hsec  quam  modo  proposuimus  quaestio  :  an 
scilicet  vinum  calicis  ministerialis,  quem  adcommu- 
nionem  laicorum  in  Missa  pontificia  porri^i  antea 
observavimuSi  ex  infusa  sacrosancti  Christi  sangui- 
nis  portione  vere  ac  proprie  consecretur.  Verum  si 
quis  rem  propius  consideret,  nonnihil  dissimile 
hccui]  in  hacqutestioneresidere  facile  animadvertet. 
QuippeJonge  facilius  infusus  liquor  in  alium  liquo- 
rem  sese  insinuat,  et  omnes  subjecti  liquoris  partes 
pervadit,  quam  panis  particula  crassior  et  densior, 
quse  unam  tantum  partem  ejus  in  quam  immissa 
fuerit  liquoris  attingit. 

Haec  sanguinis  et  vini  permistio  aliter  fiebat  in  Ec- 
clesia  Romana,  atque  aliter  in  aliis  nonnullis  eccle- 
siis.  Nam  in  Ecclesia  Romana  san^uis  e  caJice  con- 
secratorefundebatur  in  calicem  ministcrialcm,  in  quo 
vinum  erat ;  in  quibusdam  vero  Ecclesiis,  cum  ad 
communicandumpopulumsanguinisconsecraticopia 
non  sufficiebat,  tantum  vini  incalicem  refundebatur 
cum  reliquo  sanguine  commiscendum,  quantum  ad 
supplementum  communionis  satis  erat.  Priorisgene- 
ris  commistionem  exhibent  tres  pnmi  libelii  Ordinis 
Romani ;  posteriorem  liber  Rituaiis  sancti  Beni^i, 
Usus  Cistercienses,  itemqne  Victoriui,  et  Constitu- 
tiones  Anglicanas  a  Guillelmo  de  Lindwode  relat», 
quorum  omnium  testimonia  attulimus  in  superiori 
capite  octavo. 

rerseverabat  alter  hic  ritus  in  nonnullis  Ecclesiis 
sub  finem  saRculi  tertii  decimi,  testante  Guillelmo 
Durando  in  Rationalis  cap.  A^,  num.  i.  /n  quibusdam 
locis,  inquit,  post  sumptionem  corporis  et  sanguinis 
Christi,  aliquid  de  ipso  sanguine  reservatur  in  calice, 
et  superinfundatur  vinum  purum,  ut  ipsicommunican- 
tes  inde  sumant.  Nonenimesset  decenstantum  sangui- 
nem  conficerey  nec  calix  capax  inveniretur, 

Idem  auctor  in  consequentibus  negat  vini  conse- 
crationem  veroeffici  exejusmodicontactu.  Quashuc 
aftert  rationes,  utrique  speciei  communessunt ;  qua- 
rum  praecipua  est  quod  nunquam  fiatveraconversio 
panis  aut  vini  in  Eucharistia,  nisi  per  solemnia  con- 
secrationis  verba,  quse  Christus  instituit.  Sed  tamen 
peculiaris  est  difficultas  de  vino  et  sanguine  conse- 
crato,  quae  facilius  in  sese  invicem  converti  possunt. 
Nam  in  sanguinem  infundi  potcst  vinum  in  ea  quan- 
titate  et  quahtate,  ut,  si  vinum  utrobique  purum  es- 
set,  allerum  ab  altero  penitus  absorberetur  ;  puta  si 
parum  vini  debilis  in  magnum  calicem  vini  genero- 
sissimi  infonderetur,  qaidni  in  illud  ipsnm  converte- 


A  retur  ?  Verum  etsi  intima  fieret  vini  debilis  a  gene- 
rosiori  pcnetratio  etinsinuatio,  non  essettamcn  vera 
substantiae  conversio.  Aliud  quippc  est  intime  per* 
misceri,  aliud  substantiam  transmutari.  Sic  omnes 
fere  catholici  auctores  existimant  [xciv],etiam8i  pa- 
rum  aquaB  in  calicem  infundatur,  atque  saporem 
aliasque  qualitates  aqua  amittat,  remanere  tamen 
aquse  substantiam,  nec  eam  cum  vino  in  Christi  san- 
guinem  commutari.  Quod  ctiam  de  parvaviniquan- 
titate  in  majorem  infusa  dicendum  cst,  etiamsi  ex 
gustu  aliisquesensibus  nulia  possit  fieri  unius  ab  al- 
tero  discretio. 

Quserat  aliquis  cur  non  ex  puro  sanguine  calicis 
communio  populo  tribuerctur  iNon  una,  sed  plures 
hujus  facti  rationes.  Prima  est  ut  praerogativa 
sacerdoti  cseterisque  ministris  sacris.  quibos  sanguis 
purus  concedebatur,pr8Blaicistribueretur,  qose  ratio 
potissimum  valet  inritu  EcclesiaB  Romanae.  Secunda 
ratio  est,  quod  difficile  esset  accurate  tantum  sangui- 

B  nis  consecrare,  quantum  communicandis  laicis  suf- 
ficere  poterat,  ut  ne  superaret  vel  deesset  sanguinis 
copiacommunicaturis.  Unde  minor  quantitassangui- 
nis  in  quibusdam  Ecclesiis  consecrabatur,  ut  cum 
deficere  ccepisset,  vino  superaddito  augeri  potuisset. 
Tertia  mox  dictse  rationi  proxima  est,  quod  ubi  ma- 
gna  populi  frequentia  erat,  vix  tantus  calix  haberi 
posset  qui  sufficientem  multitudini  quantitatem  san- 
guinis  continereposset,  quam  rationem  attulit  sopra 
Guillelmus  Durandus.  Quarta  denique  ratio  adduci 
potest  saltem  proritu  Romano,utpcriculoeffasisan- 
guinis  minori  mcommodo  oceurreretur.  Nam  longc 
minus  incommodum  erat  si  quid  liauoris  ex  vino 
commisto  inter  communicandum  stillaret  e  calice, 
quam  si  purus  sanguis  effusus  fuisset. 

Propter  eamdem  causam  in  nonnullis  Ecclesiis 
Eucharistia  intinctaporrigebatur,  ad  vitandumsciJi- 
cet  efffusionispericulum.  Bveniehat  enim  frequenter, 
ut  loquitur  Ernulfus  Roffensis  episcopus,  ut  barbati 

Q  et  prolixos  habentes  granoSf  id  est  pilos  sparsos,  dum 
poculum  inter  epulas  sumebant,  prius  liquore  pilos  m- 
ficerent,  quam  ori  liquoj^em  infunderent.  Prxtereasi 
imberbes  et  sine  granis,  aut  mulieres  ad  sttmendam 
communionem  sanctam  convenirent,  quis  sacerdotum 
poterat  tam  provide  ministrare,  iam  caute  calicem  Do- 
mini  distribuere,  ut  multis  eam  singulatim  divideret  f 
dividens  sic  in  oraeorum  funderet,  utinfundem  nikU 
effunderet  f  Ita  auctor  ille  ad  probandum  suisaeculi, 
id  est  undecimi,  ritum ;  quae  epistola  refertor  in  Spi- 
cilegii  tomo  secundo.  Ob  eamdem  itaque  causam 
fortassis  Ecclesia  Romana  instituit  ut  non  puros  san- 
guis  e  caJice  populo  ][xcv]  distribueretur,  sed  majori 
vini  quantitati  permistus  ;  tom  ot  ex  una  parte  effo- 
sionis  periculum  minueretur,  tumut  ex  alterapopu* 
Jus  sacri  caliciscommunione  non  omnino  privaretor. 

XV.  De  nonnuUis  ritibus  Sabbati  sancti. 

Ad  Sabbatum  sanctum  pertinent  lectiones  ex  Scrip- 
rv  tura  duodecim,  tum  Graece,  tum  Latine,  io  Ecclesia 
Romana  olim  recitari  soliUfe ;  deinde  Benedictio  Fon- 
tis,  et  baptismus  eorum  qui  per  varia  scrutinia  in 
Quadragesima  facta  ad  hoc  sacramentum  comparati 
fuerant. 

Post  celebratos  media  nocte  Matutinos,horatertia 
baptizandi  in  ecclesiam  Lateranensem  procedebant ; 
ibiquestabantordinati,  masculiquidem  addexterara^ 
femin»  autem  ad  sinistram.  Tum  sacerdos  frontibos 
singulorum  crucem  imprimens,  ritus  exorcitmorom 
et  abrenuntiaUonum  explebat. 

Hora  nona  pontifex  cum  sacerdotibus,  aJiisqoe 
ministiis  e  sacrario  absque  cantu  prodibat  cum  res- 
tibus  sacris,  praecedente  uno  aut  altero  cereo,  qoi 
in  candelabro  ante  aJtare  statuebatur.  Deinde  facta 
cerci  paschalis  Benedictione,  lector,  deposita  planeta 
ambonem  conscendens,  lectionem  ex  libro  Genesis 
Grsece  pronuntiabat ;  mox  alter  Latine,  et  sic  alias 
alii  consequenter.  His  absolutis,  Psalmos  Sicut  ser- 
vus  GrsBce  decantabatur,  aliosqoe  Paalmos  Latine. 


908 


IN  ORDINEM  ROMANllM  GOMMENTARIOS  PRifiVIUS. 


90A 


Post  haec  in  saocti  Joannis  baptislerium  procede-  A 
baturdecantando  litanium  ;ibi(jue  tontis  Benedictio 
fiebat.  Quailnita,  presbjrteri^  diaconi.  et,  si  necesse 
erat,  acoljrthi,  eicalceati,  in  ipsos  fontes  ingredie- 
bantur,  uti  legitur  in  primo  libello,  quem  edimus, 
Ordiois  Romani.  Quod  etiam  totidem  verbis  notat 
Sacramentarium  Gregorianum  in  Codice  GeJlonensi, 
c|iiem  octaTO  ssculo  exaratum  duximus.  Nec  dissen- 
tit  Tulgatas  Ordo  Romanus. 

Quot  infantes  baptizare  soleret  pontifex,  non  ex- 
primunt  antic|uiores  libelli  nostri.  Ununt,  aut  duoSy 
vel  quanlos  stbi  placuerit,  suggerit  libellus  vii.  Tres 
tantum  assi^nat  Ordo  decimus,  qucm  ritum  imitati 
sunt  episcopi  aliarum  Ecclesiarum.  Nam  in  Actis  Ulda- 
rici  episcopi  Augustensis,  qui  S8eculo  x  floruit  legi- 
tur  sanctum  antistitem  inSabbatosancto,  baptizatis 
tHbuspueris  cum  septena  litania,  se  in  sacrarium  rece- 
pisse  ad  Missam  seprceparandum.  Eumdem  numerum 
exhibet  concilium  [xcvi]  Lemovicense  anni  1031,  ubi 
exposito  ritu  baptismi  cjuotannis  celebrari  soliti  in  g 
mooasterio  sancti  Martialis,  de  tribus  non  minus  in- 
fantibus  in  Pascha  sotum  modo  et  Pentecosle,  subdi- 
turmajorem  numerum  baptizandorum  esse  apud  ma- 
trem  ecclesiam,  ubi,  peracto  baptismo  de  tribus  tan- 
tum  infantibus,  scilicet  per  episcopum,  exteri,  si  ptus 
fuerint^  ab  alio  presbytero  baptizantur.  Diaconos 
etiam  cum  presbyteris  Romse  baptizasse  libelli  nostri 
testantur,  ut  inferius  dicturi  sumus.  Cceterique  a  dia- 
cono  cuijuuerit,  scilicet  pontifex,  baptizantur. 

Accepto  baptismo,  singuH  infantes  uni  presbytero 
ofiferebantur ;  ipse  vero  presbjrter  chrismate  crucis 
sigoum  cum  pollice  in  eorum  vertice  imprimebat. 
Mox  eorum  susceptores>  linteain  manibushabentes. 
ipsos  iofantes  a  presbjrteris  et  diaconis  qui  eos  bapti- 
zaTerant  accipiebant,  eosgue  pontiflci  sedenti  ofiTere- 
baot.  Is  vero,  data  singulis  stola,  casula  et  chrismali 
cum  decem  siliquis,  universos  albis  vestibus  indue- 
bat ;  et  dicta  super  eos  Oratione^  eum  chrismate  eru-  p 
cem,  faciens  in  fron tihus singuiorum  eum invocatione  ^ 
sanctm  Trinitatis,  tradehat  eis  septiformem  ^ratiam 
Spiritus  sancti,  id  estsacramentum  Conflrmationis  eis 
conferebat.Hancduplicemunctionem,  unam  quidem 
per  presbjrterum,  aliam  per  pontificem  faciendam, 
praescribunt  libelli  nostri,  qui  de  ritu  baptismi  agunt, 
atque  etiam  Sacramentarium  Gelasianum  his  verbis : 
Postea  eum  ascenderit  afonte,  infans  signaturapre' 
sbytero  in  eerebro  deehrismate,  his  verbts:  Deus  om- 
nipotens,  ttc.  Deinde  ab  episcopo  datur  eis  Spintus 
septiformis.  Ad  consignandumimponit  eismanum  in 
his  verbis,  Deusomnipotens^^tc.  Posteasignat  eosin 
fronte  dechrismateaicetis:S'i^num  Christi  in  vitam 
seteniam.  Resp.  Amen.  Inseptimo  nostro  libello  Or- 
diois  Romaoi  alio  modo  :  In  nomine  Patris  etFilii  ct 
Spiritus  sancti,  Pax  tecum.  Resp.  Amen.  Quem  lo- 
com  citat  Amalarius.  Deutraqueunctione  agit  Inno- 
centius  I,  in  epistola  ad  Decentium  quod  omnibus 
notum  est ;  sed  verba  ipsa  quibus  Spiritus  sanctos 
baptizatis  ab  episcopo  tradebatur  dicere  non  audet,  D 
oimirum  quod  eatenus  arcana  essent :  Ne  magis, 
ioquit,  prodere  videarauam  ad  consultationem  respon- 
dere.  Porro  bsec  pontincali  chrismatione  omne  bapti' 
sma  legitimum  Cnristianitatis  nomine  eonfirmariivB.  - 
dit  Ordo  Romanus.  Non  quod  unctio  posterior  sit 
[xcvii]  appendix  baptismi,sed  quod  baptismigraliam 
corroDoretacconfirmet.Totum  baptismiritum  paucis 
exprimit  Augustinus  in  fine  sermonis  324  :  Baptiza- 
tus  est,  sanetifiratus  est,  unctus  est,  imposita  est  ei 
manus,  completis  omnibus  sacramentis  assumptus  est, 
Cjpriaous  ante  Augustinum  exprimit  in  epistola  sjr- 
nodica,  quse  modo  est  70. 

Induti  et  confirmati  in  orbem  ordinabantur  bapti- 
zati ;  et  infantes  quidem  in  brachiis  tenebantur,  ut 
babetvulgatusOrdo  Romanus ;  majores  verofedem  po- 
nebant$uperpedemT^trmisui,qxio^\xnhQiei\hmOvAo 
Maffsanus,  qui  decimo  loco  a  nobis  hicedendusest. 

Iterim  schola  jussu  pontificis  litaniam  inchoabat 
ante  altare,  primum  septenam,  deinde  quinam»  ac 

Patiol.  LXXVm. 


demumternam.  Quem  ritum  itaexplicatvulgatusOrdo 
Romanus :  Interimsrhotajussafacit  litaniamadfon» 
tem  atite  attare.primoseptenam ;  etspatiofacto.fa- 
ciunt  a  Iteram  quinam ,  ita  etnm  inchoatur.  Stat  prtmt- 
cerius  unus  in  dextro  choro,  et  dicit  cum  ipsoKjTie 
eleison,  et  respondet  secundicerius cum sinistro choro 
Kjrrie  eieison  usqueter;deindeChrhiee\eisonusqu$ 
ter,  Hoc  fiunt  septem  vices  repetitx ;  unde  etseptenm 
dicuntur.  Post  hcee^  Christe,  audinos,  usque  septies» 
et  sicperordinem.  Hoc  ordine,intervatlo  facto,  se- 
quunfur,  ut  prsedictum  est,  titanisequince,  ideitquin' 
quies repetitae.  Postea cnm  Agnus Dei  cantaretur  ma- 
gister  scholae  luminaria  jubebat  accendi:quo  facto, 
pontifex  c  sacrario  ad  altare  procedebat  sacra  cele- 
braturus  de  nocte,neque  eDimdieSabbatisanctihsc 
celebrari  antiquus  ritus  sinebat. 

In  hac  Missa  magna  cum  solemnitate  primum  ca- 
nebatur  A//e/t4ia;cujusreimeminitSozomenus  inlib. 
vni,  cap.  15,  ubi  asserit  Romas  qootannis  semel  cani 
Alleluia,  primodiePaschaIisfestivitatis,adeo  utoiulti 
Romanorum  hoc  jurejurando  uti  solerent  ut  huoc  hym 
num  audire  et  canere  ipsis  contingeret.  Uuc  spectat 
VictorVilensis,in  libro  i :  Lector  unus  putpitosistens 
atteiuiaticum  melos  canebat,  oempe  die  Paschs  ; 
quo  tempore  sagitta  ingutture  sagittatus.radentede 
manibus  Codiee,  mortuus  cecidit.  In  superiori  Sozo- 
meni  testimonio  id  difficultatisest,  cjuodRonise  quo- 
tannis  Atteluia  semel  tantum  cani  affirmat,  cum 
per  totos  guinquaginta  dies  qui  a  Paschate  ad  Pen- 
tecosten  effluebantssepiusa  Romanis  frequentaretur 
ante  Gregorium  Magnum,  qui  etiam  extra  Pentecos- 
ten  [xcvm]  A//e^titacani  prscepit.  Quam  obrem  con- 
querentibus  de  Sicilia  nonnullis  quod  hunc  ritum 
a  Graecis  rautuatus  esset.  respondit  in  epistola  ad 
Joannem  episcopum  Syracusanum,  qu»  est  lib.  vii, 
epistola  64,  ind.  2 :  Vt  Alleluia  hic  diceretur,  de  /e- 
rosotymornm  Ecctesiaacbeati  Hieronymitraditio- 
ne,  tempore  beatce  memorias  Damasipapw  traditur  tra- 
ctum.  Ltideom'igisinhac  sede  ifiamconsuttudinem 
amputavimus,  qucehir  a  Groecisfuerat  iradita,  forsan 
quaeinexsequisdefunctorumetinQuadragesiroahanc 
vocem  induxerant.  Sane  incxsequiismortuorumA^ 
Ze^uia  quondam  apud  Romanosfuissedecantatumtes- 
tis  est  Uieronjmus  in  epitaphio  Fabiols :  Jam  fama 
volans,  tantiprcenuntm  tuctusjotiusurbispoputum 
ad  exsequias  congregabat.  Sonabant psatmi,  et  aura-- 
tu  tecta  templorum  in  svbtime  quatiebat  Alleluia. 
Idem  eUamcolIigitMenardus  ext  CodiceRatoldi,  qui- 
bus  adde  Missale  Mozarabom.  Imo  etiam  inQuadra- 
gesima  Uispanicse  quffidam  Ecclesise  A  tleluia  canebant 
ante  conciiiom  iv  Toletanum,  cujus  canoo  10  huoc 
usum  abrogavit.  GoosimilemsustulitGregorias,sta- 
tuitque  ut  in  Missis  etiam  post  Pentecosten  Atteluia 
canerctur,  non  tamen  in  Missis  defunctorura  et  in 
Quadragesima.  Porro  Amalarius,  ex  superiori  epi- 
stola,  recte  infert  in  lib.  iv,  cap.  33,  quod  aiiquo 
tempore,  id  estanteGregoriumMagnura,  eantabatur 
Missa  in  Romana  Ecetesia  a65^MeAlleluiH,  scilicet  in 
MissispostPentecosten.  Redeo  ad  Sozomenura,  qui 
forte  in  eodera  errore  fuit,  alqueMichael  Cerularius 
cujus  inter  alias  hwc  una  est  adversus  Roraanos  ob- 
jectio,  quod  AWeMei  inQuadragesimanonpsatierent, 
sed  serael  in  Pascha  tantummodo ;  guod  postreraum 
de  sseculo  xi,  quo  scribebat  Cerularius,  falsum  esse 
constat. 

De  infantium  coraraunione  ita  prsecipit  priraus  li« 
bellus  Ordinis  Roraani  :y^/tif/ati/emdepari;M/iipro- 
videndum  est,  ut,  postquam  baplizatifuerint,nuttum 
cibum  accipiant,  nec  iactentur,  antequam  communi' 
cent  sacramenta  corponsChristi;etomntbusdiebus 
septimance  Paschce  ad  Missas  proredant,  et  parentes 
eorum  offerant  pro  ipsis,  ei  communicent  omnes. 
Idera  ritus  in  pervigilio  Pentecostes.        .... 

JoannesDiaconuSjinepistolaanobis  edita  in  Musei 
torao  primo,  ad  qucBstionem  sibi  a  Senario  factam,  cur 
in  sacratissimum  calicem  lacmittaturetmel,  et  Pas- 
chcB  SaObato  cum  sacrificiis  offeraiur,  respondet 

29 


§0? 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


908 


baptizatis  hoc  saryificii  genus  offerri,  [xcix]  ut  inteUi' 
gantquia  nonalii,  sedipsiquipartiripesfiunt  corpo- 
ris  et  sanguinis  Uomini  terramrepronmsio?iisacci' 
pient,  cujus  interinchoantes,  tanquam  parvuLi  lacte 
nutHunturet  melle.  At  de  hoc  ritu,  immitlendi  scilicet 
in  calicem  lactisetmellis, nullammentioncminveni- 
mus  in  vetustis  libel lis Romanis.  E^stat quidem  in  vul- 
gatoOrdineRomanojBenerfic/io/ac/ise^me//isinSab- 
bato  sanctOj  sed  extra  calicem  facta,  et  seorsim  parvu- 
*lis  porrecta.  Verum  fortasse  nonnulli  sieculo  nono 
utrumqueincalicecommiscebant^quodhuicquasstioni 
occasionem  dedit.  Huc  spectat  interdiclum  in  Afri- 
cano  concilio  factum,  ut  praeler  panem  et  vinum  aqua 
mistum  nihilin  sacrificio  offeratur.  Primitioe  vero,  seu 
melet  lact  ouod  uno  die  solemnissimo  ininfantum 
mysterio  sotet  off^erri,  quamvis  in  attari  offeranturf 
suam  tamen  habeant  propriam  Benedictionem,  ut 
a  sacromento  Dominici  corporis  et  sanguinis  distin- 
guantur, 

Alium  ejusdem  diei  ritum  parum  dissimilem  car- 
pebantGraBci,referenteiEneaPari&iensiepiscopo,^Ma- 
re  agnum  simut  cum  corpore  Chrisii  super  attare 
vonerent  Latini  et  more  Judaeorum  offerrent,  Sed 
nsec  agni  Benedictio  seorsim  fiebat,  ut  ex  vulgato 
Ordine  Romano  intelligitur,  non  ut  Deo  agnus  ille 
offerretur,  sed  ut  carnium  ejus  cum  Ecclesiae  Bene- 
dicUone  resumeretur.  Unde  et  aliarum  etiam  car- 
nium  Benedictio  in  eodem  libro  habetur. 

Post  Missam  Vesperas  omittebant  Romani,  prop- 
terea  quod  ritus  baptismi  et  Missae  subsequentis  m 
multam  noctem  protraherentur.  Undein  vulgatoOr» 
dine  Romano  :  In  hac  nocte  de  vesperlinati  synaxi 
apud  Romanosnihil  agitur,  nequt  anteMissam^ne- 
que  post  Missam.  Apud  nos  autem  unus  de  schota, 
cui  jussum  fuerit,  pro  antiphona  incipit  Alleluia  ad 
Vesperum.  Ex  hoc  loco  nemo  non  videt  interpola- 
tum  esse  vulgatum  Ordinem  Romanum,  ubi  legitur 
Apud  nos  aulem.  etc.  Verum  non  solum  in  vigilia 
Paschse,  sed  etiam  in  biduo  praecedenle  cursus 
diurni  officii  publice  non  recitabantur  in  Ecclesia 
Romana«  ut  ex  libellis  nostris  manifestum  est. 

Illud  hoc  loco  revocandum  quod  superius  de  bap- 
tismo  praBmisimus,  ex  cseremoniali  Benedicti  canoni- 
ci  sancti  Petri.  Nempe   :  «  Completis  lectionibus, 
pontifexi  uti  diximus,  descendebat  ad  fontem   cum 
diaconis  et  subdiaconisregionariis^  dum  inlerim  lita- 
nia  cantaretur,  et  Psalmus  Sicut  cervus   usque   ad 
porticum  sancti  Venantii,  ubi  pontifex  tantisper  se- 
debat.  [cj  Interim  cardinales,  qui  in  choro  Latera- 
nensis  oasilic»  remanserant,eiibantper  poslerulam 
post  absidem,  et  per  porticum  sancti  Joannisin  ora- 
torium  sancti  Venantii  procedebant.  Tunc,   archi- 
diacono  praecipienle,  duo  cardinales,   priorem  car- 
dinalium  medtum  habentes,  adibant  ad  pontificem, 
aliis    cardinalibus    sutisequentibus.     Priori    autem 
cardinalium  ter  petita,  tertioque  accepta   nomine 
omnium  Henedictione,  pontitex  dicebat  :  lie.  bajdi- 
zate  omnes  gentes  in  yiomine  Pafris  et  Fxlii  et  Spi- 
ritus  sancti.  Qua  missione  accepla.cardinalesequis 
incedcntes  ad  suostitulosrevertebantur,  sui  quisque 
tituli   parvulos  baptizaturi.  Addit   primus   libelius 
Ordinis  Komani,  num.  3,  die  Paschae,  pontiOci    ad 
sanctam  Mariam  Majorem  procedenti  notarium  re- 
gionarium  occurrisse  ad  Merolanas,  et,  saluto  pon- 
tifice,  dixisse :  In  nomine  domini  nostri  Jesu  Chri- 
ti  baptizati  sunt  hesterna  nocte  in  sancta  Dei  Geni- 
trice  Maria  infantes  maiculi  numero  tanti,  et  fe- 
minw  /fln^af.Adquaeverba  pontifex  respondebat  Deo 
gratias.  »  Porrodiaconi  baptismaconferebantetiam 
preesente  pontifice,  adjuvantibussubdiacoois  et  aco- 
Ijrthis,  ut  in  nostris  lit)ellis  habetur,  maxime  in  pri- 
mo,  num.  43.  Atin  vulgato  Anastasio  Bonifacius  V 
constituisse  dicitur  ut  in  Lnteranis  acolythus  non 
baptizaret  cum  diacono,  sed  subdiaconisubsequen» 
tes.  Solum  diaconum  designat  libellus  septimus,  cui 
praeivit  concilium  Roiu^Lnum  sub  Innocentio  I,  ca- 
none  7. 


A  Vetus  Missale  Rivensis  Ecclesiae,  a  nobis  jam  su- 
perius  laudatum,  relatis  Ordinis  Romani  his  verbis: 
Iltud  antem  de  parvutis  providendum  est,  ut,  post- 
qunm  baptizaii  fuerintj  nuUum  cibum  accipiant,  nec 
attacteniur,  antequam  communicent  Ckfistisacra- 
mentis  ;  et  omnibus  diebus  septimanoe  Paschce  ad 
Missasprocedatur,etoffei'aturproipsis;h\s/inqntLm, 
relatis,  ibidem  subditur:  Et  sitales  sint  ut  scienter 
possint  comederetauctojitate  canonum  commiinican- 
dos  censemus.  Atioquin  solohaustu  dominid  sangui- 
nissunt  communicandi  Simititer  ct  inmorte  eorum 
debet  fieri.  Ubi  luculcntem  habes  communionis  sab 
unica  sanguinis  specie  exemplum  ;  qusB  aliunde  eti- 
am  probatur,  testimoniis  sciiicet  Cypriani,  Uugonis 
Victorini  et  aliorum. 

Joannes  Diaconus,  in  praelaudata  ad  Senariam 
epistola,  alium  Sabbati  sancti  ritum  singularem 
suggerit,  nempe  septem  aUaria  in  urbe  Roma  Sab- 
bate  PaschaBmorisiuissece/eftranatque  componiy\& 

]g  est  ornari.  Qno  censu  sacrosanctum  attare  [ci]  com^ 
positum  vocat  Ambrosius  in  lib.  de  Myslerhs,  ca- 
pite  8  nov»  Editionis,  num.  h3;apparari  solemniter 
attatna  ait  Optatus,  in  lib.  iii  et  vi  Quid  sibi  velil 
ejusmodi  ritus,  Joannes  faletur  sibi  penitus  non 
hquere.  Sed  mirari  subit,  nullus  hujusce  ritos 
vestigium^  quod  quidem  sciam,  apud  alios  auctores 
haberi,  nedum  in  libellis  Ordinis  Romani. 

Neque  preetereundum  hoc  loco  est,  quo  in  cereo 
Paschali  annus  dominicse  passionis  apud  Romanos 
solebat  inscribi.  Id  enim  testantur  veteresnonpauci, 
tametsi  nihil  hac  de  re  in  nostris  libellis  habeator 
Ejusmodiinscriptioappendebaturintabellaadcereum 
paschalem,  in  qua  praecentorinscribebatquotusannus 
esset  dominicas Incarnationis,  ^uotaindictio,  concur- 
r€ns,e/ e/?ac^rt,apudUdalricum,mConsuetudinemClu- 
niacensium  lib.  i,  cap.  14.  Neque  hic  rilus  recen- 
tiorum  temporum  censendus  est,  siquidem  Vene- 
rabilis  Beda  in  lib.  de  temporum  Ratione,  capile  45, 

Q  ail  Romanamet  apostolicam  Ecclesiam  testari  inaU- 
cuiis,  quos  suis  in  cereis  annuaiim  scribere  solet, 
tempus  dominicas  Passionis,  nempe,  numerum  an- 
norum  trigintasemperet tribus annisminorem quam 
ab  ejus  Incarnatione  Dionysius  ponat.  Dentque, 
inquit,  anno  ab  ejus  Incamatione  juxta  Dionysium^ 
septingentesimo  primo  indiciione  qnarta  decima, 
fratres  nostri,  qui  tunc  fuere  Romce,  hoc  modo 
in  Natali  Domini  in  cereis  sanctas  Manse  scriptum 
vidisse  et  inde  descnpsisse  referehant :  A  Passione 
Domini  nostri  Jesu  Christiani  sunt  dc  lxviu.  Ex 
quo  intelligitur  vel  hanc  inscriptionem  in  Natali 
Domini  appositam  fuisse  ad  designandum  novum 
annum,  quem  Romani  ab  ipso  die  inchoabant  :  vel 
certe,  si  naec  inscriptio  in  Paschate  adhibebatur^ 
eam  usque  ad  Natale  Domini  fuisse  reservatum. 

Non  immoramnr  probandaB  antiquitati  ccrei  be- 
nedicendi  in  Sabbato  Paschap,  ad  quam  demons- 
trandam    perperam   affertur  Pru<lentii  hymnus  ad 

tx  incensum  tucernae,  quem  non  de  ceroo  paschali,  sed 
de  cereo  (jui  singulis  diebus  in  ecclesia  solemoi 
quodam  ritu  accendebatur,  interpretandum  constat. 
rorro  certa  est  in  primis  Ennodiidiaconi  TicineDcis 
hac  de  re  auctoritas,  qui  duplicem  cerei  paschalis 
Benedictionem  composuit.  Non  tamen  ubiqne  re- 
cepta  erat  ejusmodi  Benedictio,  utpatetex  concilio 
Toletano  quarlo,  cujus  haec  verba  sunt  in  canone  9  : 
Lucerna  et  cereus  in  pHvilegiis  Paschse  apud  [cii] 
quasdam  Ecclesiasnonbenedicuntur ;  et  car  a  nobis 
henedicantur  inquirunt.  Propter  gtoriosum  enim 
noctis  ipsius  sacromentum  solemniter  haec  benedici 
mus,  ut  sacrae  resurrectionis  Ch3*isti  mysterium^ 
quod  tempore  hujus  votivs  noctis  aaventt  wi 
Benedictione  sanctificati  lumiais  suscipiamus. 

Superest  aflerenda  Adriani  papa  i  responsio 
ad  interrogata  rnonachorum  Corbeiensiam  le- 
gimus  in  pervetusto  Codice  Corbeiensi,  quam  jam 
semel  a  nobis  laudato,  in  quo  Ordo  Romanus  pro 
triduo  ante  Pascha  institutis  monasticis  aocommo- 


m 


IN  ORDINEM  ROMANIIM  COMMENTARIUS  PRifiVlltS. 


910 


datus cootiDeiar.  Sicautem  habet  Cpdex  in  Sabbato  \  porepra!cedet\tunoctisiniHanon  recedunt,quamad 
sanclo,  post  haec  verba  Ordinis  Romani :  Ante  Evan-      diem  resurrectionis,  sicut  etiam  in  Pascha  Domini 

declaratur,  pertinerenondubiumest.  heohnnc  mo' 


geliummn  portant  luminaria  in  ipsa  nocte,  sed 
incensum  ;  non  cantant  Offertorium.  nec  Agnus  Dei, 
nec  Communionem  :  sic,  inquam,  habet  €odei  : 
Et  interrogavimus  nihilominus  domnum  apostolicum 
Adnanum,  secundum  mandata  vestra,  si  in  pasehali 
Sabbato  debent  flecti  genua.  dum  lectiones  recitan- 
tur,  Etipse  respondit  koc  debere  omnimodis  fieri . 
Cui  cum  diceretnus  :  Et  quomodo  sacerdotes  vel 
ministri  seu  elerus  cum  siolis  et  planetis  possunt 
in  terram  posterni ? ille  adjecit  non  debere sacerdotes 
vel  ministros  seu  clerum  stolis  prius  planetisqueves- 
tiri,  nisi  tune  demum,  cum  lumen  novum  introdu- 
citurut  cereus  benedicntur.  Percunetatisumus  rur- 
tum  qua  hora  in  sabbato  Pentecosten  eonvenienssit 
ad  lectionum  officium  ingredi,  Qui  nobis  dixit  hora 
6  hoe  flerioportere.  Huc  usgue  Codex  Corbeiensis. 
Ubi  cum  requiritur  an  flecti  genaa  debeant,   dum 


rem  probat  auctoritate  consuetudinis,  quam  ex  apo- 
stolica^  inquit,  novimus  venire  doctrina^  et  sacrse 
Scripturee,  [civ]  scilicet  Pauli  et  BarnabaB  facto  re- 
lato  ex  Actuum  xm.  Demum  concludit  ad  hunc  mo- 
dum,  ordinandorum  sacerdotumformamservari  de- 
bere,  ut  his  quiconsecrandisunt  nunquam  Benedictio, 
nisi  indie  Resurrectionis  Dominicaetribuatur,  cuia 
vesperaSabbatiinitiumconstatascribi.  Ad  hanc  epi- 
stolam  multanotateruditasQuesnellius  :  primo  Do- 
minicae  Resurrectionis  nomine  intelli^  non  ipsum 
festum  Paschae,  sed  quemlibet  Dominicum  diem,  ut 
etiam  apud  Gregorium  Turoaensem  episcopum  alios- 
que  veteres  auctores  ;  secundo,  tantum  abesse  ut 
Sabbato  solum  sancto  aut  Dominica  subsequente 
ministrorum  Ecclesie  conaecratio  tunc  fieret,  ut 
potius  ilia  die  ounquam  facta  fuisae  videatur  propter 


lectiones  recitantur  in  Sabbato  paschali,  id  intelli-  n^  solemnitatem  baptismi,  cui  conferendo  hoo  temput 
geodam  arbitror,  non  de  ipsis  lectionibus,  sed  de  consecratum  erat ;  tertio,  quolibet  tuoc  Dominico 
^^__.i^_!L         _  1^.1.-     iu.._  :^t         ;   _-i_^*  die  celebratas  fuisse ordinationea,  preemisso  ab  or- 

dinante  ordioandisquejejunio  ;  <iuarto,hoc  jejunium 
a  Sabbato  praecedente  m  matutinum  DominicaB  tem- 
pus  quo  fiebat  ordioatio  prorogatum  fuisse  ;  quod 
cum  nimis  ordinantem  ordinandosquefati^aretysen* 
sim  a  mane  Dominicae  ad  initia  noctis^  deinde  a  oo- 
ctis  exordioad  preecedentisSabbati  vesperam,  post  a 
vespera  ad  meridiem,  denique  a  meridie  ad  matuti- 
nas  horas,  ut  fit  hodie,  ordmatio  retrogredieos  tao- 
dem  revocata  sit. 

Pdma  quae  quidem  oobis  relicta  est  pootificia 
coostituUo,  qua  ordioatiooes  adtempora  solemnium 
jejuniorum  revocantur,  est  Gelasii  primi  io  epistola 
directa  episcopis  per  Lucaniam  et  Brutios  coostitu- 
tis.  Ordinationes  presbuterorum  etdiaconorumnisi 
cerlis  temporibus  et  diebus  exerceri  non  debentfid  est 
quarti  mensisjejuniOy  septimietdecimi,  sed  etiamqua- 


Orallonibus  qwfe  lectionibus  interseri  solent,  prse- 
termissa  diaconi  admonitiooe,  ut  genua  flectantur. 
Sed  de  his  satis. 

XVI.  De  ordinationibus  saeris  Eectesix  Romana», 

Etsi  nullas  io  vigilia  Paschae  ordinationes  a  Ro- 
maois  pontificibus,  qui  baptismi  ritibus  aliisque 
ministeriis  tunc  occupati  crant,  antiquitus  factas 
legamus,  r^rum  tamen  consequentia  exigit  ut  post 
baptismum  et  confirmationem  qusedam  de  sacris 
orainationibus,  prout  in  Romana  Ecclesia  olim  fieri 
solebant,  hoc  loco  observemus.  Duos  tantum  hac 
de  re  libellos  edimus^  contenti  alios  indicare,  qul 
tum  apud  Morinum  in  librode  sacris  Ordinationibus, 
tum  apud  Menardum  nostrum  [ciii]  in  Hbro  Sacra- 
mentorum  vulgati  exstant,  prseter  editum  Ordinem 
Romaoom. 


Primi  apostolici,  ioquitAmaIariusioIib.il,  cap.  4,  q  dragesimalisinitii  ac  mediance  hebd6mad3B,et  Sab- 


semperin  Decembriomense,inquoNativitas  Domim 
nostriJesu  Christicelebratur,consecrationes  ministra- 
bant  usque  ad  Simplicium,  quifuit  a  beato  Petroqiia- 
dragesimusnonus.  Ipseprimussacravitin  Februano, 
Idem  testaturMicrologus  ex  Romano  Pontificali,  quo 
oomme  librum  de  gestis  Romanorum  Pontificum  in- 
telligit.  Cur  poliusmense  Decembriquani  aliis  tcm- 
poribus  ordinationes  frequentaverintRomani  antisli- 
tes,  non  facile  est  definire.  Moralem  causam  aiTlert 
AmalariuSjnimirumutintimarentconjMwgf^nrfospro- 
pirtquins  ChrisHcorporiquipersacnm  ministerium 
provehuntur.  PlaniorafRerri  potestcausa,  guodcom- 
modior  esset  tempestas  ad  levandum  ordinantis  et 
ordinandorum  laborem.  Nam  in  sestatesestus  passim 
in  Urbe  molestissimi  sunt,  et  autumnus  feriis  vinde- 
mialibus  occupatus  ;  Quadragesimae  vero  adventan- 
tium  peregrinatio  non  ita  conveniebat,  quo  tempore 
ctiam  Romani  pontificeseorumqueministri  stationi- 


batijejunio  circa  vesperam  noveintcelebrandasTem 
pore  Urbani  secundi  ad  vesperam  etiam  ordinationes 
iicbant,  ut  patet  ex  concilio  Claromontano,  in  quosua- 
detur  ut  protrahatur  jejunium  usque  ad  vesperas,et, 
sifieripotestyUsqueadcrastinum,  ut  magis  appareat 
indieuominicoordinesfien.  Indeestquod  Dominicee 
quaein  solcmnia  Ordinationum  tempora  incidunt^ 
omnes  vacent  propriis  Missarum  ofnciis,  propterea 
quod  Missa  pro  ordinandis  Dominicse  officium^t  sa- 
crificium  suppleret.  Consule  Microlo^i  caput  29. 

Redeo  ad  hbellos  nostros,  in  quibus  multa  ve- 
niunt  observanda.  In  primis  solius  acolythi  ex  mino- 
ribus  ordinatio  diserte  exprimitur  [cv]  in  oriori  li- 
bello,  quem  octavo  loco  edimus,  inscripto  Quomodo 
in  sancta  RomanaEcclesia  acolythiordinentur.^i- 
tus  autem  ordinandi  acol  jthi  ita  describitur.  Dum  Mis- 
sa  celebratafuent,  induuntclencum  illumjflanetam 
et  orarium,  Dumque  venerit  cpiscopuSy  autipse  dom- 


bus  pcr  singulos  dics  celebrandis  atque  scrutmiis  jv  nus  apostolicus  ad  communicandum,  faciunt  eum 


baptizandorum  occupati  erant.  Sane  inter  tot  ponti- 
fices  qui  ad  finem  saeculi  noniordinationesfecerunt, 
unus  Leo  secundus  in  mense  Maio  ordinationes  fecit; 
et  in  Mense  Septembri  unam  Gregorius  Magnus.  Alii 
post  Simplicium  omnes  vcl  menso  Dccembri,  vel  in 
prima,  velin  mediana  hebdomada  QuadragesimtB  ; 
nulli  (quos  quidem  sciamus)  in  Sabbato  Paschse. 

Quo  tempore  primis  saeculis  ordinationes  cele- 
brat^  foerint,  docet  Leo  Magnusin  epistola  ad  Alex- 
andrinum  episcopum,  quae  est  epistola  xn  Editionis 
QnesnellianaB.  Quodergo  a  patrious  nostris  propen- 
siore  cura  novimus  esse  servatxim^  a  vobis  hoc  volumus 
custodiH,  ut  nonpassim  diebusomnibussacerdotalis 
vet  levitica  ordinatio  celebretur ;  sedpost  diem  Sab- 
baliejusnoctisqux  inprima  Sabbati  lucescit  exordia 
detigantur,  in  quibus,  his  qni  consecrandi  smtjejunis, 
et  ajeiunantibus  sacraBenedictio  conferatur.  Quod 
ejuscUm  observantise  erit,  si  mane  ipso  Dominicodie, 
continuato  Sabbatijejunio,  cetebretur ;  a  quo  tem- 


venire  ad  se,  etporrigit  in  ulnas  ejus  sacculumsuper 
planetam,  etc.  Mirum  est  quod  acolytho  ordinando 
tribuiturpIanetaetorarium.SedilludampIiusmiran- 
dum,  quod  nulla  mentio  fiat  ostiarii,Iectorisetexor- 
cistse ;  neque  etiam  in  posteriori  libello,  nisi  quod  in 
schotacantorum  anteanulrili  dicunturcjusmodipue- 
ri,  tum  papse  cubicularii  fo^cti,  antccjuamacolythi  ins- 
tiluerentur.  His  fereconsentitSiriciipapaeepislola  i, 
in  qua  mentio  fit  tantum  lectoris,  acolytni  et  subdiaco- 
ni.Quicufiqueitaoue  se  Ecclesix  vovitobsequiis  asua 
infantia,  antepubertatis  anfios  baptizari  et  tectorum 
debet  ministeno  sociari.  Qui  ab  accesm  adolescentim 
usquead  vicesimumxtatis  annum,  siprobabilitervi- 
xerii,  unatantum  uxorecontentus^acoLythusetsub- 
diaconus  esse  debebit.  Paulo  aliter  Gelasius  in  epi- 
stola  ad  episcopos  per  Lucaniam  et  Brutios  consti- 
tutos,  ubi  post  gradus  lectoris  vel  notarii  aut  defen- 
soris,  acoljthatum  etsubdiacooatummemorat,  prae- 
missa  ostiarii  meotiooe.  Verum  io  Ordioe  Romaoo 


dil 


APPENDlX  AD.  S.  GREGOHll  MAGNI  LITURGICA  OPEIIA. 


9U 


nlgalo,  et  in  Codice  Vindocineaai,  ostiarii,  lectoris  A  h<inc  morem  Eccl^sis  Romante  peculiarem    fuisse, 


et  exorcistae  ordioatio  habetur  ante  acolythatum 
imo  etiam  io  Sacrameotario  Gregoriano.  Ei  quo 
apparet  quanta  sit  nostrorom  libellorum  anti- 
quitas. 

Eadem  item  probatur  ex  co  quod  acolythi  ordi- 
nantur  porrecto,  non  (ut  mox  dictis  Ordine  Romano 
et  Sacrameotario  notatur)  cef*oferario  seu  candelabro 
cum  cerco,  sed  sacculo  :  nimirum  quod  ejusmodi 
sacculos  in  Missa  pontificia  tunc  gestare  solerent 
acoljrthi  ad  excipiendas  oblationes  consecratas,  tum 
qusein  Missa  confringebantur  ad  fidelium  commu- 
nionem,  tum  qu8B  fermentinominead  titulos  mitte- 
bantur,  qua  de  re  superius  actum  est.  Id  ofQcii  dia- 
conis  tribuit  Justinus  in  Apologia  prima,  ut  ad  ab- 
sentes  Eucharistiam  perferrent. 

Ad  hflec  posterior  libelius  tradit  acolythos  acce- 
pisse  primamBenedictionemabarchidiacono,  quasi 
dicat  eos  ab  archidiacono  fuisse  ordinatos.  Nam 


qui  hactenus  in  Ecclesia  Latina  persevcrat. 

De  episcoporum  ordinatione  libelli  nostri  suppe- 
ditant  materiam  inquirendi,  primo,  an  episcopi 
quondam  ab  uno  Romano  Pontifice,  scclusis  aliis 
episcopis,  consecrati  fuerint ;  secundo,  an  qui  ex 
diaconis  electi  erant  ad  episcopatum,  per  saltam, 
onlisso  presbyterii  gradu,  ordinati  fuerint. 

Ad  pnmum  quod  attinet,  in  priori  libello  nostro 
prsesentes  ordinationi  dicunturinteresse  sacerdotes 
seu  episcopi  cum  oresbyteris^  et  Benedictionem  electo 
simul  cum  pontinceimpertiri.  Sicenim  legitur,  num. 
8  :  Prostratus  domnus  apostolicus  cum  sacet^dotibus 
etipso  electo  in  terra  ante  altare,  completa  lilania 
surgent,  et  tunc  benedicent  eum,  Et  Benedictione  ex- 
pleta,  dat  osculum  domnus  aposiolicus,  et  tenens 
eum  archidiaconusdeportat  eum,  et  sicdat  oseulum 
episcopis  et  presbyteris.  Et  tunc  jubet  eum  dom- 
nusapostolicussupraomnes  episcopossedere.  Verum 


mox  subdiaconi  ordinalio  sequitur,  nulla  aliaacoly.  B  dubium  est  num  legi  debeat  in  numero  sing^lari. 


thi  ordinatione  memorata. 

[cvi]  Tum  subdit  idem  libellus,  acolythos^  guando 
et  ubi  libitumfuerit,  insubdiaconatusofficiumordi- 
nari ;  secus  de  diaconis  et  presbjteris,  qui  ordinari 
non  poterant,  nisi  in  pubtica  orainationef  hoc  est  in 
solemnibus  jejuniorum  diebus,  qui  ordinationibus 
faciendis  assi^nati  sunt.  Ex  quo  mtelligitur  subdia- 
conatum  per  id  tempus  quo  Iibelli  isti  in  usu  erant 
nondum  mter  sacros  ordines  fuisse  numeratum. 
Unde  continentiae  votum  diacono  primom  tunc  prae- 
scriptum  erat,  testante  Siricii  epistola  1.  Cseterum 
quee  de  minorum  ordinum  collatione  hic  diximus, 
officere  non  debent  receptae  sententiee,  quae  eam 
episcopis  tribuit  ex  Teteri  jure^  quando  Aurelium  et 
Gelerinum  lectores  a  Gypriano  (ut  de  aliis  interim 
sile  mus)  et  ab  ejus  colfegis,  qui  praesentes  aderant, 
ordinatos  ex  ejus  epistolis  resciamus.  Sed  nos  hic 


et  tunc  benedicet  eum,  scilicet  domnus  apostoHcua. 
Gerte  apud  Morinum,  pag.  326,  ubi  hic  ritus  metro- 
politaoo  accommodatus  est,  sichabetur:  Surgunt,et 
oenedicit  eum.  Haec  eonjectura  ex  eo  confirmatur, 
quod  in  posteriori  nostro  libello  mentio  fit  onius 
pontificis  manom  imponentis,  num.  4  :  Et  eanunt 
litaniam.  Et  tunc  acceditelecitispropriusadaltare 
subnixo  capite.  Ponlifex  vero  ponel  manvm  super  ca- 
put  ejus,  et  dicit  unam  Orationem  in  modum  Cotleetae; 
alteram  eo  modulaminequosoletconlestatacantari, 
et  sedet  pontifex  m  selta  sua.  Ipse  vero  electus  oscu' 
latur  pedem  ejus,  et  suscipitur  ad  pacem^  et  sic  con- 
summatur  consecratio  ilUus.  Eadem  leguntur  in  Or 
dine  Romano  vulgato,  pag.  97.  Ubi  videsaltum  esse 
silentium  de  aliis  episcopis  iiui  consecrationi  coope- 
rentur,  ac  proinde  unum  Pontificem  Uomanum  abs- 
que  aliorum  episcoporum  ministerio  ordinationeai 


episcopalem  tunc  perfecisse. 
nostrorum  libellorum  specimen  exhibemus,  absque  ^     pavet  huic  sentenU»  Fulgenlii  Ferrandi  Breviatio 
ullo  venerand»  antiquitatis  praejudicio.  Omnes  or-  ^  canonum,  incap.  6. :  Ut  unus  episcopus  episeopum 


dines  minores  memorat  synodus  Romana  sub  Sil 
vestro. 

Venio  ad  diaconos,  in  quibus  ordinandis  nulla 
unctio  imprimitur,  neque  in  nostris  libellis,  neqrue 
in  vulgato  Ordine  Romano.  Itaque  ex  alterius  Eccle- 
siee  ritu  Angli  hunc  ritum  acceperant,  ut  manus 
diaconioleo  sancto  etchrismate  ungerentur,  adhibi- 
tis  solemnibus  verbis  quae  in  consecratione  presby- 
teri  usurpari  solent.  Hanc  quippe  unctionem  in  dia- 
conorum  ordinatione  prsescnbit  non  modo  Godex 
Anglicanus  a  Menardo  laudatus,  sed  etiam  liber  Sa« 
cramentorum  E^berti  Eboracensis  antistitis,  quem 
modo  Ebroicensis  in  Gallia  Ecclesiae  esse  jam  dixi- 
mus.  Gregorius,  in  synodo  Romana,  decrevit  ut  ne 
diaconi,  quos  ad  prxdicatUmis  eleemosynarumque 
studium  vacare  congruebat,  in  posterum  cantorum 
officium  subjrent,  dum  cantores  ipsiobvocissuavita- 


non  ordinet,  excepta  Ecclesia  Romana  [cviu]  conci- 
tio  Zettensiex  epistolapap»  Sirici.  Hac  enim  excep- 
tionepeculiarisRomano  pontifici  praerogativa  tribui- 
tur,  ordinandiscilicetepiscopum  absquosociisepisco- 
pis.  At  huic  loco  geminum  subesse  errorem  putat 
bonse  apud  eruditos  memori®  Joannes  Gotelerius, 
in  notis  ad  Gonstitutiones  apostolorum,  pag.  317, 
nempe  quod  duo  prima  decreta  epistolse  quartae  Si- 
ricii  perperam  commiscentur ;  et  quod  sedes  aposto- 
lica  primatis  seu  metropolitana  mutatur  in  sedem 
apostolicam  Romanam,  non  culpa  (ut  vir  doctus  su- 
spicatur)  Ferrandi,  sed  fraude  cujusdam  recentioris. 
En  Siricii  verba :  !<>  ut  extra  conscientiam  sedis  apo- 
stoticcB^  hocest  primatis,  nemoaudeatordinare.ln* 
tegrum  enim  Judicium  est,  quod  pturimorum  senten- 
tiaconsequitur.  2o  Ne  unus  episcopus  episcopum 
ordinare  praesumat  propter  arrogantiam,  nefurti' 
temsacrisministeriis  adhiberentiir.Z/ncf^ /S^p^nim-  r^  vum  beneficium  prsestitum  videatur.  In  his  Siridi 
que  ut  adsacrum  ministerium,  dum  btanda  vox  quce-      verbis  revera  desideratur  ecclesiae  Romanae  exceptio 


ritur,  quceri  congrua  vita  negtigatur ;  etcantor  mi- 
nister  Deum  moribus  stimulet,  cum  poputum  vocibus 
delectat.  Quadere,inquii,pr3Bsentidecreto  constituo 
ut  in  sedt  hac  sacri  altaris  ministri  cantare  non  de- 
beant,  sotumque  evanqelicce  lectionis  officium  per 
Missarum  solemnia  exsolvant,  Psalmos  veroac  reti- 
quas  lectioneseenseoper  subdiaconos,  vet,  si  necessi- 
tas  exigit,  per  minores  ordines  exhiberi.  Ubi  obiter 
adverte  subdiaconatuma  minoribusdistingui  ordini- 
bus,  tametsi  nondum  Gregorii  tempore  inter  sacros 
ordines  computaretur.  Proscholacantorumerantsep- 
tem  [cvii]  subdiaconi,  de  quibus  superius  pag.  xviii. 

In  presbyterorum  ordinatione  solet  archidiaconi 
testimonium  de  ordinandis  rogari.  Hunc  ritum  esse 
antiquissimum  testatur  Hieronymi  epistola  85,  ad 
Evagrium.  Sed  dicis  :  Quomodo  Romce  ad  testimo- 
niumdiaconipresbyter  ordinatur  ?  Quid  mihi  pro- 
fers  unius  urbis  consmtudinem  f  Ex  quo  intelligitur 


Sed  quid  si  Ferrandus,  habita  sui  temporis  ratione. 
hanc  de  suo  apposuit  ?  nam  ab  ipso  Ferrando  asorip- 
tam  fuisse,  non  fraudecujusdam  recentioris,  nos  do- 
bitarenon  sinit  antiquissimus  Godex  Gorbeiensisante 
annos  mille  scriptus,  continens  varia  concilia  cum 
Ferrandi  Breviatione,  in  qua  totidem  verbis,  ut  in  E- 
ditis,  hic  locus  reperitur.  Non  ergo  sine  fundamento 
asseri  potest  Romano  pontifici  ob  principem  digmta- 
tem  id  privilegiiconcessum,  ut  solusabsquealiis  epis* 
copis  episcopalem  characterem  conferret. 

Jam  vero  utrum  diaconi  ad  episcopatum  electi  per 
saltum  apud Romanos  ordinati  sint,  non  levis  momen- 
ti  quaestio  est.  Partem  affirmantem  astruere  yidetur 
libellus  noster  prior.  Eadem  enim  ejus  qui  ex  diacono 
atque  illius  qui  ex  presbytero  ordinatur  consecratio. 
Nimirum  fortassequia,  utsentitHieronymus  epistola 
S$,in  episcopo  etpresbyter  con^tntf^ur.Hancsenlentiam 
conflrmat  Photii  adversus  Romanos  ista  objectio»  cur 


913 


IN  ORDINEM  ROMANUM  COMMENTARIUS  PRiBVlUS. 


914 


levitdD  cpiscopi  flerent,  presbyterii  gradu  noD  prius 
accepto.  Uancquidem  ODJectionem  ex  calumnia  oriri 
dicit  Hatramnus,  eamque  retorquet  in  adversarios, 
qui  ea:  laicis  subito  tonsis  faciebant  episcopos  cmira 
i^egutas  ecclesiasticas.ki  iiilneasParisiensis  episcopus 
facli  veritatem  non  diffitetur,  respondetque  ^uod 
ferteittifquiistiusceordinationeassentiunt,hoctntel- 
Ugi  veiint  quia  qui  Benedictionepontificaliperfungi- 
turreiiquarum  Benedictionum  honore  decoreiurfei 
quod  in  sublimitcUemajorispontificisconmtai  etiam 
(fAXJhonorminons  sacerdotis,  Tum  subdit:  Forsitan 
autemiliiqui  dediacono  ordinant  episcopum  praeter- 
missa Benedictionepresbyteraii,  assertioni  beaii Hie- 
ronymiin  epistoia  loqueniis  ad  Tiium  exparte  concre- 
dere  indentur.quiofficiumpresbytenin  aiiquocofn' 
participariaffirmatministerioepiscopali.  Ex  cjuibus 
liquet  i£neam  admisissc  id  quod  Photius  obnciebat, 
nemfeqQodinncapud  Romam  pierumqueaiaconus 
quoaam  saltu.non perceptapp^esbyteratt  Benedictto- 
nCy  in  episcopum  subito  consea*aretur,quBdevgLi8epii- 
ma  ob^ectio  Photiana.Hicamplus  seseaperit  campus 
exspatiandi  in  hoc  argumentum,  sed  hcec  proposito 
nostro  sufficiunt. 

Non  ab  re  tamen  luerit  observare  id  (fuod  Alexander 
IIdecrevitdequodamclcricoqui,subdiac(inatusgradu 
prwievmisso,  ad diaconatus  ei  presbyterii  honorem 
cursu  prxpropero,  non  ambitiose,  $ed  negligenter 
conscenderat.Wae  dere  cum  fuisset  consultus,nuIlum 
super  hac qus&stione  praeceptum canonicum se  invenis- 
se  responcfet ;  consilium  autem  dare,  sicut  Grimoldo 
Oonstantiensi  episcopo  in  simili  eausa  responderat : 
nempe  praedictum  ordinatum  a  sacerdotis  et  levitoe 
officio  suspendendum,  doneccongj^o  temporeinier' 
esset  Us  qui  addiaconii  benedicendiessent  honorem, 
eicum  ei^  subdiaconatus  acciperet  Benedictionem ; 
qnm  fusius  videsis  apud  Baronium  ad  annum  1669. 
£x  quo  intelligitur  jam  lon^e  ante  id  tempusejus- 
raodi  ordinationes  in  Ecclesia  Romana  probatas  non 
fuisse,  cum  nulla  de  similibus  factis  tunc  superesset 
memoria. 

XVII.  De  varia  creatione  romani  pontificis, 

Vixullaresaliatot  tantisque  mutationibus  obnoxia 
fuit  auam  Homani  pontificis  creatio.Hoc  argumen  tum 
Onumus  Panvinius.  vir  impense  eruditus,  libris  de- 
cem  complexus  est,  eosque  Garolo  Borromseo  tum 
cardinali  nuncupavit ;  in  cfuibus  varios  creandi  pon- 
tificis  modos  ad  octodecim  enumerat :  quorum  su- 
premus  is  demum  fuit,  cum,  remotis  non  modo  po- 
puli,  sed  etiam  cleri  suffragiis,  jus  creandi  pontifi- 
ds  ad  solos  cardinales  translatum  est.  Totam  hanc 
electionis  pontificise  historiam  in  pauca  conferre  iu- 
yat,  quatenus  conducere  potest  ad  Romanos  ritus 
explicandos.  Atque  ut  id  ordine  fiat  sex  hujusce  ele- 
ciionis  periodos  distinguere  visumest:  primam  a 
sanctoPetroadConstantinum  Augustum ;  secundam 
[cx]  a  Constantino  ad  Justinianum  ;  tertiam  a  Justi- 
Diano  ad  Carolum  Magnum ;  quartam  inde  ad  For- 
mosi  creationem ;  quintam  a  Formoso  ad  Ottonem 
Magnum  ;  sextam  denique  ab  hoc  Ottone  ad  Frede- 
ricum  i£nobarbum,  seu  ad  Alexandrum  tertium  pa- 
patn^  cujus  tempore  et  cura  electio  ad  solos  cardi- 
oales  devoluta  fuit. 

Praeter  Clementem,  quem  a  beato  Petro  successo- 
rem  designatum  memorant,  Romani  pontificis  post 
Petrum  eiectiopenesclerum  et  ccetum  ndelium  stetit. 
Mortuo  pontifice,  statim  omnes  finitimarum  urbium 
episcopi  a  presbyteris  et  diaconis  EcclesisB  Romanse 
de  obitu  Romani  antistitis  certiores  facti,  et  ad  co- 
mitia  evocati,  congregabantur  ad  successorem  eli- 
gendum.  Ka(lem  mors  etiam  ad  alias^  mazime  insi- 
gniores,  Ecclesias  litteris  significabatur,  cujus  rei 
testes  sunt  in  primis  Cypriani  qusedam  cpistolae.  Ad 
hfiec  comitia  presbyteri,diaconi,subdiaconi,  acolvthi 
cum  aliis  clericis,  reliquusquepopulus  Homanusnde- 
\is,  interesse  poterant ;  tuncque,  sufTragiis  suis  viva 
voce  collectis.  (luem  e  numero  presbyterorum  dia- 
conorOmve  pneierebant^  is  demum  electus  censeba* 


A  tur  pontifex  Romanus ;  et  abepiscopo  Ostiensi  aliis* 
que  prfiesentibusepiscopisstatimcoram  omniconcilio 
manuum  impositione  consecrabatur.  Succedebant 
laudes  etacclamationes  cleriet  populi,  qualis  fuitilla 
confessorum  qui,  electo  Cornelio  primum  adversi,  et 
Noyatianoadhairentes,  demum  adpartesCorneliiac- 
cesseruntcum  his  vocibus:  Nos  Comeliumemscopum 
sanctissimascathoiicseEcclesise  eiectumaDeoomni' 
potenie  et  Chrisio  domino  nosiro  scimus.  Quae  ac- 
clamatio  legitur  in  epistola  ipsius  Cornelii  ad  Cjr- 

Erianum,  non  multum  diversa  ab  ea  quae  posteriori- 
us  saeculis  obtinuit,  apud  Cencium  et  ahos.  Hanc 
electionis  formam  eliam  aliee  servabant  Ecclesi», 
exemplo  apostolorum  (lui^Mathiam  in  Judae traditoris 
locuoci  subrogaturi,  in  fre(Tuenti  fidelium  ccetu  id  ex- 
secuti  sunt.  Consecratus  aeniquc  pontifex  mox  ad 
apostolicas  ecclesias  communionis  litteras  dirigebat, 
ab  eis^iue  vicissim  recipiebat :  quales  Cornelius  Cy- 
priano,qualesCyprianus  Cornelio  misit.  Si  quaeturbae 

3  occasione  electionis  exortae  fuissent,  eas  componere 
nitebantur  alii  episcopi,  quod  prflestitit  Cyprianus  in 
factoNovatiani  contraCornelium.Eiusmodi  epistolas 
presbyteri,passim  verodiaconi  etsuDdiaconi,aIiquan- 
do  etiam  acolythi  perferebant.  Proeter  illas  litteras 
communicatorias  Cyprianus,  [cxi]  audita  Novatiani 
factione^  ahas  litterasabepiscopisquiCorneliielectio- 
ni  interfuerant  re(j[uisivit,  cujus  facti  inusitati  ratio- 
nem  Cornelio  reddit  his  verbis :  Quodauiem  scripia 
coiiegarum  nostrorum  quiiilicordinationi  iuxaffue- 
rani  desideravimus,non  veteresmores  obiitinovum 
aiiquid  quxrebamus,  Nam  saiis  erat  ut  tu  ie  episco- 
pum  factum  iiiteris  nuniiaresy  nisi  essei  exdiverso 
discrepans  faciio.,.  cui  rei  sapiendx  necessarium 
duximus  ut  scribentium  nobis  inde  cotiegarum  nos- 
irorum  firma  ei  soiida  aucioriias  pararetur.  Quod 
idcirco  visum  est  obsenrare,  quod  primum  illud  fue- 
rit  discidium  in  Romani  Pontificis  electione,  ac  pri- 
ma  proinde  adversus  schisma  consurgens  cautela. 

n  Parta  Ecclesiae  pace,  cum  invidiosa  res  etiam  pa« 
ganis  coepisset  haheri  cpiscopatus  Romanus,  varias 
subinde  turbas  facessivit  novi  pontificis  electio ;  fatum- 
que  est  ut  in  eligendo  pontifice  cleri  populi  que  Romani 
suffragiis  Romanorum  imperatorum  gui  in  Occidente 
rerum  potiebantur,  primum  deinde,  iis  puIsis^Gotho- 
rum  regum  etiam  accederetauctontas.Nonquodipsi 
vel  imperatores,  vel  reges,  per  se  electioni  interessent, 
sed  quod  missos  suos  Romam,  qui  nomine  suo  inter- 
essent^dirigerent ;  aut  certe  quando  inelectione  dubia 
duo  se  pro  pontifice  gerebant,  hi  suo  nutu  quem  vellent 
pr8Bferrent,quod  contingit  in  Damaso  et  Ursicino,in  Bo- 
nifacio  etBulalio,  inSymmachoetLaurentio.  Quan- 
<iuam  qui  religiosiores  erant  imperatores  neutrum  ex 
illis  duobus  probabant,  sed  qui  nova  electione  esset 
creatus.  Hoc  quippe  censuit  Honorius  Augustus,  ut 
ejus  ad  Bonifacium  papam  epistola  probat.  qui 
Bonifacius  cuminterpellaverat  ut  constitueretur  ab  eo 
ne  in  Urbe  per  ambitum  unquam  ordinaretur  antis- 

T^  tes.  Porro  missiilli  idpotissimumcurabant.ti^mfjit- 
scopatus  eieciione  concordia  servareiur  Ecciesise,ne 
per  occasionem  seditionis  civiias  vocareiur  in  du- 
bium,  quemadmodum  loquitur  FL  Basilius  ab  Odo- 
acro  post  mortem  Simplicii  papae  missus  pro  Hilari 
electione.  Huc  etiam  spectat  Symmachi  papae  decre- 
tum,  ut  in  electione  vxncai  sententia  piurimorum, 
sic  tamen  ui  sacerdoiio  careat  qui  capius  promissione 
non  recio  judicio,deeiectione  rfecrerm/.Haudproba- 
bilc  aliud  fuit  Bonifacii  II  constitutum,  quo  sibi  ipse 
successorem  Vigilium  deligebat ;  sed  cum  a  sacerdo- 
tlbus  postea  congregatis  id  fuissetimprobatum,idem 
suum  ipsius  decretum  igne  consumpsit.  Qualesessent 
[cxii]  tunc  temporis  novi  pontificis  communicatoriae 
iitterae,  testatur  cpistola  Gelasii  primi  ad  universos 
episcoposper  Dardaniamconstitutos.Porro  in  crean- 
do  tunc  pontificc  triduum  a  morte  decessoris  (quod 
postea  lege  cautum  csl)  fuisse  exspectatum,  probat 
Symmachi  praefecti  ad  Honorium  Augustum  relatio 
de  iis  qufe  Zozimo  papa  inoftuo  \t  crelatione  sucees- 


m 


APPENDIX  AD.  S.  GREGORU  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


916 


soris  coQiigerunt ;  ubi  Eulalius,  Bonifacii  6en)ulu8,de 
exiequiis  prioris  episcopi  a  populo  et  a  clencis  ad 
ecciesiam  Lateranemem  adductm  duciiur,  ubi  per 
biduum  remorat  us  est,utexspectarelur  diesconsuetus 
guoposset  solemniter  ordinari,  id  esi  eligi.  Hoo  iri- 
duum  cunot  in  eleciione  Gregorii  VII,  qui  ipsa  die 
moriis  Alexandri  II  creaius  est,  servatum  non  fuis- 
sei,  id  postea  Benno  cardinalis  aliique  Gregorii  ad- 
versarii  ipsi  objecerunt,  quod  iriduum  per  id  tempus 
nuUa  le^e  sanciium  fuisse  exisiimai  Baronius,  qui 
Bennonis  criminaiionem  hoc  loco  rejicii. 

Goihis  lialia)  diiione  a  narse  patricio,  Jusiiniani 
imperaioris  duce^  omnino  exaciis,  Italiaquecum  urbe 
Roma  in  orienialis  imperii  poriionem  redacta,  insi- 
gnior  fuii  in  elcciione  papae  muiaiio  usque  ad  Caro- 
lum  Magnum.DehacmuiaiioneGregorium  Magnum 
sciscitaius  esi  Secundinus   servus  Dei  inclusus,  cui 
Gregorius  respondiiin  h8ecverba:/>e  ordinationibus 
vero  apoUolicse  sedispontificum  utrum  post  beatissi- 
mum  virum  Hormidamaliquasint  addita,vestra  cha- 
tasreguirit,Sedusqiu  ad  }  igiliipapae  tempora  expo- 
sitas  ordinationes  prassulum  esse  cognoscas /id  esi  pu- 
blice  factaSyCum  tempore  Yigilii  qucedam  occuliis  am- 
bientium  cuniculis  facise  sint,  quas  inter  ipsa  etiam 
Vigilii  eleciio  viiio  non  caruii.  Ab  eo  igiiur  tempore 
sic  res  se  habebat.  Moriuo  pontifice,seais  aposiolicffi 
Tacaniis  cura  iribus  prflecipuis  cleri  ministris  com- 
mitiebaiur,  scilicet  archipresbviero,  archidiacono,ei 
primicerio  notainorum.  Ab  his  quamprimum   de 
morte  pap»  nuntium  signiflcaiur  exarcho,  quem 
GotJiifl  pulsis  RavennfiB  insiituerai  imperator.  Post 
justs  defuncio  persoluta,  exactumque   iridui  jeju* 
nium,  de  eligendo  pontifice   tractabatur.  Huic  eJec- 
tioniiniereraniclerus^opiimates,  populusei  milites, 
hoc  esi  miliium  staiiones,  qui  ad  iutandam  adver- 
SU9  Langobardos  reliquam  ttaliaa  partem  Rom®  po- 
tissimum  et  Ravennss  consfstebani.  De  eleciione  mox 
referebatur  ad  imperaiorem,  a  quo  petebatur  expec- 
tabaiurque  faciae  eleciionis  approbatio.  De  ea  item 
scribebaiur  [cxiii]  ad  exarchum,  ad  judices,  archie- 
pisoopum,  et  apocrisiarium  Ravennae,  ut  electioni 
faverent.  Postdaiamabimperaiore  approbationem, 
elecius  iandem  ordinabatur  ad  confessionem  beaii 
Petri,  ibique  6dem  suam  proGiebatur,  moxque  Gdei 
sum  confessionem  ad  omnes  Ecclesiasdirigebai.Hsec 
omnia  consiant  ex  libro  diurno  Bomanorum  pontiG- 
cum,  cujus  formulae  ab  eo  iempore,  id  esi  a  medio 
seeculo  sexio,  in  usu  esse  coeperunt.  Porro  clectus 
non8egerebatuipontifexanteconflrmationem;quod 
manifestum  esi  ex  epistola  ad  eplscopos  et  presbyte* 
rosScotiaB,apud  Bedam  relata  sub  hac  inscripiione : 
Ditectissimis  et  sanctissimisfratnbus  Thomiano  ^etc. , 
Hilarus  archipresbyter  et  servans  locum  sanctse  sedis 
npostolicmjoannes  diaconus  et  inDeinomineelectus, 
itemJoannesprimiceriuset  servanslocum  sanctaese- 
disapostolicaeteic.,  ubiJoannes,liceieleciusinRoma- 
num  poniiiicem,secundo  iamen  loco  inscribiiur;  nec 
alti  dimiiiunt  iitulum  qui  eis  anteeJectionem  compe- 
tebai,servaniium  scilicei  locum  sedis  apostolicfie.  Et 
tamen  hi  episcopos  fratrum  vocabulo  compellani, 
quemadmodum  Cjprianum  Carthaginensem  antisti- 
tem  presbyteriet  diacones  Romas  fratrem  vocani,in 
epistola  36  novee  Editionis,  ei  in  aliis. 

Neque  verograiuiia  erai  imperaioris  confi;maiio, 
sed  sub  certa  pecunise  pensione,  quam  Heracliusim- 
perator  susiuliisub  Agathone  papa,  privilegio  etiam 
concesso,  ui  electus  pontifex  non  exspectata  impo* 
raioris  aprobaiione  possei  consecrari,  quod  Con- 
stantinus  Heraclii  pronepos  etiam  conflrmavii.  Vide 
quHB  de  Adriani  primi  electione  dicta  sunt  in  Musei 
tomo  I. 

Posiquam  vero  Carolus  Magnus,  subacio  Desiderio 
Langobardorum  rege,  qui  Adriano  papae  infeslissi- 
mus  erai,  exarchaium  Kavennceaiquo  UmbrioeetPi- 
ceni  partem  sedi  aposioIiceeaPippmoconcessam  ei- 
dem  asseruisset,  Adrianus,  ieste  Anasiasio^  ianti 
beneficii  memor,  Romse  sjnodum  gliii  episcoporum 


A  oonvocavit,  et  cum  universa  sjnodo  iradidit  Carolo 
juset  potestatem  eligendi  pontificems  et  ordinandi 
aposlolicam  sedem,  prseter  di^nitaiem  patriciaius, 
quam  ei  concessii  cum  investitura  episcopaiuum . 
Hoc  iiaque  Adriani  decreto,  quod  Gratianus  ei  Ivo 
reiulerunt,  statuium  esi  oi  is  esset  verus  Romanus 
poniifex,  quem  Carolus  rex  Francorum  suique  sue- 
cessores  Francorum  reges  consecrandum  elegereni, 
sive  jus  [cxivj  eligendi  poniificem  a  clero  et  populo 
ad  unumregem  iranslaium  sii,  siveeleciionisnomine 
confirmaiio  intelligaiur,  eum  ad  modum  quo  reges 
Francorum,qui  naialium  jure  in  regnum  succedunt^a 
populo  tamen  elecii  non  raro  dicuntur  apud  veieres^ 
id  esi,  accepii  et  agniti.  At  sive  hoc  sive  alio  modo 
electionis  vocabulum  accipiatur,  Carolus  Magnus, 
moriuo  Adriano,Iiberam  eligendi  successorisfaculta- 
tem  clero  et  populo  reliquit,  eamdemque  libertQLieEn 
ipse  eifilius  suus  Ludovicus  augustusincreaiioneepi- 
scoporum  singulis  ecclesiis  asserueruni,8anciioedito, 

B  quod  ab  aliis  relaium  est.  Scd  tamen  eopacto  hfltc  li- 
bertas  Ecclesiae  Romanee  concessa  fuii,  ui  electi  pon- 
tificis  conGrmatio  et  approbatio  fierct  per  imperato- 
res  eorumve  legaios,  in  quorum  prsesentia  novi  pon- 
iificis  consecralio  fieri  solebat.  Unde  posi  mortem 
Gregorii  IV,  cum  Sergius  secundus  elecius  fuisset, 
ei  uon  exspectataimperaioris  aucioritaie  ordinatus, 
Lotarius  fitium  suum  Ludovicum  cum  Drogone  Me- 
diomatficorum  episcopo  dirigit,  acturos  ne  dein- 
ceps  decedente  apostolico  quisquam  ilUc  prceier 
sui  jussionem  missorumque  suorum  praBsentiam  or» 
dinaretur  antistes,  ui  habeiur  in  Annalibus  Berti* 
nianis,  ad  annum  844,  quem  locum  Baronius  si  le 
gissei,  miiiusutique  e^isset  cum  Sigeberto,  qui  idem 
factum^  quanquam  alio  modo,  commemorat.  Hic  ri- 
ius  viguit  ad  Adrianum  iertium,  qui  statuio  cditp 
cavii  ne  deinceps  in  approbandoei  ordinando  ponii- 
fice  exspeciareiur  imperaioris  aucioritas.  Ex  his  in- 
ielligitur   suspectam  esse   vulgatam  Ludovid   Pii 

Q  sanctionem,  quae  hunc  usum  remittit,  absolutamque 
eligendi  ai  consecrandi  pontiflcis  facultatem  clero  et 
popuIoBomanorestiluit ;  quodquidemsatis  confutat 
Stephani  IV  decretum,  staiuentis  ut  electus  pt^aesen^ 
tibus  iegatis  imperialibus  consecreiur. 

Posi  Adrianum  tcrtium  tumuUuaria  fuit  passim 
papse  eleciio,  usque  ad  principaium  Oiionis  Magni 
qui  in  eleciione  pontificia  summam  sibi  suisque  po- 
sieris  aucioritatemattribuit.  PetrusDamiani,  Alexan- 
dro  secundo  pontifiee,  ait  in  lib.  i,  episiola  SO,  ele- 
ctionem  iWsnn  per  episcoporum  cardinalium  fieride^ 
bere  pnncipaie  judicium,  iiSL  nt  secundo  locojure 
prcebeat  clerus  otCimumJertiopopularisfatorattoU 
iat  applausum ;  sicque  suspendendam  esse  causam^ 
usquedum  regiae  cetsitudinis  consulatur  aHctoritat, 
nisi  pefHfuium  fortassis  immineat  quod  rem  ^anto- 
dus  accelerare  compellat.  Quoi  iurbas  exciiaverit 
sub  Gregorio  VII  [cxv]  ejusquesuccessoribushfficim- 
peratorum  auctonias,  nemini  ignoium  esL  Tandem 

T^  posimulias  acdiuturnas  altercaiiones  evicit  Alexan- 
dor  tertius,  ui  a  solis  cardinalibus  (quod  Nicolaus  II 
jam  staiuerat,  sed  obiinerenequiverai)PoniifexeIige- 
retur,  ita  ui  ex  ritibus  duse  paries  in  unum  conspira- 
reni.  Nec  difflcilefuii  Alexandro  clerum  removereab 
hac  eleciione,  assumpiis  in  ordinem  cardinalium  qui 
inter  clericos  prsecipui  erant,  vel  eorum  officiispeni* 
ius  exstinciis.  Ita  cardinales  creaii  suntpriorseu  ar- 
chipresbyter  Laieranensis,  sancti  Petri  etsanciee  Ma- 
riee  Majoris  archipresbyieri ;  sancti  Pauli,  ei  sancti 
Laurentiiextramuros  abbaies.Additiadhos  eiiamse- 
ptem  Urbis  episcopi,  ioiidemque  Ecclesiffi  Romanee 
preecipui  officiales,  ut  primicerius,  et  secundicerius, 
proioscrinarius,sacellai*ius,  arcarius,  adminiculaior, 
et  primicerius  defensorum,  quorum  munera  vel  om- 
nino  antiquata,  vel  muialis  nominibus  inira  cardina- 
lium  collegiuminclusasunt.  Sublatisigitur  velauctit 
cleri  capiiibus,  faciie  fuit  ut  vulgus  clericororo  hoe 
eleciionis  jure  privaretur.  Atqui  clero  decedtnte, 
non  ffigre  etiam  populus  antiquo  jure  cessit.  flfficfere 


917 


IN  ORDINEM  ROMANUM  COMMENTARIUS  PR^VIUS. 


919 


Oaufrius.  Quod  non  iU  intelli^endurn,  ^uasi  snb  fi  ^^ctndensbeatiPetriapostolietccBlestisregnielavtge'' 


Alexandro  ierlio  primum  cardinaliuni  dignitas  ad 

huncauclorilalis  apicein  provecta  sit,  sed  quod  aucta 

in  hunc  modum  dignitas  clero   et  populo  jus  suuni 

facile  ademerit.  Sane  Petrus  Damiani,   in  cpistola 

mor  laudaia,  sic  extollii  cardinales  episcopos,  {fui 

Bomanum  pontificemprincipaliiev  eLiffibanttXjX  non 

modoquorumlibet  episcopontm,sedet  patriarcharum 

(Uque  pHmatum)ura  transcendere  asserat.Etquidem 

iam  inde  aiempore  Gregorii  VII  preecipuas  cardina- 

iiam  in    Roraani  pontiGcis  creatione  fuisse  partes 

coiliffilur  ex  formula  juramenti  Henrici   patriarchaB 

Aquileiensis  electi.  qui  Gregoriofidem  suam  pollice- 

iar,  ejusque  successoribua,    qui  per  meliores  cardi- 

nales  intraverint,  apud  Baronium,  ad  annum  1079. 

Qaanquam  ipsiusGregorii  eleclioni   non    modo  car- 

dinales,sed  caBteri  etiam  cIerici,acr>/7//A(\sf<6(^i^ieo7ii. 

diaeoni,presbyteriinterfuerunt,prsesentibuseiiamah 

batibusettnonachiStConsentientibus  turbis  utriusque 


ri.divinis  Deolaudibui  etsacnficiis  pieobLaiis,amplo 
el  magmfico  Romanorum  ccelu nd  palatium, scilieei 
Lateranense,ett/?2  ingend  gaudio  remeavUatque  lau- 
tissimisdapibussumptis^muLtis  et  diversis  munerum 
donis  sacramplebem  et  senutum  populumque  Roma- 
num  opime  ditavit.Tnnc  crgo  hi  errani  consecratio- 
nis  ritus,  nempe  ipsa  novi  pontiQcis  consecratio  ad 
sancium  Petrum;impositioejusdem  in  sedem  sancti 
Petri  ;  oblatio  sacrificii  per  novum  pontificem  ;  con- 
vivium  ;  munera  in  senatum  ei  populum  erogaia, 
qu8B  presbyteria  vulgari  nomine  appellabani. 

Antiquum  illum  ritumconsecrandi  pontificis fusius 
explicant  Ordo  t^omanus  et  liber  Dturnus  Romano* 
rum  pontificum.  PsalLunt secundum  consuetudinem 
(id  est,  canunt  Psalmum  illum  qui,  prsemissa  adln* 
troitum  Antiphona,  decaniari  solebsLi).  Procedit  ete- 
ciusde  secretano  cum  cereostatis  septemyCt  venit  ad 
confessionem(mm\v\iva  sancti  VeiTi).Etpost  litaniam 


Sixus,  et  accLamantibus  Denique,  ui  paucis  adsolva-  n  lid  esi  dicio  minimum  no^ies  KyrieeleisoneiCkriste 


mus,  sub  Gregorio  X  instiiutum  est  conclave  cardi- 
nalium  ad  novi  poniificis  eieciionem  ;  triplexque 
eiectionis  modus,  qui  deinceps  obtinuit,  ndinvenius, 
seilicei  per  viam  scrutinii,  compromissi,  vel  Spiritus 
sancti,  qu»  omnia  in  libris  nostris  [cxvi]  fuse  expli- 
cantur,  maxime  in  libellis  xm  etxiv. 

XVIII.  Ritus  in  consecrationepontificis  olim  servati. 

Eleotioni  pontificissucceditejusdem  institutio,quffi 
daabus  rebus  peragituri  ordinaiione  videlicei,  ac 
inthronizaiione.  Ordinatioin  Vaticana  sanciiPetri 
basilica,  inihronizatio  in  Lateranensi  fiericonsuevit. 
In  his  non  consians  ordo.  Nam  eisiinthronizalionem 
consecraiio  saepius  prt^ecedere  solebat  ;nonnunquam 
tamen  inihronizaiio  praemittebatur,  quemadmodum 
ex  mox  dicendis  consiabii.  Quinam  ntus  cum  in  in- 
thronizatione,  tum  in  ordinatione  ante  sieculum  xi 
observati  sini,  ex  Anastasio  et  ex  Ordinis  Romani  li- 
belHsdiseimus. 

In  Cononis  creatione,  quae  anno  686  contigit,  haec 

Anastasius  commemorat :  «  Cononem  saceraoies  et 

cUrm  unanimiier  apud  Lateranum  elegerunt.  Mox 

omnes  judices  unacumprimatibus  exercitus,ad  ejus 

satutaiwnem  venientes^n  ejus  laudes  acctamaverunt 

Videns  exercitus  unanimitatem  cleriet  populiyeleciio- 

ni  ftLC{mconsenserunt,atque  in  ejus  decreto cum  eis- 

dem  subscripserunt. Demum  iidem  unacumclero  et 

populo.missos  suos  adexarchum,ut  moserattdirexe- 

runt,  »  Electio   itaque   primo  fiebat   per  clerum, 

deiDdesalutaiio  ei  acclamatio  per  judices  et  prima- 

tes.  Sequebatur  consensus  exerciius;  omnium  deni- 

que  subscriptio  in  decreto,  quod  ad  exarchum  etad 

imperaiorem  mittebaiur.  Addit  Anasiasius  in  crea- 

tione  Stephani  tertii,   quse  in  ecclesia  beataa  Mariae 

ad  PrsBsepe  facia  esi,  «  Stephanum  inde  in  basili- 

cam  Salvatoris,  quae  appellatur  Constantiniana,  de- 

portaium  ;  atque  intus  inducium   in  patriarchum, 

j'uxta  fTiorem  inthronizatum  fuisse.  » 

Qutenam  fuerit  novo  pontifici  facta  salutatio,  si- 
gnaotius  explicat  idem  auctor,  ubi  de  Valentini  ele- 
ctione  agit  in  palatio  Lateranensi  facta.EIectus  con- 
dignis  gloria  taudibus  et  honotns  ampLitudine  ad 
Lateranense  patriarchium  deductus  memoratur,  et 
in  pontificalipositus /Arono,ejusque  pedes  omuis  Rq- 
manorum  senatus  oscuLatusest ^({uod  etiam  in  Leone 
IV  servatum  juxta  moremantiquum.Xd  v ero  salula- 
tionis  nomine  appellai  Anastnsius.  Postero  die  facta 
est  Valenlini  consecratio  in  basilica  sancti  Petri,  ut 
idem  tradit;atque  adeo  inthronizatioconsecrationem 
praecessit,  uiietiam  in  Benedicto  tertio. 

[cxvii]  Quo  ritu  celebrata  sit  cjusdom  Valentini 
consecralio,  tradit  idem  auctor  his  verbis:J^/us  con- 
secrationfsdieserenojamiLLucescentefCumLuminejam 
dictumantistitem  adbeaii  Petri  apostoLorum  principis 
ecciesim  omnes  paiiler  Bomaniapatafiodedncentest 
Mctjestate  divina  auxiLiante,in  alto  throno  summum 
consecrareponiificem .  Qui  mox  almificx  sedisculmina 


eLeison)ascendnnt  ad  sedemsimul  episcopi  etpresby- 
teri.Tunc  episcopus  ALbanensis  dat  Orationempri^ 
mamsuper  pontiftcem.Ade^io  suppIicationib.nost.Dem 
de  episcopusPorluensis  dat  Orationem  secundam,PT0 
pitiare,Dominc,suppl.no8t.  Postmodum  adducuntur 
EvangeliUf  el  aperiuntur,  et  tenentur  super  caput 
electi  a  diaconibus.Tunc  episcopus  Ostiensis  conse- 
crat  pontidcem  ita,  Deus  bonorum  omnium,tn  qua 
Oratione  hxcaddi  debent  ad  locum,  Ei  idcircofamu- 
lo  tuo  N.,  ctc.  Post  hoc  archidiaconus  annectit  ei 
vallium.  Drinde  ascendit  ad  sedem,et  dat  paum  omni- 
ous  sacerdotibus,  et  dicit  Gloria  in  excelsis  Deo. 

In  consecratione  episcopi,  non  a  diaconis,  sed  ab 
episcopis  duobus  tenentur  Evangelia  super  caput 
eiecti,  ceeteris  qui  adsunt  episcopis  manus  super 
caput  ejusimponentibus;  quod  non  haberi  in  auctO' 
riiate  veteri.neque  noi;a,  sed  neque  in  Romana  tra- 
ditione  SLSserii  vulgatus  AIcuinus,quanquam  id  diser- 
r  te  praescribiiSacramentariumGregorianum.Nihilta- 
men  ejusmodi  [cxvmj  legitur  in  duobus  libellis  no« 
stris,  in  quibus  quaBdampraeter  jam  dicia  inOrdina- 
tione  pontificis  observare  licet,  quie  referre  non  est, 
necesse,  cum  hic  ad  manum  habeantur.  Innocentius 
tertius  unumaddit,  quod  soLus  pontifex  Romanus 
(qui  ante  hymnum  angelicumconsecratur,etpostmO' 
dum  ipse  Missarum  sotemnia  incipit  et  perficit  con- 
secratus)  in  dieconsecrationis  suasvaleai  ordines  ce- 
tebrare,  quod  Paschalem  secundum  praesiiiisse  in- 
ferius  videbimus. 

Hoc  in  loco  triplex  quffisiio  sese  offert :  prima,  an 
soli  Ostiensi  episcopo  aiiquando  iributum  sii  ui  se 
clusis  aliis  episcopis,  pontificem  consecrarit,  quod 
ante  Leonem  secundum  usuvenisse  Sigonius  scribii, 
ad  annum  682  ;  secunda,  annis  qui  ex  diacono  ele- 
ctus  erat  ad  pontificatum,  omisso  presbyterii  gradu» 
mox  pontifex  ordinaretur,quod  in  episcopis  a  Koma- 
no  pontificeconsecraiis  factum  superius  probavimus 
p.  tertia  denique,  an  in  Pontificis  inthronizatione  uUa 
^  sii  antesaeculura  xi  raentio  sedis  illius  quam  vulgus 
stercorariam  vocat. 

Primam  quffisitionemconiraSigonium  definiialter 
e  duobus  libellis  nostris,  qui  de  ordinatione  agunt, 
in  c(uo,utiinOrdineRomano,triumepi8coporummen- 
tio  in  pontificis  ordinatione  habeiur.  Et  acceditunus 
episcopusM  dat  Orationem  super  eum,et  recedit,  et 
alter  simiLiier.  Accedit  tertius,  et  consecrat  iLLum. 
Atqui  hiclibellus  haud  dubie  scriptus  est  ante  pon- 
tificatum  Leonis  IL  cujus  ordinatio  si  attente,  prout 
in  Gestis  pontificum  descripta  esi  consideretur,  inde 
etiam  idoneum  contra  Sigonium  elicietur  argumen- 
tum.  Qui  supra  scriptus  sanctissimusvir  07'dinatus 
est  a  iribtis  eniscopis,id  est  A^idrea  Ostiensi.Joanne 
Portuensi.et  PLacentino  Veliterniensi,vro  eo  quod  A  L- 
bnnensis  Ecclesia  episcoporum  minime  Aa^MjMJbicum 
rationem  reddit  auctor.quod  proAlbanensi  episcopo, 
cujus  sedes  vacabat.  sufiectus  sii  Veliierniensis,  id 
argumento  esi  raorem  antea  fuisse  ut  cum  Osiiensi 


919 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LlTURGIGA  OPERA. 


920 


et  Portuensi  episcopis,  Albanensis  etiam  ordinationi 
Romani  pontificis  ministraret.  Certe  ordinationes 
episcoporum  a  tribus  episcopis,etiamante  Nic®num 
concilium.  Romee  factas  fuisse  coUigimus  exfacto 
Novati,  qui  accitosRomam  tres  episcopos  lemulen- 
tos,  horadecimainclusos,adumbrataquadam  etina- 
ni  manuum  impositionci  episcopatum  sibi  tradere 
coegit,  scribente  Cornelio  papa  in  epistola  ad  Fa- 
bianum  Antiochenum,  apudEusebium.  [cxix]  inlib. 
VI,  cap.  43,  unico  contentus  quidem  futurus,  si  unus 
ad  consecrandum  Romanum  antistitem  tunc  suffe- 
cisset.  Sigoniom  fortasse  in  errorem  induxitAugus- 
tini  male  intellectaaur.toritas,scribentisinBrevicuio 
collationiscontraDonatistas  morisesse  utRomanum 
pontificem  ordinet.non  aliquisepiscopus  meiropoli' 
tanus^sed  de  proximo  Osliensis  episcopus. Quodnon 
ita  accipiendum,  (^uasi  hic  solus  fuerit,  sed  praeci- 
puus  Romani  pontiflcis  vioe  metropolitani  consecra 
tor.  Nescio  an  aliauid  lucis  huic  quaestioni  afferri 
possit  ex  facto  Eulalii,  qui  post  Zozimi  obitum  de 
pontificatu  cum  Bonifaciocontendit.  Is  quippe,utin 
iitteris  cleri  Romani  ad  Honorium  Augustum  lej^- 
tur,  circumventis  paucisstmis  jn^esbytens,  exhibiio 
etiam  cum  aUisOstiensi  episcopo,  in  locum  sibi  non 
debitum,  incustoditoreligionis  ordine  pei*  ambitum 
proruii,  Ubi  cum  audis  Ostiensem  episcopum  cam 
aliis  accitum  fuisse  ad  Bulalium  ordinandum,  alios 
episcopos  ejus  ordinationi  cooperatos  fuissevero 
proximum  est.  Ha)c  de  prima  quaestione. 

Quae  de  episcoporum  ordinatione  per  saltum  in 
superioricapite  praemisimus,  quoddam  secandcequfiB- 
stionis  pr^judicium  est,  RomansB  sedis  electum,  si 
quando  ex  diaconis  creabatur,  praetermisso  presbj- 
teri  ^radu,  pontificem  fuisse  ordinatum.  Id  autem 
conjicitur  ex  altero  libello  nostro,  in  quo  ubi  depon- 
tificiselectione  mentio  fit,h«ec  leguninv: Eligitur  unus 
de  cardinalibuSfde  gualicunque  titulo  fuerit,  tantum 
ul  a  prxressore  sit  pontifice  ordinatus,  aut  pres- 
byter  aut  diaconus^nam  episcopus  esse  non  poterit. 
At  yero  in  ejusdem  electi  consecratione  nuJlum  est 
discrimen  electi  diaconi  aut  presbyteri,  sed  una  ea- 
demque  pro  utroque  praescribitur  ordinatio.  Hanc 
conjectiiram  roborat  exemplum  Constantini  contra 
Stephanum  III,aIiisIV,  pro  pontifice  segerentis,qui 
cum  ex  laico  a  factiosis  electus  fuisset,  a  Gregorio 
episcopo  Praenestino  primum  clericus,  deinde  altero 
die  suddiaeonus  atquediaconus,ac  demumadvenien- 
tediedominico  eopontifex  abeodem  Crregorioetaliis 
duobus  episcopis,  Eustratio  Albanensi,  et  CUonafo 
PortuensifConsecratus  est,ni  tradit  AnastasiuSynulla 
presbyterii  commemoratione  facta. 

Quod  si  quis  intrusi  pontifipis  exemplo  minus  le- 
gitime  hoc  demonstrari  posse  existimet,duo  alia  af- 
lerimus  lesitimorum  pontificum  exem{)la,  Valentini 
et  Nicolai  I,  quorum  ille  ex  [cxxl  archidiacono,  hic 
ex  diacono  electus,absquealiaorainatione  pontifices 
ereati  8unt,quodex  Anastasio  manifestum  est.Valen* 
tinus  quippe  statim  a  sua  electione  condignisgloriae 
latidious  ad  Lateranense  patriarchium  deductus  et 
in  pontificali  est  positus  throno.  Deinde  e/us  conse- 
crationis  die  illueescenf cenmdem  ad  beati  Petri  ec- 
elesiam  omnes  pariter  Eomani  a  palalio  dedueentes, 
in  alto  throno  summumconsecravere  pontificeyn\qui 
mox  cuLminascandensbeatiPetrifSacrificiis  pieobl/k- 
tis,  ad  palatium  remeavit,  Nicolaus  vero  ubi  apud 
Lateranensem  basilicam  apostolico  solio  impositus 
fait,  postmodum  in  basilicam  beati  Petri  deauctus, 
prmsente  Cmsare  consecratus  est,apostoUcaquesubli' 
matus  in  sedefactus  estpontifex,et  Missarum  solem' 
nia  supersacrafissimum  corpus  apostoli  celebramt, 
Vides  utrobique  nuUam  collati  presbyteratus  factam 
mentionem. 

Quo  vero  tempore  mos  iste  mutatus  sit,  non  satis 
expioratum  habetur.Jam  contrarius  ritus  invaluerat 
s»culo  undecimo,  quo  tempore  Hildebrandus  archi- 
diaconus,post  Alexandri  H  obitum  electus,in/>*a  heb' 
domadam  Peniecostes inpresbyterium  ordinatus  est 


A  et  in  nalali  apostolorum  in  Romanum  pmtificem 
t70r}5ecr^^<«s.Undcsubinitias6ecu1iduodecimiGelasius 
secundus,ex  diacono  itemeleclus,  non  antepontifex 
consecratus  fuit  quam  presbytcr  ordinatus.Rem  nar- 
rattestis  osculatus,nomine  Pandulfus,in  librodeRo- 
manis  pontificibus.  Qui  Pandulfus,  oarrato  elecU  in 
portum  Gajetanum  adventu  multorumque  ad  eum 
episcoporum  accessu,h6ec  subdit: /n^t/ortimpra^sm- 
tia  idem  domnus  papa  per  manus  Lamberti  Ostien. 
siSjPetri  Portuensis,  et  Vitalis  Atbanensis  episcopo- 
rum,cooperantibus  archiepiscopis  et  epUcopismul- 
tis,assisientibus  aliis  virisreligiosis,et  cumGuiUielmo 
duce  ApuUae  Roberto  prineipe  Capuano,  Richardo  de 
AquilaaUisque  baronious  nlurimvi,  quitune  ei  omnes 
fideUtatem  fecerunt,existente  clero  ac  populo  infiniio, 
sancto  dictante  Spiritu,et  effectus  estpresbyter,  et  in 
papam  Gelasius  infra  Kaiendas  Mariiiconsecratus^ 
ubi  Petrum  Rufum  diaconem  cardinalem,  Baronem 
subdiaconum,el  me  Pandulfum  ostiarium,  qui  hsec 

B  scripsi,in  lectoremet  exorcistam  promovit.et  pUires 
aUosin  minoribus  gradibus  ordinavit,  Ex  his  mani- 
festum  est  Gelasium(  quod  de  Gregorio  etiam  modo  no- 
tabamus)  seorsim  accepisse  sacerdotii  gradum  ante 
pontificatum,  atque  itatemporeintermeidioNicolaam 
primum  inter  et  Gregorium  VII  ordinationem  per 
saltum  [cxxij  abrogatam  fuisse  in  Ecclesia  Romana. 
Id  porro  veri  simile  est  contigisse  occasione  Photii 
objectionum,  quarumuna  erat  quodHomani  per  sai- 
tum  episcopos  ordinarent.  Ex  superiori  autem  Pan- 
dulQ  testimonio  probatur  id  quod  exlnnocentio  III 
superius  observatum,  nempe  Romanum  pontificem 
ipso  die  suae  consecrationis  Ordines  contuHsse. 

Superest  investigandum  quo  tempore  sedis  illius 
lapideae,  quam  vulgus  stercorariam  vocat,  usus  coe- 
perit,  ouovetempore  desierit.  Quiistius  sedisorigi- 
nem  aa  pseudopapissam  Joannam  referunt,  facile  ex 
hocrevincuntur,  quoduulla  ejusmodi  sedis  mentio 
ante  sseculum  duodecimom  faeta  invenitur.  Quod  ut 

n  melius  intelligatur,  notarcjuvathuncmorem  ab  aU- 
quot  sseculis  in  novorum  pontiflcum  institutione  ob- 
servari  solitum,  ut  electus,  in  ecclcsiam  Lateranen- 
sem  introductus,  primo  in  throno  pontificali,  qoi  in 
aspide  illius  basilicsB  antehac  exstaoat.  primo  coUo- 
caretur  ubi  omnes  episcovos  et  cardinales,  ut  loqaitar 
Cencms,  ad  osculum  admittebat;  deinde  adsedem 
lapideam ,  quce  diciturstercoraria,  in  portica  ejusdem 
basilic»  interduas  fores  existentem,  adduceretar, 
in  eaque  sederet,  cum  interim  caneretur  hic  versi- 
culusex  Psalmocxxii :  Suscitatde  putvere  egenum,et 
de  stercore  erigit  pauperem.  Postea  perductus  ad  ca- 
pellam  sancti  Silvestri  prope  Lateranense  palatiam, 
ubi  duse  erant  sedes  pertusae  porphyreticae,  primo 
sederet  ab  dextram  in  una  ex  illis  sedibus,  tumqae 
claves  basilicffi  a  priore  sancti  Laarentii  acciperet 
in  signum  regiminis  et  correctionis  ;  demum,  ad  si- 
nistram  in  altera  positus^  easdem  cUives  eidein  priori 
restitueret.  Hsec  ex  libro  Cenci  hic  edito  strictim  re- 

|x  ferre  visum  est,  ut  omnes  intelligant  sedem  illam 
qu»  stercoraria  dictaestnon  ita  fuisse  appellatam, 
quasi  esset  perforata  (neque  enim  pertusa  erat^  atl 
oculis  ipsi  probavimus),  sed  quod  pontifice  in  ea 
stante  hsec  Fsalmi  cxii  verba  canerentur,  et  de  ster- 
eore  erigit  pauperem.  Hsec  sedes  ex  marmore  constat, 
aliae  vero  duse  ex  porphvrite,  supersuntque  omnes 
cum  supervacanea  supellectile  reject»  in  peristjlio 
Lateranensi,  ut  in  Itinere  Italico  diximus. 

Harum  sedium  qui  meminerit  inveni  neminem  an- 
tePandulfum  supra  laudatum.  Nam  in  creatione 
pontificum  qui  post  Leonem  IV  (cuipseudopapissam 
iUam  successisse  fabulantur^  electi  sunt,  omnes  in 
solio  patriarchali,  intra  basilicam  posito,  collocati 
perhibentur,  non  vero  in  istis  sedibus,  [cxxii]  que 
extra  basilicam  positaeerant.  SicBenedictum  tertiam, 
Leonis  successorem,  electores  in  patriarchium  Late- 
ranense  perducenies, pontificaUsoiio,utmos  estpon- 
tificum,cana(fueconsuetu4o  demonstrat,  posuerunt^ 
Ex  quo  intelligitur  nihildum  novatom  fnisse.  Idem 


921 


IN  ORDJNEM  ROMANUM  COMMENTARIUS  PRiEVIUS. 


922 


contigitin  Nicolao  primo.quem  in  patriarchium  La- 
Hranenseintroduxerunt,  apostolieoque  solio  posue- 
runt.  Primus, ulmox  dicebam,  Pandulfus  istarum  se- 
dium  mentionem  facit  in  Paschale  secundo,cujusGrea- 
tionem  boc  modo  commemorat:  Sic  eo  diu  renitente, 
aprimiscriniisetscfidisregionariismutatonominesi 
biacctamatumestresponsumque :  Pasckalempapam 
sancius Petims elegit.Hisalisque taudibus  sotemniter 
peractis,chtamydecoccinea  induiturapatribus,  et* 
tiara  capitiejusimpoHta,condtanteturba  cum  cantu^ 
Lateranum  vectus,  ante  eam  porticum  quce  ducit  ab 
austratiplaga  ad  basiticam  Satvatoris,quam  Cons^ 
tantiniamdicunttodduciiur,  Equo  descendit^  toca' 
iurque  in  sede  quce  ibidem  est ,  deinde  in  patriarcha  ti, 
Aseendensquepaiatium,  ad  duas  curulesdevenit.Bic 
balteosuccingiturcutn  septem  exindependentibuscla- 
vibus^  et  septemsigittis ;  ex  quo  sciat  sesecundum  sep- 
tiformem  Spirittts  sanctigratiam,sanctarumEcctesia- 
rumyquibus  Deo  auctore  prceest,  regimini,  in  clau, 
dendoapetnendoque,  tanta  rationeprovidere  debere- 
quantasotemnitateidquod  intenditur  operatur.  Et 
locatus  in  utrisque,data  sibiferuta  in  manum ,  per  cob- 
terapatatii  loca  sotispontifictbusRomanis  destinata, 
jam  dominus,  vet  sectens,  vet  transiens,  etectionis  mo  - 
dum  implevit,  Die  altero,  mense6  die  44,  primo con- 
seorandusinpontificem,  consecraturique  pmtificem 
pontifices,cum  frequentia  populi  ptebisque,  basiii' 
cambeatiPetriinvadunt,  etc.  Hoecmodo  ad  proposi- 
tumsaffldontjin  quibus  multa  occurrunt  animaaver- 
Tertenda. 

Primo,  chlamys  coccinea  electo  pontiflci  cum  tiara 
tunc  impositaest,  cujusritusidemauctorinCallistose* 
eondo  et  Honorioitemsecundo  mem  init ;  et  ante  eum 
Petms  Damiani,  in  lib.  i,  epistola20,  Candaloum  anti- 
papam  alloquens  :  Habes  nunc  forsitan  miiramy  ha- 
hesjuxta  morem  Romanipontificis  rubram  cappam , 
qao  inhabitu  papa  depictus  exhibere  solet  in  prsclaro 
chartario  Gasauriensi,  quod  in  bibliotheca  regiaserva- 
tur. 

Deinde  pontifex,  Lateranum  equo  vectus,  ad  portam 
auttralem,  quae  pnmaria  est,  equo  descendens,  loca- 
tusfuitinsedequfeibidemeratjdeindeinpatriarchali. 
Ubi  Yides8edemillam[cxxiu]qusein  porticu  basilic» 
Lateranensis  exstabat,  distingui  a  patriarchali  solio 
quodsob  apside  basilicaB  positnm  diximus 

Ad  h»c  electus  deductos  est  ad  palatium  Latera- 
nense,  penrenitque  ad  curules,  m  quibus  Ticis- 
sim  sedit,  accepitque  balteum  cum  septem  clayibus 
toUdemqne  sigillis.  Hsb  sunt  duae  sedes  illsB  porphy- 
reticffi,  etquidem  pertus»,  quas  Yidimus  in  daustro 
canonicorumLateranensium  cum  prsedicta  sede  ster- 
coraria,  quo  nomine  Cencius  primus  usus  invenitur. 
Idem  Pandulfus  in  Honorio  secundo,  nulla  hujus  se- 
dis  mentione  facta,  tradit  pontificem  electum  insyr- 
nis  quce  anie  ecclesiam  beatiSitvestri  siitB  suni  com- 
positum  fuisse,  quo  vocabuio  Pandulfus  duas  illas 
sedes  porphjreticas  signiflcat.  Eumdem  ritum  fuse 
describit  m  vita  Coelestini  quinti  Jacobus  cardinalis, 
ubi  agit  de  coronatione  Bonifacii  YIIL  Ad  ha*c  in 
epistola  Pilei  de  Prata,  archiepiscopi  Ravennatis  et 
cardinalis,  ad  Ludovicom  Flandrise  comitem,  quee 
epistola  exstat  in  Spicilegii  tomo  IV,  a^itque  de 
etectione  Urbani  VI,  post  ejus  coronationem  in 
Vaticana  basilica  factam*  ubi  omnes  diaconos  eardi- 
nales  sua  manu  pretioso  corporeetsanguineChristi 
eommanicavitde  more,legitureum  cum  Processione 
solemni  conductum  fuisse  ad  Lateranensem  eccle- 
siam,  ibique  in  sedibus  ordinatis  secundum  foi*mam 
Romance  Ecclesice  inthtHmizatum, 
Ex  his  intelligi  par  est  prtedictarum  sedium  usum 
lon^e  ante  natam,  auctore  Martino  Polono,  pseudo- 
papissae  fabulam  in  creatione  pontiflcis  invectum 
fuisse  tametsi  hujusce  ritus  causa  ignoretur.'  Porro 
idem  ritus  perseveravitad  LeonemX,  qui,pro  more 
vectusLateranum,  seditinsedeliaapudportam  eccte- 
9iiBjaeenieadtatusdexterum,  ut  Paris  de  Crassis  in 
efos  dxBxiosetWAi.Posteaiiumestad  capetlamsancii 


A  SitvesiriJEi  primo  sedens  quasijacens,papa  accepita 
p riore  canonicotMm  claves  deindeferulam .  Et  deinde 
illicopapasurgensioit  ad  aliam  sedem.etjacuit;  ac- 
eepU  queab  eodem  priore  canonicoinim  cingu  ium  rube- 
umcumbursajnouasuiduodecim  lapides  vitrei,  qui 
etiam  nunc  ostenauntur;et  siatimpapa  surgens  consi- 
gnutferuiam  et  ctaves  eidempriori ;  cinguium  vero  re- 
iinet,donecaccepiam  pecuniam  argenieamdemanu 
veigremiocamerarii  ier  projicii,  di^ens:  Dispersii, 
deditpauperibus,eic.Eimox  deponit  cingulum  cum 
bursa,eivaditadcapetlam  Salvatoris  [cxxiv]  Hacte- 
nusParidis  diarium. 

In  his  Paridis  verbis  quaedam  occurrunt  paulo  di- 
versa  a  Pandnlfl  narratione.  Hic  enim  mentionem 
facit  de  balteo  cnm  septem  clavibus  totidemque  si- 
gillis  ;  ille  vero  cum  balteoconjungitbursam,  in  qua 
duodecim  lapilli  erant.  Paridi  consentit  Cencius,  qui 
ait  electum  cingizona  rubea  deserico,  inqua  depen- 
det  bursavurpuf^a,  in  qua  sunt  duodecimsigHlapre- 

B  tiosorum  lapidum,  ei  muscus,  Eadem  metrice  reddit 
Jacobus  cardinalis,  ubi  de  coronatione  Bonifacii  Yin. 

....  Zonaque  Pater  succingitur  illic, 

Ad  quam  purpurea  bursa  est  appensa,  lapillos 

Bis  senos  refereos  pretiosos,  sculpta  sigilla 

Et  muscum,  quae  magna  notant  praesagia,    magna. 

Sed  tandem  totus  ille  sedium  ritus  penitus  abolitus 
est  post  Leonem  X,  cum  Romanosfabulee  tam  male 
inventae  quam  facile  creditse  pudere  ccepit,  cujus 
ritos  origo  hanc  fabulam  uno  vel  altero  saeculo  prse* 
cessit. 

Opportune  hoc  loco  addi  potest  id  quod  legitur  in 
Criminaiionibus  Graecorum  adversus  Latinos,  tomo 
III  Monument.  Grsec.  Cotelerianorumy  pag.  408, 
art.  ^6. 

«  Successor  mortui  pap»  hoc  modo  constitnitur. 
Eligunt  eum  qui  eorum  faciunt  sjnodum,  et  viven- 
tem  ad  mortuum  corpus  adducunt,  sumptamque 
manum  illius  qui  sensu  caret  coUo  sentientis  impo- 
C  nunt,  hocque  arbitrantur  esse  successoris  unctionem 
et  consecrationem.  Atque  is  primus  mox  pro  funere 
defuncti  qui  eum  unxit  sacrum  facit,  ac  deinceps, 
tanquam  optime  unctus.  strenue  pontificalia  munia 
obit.D 

Yerum  hanc  criminationem  falsam  esse,  et  ex 
facto  ecdesiffi  Alexandrinffi  desumptam  facile  est 
cuivis  aestimare. 

De  ornamentis  pontiflcalibus  passim  agitur  in  li- 
bellis  nostris,  quorum  antiquissimus  est  Ordo  Roma- 
nus,  qui  hic  ordine  quintus.  Ca!te7*um  cambuta  seu 
baculo  pastorali  non  uiuntur  summi  pontifices,  nec 
episcopi  cardinales  in  Romana  curia,  ut  notat  Jaco- 
bus  Gaietanus  in  Ordinarii  sui  cap.  48. 

Nec  arbore  erit  adnotare  in  antiquioribus  nostris 
libris  pontiflcem,  non  domini,  sed  domni  vocabulo 
solitum  insigniri.  Quod  etiamPetri  Damiani  tempore 
U8U  venisse  probat  hic  ejus  versus  de  Alexandro 
secundo  et  Hildebrando  tum  archidiacono,  quem, 
(juia  plurimun  auctoritate  pollebat  apud  pontiucem, 
D  ipsius  pontiflcis  dominum  appellat. 

Ptus  dominopapx  quam  domno  serviopapw, 

Hincestqnodpassim^toiTimvocabolum,  ubi  de  {>on- 
tiflce  agitur,  retinuimus  pro  veteri  more,  qui  etiam 
ad  sanctos  olim  transferebatur. 

Porro  ad  stationes,  quasjejunii  diebus  frequenta- 
bant  pontifices,  non  raro  excalceati  procedebant ;  in 
aliis  vero  solemnioribus  pompis  equo  albo  vehi  sole- 
bant,  Ad  quem  locum  referri  potest  id  quod  Gre^o- 
rius  Magnus  ad  Petrum  Sicilise  subdiaconum  scnbit 
in  lib.  XII,  epistola30  :  Pro^terea  unumnobis  cc^bal- 
lum  miserum,  ei  qvinque  bonos  asinos  transmisiiii, 
Cabaltum  illum  sedet^e  non  possum,  quia  miser  esi ; 
itlos  autem  botios  sederenonpossum,quiaasinisunt, 
Sed  peiimus  ut  si  nos  continere,  [cxxvj  id  est  conten- 
tum  reddere,  disponitis  aiiquidnobis  condignumde- 
feratis,  Etid  cert«  exigit  pontiflcia  dignitas. 


m 


APPENDIX  AD.  S.  GREGORII  MAGNI  LITURGICA  OPERA 


32( 


XlX.ETpendituf  toat$  SocratU  schokutict^eprcBlet^ 
missis  mysteriissacni  inSabbaiis  apud  Romanos, 
ubi  de  hebdomada  et  Dominica  inediaDa,  atque  de 
vaiHs  ritibus  qui  sirietim  exponuntur, 

Postqnam  ea  qum  ad  triduum  ante  Pascfaa,  adeo- 
que  ad  Ordinationes  sacras  pertinent,  fuse  exposui- 
must  nunc  quidam  ritus,  qui  aliis  temporibus  occur- 
runt,  paacis  prsestringendi  sunt,  ut  ad  Riluales  li- 
bros  Bo.^tros  magis  parati  et  expediti  aecedamus. 

Et  primo  quidem  sese  oltert  Socratis  icholastici 
k>cas  exlib.  y,  cap.  22,  ubiait,  «  cum  omnes  ubique 
terrarumecclesisepersiDgulashebdomadasdieSabba- 
tr  saera  mjsteria  eelebrarent,  Alexandrinos  tamen  et 
Romanos,  retustam  qnamdam  traditionem  preefe- 
rentes,  id  faccre  detractasse.  »  Id  non  magis  Tero 
consentaneum  yidetur,  quam  quod  eodem  in  loco 
idem  auctor  de  Quadragesima  affirmat,  «eos  qui 
Rom8B  sunt,  tres^tantum  continuas  hebdoraadas  ante 
Pascha,  exceptis  Sabbato  ct  Dominico  die,  jejunare.» 
ISam  Romanossex  ante  Fascha  hebdomadis  tum  je- 
Junasse  certuni  est  ex  Cassiano,  et  cx  Leone  Magno, 
Socrati  (Bqualibus  terapore,  sed  auctoribussuperio- 
ribus  ;  nec  minus  exploratum  est  apud  Romanos  ve- 
teres  Sabbati  in  Quadragcsima  jejuniura,  imoetper 
totum  annum,  ut  probat  eruditus  Quesnellius  inDis- 
sertatione  sexta  ad  sanctum  Leonem. 

Ejusdem  generis  erratum  esse  quod  de  tacris  mj- 
steriis  in  Sabbatisapud  Romaftos  prflbtermist^is  scri- 
bit  Socratcs,  mihi  prorsus  persuasura  est.  Primo 
nullum  hujusce  rei  vesti^um  apparet  apud  votustos 
auctores.  Imo  in  antiauissimis  Codicibus  liturgicis 
Missae  propria;  in  Quaaragesimae  Sabbatis,  uno  aut 
altero  excepto  propterpeculiares  ratioiies,  assignan- 
tur.  Sic  in  Sacramentario  Gelasiano,  sie  in  Grego- 
riano,  sic  in  libro  Comitis,  capitula  epistolarum  et 
erangeliorum  in  totum  annum  continonte,  qui  Hie- 
ronjrmo  licet  falso  tribuitur,  antiquissimi  tamen  au- 
ctoris  indubie  est.  Deinde  hcBC  Socratis  opinatio 
cum  alia  ejusdem  videtur  pugnare,  cum  dicit  Homa- 
nosin  Quadragesima  tribus  tantum  hebdomadis  je- 

{unasse,  exceptis  [czxxvi]  Sabbato  et  Dominico  die. 
^am  haec  a  jejunio  Sabbati  exccptio  quamdam  im- 
portat  solemnitatem,  quae  sacris  utique  mysteriisce- 
lebranda  crat.  Ad  hsec  Innocentius  I,  inepistola  ad 
Decentium,  excipit  unura  Sabbati  sancti  diem  a  ce- 
lebratione  mysteriorum,  ob  peculiarem  rationem, 
qua?  perperam  adduceretur,  si  aliis  etiam  totius 
anni  Sabbatis  ab  iisdem  mjrsteriis  cessatum  fuisset. 
Unde  vero  errandi  occasionem  hausit  Socrates  ? 
Fortasseexepistolalnnocentiilad  Decentium,  quam 
videre  potuit,  male  intellecta«  Id  ea  enim  pontifex 
rationem  reddeni  quare  in  Sabbato  sancto,  uti  et  in 
Parasceve,  sit  jejunandum,  ait  id  factum  esseob 
moerorem  apostolorum,  quiper  biduum  illud  jejuni 
permanserint.  Quod  utique  non  dubiumest,  inquit, 
m  tantum  eosjejunasse  biduo  memorato,  ut  traditio 
Ecelesim  habeat  isto  biduo  Sacramenta  penitus  non 
celebrari.  Tum  suhdit :  Quwutiqueformapersingulas 
tenenda  est  hebdomadas,  propter  idouod  commemora' 
tio  dieiitlius  semper  est  cefebranaa.  Heec  postrema 
verba  facile  in  errorem  inducere  possunt  lectorem 
incautum,  quasi  Innocentius  non  modo  jejunium,  sed 
etiam  a  mysteriis  cessationem  singulis  anni  Sabbatis 
assignare  velit,  taraetsi  de  solo  jcjunio  sit  intelli- 
gendus,  quod  jejunium  singulis  per  annum  Sabbatis 
apud  Romanos  fuisse  obscrvatura,  ex  Augustino, 
Leone  Magno  aliisque  auctoribus  apud  Quesnellium 
relatis,  manifestum  est. 

Depjunio  feriffiquinta^in  Quadragesima  apud  ip- 
sos  Romanos  major  est  difficultas.  Nara  si  vulgatis 
pontificum  Actis  iidera  hnberaus.  Miltiades  papa  con- 
stituit  ut  nulius  in  Dorainica,  nec  in  quinla  fcria  Qua- 
dragesiraee,  jejunaret.  Unde,  infert  Micrologus  in 
ca|).  50.  sanctusGregofius  indisposHione  officiorum 
quintamferiam  infra  Quadragesimamvacantem  dimi- 
sity  ut^  quiafestiva  eratsicut  Dominica,  etiam  officio 


A .  dominica  li  h  onoraret  ur.  Sed  quia  eadem  feriajejuniis 
postmodumapplicataest,ut  reliquas,  Gregonusjeju- 
niorfnempQsecund\is,statuit  esse  solemuemofficiisun 
decunqne  cotlectis,  et  maaime  ex  sesiivalibus  Domi- 
nicis.  Unds  ei  Aniiphonas  ex  Dominicaiibus  Evan' 
geliis  quiniis  feriisadhuc  ascripige  reperiuntur,  efe. 
El  quoniam  inhunc  locum  Quadragesim»  meniio 
recurrit,  paucis  agendum  videtur  de  hebdomadaiM* 
dianay  quae  quartam  QuadragesioaeB  Dominicam 
proxime  subseauitur,  deque  [cxxxii]  Dominica  Pas- 
sionis,  ({Mdjnseaesaposiolicamedianam  votuit  nuncu- 
pari,  utin  libellis  nostris  legitur.  Hujus  appeilatio- 
nis  originem  inquirens  vircIarissimusHenricus  Va- 
lesius^  in  Socratis  lib.  v,  cap.  22,  inde  argumentom 
deducit  adconfirmandum  Socratis  opinationem«  Ro- 
manos  tribus  tantum  hebdomadis  ante  Pascha  jeju- 
nasse  in  Quadragesima  ;  nec  aliam  causam  car  Do- 
rainica  de  Passione  mediana  dicta  sit  se  iovenire  ait, 
quam  quod  ex  tribus  hebdomadis  quibus  Romani  in 

B  Quadragesimajejunal/ant  hmc  eratsecunda  Dominica, 
ao  proinde  media  seu  mediana,  Verum,  pace  magxti 
viri  dixerim,  heec  ratio  admitti  non  potest»  tuoi 
(]ULa  sex  hebdomadis  ante  pascha  Romanos  tum  je- 
junasse  constat,  exLeone  Magno  et  Cassiano,  tum 
quia  hebdomada  Dominicam  Fassionis  prsecedens, 
qun  in  Socratis  sententia  fuisset  Romanaa  Quadra- 
gesimfB  prima,  eeque  mediana  dicla  est  ab  antiquisi 
ut  a  Pelagio  papa  1  apud  Holstenium  in  Collectioiit 
Romana :  VenientemedianasepttmanaPaschseunum' 
quemque  per  officia  q  uss  prcediximus  promovers  non 
differas;  et  ante  eum  a  Geiasio  l,in  epistoIa9,  cap. 
11.  Ot^dinationes  eiiampresbyiorum  etdiaconof^um, 
nisicerlis  iemporibusetdiebus,  exercerenondeb^t.kt 
esi  quartimensisjejunio,  septimiet  decimi ;  sedet  etiam 
Quadragesimalisinitiiac  medianx  Qutsdragesimse  die 
Sabbaiijejunio  circa  vesperam  noverini  ceiet^randtks. 
Ubividesquadragesimalisinitii  Sabbalum  distingoi 
a  Sabbato  Quadragesimae  medianse,  quod  alias  unum 

C  idemque  fuisset  in  Socratis  sententia.    Cur  ego,  ih- 

3uis,  dicta  est  hebdomada  quarta  Quadragesimae  me- 
iana,  eodemquevocabuio  designata  Dominica  Pas- 
•ionis?  Hanc  opinior  ob  causam,  quod  oum  sex  Qua- 
dragesimee  hebdomades  in  duas  partes  «qualei  di- 
vidi  possint,  prima  secundae  partis  hebdomada  dici 
potest  mediana,  quasi  prima  post  mediam  Quadrage- 
simam ;  et  quia  QuadragesimgB  caput  a  feria  secosda 
incipiebat,  Oominica  Passionis  hebdomadaia  n^edia- 
nam  subse^uens  itidem  mediana  vocabatur. 

1 .  Sed  his  omissis  ut  ad  alios  quosdam  ritus  pro- 
cedamus,in  primis  notanda  occurrunt  in  Ordine  Ro- 
mano  bibliothec»  Vallicellanffi  et  SanctigaRensis 
haec  verba  de  legendis  passionibus  sanctorum :  Pa$- 
siones  sanctorum  vel  gesia  ipsoi-um  usque  ad  Adriani 
iempora  tantummoaoibitegebanturf  ubiecclesia ip- 
sius  sancti  vel  titulus  erat.  Ipse  vero  a  iempore  suo  ren- 
nueie,  id  est  mniejte^jussU,  et  in  eeclesiasancii  Petri 
tegendas  esse  [cxxvnij  constituit,  Itaque  ante  Adria- 

D  num  primum  passiones  sanctorum  non  legebantur  in 
basilicaVaticana,  nacetiamin  Lateranensi^idquede 
temporeGelasiiprimipatetexejus  docreto  decanone 
librorum  sacrorum.  Vide  Thomasii  Antiphonalia 
pag.  495. 

2.  Idem  auctor  ibidem  ob8ervat,pag.l2,Ecci0tiam 
Romanam  aniiquitus  non  admisisse  hymnosin  di- 
vinis  officiis,  Idque  manifestum  est  tum  ex  Amalarii 
Supplemento,  tum  ex  libris  Benedicti  canoaici  et 
Cencii  camerarii  hic  editis,  ex  quibus  apparet  hunc 
morera  ad  saeculum  xu  perseverasse.  Eumdem  ferine 
retinuerunt  Ecclesiee  Lugdunensis  et  Vienoensis,  ln 
quibusnulli  hactenus  Hymni  ad  Vigilias  noctumas 
et  Laudes  matutinas,  imo  nec  ad  Vesperas  caeteraa- 
que  horas  preeter  Completorium  ;  in  quo  etiam  Ro- 
mana  Ecclesia  primum  ab  aliquot  sseculis  Hjmnos 
admisit^  deinde  alios  in  singulis  officiis.  Lege  Ra- 
dulfum,  decanum  Tungrensem,  propositiones  13* 
Thomasius  sibi  objicit  hoo  ioco  Udalrioum  in  Coo- 
suetudinum  Ciuniacensium  lib.  ii»  cap.  52,  ubi  fit 


j 


wm 


m 


IM  ORDINEM  ROMANUM  COMMENTARIUS  PR^VIUS. 


926 


mentio  Hymnorum  Ecclesiee  RomaDOB.  Verum  id  de 
particularibus  quibusdam  Urbis  ecclesiis  vir  doctus 
interpretatur,  tametsi  sanctus  pater  Benediclus  in 
Hegula  sua  Hymnos  Ambrosianos  laudat,   praecipit- 

2ue  cantari.  Ubi  obiterin  mcntem  reccurrit  id  quod 
eo  Marsicanus  scribit  in  Cbronici  Casinensis  iib.  n, 
cap.  97,  tunc,  id  est  pontiOcatu  Stephani  decimi, 
Ambroiianum  cantum  in  Ecclesia  ista  Casinenit  cat^ 
tari  penitus  interdictum  fuisse  ab  eodem  Stephano, 
qui  antea  Casinensis  abbas  fuerat,  Fridericus  appel- 
latus.  In  quo  autem  differret  cantus  Ambrosianus  a 
Romano,  docet  idcm  qui  supra  Radulfus  decanus 
Tungrensis.  propositione  42. 

3.  In  Vigihis  nocturnis,  cum  lectionessinguleB  es- 
sent  finiend»,  diaconi  prsecinebant  Tu  autem,  uti 
Benedictus  canonicus  et  Ceneius  praBscribunt  hic, 
pag.  423  et  474,  quod  indicium  est  etiam  tunc  le- 
ctiones  protractas  fuisse  ad  arbitrium  preesidentium. 
Carolus  Magnus,  teste  monacbo  Sanctigallensi,  ea- 
nim  finem  sibilo  linguee  significabat.  In  Ecclesia 
Rhemensi  nostro  etiam  tempore  lectio  prolixior, 
quffi  ante  Complelorium  fit  in  Quadragesima,  absol- 
vitur  uno  sacerdote  Tu  auiem  priecinente,  quod  cle- 
ricus  lectionem  canens  prosequitur  et  finit. 

4.  Cum  incensaturpontifex,  siquidem  fueritstans, 
a  stante  incensatur  ;  si  sedens,  a  ffenuflectente.  Cu- 
jusdiversitatis  [cxxix]  ratio  hsec  reddi  potest,  quod  ex 
secundo  Ordine  Romano  hic  edito,  num.  9,  thuribula 
ad  nares  kaminum  feruntur,  et  per  manum  fumus  ad 
o$  trahitur,  quod  vix  fieri  posset^  si  pontifici  sedenti 
thus  a  stante  admoveretur. 

5.  Ecclesia  Lateranensis,  referente  Joanne  Dia- 
cono  hic  edilo,  reservans  apostolicam  institutionem, 
nanmsi  Dominica  in  officiis  utitur  Oratione,  quoniam 
cUicB  Orationes  poslea  sunt  super  additce^  scilicet  quat 
Tocamus  Collectae.  Hunc  ritum  notavit  Guillelmus 
Durandos,  in  lib.  iv,  cap.  44.  Idem  ritus  olim  vige- 
bat  in  Ecclesia  Pictavensi^  ut  probat  Fulberti  epi- 
scopi  Carnutensis  epistola  79.  Finitis  capitulis  post 
Oraiionem  Dominieamy  ubi  dicitur,  Domine,  exaudi 
Orationem  meam,  statim  esset  subdenda  Oratio,  quoe 
ex  libro  Saeramentorum  recitatur.  Patere  tamen  Eccle- 
siam  retimre  suum  usum  ad  prxsens.  Sanctus  Bene- 
dictus,  in  regula  sua  post  Orationem  Dominicam 
Missas  fieri  praecipit,  id  est,  demissionem  seu  disce- 
deodi  facultatem,  ut  multi  interpretantur,  tametsi 
nonnulii  commentatores«  etiam  antiquiores  hanc  di- 
miaaioDem  adjuncta  Collecta  factam  existimant. 

6.  De  praedicta  ecclesia  Lateranensi  id  memoratu 
digDum  est  quod  scribit  Petrus  Abaelardus  inepi- 
stola  5  ad  Bernardum  abbatem  Claraevallensum  : 
Aniiquam  certe  Romanaesedis  consuetudinem  ncc  ipsa 
eitnias  tenet,  sed  sola  ecclesia  Lateranensis,  aum  mor 
t€r  ett  omnium,  antiquum  tenetofficium,  nulla  fHta- 
rum  Muarum  in  hoc  eam  sequente,  nec  ipsa  etiam  Ro» 
manipakuii  basilica.  Quod  si  ita  est,  quisquis  vete- 
res  Bomanae  Ecclesiae  ritus  accurate  indagare  oupit, 
siodiosius  ea  I^ere  debetquee  pertinentad  ecclesiam 
Lateranensem. 

7.  Decommunione  paschali  quaedam  habet  Petrus- 
Amelii  in  cap.  sh,  quae,  quia  superius  non  indicavi 
mus,  hocloco  breviter  attigisse  quoddamoperie  pre* 
UuxD  faerit  Et  primo  quidemait  iste  auctor  inMissa 
pootifieia,  quee  die  Paschee  celebrata  fuisset,  omnes 
et  singulos,  quicumque  vere  confessi  et  pcenitentes  es* 
$ent,  atque  corde  contriti,  potuisse  a  papa  sacram 
commonionem  accipere  abs^ue  licentia  episcopi,  ple- 
bani,  vel  alterius  majoris ;  demde  iisdem  omnibusgut 
communieassent  de  manu  mpge  porrectam  a  diacono 
fislulam  ad  btbendum  de  Christi  sanguine  (atque  adeo 
coDstat  sob  finem  saeculi  xiv  communionem  saltem 
paschalem  in  Missa  pontificia  fuisse  celebratam  sub 
airaqae  specie,  quse  observatio  referenda  est  ad 
[czxx]  ea  quie  superius  hoc  de  ar^umento  diximus 
iD  cap.  9)  ;  denique  post  sangumis  perceptionem 
qoenilibei  bibisse  modicum  de  vino  cum  emliee  de  manu 
sacristee  vel  aeolythi  calicem  tenentis. 


A  8.  Postremo  in  sepcliendis  corporibus  illustrium 
defunctorum  id  olim  apud  Italos,  nedum  Romse,  ser- 
vabatur.  ut  loculi  in  iocis  sublimibus  ponerentur, 
quod  Mediolani  in  porlicu  ecclesiffisnncti  Nazariiob* 
servare  licet.  Verum  anno  1561  Fius  iVstatuit  (qaod 
refert  Joannes  Franciscus  Firmanusin  diario  suo)  ut 
deponerentur  capsw  defunciorum.  quw  erant  in  muris 
ecclesta  in  altum  ;  et  fuit  mandatum  ordinariis  tU  fte- 
ret  in  eorum  ecelesiis,  quod  fuit  multis  in  locis  eacsecu- 
tumnonsinevivorumdolore.  Sic  Mediolani  Carolus 
Borromaeus,  sanctissimus  ille  antistes  ac  Fii  nepos, 
corpora  Trivultiorum,  ({uae  inpresdictaporticusancti 
Nazarii  sublimibus  locis  locata  erant,  humo  infodi 
ouravit,  loculis  tamcn  in  summo  vucuis  relictis. 

9.  IIujus  loci  occasione  observare  iubet,  etiam 
primis  olim  Christinnis  visum  nefas  ut  suorum  cor- 
pora  cum  goQtilium  cadaveribus  communi  condito- 
rio  tumularentur.  Quod  cum  secus  attentasset  Mar- 
tialis  episcopus  quidam  Hispanus,  gravitcr  hac  de  re 

B  conquestus  est  C/prianus  in  epistola  synodica  ad- 
versus  eumdem  Martialem  et  Basilidem  libellaticos 
episcopos  :  Martialis  quoquCy  preeter  gentHium  tttrpia 
et  lutulenta  conviviaj  et  colUgia  diu  preqttentata,  et  fi- 
lios  in  eodem  collegio  exlerartm  gentium  more  apud 
profana  sepulera  depositos,  el  alienigenis  consepultos^ 
ctc.  Exquointelligiturquantum  a  vero  abberrentqui 
existimant  Romana  coemeteria,  in  quibus  Christia- 
norumcorpora  primitus  condebantup,  profanis  etiam 
et  gentilibus  communia  fuisse.  Quanta  autem  in  his 
fuerit  Prudentii  sevo  fidelium,  imo  sanctorum  ibi  se- 
puUorum  muititudo,  docet  Prudentius  ipsein  Hjmno 
de  sancto  Laurentio  : 

Yix  fama  nota  est  abdltis 
Quam  piena  sanctis  Roma  sit, 
Quam  dives  urbanum  solum 
Sacris  sepulcris  floreat. 

Ex  illis  porro  eoemeteriis  corpora  sanctorum  Jamdu- 
dum  erui  solita  testatur  inter  alios  Gregorius  tertius, 

G  epistola  quse  est  H6  inter  Bonifacianas,  ad  Otga- 
rium  episcopum  Moguntinum,  [cxxxi]  cujus  epiatolas 
verba  referre  juvat :  De  corpot*e  vero  sancto  guod  no- 
bis  humiliter  ve$tra  qumivit  prudentia  qtiod  airigere- 
mt$s  non  habuimus,  f^uonian^  6uncta  sanctortim  corpoi*a 
prcedecessores  nostrt  nobiscum  eommuniter  detulerunt^ 
etunumquodqueeorum  Ecclesiis  noviter  dedicatis  sum- 
ma  veneratione  condidimtis.  Proinde  benevolentiam  ve- 
stram  precamur^  ut  nobis  spatium  inqtsirendi  diligen- 
titu  prwbeatis,  qtutenuseorpus  sanctum  invenirevalea- 
mtss  ad  ve$tram  complendam  petitionem ;  et  si  tnven^- 
tum  ftseritj  vestra  noois  eredere  dignetur  industria,  sta- 
tim  quod  petistis  perficicmus.  Modo  vero  itlt$d  non  mi- 
simus,  quia  inquirentes  nequaquam  invenire  valuimus. 
Quod  si  eadem  modo  religio  et  diligentia  in  pcrqui'^ 
rendis  secernendisve  sanctorum  corporibus  adhibe- 
retur,  longe  difficilius  esset,  evacuatis  fere  celebrio- 
ribus  coemeteriis,  sanctorum  corpora  cum  certis  et 
indubitatissanctitatis,  nedum  martjrii,  indiciis  repe- 

j^  rire.  Verum  fortasse  Oregorius  loquitur  de  sanctis 
ex  nomine  cognitis,  propterea  quod  tunc  temporis 
non  ferret,  (^ueenostristemporibus  obtinet,  consue- 
tudo  ut  baptixatorum,  ouos  vocant,  sanctorum  cor- 
pora  pro  veris  ac  ihdubitatis  reliquiis  sacris  distri- 
nuerentur.  Sed  de  his  hactenus. 

XX.  De  confessione  beatiPelri  in  basilica  Vaticana 
Quid  rugae,  ^uid  regiae,  et  regularcs  apud  scripto. 
res  ecclesiasticos  ?  De  variis  modis  asservandi  Eucha-' 
ristiam  apud  Romanos.  Quid  capsa  inconcitio  Arau- 
sicano  ?  Quid  turris  Gregorio  et  Venantio  Fortu- 
nato  ? 

Quoniam  his  in  libris  frequent  mentio  est  de  con- 
fessione beati  Petri.qusedam  hoc  loco  de  ea  breviter 
observare  quiddam  oper»  pretium  duximus.  Et 
primo  quidem  confessio  hoc  in  loco  apud  ecclesiasti- 
C08  scriptores  Latinos  nihil  aliud  est  quam  apud  Grse- 
C08  Martyrium,  seu  locus  iu  quo  reliquiae  seu  corpora 
martyrum  asservabantur.  Cur  vero  confessionis  no- 


927 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


928 


mine  in  primis  donatom  sit  beaii  Petri  apostoli 
sepulcrum,  Onufrius  hanc  clicit  rationem  ex  Actis 
octavffisynodi  CP.,  actione  quarta,  quod  nullus  pere- 
grinus  in  basilicam  sancti  Petri  admittereiur  quin 
prius  libellum  fidei  sace  edidisset,  quod  ad  confes- 
sionem  beati  Petri  fieri  solutum  affirmat.  Verum 
cum  confessio  ipsa  in  intima  basilicse  parte  locata 
esset,  prius  in  basilicam  advenis  concedebatur  in- 
gressus  [cxxxii]  quam  fidei  professionem  emisisseni. 
Simpliclus  est  ut  confessio  inde  appellata  dicatur, 
quoa  sit  locus  confessoris  seu  martyris.  Alii  alias 
afferunt  rationes,  quee  non  sunt  hujus  loci. 

Quod  vero  ad  confessionem  beati  Petri,  imo  ad 
ejus  basilicam  quisquam  non  admittereiur,  nisi 
prius  suam  ipsius  ndem  probasset,  colligimus  ex 
Optati  lib.  VI,  ubi  de  Macrobio  pseudepiscopo  Do- 
natista  Romee  degente  agens  :  Deniqite^  inquit  si 
Macrobio  dicatur  vhi  illic  Bedeat^  nungutd  potest  di- 
cere  In  caihedra  Petri  ?  qmm  neseio  si  vel  ocults  novil, 
etad  cujus  memoriamnon  accedit,  quasi  schismaticus. 
Verum  id  etiam  de  qualibet  ecciesia  catholica  urbis 
Romae  interpreiandum  esse  probant  sequeniiaejus- 
dem  Oplaii  ?erba  1  Ecce  prxsentes  sunt  ibi  duorum 
memonx  ajoostolorum  ;  dicite  si  ad  has  ingredi  potuit, 
ita  ut  obHilerit  illic,  ubi  sanctorum  memorias  esse 
conslat,  Hinc  est  quod  non  prius  PoWcarpos  sacra 
fei^it  in  ecclesia  Bomana  quam  potestatem  hujus  rei 
ab  Aniceto  pontifice  accepisset. 

Hnjus  loci  occasione  non  est  omittendum  quod  su- 
perius  nobis  excidit>  Romae  peculiarem  morem  exsii* 
tisse  ut  aduiti  qui  ex  paganis  ad  christianam  fidem 
accedebant,  ad  horam  profitendce  fidei,  verbis  certis^ 
conceptis  retenlisque  memoriter,  de  loco  eminenttore 
in  conspectu  populi  fidelis,  Sjrmbolum  redderent 
anie  bapiismum,  quod  a  Simphciano  servatum  tra- 
dit  Augustinus  in  Iib.  viii  Gonf.,  cap  3. 

Revertor  ad  sancti  Petri  confessionem,  quam  ita 
describit  Gregorius  Turonensis  episcopus,  in  lib.  i 
de  ^loria  Mariyrum,  cap.  28.  Hoc  sepulcrum,  sub  al- 
tart  coUocatum,  valde  rarum  habetur,  Sed  qui  orare 
desideratf  reseratis  cancellis  quibtis  locus  tUe  ambi- 
tw\  accedit  super  sefmlcrum  ;  et  sic  fenestella  parvula 
patefacta,  immisso  introrsum  capite,  quce  necessitas 
promit  efflagitat.  Nec  moratur  effeetus,  si  petitionis 
tantumjusta  proferatur  Oratio,  Quodsi  beata  auferre 
desiderat  pignora,  paltiolum  aliquod  momentana 
pensatum  jacit  intrinsecus,  deinde  vigHans  acjejunans 
devotissime  deprecatur  ut  devotioni  sux  virtusapostolica 
suffragetur.  Mirum  dictu  !  si  fides  hominis  proevalue- 
rit,  a  tumulo  palliolum  elevatum  ita  imbuitur  divina 
virtulet  ut  multo  amplius  quam  ftriuspensaverat.pon- 
deraret,et  tunc  seit  pui  levaverit,  ejus  gratia  sumpsisse 
quod  petiit.  MuUi  enim  et  cUxves  aureas  ad  reserandos 
cancellos  beati  sepulcri  faciunt,  qui  ferentes  [cxxxuij 
pro  Benedictione  priores  accijnunt,  quibus  infirmitatt 
tribulatomm  medeantur.  Omnia  enim  fidesintegra  prce- 
stat.  Sunt  ibi  et  columnce  elegantiw,  candore  nweo, 
quatuornumero,  quof  ciborium  sepulcri  sustineredi- 
cuntur.  Hactenus  Gregorius  Turonensis. 

Non  unica,  sed  duae  ad  beati  Petri  sepulcrum  fe- 
nesteliue  erant,  superioret  inferior,  quae  cataracta 
appellaniur  in  soggestionealiera  legatorum  Germani 
et  Joannis  episcoporum  nomine  Justiniani  Comitis  ad 
Hormisdam,  ubi  haec  verba  :'Unde  siet  beatiludini 
vestrce  videtur,  sanctttaria  beatorum  apostolorum  Petrt 
el  Paulisecundum  morem  ei  largiri  pr<ecipite ;  et,  si 
fieri  potest,  ad  seeundam  cataractam  ipsa  sanctuaria 
deponere  vestrum  est  deliberare.  Quippe  longe  majjor 
praerogativa  censebatur,  si  ex  secunda  ^nestella 
panni  super  loculum  sacrum  inferrentur,  quod  vide- 
licet  ex  hac  propior  esset  sacri  corporis  coniactus, 
Idgenus  fenestella  erat  ad  Memoriam  scu  oratorium 
beaii  Stenhani  in  civitate  Uzalensi>  iesiante  Evodio 
in  iib.  1  de  Miraculis  ejusdem  sancti  martjris,  cap. 
42,  ({uo  cum  quidam  civis  Uticensis  paralysi  pedum 
et  lingnee  afffecius  accessiset,  recuperato  pedum  offi- 
cio  exuenssibi  manieam  tunicasua,  eteo  quod  orarium 


A  non  liaberet,  fenestellam  memoriae  otl  interioraloca 
sanctarum  reliquiarum  manu  injeela  mittebat ;  iUqk9 
inde  rursum  dexteram  reducens,  ori  suo  admotebat,  et 
linquam  contingendo.  paulatim  nodos  loquendi  gratia 

edeiresolvebat,  Ideo  aulem  ejusmodi  fenestell»  dice- 
antur  cataractfle,  quod  firmis  porliceilis  (nam  (irmio- 
res  porise  sic  appellantur)  esseni  prspcluse. 

Quod  atiinet  ad  pannos  qui  super  corpus  beaii 
apostoli  cumprecibus  etjejuniis  inferebantur,  bran- 
dea  vocantur  a  Gregorio  Magno.  Eodera  riiu  paJlia 
pro  archiepiscopis  sacrari  inos  erat,  qnm  de  corpore 
oeati  Pe^rt  sumptadicebaniur.  Idem  legttur  deorariis 
ordinandorum  in  libello  nono  nostro.  Nec  vacat 
exemplo  quod  Gregorius  Turonensis  aniistes  superius 
dixit,  ad  genus  pannos  in  momentana  seu  siatera  poD- 
derari  solitos,  aniequamsuperiumulum  sacrumim- 
mitterentur,  ut  ex  majori  quod  inde  acccdebat  pon- 
dere  ffratia  virtutis  accepta  sentiretur.  Idem  quippc 
actitabaiur  ad  tumulum  sancti  Martini,  ex  eodem  au- 

3  ctore,  in  lib.  i  de  Miraculis  ejusdem  sancii,  cap.  ii, 
ubi  de  Callsecis  Suevis,  qui  partem  pnllii serici  pefua- 
tam  super  beatum  sepulerum  posuerunt,  dicentes :  Si 
mvenimus  gratiam  [cxxxiv]  coram  expetito  patrono, 
pwB  posuimtis  plus  insequenti  nocte  pensabunt,  erunt- 
que  nobis  in  Benedictionem  posita,  quxsita  per  fidem. 
Vigilata  ergo  um  nocte,  facto  mane  qtuB  jmuerant  pen- 
sitabant;  in  quibns  tanta  beati  viri  infusa  est  gratia,  ut 
tandiu  elevarent  in  sublime  (eream  libram^  auatitum 
habere  poterat  qtto  ascenderet  tnomentana.  Denique 
ensis  quo  novusimperatorin  solemni  soainaugura- 
tione  accingendus  ereil  desnperconfesiione  saftctitetri 
iollebantur,  singulari  privilegio,  quod  re^bus  oon 
erat  concessum,  ut  in  Ordinario  Jacobi  Gaietani  le- 
gimus. 

Ad  eamem  etiam  con  fessionem  peccaiorum  expiaiio 
per  sacramentum  poenitentieBfiebat.  Id  pateiexPetri 
Damiani  episiolaseu  opusculo55,  ad  Agneiem  Augus- 
tam,adquamitaPetru6scribit:  S^ut  hisquiadajMto- 

G  lorum  liminaconfiuuntsanctaedevotionisttuesaltAriter 

imitentur  exemplum,  sub  arcana  quoqtie  beati  Petri  con- 
fessione  ante  sacrum  altare  me  sedere  fecisti,acfer 
tttgubres  gemittis  et  amara  stispiria  ab  ipsa  quinquent^j 
infantia  tenera  ctdhucetnuperablactatalevitatecapisti, 
et  tanqttam  itlic  ipse  beatusapostoluscorporaliter  fr(t- 
sideret,  quidquid  subtile  vet  mintitum  in  humamtatit 
tua  potuit  titillare  visceribus,  quidquid  in  cogitationi- 
bus  vanum,  auidquidprceterea  stibrepere  pottut  in  ser- 
motie  superfluum^  fldetibtis  est  relationibtis  evoluttitn. 
Ad  quod  mihi  visum  est  tU  nihil  aliud  confitenti  piBni- 
tentiee  pondtu  in^ungerem,  nisiut  iHud  divifue  legaiio' 
niselogium  iterarem  :  Age  qttod  aqis,  operareqftw 
aperaris,  etc.Quod  quidem  (ut  id  obiternotem)  haud 
saiis  concordare  videtur  cum  ejusdem  Petri  senteo- 
tia  in  opusculi  43,  capp.  6  et  7,  ubi  arguit  quosdam 
monasteriorumrectores^qui  quibns  tibet  asxculotte- 
nientibus,  etiamsi  graviter  lapsi  essetU,  aliam  pcmtenr 
tiam  fton  imponebant,  nisi  ut  cammunem  monasterii  or- 
T\  dinem  servarent.  De  beati  Petri  confessione  ejusqne 
consuetudinibus  multa  leges  in  appendice  ad  Ordi- 
nem  14. 

flis^ueedamaddendaessentde  modo  adminisii^* 
di  poenitentifiB  sacramentum  in  EcclesiaRomana.Ve- 
rum  jam  lon^ius  progressissaiius  videtur  lectorem  ad 
sequentium  hbellorum  lectionem  remittere,  raaxunc 
ad  Ordinem  Romanum,  qui  hic  ordine  decimus  est, 
ubi  multa  de  pceniieniiae  sacramento  deque  commu- 
nione  infirmorum  prfleclare  praescribuniur.  Heccooi- 
monio  unctionem  quam  vocamus  extremam  [cxu^l 
subsequcbaiur,  ex  decimo  libello ;  sed  conirarius  usus 
paulatim  invaluit  ab  ineunte  saeculo,  tertio  decimo, 
cujus  mutationis  originem  ac  rationem  exposuimusin 
praefatione  ad  saeculum  primum  Benedictinum. 

Quoniam vero  his in  libellis  et apud  veteresscn- 
ptores  ecclesiasticos,  Anastasium  et  alios,  (joaedam 
obscuraa  voces  nonnunquam  occurrunt,  eas  in  antc- 
cessum  hic  explicare  juvat.  . 

Et  primum  quidem  sese  offert  ruga  vocabulum,  <ie 


m 


IN  ORt)INEM  ROHANtJM  COMMENTARlUS  PRitiVlUS. 


930 


cujus  significatioDe  lis  estapud  eriHitos.  GffisarBal-  A  quibusin  supefiori  capile  egirous.  Sane  Torriffius  in 


lingerus,  habita  LalinffiTocis  ratione,  rtt^a» interpre 
talur  strias  in  niarmore  vel  metallo,  seu  canaliculos  et 
sulcos  rugarwn  instary  quasinsenum  fronte  contrahun- 
tur  ;  vel  tabulas  ex  auiv  etargento  rugosas  et  strtatas, 
Alii  plerique  omneseanidem  vocem  rti^a«  adGallicam 
originationem  revocanlcs,  vias  seusemitas,  simttulas- 
?eitadictas  cxistimant,  quasnosGalli  rues  appella- 
raus.  In  his  eruditissimus  Cangius  ait,  per  rugam  vi- 
deri  intelligiviam  in  ipsa  cedesacraantepresbyterium, 
qua  in  illud  pergtt  pontifex  sacra  facturus.  Ab  hac 
sententia  parum  recedit  illustrissimus  Giampinus  in 
cap.  14  de  Azymo,  ubi  tum  varia  de  rugis  loca,  tum 
varias  de  ista  voce  auctorum  sententias  accurate 
exponit,  quas  hic  repetere  non  est  necesse. 

Verum  ut  de  hac  voce  certa  possit  ferri  sentenlia, 
qusedamin  primis  consideranda  sunt  :  i^  rugas  quid 
solidum,  et  ex  materia  solida,  maxime  ex  argento, 
constitisse,  imo  auro  gemmisque  ornatas  fuisse,  quod 


crjf ptis  Vaticanis  rugao  januas  interpretatur.  unde  in 
primo  nostro  Ordine  Romano,  ubi  acolythi  rugas  ob- 
servare  dicuntur,  Codex  Colbertinus  preefert  regias, 
quaevox  portas  significat. 

Quanquam  vocabulum  re^t^^Iatius  tantisper  patere 
videtur,  ut  non  soium  portas,  sed  etiam  valvas  seu 
cancclloseis^cxxxvnjadjunctosquandoquedesignent. 
Jacobus  Gaetanus,  in  cap.  79  aa  diem  Cinerum :  No- 
tandum  quod  camera  ius  pap(e  exit  regias,  id  est  can* 
cllos,  et  dat  cineres  stando  illis  qui  sunt  extra.  Eadem 
verba  habet  Petrus  Amelii,  qui  rursus  in  cap  iSscri- 
bei  bulJam  quffi  cardinali  ad  altare  sancti  Petrisacra 
faciendi  potestatem  facit pertotamdiempendereante 
regias;ei  cap.  21,  pontiiicem  c^reos  distribuendi 
causa  pergere  ad  regias,  Ad  hiec,  cap.  5t>,  ubi  de 
distributione  palmarum :  Vaditusquead  regias  capellce 
in  parte  dextra^  et  ihi  projicit  ramos  et  foHa  olivarum 
populo  per  foramina  re^iarum,  id  est  cancellorum, 


patet  ex  variis  Anastasii  locis,  ut  in  Leone  III :  Fecit  b  Denique,  quodrem  evincit,  idem  auctor |>or/am  regta- 


autem  in  basilica  beati  Andrece  ad  beatum  Petrum 
afostolum  rugas  argenteas,  pensantes  libras  octua- 
gmta  ;  et  in  Pascbali  1 :  Fectt  in  ecclesia  beatce  Dei 
Genitrids,  ^uam  vocant  Dominicam,  rugcu  exargento, 
pensantes  libras  sexaginta  sex,  Ex  his  aliisque  locis, 
quse  brevitatis  causa  omittimus,  intelli^aturrugarum 
nomine  vias  seu  semitas  non  significari,  si  pro  spatio 
ipso  semitarum  usurpet  ur,  quandoc^uidem  rugas  non 
quid  inane  et  vacuum,  sed  quid  solidum  fuissc  con- 
stat.Neque  ob  eamdem  rationem  rugte  de  aditu  ipsio 
portarum,  qu®  ad  presbjterium  ducebant,  explicari 
potest.  i^  Rugae  alise  majores  erant,  aliae  minores, 
msoeirugulce  dicuntur.  Idem  Anastasiusin  Paschale 
f :  Fecit  etiam  et  antevestibulumaltaris  rugas  majores 
ex  argento,  pensantes  librasseptuaginta  et  octo.  3^  Pa- 
ria  sex  rugarum  de  aurichatco  habet  idem  auctor  in 
Sergio  II,  [gxxxviJ  atque  eodem,  ut  verisimile  est, 
sensu/m  Leonelli  rua(Miiia;ore<  ante  secretarium  nu 


rum  memorat  in  capp.  76  et  78,  quibus  m  locis  regia- 
rum  nominecancellosinterpretari,utnemonon  vidct, 
necesse  est. 

Non  solum  cancellierant  inter  presbvterium  et  cho- 
rum  cantorum,  sed  etiam  inter  presbyterium  et  al- 
tare.  Undeet  rugce  erant  ante  in^ressumaltaris,  id  est 
porticellae,  ut  loquitur  Anastasms  io  Leone  III,  seu 
ante  vestibulum  altaris,  ut  in  Paschali  I.  Quaproptcr 
diaconus  ordinandu9,  ex  octavo  nostro  libello,  stabat 
ante  rugas  altaHsj  idemque  ad  sacerdotium  promo- 
vendus  ducebatur  foras  rugas  altaris, 

Qui  presbyterium  a  choro  cantorum  dirimebant 
cancelIi;)o^{ttm  nonnunquam  etpeetora/tadicebaotur, 
ut  in  Appendice  primi  nostii  Ordinis  Homani,  num. 
11  :  Ascendentibus  diaconus  in  pogium,  episcopi  et 
presbyteri  statuuntur  in  locis  suis  ;  et  schola,  scuicet 
cantorum,  ante  altare  Hfec  sedes  erant  singulorum 
ordinum  tempore  sacrorum.  De  pagio  apposiieTho- 


mero  duoclecm.  Quodfmultominus  semitis  aptari  po- p  masius  in  scnoliis  ad  Responsorialia :  Po</tum  hoc 
test.  4^  Hogae  erant  in  iugressu  presbyterii^  cum  cx  ^  loco  sumitur  pro  iismarmoreiscancellis  sive  tabulis 


parte  virorum,  tum  ex  parte  mulierum  :  erant  et  in 
capite  presbj^terii  ante  confessionem ;  eranl  et  in  ve- 
stibulo  altans.  Anastasius,  in  Stephano  IV  :  Fecitru- 
gas  in  presbyterio  a  parte  virorum  et  mulierum  ex  ar- 
genteo  purissimo,  pensantes  libras  centum  triginta, 
neaion  et  atias  rugcu  in  caput  presbyterii  ante  confes- 
sionem,  In  Leone  III  .*  Investivit  rugas  ante  ingressum 
attaris  ex  argento  purissimo,  Et  in  Paschali  1  :  Fecit 
etiam  ante  vestibulum  altaris rugasmajores  ex  argento, 
^^  Erant  et  rugae  minores  seu  regulee  intra  et  extra 
confessionem.  Anastasius,  in  Paschali  I  Con/issno- 
nem  cum  rugulissuis  interius  exteriusque  vatlantem 
ptUeherrime  compsit.  Quod  postca  alio  in  loco  repetit 
idem  auctor.  6^  Ruj^se  seu  regulae  inscrtae  erant  can- 
cellis,  qui  eas  contmebant  fulciebantque.  In  Leone 
IV  :  Fecit  rugulas  de  argento  fusiles  cum  cancellis  in 
ingressu  presbyterii  et  confessionis.  Et  in  Nicolao  I : 


auibus  sanctuarium  a  choro  et  ecclesia  discernitur. 
Qui  ita  sunt  in  antiquis  Urbis  basilicis  constructi,  ut 
ex  illorum  parte  posteriore  gradus  saoctuarii  sive 
presbyterii  sensim  assurgant,  ut  qui  in  area  sunt 
ejusdemsanctuarii,  etiisdem  pectore  tenusinniti,  et 
circumspiccre  inde  totum  ecclesiae  coetum  comnaode 
possint.  Pectoralia  vocaruntinferioris  aetatis  scripto- 
res,  qua^  melius  Meniana  appellarentur.  Videtur  is 
proprius  levitarum  locus,  qui,  mterdicto  in  presbyte- 
rio  sibi  concessu  juxta  priscos  canones,  decenter  hunc 
locum  tenebant,  ubi,  medii  inter  pontificem  unacum 
prcsbyteris,  ac  chorum  cantorum  et  popolum,  iliis 
quidem  ministrare,  [cxxxviii]  his  vero  prsaesse  tan- 
(^uam  inspectores  ac  monitores  facilepoterant.Pon- 
tifex  namque  contra  altare  in  medio  sub  abside  sede- 
bat,  episcopis  ad  dextram,  presbyteris  ad  sinistram 
consiclentibus  ;  8choiaverocantorum,c8eterique8ub- 


Porro  in  purpuris  marmoribus,  qfUB  ante  corpus  beati  ^  diaconi  ac  clerici  minores  ante  sanctuarium  et  altare 
Petri  apostoli  rugasargenteasretxnent/dextratxvaque  ^  in  ecclesiae  sinu,  in  choro  scilicet  meniano,  consistc- 


dua$  cruees  argenteas  offerens  posuit.  l^  Denigue  rugis 
impositse  erant  regulares,  ex  quibus  vela  et  imagines 
dependebant  anto  rugas,  ut  mox  videbimus. 

Ex  his  omnibus  indubitanter  conficimus,  ru^as  seu 
rogulas  nihil  aliud  esse  quam  portas  *,  porticellas, 
fenestellasve,  quee  tum  adingressumpresbyteri,Hum 
in  vestibulo  altaris,  tum  infra  et  extra  confessionem 
erant)  tum  denique  canceilis  intermistae  ;  atque  inde 
Tocem  Italicam  ringuieres,  quaefenestellasciboriorum 
hodie  quoque  significat,  derivatam  fuisse.  His  enim 
portis,  porticellis,  fenestellisve  omnia  quaecumque 
superius  retulimus,  facileetcommodeaptari  possunt 
ut  conferenti  statim  apparebit.  Rugarum  parta  erant 

f^ortfiB  seu  porticeHae  bipatentes,  ut  passim  in  cancel- 
18.  Bugula,  quas  interius  in  confessione  fuisse  prse- 
misimas,  nihil  aliud  erant  quam  fenestellie  illo»  de 


bant.  Hactenus  vir  doctus  et  pius. 

Ad  hsec  ergo  sffipia  seu  meniana^  qu®  dimidaim 
hominis  staturam  vix  excedebant,  communio  sacra 
porrigebatur ;  cineres  et  palmae  distribuebantur, 
aliaoueidgenus  laicis  prflestabantur,  quse  in  sanctua- 
rio  ueri  illorum  temporum  religio  haud  sinebat.  De 
communione  Augustmus,  in  sermone  392  novae  Edi- 
tionis,  num.  ^  :  A  communionese  cohibeant  tfuisciunt 

2uia  novi  peecataipsorum,  ne  decaneellis  projiciantur, 
•eo  papa  IV,  testante  Anastasio,  secundum  antiquam 
consuetudinem  canonica  auctoritate  decrevit,  ut  dum 
sacra  Missarum  solemnia  celebrantur,  nullus  ex  laicis 
in  presbyterio  starct  vel  sedere,  aut  ingredi  prmsumat, 
nisi  tantum  sacra  vlebs,  quce  in  administratione  saeri 
of^i  constituta  m^^tir.Utinam  vigeret  hoc  decretum 
etiam  nunc  apud  omnesl 


Vida  Sanctuar.  Capuan.,  p.  48,  ubi  reguia  portaa  dicuntor. 


m 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITURGICA  OPERA^ 


931 


Tertio  loco  invesiigandum  est  quid  sint  regutares^  A 
quisuperrugas  positi  erant,  etex(]uibus  vela  et  ima- 
gines  dependebant.  Locaquibus  id  probes  occurrunt 
apudAnastasium  in  StephanoIV,  Adriano  I,  Leonelll 
el  Paschalil.  Alii  cancellos  fmifes,  quos  Graeci  xtovta 
vocant ;  SLViivirgas  ligneasaut  rpreasquibusvela  addu- 
cebantur  redueebanturque,  hoc  vocabulo  designari  vo- 
lunt,  quae  sententia  nobis  probatur.  Ex  illis  regulari* 
busdependisseimaffinesprobat  variisin  locisAnasta- 
sius.  In  Stephano  IV  ;  Fecil  Ires  regulares  argenteos 
super  rugas^per  quas  ingrediuntur  aa  altare,  ubi  ima- 
gines  in  frontisplcio  constilutce  sunt ;  et  in  Adriano  I: 
Posuit  super  eumdem  regularem  prcefatas  tres  imagi- 
n05.  Appensa  erant  etiam  vela.  InLeonelll  :  Vela 
inodica  de  stauraci  quatuor,  quw  pendent  in  regulari 
anteimagines,  Atqui  [jortisvela  appendi  solita  uemo 
nescit  ;  quae  ut  adduci  reducique  tacile  possent,  his 
re^laribus  indigebant,  aliquando  ferreis  aereisve, 
aliquando  argenteis. 

Praeter  hos  regulares  erant  etiam  trabes  ad  susti-  g 
nenda  veia,  auae  trabesnonnunquam  argenlae  erant, 
utin  Leone  III  ;  et  quidem  nonnullae  super  columnas 
altaris.  InPaschale  I.  [cxxxix]  Velaqucpsacrumaltare 
circumdant  habes  in  Gregorio  IV. 

Antequara  hoc  caput  flnio,  juvat  observare  varios 
modos  asservandi  Cucharistiam  apud  Romanos, 
prout  ex  libellis  nostris  discimus. 

Awtiquior  modus  is  cssc  vidctur,  ut  in  secrctario 
seu  sacristia  servaretur,  quo  ex  loco  pontifici  ad  al- 
tare  accedenti  capsula  Eucharistiam  continens  prae- 
ferebatur.  Ilic  modus  tempore  GregoriiXI  perseve- 
ras3e  videtur  saltem  in  basilica  Latcrancnsi,  quod 
innuunt  hujus  pontiflcis  Constitutiones  hic  editae, 
num.i8,  ubi  ^raescribatur  ut  vetera  ejusdemecclesiae 
ioslrumenta  in  sacristia,  ubi  est  niensa  Domini,  re- 
clusa  custodiantur. 

AHus  modusest  ut  Encharisiia  servetur  in  aliari 
seu  principe,  seu  peculiariy  qui  posterior  ritus  hodie 
passim  in  urbe  viget.  q 

Teriius  modus,  qui  in  sola  sanct»  Grucis  basilica 
obtinet,  is  est,  quod  Eucharistia  pone  majus  altare 
ad  summumbasilicseparietem,  absque  arasupposiia 
scrvatur  in  vasculo  patente,  adjectis  loco  ornamen- 
tis,  quod  opus  est  Francisci  Quignonii  cardinalis. 

Res  Cacharistiam  continens  variis  nominibus  ap- 
pellatur  in  libellis  nostris  :  conditorium,  cophinum, 
armarium,  quod  utrumque  poslremum  Petrus  Amelii 
pro  nno  et  eodem  habet.  Caps(B  vocabulo  utitur  pri- 
mus  Ordo  Romanus,  sed  in  diverso  paulum  signifl- 
calu,  nimirumita  utcapsa  ad  praeferendam  ponliflci 
sacra  facturo  Eucharistiam  sumatur,  cum  alia  voca- 
hula  rem  loco  fixam   significent. 

Codemin  signiflcatu  capsa  usurpari  videturin  ca- 
none  17  concflii  primi  Arausicani :  Cum  capsa  et 
calix  offerendus  est,  et  admistione  Eucharistiae  conse- 
crandus,  Locus  ali^uanto  obscurus  exigit  ut  ei  expli- 
cando  paulisper  immoremur.  Is  vero  mihi  sensus 
hujusce  loci  videtur,  nempe  ut  una  cum  capsa,  in  n 
qua  sacra  supellex  initio  Missae  ad  aliare^  et  fortasse 
eliam  Eucharistia  deferebatur^  etiam  et  calix  afferre- 
tur  ;  qui  calix  postea  consecratus,  immissa  in  eum 
EucharistisB  de  more  particula,  utramqne  speciem 
consecratam  simul  coDtineret,  et  quasi  una  eadem- 
que  consecratione  sacratus  essei.  Du»  itaque  sunt 
prsDdicii  canonis  partes.  Una,  ut  simul  cum  capsa 
deferatur  calix  ad  altare.  Altera,  ut  in  calice  simul 
utraque  Eacharistifle  species  conjuogaiur.  Lemma 
capitis  posteriori  tantum  [cxlJ  respo ndet,  Ifl  tn  unum 
propositio  Sacramenti  consecrstur, 

lifjusmodicapsamalio  nomine  turrem  appellatGre- 
gorius  episcopusTuronensis,  in  lib.  i  de  Gloria  raar- 
tyrum,  cap.  86,  ubi  diaconus  quidam  impurus,  cum 
tempns  ad  sacrifieium  offerendum  advenisset,  aeeet4am 
turrem,  in  qua  mimsierium  dominici  eorporis  haheba^ 
tur,  fsrte  cespit  ad  oi/tttm,  unde  ex  tecretario  in  ba- 
silicam  aditus  erat:  eoque  timpktm  infpresao,  ul  eam 
altari  superponeret,  elapsademanu  ejus  capsa  fcre^ 


batur  in  area,  Non  dubiura  quin  ministerii  dominici 
nominesacrasupellexdesignetur  ;sed  Eucharistiam 
in  illa  simul  contcniam  fuisse  censuit  sancius  Odo 
abbas  Gluniacensis  in  Gollationem,  lib.  ii,  cap.  3tt, 
ubi  pro  turri  capsam  cum  Gregorio  subsiiiuit,  qui 
dum  capsam  cum  corpore  Domini  deferret^  elc. 

Favet  huic  interpretationi  Venantii  Foriunaii  car- 
men  in  tun^em  Felicis  episcopi  Biiuricensis,  quam 
turrem  ejusdem  ^eneris  esse  atque  illam  Gregoria- 
nam  nemo  inficiari  potest.  Atqui  haec  turris  relicis 
contiQendae  Eucharistiae  inserviebat,  ut  probatboc 
disiichon,  quod  est  in  lib.  iii,  carm.  43  : 

Quam  bene  juDCta  dicent,  sacrati  ut  corporii  Agni 
Margaritum  ingens  aurea  dona  feraot  t 

Non  igitur  abscfue  f undamento  sanctns  Odo  abbas, 
illamdiaconi  hiitoriam  a  Gregorio  relatamexpIicaDs, 
turris  nomine  capsam  cum  corpore  Domini  inteiligit 
Atque  adeo  idem  ritus  apud  nostrates  Gallos  atqae 
apud  Romanos  in  usu  erat^  ut  ipitio  Missn  sacra 
Eucharistia  in  capsa  deferretur,  ad  quem  ritumres* 
pexerit  concilii  Arausicani  canon  prflemissus.  litque 
iurris  erat  capsa  gestatoria,  non  fixum  eucharisUe 
reconditorium. 

Redeo  ad  Romanos,  apud  quos  tabernacula,  ut 
vocant,  fere  sola  modo  in  usu  sunt^  Eucharistia  sbs* 
pensa  nusquam,  nequidem  ia  tota  (quod  quidem 
sciam)  Italia.  Vidimus  tamen  inBobiensi  ecclena 
columbam  ex  aurichalco,  conservandae  Eucharistia; 
olim  destinatam,  qui  ritus  forte  Columbano  auctore 
ex  Gallia  in  Bobiense  monasterium  induetus  fuit.  Sed 
de  his  salis  ;  ad  nostros  ritus  redeamus. 
[cxLi]  XXI.  An  antiqui  ritussemper  novis  prceferendit 

An  omnesad  unum  modum   revocandi  f  Recentiores 

ccBremoniarum  arbitri  notaii,  Quid  censendum  de 

Missa  Illyriciana, 

Tria  sunt  quae  in  sacris  ritibus  possunt  spectari, 
aniiquiias,  uniformitas^  et  constantia.  Eadem  ferme 
est  sacrorum  rituum  atque  religionis  aniiquitas,  sed 
eorumdemdiversitasffique  antiqua  indiversisEccIe* 
siis  Mulla  quippe  pro  locorum  et  hominum  diversiUik 
variantur,  ait  Firmilianus  in  epistoia  ad  Cjprianum, 
nec  tamen  propter  hoc  ab  Ecclesice  catholicm  pa^ 
atque  unitate  discesum  est,  H«c  diversitas  obtfnuit 
ab  initio  etiam  apud  Romanos,  non  modo  circa  cele- 
brandos  Pasclue  dies,  sed  circa  multa  alia  divincerei 
sacramenta ;  asseritquc  Firmilianus  non  observari  iUic 
omnia  opqualiter  quce  Jerosolymis  observantur.  Le^en- 
dus  hac  de  re  Socraiesin  lib.  v,  cap.  22,  ubiail 
nullam  religionis  sectameasdem  observare  c«remo- 
nias,  licet  eamdcm  de  Deo  sententiam  aroplectADtur. 

Haec  rituum   diversitas  nascitur,  tum  ex  diversis 

populorum  moribus,  qui  non  iisdem  agendi  modis  de- 

lcclantur,  nec  iisdem  institutis  possunt  essuescere ; 

tum  ex  diversis  Ecclesiarum  fundatoribus,  qui  rem, 

suapte  natura  indiCTereniem  etin  medio  positam,  ali* 

ter  ataue  aliler  pro  temporum  ac  locorum  varictate 

constituerunt.  Quapropter  quia  omnia  ad  unum  euro- 

demque  modum  redigere  conantur,  perinde  mihi  ¥i- 

dentur  agere,  acsi  omnes  populos  ad  eosdem  mores 
eademquepenitusinstitutareduceretentarent;neque 

saiis  concedunt  primis  Ecclesiarum  insiituloribus, 
qui  res  ab  eis  stabiliias  aut  permissas  iam  facile 
pervertunt.  Nec  sane  unquam  citra  pacis  ecclesias- 
ticiw  discrimen  secus  attentatum  est,  quod  mullis 
exemplis  probari  posset,  si  id  cuivis  non  esset  explo- 
ratum.  ,  . 

Ferenda  itaque  est  rituum  illa  diversitas,  J^» 
maxime  propter  bonum  pacis,  imo  etiam  propier 
Ecclesiam,  qu«  hacvarietatedecoratur.  Nescio  enim 
quo  mododulciussapit  quod  vario  cultu  ornatur '^ 
hoc  quidem  primum  cavendum  est  in  illis  qui  cffrC' 
moniarum  magistralumgerunt,[cxLir]quorum  non' 
nulli  nunquam  quiescnnt,  nisi  omnes  ad  suos  niw 
vel  invitos  pertraxerint.  , 

Altenim  incommodum  est  eorum  qui  vel  an"^ 
novis,  vel  e  contrario  novos  antiquis  ritus  lemp 


933 


IN  ORDINEM  BOH^ANUM  COMMENTARIUS  PIL£VIUS. 


m 


prseferendos  Yolunt.  Neulram  sine  delectu  placet.  Ubi  A 
regnant  antiqui  ritus,  hi  constanter  retinendi  :  ubi 
novi  prae  antiquis  praevaluerint,  antiquos  laudare 
decet,  noYos  non  rejicere.  Vix  enim  unquam  accidit 
ut  quod  usu  semel  receptum  est  ac  firmatumabsque 
perlurbatione  possit  mulari.  El  quidem  ut  rituum 
Yarietatem  induxit  locorum  varietas,  ita  etiam  eo- 
rumdem  iisdem  in  locis  mutationem  aliquando  per- 
snasit  temporum  diversitas. 

Itaque  laudanda  in  ejusmodi  rebus  constantia, 
modo  c8Biera  adsint,  Ecclesise  pax  atqne  concordia, 
et  Ghristiaoa  cfaaritas,  cui  omnes  ntus  eedere  ac 
soffiragari  necesse  est.  Quod  si  saiva  pace  et  chari- 
tate  retineri  potest  antifpiitas,  quia  novitati  prsefe- 
renda  sit  nemo  sane  sapiens  negaverit. 

Qui  noYOs  sacrorum  rituumlibros  novissimis  tcm- 
poribus  8cripseraQt>  mirum  estquantum  sibi  tribue- 
rint  in  pervertenda  venerabili  antiquitate,  cujus  ins- 
tituUones,  nedum  institutionum  rationes,  omnino 
ignorabant.  Gumque  quod  sno  tempore  fieri  ceme-  3 
bant,  id  omnibus  retro  saeculis  semper  aetitatum 
fntsae  auiumarent,  probabiles,  nt  sibi  videbantur, 
recepts  novitatis  rationes  adinvenerunt,  qusB  pcnitus 
Yetemm  sententise  non  raro  adversantur.  Quod  ut 
omnifoas  paiam  fiat,  qneedam  huc  exempia  lubet  af- 
ferre  ad  id  probandum. 

1.  Mos  olim  fuit,  ut  vidimus,  in  Ecclesia  Romana, 
nt  procedenti  ad  altare  pontiOci  Sacraf  id  est  Eucha- 
ristia,  prsDferrentur,  ibidemque  servarentur  usque  ad 
communionem,  quo  tempore  particula  Eucharistiae 
antea  eonsecratse  demittebatur  in  calicem.  Tum  ex 
oblatione  novi  sacrificii  una  particula  reservabatur, 
renumebuiqiit  in  altari  ipsa  particuUa  usque  ad  /Inem 
Jtf rsM?,  testante  Amalario  in  lib.  ni,  cap:  35,  quia  ita 
observant,  ait  primus  Ordo  Romanus,  hic,  pag.  14, 
«/  dum  Mi$mrum  $olemnia  peraguntur,  altare  $ine  «a- 
criftcio  non  ut.  Atque  ita  toto  tempore  Missie  nun- 
qnam^ab  aitari  Eucbaristia  ai>erat,  sive  Eudiaristia  pro 
viaiico  in  tpso  altari^  sive  in  secretario   servaretur.  q 

[cxLuij  Cofitrariusritusjam  inductuserat  Leone  X 
pontifice  :  quo  tempore  Paris  de  Grassis,  qui  cffire- 
moniarum  arbiter  erat,  rationem  quajrens  quare  sa- 
cramentum  wrporis  Christi,  quod  in  ecclesiis  cammu' 
niier  servari  solet^  ex  euo  hco  prius  levandum  sitt 
quam  solemniter  celebrari  coiitingat  ibidem  ,ait  «  Id  a 
maioribus  cautum  fuisse,  non  quia  a  conspectu  salu- 
tans  Hostiaeabhorrendum  ducerent,  scdidcircoquod 
inter  sacrificandum  non  omnes  cceremonias  rite  rec- 
teque  agere  possent,  quandoquidem  in  ipsius  sacra- 
menti  conspectu  nec  papa,  nec  episcopi  celebrantes, 
coDgrue  ibi  sedere^  nec  mitram  in  caput  retinere^ 
neque  incensationem  m  se  recipere  possent,  nisi 
postquam  ipsum  sacramentum  incensatum  fuisset, 
maxime  quia  per  ipsosmet  totics  illud  adolendum 
esset,  et  non  per  diaconum  evangelicum,  cujus  hoc 
ministeriura  proprium  est.  Adde,  inquit,  quod  cele- 
brans  pr^elatus,  quando  quotiesve  incensare  debet, 
necesse  tolies  habet  ipse  genibus  sacramentuDQ  ado-  ^ 
rare,  priusquam  crucem  altaris  et  oblata  ac  ipsum 
altare  inceosaret.  Postremo  valde  absonum  esse  ut 
in  eademcapella,  scuoratorio,  inqua  jamestsacra- 
meotum  quod  adoratur,  aliud  sacramentum  de  novo 
ibidem  conficiatur,  ne  ^uod  ex  iilis  ambobus  sacra- 
meotis  adorari  debeat,  m  dubium  vertatur.  » 

Verum  primis  illis  temporibus  sufdciebat  Satwta 
semel  adorasse,  sive  ad  altare  praeferretur  Eucha- 
ristia,  ut  in  primo  Ordine  Romano,  sive  in  allai*i 
ipso  asservaretur,  ut  in  secundo.  Jara  vero  sanctis 
illis  Patribuspersuasum  erat,  quibusve  caeremoniis 
saeris,  si  modo  religiose  flant,  adeo  nullam  Euchari- 
sti^inferri  iajuriam,  ut  contra  his  Deum  honorari 
quam  maxime  exislimarent.  Neque  porro  uUa  eis 
erat  ambiguitas  utra  species  consecrata  esset  ado- 
randa,  cum  ad  praesens  sacrificium  solummodo  essent 
ioleoti.  £t  ,porro  unius  prse  altera  speciei  adoratio 
nallum  scrupulum  causare  debet,  cum  in  idem  ob- 
jectum  feratur. 


2.  Aliudexemplum  ex  eodem  Paride  proferre  licet 
de  diacono  Evangelium  cantante^  nempe,  quia  desiit 
usus  ambonum  pro  Evan^elio  et  Epistola  cantandis, 
quam  in  partera  converti  debeat  diaconus,  collate' 
ra/w  allari,  anconversiis  ad  altare,  sicut  incapella 
palatti  similiqiie  loco,  ubi  altare  ad  orientem  solem 
non  verpit.  Respondet  Paris,  regulariter  Evangeiium 
recitart  debere  a  diacono  stante  contra  Aquilonem,  a 
quo,  teste  fcxuv]  Propheta,  pandituromnemalum; 
secus  in  capella  palatma,  in  qua,  quia  pro  situ  loci 
cornu  evangelii  non  est  directum  adAquiwnem^sedad 
A  ustru  m ,  qua  in  parte  pont ifex  sacrificio  praesens  sem- 
per  insidety  ideo  diaconus  ibidem  Evangelium  can- 
tans,  ne  terga  renesque  ad  pontificem  in  solo  manen- 
temconvertat,  recta  ad  comu  Evangelii  f acie  iWud 
cantat,  adeoque  sinistro  humero  ad  pontificem  verso . 
Absente  vero  ponlifice,  ut  diaconus  ipse  universali 
consuetudini  rituique  satisfaciat^  eum  stare  collatera- 
lem  quidem  altaris,  sed  conversum  adpontificis  solium 
positum  ad  austrum  :  quippe  minus  malum  esse  sic 
eura  stare,  quam  renes  aa  pontificis  solium  vertere,  et 
altare,  quod  estsanctum  sanctorum,  ad  sinistramsuam 
sub  se  Aa&era. Gdeterurainillisccclesiisquarummajus 
altare  non  estconversura  ad  Orientem,  Evan^elium 
cantandum  esse  per  diaconum;  non  collateraltter  ad 
altare  stantem,  sed  facie  ad  faciem  altaris,  id  est 
contra  ipsum  altart . 

At  quamsimpliciusantiquilibclli  Ordinis  Romani 
prsescribunt  ut  diaconus  in  ambone  cantaturus  Evan- 
gelium,  stans  ad  Aquilonem  faciem  vertat  ad  partem 
australera,  inqua  viri,non  ad  aquilonem,  in  quafe- 
minse  consistebant.  Unumhoc  loco  notatParisaltaris 
comu  dextrura  intelligi  debere,  de  cornu  Evangeliij 
habito  respectu  ad  ipsum  altaret  tanqiMm  ad  corpus 
magis  honorattim,  non  autem  ad  saai/tcantem.  Namet 
crucis  et  crucifixisuper  ipso  altari  stantis  dextra  ad 
pr(pdictum  comu  Evangeliivirgit.  Secustamen  inter- 
pretandas  esse  Missalis  mbricas,  prasertim  in  oficio 
Parascet>es,  ut  eornu  dextmm  ac  sinistram  dicatar 
habito  respectu  ad  sacerdotero. 

3.  Infinitum  esset  irepersingula  qus  abhodiernis 
ritibus  discrepant ;  qnsedam  tamen  huc  conglobate 
referre  juvat  adlevanda  studia  leetorum.  fl^mnom 
angelicum  prtecinebat  sacerdos  conversus  ad  popn- 
lum  :  eontra  vero  salutationem  nltimam,  qno  Gollec- 
tam  post  communionem  prfficedit,  idem  canebat 
conversus  ad  altare,  ex  primo  nostro  libeilo:  Ad  hsec 
Ganonem  non  incipiebat  nisi  absoluto  trisagiicantu. 
ut  sciiicet  deruset  populus,  sacerdoteGanonem  sub- 
missa  voce  recitante,  m  adrairatione  tanti  mysterii 
quasi  stupens  sileret.  Inauper  Antiphona  illa  quse 
Communio  dicitur,  non  post  ipsam  commuDionem, 
ut  fit  modo  in  multis  Ecclesiis,  sed  tempore  ipsius 
communionis  cum  suo  Psalmo  cantabatur.  [cxlvI 
Qui  ritus  in  Africana  Ecclesia  servabatur,  populo  ad 
communionem  accedente,  cujus  rei  testis  estiocuples 
Augustinus,  in  lib.  11  Retractationum,  cap.  11.  Deni- 
que  sacerdos  ea  non  recitabat  quse  tum  a  choro  ca- 
nebantur,  tum  a  ministris  legebantur ;  sed  vel  rerum 
qua;  dicebantur  meditatione^  vel  aliorum  rituum 
actione  totusoccupatus  erat.  Nam  quse  in  Missa  Illy- 
riciana  habentur  ad  id  spatii  Orationes,  non  sunt 
haud  dubie  antiqui  Romani  institui^  ut  postea  vi- 
debimus. 

Ilsec  autem  non  co  animo  referimus,  quasi  vete- 
rum  hujusmodi  rituum  usus  privata  auctoritate  re- 
vocari  vclimus,  aut  recentiorum  (quod  absit])  ioduci 
contemptum,  sed  ut  cos  qui  eiusmodi  officiis  prse- 
positi  sunt  invitemus  ad  consulendam  antiquitatem^ 
quse  quanto  fonti  propior,  tanto  venerabilior  est  ; 
eosdemque  admoneamus  ne  ita  vulgares  et  contritas 
ratiunculas  praeferant,  quasi  majores  nostros  in  san- 
ciendis  contrariis  ritibus  bmni  ratione  destitutos 
fuisse  existiment ;  imo  vero  si  quando  ritus  sacri 
reformandi  erunt,  ut  veterum  ratio  habeatur,  et  ab 
eis  quam  propius   abesse  studeatur. 

Hunc  scopum  sibi  prqposuit  Cameracensis  et  Atare'» 


APPENDIX  AD  S.  GRRGORU|MAGNI  LITURGIGA  OPERA. 


m 

batensis  EccUsia^  cum  ordineni  sacrorum  rituum  in 
meliorem  formam  restituere  voluit,  ut  legilur  in 
Tetustissimo  ulriusque  Ecclesiae  Ordine,  qui  ex 
Petri  Pithoei  reliclis  scriniis  recens  vulgatus  est  in 
appendice  ad  Codiccm  canonum  Ecclesise  Romanie. 
Quippe  Ordinis  islius  reformalores  prffiniitlunt  se 
velle  ea  ordinare  quce  a  statu  reclitudinis  deviando, 
vel  ah  Ordine  Romano  discrepare  videhantur  ;  ita  ta- 
meny  ut  non  instituatur  novus  Ordo,  ne  objici  ah  in- 
vidis  possit,  Ordinem  sacratissimum  Romanum, 
quem  imitari  desidcrabant,  quoquo  pacto  fuisse 
violatum.  In  eodem  autem  Ordine  quaedam  incul- 
cantur  ex  ipsomet  Ordine  Romano,  qufle  hoc  loco 
commemorare  non  pigebit.  Unum  est»  quod  matu- 
tinale  oflicium  (Laudes  appellamus)  Iractim  decan- 
tandum  est^  altius  tamen  ipsi  Psalmi  quam  noctur- 
nales,  Sic  enimfit  in  Roinana  Ecclesia,  Et  paulo  infra  : 
Volumus  ut  mane  agatur  Missa  in  Domtnicis  diehus, 
quia  Dominus  vatde  mane  surrexit.  Et  ita  usus  est  in 
sancta  sede  Romanw  Ecclesice,  In  iilulis  vero  qui  in 
civitate  vel  extra  sunt,  non  ante  cantetur  Missa  quam 
in  ipsa  puhlica  Ecclesia  in  civitate  ;  [cxlvj]  neque 
illorumsignapulsenturj  ut  omnispopulus  ad  publicam 
procedat  ecclesiam,  nisi  forte  causa  infirmorum,  aut 
pro  iter  agentihus.  Nec  omittendum  quod  de  vigiliis 
nocturnis  prfisscribitur  :  Cum  omni  vero  honestate 
tractim  lectiones  legantur,  et  responsoria  decantentur. 
Nona  autem  lectio  sit  eoanpelica  ex  homiliis  Patrum. 
Homilia  ipsius  Evangelii  a  diacono,  vel  presbytero 
aut  episcopo  iola  legatur,  nisi  forte  aurora  iniei^e' 
nienshoc  distuierit.  Sic  in  ecclesia  Homana,  ap- 
*  parente  aurora,  officium  nocturnale  breyiarii  mos 
erat,  ut  superius  vidimus.  Haec  ex  veteri  ilJo  Or- 
dine  Cameracensi,  qui  ante  sseculum  xii  scriptus 
fuit. 

Quserat  aliquis,  cur  Uymnum  angelicum,  seu 
Gloria  in  excetsist  olim  praecinuerit  pontifex  ad  po- 
pulumconversus ;  contra  vero  uitimamsalutationem, 
qu8B  fit  post  communionem,  non  vero  alias  ?  De  his 
respondere  non  est  nostri  inslituti,  nobisque  suf- 
ficit  antiquos  ritus  Romanos  exposuisse.  Placet  re- 
gula  Joannis  Diaconi  ex  epistola  ad  Senarium  : 
Ittud  firma  mente  custodiOf  juod  non  a  majoribtu 
tradita  custodiret  Ecclesia,  ntsi  certa  sui  ratto  popo- 
scissel  ;  nec  ea  possumus  dicere     inania  videri  ac 


m 


A  frivola,  quia  eorum  minime  rationem  accepimui' 
Si  tamcn  conjecturis  indulgere  Jicet,  ideo  pODtifex 
Uymnum  angclicum  prfiecinens  convertebat  se  ad 
populum,  ut  eum  ad  laudandum  Deum  ioritaret. 
tdeo  vero  salutationem  illam  postremani  prcnQn- 
tiabat  versus  altare,  quod  ad  udeles  communione 
seu  corpore  et  sanguine  Christi  Domini  tum  refectos 
vcrba  dirigerct,  quibus  proinde,  non  jam  appre- 
cantis  optantisve,  sed  gratulantis  more,  Dommum 
inesse  hac  salutatione  contestabatur. 

Postremo  observandum  est  Missam  illam  Lati- 
nam,  quam  Mathias  Flaccus  Illjrricus  olim  Ar|eD- 
tinm  vulgavit,  non  esse  Romanam  variis  ratiooibas 
interpolatam,  quas  Orationes  sacerdos,  choro  ioter 
cantandum  occupato,  recitaret.  Alqui  neque  Ora- 
tiones  illae  primo  Romanse  Ecclesias  instiluto  cod- 
veniunt,  imo  in  his  nonnulla  penitus  adversaotar, 
quale  est  id  quod  ad  Canonem  legitur:  Deindecur, 
summareverentiaincipiat  Te  igitur ;  etminisiri  stantet 
B  in  gradihus  suis  cantent  ipsos  Psatmos,  usque  dum 
Te  igitur/inia/ur.  Contra  vero  in  nostris  libeliis  aoti- 
quioribus  [cxlvii]  praescribitur,  ut  pohtifice  Ct- 
nonem  recitantc  summum  in  choro  teneatur  sileo- 
tium  ;  et  ministri  perslent  inclinati  et  sileotes  per 
totum  Canonem  ;  subdiaconi  usque  ad  hasc  verba, 
Nohis  quoque  peccatorihus.  Adde  quod  in  illa  Missa 
prsBScribitur  mitio  versus  Introibo  cum  Psalmo  i«- 
dica,  qui  apud  antiquos  in  usu  non  erant ;  qaod 
in  eadem  Missa  fit  mentio  de  Sequentiat  quam 
alii  Prosam  vocant,  cujusinstitutioNotkeroBalpalo, 
qui  decessit  anno912,  tribuitur  ;  denique  quod  ioii- 
taniis  Missee  subjectisappellatursanclus  Adelbertas, 
quem  saeculodecimo  exeunle  marlyrio  afTectumfuisse 
constat. 

Hic  consequenter  agendum  esset  de  variis  addi- 
tionibus  Sacramentario  Gregoriano  factisaGrimoIdo 
abbate  et  aliis,  qui  Grimoldus  videtur  abbas  fuisse 
p  monasteriisancti  Galli  apud  UelTetios.  Is,  qoi  Gri- 
^  maldus,  et  Ludovici  Augusti,  cognomeoto  Pii,  ca- 
pellanus  vocatur,  quinque  Benedictiones  episcopales 
Sacramentario  Grej^oriano  adjecit,  quas  noo  esse 
Romanse  instilutionis  superius  observavimus  ;  sed 
lonffius  nos  ferunt  hse  commentationes ;  tandem  ad 
libellos  Ordinis  Romani  veniamtis. 


ADMONITIO    IN    PRIMUM    ORDINEM    ROMANUM. 

i.  Varios  fuisse  Ordinis  Romani  libellos  superius  ostendimus,  ex  quibus  tres,  qui  quidem  ad  Missampoo- 
tificalem  pertinent,  mox  exhibituri  sumus.  Primus  ex  his,  qui  videtur  antiquior,  laudatus  passim  infe- 
nitur  apud  Amalarium,  exstatque  in  veterrimis  Codicibus,  Casinensi,  Sanctigalleasi,  Elinsidlensi,  et 
Colbertmo.  In  lucem  primo  editus  est  Coloniae  per  Georgium  Cassandrum,  anno  1561,  ibidemque  post  aoDO. 
septem  recusus  per  Melchiorem  Uittorpium,  apud  quos  amplius  quam  media  pars  hujus  libelli  deests 
Hanc  vero  ex  Codice  insi^nis  abbatiae  sancti  Galli  supplevimus,  nempe  a  num.  21. 

2.  Ejusdem  libelli  antiquitatem  probant  in  primis  Eucharistisa  initio  Missee  ad  altare  ante  pontificem  de- 
latio  ;  fermenti  vocabulum  pro  Eucharistia,  ut  in  epistola  Innocentii  1  ad  Decentium,  num.  22,  usor- 
patum  ;  deinde  rubric»  (ut  vocant)  qus  in  libro  Sacramentorum  Gregorii  Magni  leguntm*  pro  hebdomada 
sancta»  totidem  verbis  hic  exprcssae,  prout  cuivis  conferenti  patebit.  Unde  Gregorium  ex  hoc  iibelloio 
suum  Sacramentarium  prsedictas  transtulisse  rubricas  veri  2simillimum  est.  Certe  Amalani  auctoritas 
evincit  primum  hunc  Ordinem,  cujus  verba  is  passim  laudat  exponitque,  saeculo  nono  esse  superiorem, 
ettotus  Missee  pontifici»  ritus  in  eodem  Ordine  praescriptus  Gregorii  eetatem  meo  judicio  sapit.  Quaedam 
tamen  processu  temporis  nova  inserta  fuere,  qualia  sunt  qu»  num.  24,  referuntur  de  ritu  institoto  p^ 
Adrianum  papam,  utflecteretur  pro  Carolo  rege,  nempe  pro  Carolo  Magno,  et,  num.  28,  ut  dicatur  Oraiio 
pro  rege  Franeorum.  Ex  quibns  non  ncmo  fortassedubius  hsareat  num  istud  supplementum,  quod  ex  Godice 
sancti  Galli  habuimus,  sequenti  libello  postea  fuerit  assutum.  At  satius  est  admittere  paucula  haecqua 
modo  commemoravimus  antiquissimo  (ut  fit^  libello  fuisse  inserta.  Non  dissimulem  tamen  Onufrio  aoti- 
quiorem  videri  Ordinem  secundo  loco  hic  eaitum,  propterea  quod  in  Processione  ad  altare  pax  a  pooti6ce 
ibi  legatur  data  duobus  presbyteris,  cum  in  primo  nostro  ac  tertio  Ordine  detur  uni  ex  episcopis  hebdo- 
madariis,  scilicet  Ecclesise  Lateranensis,  quos  ante  annos  octingentos  presbyteris  successisse  vir  doctQS 
existimat.  Yerum  utrumque  simul  eodem  tempore  starc  notest,  ut  sciiicet  pax  detur  uniex  illisepis* 
copis,  si  in  ecclesia  Lateranensi,  cujus  hebdomadarii  erant^  Missa  celebretur ;  secus  duobus  presbjtens, 
st  m  alia  ecclesia.  Porro  quo  tempore  instituti  fuerint  illi  hebdomadaini  apud  Lateranum  eplscopi,  non 
liquet,  etsi  ex  actis  Stephani  IV,  constat,  eos  ante  hunc  pontificem  fuisse  institutos,  ut  in  commentano 
prsBTio  diximus. 

8.  Colbertinum  exemplar»  n.  416,  quod  subsequcntem  Ordinem  continet^  ad  annos  ootingenios  accedit» 


937 


ROMANI  ORDINES.  —  l 


938 


afc^ne  hdnc  fituluro  praefert :  Ordo  ecclesiastici  tninisterii  Romana^  Ecclesiae,  vel  qmlUer  Missa  celebretur  ; 
at  in  <!odice  sancti  Galli,  Ordo  ecclesiasticus  H.  E,,  etc,  quem  titulum  prsatulimus. 

4.  Post  hunc  libellum,  qui  in  num.  21  desinit,  sequitur  in  Codice  Colbertino  quaedam  appendix  De 
officits  in  noctibus  a  Ccena  Domini  us(fue  in  Pascha  ;  eademque  reperitur  in  Vaticano,  n.  487,  quae  proinde 
appendii  visaest  primi  hujusOrdinis  Romani  integrolibello  subjungenda.  Uancsub  nomine  libelli  Romani 
laudat  Amalarius,  in  iib.  i,  cap.  20.  Additur  etiam  in  libello  memorato  Alter  cereus,  ubi  dicitur  :  Et  tunc 
illuminantur  duo  cerei,  tenentibus  duobus  notai4is,  et  reliqua,  Quse  toUdem  verba  leguntur  in  dicta  ap-^ 
pendice,  num.  10,  ejusque  antiquitatem  ostendunt. 


PRIMUS  ORDO  RGMANUS 

Incipit  Ordo  ecclesiasticus  Romanae  Ecclesise,  qualiter  Missa  pontiflcalis  celebretur. 

3  i.Primoomniumobservaadumestseptem  esse  A  tris  equi  ambulent,  ne  alicubi  titubet.  Qui  autem 


regiones  ecclesiastici  Ordinis  urbis  Romae  ;  etuna- 
quseque  regio  singulos  habet  diaconos  regionarios 
et  uniuscujusque  regionisacolythipermanumsub- 
diaconi  regionarildiaconoregionis  susBofficiicausa 
subduntur.Quorumdiaconorumsiquandoquispiam 
moritur,  donec  loco  ejus  alius  subrogetur,  illiusre- 
gionis  acolythi  archidiacono  obediunt,  quia  omnes 
acoljthi,  cujuscunque  religionis  sint,  causa  eccle- 
siastici  officii  ad  ministerium  ejus  pertinent.Quod 
etiam  de  subsequentibus  Ordinibus  intelligeDdum 
est,  servata  unicuique  posteum  proprii  gradus  ar- 
chidiaconi  [praerogativa]  in  sui  ordinis  ministerio 
subditis,  ut  si  quis,  verbi  gratia,yim  passus  fuerit, 
81  ve  ab  ecclesiastico,  seu  aquacunquemilitari  per- 


eum  equitantes  praecedunt,  hi  sunt :  diacones,  pri- 
roicerius,  et  duo  notarii  regionarii,  defensores  re- 
gionarii,  subdiaconi  regionarii.  Procedunt  vero  di- 
visis  turmls,  spatium  inter  se  et  apostolicum  fa- 
cientes.  Post  equum  vero  hisuntqui  equitant :  vice- 
dominus,vestararius(sic),  nomenculator,  atquesac- 
cellarius.Unusautemexacolythis  stationarius  prae- 
cedit  pedester  equum  pontificis,  gestans  sanctum 
chrisma  manu  in  mappula  involuta  cum  ampuUa, 
Sed  et  omnes  acolythi  absque  sacculis,  et  sindo- 
nibus,  et  chrismate  non  procedunt,  quod  disponit 
stationarius.  Si  quis  autem  adire  voluerit  ponti- 
ficem,  si  equitat,  statimuteumviderit,  descendatde 
equo,  et  ex  latere  vise  expectet,  usque  dum  ab  eo 


sona,  si  a  sui  ordinis  primoejuscausaad  afTectum  n  possit  audiri.  Et,  petita  ab  eo  Benedictione,  discu- 

tiatur  a  »  nomenculatore  vel  sacceUario  causa  ejus ; 
etipsi  indicant  pontiUcii>  ,etnniunt;  quod  et  simi- 
liter  observabitur,  etiamsi  absque  uUa  petitione  ei 
quisquam  obvios  fuerit.  Qui  vero  pedester  fuerit. 
tantummodo  loco  suo  figitur,  ut  ab  eoaudiatur  vel 
benedicatur. 

3.  Die  autem  Resurrectionis  dominicfie.procedente 
eo  ad  sanctam  Mariam,  notariusregionariusstatin 
loco  qui  dicitur  c  Merolanas,  et  salutato  pontiQce 
dicit:  In  nomineDomininostriJesuChristibaptizati 
sunt  hesternanoctein  sanctaDeigenitnceMariairi' 
fantesmasculinumero  tantiyfeminxtantx.  5  Respon- 
dit  pontifex  Deo  gratias.  Et  accipit  asacceUarioso* 
lidum  unum,  pontifex  autem  pergit  ad  stationem. 
Feria  secunda  ad  ^  remissasimpliciter.  Feriatertia 
in  reflexioneporticus  sancti  Pauli,  tantumitem  qui 
pedestres  obsequuntur.  In  die  vero  sancti  Paschse 
omnes  acolythi  regionis  tertiae  simul  et  defensores 
omniumregionumconveniuntprimodiluculo  inpa- 
triarchio  Lateranensi,  ut  dum  processerit  pontifex 
equum  illius  praecedant.  Acolythi  autem,  qui  inde 
fuerint  observant,  ut  portent  chrisma  ante  ponti- 
ficem,  et  Evangelia,  sindones  et  saccuios,  et  aqua- 
manus  post  eum^  sicut  supra  diumus.  Apostolum 
autem  subdiaconus  qui  lecturus  est  sub  cura  sua 
habebit,  Evangelium  archidiaconus.  Aquamanus, 

c  Locus  est  in  monte  Exquilino,  haud  procul  a 
basilica  sanctse  Mariee  Majoris,  ubi  ecclesia  sancti 
Mattheei,  qu83  dicitur  ad  Merulanas. 

<i  Ita  Godex  sancti  Galii  i  Golbert  ad  remissa  si* 
mul ;  fiditi  admissam  similiter  Locus  obscuru^  et 
forte  corruptus. 


minime  pervenerit,  habeat  archidiaconus,idest  vi 
carius  pontificis,  causam,  qualiter  subditorum  sibi 
querelas  absquenotitiapossitexplicarepontiticis  ; 
csetera  vero  per  minores  ordines  finiantur.  Nam 
primo  scii  e  oportet,  ut  post  numerum  ecclesias- 
ticarum  regionum  sciat,  qui  voluerit,  numerum 
dierum  per  hebdomadam^  quo  ordine  circuiariter 
obsequantur.  Nam  prima  feriaregio  terlia  id  est 
Paschse  ;  secunda  feria  regioquarta;tertiaferiare- 
gio  quinta  ;  quartaferia  regiosexta;  quintaferiare- 
gio  septima  ;  sextaferiaregioprima;Sabbatoregio 
secnnda.  Ordines  proprios  tam  in  possessione  quam 
in  ecclesia,  vel  ubicunque  eos  propria  dies  4  ^^" 
tionesui  gradus  prisca  statutio  ire  vel  mioistrare 
compulerit^  a  ministerio  pontiBcis  nonpoteritsine 
uUa  sui  deesse  excommunicationis  vel  animadver- 
sionis  sententia  disciplinae.  Quorum  ministeria  pri- 
mitus  secundum  rationem  simplicem  dupliciter 
diebus  singuiis  dividuntur,'  id  est  in  Processione 
apostolici  ad  stalionem,  et  in  egressu  sacrarii  usque 
ad  Missarum  consummationem. 

2.  Diebus  itaque  solemnibus,  sicuti  est  Pascha, 
primo  omnesacolythiregionis  tertiae^et  defensores 
omnium regionum  convenientes  diluculo  in  patriar. 
cfaioLateranensi,pr8eceduntpontificempedestresad 
stationem.  Stratores  autemiaicidextris,  et  a  sinis- 

•  Nomenculatoris  officium  erat  convivas  invitare, 
eorum^ue  nomina  describere,  ut  infra  videbimus, 
num  18.  Sacceilarius  idem  qui  thesaurarius,  a  sacco 
geu  saccello. 

b  Sic   cau88S   nonnunquam  in  ipso  processu  finie- 
bantur.  Unde  processus  vocabuinm  iiagua  nostra  gai« 
lica  pro  lite  iluxisse  quidam  viri  docti  opinaatur. 
Patrol.  LXXVm. 


80 


939 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LmjRGICA  Ot>ERA. 


9^0 


pateDaaiquotidi^nam,calicem^  scyphoset  «  pugil-  A  tantvestimeQtasua,etparatEvaDgeliumqi]ilecturu6 


laros[aliosargeQteos]etaliosaur60s,  et  gemelliones 
argenteosyColatorium  argenteum  etaureum,  etalium 
majorem  argenteum  ,amas  argenteas  ,cantatoriuni  et 
caetera  vasa  aurea  et  argentea,  cereostata  aurea  et 
argentea,  de  ecclesia  Salvatoris  permanumprimi 
mansionarii  sumunt,et  bajuliportant.  Diebus  vero 
festis  calicem  et  patenam  majores,  et  Evangeiia ma- 
joradevestiario  dominicoexigunt  sub  sigillo  veste- 
rarii(5tc)pernumerumgemmarum,utnonperdantur. 
Sellam  autem  pontidcis  cubiculariuslaicuspraece- 
dens  deportat,  ut  parata  sit  dum  in  sacrarium 
venerit. 

4.  Ad  denuntiatam  stationemdiebusfestls  primo 
mane  praecedit  omnis  clerus  apostoIicum,adeccle- 


set,  reserato  sigillo  expracepto  archidiaconi  supcr 
planetam  acolythi ;  et  si  necesse  fuerit  propter  ma- 
jora  Evangelia,  duobusa^olythissuperplanetaste- 
nentibus  parat  Evangelium.  Quo  facto,  acolythus 
Evangelium  usque  ante  altare  in  presby terium,  praB- 
cedenteeum  subdiacono  8equeQte,quieum  desuper 
planetam  illiussuscipiens,  manibussuishonorifice 
super  altare  ponat.Nam  egredientibus  diaconibusde 
secretario,  remanent  cum  pontifice  primicerius 
8ecundicerius,primicerius  defensorum,Qotarii  regio- 
narii,  et  subdiaconus  sequens,  qui  tenet  pallium 
pontificisin  bracbio  suosuperplanetam^insinistro 
bracbio  cum  acubus. 
6 .  Pontifex  autem  per  manus  subdiaconorum  rcgiooa* 


siam,  ubi  statio  antea  fuerit  denuntiata,   exceptis  n  riorummutatvestimentasua[A/.8olemnia]hocordi- 

•      •  ••  t_  ••!!•  •**  a  %••  ^^  ff^       ^  A.  1*  A  — .        t_?_      _1 *     __A —  ^l - t^- 


bis  quiin  obsequio  illius  comitantur,  ut  supra  dixi- 
mus  ;  etexpectantespontificem  in  ecclesiacumsup- 
plemen  tario  et  baj  ulis,  et  reliquis  qui  cruces  por  tant, 
sedentes  in  presbyterio ;  episcopi  quidem  ad  sini- 
stram  intrantium^  presbyteri  vero  ad  dextram,  ut 
quando  pontifex  sederit.ad  eos  respiciens,  episcopos 
ad  dextram  sul,  presbyteros  vero  ad  sinistram  con- 
tueatur.  Sed  dum  venerit  G  pontifex  prope  eccle- 
Biam,  exeuntes  acoiytbi  et  defensores  ex  regione 
illa  cuj  us  dies  ad  officium  fuerit,  in  obsequio  praesto- 
lantur  eum  loco  statuto,antequam  veniat  ubi  descen- 
surus  est ;  similiter  et  presbyter  tituli  vel  ecclesiee 
ubistatiofuerit,unacum  majoribusdomus  ecclesiae 
Homansa  vel  Patre  diaconise  (si  tamen  illa  ecclesia 
diaconise  fiierit)    cum  subdito  sibi   presbytero  et 


znansionariothymiamaterium  deferentibusinobse-     det.  Amen. 


ue.Defertea  plicatacubicularius  ton8oratur,accepUia 
manibusostiariijuxtacaputscamni.Subdiaconiregio- 
narii  secundumordinem  suum  accipiuntadinduen- 
dum  pontificem  ipsa  vestimenta,alius  lineam,7  &iitis 
cingulum,alius^  anagolaium,idest  amictumaliusli- 
neamdaimaticam,etalius  majorem  dalmaticamet 
alius  planetam,et  sic  per  ordmem  inuduQt  poQlificem, 
PrimiccriusautemetsecundiceriuscomponuDtvesli- 
meQtaejus,utbeQesedeant.Novissimeautem,quemvo- 
lueritdomuus  poutifex  de  diaconibus,vel  subdiacooi- 
bus,cui  ipse  jusseril  sumit  de  manu  subdiacoDi  sequea- 
tispallium,etiQduitsuperpoQtificemyetcoQtigiteuni 

cumacubusin  planeta  retro  et  ante,  et  in  humero 
siQistro,  et  salutat  domuum,  et  dicit,  Jube,  dmne, 
benedicere  RespondeiSalveinos Dominus  ;Respon- 


quium  illius,  iucliQato  capitedumveuerit.Primum 
acolytbi  cum  defeusoribus,  deiude  presbyteri  cum 
8uispetitabeQedictioQe,divisisbiQC  iQde  partibus 
prout  militaut,  praeceduut  poutificem  usque  ad  ec- 
ciesiam.  Advocatores  autemecclesiee  staut  quidem 
cum  majoribus,QOQ  autempraeceduQtcum  eis,sed 
ipsi  tautummodo  sequuutur  sellarem  poQtiflcis  cum 
acolytbo^qui  aquamanus  portat.  Quem  semperne- 
cesse  est  sequipoutificem,  usque  dum  ad  altare  as- 
ceuda^  paratus  sub  humero  iu  presbyterio,  quaudo 
ToceturasubdiacoQoregioQarioadaquamdaudam, 
5.  Cum  vero  ecclesiamiQtroieritpoQtifex,nonas- 
cendit  continuo  adaltare,  sedprius  intrat  in  secre- 
tarium,  sustentatus  a  diaconibus,  qui  eum  susce- 


7.  Deinde  subdiaconus  regionarius,  tenens  map- 
pulam  pontificis  in  sinistro  brachio  superpienetam 
revolutam  exiens  ad  regiam  [AL,  januara]  secre- 
tariidicit :  Schola  [A/.,vocatscholam].  Respondel 
Adsum.  Et  ille  :  Quispsallet  frespondei  Ille,etiUe. 
Et  rediens  ad  pontiflcem  subdiaconus,  porrigit  ei 
mappulam,  inclinansse  ad  genua  illius,et  diceos: 
Servi  domini  mei,  lalissubdiaconus  regionarius  leget 
Apostolum,et  talisdeschola  cantabit.  Eiposieinon 
licet  alterum  mutare  in  loco  lectoris,  vel  cantoris 
quod  si factum  fuerit.  archiparaphonista  a  ponlifice 
c  excommunicabilur,  id  est  quartus  schohe,  qui 
semper  pontifici  nuntiat  de  cantoribus.  Quodcuai 
nuntiatum   fuerit,   statim   sequitur  subdiaconus 


perintdesellariodescendentem,ubidumiQtraverit,  D  astans  ante  faciem  pontificis,  usquedumeianauat 
sedet  in  sella  sua,  et  diacones,  salutato  pontifice,  pontifex  ut  psallant ;  culdumannuerit,statimegre- 
egrediuntur  secretarium,  et  ante^oresejusdemmu-     ditur  ante  fores  secretari,  et  dicit  AccendUe*  Qiii 


ft  Pugillaris  hoc  loco  signiBcat  calamum  seu  fistu- 
lam,  quasanguis  Domini  e  sacro  calice  hauriebatur 
Scyphi,  calices  ministeriales  acolyhorum,  de  quibus 
infra.  Colatorium,  vasculum  foraminibus  ab  imo 
perforatum,  quo  vinum  ex  amulis  seu  ampullis  re- 
purgatum  in  calicem  refundebatur.  Gemelliones  Onu- 
irius  suspicatur  esse  urceos,  ad  infendendam  sci- 
licetin  manus  pontificis  ejusque  forsan  ministrorum 
aquam,  quse  in  subjectam  pelvim  (aquamanum,  id 
est  aquamanile,  hic  vocant)  exipienbatur.  Anasta- 
sius,  in  Gregorio  IV,  simul  conjungit  amas,  scyphos, 
^emiUumes^  ut  appareat  hos  distinguendos  esse   ab 


amis  seu  amulis. 

y>  In  Vulgatis  anabolagiumt  quam  lectionem  tuetur 
eruditissimus  Cangius  iu  in  Glossario.At  nihil  tamea 
mutandum  suasit  non  soium  vetustissimus  Codex 
sancti  Galli  hoc  loco,  sed  eti  m  al»er  ffique  .4"^^" 
quus,  in  quo  habelur  Ordo  Missae  episcopalis,  infr*, 
ubi  anagolai  el  anagolagi  legitur.  Caet#*rum  adwrl* 
his  locis,  ariabolagtum,  sive  anagolagium,  id  ^ 
amictum,  utrobique  poni  super  alDam  et  ciDgulum 
uti  Maronitis  presbyteris  mos  est  etiam  nuoc.        . 

c  Id  est,  ut  quidem  interpretari  licel,  ab  offlcw 
suspendetur. 


941 


tlOMANI  6M)INES.  —  I. 


942 


dum  accederiQtyStatimsubdiaconus  sequensteDeDs  A 
thymiamaterium  aureum,  pro  foribus  ponit  incen- 
sum,  ut  pergat  ante  pontificem.  Et  iiie  quartus 
scholsB  pervenit  in  presbjterio  ad  priorem  scholffi 
vei  secuudum,  sive  tertium  inclinato  capite  dicit 
Domne[Al.  domni\  jubete. 

8.  Tunciliielevaotes  se,  perordinemvaduntante 
altare,et  statuunturper  ordinem  acies  duse  tantum 
paraphonistaB  quidem  hinc  inde  aforis.  infantes  ab 
utroque  latere  infra  per  ordlnem.  Et  mox  incipit 
prior  scholoe  antiphonamad  Introitum ;  8  quorum 
vocem  diaconi  dum  audierint,  continuo  iutrant  ad 
pontificem  in  secretarium.  Ettuncpontifex  elevans 
se,  dat  manum  deitramarchidiaconOyetsinistram 
secundo,  vel  qui  fuerit  in  ordine ;  et  ilii,  osculatis 
manibus  ipsius,  procedunt  cum  ipso  sustentantes  j^ 
eum.Tunc  subdiaconus  sequens  cum  thymiamaterio 
procedit  ante  ipsum,  mittens  incensum;  et  septem 
acolythi  illius  regionis  cujus  dies  fuerit  portantes 
•  septemcereostataaccensa  prseceduntantepontifi- 
cem  usque  ante  aitare.Sedpriusquamveniantante 
altare,  diaeones  in  presbyterio  exuuntur  planetis :  et 
suscipiteassubdiaconusregionarius,etporrigitilla3 
ad  acolythos  regionis  cujus  fuerintdiaconi;  ettuno 
duo  acolythi  teneotes  capsas  cum  ^  Sanctis  apertas, 
et  subdiaconus  sequens  cum  ipsis  tenens  manum 
suam  in  ore  capsee,  ostendit  Sancta  pontificl,  vel 
diacono  qui  prsecesserit.  Tunc  inclinato  capite 
c  pontifex  vel  diaconus  salutatSancta,  et  contem- 
platur,  ut  si  fuerit  <^  superabundans,  prfiecipiat  ut 
ponaturinconditorio.Tuncperaccedens,  antequam 
venitatad  scholam,  dividuntur  cereostata,quatuor  ^ 
ad  dextram,  et  tres  ad  sinistram  partem,  et  per- 
transit  pontifex  in  caput  scholae,  et  inclinat  caput 
ad  altare,  surgens  et  orans,  et  faciens  crucem  in 
fronte  sua,  et  dat  pacem  uni  episcopo  «  de  hebdo- 
madariis  et  archipresby  tero^  et  diaconibus  omnibus : 


et  respiciens  ad  priorem  schol»,  annuit  ei  ut  dicat 
Gloriam ;  et  prior  scholae  inclinatsepontifici,etim« 
ponit.  Quartus  vero  scholae  preecedit  pontiticem,  ut 
poudt  f  orationemantealtare  ;et  accedenspoutifex 
orat  super  ipsum,  usque  ad  repetitionem  %  versus. 
Nam  diaconi  surgunt  quando  dicitur  Sicut  erat  in 
principiOy  utsalutent  altaris  iatera,priu8duo,et  duo 
vicissim,  redeuntes  ad  pontificem.  Et  surgens  pon- 
tifex  osculatur  Evangelia  et  altare,  et  accedit  ad 
sedem  suam,  et  stat  versus  ad  Orientem. 

9  9.  ScholaverOjfinitaantiphona,  imponit^^n> 
e/ei5on.Prior  vero  scholee  custodit  ad  pontificem  ut 
ei  annuat  si  vultmutarel^numerum  litaniae,  etin- 
clinatse  pontifici.Quandoverofinierint,  dirigensse 
pontifex  contra  *populum,incipitG/o7*ta  m  excelsis 
Deo,  et  statim  regyrat  se  ad  Orientem,  usque  dum 
finiatnr.  Post  hoc  dirigens  se  iterum  ad  populum 
dicens  Pax  ^  vobis,  et  regyrans  se  adOrientemdicit 
Oremus ;  et  sequitur  oratio  ;  post  finitam  i  sedet ; 
similiter  episcopi  vel  presbyteri  sedent. 

10.  Tuncascendunt  subdiaconiregionarii  adaltare 
ttatuentes  se  ad  dextram,sive  ad  sinistram  altaris 
Tunc  pontifex  annuit  episcopis  et  presbyterisut  se- 
deant.  Subdiaconus  vero  qui  lecturus  est,  mox  ut 
yiderit  post  pontificem  episcopos  et  presbyteros  re 
sidentes,  ascendit  in  ambonem,  et  legit.  Postquam 
legerit,  cantor  cum  m  cantatorio  ascendit,  et  dicit 
o  Responsum.Si  fuerit  tempus  ut  dicatur  Alleluia. 
bene  ;  sinautem,  Tractum;sin  minu8,tantummodo 
Responsum. 

14.  Deindediaconusoscuianspedes  pontificista- 
cite,  dicit  ei  pontifex  Dominus  sit  in  corde  tuo,  et  in 
labiis  tuis,  Deinde  venit  ante  altare,  et  osculatis 
Evangeliis  levat  in  manus  suas  Codicem  ;etproce' 
dunt  ante  ipsumduosubdiaconiregionarii,levante8 
thymiamaterium  de  manu  subdiaconi  sequentis 
mitteu  tes  incensum.Etante  se  habent  duos  acoly  thos 


a  Pro  numero  scilicet  totidem  ecclesiasticarum 
reeionum. 

D  Colbertinus,  sancta  quo  nomine  Eucharistiam 
significari  colligimus  ex  num.  17  et  18,  et  ex  num. 
30  et  34.  Vide  libellum  Benedicti  canonici  sancti 
Petri  inferius,  num.  41,  et  commentarii  pr«evii 
caput  6.  Ergo  coQditorium  hic  locus  seu  vasculuoi 
erat  in  ouo  Eucharistiatum  recondi  solebat. 

c  Ita  uolbert.  Alii  habent  pontifici  vel  diaconOy  sed 
mendose.  [) 

^  Sic  Colbert.  Editis  super^  sed  eodem  sensu. 

•  Nempe  uni  ex  septem  episcopis  hebdomadariis 
patriarchii  Lateranensis,  de  quibus  superius  in  com- 
meatario  prsBvio. 

f  FaHistorium    appellant     recentiores.    Colbert., 
male,  oratoriwniuper  altare. 

t;  Id  est  Antiphonae    ad  introitum.  Confer  num.  21. 

li  Uuc  spectat  id  quod  ait  Paris  de  Crassis,  Kyrie 
in  Missis  papalibus  tandiu  dici,  quandiu  reverentia 
papffi  per  cardinaies  facienda  dural.  Colbert.,  inclinet 
se  poniifici  ;  quam  dum  finierint  incipit  pontifex  Gio- 
ria  in  excelsis  Deo,  si  tempus  fuerit,  Non  sedeat  ante- 
quam  dicant  post  orationem.  Amen.  Et  tunc  ascendant 
subdiaconi  regionarii  ad  altare,  etc.  Idem  Paris  obser- 
yat  vetustissimum  esse  cappellfie  papalis  morem,  ut 
eodem  tono  invariato  cantetur  Hymnus  angelicus  liis 
notifl,  Ut  re  fa  fa  fa  mi  fa  sol  mi,  sol  fa  mi  mi^ 


i  Nunc  facie  versa  ad  Orientem  seu  altare,  quod 
probat  Amalarius,  in  Officialis  iib.  iii  cap.  8, 

k  Idem  Amalarius,  sub  finem  alterios  praefationis 
ad  libelium  (utvocat  OfQcialem,  interea  quae  a  romana 
mana  sede  :  accepit  Prtma  salutatio  ad  populum  in« 
quit,  Pax  yobis  pronuniiatur,  non  Pax  vobiscum.  Vide 
ejusdem  lib.  cap.  9. 

1  Idem  auctor,  in  lib,  in,  can.  5,  sub  initium,  tra- 
dit  morem  inoievisse  ut  nonseaeatur  in  ecclesiadLDie 
finem  bujus  Orationis  ;  qua  de  re  m  libelio  tertio,qui 
liic  subsequitur. 

"*  Quid  sit  cantatorium,  dlscimus  ex  Amalarii  prse- 
fatione  in  Aotiphonarium.iV.  tandumest,  dLii,volumen 
quod  nos  vocamus  Antiphonarium  tria  habere  nomina 
apud  Romanos,  Quod  dicimus  Gradale,  illi  vocant 
Cantatorium. 

D  Amalarius  ipse,  in  lib.  ni,  cap.  11  :  Lectionem 
qux  legitur  post  sessionem  sequiturcantuStquivoeatur 
Responsorius,  Responsoriumvero  iidem  qui  supra  Ilalt 
tradideruntf  quosinde  responsorios  cantus  vocant.quod 
alio  desiuen^e  id  alter  respondeat.  Hinc  psatmus  re* 
sponsorius  apud  Gregorinm  Turonensem,  io  iib.  viu, 
cap.  3,  quod  uno  versu  dicto  per  cantorem,  idem  a 
choro  seu  populo  repetetur,  et  sic  consequenter  de 
idiis.  Gradalem  seu  gradualem  posteri  appellarunt, 
auod  iQ4K)gio  seu  ambone  caneretur,  teste  elog^ 
Amaiarii, 


d43 


APPENDIX  AD  S.  GREGORtl  MAGNI  LITORGICA  OPERA. 


944 


lOportantesduocereostata.  VenieQtesad  •  ambo-  A  antequam  Iranseat  in  partem  mulierum.descendil 


nem^dividunturipsi  acolythi  anteamboaem,ettrans- 
eunt  subdiaconi  et  diaconus  cum  Evangelio  per 
medium  eorum.  Ille  qui  absque  thymiamaterioest, 
vertens  se  ad  diaconem,  porrigiteibrachiumsuum 
sinistrum,  in  quo  ponit  Evangelium,  ut  manu  sub- 
diaconi  aperiatur  ei  locus,  in  quo  signum  lectionis 
positum  fuerit.  Et  interpositodigitosuo  diaconusin 
locolectionisascenditadb  legendum.etilli  duo  sub- 
diaconi  redeunt stare  ante  gradum  descensionis  am- 
bonis.  Finito  Evangelio  dicit  pontifex  c  Pax  iibi, 
Deinde  dicit  Dominusvobiscum,  Respondetur-E^  ctim 
spiritu  tuo;ei  dicitOremws.Descendenteautemdia- 
cono,subdiaeonus,qui  prius  aperuerat,  recipit  Evan  - 
gelium,etporrigit  eum  subdiaconosequenti,quiin 


ante  confessionem,  etsuscipitohlatas[A/.,oblalio- 
nes]primicerii,  et  secundicerii,  et  ppimicerii  defen- 
sorum.  Nam  diebus  festis  post  diacones  ad  altare 
ofierunt.  Similiter  ascendens  pontifex  io  partemfe- 
minarum,  ordine  quo  supraomnia  explet.  Simiiiter 
etpresbyteri,  si  necesse  fuerit  post  eum  velin  pres- 
by terio  faciunt. 

14.  Post  hoc  pontifex,  tenente  ei  manum  priim- 
cerio  et  secundicerio,  redit  ad  sedem  suam,  abluit 
manussuas.Archidiaconusstansantealtare,expleta 
susceptione,  lavat  manus  suas.  Deinde  respicit  in 
faciem  pontificis,annuit  ei,et  illoresalutatoaccedit 
ad  altare.  Tunc  subdiaconiregionarii  levantesobla- 
tas  de  manu  subdiaconi  sequentis  super  brachia  sua, 


filo  stat ;  quod  tenens  ante  pectus  suum  super  pla-  »  porriguntarchidiacono,etille  componit  altare.Nam 


netam,  porrigit  osculandum  omnibus  per  ordinem 
graduum  qui  steterint.  Et  post  hocprseparatoaco- 
lytho  in  pogio  juxta  ambonem  cum  ^  capsa,  inqua 
subdiaconusidemponitEvangeliumutsigilletur.Aco- 
ly  thus  autem  regionis  ej  usdem,  cuj  us  et  subdiaconus 
est,revocatEvangeliumad  Lateranis  (sic), 

12.  Deinde  pergen  te  diacono  ad  aitare,  stante  aco 
lytho  cum  calice  etcorporali  supereum,levatcali- 
ceminbrachiosuo  sinistro^etporrigitdiacono  cor- 
poralemetaccipitdesuper  calice,  etpenit  eumsu- 
per  altare  a  dextris,  projecto  capitealteroaddiaco- 
num  secundum  ut  expandant.  Tunc  ascendunt  ad 
sedemprimiceriusetsecundiceriusetprimiceriusde. 
fensorum  cum  omnibus  regionariis  et  notariis;  subdia- 
conus  verocum  calicevacuo  sequiturarchidiaconu. 


subdiaconihinciode  porrigunt.  Ornato  vero  altari, 
tuncarchidiaconussumit  amulam  pontificis  de  sub- 
diaconooblationario,  et  refundilsupercolumiQca- 
licem,deindediaconorum[A/.,diaconi]etindiefe8to 
primicerii,8ecundicerii,primiceriidefensorum.Dein- 
de  descendit  subdiaconus  sequens  In  scholam,accipii 
'fontemdemanuarchiparaphonistffi,et  defert  archi- 
diacouo;et  ille  inf  undi  t  faoiens  crucem  *  in  calice.Tunc 
ascenduntdiaconi  adpontificem.Quos  videntes  pri 
cerius.secundicerius.elprimiceriusdefensorumrcgio 

nariorum,etnotarii  regionarii,  et defensores  regio- 
narii,  descendunt  de  aciebus,  ut  stent  in  loco  suo. 
15.  Tunc  surgens  pontifex  a  sede,  descendit  ad 
altare^  et  salutat  altare,etsuscipit  oblatasdemanu 
presbyterihebdomadarii  et  diaconoruro.  Deindea^ 


13.  Pontifex  descendit  ad   senatorium,    tenente  c  chidiaconussuscipitoblataspontificisdeoblalionari 


manum  ejus  dextram  primicerianotariorum,etpri 
miceriodefensorumsinistram,etsuscipitoblationes 
principum  per  ordinem  ^  archium.  Archidiaconus 
post  eum  suscipitamulas,etrefunditincalicemma- 
jorem,  tenente  eum  subdiacono  regionario ;  quem 
sequiturcum  scyphosuperplanetamacolythus,!  1 
in  quo  calix  impletusrefunditur.Oblationesaponti- 
iicesuscipitsubdiaconusregionarius,etporrigitsub- 
diacono  sequenti,  et  subdiaconus  sequensponitin 
sindonem^quem  tenentduo  acoIythi.Reliquas  obla- 
tiones  postpontificemsuscipitepiscopus  hebdoma- 
darius,  ut  ipse  manu  sua  mittat  eas  in  sindonem, 
quse  cum  sequitur.  Post  quem  diaconus,  qui 
sequitur  post  archidiaconem,  suscipit  [amulas]  et 


et  datpontiiici.  Quos  dum  posueritpontifexl^i^ 
altare,levatcalicem  archidiaconus  de  maou  subdia- 
coni  regionarii,  etponiteumsuperaltarejuxtaobla- 
tam  pontificis  ^  a  dextris,invo]utis  ansis  cum  ofTer- 
torio  :  quem  ponit  in  cornualtaris,et  statpostpoQ- 
tificem  ;  et  pontifex  inclinans  se  paululum  ad  altare, 
respicit  scholam^  et  annuit  ut  *  sileant. 

16.  Tunc  tinito  oflfertorio,episcopistantpo8tpon- 
tiQcem^primusin  medio,deinde  per  ordinem,  et  ar- 
chidiaconusadextrisepiscoporum^secundusdiaco- 
nus  a  sinislris,  et  caBteri  per  ordinem  disposita  acie. 
Et  subdiaconi  regionarii,  hnito  offertorio,  vadunt 
retro  altare  aspicientes  ad  pontificem,ut  quando  di- 
xerit  Per  omnia  sa?cuZa,aut  Dominus  vobiscumfSLiA 


manu  sua  refundit  in  scyphum.    Pontifex  vero  «>  Sursum  corda,  aut  GratiaSt  ipsi  sint  ad  respooden- 


i^  Nullus  amplius  ambonum  uscs  apud  Romanos  a 
tempore  Paridis  de  Grassis. 

i>  Diaconus,  cum  legit  Evangelium,  jtucta  Romanum 
Ordinem  vertitur  ad  Meridiem,  ex  Micrologi  cap.  9, 
non  ad  Aquilonem,  ubi  feminae  consistunt, 

c  Id  babes  in  secundo  Ordine  Romano. 

d  Nulla  hic  mentio  Symboli  post  Evangelium,  sic 
vero  in  sequenti.  Gonsule  commentarii  prsevii  caput 
6  Romani,  teste  Amalario,  in  altera  prselatione  ad 
libros  de  ecclesiasticis  OfBciis,  post  Evan^elium  non 
afferunt  incensum  super  attare,  AcceditMicroiogus  in 
cap.  20. 

«  Ita  Golbert.  Quidam  Godices  habent  arcuum,  atii 
omittunt.  Retinenda  videtur  lectio  Godicis  Golbertioi 
ut  significet  ordinem  priocipem  seu  praecipuum. 


f  Id  est  aquam.  Vide  ordioem  Romanum  de  Missa 
episcopaii  infra.  Eumdem  ritum  in  Gallia  observatum 
fuisse  docet  Joannes  Abrincatensis  episcopus  apud 
Menardum  nostrum,  pag.  27b  :  Cantor  aquam  linteo 
coopertam  in  festis  aiacono  dejerat,  quam  diaccnus 
vino  mtsceat, 

g  Non  super  fontem  seu  aquam,  ut  modo  fit,  sed 
aquam  in  calineminfunHt^ntio  in  crucis  moduro. 

h  Hoc  esl  quod  a  Roroanis  acceptum  tradilAmaU- 
rius  in  Hne  secundae  prsefationis  ad  libros  Ofticiales  : 
Calix  in  latere  obiaiae  compofiitur,  non  post  tergnM 
Idem  ex  Micrologi  cap.  10. 

*  Quale  fuerit  tunc  ofCfertorium,  leges  ioferius 
num.  26. 


945 


ROMANI  ORDINES.  —  I. 


946 


dum,  stantes  erecti,  usque  dum  incipiunt  dicere  A 
Hjmaum  angelicum,  idest  Sanclus ;qnew  dnimex" 
pIeverint,surgitpontifexsolus  et  intrat  inCanonem 
Episcopi  vero,  diaconi,  subdiaconi,  et  presbyteri 
inpresbyteriopermanenta  inclinati.  Etcumdixerit 
Nobis  quoque  peccatoridus  surguntsubdiaconicum 
dixerit  Per  quem  haec  omnia,  Dominej  surgit  archi- 
diaconus  sohis.  Cum  dixerit  Peripsum  et  cum  ipso 
levat  cum  ofifertorio  calicem  per  ansas,  et  tenens 
^  exaltatillum  juxtapontificem.Pontifexautemtan- 
gita  latere  calicem  cum  oblatis.  dicens  Per  ipsum 
et  cum  ipso  usque  Per  omnia  sxcula  sxculorum, 
Amen.  Et  ponit  ponlifex  oblationes  in  ioco  suo,  et 
archidiaconus  calicem  juxta  eas,  dimisso  ofTertorio 
c  in  ansis  ejusdem. 

l7.Nam  quod  intermisimus  de  patena,  quando  in  g 
choat  d  Canonem,  venit  acol jthus  sub  humeroha- 
benssindonem  in  collo  ligatam^tenens  patenam  ante 
pectus  8uum  in  parte  dextra  usque  in  medium 
Canonem.Tuncsubdiaconussequenssuscipiteam  su- 
perplanetam,etvenitantealtare,exspectans  quando 
eamsuscipiatsubdiaconusregionarius. 

13  iS*  Finitovero  Canone,subdiaconusregiona- 
rius  stat  cum  patena  post  archidiaconum,  quando 
dixerit,  et  ab  omrdperturbatione  securi,  vertit  «  se 
archidiaconus,etosculatapatena,dateamtenendam 
diaconosecundo,  cum  dixerit.  Pax  Domini  sil  sem^ 
per  vobiscum,  faciens  crucem  tribus  vicibus  manu 
sua  supercalicem,mittit  t  Sanctaineum.Sedarchi- 
diacoQus  pacem  datepiscopopriori,deinde  caBteris 
per  ordinem  et  populis. 

lO.TuncpontifexrumpitoblatamexIatere  dextro, 
etparticulam  quamR  riimpitsuperaltare  relinquit, 
reliquas  verooblationes  suas  ponit  in  patenam,quam 
tenet  diaconus,  ctredit  ad  sedem.  Mox  primicerius 
et  secundicerius,  et  primicerius  defensorum  cum 
omnibus  regionariis  et  notariis  ascend unt  ad  altare, 


etstantinordinesuo  a  dextris  eta  sinistris.  Nomen- 
culator  vero,  ^tsaccellarius,etnotariusvicedomini, 
cum  dixerint  Agnus  Det,tunc  ascendunt  astare  ante 
faciem  pontificis.  ut  annuateis  scribere  nominaeo- 
rum  qui  iu  vitandi  suQt,sivc  ad  mensam  pontificis  per 
nomenculatorem,  sive  advicedominipernotarium 
ipsius,  quorum  nomina  utcompleverint^descendunt 
adinvitandum.  Namarchidiaconuslevatcalicem^  et 
dat  eum  subdiacono  regionario,quem  tenet  juxta 
cornualtaris  dextrum.Etaccedentes  subdiaconi  se- 
quentes  cum  acolythis,qui  saccula  por  tanti,a  dextris 
et  asinistris  altarisextendentibus  acoly this  brachia 
cum sacculis,stant  subdiaconi  sequentes  a  fronte,ut 
parent  sinus  sacculorum  archidiaconoad  ponendas 
oblationes  prius  a  dextris,  deinde  asinistris.  Tunc 
acolythi  vadunt^  dextra  laBvaque  per  episcopos  cir- 
cura  altare ;  reliqui  descendunt  ad  presbyteros,  ut 
confringant  Ilostias.  Patena  praecedit  juxtasedem, 
deferentibus  eam  duobus  subdiaconibusregionariis 
ad  diacones  ut  frangant.  Sed  illi  aspiciunt  in  faciem 
pontificis,  uteisannuat  frangere.  Etdum  annuerit, 
resalutatopontifice  14  confringunt.Et  archidiaco- 
nus,  evacuato  altare  oblationibus,ipr8eterparticu- 
lamquam  pontifexde  propria  oblatione  confracta 
super  altarereliquit(quiaita  observant,  utdumMiS' 
sarum  solemnia  peraguntur  altare  sine  sacrificio 
Donsit),  respicit  in  scholam,  etannuitelsutdicaot 
ilp^nusDei^et  vadit  ad  patenam  cum  cseteris.  Expleta 
confractione,  diaconus  minorlevatade  subdiacono 
patena,  defert  ad  sedem^  utcommunicet  ^  pontifex 
Qui  dumcommunicaverit,de  ipsa  Sancta  quam  mo- 
morderit  ponit  in  manus  i  archidiaconi,  discendo  in 
calice  :  Fiat  commistio  et  consecralio  corporis  et  san' 
guinis  Domini  ostriJesu  Christi  acdpientibus  nobis 
in  vitam  aeternam.  Amen.  Pax  tecum.El  cum  spiri" 
tu  tuo,  et  confirmatur  ^  ab  archidiacono. 
2.  Deinde   venit  archidiaconus  cum  calice   ad 


<i  De  hac  inclinatione  AmaWtus,  in  lib.  iir,  cap. 
23  :  Perseverant  retro  stantes  inclinati,  usque  dum 
finiatur  amnis  prmens  Oratio,  quam  Canon  .m  vo- 
cant. 

b  Hoc  etiam  in  loco  Greeci  et  Orientales  plerique 
primum  extoilunt  calicem  Hostia  consecrata. 

c  Hunc  ritura  observat  Amalarius  sub  finem  alte- 
rius  prseralionis  ad  orficialera,  et  in  ejusdem  operis 
lib.  in  cap.  26. 

^  Hic  articulus  totidem  verbis  ex  libello  Romano 
adduciiurapuH  Amalariura  in  lib.  ui,  cap.  27. 

•  Id  ex  Roraauo  Ordine  tradit  Micro.ogus  in  cap. 
17. 

f  Colbert.,  post  semper  vobiscum  cseleris  omissis, 
subdit  mittet  in  calicemde  Sancta  ;  ^t  sic  apui  Ama- 
larium,  in  lib.  iir,  cap.  31  :  Dicit  libellus  momoratus 
scilicel  Romaous,  Cum  dixerit,  Pax  Domini,  elc, 
mittit  in  calicem  de  Sancta.  Quae  Sancta  eadem  esse 
videntur  qu*  supra,  nura.  8,  et  quae  particula  fer- 
menti,  infra,  nura,  22,  neraper  antea  consecrata,  et  in 
futurum  sacrificium  reservala  ;  aha  vero  infra,  nura. 
19.  Idem  Araalarius  ibidem  adducil  sequentia  verba 
ex  libello  memorato  :  Sed  archidiaconus  pacem  dat, 
etc. 

«  Ila  legit  Amalarius,  in  lib.  iii.  cap.  41,  melius 
quam  in  Edilis  et  in  Codice  sancti  Galli,  quam  rum- 
pit  partemsuper  altare  relinquit ;  rectius  etiam  quam 


Golbert.,  qmm  ruperit,  tollit,  partem  aliam  super  al- 
tare,  elc. 

h  Colbert.,  vadunt  ad  lcevam  episcoporum. 

*  Colbert.,  oblationibm,  respictt  ad  scholam,  cseteris 
omissis  ;  in  Editis  tantum  inclusa  parenthesi  desunt^ 
habentur  autem  in  Codice  sancti  Galli,  sane  haud 
parvi  pendenda,  ad  quse  respexit  Araalarius,  in  lib. 
ui  Ofhcialis,  cap.  35  :  Remanetque  in  altari  particula 
usque  ad  finem  Missce.  Microlo^^us,  in  cap.  17  censet 
D  eara  fuisse  reservatara  pro  communicaturts  sive  infir» 
mis.  Sftd  ratio  hic  allata  videtur  potior. 

k  Nerape  sians,  et  quidem  conversus  ad  Orientem, 
ex  quarto  Ordine  Roraano  de  Missa  episcopaii,  num. 
10,  et  ex  aliis  posterioribus  iibellis. 

i  Paulo  aliter  Araalarius,  in  lib.  in,  cap.  31  : 
Ponit  inter  manus  archidiaconi  in  calicem,  ut  in  ante 
Vulgatis,  addito,  faciens  crucem  ter  Colbert  :  Po^ 
nat  in  calice  inmanus  archidiaconi  dicendo  Fiat,  elc, 
Post  superiora  ita  corararaentatur  ibidem  Amalarius  : 
Si  hoc  agitur  in  Romana  Ecclesia,  ab  illis  potest 
addisri  quid  significet  bis  positus  panis  in  calicem.  Nori 
enim  vacat  a  myslerio  quidquia  in  eo  officio  agilur 
ju\ta  constitutionem  Patrum. 

«»  Sumendo  scilicel  sanguinem  Domini  cum  pr6 
complcmento  communionis,  ut  loqnetur  Micrologus,  ja 
cap.  19.  Praeclarum  hoc  sine  specimem  communio- 
nis  generalis,  etiam  sacerdotum  et  episcoporom. 


fti7  APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITURGICA  OPERA.  «48 

cornd  altaris,  etannuntial«8lationem,  etrefusopa-  A  Finita  autem  Antiphona  surgit  pontifex  cum  archi- 


rumdecalice  in  scyphum  intermanusacolylhi.ac- 
ceduntprimo  episcopiadsedem^utcummuniceDtde 
manu  pontificis  secundum  ordinem  ;  ^  similiter  et 
presbjteri  ut  communicent  posteos.  Episcopus 
autemprimus  accipitcaiicem  de  manuarchidiaconi 
et  stat  in  cornu  aitaris  sequen  tis  ordinis  usque  ad  pri- 
miceriumdefensorum.Deinde  archidiaconus  acce- 
pto  de  manibus  illius^  calice,  refundit  in  scyphum 
quem  supra  diximus,  et  tradit  calicem  subdiacono 
regionario,  qui  tradit  ei  pugillarem,  cum  quo  con- 
lirmatpopulum.Galicemaulemaccipitsubdiaconus 
sequens  ;  dat  acoljtho  [Colb.,  de  acolytho.  quem 
iUerevocat  1 5  ii^  paratorium.  Qui  dum  confirmave- 
ritquos  papa  communicetdescenditpontifex  asede 


diacono,  et  veniens  ante  altare  dat  Oratiooem  ad 
Gomplendum,  f  directus  ad  Orientem,  Nam  in  islo 
loco,  cum  Domiuui  vobiscum  dixerit,non  se  dirigit 
ad  populum.  Finita  vero  Oratione,  cui  prfficpperit 
archidiaconus  de  diaconi  hus,  1 Q  a«pici  t  ad  ponUficem 
ut  ei  annuat,  et  dicit  ad  populum  Ite  Missa  est,  Res- 
pondent  Deo  graiias.  Tunc  septem  cereostala  pnece- 
dunt  pontificem,  et  subdiaconus  regionarius  cum 
thuribuload  secretarium.  Descendente  autem  illoin 
presbytftrium,g  episcopi  primum  dicant /w6e,rfomn€, 
benedicere.Resp.Benedicat  nos  Dominus.^e^p.Amen. 
Post  episcopos  presbyteri  ;deinde  monachi ;  deinde 
schola  deinde  milites  diaconarii,  id  est  qui  sigoa 
portant ;  posl  eosbajuli,posteoscereostatarii;po8t 


cum  primicerio  notariorumet  primicerio  defenso-  B  quosacolythi,quihrugamobservant;posteosexlra 

rum,tenentibu8  eimanus,utcommuniceteosquiin  '    '  -    .^.--      ^- 

senatorio  sunt,  postquem  archidiaconusconBrmat. 

Posth8Bc[Co/6.,  Postarchidiaconem]  episcopicom- 

munioantpopulum,annuenteeisprimiceriocumma- 

nu  sub  planeta,  percontato  pontifice  Post  eos  dia- 

coni  conflrman.  Deinde  transeunt  in  partem  sioi- 

8tram,utfaciantsimihter.Presbyteri  autem  annuen- 

te  primicerio,  jussu  pontificis  communicant  popu- 

lura,et  ipsi  vicissim  confirmant.  Nam  mox  ut  pontifex 

coeperit  in  senatorio  communicare,  statim  schola in- 

cipit  Antiphonam  ad  Gommunionem  per  vices  cum 

8uJ>diaconibus,  et^  psallunt,usquedum,communi- 

cato  omni  populo,  annuat  pontifex  utdicant  (?/ona 

Patri,  et  tunc  repetito  Yersu  quiesount.Etpontifex 

mox  ut  communicaverit  inpartemulierum,reditad  q     Quinto  loco^  post  finitum  Ganonem,  ubi  dicitur 


presbyterium  crucesportantes ;  deinde  mansionaru 
juniores  ;  et  intrat  in  secretarium. 

n.  Si  autem  summum  pontificem,  tU>i  statio  fuerU, 
contigeritnonadesse,h3ecsunt,quxabalioepiseopo 

dissimiliter  fiunt, 

22.  In  primis,  quod  non  illi,  sed  diaconi  prsce- 
dunt  cum  cereostato  vel  thuribulo, 

Secundum  namque  quod  non  sedet  in  sede  post 
altare. 

Tertio  non  dicit  Orationem  post  altare,  sedindei 
tro  latere  altaris. 

Quartum  non  ipse  episcopus,  sed  diaconusin  eo 
loco,  ubi  consuetudo  est,  cmTiBit[Forte,  signat]. 


sedem^  et  communicat  regionarios  per  ordinem^et 
eos  qui  infilo  steterant,  et  in  diebusfestisde  schola 
XII.  Nam  ceeteris  diebus  in  d  presbyterio  communi- 
cant.  Posthosomnesredeuntesnomenculator  et  sac- 
cellarius»  et  acolythus,  qui  patenam  tenet,  et  qui 
manutergium  tenet,  et  quiaquam  dat,ad  sedemcom- 
municant,  et  post  pontificem  archidiaconus  eos 
confirmat. 

21.  Astat  autem  subdiaconus  regionarius  ante 
faciem  pontificis,ut  annuatei.  Ule  verocontemplans 
populum,  si  jam  communicati  sint,  et  annuit  ei.  Et 
ille  •  vaditad  humerum,  aspicitad  primum  scholfle, 
facienscruoem  in  fronte  sua,annuitei  dicere  Gloriam ; 
etille  resalutato,  dicit  Gloria,  sicut  erat,ei  versum 


aQuo  modo  hsec  denuotiatio  futurse  stationis  fie- 
ret  leges  inferius  in  libelio  Benedicti  canonici,  num . 
33. 

^  Golbertinus  variat  hoc  ioco  :  Sed  presbyteri  om- 
nes  accedant  ut  communicent  ad  altare  ;  quae  lectio 
convenit  cum  aliis  duobus  libellis  infra.  Paulo  post 
idem  Golbert.  :  Deinde  archidiaconus  de  manu  illius 
suteipiens  calicem,  refundit  in  scyphum,  etc.  Glarius, 
sed  eodem  seosu. 

cHincpatet  Antipbonam  auaB  hoiie  Gommunio 
dicitur  olim  Psalmo  decantanao  prflemissam  fuisse  ; 
quod  Microlo^s  diserte  habet  in  cap.  18.  Confer 
Liturgiam  Gallicanam,  lib.  i,  cap.  5,  num.  27.  In 
Colbertino  sic  le^tur  :  Statim  schola  incipit  Antipho- 
nam  ad  communtonem  et  psallant  usque  dum  commu- 
nicat  populus  omnis  Nam  pontifex  mox  ut  communt' 
cavertnt  m  partes  mulicrum,  etc, 


D 


Per  quem  hxc  omnia  2)omme,  non  levatur  calixab 
archidia^ono. 

Sexto  loco,  quando  dici  debet  P^ix  Domini  sU  sem- 
per  t;o6tsct4m.deportatur  a  subdiacono  oblationario 
particula  ^  fermenti,quodabapo8tolicoconsecratum 
est,  et  datur  archidiacono  ;  ille  vero  porrigit  ppi- 
scopo.Atilleconsignandotribusvicibus,  et  diceodo 
PaxDominisitsemper  vobiscum,  mittit  incalicem. 

Nam  et  hoc  similiter  facit,  quod  apostolicus  dod 
confringit ;  ipse  vero  super  pallam,qu®corporali8 
dicitur,  in  altare  confringit.  Deinde  communicaDt 
omnesprfleterepiscopumtantum,quodnonsuamaoa 

communicat.  Si  in  ipsiusmanum  17  mittitpartem 
et  ipse  se  communicatcum  propriamanu.Similiter 

d  Colbert.  :  Nam  cceteris  diebus  presbyteri  ubip- 
tuerint  comtnunicent. 

•  Colbert.,  Et  ille  cupi^it  ad  primum  seholsB. 

t  Golbert.,  his  omissis,  ita  habet  :  Dat  orationem 
Ad  Complendum.  Qua  hnita,cui  prxcepit  archidiaeo' 
nusdeaiaconibus,e{c.  Nuno  sacerdos  conversus  ad 
populum  dicit  Dominus  vobiscum  etiam  boc  loco. 

D  Aliter  Colbert.  :  episcopus  primus  veniat  o^f 
eum,  dicens  Jube,  Domme,  benedicere,  etc. 

b  Non  prflBlermittenda  lectio  Codicis  Coibertipi, 
ubi  pro  rugam  legitur  regiam,  id  est  aditum  seu  jt- 
nuam  cancellorum  quas  acoiythi  observare  solebanl. 
Bajulorum  officium  habes  supra,  num.  3.  . 

»  Notandus  hic  locus  de  ferroento  pro  Euchari; 
stia.  Coufer  num.  8  et  49,  supra,  et  cpmroeotaru 
nostri  prflevii  caput  6, 


949 


ROMANI  ORDINES.  —  L 


950 


facitpresbyterpresbyterOyAtdiaconusdiacono.Nam  A  episcopis  autem  omni  tempore  in  Dominicis,  seu 


reiiqua  omniasimiliter  utsummusPontifex  facit. 

Similiter  etiam  eta  presbytero  agitur,  quandoin 
statione  facitMissas,  prfiBter  Gloriain  exelsis  Deo, 
quia  a  presby  tero  non  dicitur  nisi  in  Pascha.Episcopi , 
qai  civitatibus  prsBsident,  ut  summus  pontifex,  ita 
omnia  peragunt* 

lil.  Feria  4.  Inilium  Quadragesimm, 

23.  Colligunt  se  omnesadeccIesiamsanctffiAnas- 
tasiffi  circahoram  septimam.  logreditur  pontifexin 
secretarium,  induit  se  vestibus.  Schoia  vero  canit 
Antiphonam  ad  introitum. 

24.  Tunc  adveniens  pontifex  ascendit  ad  altare. 
CJt  autem  finita  fuerit  Antiphona,  stans  pontifex  a 
dextris  altaris  directus  ad  populum,  dicitJDomtnt^s 


festis  diebus  cantatur.  Nam  quando  litania  agitur, 
nec  Gloria  in  excelsis  Deo,  nec  Kyrie  eleison  post 
Introitum,nec  A/^e/macantatur,  exceptolitaniama- 
jore. 

26.  Item  de  Responsorio  graduali,  ab  incipieote 
usque  ad  finem  cantatur,  et  Versus  similiter.  Simili- 
ter  in  quotidianis  diebus  AUeluia  simili  modo.  In 
quotidianis  vero  diebus,  si  voluerint,tantumprimA 
dicitur. 

Item  candeiabra  tenentur  in  manibus  usque  dum 
ad  repetitionem  incipiunt,  postea  deponuntur  in  pa- 
vimentum.  Et  postprimam  Orstionem  Miss»  datam 
deportantur  ante  altare.  Item  Gloria  dividitur,  sed 
tantum  festisdiebus.  Ad  repetendum  vero,sive  fe- 


t;o6iscMw;deinderegvTatseadOrientem,dicitOremt/s,  g  stis  diebus,  seu  quotidianis,  semper  incipitur.  Tan- 


diacoous,  Flectamusgenua,  deinde  Levate;  sequitur 
Oratio.DeindeincipiturAntipbonaPerrtam.Utautem 
propeecclesiamvenerintyincipient  litaniam.  Utautem 
ingressi  fuerint  ecclesiam,  pontifex  ingreditur  in  se- 
cretarium.SchoIa  pergitdecantandousque  ad  altare. 
Utautem  tinierint  litaniam,post  pauluium  incipiunt 
Antiphonam  ad  Introitum.  Deinde  veniens  pontifex 
ascendit  ad  sedem,  dicii  Oremus,  diaconus, F/«c/a- 
musg€nua,e[Levate,  Deindepo^tOrationem  legitur 
lectio,  et  ceiebratur  Missa  more  solito.  Postquam 
autemdixeritcommunionem,  a  diacono  dicitur  Hu- 
miliate  capita  vestra  Z)eo.  Clerus  respondet  2)eo^ra- 
tias,  et  diciturOratiosuperpopulum.  Finita  Oratione 
dicitdiaconus  ^lteMissa  esf.Similimodoagitur  se- 
cunda  feria,  quarta  feria,  sexta  feria,  et  sabbatoper 
totamQuadragesimam.NamSabbatotemporeAdriani 
institutumest  ut  flecteretur  proCarolob  rege,antea 
vero  non  fuit  consuetudo. 

25.  Tertia  feria,seuquinta  feria,  ut  ad  Missas  in- 
traverint,dicit  Z)ominws  vobiscum^ei  diaconusF/ec- 
tamusgenua,  eiLevate.  lSMissafinita,dicitdiaco- 
nas  Humiliate  <^  capita  vestra  Deo,  Et  inclinant  se 
omnesadOrientem.EtdicitpontifexOrationemsuper 
populum,  diaconus.  Ite  Missa  est.  Caeterivero  epis- 
copi,  aut  presbyteri,  qui  collectam  non  faciunt,  vel 
statio  non  fuerit  in  ipsa  ecclesia,  per  totam  hebdo- 
madam  similiter  faciunt  quomodo  isti  in  duobus  die- 
busperagunt.  Item  de  eo  qyiod  ^Gloria  inexcelsis 
Deo usque in caput  Quadragesimse  in  Dominicis  die- 
bus  cantatur.  A  presbyterisvero  G/ona  inexcelsis 


tum  semel  de  offertorio,  seu  et  versu  «  ipsius,  dua- 
bus  vicibus  ad  unam  Missam  domno  papse  cantatur. 

IV.  Incipit  Ordo a  Dominicamedianausquein  Octa- 

vas   Paschae. 

27.  Igitur  a Dominica quam  sedes apostolica'  Me- 
dianam  voluitnunoupari,  usumobservantiae  credi- 
musintimandum  ;unde  eteaqufls  ipsa  die  dicuntur 
numerum  dierum  ostendunt,  ut  est  illud,  Quarta 
decima  dte  ad  vesperum ;  et paulo  post,  In  quinta  de- 
cima  solemnitatem  celebrabUis.  A  quo  die  usque  in 
vigiliam  sanctsB  Dominices  Resurrectidnis  in  nullo 
responsorio  19  decantaturGtona,neo  in  Venite  ; 
a  CcBna  vero  Domini,  nec  in  psalmis,  nec  in  uUo 
loco  decantatur  Gloria  usque  in  Pascha .  Dominica  in 
Palmis,  cum  Evangelium  iegitur,  dicit  diaconus 
Dominus  vobiscum.  VftEtcum  spiritu  tuo.  Item  di- 
cat :  Passio  DomininostriJesu  ChristisecundumMat- 
thcBum.^t  Gloria  tibi  Domine, 

28.  Feria  4,  quae  est  pridie  in  Coena  Domiui,  hora 
tertia  pontifex  cum  clero  et  ordine  siio  procedat  ad 
altare  in  ecclesia  majore,  et  dicit  Orationes  *  solem- 
nes  hoc  ordine :  Oremus. Dat  Orationem  Deus a  quo 
etJudas.  Posi  Amen  sequitur,  bt  dicit  Oratione^ 
solemnes,  sicut  in  Sacramentorum  continetur ;  tan- 
tummodo  pro  se  intermittit.  Dicit  Orationem  pro 
rege  Francorum,  deinde  reliquas  per  ordinera,  ad 
ultimum  pro  Judaeis  non  flectunt  genua.  Quibus 
expIetis,osculaturaItare,  et  egreditur.  Postea  vero 
hora  octava  ingrediuntur  ad  Missas  hoc  ordine.  Di- 
cit  schola  Antiphonara  ad  Introitum,  et  pontifex  dat 


Deo  mlnime  cantatur,  nisi  solum  in   Pascha.  Ab  D  Orationem.  Legitur  iectiouna,sicut  in^  Capitulare 


•  Nunc  per  totam  Quadragesimam,  exceptis  festis, 
diciiur  Benedicamus  Domino,  Vide  Micrologi  caput 
46,  et  confer  caput  34. 

b  Nerope  Carolo  Ma^no,  qu»  veriM.  innuunt  haec 
posterions  esse  inslituti.  Vide  num.  28. 

c  De  hoc  ritu  videsis  Amalarium  in  prsefatione  al- 
tera  ad  Officialem,  sub  finem  preefationis. 

<*  Neque  modo  Gloria  in  exceUis  dicilur  a  Septua- 
gesima  ad  Pascha  eztra  fesla,  semper  vero  Kyrie 
eleison, 

e  Duo  distinguuntur  in  offertorio,  nempe  ipsum 
OfTertonum  et  Versus,  aualia  OiTertoria  inveniuntar 
in  vetustis  libris  cum  auobus  aut  tribus  Versibus. 
Vide  Amalariura,  in  iib.  lu,  cap.  19,  in  fine. 

'  Sic  appellat  Dominicam  Passionis  Ordo  Roma- 


nus  vulgatus,  in  quo  multa  fusius  quam  hic  haben- 
tur  a  pag.  44. 

'  Amalarius,  in  lib.  i,  cap.  11,  observat  hac  die 
quintam  varietatem,  nempue  ex  adjectione  unius  le- 
ctionis  et  unius  responsorii  cum  guinque  Versibus, 
ac  ex  Passione  Domini,  necnon  etiam,  ut  scriptum 
habemus  in  libello  qui  dicitur  Romanus  Ordo,  ex  ge^ 
nuflexione.  Tum  aadit :  Intimat  supradicius  libellus 
ex  Romana  consuetudine  debere  eadem  die  ante  publi- 
cumofficium  Orationesquassolemus  in  sexia  feria  age- 
re  recttari,  quas  verba  huc  spectant,  De  genuflexione 
vide  Micrologum  cap.,  52. 

^  Capitulare  appellant  indicem  Epistolarum  et 
Evangehorum  ad  Missas,  quae  in  fine  librorum  sa- 
crorum   antiquitus  primis  ac  postremiB  verbis  desi- 


951 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  UTURGICA  OPERA 


95) 


continetur.  Sequitur  Gradaie  Ne  avertas,  et  legitur  A  afifert,  et  deinceps  peragitur  Missa  ordinesuo.  Qua 


alia  lectio.  Post  quam  cantatur  can ticum  Domin^, 
exaudi,c\iiD  Versibussuis.Evangelium  vero  pronun- 
liabitur  iiai, Passio  Domini  nosCri  Jesu  Christi  secun- 
dum  Lucam,  et  incipil  legere  ;  qua  perlecta,exple- 
tur  Missa  ordine  suo. 

V.  Feria  5  Ccenae  Domini, 
29.  Media*  nocte  surgendum  est,  ettangitur  si- 
gnum  ;  et posthaec  non  ni^i  in  nocte  sanctum  Pascha 
adMatutinum.  At  vero  ecclesia  omni  lumine  deco- 
retur,  et  more  solito  Deus  in  adjutorium  meum  non 
dicant,  nec  Gloriam,  nec  Invitatorium  ;  sed  cantor 
incipitin  Psalmis  Antiphonam,sicutin  Antiphonario 
continetur.  Nec  presbytercomplet  infine^  Oralio- 
nem,  20  ^^^  tacite  surgendum  est,et  lectorBene- 


eipleta,communicatepiscopus  solus  ante  altareet 
diaconus  contirmat  eum  cum  calice. 

3 1  •Illa  tantummododie,postquam  communicave- 
rit,  ponit  calicem  super  altare  ;  deinde  accepta  a 
subdiacono  patena,  ponit  juxtacalicem  de  latere  si- 
nistro  et  statim  cooperilur  a  duobus  diaconibus 
utrumque  desindone  munda,  quam  prius  prspara- 
verant  in  oraaltarise  regione  pontilicis^postcorpo- 
ralemexpansum.Etcontinuo<^  duo  acoljthiinvolu- 
tas  ampulias  21  cum  sindone  alba  serica,  ita  ut 
yideri  possint  a  medio^  tenent  in  brachio  sioistro, 
projectissindonibus  super  scapulam  sinistram,  ita  ut 
pertingat  scapulam  dextram,  quatentius  possiotde- 
pendentiaretinere.A  quibussub  humero  stantibus 


dictionem  non  petat ;  et  quando  finit,  non  dicatrti  g  Yenitsubdiaconus,etaccipitampullamcommistam 


autem ;  sed  ex  verbis  iectionis  j  ubetur  facere  finem, 
Lectiones  vero  legantur  tres  de  lamentatione  Jeremiae 
prophetse,  ubi  dicit  :  Quomodo  sedet  sola  civitas^ 
M%(\\xQ,Cogitavit  Dominus  dissipare  murumfilixSion. 
Tres  de  tractatu  sancti  Augustini,  in  Pssilmo Exau- 
di,  Domine,  Orationem  meam  primo . Tres  in  aposto- 
lo,  ubi  ait  ad  Cor.  cap.  lyii  :  Ego  accepi  a  Domino 
quod  et  tradidi  vobis :  ix  Psalmos,  ix  lectiones,  ix 
Responsoria.  Cum  autem  omnia  complenda  sunt, 
sequitur  c  Matutinum.  Matutino  completonondica- 
tur  Kyrie  eleison  nec  Et  ne  nos  in  tentatiO' 
n€m. 

30.Hora  autemtertiaingressi  sacrarium,induun- 
turdalmaticis,tampontifexquamomnesdiaconivel 


una  cum  sindone,  et  dat  eam  archidiacono,  et  ille 
defert  pontificiantealtare.  Tuncpontifexrespiciens 
ad  Orientem,  et  diaconus  tenetante  ipsumampullam 
in  sinistro  brachio  revolutam  sindone^utsiipradixi 
mus.  Hic  halat  ter  in  ampullamchrismatis,et  dicit 
pontifex  Su7'sum  corda,  Resp.  Babemus  O/i  Domi 
num ;  et  inlratin  consecrationem chrismatis  eicelsa 
Yoce  :  sed  antequam  benedicatur,  insufQat  ter  in 
ampullam.  Qua  expleta,  benedicit  ampuUam  oleior- 
dine  quo  supra  delatam ;  et  similiter  halat  in  ipsam, 
sed  tacite.  Ampulla  autem  quaecum  chrismate  est, 
statim  ut  benedicta  fuerit,  oooperitur,  ut  a  oemiDe 
nuda  videatur,  sed  tenente  eam  acolytho,  omnes 
eam  per ordinem  salutent,  quam  episcopus  et  dia* 


omni  ornamento,  sedente  pontificein  sella  sua  ;et  p  nus  prius  nudamsalutant.Hoc  expleto,  ablutis  ma- 


praeparanturampullffidumcumoleojquarummelior 
deferturpontifici,  ut,  accepto  balsamo,  et  commi- 
scitato  cum  oleo,  manu  sua  impleat  eam  ;  illam  vero 
alii  ministri  teneant  pienam,  et  pontifex  lotis  mani- 
bus  proceditcumseptemcereostata  ad  Missas.  Dicta 
autem  Antiphooaad  introitum,  dicit  Gloriain  excel- 
sis  Deo,  et  Orationem.  Legiturapostolilectio  :  Fra- 
tresconvenientibus  vobis  in  unt<m,usque  Ut  non  cum 
Aoc  meindodaTwnemMr.Sequitur  Gradale  CAmfMs/^a- 
ctus  est  pro  nobis,  Legilur  Evangelium  secundum 
Joannemcap.Gxn :  In  illo  temporesciens  Jesus  quia 
venit  hora  ejus,  usque  quem  admodum  ego  feci  vobis^ 
ita  et  vosfaciatis.  Ante  quam  dicaturPer  quem  haec 
omnta,benedicituroieum  pro  infirmis  quodpopulus 


nibus  pontifex  venit  antealtare^etcomuoicatomois 
populus  ordlne  suo,  et  servat  de  sancta  usque  in 
cratisnum, 

32.  Ea  vero  die  hora  nona  faciunt  «  excutiigQem 
de  lapide  in  loco  foris  basilicam  ;  si  ibidem  orato- 
rium  nonhabuerint,  in  porta  ibi  excutiunt;sia  ve- 
ro,  in  loco  in  quo  consideraverit  prior,ita  ut  ex  eo 
possit  candela  accendi,  qusB  candela  in  aruodiae 
debet  poni,  et  a  mansionario  ecclesifleportatapne- 
sente  congregatione  vel  populo  ;  et  de  ipsoigne 
continuo  in  eadem  ecclesia  vel  loco,  ubi  accenditur, 
lampada '  una  servetur  usque  in  sabbato  sancto  ad 
illuminandum  cei  eum,  qui  eodem  die  benediceodus 
estordine  quo  in  Sacramentorum  continetur.  Ipsa 


gnari  solebant.  Vide  tomum  II  Capitularium,  col. 
4340. 

^  Ergo  etiam  hoc  triduo  Romani  nootumas  vigi- 
lias  faciebant  media  nocte. 

b  Id  est,  in  fine  Orationis  Respice,  quxsumus,  Do- 
mine,  etc,  non   addil  more  solitoQut  tecum  vivil,  etc. 

c  Matutini  nomine  intelliguntur  Laudes,  quas  vo- 
camus,ut  in  regula  sancti  Benedicti. 

^  H»c  verba  aliaque  refert  Amalarius,  in  lib.  i. 
post  medium  capitis  42  iDicit  libellus  Romani  Or' 
dinis  de  consecratione  chrismaiis  :  Continuo  duo  aco- 
lythi,  etc.  Idem  post  initium  ejusdem  capitis  ait 
oleum  simul  consecrati  cum  corpore  et  sanguine  Do- 
mini,  nec  habere  proprium  orficium,  sed  eo  in  loco 
benedici,  ubi  sol^us,  inquit,  uvas  benedicere.  Unde 
inteUigimus  embolim  esse  supra  dicti  officii. 

•  Memorata  dignum  est  id  quod  a  Theodoro  Ro* 


mansB  Ecdesiffi  archidiacono  se  accepisse  tradidit 
Amalarius,  in  lib.  iv,  cap.  44  :  soleo,  mquit  Theo- 
dorus,  esse  cum  apostolico  in  Laleranis.  quando  (flh 
cium  celebratur  de  Coena  Domini,  Nihil  enim  ibi  in 
eadem  nocte  observatur  d$  ezstinctione  luminum.  /n 
feria  se.vta  nultum  lumen  habetur  lampadum  sive  U' 
reorumin  ecclesia  in  Jerusatem,  quandiu  domnus  ap^ 
stalicus  ibi  Orationes  solemnesfacit,  aut  quandiu  cru 
salutatur ;  sed  tamen  ipsa  die  novus  ignis  accenii* 
tur^  de  quo  reservatur  usquead  noctumale  officium. 

'  Nonnihil  diversum  tradit  Z^charias  papa  in  epi- 
slola  42  ad  Boiiifacium,  nerope  moris  esse  ut  quini^ 
feria  Paschae,  id  est,  ante  Pascha,  quattdo  sacrun 
chrisma  consecratur^  tres  lampades  in  secretion  loc^ 
ecclesice  constitutx  ardeant  usque  ad  tertium  diem,  w 
estf  Sabbatum. 


953 


ROMANI  ORDINES.  -  I, 


954 


yerodieomnediurnaIeofficiumiDsimulcanuDt.22  A  foras.  Presbyferi  vero  ecclesiamm»  sive de  urbe, 


A  vespera  autem  huj us  diei  nuda '  siat  altaria  usque 
in  mane  Sabbati. 

VI.  Feria  6. 
33.  In  ParascQve  medianocte  surgendum  est.Di- 
cunlur  IX  Psaimi  cum  Responsoriis,  tres  lectiooes 
de  lamentatione  Jeremise  ab  eo  loco  ubi  ait :  Cogita' 
vii  Dominus  dissipare,  usque  Misericordix  Domini 
muUse  ;  tresdetractatu  sancti  Auguslini  de  Psalmo 
1X111,  tres  de  Apostolo  ubi  ait  ad  Hebraeos.cap.  v: 
Feslinemus  ey^go  ingredi.  Deinde  seqnitur  Matutinum. 
Lucern»  exstinguuntur.  Luminaria  autem  ecclcsiss 
ab  initio  cantus  nocturni  inchoanturexstiugui,hoc 
tamen  ordiQe,ut  ab  introitu  ipsius  ecclesisinoipiat 
paulatim  tutare  [id  est^  exstinguere],  ut,  verbi  gra- 


sive  de  suburbanis,  vadunt  per  ecclesias  suas,  ut 
hocordinecuncta  ad  ve^perum  faciant,  hoc  tantum 
mutantes,  ut  ubi  pontifex  meminitapostoiicum^ipsi 
nominent  episcopum  suum. 

35.  PostOrationes<i  praeparatur  crux  antealtare, 
interposito  spatiointer  ipsam  et  altare,  sustentata 
hincibdea  duobusacolythis,  posito  ante  eam  ora- 
torio.  Venitpontifex,  et  adoratam  deosculatur  cru- 
cem  ;  deinde  presbjteri,  diaconi,  subdiaconi  et  cab- 
teri  per  ordinem,  deinde  populus.  Pontifex  vero  se- 
detinsede,  usquedumomnes  salutent.  Presbjteri 
vero  duo  priores,  mox  ut  salutaverint,  intrantsecre* 
tarium,  vel  ubi  positum  fuerat  corpus  Domini,quod 
pridie  remansit,  ponenteseum  in  patena;  et  subdia- 


tia,  peracto  primo  nocturno,  videatur  pars  eorum  g  conus  teneat  ante  ipsos  calicem  cum  vinonon  con- 


tertia  esse  exstincta;medio  nocturnoiterumtertia ; 
tertio  vero  explelo,  exceptis  septem  lampadibus, 
nihilluminis  relinquitur,qu6B  inMatutinohocordine 
extinguantur.  In  ioitioPsalmi  primi  sit  custossem- 
per  paratus  in  loco  dexterse  parlis  ecclesiae  prope 
lampadibus,  ut  ubi  audierit  Antiphonam.  tenens 
cannam  in  manu  sua,  tutat  lampadem  imam.  In  Q- 
nem  Psalmi  ipsius  aliam  sinistr»  partis  ;  sic  una  ex 
parte  una,aliaexalia  tutantur,usquead  Evangelium. 
In  Evangeho  vero  tutatur  mediana  lampada. 

34.  Hora  tertia  conveniaat  omnes  presbyteri,  tam 
civitatis,  quam  de  suburbanis,  et  omnis  cjerus  cum 
populo  in  ecclesia  statuta  infra  urbem,  non  tamen 
in  majore  ecclesia ;  et  expectant  pontiflcem,   vel 


secrato,  etaltersubdiaconuspatenamcum  corpore 
Domini ;  qnibustenentibus  accipit  unus  presbjter 
patenam  et  alter  caltcem,  et  deferunt  super  altare 
nndatum.  Pontifex  vero  sedet  dum  persalutet  popu- 
lus,crucem,  Nara,  salutantepontificevftlpopulo  cru- 
cem,  canitur  semper  antiphona.  Ecce  lignum  crucis 
in  quo  salus  mundi  pependit,  veniteadoremus,  Dicit 
psalmuscxvni,id  est,^ea/timmact4/a^t.Quasalutata 
et  reposita  in  loco  suo,  descendit  pontifex  ante  ai- 
tare,  et  dicit :  OremuSyPrseceptis  saluiaribus  moniti 
Paler  noster ;  sequitur,  Libera  nos,quse  sumus,DomU 
ne.  Gum  dixerint  Amen,  sumit  de  Sancta  et  ponit 
in  calicem  nihil  dicens  :  et  communicant  omnes 
cum  silentio,  24^^  ^^P'^^  ^"^^  universa.  Et  dicit 


qui  vicem  illius  tenuerit.  Qui  dum  veniens de sacra-  ^  pontifex  :  In  nontinepattis.et Filiiet Spiritussancii 


rio  processerit  ante  altare  ad  orandumsupef  orato- 
rium,  sicut  mos  est,  stalim  ut  surrexerit,  cum  si- 
lentio  ascendit  ad  sedem  ;  quo  sedente,  statim  sub- 
diaconus  ascendit  ad  legendum,  etpost  lectionem 
cantatur  canticum  Domineaudivi,  cum  Versibussuis 
etdicit  pontifex  Oremus,  et  diaconusF/ec/amti^ye- 
nuGy  et  dicit  Levate.  £t  dat  Orationem  Deus  a  quo 
et  Judas.  Deinde  sequitur  altera  lectio,  post  quam 
sequiturtractus^  Qui  habitat,  vel  Eripeme,  Quofi- 
niio,  pronuniiaii^^  dieLCOnusiia:  Passio  Dominino^ 
striJesu  C^m/t. «e/7i4n(i2^myoannem,et  incipit  le^ere. 
Hac  expleta,  statim  iuoc  diaconi  nudantaltare  sin- 
done,  quflBpriusfuerat  sub  Evangelio  posita,  in  mo* 
dumfurantis.  Tunc  venit  pontifexantealtare,  etdi- 
cit :  Oremus,  dilectissimi  nobis,  inprimispro  eccle- 


paxiibi.  Respondent  ^/ct4m5j?»it7uttto.Etpostpau- 
lulum  Vesperam  dicitunusquisqueprivatim  ;et  sic 
vadunt  ad  mensam. 

VII.  Sabbato. 

36.  Media  nocte  surgendum  est.  Dicuntur  ixPsal- 
mi  cum  Responsoriis :  tres  lectiones  legimtur  de  la- 
mentatione  Jeremiae  ab  eo  loco  ubi  dicit :  Misericor- 
dix Dominimult3S,usqueeLd^nem,  Deinde  leguntur 
homiliffi  sanctorumPatrum  ad  ipsumdiem  pertinen- 
tes,  et  in  candelis  accendendisvelexstinguendis, 
sicut  superius  habetur  t. 

37.  Post  horam  tertiam  Sabbato  procedunt  qui 
baptizandi  suntad  ecclesiam,  et  ordinantur  per  or- 
dinem,sicut  scriptasunt  masculiin  dexteram,  femi- 
QflB  in  sinistram.Faciens  crucem  sacerdosinfrooti- 


sia  Dei,  et  ceetera  perordinem,  sicutinquartaferia  ^  bus  singulorum^posteaimpositamanusjipracapita 
diximus.  Gum  autem  ventum  fuerit  ad  Judssos,  non  singulorumdicit :iVec  te  lalet Sananas.ipsa ezpleiSi 
flectunt  genua.Quas  ut  finierit,  omnes  tacite  exeunt     tangit  singulis  nares  et  aures  de  sputo,  et  dicit  eis ; 


•  Amaiarius,  sub  finem  cap.  12  :  Restat  adhuc 
unum  in  Romano  Ordine,  ubi  prxcipit  ut  a  quinta 
feria  usque  in  Sabbato  sanclo  nuda  sint  altaria. 

b  Hic  psalmus  eliam  assignatur  ab  Amalario  in 
OfGcialis  Iib.  u  cap.  13,  ante  medium,  et  lib.  iv, 
cap.  34. 

c  Hsec  verba  refert  ex  Romano  libello  Amalarius, 
Bub  medium    prcedicli  cap.   13,  ante  lib.  i. 

^  Idem  Amaiarius  in  jib.  i,  cap.  14  :  Posl  hxc 
monet  libellus  memoralus  ut  prxparetur  crux  anteal' 
iare,  quansalutani  ei  oscuiantur  omnes. 

•  Idem  ipse  Amaiarius,  in  prtedicto  cap,  15  ;   Qui 


juxta  ordinem  iibelli  per  commistionem  panis  ei  vini 
consecrat  vinum.non  observat  traditionemecclesix,  de 
qua  dicit  Innoceniius  islo  biduo  Sacramenta  penitus 
non  celebrari.  Verum  an  commistio  haec  sit  vera  coa- 
secratio,  in  commentario  nostro  examinavimus. 

r  Amalarius  saepe  laudatus,  in  cap.  17  :  Romanus 
libellus  narrai  eodem  die  bentdici  ceram  oleomistnm  ; 
indeque  fieri  agnos^  eosque  reservari  usquein  Octavas 
Paschx  ;  quod  hocin  libello  nonreperitur.  Sic  vero 
in  vulgato  ordine  Romano,  ubi  de  octavis  PaschflB, 
et  in  Ubro  qui  Alcuioo  tribuitun 


m 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  LntlRGICA  OPERA. 


m 


Epheta,quodestadapenre,inodorem  suavitntis,  Tu 
autern  effugare,  diabole^  appropinquabit  enimjudi" 
cium  Dd.PQsteatangittieeleosanctos^^.apulas  et  pe- 
cl\is,eidicii'AbrenuntiasSatansefResp.Abvenuntio, 
Et  omnxbus  operibus  ejus  f  ftesp.A  brenuntic.Et  omnt- 
bus  pompis  ejus  ?  Resp .  A  brenuntio  .Egote  lino  eteo  sa- 
lutisin  Ckristo  JesuDominonostro  propitiatus  in  vi^ 
tam  (ptemam.  Pax  tibi. 

38.  Hacexpleta,  ambulet  in  circuitam,  imposita 
manu  super  capita  eonim,  dicatiaDtum  excelsavo* 
ce,  Credo  in  Deum.  Vertitse  ad  feminas,  et  facitsi- 
miiiter.Posteadicuntureis  ab  archidiacono  :  Orate, 
electijflectitegenua.  Etpost  paululum  dicit :  Leva^e. 
Complete  Orationem  nostramin  unumyetdiciteAmen 
Et  Hespondentomnesilmen.Iterum  admonenturab 
archidiacono  his  verbis  :  Catechumeni  recedant.  Si 
quis  cateehumenus  est,  recedat.  Omnes  catechumeni 
exeantforas.  Iternm  dicitdiaconus:  Ft7u>Aam5tmt\ 
revertimini  in  tocis  vestris,  expectantes  horam  qua 
possit  circavos  Deigratia  baptismum  ope7'ari. 

25  3^-  Horanona  egrediuntursacrarium  ponti- 
fex,  sacerdotes  et  cseteri,  et  induunt  se  vestimentis, 
cum  qnibus  vifrilias  celebrare  debent;  et  accenso 
cereo,  procedunt  simul  omnes  de  sacrario  cum  ipso 
cereoinecclesiam  cnm  silentio,  nihil  cantantes  ;  et 
poniturin  candelabro  antealtare.  Etunus  diaconus 
rogatunum  de  sacerdotibus  vellevitis,  qui  ibidem 
revestiti  astant,  pro  se  orare  ;  et  ut  surrexerit,  dicit 
ipse  diaconus  Dominusvobiscum.^esp.Etcumspi* 
ritu  tuo.Ei  dicit  Orationem,  sicut  in  Sacramenlorum 
continetur.  Postea  sedent  pontifex  et  sacerdotes  in 
sediculis  suis ;  diaconi  permanf^ntstantes.  Ipsa  ex- 
pleta,dicit  Dominus  vobiscum.  Resp.  Et  cumspiritu 
tuo. Inde  Sursumcorda.Hesp.Habemus  ad  Dominum. 
Inde Gratias agamus  Domino  Deo  nostro.  Resp.  Di- 
gnumetjustumest.  Inde  veroacceditin  oonsecratio* 
nem  cerei,  decantando  quasi  canonem.  Inde  vero 
accenduntur  in  duobus  «  candelabris  duo  cerei,et  de 
ipsoigne  accendunt  in  omni  domo,  quia  omnis  an- 
terior  exsiingui  debet. 

40.  Deindelectorexuit  se  planeta  ;  ascendens  in 
ambonem,^non  pronuntiat  Lec/io  libriGenesis,sed 
inchoatita,  In  principio  [ecit  Deusccelum  etterram 
nam  et  reliquffi  omnes  sic  inchoantur.  In  primis 
c  GrflBca legitur,  deinde  statim  ab  alioLatina.Tunc 
primum  surgenspontifex  dicit,0remu5  et  diaconus 
Flectamus  genua,  deinde  Levate  ;  etdatur  Oratio  a 
pontifice,et  legitur  lectioGrffice,  Factum  est  in  vigi- 
lia  ma^u/ma,etabipsocantaturcanticum  hoc  GraB- 
ce,  Cantemus  Domino,  Post  haBc  ascendit  alius,  et 


A  legit  supradictam  lectionem  Latine,etcanlicumc&n- 
tat  suprascriptum  Latine.Deinde  pontifex  surgens 
dicitOrmws,  et  diacoous  ut  supra  ;  et  datur  Oratio. 
PosthocIegiturlectioGraece.  Afrprehendent  septem 
mulieres ;  et  abipsocantaturcanticumGraece,  Vinea. 
Deindeascenditalius  legeresusprascriptum  Laline ; 
26  canticum  Latine  cantat  suprascriptum.  Et  ponti* 
fex,  Oremus  Diaconus  ut  supra ;  et  iterum  legitur 
lectio  Grsece,  Scnpsit  Moyses  canticum  ;  et  alius 
ascendens  legit  eam  Latine,  Deinde  pontifex  vel 
diaconus,  ut  supra.  Post  hoc  cantatur  Psalmus 
iSu!u^c^{;{M,  Graece ;  et  aliusipsum  Psalmum  Latine. 
4(.Posthflec  pontifex  directus  ad  populumdicit 
Dominus  vobiscum  ei  respondent,e/  cum  spiritu  tuo ; 
et  dicit  Oremus ;  et  dat  Orationem  directus  ad  Orien- 

Q  tem.Postfinitam,  dicitZ)omtnu5  vobiscumei  statim 
veniens  unus  minister  tenens  ampullasin  manibus 
suis,  stans  in  dextro  cornu  altaris,  et  tunc  ascendit 
ipse  proecedens  pontificem  ad  fontes.  Tunc  Deinde 
schola  descendit  ad  fontes  ad  litaniamfaciendam, 
expectantes  parati  pontificem.Secundus  vero  schol» 
tenet  vas  aureum  in  manu  sua  sinistra  super  plane- 
tam,unde  pontifex  mittere  debet  chrisma  in  fontem, 
et  jussi  faciunt  litaniam  ternam.  Deinde  pontifez 
proceditcum  omni  decore,  sustentatus  a  duobus 
diacouibus ;  et  illaduo  cereostata  quse  ante  fuerant 
illumiqata  semperanteipsumprocedunt,  usquedum 
omnia  fioierint. 

42.  Litaniafinita,  facto  silentio  dicit  pontifez  Do- 
minus  i;o6t5Cttm.Respondent.^/  cum  spiritu  f  uo.Dicit 

p  OremuSt  et  dat  Orationem  Omnipotens  sempiteme 
DeusAiem  BlisiDeus  quiinvisibiti  potentia.  Eic  pri- 
mamcrncemfacit,  Quihancaquamf  cum  manu  sua 
dividens  aqiiam  in  raodum  crucis.  Secundam,  Unde 
benedico  te.  Similiter  tertiam,  Benedico  te  per  Je- 
5tim  (7/^ri5/um.HscomniaexpIeta,fundit  cbrismade 
vasculo  in  fonte  superipsam  aquaminmodumcni- 
cis,  et  cum  manu  sua miscitat  ipsam  chrismam  cum 
aqua,  et  spargit  per  omnem  fontem,  vel  super  om- 
nempopulum.  Hoc  facto,  omnis  populus,  qui  volue- 
rit,  accipit  Benedictionem  in  vasissuis  deipsaaqua, 
antequamibi  baptizenturparvuli,ad  spargendumin 
domibus  eorum,  et  vineis,  et  campis,  et  fructibus 
eorum. 

43.  Deinde  presbyteri  aut diaconi,  etiam,8i  neces- 
sefuerit,  et  acolythi,  discalceati  induentes  se  aljis 

D  vestibusmundisvelcandidisingrediuntur  in  fontes 
^intro  aquam ;  et  baptizantur  primo  masculi,  deinde 
feminsBsubhacinterrogatione :  ^l^Credisin  Deum 
Patrem  omnipotentem,creatorem  cceliet  terrce?  Resp. 


•  Aliter  Amalarius.  in  lib,  i,  cap.  29.  Additur  etiam 
tti  libello  memoratoalter  cereus,  ubi  dicitur  :  Et  tunc 
illuminantur  duocereijenentibusduohusnotariis,  etc, 
quse  verba  hinc  absunt,  sed  adsunt  in  appendice 
quam  mox  subjiciemus. 

Hsec  verba  citat  Amalarius  in  cap.  21  :  Dirit  ti- 
bellus,  dequosaepememoranmus,q>'icontinetRomnnum 
Ordinem  :  Non  pronuntiatur  lectio  tibri  Genesis,  etc. 

Apposite  ad  bunc  locum  idem  qui  supra  Amala- 
rius,  initio  libri  u  :  Sex  tectioties  ab  antiquis  Romanis 
GrseceetLatinelegibaniur  (quimosapud  CP.  hodieque 


servatur),  ni  fallor  propier  duas  causas  :  unam,  quia 
aderant  Grxci,  quibus  incognita^  erat  latina  tingua  ; 
alteram  propter unammitatem  utriusquepofmli.ConfeT 
Micrologum,  sub  finem  cap.  28,  et  Bernonem  abba* 
tem  Au^iensem,  cap.  7,  ubi  Amalarii  verba  sub  no- 
mine  Patrum  adducit. 

^  [dem  ritus  legitur  in  CodiceGelloneQsi,  imo  etiam 
in  vulgato  ordine  Romano. 

o  Hffic  est  redditio  Symboli,  quam  Amalarius  ait 
reddi  Sabbato  sancto  secundum  Ordinem  Romanum  ; 
aliis  in  Coena  Domni,  in  lib.  i,  cap.  12  sub  initium. 


957 


ROMANI  ORDINES.  —  I, 


988 


Credo.CredisetinJesum  Christum  Filiumejus  unicum 
Dominum  nostrum  natum  et  passum  f  Resp  Credo, 
Ct  edis  etin  Spintum  sanctum,sanctam  Ecctesiam  ca- 
tholicam,remissionemp€ccatorum,camisresurrectio- 
nem,  vitam  xtemam  ?  Resp.  Credo,  Et  acceptos  in- 
fantes  de  parentibus  baptizeat  cos  sub  triua  mer- 
sione,  tan  tum  saDCtam  Trinitalem  semel  in  vocantes, 
ita  dicendo :  Baptizo  te,in  nomine  Patris,  et  mergit  se- 
mel  ;  et  Fitii,ei  mergit  iterum ;  e(  5pin(uj  sancti, 
et  mergit  tertio. 

44.  Levatis  autem  ipsisinfantibusinmanibussuis, 
ofierat  eos  uni  presbjtero ;  ipse  vero  presbyter  fa- 
ciens  de  chrismale  crucem  cum  poliice  in  vertice 
eorum  cum  invocatione  sanctflB  Trinitatis,  dicit : 
Deus  omnipotens,  Pater  Domini  nostri  Jesu  Christi, 
guitegeneravit  exaqua  et  Spiritu  santo^quiquededit 
tibi  remissionem  omnium  peecc^torum;  ipsete  tinet 
chrismatesatutis  in  ChiistoJesu  Domino  nostro  in  vi- 
tiam  astemam,Ame7^,Ei  sint  parati  qui  eos  suscepturi 
BUDtcum  iiDteis  in  manibus  eorum,  et  accipiunt  ip- 
80S  a  presbyteris^vei*  diaconibusquieos  baptizant- 
Pontifexveroegredieturafonte,habeascompositam 
sedem  in  ipsa  ecclesia,  ubi  volueritsedens  in  ea,  et 
deportantur  ipsi  infantesante  eum,  et  dat  singulis 
b  stolam,  casulam,  et  chrismale,  et  x  siliquas ;  et 
vestiantur.  Induti  vero  ordinantur  per  ordinem,  sicut 
scripti  sunt,  in  circuitu,  etdat  Orationem  super  eos 
>  pontifex,  cum  chrismatefacieDscrucem  in  frontibus 
c  eoramcuminvocatione  sanctflB  Trinitatis,ettradit 
eis  septiformem  gratiam  Spritus  sancti.Hoc  autem 
per  omnia  prsBcaventes,  ut  hoc  non  negligant,  quia 
tunc  omne  baptismumlegitimum  christiaDitatis  no- 
mine  confirmatur. 

45  Int^rim  vero  schola  jussa  facit  litaniam  ante 
altare,  primam  ^  septenam  ;  et  spatio  facto 
faciunt  alteram  quinam;  28  ilerum  spatio  faclo  fa- 
ciunttemas,  etdum  dicitur  Agnus  Dei,  magister 
%clLo\fBd\o\iAccendite,^i tunciJluminatur«  ecclesia. 
Et  procedit  pontifex  de  sacratrio  cu  m  duo  cereostata, 
unde,  sicat  superius  diximus,  stant,  sicut  antea  a 
dextris  etasinistris  altaris.  Litania  expleta,  dicit 
poDlifexG/orta  tVi  exceUis  Deo,  deinde  legitur  Epis- 
tola,  Altuia.  Confitemini  Domino,  tractus  Laudate 
Dorpinum,omnesgentes,  Non  cantantOfiertoria,  nec 
Agnus  Dei,  nec  Communionem.  Ante  Evangelium^ 
non  portant  lumen  ^inipsanocte,  sed  incensum. 

46.  Iliud  autem  de  parvuiis  providendum  est,  ut, 
postquam  baptizati  fuerint,nulium  cibumaccipiant, 

«  Libellus  septimus  meminit  solius  diaconi  pro 
mioisterio  baptismi,  num.  12. 

b  Ita  etiam  la  libello  septimo.  la  plerisque  aliis  fit 
mentio  tantum  de  albaveste  et  chrismali.  Idem  rilus 
fusior  io  appendice  sequeoti. 

c  Amalanus,  sub  finem,  cap.  27  :  Divil  Bomanus 
libeUus,  de  quo  sxpe  commemoravimus ;  Oralione  ex- 
fteta  facit  crucem,  etc.,  quae  verba  leguutur  iu  sub- 
jecta  appendice. 

d  Amalarius,  iu  fiae  secundfle  prfiefatioois  ad  librum 
de  ecclesiasticis  Offlciis,  memioit  hujusce  ritus  lita- 
niarum  post  baptismum,  per  septenarinm,  et  ijuma- 
rium,  et  temarium  nutnerum.  Yide 


vii  caput  15. 


commentaru  prse- 


A  nec  lactentur,  antequam  communicent  sacramenta 
corporis  Christi;  etomnibusdiebus  septimancB  Pas- 
chaead  Missasprocedant,et  parenteseorumofferant 
proipsis,etcommunicentomnes.Huncautemsupra- 
dictumordinem  baptismiin  hocSabbatopasch8e,si- 
cutetinSabbatoPentecostes,omniroodi8celebretur. 

47.  Item  ipsa  die  diuturnale  cursum  separatim  ca- 
nunt in  ispsa  nocte post  gallorum  cantum;  matutino 
irrumpente  luce  tenebras,  surgentes  in  ecctesia  ve- 
niunt,  et  mutua  charitate  se  invicem  osculantes  di- 
cunt,  Deus,in  adjutorium  meum ;  seqiiitur  Invitato- 
rium  cum  A  Itetuia.  Sequuntur  tres  Psalmi  cum  Anti- 
phooa  Beatus  vir,  Quatrefremuerunt,  Domine,  quid 
muttipticatisuntfSequuniuT  verotres  lectionescum 
Responsoriis.  Primalectio  de  Actibusapostolorum; 

3  sequitur  secundaet  tertia  de  homiliis  sanctiAugus- 
tini.  Sequitur  Matutinum  cum  A  Iteluia.  Infra  Albas 
Paschae  super  Venite,Surrexit  Dominus  vere,altetuia, 
ettresPsalmossupernocturna.lmponunturpersin- 
gulas  noctes  usque  in  octavas  Paschs,  id  est,  feria 
2,  Cum  invocarem,  Verba  mea,  Domine,  ne  in  furore 
tuo;(eT\di  3,  Domine Deusmeus,  in  tesperavi,  Domi- 
ne,  Deus  noster,  In  Domino  confido  ;feria  4,  Satvum 
me  fac,  Domine,  Usquequo,  Domine,  Dixit  insipiens. 
fcria5,  Domine,quishabitabit,  Conservame,  Domine 
Exaudi,  Domine,justitiam  meam;  feria  6 ,  Coslienar- 
rant,Exaudiatte,  Dominus,  Domine,  invirtutetua: 
feria7.  Domini  estterra,Ad  te,  Domine,  tevavi,  Ju- 
dica  me,  29  ^fnine,  quoniam  in  innocentia.  Item  a 
Paschausque  in  octavas  ad  omnes  cursus  non  can- 

P  tatur  Responsorium,  nec  lectio  recitatur,  sed  pro 
Versu  et  Responsorio  cantatur  Gradale,  Hdsc  dies^ 
tantum  prima.  Post  octavas  vero  PaschaB  super  Ve» 
nite,  et  super  omnes  Psalmos  Altetuia  cantant.  In 
secunda  feria  ad  Venite,  et  super  tota  hebdomada, 
SurrexitDominus  vere,atteluia. 
VIII.  Quodsequitur  habeturin  eodemms, CodicCj  sed 
dimidU)  folio  a  prcecedentibus  sejunctum, 

48.  In  diebus  festis,  id  est  Pasch®,  Pentecostes, 
sancti  Petri,Nativitatis  Domini,  per  hasquatuor  so- 
lemnitateshabent  colligendas  presbytericardioales, 
unusquisque  tenenscorporalem  inmanusua  ;etve« 
nit  archidiaconus,  etporrigit  unicuiqueeorum  obla- 
tas  tres.  Et  accedente  pontifice  adaltare,dextralse- 
vaque  circumdant  altare,et  simul  cum  illocanonem 
dicunt,  tenentes  oblatas  in  manibus,  non  super  al- 

^  tare,ut  vox  pontificisvaleDtiusaudiatur ;  et  simul  ^ 
consecrant  corpus  et  sanguinem  Domini,  sed  tantum 

•  Idem,  io  cap.  30:  Quod  iHuminaiio  c^eorum ; 
secundum  libeltum  Rumani  Ordinis  exspectetur  usque  ad 
Agnus  Dei,  hoc  demonstrat,  quod  per  tltum  Agnum  qui 
toitit  peccata  mundiunusquisque  tumen  accipere  debet, 

f  AmalariuB,  sub  roedium  cap.  31  :  Ut  opiner, 
propter  mutierum  imitationem  dicit  Romanus  libetlus 
non  portari  hacnocie  ante  Evangelium  aliu4  nisi  thy- 
miama,  etc. 

g  Multa  de  hoc  Romano  ritu  observat  Amalarius, 
in  lib.  IV,  cap.  52. 

^  Huc  pertioent  Amalarii  verba  io  lib.  i,  cap.  12, 
eub  medium  :  Mos  est  RomantB  Ecctesite,  ut  in  con- 
fectione  immolationis  Christi  adsint  presbyteri,  et  simul 
cum  ponUlice  verbis  et  manibus  conficiant. 


959 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITDRGICA  OPERA. 


960 


pontifexfacit  supf^paltare  crucem  «lextra  laevaque, 
Ciimacolythi  acceperint  Hostiasab  archidiaconode 
aitare,  vadunt  ad  presbyteros,  accipientes  calices  « 
tres  qui  prioressunt.  Diaconibus  vero  franj<entibus 
iapatenam,  vertit  se  archidiaconus  ad  scholam,  ut 
iQcipiant^^n</5Z)ei,quod  tandiu  cantatur  usquedum 
complent  fractionem.  Nam,  si  necesse  fuerit,  licet 
archdiaGOQoquemlibetvocareadconfringeQdumia 
patenam.Ibi  tamenubi  pontifexnoa  fuerit,  moxut 
perfregerintdiacoai  excussis  manibus  in  patenam, 
aspexerit,  statim  facit  signum  cum  manu  primus 
scholae.  etfiaiunt. 

49.  Quaadodixerita^  omni  ttjrbatione  securiy  tuac 
qui  ia  ordioefuerit  diacoausjunior  vertitse,etre- 
cipit  pateaamde  subdiacoao,  deosculaas  teaeteam 
ia  brachio  et;  dum  dixeril  Per  omnia  sascula  scb 
eu/o7*tim,  rumpit  oblatam  a  latere  dextro,  30  ^^ 
partemquamruperit,  cumdicil  PaxDomini,  mittit 
10  caiicem,  facieodo  crucem  ter. 

50.  Tuac  sic  agitur,  quaodo  spgritudo  pootificis 
noo  fuerit.  Stat  pootifexaatealtare.  Diacoous  pooit 
patenam  auper  aitare.  Poatlfex  vero  oblatiooes  quas 
coofringere  solusdebet  pooitio  patena,  et  coofrio- 
get.  Deiade  staot  diacooes  ia  parte   dextra,  et  io 


A  parte  sioistraarchipresbyteri^etsftcundus  vel  quar- 
tus,  yel  quem  voluerit  pootifex  ;  et  dat  uoicuique 
eorum  singulas  oblationes,et  confringunt  cum  ipso 
superaltare  in  corporale;  eseteras  oblationes,  quas 
Buperfluas  habuerit,  ponitepiscopus,  seu  archidia- 
conus,  velqui  fueritde  diaconibus,  ia  sacculis.quos 
teaeat  acolythi ;  et  sic  ipsi  deferuot  ad  csBteros 
presbyteros,  quisubterius  staot  ad  coofriogeadum, 
Si  autem  aegritudo  fuerit  pootificis,  ordioeta  quo 
agere  debeatsuperius  scriptum  habemus. 

51.  Igitur  diacoQus  quaodo  diierit  Per  umnia  sce- 
cula  sceculorum,  post  Gloria  in  excelsis  Deo,  ievant 
planetasio  scapulas,  et  staot  juxta  pontificem  ;si- 
militerlevant  et  subdiaconi,  sed  cum  sinu.  Subdia- 
coausverodeschoIa,statimul)iimposueritAatipho- 

Q  nam  ad  Introitum,  levat  pluoetam  cum  sinu.  Ad 
completionemilZ/e/mavelResponHoria,paratsedia- 
conusad  Cvangeliumlegendum.Si  auiemdiaconus 
ibidem  oon  fuerit,  presbyter,  sicut  diacoous,  stat 
juxta  pontificem,  sed  noo  levata  planeta.  At  ubi 
Evaugelium  reiegerit,ibise  nonparat  ubiet  diaco- 
nus,  sed  statim  venit  ante  altare  vestitus  plaoeta, 
oraat  altare,  sicutdiacoaus. 


APPENDIX. 


I.  De  officUs  in  noctibus  a  Ccsna  Domini  usque  in 

Pascha. 

1.  Igitura  Domioica  quam  sedes  apostolica  Me- 
diaoam  voluitouncupari,  usum  observautieB  credi- 
mus  iatimaodiim ;  uode  et  eaquae  ipso  diedicuotur 
nQmerumdierumostenduat,ut  estillud,  Quartade- 
cimadie  advesperum :  et  paulopost,  et  in  quintade- 
cima  solemnitatem  celebrabitis.  Aquodieusquead 
vigiliam  Dominic®  Resurrectioois  io  oullo  Respooso- 
rio  decaotetur  Gloria,  A  Coena  vero  Domini.  nec  in 
Psalmis,  neoin  nullolocodecantatur  6/orui,U8quein 
Pascha.  Eadem  vero  noctesurgent  ad  vigilias  bora 
noctis  octava,  et  tunc31  ecdesia  sit  omni  lumine 
decorata.Necmore  solito  Deusin  adjutorium  meum 
dicent,  nec  Invitatorium,  nec  Glojnam  ;  sed  cantor 
incipitin  Psalmis  Antiphonam,  sicut  Antiphonario 
eontinetur.  Sed  et  in  tine  nocturnoB  lector  Benedi- 
otionem  non  pe.tit,  nec  presbyter  more  solito  Bene- 
dictionem  complet ;  etquandofinit  lector,  non  dicit 
Tu  autem,  Domine,  sed  ex  verbislectionisjubeturfa- 
cere  finem. 

2.  Lumen  autem  ecclesiaBab  initio  cantus  noctur- 
nae  inchoatur  exstingui,  hoc  tamen  ordine,  ut  ab  in- 
troitu  ipsiusecclesiflB  incipiat  paulatim  l\i{SLTi[Idest 
exstingui],  ut,verbi  gralia,peractoprimonocturno, 
videatureorum pars  tertia  esseexstiocta  ; medio no- 
cturno  iterum  tertia  ;  tertio  vero  explelo,  exceplis 
septemlampadibus,nihillumen  relinquunt.Quee  in 
Matutinis  exstinguuntur  hoc  ordine.  Initio  primi 

*  Id  est.  calices  ministeriales,  qui  alio  nomine  scy- 

ghi  appellaDtur.  Alias  Gr»*gurius  tl,  in  epistola  9  ad 
lonifacium  episcopum  Moguntium,  non  f^criberet  con- 
gruum  QOQ  esse  duos  vel  tres  calices  in  altario  ponere, 


Psalmisitcustossemperparatus  ia  loco  dextrfle  par- 
tis  ecclesiflB  propelampadibus,  utubi  audierit  Aoti- 
phooam,  teaeos  caooam  io  mau  sua,  tutet  lampa- 
dam  unam,  io  fioe  vero  Psalmi  ipsius  tutet  aliam 

^  partissioistrsB.  IusecundoPsalmo,cumAntiphona8 
audieiit,  tutet  dextra  parte  ailam.  Sic  uaa  ex  parte 
uaa,  alia  tutaotur  usque  ad  ^  Evaogelium,  in 
evaogelio  vero  tutatur  mediaoa  lampada.Ea  die  vero 
GGBoa  Domioi,  hora  nooa,  faciuat  excuti  igoem  de 
lapide,  io  loco  foris  basilica  ;  si  ibidem  oratorium 
habuerit,  io  portam  ibi  excutiunt ;  sin  vero  in  loco 
quo  consideraverit  prior,  ita  ut  ex  eopossit  candela 
acceodi.  Quab  caodela  in  aruadine  debet  poni,  eta 
mansionario  ecclesifle  portari  praesente  populo;etde 
ipso  igne  continuo  in  eadem  ecclesia  loco  secreto 
accendatur  lampada  una,  et  serveturusque  insab- 
bato  santoad  illuminandum  cereum,  qui  eodem  die 
benedicendus  est  ordine  quo  in  Sacramentorum 
continetur.  Et  bic  ordo  cerei  benedioendi  in  subur- 

D  banis  civitatibus  agitur. 

3.  Nam  in  catholica  Ecclesia  infra  civitatem  Ro- 
manam,  mane  prima.  Sabbato  sancto,  in  Lateranis 
venit  archidiaconus  in  ecclesia,  et  fuodit  ceramin 
vas  muodum  majorem,  et  miscitat  ibidem  oleo,  et 
beoedicit  ceram,  et  ex  ea  fuodit  io  similitudinem 
agoorum,  et  servat  eos  io  locomuado.  Iq  octavas 
vero  Paschflp.  daaturipsiagioiad  archidiaconoineo- 
clesia  post  Missas  et  communionem  populo,  et  ex 
eisfaciunt  32  i°  domossuas  inoensum  ad  suffumi- 
cum  Missarum  solemnia  celebrantur, 

^  Id  est,  usque  ad  canticum  Benediclus^  ex  Evan- 

Seiio  Luc»  desumptum.  Eum    ad   modum  canticuin 
lagnificat  designatur  infra. 


96i 


ROMANI  ORDINES.  -«  I. 


962 


gandum  proqiialicunque  eiseveniente  necessitate.  A 
Siiuillter  in  suburbanis  civitatibus  de  cera  faciuut 
4.  Hoc  expieto,  accipitmynsionariuspriorjamf^- 
tam  candelam  in  manu  sua  illuniinatam  incanna, 
prosequente  eumpopuiocum  supplicisilentiojtaut 
summitas  candelflB  que  iliuminaturad  altare  versa 
inclinata  respiciat  iliam  ecclesiam  quam  sunt  ingres- 
suri,  quaetamen  prius  absque  iumine  erit,  prsepara' 
tis  ante  altare  septem  Iampadibus,itacompositi8,ut 
absque  ulio  impedimento  cujuscunqueretardationis 
mana  mansionarii  cum  eadem  candela  possint  ac- 
cendi,  ac  deinceps  preeparatis  custodibus  omni  lu- 
mine  decoretur  ecclesia.  E)t  ita  ingrediuntur  ad 
Missas,  sicut  in  Sacramentorum  continetur  vel  An- 
tiphonario.MissaexpIeta,communicant  ordine  con 


lil,  Ferin  5  Ccenae  Domini. 


6.  Hora  tertia  ingressi  sacrarium  induuntur  dal- 
maticis,  tam  pontifex,  quam  omnes  diaconi,  vel 
omni  ornamento,  sedente  pontifice  in  seila  sua  ;  et 
praBparanturampuIlaB  duse  cum  oleo,quarum  melior 
defertur  pontiHci»  ut  aocepto  balsamo  et  commisci- 
tatocumoleo  manu  sua  impleat  eam.  liiam  vero 
aliam  ministri  retineant  plenam.  Et  pontifex  lotis 
manibus  procedit  oum  septemcereostata  ad  Missas. 
Dicta  Antiphona  ad  Introilum,  dicit  Orationem. 
Legitur  Apostoli  lectio :  Fratres,  convenientibus  vo- 
bis  in  unum,  usque  Ut  non  cum  hoc  mundo  damne- 
mur.  Sequitur  Grad.  Christus  factus  est  pronohit. 
Legitur  Evangeliumsecundum  Joannem  cap.  cxii 


stituto,  et  servant  de  Sancta  usque  in  crastinum  g  C^^»  cxvij.  /n  iUo  tempore,  sciens  Jesus  guia  venil 


juxtacoosuetudinem.  Sedet  ipsa  ecclesia  usque  ad 
vigilias  illuminata  permaneat,  et  sicut  in  isto  die 
taxavimuSjSicet  sexta  feria  faciendum  est;  simili- 
ter  etsabbato,  ea  tantum  ratione  ut  ad  horam  no- 
nam  excutiant  ignemde  Iapide,sicut  diximus,  et  a 
mansionario  quinta  fcria  portetur,  sexta  feria  ab 
arcbidiacono ;  in  Sabbato  sancto  ab  episcopo  j  uniore 
portetur.  Si  vero  hic  ordo  in  monasteriis  agitur, 
quinta  feria  ipse  ignis  a  custode  ecclesiae  portetur ; 
sexta  feria  a  preeposito  ;  Sabbato  vero  sancto  ab 
abbate  portetur. 

II.  Fenaifquodestpridie  Coenx  Domini. 

5.  Hora  tertia  conveniunt  omnes  presbyteri,  tam 
eivitatis,  quam  et  de  suburbanis,  et  omnis  clerus 
compopuloin  ecclesia  statuta  infra  urbem  exspe- 
ctaotes  pontificem,  qui  semper  in  ecclesia  majore 
per  seOrationes  solemnesipso  die,sicutin  Sacra- 
mentorum  continetur,  complet.  Qui  dum  veniensde 
sacrario  processerit  ante  altare  ad  orandum  super 
oratiorum,  mox  ut  surrexerit,  dicit  Oremus^  etdia- 
conus  Flectamus  genua^  postea  dicit  L^t;a/e.et  pooti- 
fex  [A/.,  presbyter]  dicit  Oremus,  dilectissimi  nobis, 
inprimispro  Ecctesia  Deiei  caeleras  per  ordinem  ; 
tantummodo  pro  seiutermittit ;  ad  ultimum  pro  Ju- 
dsis  non  flectunt  genua.  Quibus  expletis,  osculatur 
altare,  etegreditur.  Pre^byteri  veroecclesiarum  sive 
de  urbe,  seu  de  suburbanis,  vadunt  per  ecclesias 
saas,  uthoc  ordinecunctafaciantferiasexta,  hora 
tertia,  hocscientes,33  ^^  ^bi  pontifex  de  se  inter- 


Aora  ejus,  usque  quemadmodum  ego  feci  vobis,ita  ei 
vosfaciatis.  EtdeiucepsperagiturMissaordine  suo. 
Quaeipleta,  communicat  solus  pontifexante  altare, 
etdiaconusconfirmat  eum  cum  calice  illa  tantum- 
mododie.  Postquamcommunicaverit,  ponetoalicem 
superaltare.Deinde  acceptaa  subdiacono  patena, 
poQit  juxta  calicem  de  latere  sinistro,  et  statim  co- 
operitur  a  duobus  diaconibus  utrumque  de  sindona 
munda^  quam  prius  prseparaveraat  iu  ora  altaris  a 
regione  pontificis. 

7.  Postcorporalem  expansam,  continuo  dao  aco- 
lythiinvolutasampullas  cum  sindone  alba  serico, 
ita  ut  videri  possint,  a  medio  tenent  in  brachio  pro- 
jectis  sindonibus  super  scapnlam  sinistram,  ita  ut 
pertingant  scapulam  dextram,  quatenus  possintde- 
pendentia  retineri ;  a  quibus  sub  humero  stantibus 
venitsubdiaconus,et  accipitampullam  commistam 
unam  cum  sindone,  etdateam  archidiacono,  et  iUe 
defert  pootifici  ante  altare.  Tuncpontifexrespiciens 
adOrientem,  346^di&<^OQus  [A/.,  archidiaconus] 
tenetanteipsum  ampuUaminsinistro  brachiorevo- 
^utam  sindone,  utsupraprstiximus.  Et  dicit  ponti- 
fex  Suj^sumcorda.  Respondetur  Habemus  ad  Domi- 
num.  Et  intrat  in  consecratione  chrismatisexcelsa 
voce.  Sed  antequam  benedicatur,  halat  ter  in  am- 
puUam.  Quaexpleta,  t>enedicit  ampuUam  olei  •  ta- 
cite.  ordine  quo  supra  delatam,  etsimUiterhalat  in 
ipsater.  Ampulla  autem  quae  cum  chrismate  est, 
statim  ut  benedicta  fuerit,  cooperitur,  ut  a  nemine 
nuda  videatur ;  sed  tenente  eam  acolytho,  omnes 


misit,  ipsi  illum  nominent.  Postea  vero  hora  octava  ^  eam  perordinem  saIutant.P(amepiscopusetdiaconi 


[AL,  nonaj  ingrediuntur ad  Missas hoc ordine.  Di 
cit  schola  Antiphonam  adlntroitum,  etpontifexdat 
Orationem.  Legitur  lectio  una,  sicut  in  Capitulare 
eominemorsLiar.Seqmiur  Qrad  Sile  Neavertas  faciem 
tuam.  Sequitur  altera  iectio,  post  quam  canticum 
Domine.  exaudi,  cum  Versfbus  suis.  Evangelium 
|>roD untiabitur  ita :  Passio  Domini  nostH  Jesu  Chri- 
sii  secundum  Lucam»  Qua  perlecta,  expietur  Missa 
ordine  suo. 


prius  eam  nudamsalutant.  Hocexpleto,  ablutis  ma- 
nibus  pontifex  venit  ante  altare,  et  communicat 
omnis  populus  ordine  suo.  A  feria  quinta  vespere 
nuda  sintaltaria  usqiie  mane  Sabbati,  etipsa  diead 
Vesperas  non  cantatur  Re^sponsorium. 

8.  Feriasexta,  b  horatertia,proceditponlifex,vel 
qui  vicem  UUus  tenuerit,  in  ecclesia  i«tatuta  infra 
Urbem,nontamen  in  majore  ecclesia.  Quidum  ve- 
niensde  sacrarioprocesseritanteaitare  adorandum 


*  Deest  tacite  in  Ordioe  superiori,  num.  30.  In 
Golbertino  :  Benedunt  ehristnaiu  ampullam  olei,  or- 
dine  quo  supra  delaiam  ;  et  similiier  hatat  in  ipsa,  sed 


tacite  ipsam  benedicai  ampuUamy  quse  cum  chrismiUe 
esi,  Staiim  ui  benedieia  fuerii,  etc. 
*>  Colbert.  :  Feria  6,  hora  ieriia,  ecnvemani  omn4s 


963 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITDRGICA  OPERA. 


[ALy  adorandum]  super  oratorium,  sicut  mos  est,  A  tunc  illuminantur  duo  cerei,  tenenlibus  c  duobus 


statim  ut  surrexerit,  cum  silentio  ascendit  ad  se- 
dem.  Quo  sedente,  statim  subdiaconus  ascendit  ad 
legeodum  ;etpostlectionem  cantatur  canticum  Do- 
mine,  audivi,  cum  versibus  suis,  et  dicit  pontifex 
Oremus,  Diaconus  Fletamus  gmua,  Levatc.  Et  dat 
Orationem  Deus  a  guoetJudas,  Oeindesequituralia 
lectio,  post  quam  sequitur  Tractus  *  Qui  habitat. 
Quo  finito,  legiturPassio  Domini  secundum  Joan- 
nem.QuaperlectausqueiStfp^r  vestem  meam  miserunt 
sor^em,  statim  duodiaconi  nudant  altare  sindone, 
qu6B  prius  fuerat  sub  Evangelioposita,  in  modum 
furantis.  Finito  Evangelio,  tunc  venitpontifexante 
altare,  et  dicit  Oremus,  et  diaconus  Flectamus  ge- 
nua,  et  orat  diutissime,  et  dicit  Levate,  Oremus  di- 


notariis,  unus  in  dextro  cornu  altaris,  et  alter  in  si- 
nistro.  Etascenditlector  in  ambone.  Noq  pronuntial 
Leetio  libri  Genem,  sed  inchoat /n  prmcipto  piane. 
Similiter  et  alias  lectiones.  Ante  In  principio  doq 
dicit  Orationem.  Post  expletas  Orationes  et  iectio- 
nes,  statim  veniens  unus  minister,  tenens  ampullas 
in  manibus  suis,  stans  in  dextro  comu  aitaris ;  et 
tunc  ascendlt  ipse  praecedens  pontificemadfootes. 
Tunc  deinde  scholadescendit  adfoQtesadlitaoiam 
faciendam,  exspectantes  parationem  pontificb  ;  et 
non  finiunt  litaniam,  dicentes  Agnus  Dei  semper 
usquedum  pontifex  venerit,  et  annuat  eis  ut  sileant 
36  Secundus  vero  schols  tenet  vas  aureum  iQmana 
8ua  sinistra  super  planetam^  unde  pontifex  mitlat 


lectissimi  nobis,  inpnmispro Ecclesia  Dei,eicaii»feL  ^  chrismsiin  fonte.  Deinde  pontifex   proceditcum 


per  ordinem,  sicut  supra  in  quarta  feria  diximus. 
Quas  ut  finierit  omnes  tacite  exeunt  foras.  ^  Pre- 
sbyteri  vero  ecclesiarum,  sive  de  Urbe,  35  ^^  ^^ 
suburbanis,  vaduntperecclesias,et  hoc  ordine  cun- 
ctaad  vesperum  faciant,  hoc  tantum  mutantes,  ut 
ubi  pontifex  meminit  apostolicum,  ipsi  nominent 
suum.  Ad  vesperum  vero  tam  in  ecclesia,  in  qua 
pontifex  dicit  Orationes^  quam  in  csteris  ecclesiis 
presbyterorum,po8t0rationespr»paraturcruxante 
aitare,  interposito  spatio  inter  ipsam  et  altare^  su- 
steniatahincinde  aduobuB  acolythis.  Posito  ante 
eam  oratorio[A^.>  Posita  ea  ante  oratorium]  venit 
pontifex,  et  adoratam  deosculatur  crucem  ;  deinde 
episcopi,presbyteri,diaconi,  et  cfleter  iper  ordinem 


omnidecore,  sustentatusduobus  diaconibus;  etilla 
duo  cereostataquaeantefuerunt  illumiaata  semper 
ante  ipsum  prflBcedunt,  usquedum  omnia  finierit 
[AL, (nerini  compIetaJ.Mox  ut  venerit  antefoQtes, 
stans  benedicit  fontes,  ut  mos  est,  Hic  primum  cru- 
cem  facit.Qm  hanc  aquam,  cum  manu  suadiTidens 
aquam  in  modum  crucis ;  secundam :  unde  benedko 
te ;  similiter  tertiam :  Benedico  teperJesum  Chrislum. 
Post  fontes  benedictos,  mittit  chrismacumyaseau- 
reo,  et  aspergit  [AL,  expandit]  aquam  cum  manu 
super  populum.  Tunc  baptizat,  et  redit  ia  sacra- 
rium,  expectans,  ut  cum  vestiti  fuerint  infantes, 
confirmet  eos. 
iO.  DeindeAchola  jussafacitlitaniamante  altare: 


deindepopulus.  Pontifexvero  sedetinsede  usque-  ^  primam  septenam  ;spatiofactofaciuntalteramqai- 
3  1  ^__.    r»_.  L_.__i  _i         ..  nam ;  intervallo  facto  faciunt  tertiam  terQam.  Et 

dumdicitur  A(|rnu5  Dei.  magister  scholse  dicit  er 
celsa  Yoce  Accendite,  et  tunc  illuminatur  eccIesia.Et 
procedit  pontifex  desacrariocumduobuscereosta- 
tis,  unde  superius  diximus,  et  stant  sicutanteaa 
dextris  et  sinistris  altaris.  Litania  expleta,  dicit 
poniifeT  Gloriainexcelsis  Deo;  deindelegitarApo- 
stolus,  A  Ueluia,  ConfUemini  Domino.  Tract.  LaudaU 
Dominum,  omnes  gentes.  Non^cantent  Offerenda 
nec  Agnus  Dei,  nec  Gommunionem.  Ante  Eyaage- 
liumnon  portantluminain  ipsa  nocte,  sedtaDtiim 
incensum.  Episcopus  debet  dicere  quando  mittil 
chrisma  in  frontibus  infantum  :  In  nomine  Pa^hs, 
EtFHii,etSpiritussancti,  pax  recMm.  RespoDdetor 
Et  cum  spiritu  tuo, 

11.  A  Pascha  usque  in  Octavas  Domini  ad  oouies 
cursus  non  cantaturResponsorium^nec  lectio  reei* 
tatur;sedpro  Versu  et  Responsorio  cantatur  Gra- 
dale  Hsecdies  quamfecit  Dominus,  tantum  «semeL 
In  Dominicum  PaschflB  super   Venite  dicilur  k^- 

Amalarius,  lib.  i,  cap.  20,  ut  superius  praBmisimus. 

d  Apposite  ad  hunc  locum  Watafridus  StralK),  ij 
cap.  22,  existimat  oriscis  temponbus  Paires  saiuM 
silentio  obtulisse  vel  communicasse,  quod  eiiam  mw- 
nus,  inquit,  in  Sabbato  sancto  Paschx  observaiMS- 

•  In  quibusdam  Mss.  leeitur  prima,  quod  scnplores 
male  reddiderint  (ut  quidem  puto)  hanc  d<>**^ 
qvLBd  unum,  pfHmum  et  semel  pro  rei  nat«  occ»«<w 
sigoificat. 


dum  omnes  salutent.  Presbyteri  vero  duo  priores 
mox  ut  salutaverint,  intrant  in  sacrarium,  vei  ubi 
positum  fuerat  corpus  Domini^  quod  pridie  reman- 
sit,  ponentes  eum  in  patenem,  et  subdiaconus  teneat 
anteipsoscaiicemcumvino  non  consecrato,  etal- 
tersubdiaconuspatenemcumcorpore  Oomini.  Qui- 
bus  tenentibus,  accipit  unus  presbyter  prior  pate- 
nam,  et  aiter  calicem»  et  deferunt  super  aitare  nu- 
datum.  Pontifex  vero  sedet  dum  persalutat  populus 
crucem.Nam,8alutante  pontifice  vel  popuio  crucem, 
canitur  semper  Antipbona :  Ecce  lignum  crucis,  in 
quo  salus  mundi  pependit,  vtniteadoremus.liiciiMT 
ad repetendum  psalmus  cxvni.  Qua saiutata et  repo- 
sitain  loco  suo,  descendit  pontifex  ante  altare,  et 
dicit  '.Oremus.  Prseceptis salutaribus .  Paternoster. 
Seq[iiiuT,Liberanos,qumumus,Domine.C\im  dixe-  ^ 
rint  ilm^n,  sumet  deSancta,etponetincalice,nihii 
dioens,  et  communicant  omnes  cum  silentio,  et  ex- 
pleta  sunt  universa. 
9.  Sabbatosancto  venluntomnes  in  ecclesiam^  et 


presbyteri,  tam  civitatis  quam  de  suburbanis,  et  omnt» 
eterus  cum  populo  in  ecclesiastatuta  infra  (Jrbem,  non 
tamen  tn  majore  ecclesia,  el  exspectent  ponti/icem  vel 
quivicem  illitis  tenuerit.  Qui  dum  veniens  de  sacrario 
etc. 

«  In  Colbert.  :  Eripe  me,  Domine ;  in  superiori 
vero  Ordine:  qui  habitat^  vel  Eripe  me, 

^  Hbbc  desunt  in  Godice  Homano  usque  ad  hsc 
verba,  Advesperum  vero,  etc. 

0  Heec  totidem  verbis  ex  libello  Romano  refert 


m 


ftOMANI  ORDINES.  —  l 


m 


ante  Prxoccupemus  faciem  ejw5,etper  omnes  Psal- 
mos  caolatur  Alleluia,  Insecundaferiaad  Veniteei 
per  totam  hebdomadam  dicuut  Antiphonam  Sur- 
rexit  Dominus  vere,  AIL 

12.  Ad  vesperas  diei  Paschae  sancti,  conveniente  ^ 
8chola37^6i^P<>riuscumepiscopisetdiaconibusin 
ecclesiamajoreadlocum  ^  crucifixi^iQcipiunt^^t/rte 
eleison^  et  veniunt  usque  ad  altare.  Ascendentibus 
diaconibus  in  e  pogium,  episcopi  etpresbyteri  sta- 
tuuntur  io  locis  d  suis,  et  scholaante  altare.  Finito  • 
Kj/neeleison,  annuit  archidiaconusprimoscholae ;  et 
ille  incUnans  se  illi,  incipit  AUeluia  cum  Psalmo 
Dixit  Dominus  Domino  meo.  Post  huno  annuit  se- 
eondo,  vel  cui  voluerit :  sed  et  omnibus  incipienti- 
bus  hoc  modo  prsecipit.  Dicit  igitur  Alleluia  cum 
Psalmocz.  Sequitur  post  huncprimus  scholae  cum 
parapbonistis  infainiibus  Alleluia;  etrespondentpa- 
raphonistse.  Sequitur  subdiaconus  cum  iofantibus 
AUeluiay  Dominusregnavit,  et  reliqua;  etsemperre- 
spondent  paraphonistae,  etannuntiantVers.2  infan- 
UbvLs^Parata  sedes  tua  Deus.  Itcm  Vers.  3,  Elevave- 
runt  flumina,  Domine.  Post  hos  Versussalutat  pri- 
mus  scholfiearchidiaconum,  etillo  annuente  incipit 
i4//e/iita  cum  melodiis  infantium.  Qua  expleta,  re- 
spondent  paraphonistfie  semel.  Post  hanc  incipit 
tertius  A//e/tita  oum  Psalmocxi.  Hunc  sequiturA^ 
leluia,PaschanostrumimmolatusestChristus,yeT8, 
Epulemurin  azymis. Hoc  expleto  ordine  quo  supra, 
incipit  archidiaconus  in  t  Evangelio  Antiphonam 
SicioquodJesumquaeritiSy  yeXJesum  quemquxritis. 
Post  hflBC  dimt  sacerdos  Orationem,  etdcscendunt 
fontes  cum  Anliphona  In  die  resurrectionis  meae, 
Quamutfinierint.  dicitprimus  scholae  il//e/t^ta,cum 
Psalmocxii.Sequituri4//e/uta/0  KOpco;  l^oeariAffvo-sv. 

Item  Versum  xal  yap  iartpitaae  tjjv  oixou^ixffvYjv,  ^  tu? 
ou  fTfdtuBTn (TtBai.  Fiuitoordine  quo  supra,  posthanc 
seqoitur  diaconus  secundus  in  EvangelioAnt.  Ke- 
nite  et  videte  locum  ubi  positus  erat  Dominus  AU, 
aU'  Deinde  dicit  sacerdos  Orationem,  et  tunc  vadunt 
ad  sanctum  Joanuem  g  ad  Vestem^  oaoentes  38 
Ant.  Lapidem  quem  reprobaverunt.  Deinde  A//.cum 
Psalmo  cxni.  Deinde  primus  scholse  dicit  cum  pue- 


A  ris  AU.  Venite  exsulfemus  Domino.  Vers.  2,  Prseoe- 
cupemus  faciem  ejus.  Vers.  d,Hodiesi  vocem  ejus. 
Posthocsequiturdiaconus  Ant.  Cito  euntedicitediS' 
sdpulis  ejus.  Deinde  Oratio  sempf^r  absque  Kyrie 
eleison,  et  tunc  vadunt  ad  sanctum  ^  Andream  ad 
crucem,  canentes  Aiit.  Vidi  aquam  egredientem  de 
templo  a  latere  dext  ro  A  U.,et  omnes  adquos  pervenit 
aquaista  salvi  facti  sunt^  et  dicent  Att.t  a//.  Post 
ha nc dicant  A //.  cum  Psalmo cxi v.  Quo  finito,  schola 
incipit  A//.  Venite  exsuttemus  Domtno,  et^reliquaut 
supra.Post  diciturAnt.  (7//0  etin/es,  deinde  Oratio. 
Deinde  descendunt  primates  ecciesise  ad  accubita, 
invitante  notario  vicedomno,  et  bibunt  ter,  de 
Greco^semel,  dePactis  semel,  de  Procoma  semeh 
Postquam  biberint  omnes  presbjteri,  et  omnes  dia- 

Q  coni,  seu  subdiaconi,  velomnesacolythiperBingu* 
los  titulos,  redeunt  ad  faciendos  Vesperas^  et  bibent 
de  dato  presbyteri.  Hflec  ratio  per  totam  hebdoma* 
dam  servabitur  usquein  Dominicam  inAIbis. 

iS.Feria  secundaad  Vesperas  iterumad  Latera- 
nis  ordine  quo  supra  ingrediuntur,  his,A//.  mutantes 
post  Psalmum  cxi.  Att.  Domine  refugium  factus  es 
nobis  a  generatione  et  progenie.  Vers.  2Priusqunm 
montes  fierent  autfirmareturorbisteiTXfasxculoet 
usque  in  saeculum  tu  es,  Deus.  In  Evangelio  dicit 
diaconus  Ant.  Nonnesic  opartuit  pati  Christum,  et 
intrare  in  gloriamsuam  AU.  Data  Oratione descen- 
duntad  fontes  cum  Ant.  Lapidem  quem  reprobaverunt 
«dificanteSf  hicfactus  est  in  caput  angu  ti.  A  Domino 
factum  est,  et  est  mirabitein  oculis nosrtis  Att., atl, 
Deinde,  post  Fsaimum  cxii.  sequitur  Atl,  O  Troe^taU 

^  vwv  Tov  ^lvuaTik  irpoo-^^s^,  6  6^i]y&)v  oto-si  TrpoSaTOv  tov 
'Icaoii^.  '0  xadij^svof  srrc  tov  ^epoa^i^  ipLfdvioOif  svavriov 
Eypal/x  xat  Bsvaucv,  xal  Mavao-o-]^  (Psat.  LXXIX,  1,  2). 
Afintkov  s5  AtyuTrrou  ^srypa?.  'EjsSa^s;  sOvjj  xai  38 
xarsyuTsya-a?  auTiQv.  n^oTrotvjo-a^  iyntpoaQt)*  awTiJ?,  xal 
iit>.Toptii<Ttriivyfiv.  (Ibid.  9,  10).  Post  hunc  in  Evan- 
gelioAnt.  Cognoverunt Dominum  Alt.,  in  fractione 
paniSfAtt.  EtdataOrationecum  Antiphona  ;qualem 
Yolueris  pro  loco,de8cendunt  ad  sanctum Andream, 
dictoque  psalmocxin,  sequitur  Atleluia,  In  exitu 
Israel  exJSgyptj,domus  Jacob  de  poputo  barbaro. 


■  Confervulgatum  Ordinem  Romanum,  a  pag.  80, 
ubi  multa  quse   hic    referuotur,  omnino  vero  Grseca. 

^  Id  estad  locum  ubi  crucitixi  statua  trabi  in  basi* 
lica  transversae  inpositaerat,  qui  ritus  hodie  quoque 
apud  noB  servatur,  vix  apud  Romanos. 

c  Pogii  nomine  hic  mtellige  locum  cancellorum, 
quibus  sanctuarium  a  choro  dirimitur,  sic  dictum 
quod  per  gradus  sensim  assur^eret. 

d  Id  est  pone  altare  in  circuitu  apsidae,  ubi  presb^- 
terium  erat,  exstatque  Romae  etiam  nunc  inanti- 
quioribus  basilicis. 

•  Idem  legilur  in  vulgato  Ordine  Romano,  pag. 
80,  col.  1.  Quanquam  hoc  videtur  contrarium  Ama- 
lario,  cujus  haec  verba  sunt  in  lib.  iv,  cap.  2:^  :  Ha- 
bemus  scriptum  in  Romatw  Ordine  ut  dicatur  Ky- 
rie  eleison  sive  Christe  eleison  ad  ullum  cursum  in 
memoratis  diebus,  sed  sine  relractione  cantemus  Hasc 
dies,  etc,  Confer  oum.  12,  infra.  Numeri  Romani 
post  Yersus  exstant  tantum  in  Colbertino 

t  Hoc  loco  et  in  consequentibus  EvangeUum  pro 
cantico  magnilicai  usurpatur. 


speest  in  quibusdam  ad  Vestem.  Apud  vulgatum 
Alcuiimm.  ad  sanctum  Joannem  ad  Fontes  seu  ad 
Vestem.  Exstat  nunc  quoque  oratorium  sancti  Joan- 
D  nis  Baptistae  ad  Fontes  Lateranenses,  a  beato  Hilaro 
papa  constructum  ;  quod,  quia  fortasse  baptizandi 
vestes  ibi  deponebanl,  easdemque  jam  baptizati  ibi- 
dem  resumebant,  dictum  est  sancti  joannis  od 
Vestem, 

li  Templum  sancti  Andreae  proximum  erat  basilicsQ 
Vaticanae  a  Symmacho  papa  constructum. 

i  In  Vulgatis  legitur  de  Graeco  primo,  de  Pactisi 
secundo,  de  Procovia  tertio.  In  Codice  Vaticano,  de 
Crseco,  1,  de  Pariasi,  etuno  deProcoma:  atin  Colber- 
lino  distincte,  de  Graeco  I,  id  est,  semel,  de  Pactis 
1,  de  Procoma  i.  Denique  in  ViaHocinensi,  de  Grosco 
primo,  de  Pactasi  secundo,  de  Procovio  tertio.P^cii 
et  Procoma  seu  Procovium  ioca  erant,  ubi  hoo  genus 
vini  nascebatur.  In  editis  et  in  Codice  Colbertino  de- 
6uni  heec  verba,  bibunt  de  dato  presbyteri,  qu®  ha 
bentur  in  Vaticaoo, 


967 


At>PENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNA  UTORGICA  OPERA. 


968 


Vers.  2,  Facla  cst  Vers.  3,  NareoidU,  InEvaugelio 
Ant.  Surrexit  Dominusvere,  AU.,et  apparuit  Petro 
All.  Sequitur  Oratio. 

13.  Feria  3,  ad  vesperum  iterum  ad  Lateranis. 
PostPsalmum  cxi,  Alleluia^  Paratum  cor  meum, 
Deusparatum  cormeum,cantaboetpsatmum  dicam 
Domino.  Vers.  2,  Exsurge,  gtoria  mea.  Vers.  2,  Vt 
liberenturditeclitui.la  Evangelio  Ant.  StetitJesusin 
mediodisciputorum  suort^m.  EtdataOratione  descen 
dunt  ad  fontes  cum  Ant.  Post  Psalmum  cxn  sequi. 

tur  Alteluia.  Upovi^trt,\«o^  /xov,  to;>  vo^ai  |xou*  x).£vaTS 
t6  ou(  \tfi6Jv    ti^    Ta    pTniiara  toO  0T6|xaT6(    pou  {Psal. 

Lxxvn,  1),  Vers.  'Auoijw  h  irapa^oXai?.  In  Evangelio 
Ant.  Videmanus  meas,  dataOratione.  Itemadsanc- 
*tum  Andream.  postPsalm.oxiii,dicit  Atleluia,Con' 
fitebor  tibi,  Domine,  in  totocordemeo,in  conspectu 
angelorum.  Vers.  2,  Adorabo  ad  temptum  sanctum 
tuum.  Vers,  iiySuper  misericordia  tua.  lnEvsLQgelio 
Ant.  Istisunt  sermones,  quos  dicebam  vobis. 

15.  Feria4,  postPsalmum  cxi, ^l//.,  alt.,  Tcdecet 
hymnus,  Deus,  in  Sion.  Vers.  Repiebimur  in  bonis 
domus  tux.  In  £vang.  Ant.  Mittite  in  dextram  na- 
mgiirete.  Data  Oratione  itur  ad  fontes.  PostPsalm. 
cz\\\,Atletuia,  Confitemini  Domino,  et  invocateno- 
men  ejus.  WeTs.2,Cantateei,  et psattite ei.Uemyers. 
3,  Laudaminiin  nomine  sancto  ejus. In  Evangelio 
Ani.Dixit  ilte  disciputus  quem  ditigebatJesus,  Petro, 
Dominus  est,  all.,  data  oratione.  Item  ad  sanctum 
Andream,  PostPsalmumcxiii,  incboantes^d?c£/t>5, 
respondentomnes:  Quam/^edc  Dominus,  sine  Anti- 
pbona.  In  Evangelio  Ant.iJoc  jam  tertio  manifesta- 
vit.  Per  titulos  tantummodo  Psalm.  cum  Attetuia 
dicunt  yelGrad.  Haec diesquamfecit  Dominus.  Ant. 
Tulerunt  Dominum  meum,  et  nescio  ubiposuerunt 
eum.  Ascendo  ad  patrem  meum.  Item  venit  Maria 
nuntians  discipulis. 
46.  Feria  5,  post  Psalmum  cxi  [All.,  cxn]  AIL^ 

« Ita  in  utroqne  Godice,  Vaticano  et  Golbertino. 

b  Aiium  Ordinem  Romanum  prsB  oculis  habebat 
Amalarius,  cum  scriberet  in  libro  Aotiphonani,  cap. 
tyif  In  sextaferiainte  rponitur  Respomoniui  Huec  die«« .. 


A  Lastatus  sum.  Vers.  2.Stantes  ei^ant,  Item  Vers.  Ro" 
gate  qux  cdpacem  sunt.  In  Evangelio  Ant.  Undecim 
disciputi.  Data  Oratione,  descendunt  cum  Ant.  ad 
crucem,  40  ^*^  cubicellum  ^  Rigodem.  Post  Psaim. 
Gxiii,  grad.  Haec  diesquamfecit  Dominus.knX.  Data 
est  mikiomnis.  inde  postOrationemad  fontes.Post 
Psalmum  ciMi.Alteluia.  Qui  confiduntin  Domino. 
Vers.  Montes  in  circuitu  ejus.  Item  Vers.  3,  Ut  non 
extendantjusti.la  Evangelio  Ant.  Euntes  docete  omnes 
gentes.  Item  Ant.  Dixit  Jesus  disdpulis  suis,afferte, 
Item  Ant.  Ecce4go  vobiscum  sum  Atl€tuia,omnibus 
diebus,  alleluia. 

17.  Feria6,  ^  post  psalmumcxv  [AL,  cxi],  AIL, 
Cantate  Dominocanticum  novum,quiamirabitia.\  ers 
Notum  fecit  Dominus.  In  Evangelio  Ant.  Gavisisunt 

Q  disciputi.  all.  Data  Oratione,  descenduntadfontes. 
PostPsalm.  cxi  [at..  cxv.]  Att.  Ot  ovoovot  ^tmyou-»Ba 

^ojov  Bioxi.  Tloimtnv  ^  '/tipdyt  auToO  ava//s7ee  t6  orf- 
pgwjuta  [Psal.  xvni  1  et  2]  Vers.  'ri/xcpa  tJ  T&aipa  ipt' 
uyeOat  p^^ia,  xalvvS  vvxtI  ccfayytklti  yvdio^cv.  In  Evang. 

Ant.  Arcipite  spiritum  sanctum, 
18  Sabbato,  post   Psaimum.  cxi  [Al.,  cx]  Alle- 

tuia.  AcvTe  «yaWtoLvdiyLtroL  t&  Rupc&),  axa^al^u^cv  zm 
©ew  Tw  o-wT^pt  ^/x&iv.  {Psal.  xciv,  i)  Vers.  TlpofQd' 
vtafiiv  Toitpovbivno  avToO  ev  iiouo\oyri7ti,  xai  ev  ^a^ji- 
ot;  aW.a5'«>|xev  avT&>.  Vers.  'OTf  0e6$  fxeya?  Kxtpioq, 
xal    Bao^Acv;  ficya;    cttI    k&^ocv  tiqv  yfjy.  Et  in  eadem 

ecclesia  sequitur  Ant.  Quia  vidisti  me,  Thoma,  ct^edi- 
disti  ;  beati  qni  non  viderunt  et  crediderunt. VsBlm 
Beatus  virquitimet  Dominum.  Post  huncA//Wuia, 
^  Omnes  gentesptaudite  manibus.  Vers.  2,  Qnoniam 
Dominussummus  terribitis.  Vers.  3,  AscenditDeusin 
jubilatione.  la  EvangelioAnt.  l/i^/emanu?n  tuamet 
cognosce  Item  Ant.  Misi  digitum  meum.  Item  Ant. 
Haec  autem  scripta  sunt :  et  dataOrationefiniturin 
Domine  Domini. 

Explicit  feliciter  Deo  juvante.  Amen. 

inter  duo  Alleluia de  quibus  scrihitur  in  Ordine 

Romano  :  Vsque  ad  diem  octavam  Pascfne,  ju.zta  Ro- 
manam  consuetudinem,  meinoratum  cursum  celebra- 
mus,  etc. 


41  ADMONITIO  IN  SECUNDUM  ORDINEM  ROMANUM. 

4,  Qui  hic  sequitur  Ordo  Romanus,  primoloco  editus  est  a  Gassandro  et  Hittorpio.  OnufriusPanvioius 
existimat  eum  esseOrdinemGelasiaoum,  qui  aGre^orioMagnofueritemendatus.  Attamen  Ordo  praBmissus 
plura  continere  videtur  antiquioris  ritus,  quale  est  illud,  quod  sancta,  id  est  Eucharistia,  initio  Missae  pon- 
tificalis,  neinpe  in  Processione  ad  altare^  ex  secretario  seu  sacristia  deferantur  ;  quodeadem  in  calicem 
mittantur,  praeter  particulam  ex  Hostia  recens  consecrata.At  in  sequenti  Ordine  pontifex  ad  altare  perve- 
niens  adorat  sancta,  fjuflB  proinde  in  altari  jam  cxtitisse  necesse  est,  non  in  secretario,  ut  in  alio  Ordine 
Romano  ;  nec  mentio  fit  nisi  de  una  particnla  in  calicem  missa. 

2.  Verum  nibilominus  hic  Ordo  anlrcjuissiinas  est,  utpote  quem  per  partes  explicavit  Amalarius,  Egloga 
in  ipsum  Ordinem  edita,  quam  vir  clarissiraus  Steplianus  Bafuzius  ex  veLerrimoCodicesancti  Galli  vulgavit 
io  appendice  capitularium.  Eamdem  visum  est  bic  exhibere  inter  Probationes  librorum  Ritualium.  Hudc 
ipsum  Ordinem  Homanum  prm  oculis  habebat  Micrologus,  in  cap.  9,  ubi  tria.  observat  ex  Urdine  Romaoo, 
quae  in  hoc  solo  leguntur  :  nempe  signum  crucisin  fronte  et  in  pectoread  Evangelii  lectionem  ;  baculorum 
item  depositio  ;  etstatio  diaconi legentis  versus  Meridiem,  non  versus  Septentrionem.In  Editisinscribitor: 
Ordo  ProcesiUmis  ad  ecctesiam  sive  ad  Missam.  Aptior  videtur  tituius  sequens. 


mmmm 


PWVBHi 


mm 


i^»«*iMk*Mite>M~^ 


^MMk 


ORDO  ROMANUS  II. 


DE  MISSA  PONTIFICALI. 


42^«^^nunliata  statione  diebus  festis»  primo  A     4.  TuQcpootifexelevansseydatmanomdexterani 


maoe  prsoedit  omois  clerus  pontificem  ad  ecciesiaro, 
ezceptis  qaiobsequio  iliius  comitanlur»  qui  ordine 
soo  scribuntor,  ezspectantes  pontiiicemin  ecclesia. 
Sed  dumvenerit  pontifexpropeecclesiam^ezeuntes 
aeolytbi  et  defensores  ez  regioneilla,  cujusdiesad 
offictum  fueritia  obsequio,  pnestolantur  eum  loco 
statuto,antequam  veoiat  ubideseensurusest.  Simi- 
]iter  et  presbjter  tituli  vel  ecclesiffi  ubi  statio  fuerit^ 
unaoum  majoribosdomusilliuscivilatis,  vel  Fatre 
diaooni9  (si  tamen  illaecclesiadiaconiaB  fuerit),cum 
subcUto  sibi  presbjtero  et  mansionario,  tbymiama- 
teria  deferentibuain  obsequium  illius,  inclioatoca- 
pitedum  venerit.  Acoly  tbi  quidem  cum  defensoribus 
primom^  deinde  presbyteri  cum  suis  petita  Beoedi- 
ctione»  divisis  binc  inde  p^rtibus,  prout  miiitant, 
procedont  pontiticem  osque  ad  ecciesiam. 

i  Gum  vero  ecdesiam  introierit  pontifez,  nou 
asceodit  continuoadaltare,sedprius  intratinsecre- 
tariiinftysustentatus  a  diaconibus,  quieum  suscepe- 
rintde  seilari  descendentem ;  ubi  cumintraverit,se- 
det  io  seUa  sua.  Etdiaconi,  salutatopontifice,egre- 
diuntur  e  secretario,  etante  fores  ejusdem  mutaot 
vestimenta  sua.  Et  parat  Evangelium  qui  lecturus 
est,  reserato  sigilio  ez  praecepto  archidiacoai  super 
planetam  acolythi.  Pootifez  autemper  manussub- 
diaconorum  regionariorum  mutans  vestimenta  so- 
lemnia,  ordinabiliter  compositis  per  primicerium  et 
secundioerium  vestimentisejus,uti>enesedeant,  no- 
vissime  perdiaconumveisubdiaconum,cui  ipse  jus- 
serii,  paiiio  superinduitur,etconfigitur  per  acus  in 


B 


duobus  prestiyteris ;  et  illi,08culatis  manibus  ipsius 
proceduntcumipsosustentanteseum,pr8Bcedentibu8 
ante  eos  diaconibusseptem.  Tunc  ministri  cumthy- 
miamaterio  etthuribulisnon  amplius  ternis^proce- 
dunt  ante  ipsummittentes  incensum^etseptemaco- 
lythi  portantes  septem  cereostata  «  foras  ecdesiam 
accensa,  procedunt  ante  pontificem  usque  in  cbo- 
rum.  Post  thuribula  portatur  Evangelium  propius 
episcopo.  Eadem  auiem  Processio  fit  ab  Austro  in 
Septentrionem.  Tuocproceditpontifez,  et  antequam 
veniatad8cholam,dividunturcereostata,quatuorad 
dezteram,  triaad  sinistram.  Et  pertransit  pontifezin 
caput  scholeB,etingradu  superiore,inclinato  capite 
ad  altare,  primo  adorat  ^  Sancta,  et  stat  semperin- 
clinatus  usqoe  ad  versom  c  prophetalem. 

5.  Tunc  surgens,et  facienscrucemin  fronte  sua, 
dat  pacem  presbyteris  duobu8,et  diaconibus  omni- 
bus,  quideztera  IflBvaque  sunt,  dealtiore  gradu  nu- 
mero  minori ;  etde  inferiore,  majori ;  et  respiciens 
ad  priorem  scholae  annuit  ei,  ut  dicat  Gloria  Patri, 
Et  prior  scholeB  inclinans  se  pontifici,  dat  gloriam 
Trinitati.  Et  pontifeza  seepedictispresbyterisinsu- 
periorem  ducendusest  gradum,  nonomninoadal- 
tare.  In  quoetiam  loco  figeadusest  gressus,  usqoe- 
quo  presby teri  primum^  et  tunc  duo  et  duo  diaconi 
altariscornuaosculentur,  44®^  novissimearchidia- 
conus  solus.  Evangelium  vero.  statim  postquam  ad 
altare  ventum  fuerit^superponitur.Subdiaconiautem 
quasiquadam  linea  porrecti,  usque  ad  altare  progre- 
dientes,  simul  se  inclinant  corameo,atque  Evange- 


planeta  retro  etante,  et  in  humero  sinistro.  Deinde  q  lio(ut  prfl9dictumest)superpo8ito,redeuntes  incho- 


subdiaconos  reglonarios  porrigit  ei  mappulam,iDcli- 
naos  se  adgenuaipsius. 

.  d.Hisitacompositis,  invitanteadregiamsecretarii 
prflefatosubdiacono43  scholam,quartus  scholflB,qui 
semper  nonUat  pootifici  de  cantoribu8,astansante 
faciem  pontificis,  et  nutumejus  ad  psaliendum  ez* 
spectans,  statimdum  innuit  ei,  egrediturante  fores 
secretarii,  etdicit  Accendite.  Quidumincenderint, 
statim  sobdiaconos  sequcnsjtenenstbymiamaterium 
aoreom  pro«oribo8,ponitincensom,  otpergatante 
pontificem.  Et  ille  qurtus  schol®  ad  priorem  velse- 
condum  sive  tertium,  inclinato capite,  dicit  Domini 
Jubete.  Tuocstatuuntur  du9e  aciesio  choro  perordi- 
nem  ab  otroque  latere,  et  moz  iocipit  prior  scholflB 
Aotiphonamadlotroitom.Sobdiacooiverodeschola 
levantplanetas  com  sinu  :  quorum  vocem  diaconi 
domaudierintycontinuo  intrantad  pontificeminse- 
cretarium. 

•  Amalarius,  io  Egloga  :  Candelse  primo  ab  acoly' 
this  ilhiminantur  extra  ecelesiam^  etc. 

b  Id  est,  Eocharistiam,  AmalaHi  Egloga  ad  hunc 
locum :  Episcopus  veniens  ante  altare,  adorat  primo 
Sancta,  et  postea  pacem  dat  presbyteris,  etc. 

PATaoL.  LXXVni. 


rum,  quatuor  in  deztera,  et  tres  in  sinistra  parte 
consistunt.  Diaconi  vero^  sicut  prius,  stantes  retro 
episcopum  inclinati.quandodicitur  Sicttt  erat  inprin- 
cipiot  surguntutsalutentlatera  altaris  prius,  idest 
ante^  episcopum,  duo  et  doo  vicissim,  et  redeunt 
adepiscopum.TandemepiscopusosculaturEvange- 
lium  et  altare,  et  pergit  ad  dezteram  altaris  ad  se- 
dem  suam,  et  stat  erectus  versus  Orientem ;  et  dia- 
Goni  retro  illum,  unus  post  unum  stantes  erecti, 
plures  ad  dezteram^pauciores  adsinistramaliaris. 
Scholaveroad  nutum  diaconi  imponit  litaniam 
KytHe eleison,  Christeeleison,eiTe\iqneL.  Etcontiouo 
acolythi  ponunt  cereostata  in  pavimeoto  ecciesia», 
quatuorquidemio  dezteram  partem,  et  tria  in  sini- 
stram,  vel(otaliivolunt),lineatim  ad  AustroinSep- 
tentrionem. 

6.  Litania  finita,incipit8oluspontifex  dara  voce 
Hymnum  Gloriain  excelsis  Deo,  si  tempus  fuerit. 

c  Id  est,  usque  ad  repetitionem  Versus  seu  Anti* 

PhonflB  ad  Introitum,  qu8B   Antiphona  ex  ProphetflB 
'salmis  semper  desumpta  est. 
d  Hoc  nomine  pontifez  noo  raro  absolute  appeU 


31 


971 


APPENDIX  AD  S.  GREGORH  MAGNI  LITORGICA  OPERA. 


m 


Deiode  vero  totusrespoDdet  chorus  £t  in  terra  pas 
hominibus ;  etnon  sedet  prias  episcopus,  aotequam 
dicant  post  Orationem  primam  Amen  Postea  salu- 
tans  populumpontifexdicitPaor  vobiscum,s\^ePax 
vobis.  «  Resp.  Et  cumspirilutuo.  Deinde  dicit  Ore- 
mus,,  Sequitur  Oratioprima,  quam  Goliectam  dicunt, 
usque  Per  Dominum  nostrum  JesumChrisiumFilium 
tuum,  qui  tecum  vivit  etregnat  Deus  in  unitateSpiri' 
tus  sanctiper  omniasxculasaeculorum.  Resp.  Amen. 
Tunc  tolluntur  cereostatade  loco  in  quo  prius  stete- 
rant^  ut  ponanlur  inuna  liuea  ab  Oriente  in  Occi- 
dentem  permediamecclesiam.  Post  primam  autem 
datam  Orationem,  pontifex  sedet  ^  versusadpopu- 
lum,etpresbjtericumeoadnutum  ejus,  et  diaconi 
stant  ante  pontificem.  Subdiaconi  aulem  ascendunt 
ad  altare,  statuentes  sead  dexteram,sivesinistram. 

7.  Subdiaconus  vero  qui  lecturus  est,  mox  ut  vi- 
derit  post  pontificem  45  presbyteros  residentes, 
ascendit  in  ambonem  ut  legat,  non  tamen  in  supe- 
riorem  gradum,  quem  solus  solet  ascendere  qui 
Evangelium  lecturus  est.  Postquam  legerit,  cantor 
cum  cantoriosinealiqua^  necessitateascendit,non 
superius,  sed  stat  in  eodem  loco  ubi  et  lector,  et 
solus  inchoat  Responsorium,  et  cuncti  in  choro  re- 
spondent,  et  idemsolus  Versum  Responsorii  cantat. 
Sifuerit  tempus  ut  diceiiuT  Alleluia,  bene  ;  sin  au- 
temiTractus;  sin  minus,tantummodo  Responsorium. 
Cantor  vero  qui  inchoat  AUeluiat  ipse  solus  cantat 
yersnm deAlleluia.  Ipseiterum A lleuia  dicit,stans 
in  eodem  gradu,  id  est  inferiore  ^  . 

8.  Deinde  diaconus  osculans  pedes  pontificis,  pe- 
titaque  Benedictione,  venit  anle  altare,  et  osculans 
Evangelium,  levat  in  manus  suas  Codicem  in  quo 
lecturus  est,  et  partem  ejus  in  dextero  humeropo- 
nens,  vadit  ad  ambonem.  Et  procedunt  ante  ipsum 
duosubdiaconi  cum  duobus  tburibulis»  siveuno,Ie« 
vantes  thjmiamaterium  de  manu  subdiaconi  se- 
quentis,mittentesincenum.EtduoacoIythiportantes 
duocereostata,  venientes  ante  ambonem,dividuntur 
a  se»  et  transeunt  subdiaconi  et  diaconi  cum  Evan- 
gelio  per  medium  eorum.Subdiaconi  autem  duo  cum 
thuribulis  ante  E  vangelium  in  ambonem  ex  una  parte 
ascendente8,et  ex  altera  parte  statim  descendentes. 

a  Addunt  Editi :  Sacerdos  aulem,  Dominus  vobis- 
cum. 

^  Adduntlibri  editi,  inbus  horisy  sod  perperam,.ut 
quidem  videtur.  Gerte  Amalarius,  in  Egloga  sua, 
nibil  de  illis  tribus  horis  habet,  Ideo  vero  altior  loctis 
fositus  est  episcopis,  ut  ipsi  superintendant,  etc.  Ita 
ille. 

c  Forte,  sine  aliqua  cessatione,  Quanquam  egloga 
innuit  cantorem  indifferenter  posse  ascendere  supe- 
rius. 

<i  Editi  inserunt  haec  verba  :  sequitur  jubilalio, 
auam  Sequentiam  vocant.  At  de  his  nihil  in  E^loga. 
Gcrte  nec  Sequentiae  (quas  vocanlj  id  est  rhythmic83 
iliae  cantiones  quse  inter  Alleluia  et  Evangelium  a 
nobis  quandoque  inseruntur,  non  erant  in  usu  ante 
Notkerum  Balbulum,  qui  earum  auctor  perhibetur, 
morluus  anno  912. 

•  Ita  observat  Egloga  sflBptssime  laudata. 

f  Egloga  nullam  facit  mentionem  de  pectore,  ted 
tantum  de  fronte.  Micrologus  tamen  utrumque  habet 


A  redunt  stare  ante  gradum  descensionis  ambonis. 
Ule  autem  absque  thymiamaterio  vertensseaddia- 
conum,  porrigiteibrachium  suum  smistrum,  inquo 
ponit  Evangelium,  ut  manu  subdiaconiaperiaturei 
locusinquosignumlectionis,  positum  fuerit;  inven- 
toque  loco  lectionis,  ascendit  in  amboneminsupe- 
rioremgradum,  etdiciti)omtntis  t^o^isctim.Respon- 
dent  omnesEt  cum  spiritutuc.  Quo  audifeD,vertit se 
pontifex,  et  omnis  sacerdotalis  gradus,  sive  omnis 
populus  fidelis  ad  «  Orientem.  Et  postquao)  dixe- 
rit  Sequentia  sancti  EvangelU  secundum  Lueam, 
sive  Marcum,  et  reliqua^  facit  crucis  signam  io 
fronte  sua  idem  diaconus,  et  in  ^  pectore ;  siim- 
iiterque  episcopus  et  46  omnis  populus  ;  et  re- 
vertunturad  Evangelium.  Sed  et  g  baculi  omDium 

B  deponuDtur  de  maoibus,  et  in  ipsa  hora,  neqoe  co- 
rona,  nequealiudoperimentum  supercapitaeorum 
habetur.  Fpse  vero  diaconus  stat  versus  ad  ^  meri* 
diem,  ad  quam  partem  viri  solent  confluere,  alias 
autem  ad  Septentrionem.  Sed  et  candel»  in  pa?i- 
mento,  preBdicanteeoEvangelium,  de  manibusaeo* 
lythorum  juxtaambonem  deponunturusque  flnitum 
tempusEvangelii.PerlectoevangelioJterumsesigno 
sanctse  crucis  populus  munire  festinat,  et  descen- 
dente  diacono  de  ambone,  subdiaoonus  qui  in  filo 
stat,  recipit  Evangelium  ;  quod  tenens  ante  peetus 
suum  superpIanetam,porrigttoscuIandum  primom 
episcopo  ^  deinde  omnibus  per  ordinem  graduam 
qui  steterint,  et  universo  dero,  nec  non  et  populo, 
deinde  conditur  in  locosuo. 

p  9.PostIeclumRvangeiium,  J  candeleeinlocosao 
exstinguntur,  etab  episcopo  ^  Credo inunwndem^ 
cantatur  ;  et  thuribula  per  altaria  portanturi  et  po- 
stea  ad  nares  hominum  feruntur,  et  per  manum  fu- 
mus  ad  os  trahitur.  Deinde  salutat  episcopus  popu- 
lum  dicens  Dominusvobiscum ;  postea  dicit  Ortms* 
Tunc  canitur  OfFertoriumcumVersibus.TuDCveoil 
subdiaconus,ferensin  brachiodeztro  pateDam.etin 
sinistro  calicem,  in  quorecipiuntur  amulKpopuIo- 
rum  ;  et  super  calicem,  corporale,  idest  sindonemi 
quod  accipiens  diaconns  poait  «uperaltareadextris, 
projecto  capite  altero  ad  diaconem  secuDduo,  at 
expandant.  Deinde  transit  sacerdosad  suscipieQdas 

in  cap.  9. 

g  Eglog»  auctor  :  Post  koec  baeuli  depommtwr  e 
[)  manibus,  etc.  Hi  erant  baculi  quibus  innitebBotur 
stantes  ad  orandum  ne  statio  esset  molestior.  Et  io- 
fra  :  Neque  coronam,  neque  aliud  operimentum  super 
capul  eadem  hora  tenentes.  Pluria  mrerius  de  coron» 
pontificali. 

^  Et  id  notat  Amalanus  in  Egloga.Verba  sequea- 
tia,  alias  autem  ad  Septentrionem,  videntur  buc  m- 
trusa.  Gonfer  Micrologi  caput  9. 

*  In  Vulgatis  ad.iitura  aut  presbytero. 

j  Amalaritis  in  Egloga  :  Post  Uetum  Bdange^im 
candelx  exstinguuntur. 

k  Ex  Amaiarii  Egloga  intelligimus  locum  bunc  de 
Symbolo  non  esse  interpolalum,  etsi  alio  ferat  B«me 
Augiensfs,  qui  ait  Symbolum  iu  Ecelesia  Romana 
caotatum  non  fuisse  ante  sancti  Henrici  priDcipatom. 
NihU  Umen  de  Symbolo  habet  Micrologus,  qui  bttoo 
Ordinem  secutofl  est. 


mmmmmm 


m 


ROMANI  ORMNES.  ~  U. 


»74 


A 


oblaUones.InteHfflcantdresoaQtantOffertorium  ca-  A 
Versibus.etpopulusdatoblationessuas,  id  est^  pa- 
nem  et  vinuffl»  et  offeront  cum  fanonibus  candidis, 
primo  masculi,  deindefemince,noviRsime  verosa- 
eerdotes  et  diaconi  offerunt,  sed  solum  panem,  et 
hoc  ante  altare.  Subdiaconus verocum  calice  racuo 
sequitur  47  arcbidiaooQum,et  ponti&ceoblationes 
popQtorumsuscipiente,  archidiacoaussuscipit  post 
eumamula8,etrefuQditittcaiioemmajorem,teQente 
eum  subdiac6no,quemsequitur  cum  scypho  super 
planetam  acoly  thus,  in  quem  caliz  impletus  refundi- 
tur.Oblationes  autem  a  pontifice  suscipit  subdiaeo- 
nus,  et  ponit  in  sindonem  quas  eum  sequitur,  quam 
tenentduoacotythi.Tuncteneotibiisduobuspresby- 
teris  maQQS  ejus,  episcopus  redit  in  sedem,  et  lavat 
manus  suas;  deinde  respicitarchidiaconusinfaciem  g 
pontificis,  et  innQil  ei.  Bt  ille  resaJutato,  et  oantan- 
Ubus  adhuccantoribus,acceditadaltare.Tunc  sub- 
diaconi  lerantes  oblatas  de  man  u  subdiaconi  sequen- 
tis,  porrigunt  archidiacono, et  ille  componit  altare. 
Ornato  yero  altari,  archldiaconQS  sumit  amulam 
pontificiscum  vino  de  subdiacono,etrefunditsuper 
colum  incalicem.  DeindedescenditsulMliaconusse- 
quens  in  scholamet  accipitfontemdemanuarehi- 
paraphonist»,  et  defert  archidiacono  |  et  ille  ex 
amulaiofuQditfacieoscrucemin  calicem ;  elascen- 
duntdiaconi  ad  pontificem.  Tunc  surgens  pootifex  a 
sede,  et  oaQtaQtibus  adhuc  cantoribus,  desceudit  ad 
altare,  et  orat^et  salutat  Itare,  etsuscipit  oblatas  de 
maQupresbyterorumet  diacoQorum,quibQslicitum 
est  accedere  ad  altare.  DeiQde archidiaconus  susdpit  ^ 
oblatas  duas  de  olatiouario,  et  dat  poQtifiei ;  quas 
dum  posueHtpoQtifeKin  altare,levatoalicem  arohi- 
diaconus  de  manu  subdiaconi,  et  ponit  eum  super 
altare  juxta  oblatioQespoQtificisa  dextris,  iovulutis 
ansiscumoffertoriosuo,  quodetiam  poQit  ia  dextro 
corQU  altaris.  Post  oblatioQcm  poQitur  iQceQsum 
saper  altare,  et  poQtifex  iQciiQaQs  se  paululum  ad 
altare,  respicit  scholam,et  aunuit  ut  siieaQt,  etcoQ' 
vertit  se  ad  populum  dioens  Orate, 

iO.  TuQO  fiQlto  Offertorio  ordiaaQtur  presbyteri 
post  poQtificem,  et  archidiaooQusa  dextriseoram  ; 
secundus  diacoQUsa  siQistris,et  cffiteriperordinem 
disposila  aoie.  subdiacoQi  etiam,  fioito  Offertorio, 
vadQatretroaltare,a8picientesad  pontificem  stantes 
erecti  asquedum  dicta  Oratione  super  oblationes 
Secreta,  et  episcopo  alta  voceinoipieate  Peromnia  0 
imcula  saculorum,  postsalutationemet  exhortatio- 
nem,  fiaita  PrflBfatioae,  iacipiaat  dicere  hymnum 
aQgeliraimyideatiSa»c<ti5,  Sancltis,  Sanctus,  iaquo 


bis  repetitur  Hosanncu^%Qvimdvim^  expkverint^ ^ 
surgit  solus  pontifexy  et  >>  tacite  intrat  in  Canonem, 
et  diaconi  et  subdiaconi  et  presbyteri  in  presby terio 
omnespermanentindinati.  InqaoetiamCaQoae  sex 
ordines*  cruciumobservaatur,  quorumprimusest, 
ubi  dioitur  Ut  ttccepia  kabeasM  henedicas  kmc  dona, 
hmc  mun$ra,hmc  sancta  saerifida  iiltbata.  Secundus 
quippeest,ubi  dioitur  Quam  oblationem  tu^  Deusin 
omnibHSfumstjtmuStbmediciamtascriptam^  ratam. 
TertiusQamqueestcrQQisordo,ubiQarratur  Et  acei- 
piens  panem  in  sanctas  ao  t^enerabiUs  tnantu  suas,  bene- 
diacit,  It$m,  Tibigratiasagens,  benedixit,  Quartusubi 
suhin^ertaTHostiampuram^Jl^tiamsanctam,Aosiiam 
immaculatam,  panem  sanctum  vitm  mlemWfet  ealicem 
salutisperpetum.  Quintus^ubi  dic^iar  Perquemhme 
omniatDomine,  semper  bona  creas,  sancHficaStVUfifi' 
ras,benedicis.  Sextusquidemordo  sequitur,quaQdo 
proferturP«rt>«ttm,e<  cumipsOtSt  in  tpso,  quaado 
oum  oblata  calixtangitur.laeodemofficiodiaooai 
adhuo  incUaati  per  miaisterittm  acoly  thorum  lavant 
maous  suas.  £t  saoerdos  quando  di^i  Suplices  te. 
rogamus,  humiUatocspite,  iocliaat  se  aate  altare.  £t 
cumdixeritapertaclamaasvooei^ro^ti^uo^pecea» 
toribtts,  surguat  subdlaooni,  et  staat  iu  looo,  ubi  aote 
steteruut,  et  sursum  aspiciuQt  iQ  faoiem  pontificis 
GumdixeritPer  ^tiem/MiP^romnta,  Z)omtne,erigit  se 
archidiacoQus  solus;et  oum  dixerit  Per  ipsum^  e^ 
cum  ipsoy  levatoumoffertoriooalicemper  ausas,  et 
teaetexaltaas  illum  juxta  poatificeoLPoQtifexautem 
taiigitelatereeaUcem,CQmoblati8dQas  facieascru* 
oes,  et  dicens,  Per  ipsumt  et  cum  ipso,  usque  Per 
omma  socutosarctitoriim.EtponitpOQtifex  oblatioae 
io  looo  suo,  et  arohidiacoaus  oalicem  juxta  eas» 
dimisso  offertorio  ia  ansas  ejusdem. 

II.  Sequitur  ia  altum  Praefatlo  DomiQiciBOratio- 
nis,  et  Oratio  Domioicacum  emboU  ^  sua,  ia  qua 
tres  articuli  Oratioois  ia  veniuntur  .Subdiacoai  autem 
postquam  videriat  caUcem,  ia  quo  saaguis  Domioi 
est,faaoaecircuadatum,  et49  e^vidienniSed  libera 
no<  a  maZo,  vaduat  et  praeparaat  calices  si  ve  siudoaes 
muadas,  iuquibusrecipiaatcorpus  Domioi,  ae  ia 
terramcadat,etia  pulverem  a  vertdtur,pQstdiaco- 
aos  staates,  doaec  exeo  populasvitflBsumatconfor- 
tationemmternse.Namquodintermisimusdepatena, 
quando  inchoatur  Ganon ,  venit  acoly  thus  sub  humero 
habens  sindoaem  ia  coUo  Ugatam,tenens  patenam 
ante  peetus  suum  ia  parte  dextra  usque  medium 
Canoaem.  Tuoc  subdiacoous  sequeossuscipiteam 
super  plaaetam,  et  veait  aate  altare,  expectaas 
quaadoeam  susoipiatsubdiaconus  regionarius.Fioito 


*  His  consentanea  statuit  Heraldus  episcopus  Tu- 
ronensis,  cap.  16  :  Ut  secreta,  id  est,  Canonem, 
presbuieri  non  inclioent,  antequam  Sanetus  finiatur. 

^  Non  ergo  eiata  voce,  ut  apud  Grsecos,  Caoon 
recitabatur.  Vide  Eglogam  et  Remigium  Antissiodo* 
reosem. 

c  De  his  signis  crucium  interrogatus  a  Bonifacio 
eptscopo  Zaoharias  papa  respondet  in  epistola  qu» 
est  inter  Bonifacianas  ordine  142. 

d  Id  est  cum  subsequenti  oratione,  Libera  noif 
|«aMicffiia,  Ikmtfnfi  ete« 


•  Nempe  per  confractionem,  de  qua  in  Ordine 
superion.  Obscurum  est  quod  habet  Rgloga  hoc 
looo  :  Postea,  t^cilicet  post  Orationem  Dominicam, 
commistum  corpus  Domini  cum  vino,  simulque  pace 
anmintiataf  aufertur  dominicum  eorpus  de  altari,  Et 
infra  :  Et  ideo  quia  tottu  homo  surrexit,  /as  est 
ut  ilUco  cum  oblatione  valix  Domini  auferaiur  de 
tUtari,  nempe  ad  communicandum  (ut  quidem  vide^ 
tur)  pontificea»^  qui  ad  sedem  suam  oommuaic^^ 
soiet. 


t 


978 


APPENDIX  AD  S.  GREGORH  MAGNI  UTURGICA  OPERA 


976 


autem  Ganone,  subdiacoims  regionarius  siat  cum 
patena  nudapostarchidiacoDem.Quandodixerit,  et 
abomniperturhationesecuri,  vertitse  archidiaconus, 
et  osculata  patena  dat  eam  teneodam  diacono  se- 
cundo>. 

12.  Cum  dixerit  PaxDominisit  semper  vobiscum, 
mittit  in  oalicem  de  Sanctaoblata.  Sedarchidiaconus 
dat  pacem  episcopo  priori ;  deinde  cflBteri  per  ordi- 
nem^  et  populus,  separatim  yiri  et  feminaB.  Tunc 
pontifex  rumpit  oblatam  ex  lalere  dextro  et  particu- 
lam  quam  rumpit,  super  altare  relinquit ;  reliquas 
rero  oblationes  suaa  ponit  in  patenam,quam  tenet 
diaconus,  et  redit  ad  sedem. 

13.  Jam  archidiaconus  levat  calicem,  et  dat  eum 
archisubdiacono,  quem  tenet  juxta  cornu  aitaris 
dextrum  ;  etaccedentes  subdiaconi  cum  acolythis» 
qui  sacculos  portant,  a  dextris  et  asinistris,  exten- 
dentibus  acolythis  brachia  cum  saccalis,  stant  a 
fronte,utparent8inus  sacculorum  archidiacono,ad 
ponendasoJ[>lationes,  prius  a  dextris,  deinde  a  smi- 
stris.  Tunc  acolythi  vadunt  dextra  IflBvaque  post 
episcopos  circa  altare,  reliqui  detcenduntad  presby- 
teros,  ut  firangant  Hostias.  Patena  PrflBcedit  juxta 
sedem,  deferentibuseam  duobus  subdiaconiius  ad 
diaconos  ut  frangant.  Sed  illi  aspiciunt  ad  faciem 
pontificis,  ut  eis  innuat  frangere.  Et  dum  innuerit, 

resalutato  pontifice  50  <^^f<^°S^*^^  ^<^^<^^*^°^* 
eTacuatoaltarioblationibuSyrespicit  in  scholam,  et 

innuit  eis  utdicant  A^nuf  Dei,  et  vadit  ad  patenam 

cum  ceBteris.  Expleta  confractione,  diaconus  minor 

levatam  de  subdiacono  patenam  defert  ad  sedem,  ut 

communicet  pontifex ;  quidumcommunioaverit,de 

ipsa  Sanota  quam  momorderat  ponit  inter  manus 

archidiaconi  in  calioem,  faciens  crocem  ter,dicendo : 

Fiat  eommisiio  et  eonsacratio  corporis  et  sanguinis 

DomininostriJesu  Christiaectpientibusnobisin  vitam 

SBtemam.  Resp.  Amen,  Pax  tecum,  Resp.  Et  cum  spi- 

ritu  tuo. 

1 4 .  Deinde  venit  archidiaconus  cum  calice  ad  comu 
altaris,  et  anountiat  stationem  ;etrefuso  parumin 
calicem  de  scypho  inter  manus  acolythi,  accedunt 
primum  episcopiad  sedem,ut  communicentdema- 
nu  pontificis  secundum  ordinem.  Sed  et  presbyteri 

«  Post  bac  additur  in  Edilis   :  Post  soluias  (ut  in     legatur. 
his  partibus  mos  esl)  pontificaUs  benedictiones  cum         >>  Monachi   quippe    tunc   temporis,     quando  hse 
dixeritf  etc.   Quod    additamentum  esse  non  dubito  ^  scripta   sunt,    degebant  apud    Lateranum,    et  i^ 

apud  Roma-  ^  sanctum  Petrum^  ex  dictis  supra  in    GommenUni 


A  omnesascenduntutcommunicentadaltare.  Episco- 
pus  autem  primus  accipit  calicem  de  mano  arclii- 
diaconi,  et  stat  in  cornu  altaris,  ut  confirmet 
sequeotesordines.  Deinde  archidiaconus,aoceptode 
manuiliiuscalice,refundit  in  scypho,  quem  supra 
diximus,  et  tratlit  calicem  subdiacono  regioaario 
qui  tradit  ei  pagiilarem,oum  quo  confirmet  populum, 
Galicem  autem  subdiaconus  accipit  sequens,  et  dat 
aoolytho,  et  ille  revocat  in  paratorium.  Quos  dum 
confirmaverit,  idestquospapa  communicat,  descen» 
dit  pontifex  a  sede,  tenentibus  ei  manus  qui  eom 
duxerint^  ut  communioet  eos  qui  in  seoatorio  sunt 
postquefflarchidiaconusoonfirmat.Postea  episcopi 
communicant  popuium  ionuente  pontifice,  etpost  eo 
diaconi  confirman  t.Presby  teri  autem  jussu  pootificis 

£  communicantpopulum,  et  ipsiviciasim  coofirmant. 
Nam  mox  utpontifexcoBperitcommunicarepopulom 
in  senatorio,  statim  schola  incipit  Antiphonam  ad 
Gommunionem,etp8aUunt  usquedum  commuDieato 
omni  populo,  etiam  in  parte  mulierum,  redit  in 
sedem,etrepetito  Versu  quiescunt.  Fost  omaei  hoi 
communicat  ad  sedem  regioneurios  per  ordiQem,et 
eos  qui  in  filo  steterant,  et  sacceliarium,  et  acoly- 
thum,  qui  patenam  tenetet  qui  manutergium  teoet, 
et  qui  aquam  dat,  et  postpontificem  areliidiacoDUs 
eos  confirmat. 

i5.  Pontifexautem  contemplans  populum  commo- 
nicatumesse,innuit  per  subdiaconum  primo[schole, 
etiile  resalutatoeo^dioit  Gloria  patrieisicut  erat» 
et  versum.  Ct  finita  Antiphona,  51  surgit  pontifoi 

Q  cum  archidiacono,  et  veniens  ad  altare  dat  Oratio- 
nem  ad  Complendum.  Qua  flnita>  cui  prsceperit 
archidiaconus  de  diaconibns,  aspioit  ad  pontifioem 
ut  ei  annuat,  et  dicit  ad  populum  Ite,  Missa  est  Resp. 
Deo  gralias.  Tunc  septem  oereoatata  pr»ceduat  poo- 
tificem,  et  subdiaconus  cum  thuribuio,  ad  secreta- 
rium.  Descendente  autem  iiio  in  presbyterium, 
episcopi  primum  dicunt  Jube,  daminey  benedictrt, 
Resp.  Benedicat  vos  Dominus,  Resp.  Amen.  Post 
episcopos  presby teri,  deinde  ^  monachiydeiQdede 
schoia,  deinde  onmes  prooessofes,  et  mansioQarii, 
et  intra  in  secretarium. 


Gallicani  vel  Germanici  scriptoris,  cum 

nos  in  usu  non  essent  ejusmodi  fienedictiones.  ut      cap.  4. 

superius  notavimus,   nec  quidam  de  illis  in  Egloga 


ADMONITIO  m  TERTIUM  ORDINEM  ROMANUM. 

52  Ouo  tempore  scriptus  sitsubse<iuen8  Ordo  Romanus»  non  faciie  dixerim.  Eadem  fere  coBtinet  atqoe 
doo  superiores.  Non  defertur  Eucharistia  ad  altare  ante  Missam,  nec  dupiex,  sed  unica  particulaecooseera- 
tfficommistio  ante  communionem.  Quod  utrumaue  in  secundo  OrdineRomano  etiam  deesse  supenus  nota- 
vimus.  secus  (|uam  in  primo.  Monasterii  vocabuium  pro  ecclesia  majore,  quod  in  seqoenli  Ordine  legitor, 
num.  3,  non  videtur  in  usu  fuisse  ante  seeculum  nonum.  Nullum  hujus  Ordinis  locum  singularem  lauoatuoi 
invenio  ncc  apud  Amalariura,  nec  apud  micrologum.  Unde  conjectura  est  hunc  Ordinem  nonesseadeo 
aniiquum  atque  alios  duos  qui  ab  utroque  auctore  laudati  fuerunt. 

Caeterum  nullum  tertii  hujus  Ordinis  nobis.licuit  reperire  exemplar.  qno,  si  qua  sant  in  eo  interpolata, 
distinguere  possimus.  Dubium  est  num  ejusmodi  sint  ea  qus  num.  18  leguntur  iQuia  vinum^eiiam  •<^^ 
secratamf  sea  sanguine  Domini  commistum^  sanctificatur  per  omnem  modum.  Quandoquidem  in  duobos  prf* 


977 


ROMANI  ORDINES.  -  III. 


978 


missis  libellis  nihi}  simile  habetar,  et  si  eadem  sese  offerat  occasio.  Sed  hac  de  re  fusius  in  commentario 

nostro. 

Huic  Ordini  tertio  subjiciemus  fragmentum  quarti  Ordinis  pontificalis  ex  ms.  Codice,  qui  fuit  olim  Gonstan- 

tini  Cajetani. 


ORDO  BOMANUS  III. 


In  nomime  Dwnnilneipit  Hberde  Bomano Ordine,  A  rii,  aocepta  deferanturperbajulosde  majori «  mo- 


QualUer  eelebrundum  nt  offieium  Missw^ 
59  ^*  Primo  omnium  observandum  est  septem 
esse  regiones  ecolesiasiid  ordinia  urbis  Rom»,  et 
unamquamqueregionem  singulos  diaconoe  regiona* 
rioe  habere,et  nniueeujasqae  regioois  acolyihos  per 
manumsubdiaoonireg^nariidiacono  regioniMU», 
oaosa  offioii  subditos  esse  ;  saperioresautemveidia- 
ooDorum,  velsubdiaoonorum  ordinesy  arcbidiacono 
qui  vicaritts  est  ponlificis^oi^edire  ,8ervato  unicuique 
pereum  proprii  gradusministerialiordine. 

2.  Oportetautemutpost  numerum  ecclesiafitica- 
rum  regionum  seiatqui  voluerit  numerum  dierum 
perhei>domadara,quo(nrdinecircularittfobsequan- 
turjuxtaordinationeiaantiqoitusconstitutam.Priaia 


nasterio  ad  oelebrandestationis  locum,  qusB  sunt 
aquamaniie,  hocest  vasmanuale,paten8e,caliceset 
scypiii,  atque  pugiilares,  aureisive  argentei,  amulse 
argenteas  ad  vinafundenda  parat»,  colatorium  au- 
reum  sivearganteum,  et  oantatorium.  Subdiaconus 
autem  quilecturus  est,  sub  cura  sua  habebit  Aposto* 
luffl,  ei  archidiaconus  Evangelium. 

5.  Cum  vero  pontifex  intraverit  ecclesiam,  non 
continuoad  altare  ascendit,  sed  priusintratinseore- 
tarium,  sustentatus  a  diaconibus,  qui  eum  descen" 
dentemaseIIarioacctpiuntobviis(utaiunt)manibas; 
ubi  dum  venerit,  et  in  sella  sua  sederit,  diacones, 
salutrtopontifice,  egrediuntur  de  secretario  oom  or- 


,    .    n     u      •  •  *    u-*       •    .    .•  ^        dmabihdisciplmaetanteforesipsidssecretarnmu- 

emm  fenaPaschaemmistrabitregiotertia,secuuda  o  .     .      *•       f         »      j-    *'u        *      j-        ic 
#.»;•.  wu^^i^  r,.,.»4.    «^*;.*  f^^:^\Z^r.  ».,:»«.    f-.nJo  "  tantvestimentasua.Egredientibusautemdiacouibag 

de  secretario,  remanent  cum  pontifice  primicerius 


feria  regio  quarta,  tertia  feria  regio  quinta,  feria 
quarta  regio  sexta,  feria  quinta  regio  septima,  feria 
sextaregio  prima,  sabbato  seeunda  regio.  Ergo  una- 
qussqaeregioordines  proprios,  taminprocessione, 
quamineodesia  habebit,  velubicunqueeos  propria 
diesratjonesui  gradus,  secundumprisoam  constitu- 
tionem,  ire  vel  ministrare  compulerit^  et  nuilus  in 
aluiaa  designat  us  regione,a  ministerio  pontificis  sin  e 
excommunicationis  vel  animadversionis  sententia 
cieesse  poterit. 

3.  Denuntiata  statione  diebus  festis,  primo  mane 
omnis  clerue  dei>et  apostolicum  ad  ecciesiam  prsdce- 
dere,  exoeptis  offtcialibus  ministris,quj  inobsequio 
iHiuB  comitantur  pro  pontifioali  dignitate,  ut  suiit 
diacones  stationarii,  subJiaconi,  etomnes  aoolythi 


atque  notarii  ipsius  stationis^et  subdiaconi  jam  parati 
prosuo  officio ;  quorum  unaspalliumpontificiscum 
acu  superplanetam  teneat  in  brachiosinistro,  atque 
pontifex  per  manus  subdiaconortim  regionariornm 
mu  tat  et  ipse  vestimenta  solemnia^sicut  levitSB  faciunt 
in  parte  altera. 

6.  Suddiacooi  regionarii  secundum  ordinem  suum 
accipiuntadinduendumpontificemipsavestimenta, 
aliuslineam,alius  ambolagium,  id  est  amictum^quod 
diciturhumerale;aliuslineam  dalmaticam,quam  di- 
cimusalbam,aliuscingulum,aliusdalmaticam,alius 

orarium,  aliusplanetam  ;  55^^^^^P®'*^^^i^^'^^^* 
duuntpontificem.Primiceriusautemetseoundicerius 


illius  regionis,  qu»ipso  diepontificidebetminislra-  ^  componunt  veslimenta  ponlificis,  ut  ex  honorabili 


re.  Sed  cubicukrio  laico  tuBO  curae&tproscripta^ut 
sella  pontifieisin  sacrario  sit  parata,  donec  ille  ve- 
niai  ceiebraturus  divina  mjsteria.  Episcopi  autem 
atque  preBbyteri^exspectantes  in  presby  terio  pontifi- 
eem>  oum  his  qui  praBparant  54  ornatum  ecclesia- 
sticumatqiievasaecclesieB,  sedebuniealocalidispo- 
sitioae,  ut  intrantibus  eceiesiam  episcopi  sint  ad 
unistram,  presbyteri  vero  ad  dexteram,  utquando 
pontifex  sederit,  et  ad  eos  respexerit,  episcopos  ad 
dexteram,  et  presbyteros  contueatur  ad  siniBtram. 
4.  SuBctpiturautempontife^  perpresbyteros  tituli 
vel  ecclesiie  ubi  indicta  est  statio,  una  cum  majoribus 
ejuedem  ecclesia ;  et  offertur  in  obsequium  illiua 
thymiamateri  um  iacen8i,i  nclinato  offerentium  capite; 


compositione  exhibeaturcircumstantibus,  spectacu- 
lumreverendaddignitatis.Novissimeautemcuijusse- 
rit  dominus  pontifexexdiaconibus,sumitde  manu 
subdiaconi  sequentis  pallium,  et  super  pontificemin- 
duit,  et  illudcum  acu  in  planeta  retro  et  ante^  et  in 
humerosinistro  configit,et  8alutatdominum,etdicit: 
jube,Uomine,benedicere,  RespondetSaii;^^  nos  Domt- 
nus,Amen, 

7.  Deinde  Bubdiaeonus  regionarius  referens  ad 
pontifioem  qui  debeant  legere  aut  cantare,  ponit 
mappulamin  l>rachiosiaiBtropontificis  superplane- 
tam,  eum  diseiplinali  ad  genua  ejus  inclinatione,  et 
pronuntiat  talem  sul>diaconum  regionarium  Episto- 
tamlegere ;  et  talem  Re8ponsorium,et  taleaul  lleluia 


atque  petita  Beoedictioneet  accepta,  hinc  inde  pon-  D  cantare  ;  et  postea  non  lioetiu  locolectoris  vel  can- 
tificem  priBoedunt ad  ecclesiam,proutquemque  con-  toris  alterum  mutare  .*quod sifactum  fuerit,  excom- 
tigit  secandum  ordinem  aiilitare.  Sed  h»c  curaerit  municabiturarchiparaphoaistayidestquartusschoIaB 
acolyihorum,  ut  saori  ministerii  vasa  per  manum  qui  semper  debet  pontifioi  de  cantoribus  nuntiare. 
primi  fflaoBionarii,  quiestouBtos  dominicaliB  vestiar     Statuuntnr  eniffl  per  ordinem  acieB  du»,  et  parapho- 

«  Hic  monaBterii  nomine  eccleBiam  intellige  pro  ubu  recepto  a  Beeculo  nono. 


^ 


979 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  KAGNI  UTURGICA  OPERA. 


-  i 
1 


\  ,. 


L 

i  ' 


IK'  ■,    ■  - 


-  ■-*■   ' 


r  . 


-■  j  1 


ni3t89  qoatuor  a  foris  hinc  inde ;  sed  iofantes  infra  A  et  acoepta  ab  eo  hao  Benedictione  :  Dminm  $itin 


per  ordinem  abutroque  latere.Postquamauteinpon- 
tifexadpsallendumannueritarchiparaphoDistseydicit 
sive  acolythis  stantibus  ante  fores  secretarii  cum 
cereostatis,  sive  subdiaconoregionario,  quiante  se 
ad  processiooem  debetthjmiamateriumportare,ilc- 

cendUe. 

8.  Sed  ille  quartusscholflBperveniensinpresbyte- 
rium,  ubi  chorus  in  quatuor  (ut  dictum  est)  ordina- 
tus  assistit  reverendadispositione.postquamdixerit 
inclinato  capite  ad  prioremscholse,  vel  seeundum, 
sive  tertium,  Domini  jubeU,  mox  Antiphonam  ad 
Introitum  incipitprior  schole.  Quorum  voce  audita, 
diaconi  intrant  ad  pontificem  in  secretarium,  et  ab 
archidiacono  atque  secundario  aceeptis  utrinque  et 


corde  luo  etin  labiistui$jym\i  antealtare,  et  oscu- 
latis  Evangeliis,  levat  Codicem  in  manibas  suis. 
Prior  autem  de  duobus  subdiaconis,  qui  soluromodo 
del>entdiaoonum  preBcedereyincensummittit  ia  tby> 
miamaterium,  sed  alter  per  proximse  statiomssub- 
diaconumaccipitilludadportandum.ProceduDtante 
ipsos  duo  acolythi  cum  duobus  cereostatis,  quibus 
acolythis  ante  ambooemdivisis,  transeunt  per  me- 
dium  ipsorum  subdiaooni  et  diaeonuscum  EvaDge- 
liis.  Sed  ille  subdiaeoBus  57  ^^^  absque  tbymiama- 
terioest,  porrigit  brachium  sinistrum,  ut  a  diaocmo 
accipiatiibrumEvangeiiorum.ut  per  ipsum  aperia* 
tur  diaeonolocu8,inquo  signum  lectionisfaentpo* 
situm.Ascendente  autemdiaooDoad  legendum,ipii 


osculatis  manibus  pontificis,  procedunt  oum  ipso  3  duo  subdiaooniredemdt  stareante  deseensioniign- 


austentantes  eum.  Rehqui  gradus  procedunt  inor- 
dine  suo,  excepto  quod  unus  de  regionariis  subdia- 
conibus  debet  priecedere  cum  thy  oaiamaterio.  Quem 
eequuntur  septem  acolythi  iiliusregioniscujusdies 
f uerit,  portantes  septem  cereostata  accensa  ante  pon- 
tificem,  usque  dumad  altare  venerit.Sed  antequam 
perveniatProcessioad  8cholam,di  viduntur  cereosta- 
ta,  quatuorad  dexterampartem,ettriaadsini8tram. 
lohochonorabili  ministerio  debetpontifexvenire  in 
tribunal  eocleslfiB,  et  inclinare  caput  56  contraal- 
tare,  et  postquam  8urrexerit,iQ  fronte  sua  cruoem 
laeere,  et  uni  episcoporum  de  hebdomadariis,etar- 
chipresbytero,  et  diaconis  omnibuspacemdare;ac 
deinde  respiciens  ad  priorem  scholflB,  innuit  ei  ut 


dum.Postquam  finitum  fueritEvaiigelium,dicitpoo- 
tifex  Pax  Hld,  vel  Dominus  vobiscum.  Sequitur  re- 
sponsio  Bt  cum  spiritu  tuo.  Desceodente  antem 
diacono,  subdiaconus  iUeqQipriusaperoeratlibrtuD 
Evangeiiorum,  recipiteum ;  et  reversus  in  presbyte- 
rium,  porrigit  illum  unisubdiaconorum^utipseof- 
ferat  omnibos  ad  oscolandum,  qui  steterantperor- 
dinem  graduum.  Postevangelicam  ergolectioQeOi 
reponitur  liberEvangeliorum  in  paratorioquodiis, 
sive  in  secretario. 

il.  Sedacolythustenenscalicem  in  bracfaiosiQi- 
8tro,  porrigit  corporale  superpositum  diacono,  ut 
ipsedesuperoalioem  aceipiens,illud  expandat  super 
altare,  projecto  ad  sequoDtem  diaoonum  ca[^te  al- 


debeat  Gloriam  dicere.  Qui  se  inclinans  pontifici,  G  tero. 


imponit  Hymnum,quodaturgloriasanct8BTrinitati. 
SedpontifexconcelebratinterimsecretoOrationem, 
knte  altare inclinatus^usque  ad  repetitionem  Versus. 
Nam  diaconi,  quando  diciinr  Sicut  erat  in  principio, 
surguntab  inclinatione,  et  salutantes  altarislatera, 
prius  duo  etduo  vicissim  redeunt  ad  pontificem,  te- 
nentes  locum  quisque  prosuo  ordine.At  pontifexad 
repetitionem  Versus,  sicut  dictum  est,  surgens  ab 
Oratione,osculatur  Evangelium  etaltare ;  acdeinde 
accedit  ad  sedem,  etstat  versusad  Orientem. 

9.  Schola  vero,  finita  Antiphona,  imponit  Kyrie 
eleison  ;  sedpriorscholffidebetadpontificemcusto- 
dire,quando  priecipiatmutare  numerum  litaniae,et 
iunuenti  inclinat  se.  Qusb  cum  finita  fuerit,pontifex 


It.  Pontifex  autem  sustentatus  hinc  inde  dextn 
Iffivaque  a  primiceiro  notariorum  et  primieeriode- 
fensorum,  descendit  ad  senatorinm,  quod  estloeos 
firineipum,  ut  susoipiat  oblationes  eornm.  Arcbidia- 
conus  vero  post  eum  amulas  suscipit,  etincalieem 
majorem,  quem  subdiaconus  regionarins  sequeos 
portat,  vacuum  refundit :  qui  cum  fuerit  impletus, 
refunditur  in  scypbum,  quem  ibt  tenebit  sequeos 
acolythus.  Oblationes  veroprinoipum  BubdiacoQos 
regionarios  a  pontificesuscipit,  ac  sequeoti  subdia- 
cono porrigit,  et  ipse  in  sindonem, quam teoeotduo 
acolythi,  eas  ponit.  Sed  episcopos  hebdomadarios 
suscipitpostpontificem  oblatiooes  reliquonim  qoas 
ipse  manu  sna  mitfit  in    sindonem,  que  lequitur 


incipit  Gloria  in  exclsis  Deo,  si  tempus  fuerit.  Se-  ix  cum.  Postquem  diaoonus  sequens  amola»  sirtcipit, 

^  •_     _  _      _    A^A       _     A' n  t.  ^»  a  *    •  »_  »  »  •  a» AA« 


dere,  au tem  non  oportet pontificem  antequam  dicant 
Amen,  postprimamOrationem.  Deindedebentsub- 
diaconi  regionariiascendere,  etad  dexteram  altaris 
et  ad  sinistram  se  statuere.  Sed  ille  subdiaconus, 
qui  lecturus  est,  postquam  viderit  episoopos  sive 
presbyterospostpontificem  sedere,  quosipseponti- 
fex  nutu  suo  facit  secum  considere,  tum  ascendit  In 
arobonem,etlegitlectionem.Postquamlectorlegerit| 
eantor  cum  cantorio  ascendit,  etresponsoriumdicit, 
ftc  deinde  per  alium  cantorem  Alleluia^  si  tempus 
fberit,  sive  Tractus  concinitur ;  sId  minus,  Respon- 
Borium  tantummodo  cantatur. 
10.  Debde  diaconus,  osculatis  pedibus  poBtiflcis, 


et  in  scyphum  manu  8ua  post  archidiaconum  eas 
refundit.  Similiter  transiens  pontifex  in  partem  ma* 
tronarium,  explet  omnia,  ut  supra. 

IS.Deinde  reditadsedem,  tenentibus  prinieeros 
manusejus.  Archidiaconosautem  stansantealtare, 
lavat  manus  suas  expleta  eusceptione.  Postboeia 
faciam  pontificisrespicit,  et  cum  ei  annuerit,  resa* 
lutato  eo  perhumilem  inelinationero,  adaltareae- 
cedit.  Tunc  accipiens  per  subdiaconesobiata5,hine 
inde  porrigentes  eas,  ponit  tantas  super  altare, 
quantffi  possint  populo  sofficere.  Composito  igitor 
altari  et  ornato,  58  arehidiacanus  deiode  sumit 
amulam  pontificisde6obdiacoQooblatioiiario,etre' 


m 


ROMANI  ORDINES.  —  HL 


982 


fuQdit  ncalicemsupercolatorium;  deindediacono- 
rum.  ac  deinde  primioeriorum  et  secundiceriorum. 
Postea  autem  subdiaconus  sequens  descendit  in 
scholam,  etaccipit  fontem  de  manuarchiparapho- 
nist»,  ac  defert  ad  archidiaconum,  et  ille  infundit 
faciens  crucemincalicem.  Ascendentibus  verodia- 
conis  ad  pontiQcem,  primicerius  et  secundiccrius, 
notarii  et  defensores  regionarii  descendunt,  et  in 
loco  suo  consistunt, 

14.  Tuucpontifexaurgensa  sede^descendit  adal- 
tare,et  salutat  altare,  et  suscipit  oblatas  de  manu 
presbyteri  hebdomadarii,etdiaconoruoi>alque  pri- 
miceriorum.  Deinde  archidiaconus  suscipit  oblatas 
pontificis  de  oblationario^  et  datpontifici ;  quas  dum 
posuerit  pontifex  in  altari,  levat  calicem  archidiaco- 
Dus  de  manu  subdiaecmi  regionarii,  et  ponit  eum 
super  altare  juxla  oblatam  pontificis  adextris ;  atque 
cumoffertorioincomu  altarisposito,  involTensper 
ansas  calicem,  stat  post  ponlificem.  Et  pontifex 
paululum  inclinans  se  adaltare,  respicitadscholam 
etannuit  ut  debeant  silere. 

15.  Finito  autem  offertorio,  episcopi  stant  post 
pontificem,  primus  in  medio^  deinde  per  ordinem 
archidiaconus  adextrisepiscoporumysecundusdia- 
conus  a  sinistris,  et  ceeteri  disposita  acie  per  ordi- 
nem.Atsubdiaconi  regionarii,  fioito  offertorio,  va- 
dunt  retro  altare,  aspicientes  ad  pontificem,stantes 
erecti  usquedum  incipiant  dicere  Hymnum  angeli- 
oum,  id  est  Sanctm.  Quem  dum  expleverint,  surgit 
pontifex  sohis,  et  intratin  Canonem.  Episcopi  vero, 
diaconi,subdiaconi,  presbyteri  permanentinpresby- 
terio  inclinati  :  et  cum  dixeTiinobisquoquepeccatO' 
ribuSf  surgunt  subdiaconi :  cum  dixerit  Per^uem  hxc 
omnia,  Domine,  surgit  archidiaconus  solus.  Cum 
dixerit  Per  iosum,  et  cum  ipsOt  levat  achidiaconus 
cum  oSertorio  calicem  per  ansas,  ettenetexaltans 
iilumjuxta  pontificem.  Pontifex  autem  tangit  e  la- 
tere  calicem  cum  oblatis,  dicens  P^r  ip^eim,  et  cum 
ipso,  usque  Per  omnia  smula  sseculorum,Ei  ponit 
pontifex  oblationes  inlocosuo,etarchidiaconus  ca- 
Ucemjuxtaeas,  dimisso  in  ansis  ejus  offertorio. 

16.Ecce  autem  finito  canone  subdiaconus  regio- 
narius  stat  ante  altare  cum  patena  post  archidiaco- 
nuro,  quam  in  medio  canohe  subdiaconus  sequens 
accipit  peracolythum  ;  qui  scihcet  acolythus,  59 
quandoiachoatpontifexcanonem,venit,subhumero 
habens  8indonemincollohgatam,ettenet  patenam 
iadexteraparte  antepectus  suum.  Quando  dixerit 
pontifex  Et  abomniperturbatione  secun,  vertitsear- 
chidiaconus,etaccipiens  patenam,  osculatur  eam,  et 
datdiaconosecundo  tenendam.  Cum  dixerit  PaxZ)o- 
minisitsempervobiscum.miiiiiiacalicem  de  sancta 
Bubj ungens  heec  verba  :  Fiat  commistio  et consecratio 
corporis  etsanguinis  Domini  nostriJesu  Chnsti^acci" 
pientibus  nobis  inn/ama^^ernam.Sedinterlmarchi- 
diaoonus  pacem  dat  episcopo  priori,  qui  et  ultra 

•  Tres  calices  hoc  in  ordine  assig^nantur  sciiicet 
major,  in  quo  recipiebantur  primo  vini  oblationes  ; 
scyphus  seu  calix  miQiBteriaus,  supra,  num.  12,  et 


A  dabitjuxta  se  stanti,  acdeindeperordinem  cseteri ; 
atque  populus  osculantur  se  invicem  in  osculo  Christi . 
Tunc  pontifexrumpit  oblatam  ex  latere  dextro,  et 
deipsaSanctaquamruperitparticulamsuper  altare 
relinquit^  reliquas  vero  oblationes  suas  in  patenam 
quam  tunc  tenet  diaconus  ponit.Nam  archidiaconus 
levatcalicem,et  subdiaconoregionario  porrigiteum 
utteneatjuxtacornu  altarisdextrum:  et  accedentes 
subdiaconi  sequentes  cum  acoly this,qui  sacculos  ad 
hfiecidoneos  portant  a  dextris  eta  s.nistris  altaris, 
ipsiergo  8ubdiaconi,extendentibus  acolythisbrachia 
eumsaceulk,  seqi^entes  a  fronte,  parantsinussac- 
culorum  arcbidiacono  ad  ponendum  oblationes,priu8 
adextris,  deinde  a  siixistris.  Tum  vadunt  acolythi 
dextra  Issvaque,  post  episcopos  sive  presbyteros  cir- 

^  cum  altare,  utipftiBaef rdotes  ineipiant  Hostias  con- 
fringere,  patena  praecedentcquamduosubdiaconi 
regionarii  defieruntaddiaconos  causaconfractionis, 
utipsiquoquefrangant,quandopontifexannueriteis. 
Sedarchidiaconus  evacuato  altari  oblationibus,  re- 
spicil  fn  scholaita,'et'ailniiitels  Mtdlicscnt  Aynus Dei; 
acdeindevaditad  patenam,  quam  tenent  duo  sub- 
diaconi  regionarii,  ut  ipse  etiam  frangat  cum  Cfieteris 
diaconis  juxta  cornu  altaris.  Expleta  confractione, 
diaconus  minor ,  levata  de  subdiacono  patena,  defert 
eamadpontiricem,utcommunicetcorpore  dominico. 
Sedipsepontifexconfirmaturab  archidiacono  in  ca- 
lice  sancto ;  de  quo  parum  refundit  archidiaconus  in 
«  majoremcalicem,  siveinscyphum,quemtenetaco- 
ly  thusjUt  ex  eodem  sacro  vase  confirmetur  populus, 
quiavinum,etiamQ0nonconsecratum,  sedsangui- 
ne  Domini  commislum,  sanctificatur  per  omnem 
modum. 

17.  Accedunt  primum  episcopi  secundum  ordinem 
de  manu  pontificis  communicare;  etposteos  ascen- 
dunt  presbyteri  omnes,  utcommunicent  ad  altare. 
Cura  autemcommunicaveritarchidiaconus,  calicem 
interea  tenet  primus  episcopus.^  Sicut  eniminRo- 
mana  ecclesiasummopontificiministrant  episcopi, 
sic  in  caeteris  ecclesiis  debent  episcopis  facerepres- 
byteri.Recepto  calice,archidiaconus  confirmat  om- 
nes  sanguine  dominico,  quos  communicaverit  pon- 
tifex  corpore  dominico.  Hocofficio  juxta  altare  per- 
acto,  et  pugiliari  cum  quo  confirmetur  populusper 
subdiaconem  regionarium  jam  acceplo,traditurca- 

^  lixabarchidiaconoeidem  subdiacono  perferendus 
acolytho,  ut  reponaturinparatorio.Deinde  descen- 
dit  pontifex  cum  primicerio  notariorumet  primicerio 
defensorum,  ut  communicet  principes  populorumy 
et  matres  familias  eorum.  £t  sicut  archidiaconus 
confirmatquospontifexcommunlcat,sicreliquidia- 
cones  confirmant  quos  episcopi  sive  presbyteri  post 
pontificem  conimunicant. 

18.  Sed  cum  coeperit  pontifex  clerum  sive  popu- 
lum  communicare,  schola  incipit  antiphonam  ad 
communionem  psallere,  ac  deinde  nutu  pontificlB 

calix  saeer,  in  quo  fiebat  consecratio. 

)>  Qu8e  seauuntur  ad  hoec  verba,  BeceptocaUce^eiCf 
intttjecta  viaentur. 


m 


Ai>PEND!X  AO  «.  GREGORn  MAGNI  UTURCICA  OPERA. 


Mk 


Gloiia  PalriySicut  eratin  pHncipio.etnuncet  sem-  A  conus  respicitad  pontificem,  ut  aBHuatei,  et  dicat 


per,subdiaconofacientecrucemin  fronte,  utex  hoc 
signo  inteliigat  prior  scholae,  quandopost  commu- 
nionein  debeatgloriam  sancteeTrinitati  dicere,  para- 
tu8  etiam  Versum  repetitionis  subjungere.  Finita 
Antiphona,  qu8B  repetitur  ad  repetitionis  versum, 
pontifexad  aitare  datOrationem  ad  Complendum. 
Qua  etiamfinita,diaconu8,cui  prseceperit  archidia- 


ad  populum  Ile,  missa  est.  Respondel  popnlus  Deo 
gradas.  Dicentibusaatem  epi^copis,  sive  presbyleri» 
vel  sequftnttbn8ordinibus,/i/6e,  rfomine  henedirere, 
respondetpontifex  Benedicat  nos  Doininus.  Amen. 
Prfficedunt  igitur  poutittcera  septem  cereostata,  et 
subdiaconus  regionarlus  cum  thuriboload  secreta- 
rium. 


ORDO  ROMANUS  IV. 


▼BL 


FRAGMENTUM  TETERIS  ORDINIS  ROMANi 

DE  MISSA  PONTIFICALI 


61 B 

grege  numerari,  Per  Christum  Dominumnostrum. 
Hic  erigit  se  sursum.  Oblatam  solam  hic  benedicit, 
Quam  ohlationem  tu  Deus  in  omnibus,  quxsumus,  be- 
nedictam,ascriptam,ratam,rationabilem,acceptabi'' 
lemquefaceredigneris(Eic  ambosignat^  idestobla- 
tamet  calicem),  ut  nobis  corpus  et  sanguis^  usque 
Omnipotentem,  tibi  gratias  agens^  benedixit/regU, 
deditquediscipulis  suis  dicens,usq\ie  Item  tibi  gratias 
agens,  benedixU,  Hic  quatuor  vicibus  soiam  oblatam 
signat,  in  quinta  vice  super  calicem  solum  crucem 
faiCienB  :ffostiampuram,Hostiamsanctam,  Hosttam 
immaculatam,panemsanctumvitx(Bternx,etcalicem 
salutisperpetuse,  usque  Immaculatam  Hostiam.  Hic 
inclinatseiterum  juxta  altare,  dicens,  Suppliees  te 
rogamus,  omnipotens  DetaMic  orat  apud  se  quod  vo-  p 
luerit.Deinde  dicit,  Jube  haec  perferri  per  manus, 
usque  inconspectum,  Hic  se  erigit  haec  verba  dicens 
Ut  quotquot ex  hac  altarisparticipatione,  usque  per 
Christum.  Em  Orationes  dusB  dicuntur,  una  super 
•  depticios,  altera  post  lectionem  nominum ;  et  hoc 
quotidianis,vel  in  agendis  tantummodo  diebus  Me- 
mento etiam,  Domine,  et  eorum  nomina,quinosprse' 
cesserunt  cum  signo  fidfi^et  dormiunt  in  somnopacis. 
etrecitantur  nomina.  Deinde  postquam  recitatafue- 
rmt,  dicat :  Ipsis,  Domine,  et  omnibus  in  Christo 
quiescentibus,  locum  refrigerii,  tucis  et  pacis  ut  indul- 
geas,deprecamurfper  eumdem.Nobis  quoque  peccato- 
ribus  usque  sed  venise.quxsumuSf  largitor  admitte. 
Per.  Hioerigens  se  archidiaconus  veniet,  et  invol- 
vens  oalicem  mapulla,  ievat  illum  contra  domnum 
papam.  Perguem  hsec  omnia,  Domine,  semper  bona  ^ 
ereas.  Hic  ambo  signat,  id  estoblatam  et  calicem, 

a  Id  intelligeDdum  de  iis  qui  sacris  diptycbis  in- 
scripti  erant,  quorum  nomina  recilari  olim  mos 
erat. 

b  Hic  una  diversitas,  qu8B  non  bhbetur  in  duobus 
primis  ordinibus  Romaois  ubi  domnus  apostoiicns 
mittit  10  calicem  de  sancta  prius  conseerata  quem 
ritum  Amalarius  ex  lit>ello  Homaoo  laudat  in  liDelio 
111  cap.  3i  et  poBt  eum  Microiogus  in  cap.   18. 


62^busvicibu8,  singulissingulasfaciens  craces : 
Sanctiflcas,  vivificas,  benedicis  et  prsestasnobis.  Hic 
levatdomnuspapaoblatas  liuasusque  adoramcaii- 
cis,  et  tangens  eum  de  oblationibus,  tenente  ilum 
archidiacono,  dicit  :  Per  ipsum,  et  cum  ipso  et  m 
ipsoest  tibiDeoPatriomnipotenHinunitate  Spiritus 
sanctiomnishonoretgtoria.  Tunc  dicit  in  altum  Per 
ommasa?cu^a5a?ctiIorum.TuDcreponitoblataminal- 
tari,  etdicit  ina1tumOremtis.DeindedicitPra?cep/is 
satutaribus  moniti,  usquc Sed  tiberanos.  Tuncdicit 
domnus  papa,  interveniente  nullo  sono,  banc 
Orationem  :  Libera  nos  qusesumus^  Domine^  usque 
Petro,  Pautoatque  Andrea,  Hicnominatim  quales 
volueritsanctos,  vel  quantoscommemorat.  Deinde 
infert,  Cumomnibus  sanctisdaprojntius,usq\ie  Per 
omniasxculasseculorum.EesipondeiurAmen.Deinde 
dicii' Pax  Domini  sit  semper  vobiscum.  Non  mittit 
partem  de  sancta^  in  calicem,  sicut  cseteris  sacer- 
dotibus  mos  est.  Dum  confringit,  Agnus  Dei  dicit, 
etexpletaconfractione,quandocommunicatdomnu8 
apostolicus,  partem  sibi  mordet,  etreliquam  in  ca- 
lice  mittit^  faciens  crucem  de  ea  tribus  vicibus  su* 
per  calicem,  nihildicens.  Et  sic  confirmatur  de  ca- 
iice,  tenente  calicem  archidiacono.  Quando  vero 
domnus  apostolicus  descendit  c  ab  altari,  incipit 
communicarepopulus,  et  dicitur  AntiphonaadCom- 
munionem.  Et  expleta  Communione  et  Antiphona 
tunc  surgitdomnus  papa ;  et  veniens  adahare,  sa- 
lutat  altius  dicens Dominusvobiscum.  Hespondetor 
Et  cum  spiritu  tuo.  Deinde  dicit  Orationem  :  Quod 
ore  sumpsimus.  Domine,  mente  capiamus,et  demu- 
nere  temporatifiat  nobis  remedium  sempitemum. 
Per,  etc. 

a  En  altera  diversitas,  quod  domnus  apostolicos 
communicat  de  altare,  non  ad  sedem  suam,  utin 
pr8Bmi88i8  Ordinibus.  Ex  his  duobus  eolligiiiir  baac 
Ordinem  esse  aliis  posteriorem  :  cujus  praemissum 
fragmentum  ex  vetustissiino  Codice,  qui  olim  fmt 
Gonstantini  Cajetani  abbatis,  postea  tranalatus  io  bi- 
biiothecam  Sapientie?  RomaniB,  aceepimus. 


•i* 


itfMiiiM 


ttmm 


ADMONITIO  IN  QUINTUM  ORDINEMROMANUM. 

03  Scqiiens  Ordo  RoiDaDusmuHsBaDtiqaitatis,  in  Godice  vetustissimo  saoctiGallisabsequitur  Hbellumdtf 
Graalbus  komance  ecclesifB,  quem  inrerius  subiicieiuus.  Praemissa  enumerationesacrarum  vestium  pontificis 
aliorumque  ministrorum,  exbibet  Ritum  Missseepiscopalis  secundum  morem  tunc  receptum  in  ecclesia  Ro- 
roana.  Hunc  vero  Ordinem  esse  Romame  Ecclesis  intelli^tur  ei  designatione  initio  facta  episcopi  Romani, 
alius  a  pontifice^  et  presbjteri  itidem  Romani.  InMisssritibnsmuJtaobservatioDedigna.  Symbolum  CP.  post 
EvaDgelium  assignatur,  ut  inseciiDdo  Ordioe  Romaoo,  quod  estcontra  seoteotiam  Bernonis  Angriensisab- 
batis,  existimaotis  boc  oon  fuisse  usitatam  io  Missa  apud  Romaoos  aote  Heorici  saocti  imperatoris  prioci- 
patam. 

Priorl  hoic  libro  de  Missa  episcopali  succedit  alius  Ordo  ejusdem  argumeotl,  jam  editas,  sed  deoao  colla- 
tut  eom  aotiqois  Codidbos  manascriptis. 


ORDO  ROMANUS  V, 

DE  HISSA  EPISGOPAU  PRIMUS. 


04  I.  Dt  veBtimefUii  ponH/lealibut.  A 

i.  lo  primis  oam.  •  et  oiogitur  supra.  Dein  linea 
oiuD  ooitis,  seriea,  et  eingulum.  Post  hsec  mittitur 
^  anagolagi ;  eziode  dalmatica  minore,  postea  ma- 
jore  dalmatica^et  tupraorarium.  Post  haecplaneta, 
et  supramittiturpallium.Nam  in  his  diebus  Natalis 
Domini»  Pascha,  sancti  Petri,  et  die  ordinatioois 
8iMB,a)iusoolori8plaoeta,  iodoitur.Seitacec  io  mau 
portat,itemoalciamenta,inpri^  odhone8,deincam- 
pagos. 
II.  l$em  de  veitmento  alH  Romani  episeopi. 
S.  Inprimiscam.  etcing.  po8teatunicaalba;dein 
orarium.  Post  hfec  pjaneta  ;  et  sestace  in  manu, 
caiciamenta,  odhones,  et  campagos. 

3.  Presbyter  Romanos  timiliter,  prsBter  tantum 
8ubtalares,quosmittit  presbjteret  diaconus.Ia  pri-  g 
mi«cam  et  supra  cingulum.  Poi^tea  tuoica  albaet 
cing.  deinde  aoagolagi :  past  hoc  •  brachiale  in 
dextra  manu ;  dalmatica  miocre  et  majore,  et  pla- 
neia,  usquedum  yeoitur  presbyterio.  Ibidem  65 
U^itor  ab  acoljtho.  Galeiaoienta  aicut  pontifex. 
Sui>diaconicam.etcing.,deinde  anagolagi  ettunica 
all>a,orariom,  et  sestacein  sioistra  maou.  Acolytbi 
cam.  et  cing.,  sestace  in  sinistra  latera  ad  cing. 
peodensy  tooica  altMt»  et  orarium  ad  collumy  etpla- 
Dota  ;et  quaodo  in  gradupsallituryplaoeta  abstol- 
litur,  et  orarium  portat  in  manu ;  calciamenta, 
odhones,  et  subtulares,  sicut  et  subdiac.  Reliqui 
▼eroinferioresgradusecclesiteyquiingradupsalluni 
sicut  et  acoly thi.  Illi  vero  qui  in  ambone  non  psal- 
lunt»  si  habuerint,  similiter  induantur ;  sin  autem  noo 
potuerint... 

4.  Item  quotidianis  diebus  qoaliter  pontifex  in- 
doitur.  Inprimis  cam.etcing.ydeiodetonicaserica, 
orarium,  planeta»  et  pallium,  sestace  io  maou.  Cai- 

•  Id  est  camisia,  scilicet  linea,  et  quidem  strictior 
atqoe  interior,  teste  vulgato  Alcuioo,  super  quam 
lioea  amplior  cum  ootta,  quo  nomine  uDdolata  su- 
perpeUicea  Romaoi  etiam  ouoc  appeliaot. 

^  Aoagolagium  jam  sflepe  pro  amictu  seu  superhu- 
meraii  usurpatum  supenus  vidimus, 

c  Sestacis  oomine  sudarium,  (^uod  eztremis  digitis 
antiqui  sacerdotes  ac  ministn  ferebant,  deslgnari 
exiatimo. 

4  Forte  insuper  odhones*  Eadem  vox  iterum  iofra, 


C 


ciamenta  vero  tam  pontifex  qvam  etiam  etoomas 
reliqui,  sive  festis  diebos,  sive  quotidianiB,  uno 
modo  induuntur.  Item  diaceni. 

III.  Item  unde  supra. 
5.1n  primisetenim  vestietorepiscopui  cunctique 
presbyteri,  qui  prassentes  fuerint  reperti,  et  septem 
aot  qoinque  veltresdiaconi,  et  tot  numero  subdta- 
coni;etacolythiqootfueriQtdiacooi.Pre8by1erivero 
dum  a  caotore  iocipitur  Invitatorium,  omoes  8teQt 
ioloeosuo,  id  est  hioc  et  iode  ex  utraque  parte 
chori.  Cumque  a  caotore  versus  ad  lovitatoriom 
elevatus  fuerit,  iochoatur  processio,  prscedeoti- 
i>u8  videlicetcum  thuribulis  duohus  acolytius.Post 
li08  sequaotur  septemaut  quioque  sive  tres  acoly* 
thicum  caodeiabristjuxtascilioet  DumerQm,otpr»- 
diximos,  diaeoooromseu  sulHiiaoonorum.  Deinsub- 
8equantur8ubdiacoDil>tniprocedente8,quo8  simUi- 
terbini  sequantor  diaconi :  qoorum  duo  pontificem 
exutraque  parte  austentantes  ducant^archidiaconus 
videlicet  ad  dexteram,  id  est  lecturus  Evangelium, 
etaliusquiiibetadsinistram.CumqQe  ante  ciiorum 
p8allentiumpervenerint,8ubdiaooni8tatim  pergant 
ad  loca  sua  in  ohorum ;  diaooni  vero  et  aeoly thi  ean- 
delabraet  thuriftHiiagestantes  dividaotor  ex  utraqoe 
parte  poDtificis,  id  est»  8i  septem  fuerint,  quatuor 
stent  ad  dexteraro,  et  tres  ad  sinistram  ;  si  vero 
quinque,  tres  ad  dexteram^  et  duo  asinistris  ;tre8 
autem  si  fuerint,  duo  stent  a  dextris  pontifieis,  et 
unus  ad  sinistram.  Duo  quoque  acolytlii  thuribula 

portaQtesaoteordioem  staotium  8C  P'*^*^^^^^^™ 
divisi  steot.  Pootifex  autem  non  proiixa  completa 

oratiooe,  vertat  se  ad  dexteram,    annoatque  uno 

presbytero  ante  csteros  stanti,  osculeturque  eum. 

Dein  ad  sinistram  ae  vertena  aiii  anouat  presbyte- 

ro,  et  similiter  eum  otouietur.  Deiode  extremo  in 

qua  forsan  sandalia  sigoificantur.  Nam  Ordo  Roma- 
nus  in  ordioatione  episeopi  sandalia  distiogoit  a 
oampagts,  qui  tibiam  tegebaot.  Caligm  useue  ad  genu 
tenaentes  vocantor  io  SacrameDtario  Meoardi,  pag. 
260. 

«  Aliud  a  maoicis  seu  chirotecis,  de  ouibus  Ordo 
Romanus  vulgalus,  pag.  99,  col.  2,  et  SacrameDta- 
rium  Menardi,  pa^.  SfiO.  Erat  ergo  brachiale  hic  or- 
nameotom  bracbii  dextri. 


/■ 


087 


APPSNMX  AD  S«  GIlEG(«tf  MAGNI  UTURGIGA  OPERA. 


»88 


dextera  parte  stanti  annuat  diacono,  et  osculetur  A 
illum  ;ac  dein  exlremo  in  sinistra  parte  stanti  annuat 
et  similiter  eum  osculetur,  et  sic  ounctos  diaconos 
Yicissim  severtensosculetur.novissimetamen  ilium 
qui  EvangeiiupQ  legere  debet. 

6.  Hoc  autem  expleto,  annuat  cantori  ut  Gloria 
dicat ;  ipse  veroductus  adiaconibuspergat  ante  al- 
tare,inclinatisque  ad  Orationem  cunetis,  stantibus 
acoljttiis  cum  candelabris  et  thuribulis  in  locoquo 
priusoraverat.  Propeveroexpleta  Oratione,  annuat 
duobus  extremis  diaconibus,  unohincet  alii  inde, 
ut  vadant,osculenturqueunus  dextrum,  etalius  si- 
nistrum  cornu  altaris;  et  sic  cunotia  diaeoBibasan- 
nuat  ut  bini  faciant,  et  novissime  lecturo  Evange- 
lium.  Ipse  vero  pontifexelevat  se  ab  Oratione,  per- 
gatqueet  osculetur  Evangelium,  quodsuper  altare  » 
jacueril,  eatque  in  dexteram  altaris  partem,  stanti- 
bus  eCiam  eiuieaipartequatuor  auttribus  aatduo- 
bu8  diacoaibus,  et  ex  altera  tribus  vel  duohus  seu 
uno.  Ipse  vero  pontifex  oantori  annuat,  quando 
ecelsiorivoce  KyrieeleUon  sive  Chrisleeleison  dici 
debeat.  Ip^a  autemexpleta,  dicstura  pontifice  Glo- 
ria  in  excelsis  Beo^  deponenturque  ab  aeolythis  c;in- 
delabra,  et  reponentur  seususpendenturthuribula. 

7.  Ei  Oloriain  exce^/>0operoelebrata,dicatura 
pontifice,  utmos  est,  Oratio;  sedensqueipseannuat 
presbjterisutsedeant.  Subdlaoonusitaque,  lectione 
perleota,genuo8culeturepiscopi  Cantores  quoque 
qoi  Oradale  vel  A  lleiuia  cantaverint,  si  in  gradu  quo- 
]it>et  fuerint  ordinati,  genu  similiter  osculentur 
epi8oopi;8i  veroexlra  gradum  fuerint,  pedibus  ejus 
pervolvantur.Episcopusveroannuatmagietro  scbo*  ^ 
he,  quando  a  canloribus  Gradaie  vel  Alleluia  repe- 
teredebeat.Cum  verodiaoonus  ad  legendum  Evan^ 
geliom  pergere  debet,  osculetur  genu  episcopi ; 
aooedensqueelevatBvangelia,  pr<ecedentibu8  eum 
duobus  aeolythiscum  candelabris,  et  ante  illosduo- 
bus  aliis  acdythis  cum  incensoriis.  Perleoto  autem 
Bvaogelio,  dicat episcopusPiMr  tibt ;  et  elevat Creah 
inunumDeum,  Et  eandelabra  ab  acolythis  exatin* 
gnantur,  et67po*^^ltare  pooantur.  Acolythomm 
autem  g^tantium  incensoria  unuspergatadaltare 
inoensionemexhiberacircailiud.necnonetepiscopo 
ae  presbyteris,  atquediaconibus  cunotoque  clero  ; 
ahus  vero  pergat  ad  populum.  Stet  autem  paratus 

uxta  puipitum  subdiaconus  qui  lectiotiem  legerat, 
utdumperleotiimluerit  Evangelium,  aocipiat  adia-  D 
oono  Evaagelia,  et  exhibeat  ea  ad  deoscolandum 
episcopo ;  quibus  exoeculatis,  exhibeatur  ei  et  in- 
censorium. 

8.  Credo  tn  unum  itaque  deeantato,  dicatur  ab 
episcopo  Dominus  vohiscum,  Oremus*  Pergatque 
episcopus,sustentatus  aduobusdiaconibus  etcsete- 
ris  sequentibus,  primum  ad  viros  oblalionem  cum 
vino  factaates,  dein  ad  feminas.  Acoly  thus  vero  unua 
lineum  palllum,  utmo8e8t,factu«i,ant6  setenens, 

•  Nempe  aquam,  qua  de  re  supra  in  primo  libel- 
lo.  Id  clarius  bicin  coimequentibus  :  Cantor  veroper 
juniorem  suum  cannam  cum  aqua  involu$am  tnappula 


accipiat  a  ponti6ce  oblatas^aliusquecannamportaDs 
in  quadiaconusquilibetlibamen  vini  suscipiensin- 
fondat.  Rediens  itaque  a  populo  pontifex  accipiat 
oblationem*  scholsBsioevino^et  pergens  ad  sedem 
sedeat,  offereturque  ei  aqua,lavetquemanussua^. 
Et  habeat  tunc  subdiaconus  in  loco  calicem  cum  vino 
et  super  illum  corporale  involntum,  et  acolythus 
patenam  cum  oblalis.  Accipiens  itaque  diaconus 
corporale,  eat  ad  dexteram  aitaris  partem^actetque 
illud  devolv^do  ad  alteram  altaris  parteoi ;  quod 
aliussuscipiensdiaconus,  expandent  illud  desuper 
altare.  Redeat  quoque  diaconus  qui  Evaogeliam 
le^rat,  osoiletmrque  genu  episcopi,  et  accedatad 
altare,annuatqueacolythoqui  oblationem  populi  et 
scbolaein  pallio  gestat ;  accipiatqueexipsisoblatis 
quantum  ei  videtur ;  et  ponet  eas  desuper  allare  in 
corporalequod  ezpanderant,  infundatque  de  canna 
libamen  Tini  in  caiicem  ;  et  pergat  ipse  cum  aiio 
diacono,  et  per  braohla  sustentando  ducant  episco- 
pum  ad  aitare,  accedantque  presbyteri  offerentes, 
diaconideindesrneunoC/^rsan  vino)  videlicet.  Hoc 
autemexpleto,  aecipiat  diaconus  de  manu  acolyti, 
et  porrigat  episcopo ;  ablatisqne  oblatis  in  illa  jacen- 
tibus,  reddat  eam  iterumacolytho.  Csntor  vero  per 
junioremsuum  cannamcumaquainvolutam  mappula 
transmittat  subdiaconocalicem  in  manutenenli;et 
ipse  eamdem  incalicem  infundet  aquam,  08^^" 
datquediaeonooalicem  :qui  annuente  episcopopo- 
nat  eum  super  altare. 

0.  Subniaconiitaque,  dum  canitur5anc^ii5,  post 
altare  pergant  stare,  versi  videlioetoontra  diaconos 
postepiscopum  stantes*  Postquosdiaconosduoaco- 
lythi  cum  duabus  patenis  stent.  lofra  aotionemigi- 
tur  detuf  aqua  presbyteris  ut  lavent  manus  suas. 
Quandodicitur  apontificeiVo6ts  ^uoquepeccaioribms 
detur  diaconibus  ^  aqua,  et  subdiaconi  redeant  ad 
loea  sua. 

iO.  Unus  vero  eorum  qui  lectionem  recitaverat, 
stet  post  diaconos  juxtaacolythos,  ut  dum  dicltor 
a  pontifice  Da  propitius  pacem^  accipiat  abacolythis 
patenas,  osculeturqueeas,  etdetea8diacono,qiiJel 
illas  inter  manus  osculetur  8ut>diaooni;  quasetiaaEi 
diaeoous  episcopo  osculaodas  preebeat*  Aeceptis  itaqoe 
illis,  episcopus  dividat  inter  eassacrosanctumcor- 
pusconseeratum,  rumpatque  unam  oblatam,  etex 
eaparticulam  unam  incorporalemittat,  etaliamin 
calicem,  dicendo :  PaxDominisUsempervobiseum. 
Venientesque  duo  presby  teri,  unns  hino  et  alios  inde 
faciant  cum  eo  pacem :  deiude  archidiaconne,  el 
redeat  ad  sedem.  Etarchidiaconus,  Evangelinm  8ci- 
licetqui  legerat,  acoedat  adaltare  ;  elevetque  pate- 
nas,  et  donet  eas  acolythis,  jubeatque  onam  ante 
presbyteros,  et  aliam  diacooibus  coram  tenere,  ut 
frangat  scilicetoblatassuperimpositas.Clevat  eliam 
et  calicem»  donatque  illumsubdiaoono.Fr&ctis  ita- 
que  oblatis,  jubeat  diaoonns  acolytho   nt  deferat 

transmittat  subdiacono. 

b  Amalarius,  in  lib.  III,  cap.  25  :  In  eodem  officia 
lavant  diaconi  manus. 


989 


ROMANI  ORDINES.  —  Vf. 


990 


unam  patenam  ad  sedem  antepontificem.  Quisur- 
gens  vertat  se  ad  Orientem,  et  commnnicet  Su- 
sceptumque  diaconus  ab  acolylho  calicem  porrigat 
eptscopo,  et  confirmet ;  rursumque  a  diacooo  caliz 
reddatur  subdiacoDo. 

il.  Accedentes  quoque  presbyteri  communicent, 
quibasepiscopusdonetsacrosanctum  oorpusin  ma- 
nus,  eantque  ad  siDistrumcornuaitaris,  osculentur- 
que  illud,  et  oommanicent.  Subsequatur  etiam  eos 
aubdiaconus  cum  calice,donetqaeeumprimocom- 
municanti,  qui  ettribuatsubsequenti;  etsic  per  or- 
dinemunusalteritribuat.  donec  omnes  confirmet. 
SimiUter  quoque  postilios,  diaconos  communicent 
09  ^^  confirment.  Dein  cleros  communionem  ab 


A  episcopoaccipiat,etadiaconoeonflrmetur.PreBbyter 
aulemunns,autduo,  vel  tres,  seu  quatuor  fuerint 
necessarii,  aliamaccipiantpatenam,  et  ex  eain  rell- 
quas  partiantur  patenas ;  confirmenl  sanguine  sacro, 
etsicpopuiumcommunicent,caDtantescholaii^nu5 
/)et,etCommuDioDem.Omnesquivoluerinthabeant 
communicatum.  Diebus  vero  soiemnibus,  id  est  prse- 
cipuam  festivitatem  habentibus,  peracta  Missarum 
solemnitate  procedente  pontifice,  occurrat  ei  cantor 
oum  schola,et  dicat :  Jube,domn€fbenedicei*e,Tespon' 
deaturquea  pontifice  Benedicat  nos  Deus.et  tota 
schola  alta  dicat  yoce  Amen.  Simili  etiam  ratione  fiat 
dum  ingredi  secretarium  debet. 


ORDO  ROMANUS  VI, 

DE  MISSA  EPISCOPALI  SECUNDUS. 


Ordo  Proeessionis^  si  guando  episcopusfestims  die-  B 
bus  Missam  celebrare  voluerity  ita  ut  ab  antiguis 
Patribus  occidentalium  institutione  est  constitu- 
tusy  hie  adesse  cernUur  scriptus. 

70^-  Postquam  prima  hora  celebrata  fuerit  in 
eon  ventu  firatrum,qui  apud  quosdam  capitulum  nun- 
cupatur  a  decano  vel  cantore  singuli  ad  Missam 
ministeria  acturi  destinandi  sunt.  Et  cum  tintinna- 
bulum  adtertiam  sonuerit,  omnes  simul  fratres  in 
ohorum  ordinatimconven)redet>ent,  humeralibuset 
albis.apudquosdaroautemcasulisindiiti.  Sed  Pro- 
eessionem  eoram  episcopo  aetiuii  aciislodeecoleiin 
iD  saorario  omamaita  prsbenda  sunt,  presbyteris 
daobas,  qoi  episcopamduotari  sunt,  cappie,  diaco* 
nibus  stolsB,  et  dalmatic»,  subdiaconibus  vero  sibi 
congruae  vestes  qaed  apud  quosdam  sabdiaeonales 
noQiinantar;etmappul8ein  sinistramanu  ferendie 
acoljthis  candelabra,  et  thuribula  portaturis  casulffi 
His  cum  indutifuerint,  acolythis  candelabraportan- 
tibus^  sobdiaconus  crchidiaconoEvangelium  feKin 
me  iio  stantiextra  sacrarium,  siveintra^ubise  pon- 
tifex  parat,  retro  aooiythisordio&tim  standum  est. 
Doo  autem  presbyteri  ita,  ut  ad  Missam,  ezcepto 
quod  cappis  induti  sunt,  vestiti,  una  cum  septem 
diaconibus  coram  episcopo  stantes  ministrent  ei, 
cantantes  cnm  illo  septem  Psalmos  cum  litania. 

t.  Tertia  vero  a  fratribus  impleta,  prooedunt  dia- 
coni  de  sacrario,  dividentes  se  induas  parte8,qua- 
tuor  ad  dezteram,  71  tres  ad  sinistram  :  et  tune 
procedatepiscopaSfStetque  ezchoro  sie  prope  adeo, 
ut  cantori  manuinnuere  valeat.Cui  etiamsilendum 
astyUsquequoepiscopus  oanrarejusserit.  Dehincin-  D 
nuente  episcopo  eantetur  IntroStus.  Et  pontifex  a 
custode  ecclesio,  qui  alt>a  indutusesse  debet,  in- 
cenaum  accipien8,ponatin  Uiuribalum^etarchisub- 
diaconoapportaoteEvangelium  complicatum,  oscu- 
lelor;  quo  tamen  a  plerisque  revoluto,  iilud  Evan- 


gelium  quod  illo  He  legendum  est  osculatnr.  His 
ezpletis,  cum  •  Psalmuscantatur^innuenteepiscopo 
pnecedantacolytbioumoandelabris,  primum  unus, 
tum  dao  et  duo,  et  subdiaeoni  similiter.  Protlnua 
dtaconi  secuturi.Et  sic  procedat  sacerdos  in  chornm 
dueentibus  eum  duobus  presbyteris,quos  cappis  Jam 
ante  prflsdiximus  esse  indutos,  stve,  ut  alii  volunt 
diaconibus.Apud  quosdam  antem  in  hac  processione 
aliissabdiaconibuspr8Bcedentibas,illeqaiiectionem 
lecturus est cum  BvangeHo  retro  diaeonos  episeopum 
prscedit,ooram  quemduoacolythi  cum  candelabris 
unasque  oum  thuribulo  antecedant.  Quibus  utique 
In  hoc  consentiendum  esse  volumus. 

3.  Igitur  ut  omnis  processio  in  chorum  venerit, 
acoljthi  cumcandelabris  se  dividunt :  quatuorscili- 
cet  in  dexteram,  et  tres  in  sinistram,  similique  modo 
diaconi  faciant.  Subdiaconi  autem  protinus  ut  in 
chorumvenerint,quasi  quffidamlineaporrecti  usque 
adaitareprogredientes,  simul  se  inclinent  corameOp 
atque  Evangelio  superposilo,quatuorin  deztroejus 
cornu,  et  tres  in  sinistro  coosistant.  Pontifez  vero 
postquam  in  medietatem  perducitur^presby  teris,qui 
eum  ducebant  sive  diaconibus  manus  ejusosculan- 
tibus,  propriaque  repeteotibus  loca,  inclinans  se 
Deum  pro  peocatis  suis  deprecetur.  Tunc  ereclus 
primum  presbyterisduobus,deindediaconibas  per 
ordinem  omnibus  pacis  oscula  dabit.  lo  quibusdam 
enim  locis  unus  est  et  consuetudouthisfinitismi- 
nister  cum  thuribulosubdiaconum  Evangehum  por- 
taotem  aatecedat  ad  altare,  coram  illo  incensum 
ponecs ;  et  subdiaconus  desuper  Evangelium  depo- 
nens  revertatur.  Inaliisverononincensumadaltare 
portatur^antequamoblationesaltarisuperponantar. 

7S  ^*  Igitar  his  peraetis  cam  Ohria  inftuente 
episcopo  cantabitur,  a  saepe  dictis  presbjteris  in 
auperiorem  duceudus  est  gradum,  non  omniaaad 


•  Quippe  olim  non  unus  tantum  ex  Psalmo  Versus,      Menardum    nostrum  in  Sacramei\tarittm   Gregoria*^ 
ut  moao,  decantabatur  ad  Introitum,  sed  Psalmus     num,  pag«;3* 
eontinuabatnr  ad  nalum  saeerdotis  cei^rantis.  Yido 


/ 


991 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


m 


altare.  In  quoetiam  loco  gressus  figendus  est,  us-  A  lythi  cum  candelabris  usque  ad  aitare  antecedanl. 


quequo  presbyteri  primuD),ettunc  duo  et  duodia- 
coni  altaris  cornua  osculentur,  et  novissime  archi- 
diaconus  solus.  Sed  continuo  ut  episcopusin  altiora 
scandere  incoepwrit,  subdiaconusquiprius  juxtaal- 
tare  stabat,  choro  Gloria  Patri  canente,  ad  propria 
loca  r«*Ye;rtendum  est,  et  quatuor  in  dextro  choro» 
tribus  in  sinistro  standum  erit.  Quibus  ita  finitis, 
itemversus  a  choro  cantantus  est,  etpontifexusque 
in  medietatem  altaris  ducendusest;  ubi  se  altariin- 
cIinans,Evangeliumosculetur ;  et  sic  domum  dextro 
cornu  altaris,  ubi  etiamsedes  sibiparata  est,  oscu- 
lum  ferat.  Tunc  alius  }presbjter  proprium  repetat 
locum,  alius  autem  librumepiseopoporrigat  atque 
reyolTat,  etdiaconi  quatuor  in  dextro^tresinsinis- 
tro  altaris  cornu  consistant. 

5.  Peracto  itaque  lotroitu,  innuente  episcopo, 
cantandum  est  Kyrieeleison,  sinecujus  insinuatione 
cantorem  nihii  canere  licebit.  Et  tunc  acoljthican- 
dolabra  in  inferiori  gradu,  quasi  quodam  tilo,  per 
reetam  lineam  ponant,  vel,  ut.quidam  volunt,  in 
modum  crucis.  Igi  tur  cum  Gloria  in  excelsis  percan- 
tabitur,  etpontifex  se  ad  popuium,  Pax  vobiscum 
dicturus,  convertit,  diaconi  simulcumeoseconver- 
suri  sunt.  Cumque  coUectam  finierit,  lectiolegatur. 
Et  sedenleepiscopo,  accedat  arcbidiaconus,  etgenu 
flexoante  eum  regat  yestimenta  illius,  et  prflebens 
86  ad  pedem,  revertatur.  Finita  vero  lectione,  iliis, 
quiGradualemet  Alleluia  cantaturi  suntjuxtapul- 
pitum  in  inferiori  gradu  standum  est. 

6.  Cum  autem  omnia  usque  ad  Evangelium  im« 
pleta  fuerint,  accciiat  princeps  ecclesiae  ad  epi:sco- 
pum,  pjxidem  Inqua  thu8habeturmanuferens,se- 
quente  acoly tbo, qui  thuribulum  portat,  et  imposito 
in  illud  incenso  ab  episcopo,  et  subdiacono  in  dextra 
parteaitadsdiaconumpr8estolante,accedatdiaconu8 
ad  altare,  Dominum  hisverbisadoraturus,  Domine, 
labia  mea  aperies,  et  osmeum  annuntiabit  laudem 
tuam,  Et  adorato  altari,  genuafiectensante  episco- 
pum,accipiatabeoBenedictionem,etpreebenssead 
pedesejus,  adhibente  manum  episcopo,  osculetur 
eam;etprotinus  adaltareprogrediens,  sumatEvan- 
gelium  continuolecturus.  Candelabra  autem  ferentes 
infra  pulpitum  contra  diaconum  73  ^^^^  debent. 
Sed  ille  qui  thuribulum  tenet  juxta  eum  stet  in 
sinistra  parte,usquequo  Evangelium  periegatur.  Ut 


Quo  cum  pervenerit,  episcopus,  accepto  odore  in- 
censi  etEvangeliodeosculato,  adprfledicationempef 
manus  presbyteri  et  archidiaconi  perducendus  esl, 
Etinterim  dum  sermonem  facit  ad  populam,  sub- 
diaconuscircumeundo  fratribus  Evangelium  appo^ 
tet,ab  omnibusordinatimdeo8Culandum;siQ  autem 
episcopus  prsedicare  noluerit,  alta  voceincipial  ca- 
nere  Credo  in  unum  Z)eiim,  etitaomnis  chorusinci- 
piens  Patrem  omnipotentem,  adfinem  usque  perdu* 
cat.  Diaconus  vero  statimutapulpitogradumadal- 
tare  ascenderit,  accipiens  corporaie  ab  acolytho, 
alio  se  adjuvante  diacono  super  altare  distendat 
quod  utique  hnteum  ex  puro  lino  contextume»e 
del>et  quia  sindone  munda  corpus  Domim  legitar 
3  involutum  in  sepulcro ;  et  tantae  quantitatis  >  eue 
debet,  ut  totam  aitaris  superficiem  capiat. 

8.  Archisubdiaconus  quippe  ut  Evangelium  ab 
omnibud  clericis  deosculatumsuperaltaredeposu^ 
rit*  accipiens  calicem  abacolytho,  archidiacooo  ap- 
portet  vinum,  per  ^  oolam,  quam  in  sioistramana 
Romanus  Ordo  archisubdiaconum  auricularidigito 
ferrejubet,purgaQdum.Quodutiquevasia  id  opus 
ex  aliquo  metallo  formatum,  in  medio  sui  plurima 
quasi  acus  foramina  ad  excolandum  yiDum  osten- 
dit,  etiilud  archisubdiaconusper  totum  Misss  offi* 
ciumin  sinistramanu  illoquoprffidiximusdigitoan' 
nulo  suspensum  portaturus  est. 

9.  Quibus  itaperactis,  et  Symbolofinito,  dicatpoo- 
p  tilex  ad  populum,  una  cum  ilk>  diaconis,  utprsfati 

8umu8  oonyerM^T ^DominusvobiiCumei  Oremitt 
Et  tunc  illoinnuente  Offertorium  caoteturachoro: 
et  illea  presbytero  et  archidiacono  ad  locum  ubi 
oblatione  a  fideiibus  iaicis  sive  viris.  sive  feminis, 
offeruntur,  easdem  aocepturus,  ducatur^prscedea- 
tibus  coram  eosubdiacono  oum  calice,  et  acoljtho 
curo  patena.  Quo  cum  pervenorit,  diaoonus  a  sut)- 
diacono  caUcem  accipiens,  omnibusqui  oblatiooes 
oblulerunt,  eisdem  ab  eo  aoceplis  et  in  patenam 
impositis,  manumsuam  cumealiceadoscuIaadoiD 

prfiebeat,  el  iilum  iterum  subdiacono  detad  poriaa- 
dum ;  ilie  autem  cum  presbylero  episcopum  ad  altare 

reducat  similiter  ut  ante,  praecedentibus  ipsis  cum 
calice  et  patena.  Ubi  cum  ventum  fuerit,  et  epi- 
scopus  aedempetierit,  antecedantduoacoiythicam 


autem  diacon  us  legere  incaeperit,  duo  acoly thi  in vo-  ^  manulergio,  et  genu  flexo  ante  eum  totum  iUi  sinura 


lutiinsacrarioacustodeecclesisesacra  vasa  accep- 
turi  sunt,  et  ea  in  chorum  portaturi ;  et  alter  cum 
calice  corporali  cooperto,  et  vino  cum  aqua  mista 
infuso,  in  dextra  parte,  alterque  cum  patena  in  si- 
nistra  parte  erit. 

7.  Itaque  perlecto  Evangelio,  accipiat  subdiaconus 
pulTinar  et  Evangeiium  a4iacono,eumque  praecedat, 
corain  quo  etiam  unuacum  thuribulo,  et  septem  aco- 

•  Nunc  loflge  minue  est  illud  corporale,  ut  omni- 
bu8  perspicuum  est.  Ejusdem  magiiitudinis  est  in 
preemissis  Hkiellis. 

i>  Editiy  colum  seu  colatoriumi  per  quod  yioum  in 


de  eodemcooperianl,ne  lavans  manus  aqua  casa- 
lam  spargat.  Tertius  autem  aeolythus,  aquam  illi 
mioistralurus,  in  medio  duorum  genufieetat  com 
eo.QuodideoabantiquisPatribus  decretum  fertor, 
ut  pontifexqui  coelestem  panem  accepturus  est,  ut 
terrenopane,  quem  jam  a  iaioia  accepit,  manas  la- 
vando  expurget.  Lotis  autem  manibus  surgat  epi- 
scopua,  ut  accipiat oblationes  a  duobua  presbjteiisi 

oalicem,  ne  quid  imporum  decidat  iafiiDdi  mos  ent. 
Quod  additur  hic  ex  Ordine  Romaoo,  in  nofitni  1»- 
brie  non  inveoio. 


993 


ROMANI  0RD1NES.  —  VIL 


994 


etdiacoDibus,et  ab  omnibus  olericis,  quas  Bon  tam  A 
Pairuminstituta  jubent,  quam  proprium  arbitrium 
immolare  suadeU  Quas  cum  acceperit  atqae  aliari 
Buperposuerit,  apportanie  sibi  archidiacono  oblatas 
in  patenaa  nullo  immolatas,accipiat  ex  illisquan- 
ium  sibi  sufficere  videatur,  et  alias  archidiacono 
restituai,quasiile  custodi  ecdesiaeadobservandum 
committat. 

40.  Igiiur  oblatione  aliari  superposita,  accipiens 
diaconus  calicemab  archidiacODO,super  aliarecon- 
tinuo  ponat.  Tuncepiscopus  benedicens  Hostias,  et 
dieens,  Veni,^  sanclificatoromnipolensceierneDeus 
benecUc  hocsacrificium  Hbi  prceparatumy  qui  viviset 
regnasinsceculascsculorum,  converiat  se  et  sumat 
incensum  a  custode  ecclesiae,  ponensque  in  ihuri- 
bulumofferatillud  altari,  detque  archidiacono.  llle  g 
vero  postquauihoccommendaverit  acolytho,eat  in 
locumsuum,  sciliceiiu  medio  diaconorum,quiom- 
nes  coram  altarireiroepiscopum  perreciamlineam 
stare  debent.  Tunc  episcopus  dicat,  ad  populum 
coDversus, Ora/«  pro  me.Hoccum  dizerit,  75  ^^ 
diaconi  eani  relro  altare,  ei  ibi  siantes,  cantaturi 
sunt  quindecim  grad.  etdiaconi  coram  altarisimili- 
ter.  Apud  quosdam  usus  obtinuit  subdiaconos  in 
choro  stare,  usquedum  Sanctus  canatur,  et  hocfi- 
nito,  eos  coramaltariretrodiaconos  aliquot  gradi- 
bus  infra  coosistere,  et  tuncreiro  subdiaconosaco- 
ly  thum  patenam  etfistulam  habeniem  inferius  stare. 

11.  £rgo  cum  dietumfuerii  Sanctus,  venianilres 
acolythi  aquam  diaconibus  minisiraturi  ;  quicum 
loti  fuehat,  et  archidlaconus  cum  episcopo  cahcem  ^ 
levayerit^et  ille  dixeniPeromniascecula  scecuhrum, 
in  aliquibus  locis  subdiaconibus  in  priorem  iocum 
euniibus  diaconiibi  persistunt  usquedum Pa/er  no- 
ster  cantabitur,  ei  sic  demum  omnes  reveriuntur. 
Gumque  episcopus  Pater  noster  fiDierit,  accipiens 
archisubdiaconus  patenam  ab  acolytho,  offerateam 
archidiacono.  llle  autem,  utepiscopusdicit  Da  pro- 
jit<uispacei?i,patenamilliaccommodaDs,  humerum 
ejus  osculetur.  Siatimque  episcopo  dicente  Perom- 
nia  scBCula  sceculorum,  accipiat  benedictionalcm li- 
brum ;  et  conversus  ad  popuiu  m  dicat  Humiliate  vos 

•  llicrologus,  in  oap.  11,  ait  banc  Orationem  reci-      ut  presbyteri  et  diaconi  Eucharistiam  manibus,  sub- 
tkrijuxta  GaUicwtum  Ordinem.  diaoooi  oreaccipiani. 

^  ObservaDdus  hic    diveraus  commuuicaDdi  riius, 


ad  Benedictionem,  et  Qlerorespondeote  Deo  gtatias; 
porrigat  episcopo  librum. 

12.Expleta  autem  Benedictione  veniens  presbyter 
accipiat  pacem  ab  episcopo,  eamdem  cmteris  obla- 
turus.  Dlaconus  vero  sumenscalicemet  paienamab 
altari,subdiaconopaienam  porrigat,  quam  illeaco- 
lythoad  ieoendum  praBbeat.  Ipse  auiem  diaconus  te- 
nens  calicem  et  fisiulam  stet  ante  episcopum,  usque- 
dumex  sanguine  etcorporeChristi,quantum  volue* 
rit,  sumat,  et  sic  calicem  et  fistulam  subdiacono 
commendet.  Quo  proiinusin  sinisirumcornualtaris 
pergente,  acolythus  ibicum  patenacoram  episcopo 
consistat.  Presby teri  vero  et  diaconi  osculando  epi- 
scopum,corpusChristiabeomanibus  accipiant  in 
sinistra  partealtaris  communicaturi.Subdiaconiau- 
temosculando  manumepiscopi,  ore^  accipiantcor- 
pus  Christi  ab  eo.  Postquam  vero  diaconi  in  sinistro 
cornu  altaris  de  sanguineChrisii  communicent,  ve- 
nienies  subdiaconi  ordinatimaccipiant  sanguinem 
ab  archidiacono,  manum  ejus  osculantes.  El  eidem 
archidiacono  nimis  caute  76  procurandum  estne 
quid  in  calice  aut  patena  sanguinis  vel  corporis 
Christi  remaneat. 

13.  Illis  itaperaciis,  duodiaconicomplioaatescor* 
porale  ponantsupercalicem,  nstuJaadhucin  eore- 
manente.  Inlerim  auiem  cantetur  Agnus  Dei,  et  quee 
tunc  canenda  sunt.  Dehincomnescumjamcommu* 
nicaverint,  acolythusquipatenam  poriatinsioistram 
altaris  partem  pergens  cum  subdiacono  consistat. 
Sedente  vero  episcopo  secundum  prsdictum  ordi- 
nem,  ires  acoly  ihi  genu  flexo  anie  eum  aquam  mani- 
bus  minisirant.  Lotis  autem  manibus,  surgenteepi- 
scopo,  convertente  se  ad  populum,  et  dicenie  Domi- 
nt4S  vobiscum,  subdiaconus  cum  calice,  et  acolyihus 
cumpaiena  una  cum  diaconibus  se  cooversurisunt. 
Cumqueepiscopus  coUectam  Bnierit,et  diaconus  Ite 
Missa  est,  et  cleriis  Deo  gratias  dixerit,duodiaconi 
accipientes  manus  episcopi,etsubdiaconuscum  ca- 
lice,  et  acoly ihus  cum  pateoa  eura  antecedentes,  ut 
preediximus  intrantem ,  ita  exeuniem  cum  omni  pro- * 
cessione  ad  sacrarium  reducant. 


ADMONITIO  IN  SEPTIMUM  ORDINEM  ROMANUM. 

Post  libellos  veteres  Ordinis  Romani  sequuntur  antiqui  libelli  tres^  nnus  de  baptismo,  ac  duo  de  ordina 
tionibus  sacris.  Primumex  hicnobis  suppeditavitcrudiios  JosephusMariaThomasius,  enmdemque  contuli- 
museara  pervetosto  Codiee  Colbertino,  n.  416.  Idem  libellus  com  mulsis  interpoiationibus  habetur  in  vuU 
gato  Ordine  Romanoa  pag.  61.  Bjus  antiqnitatem  vel  lectio  ipsa  probat.  Multa  his  consimilia  occurrunt  in 
Sacramentario  Gelasiano  a  pag.  47  Editionis  Thomasianffi. 


ORDO  ROMANrS  VII, 


Incipil  Ordo  Scrutinii  ad  electos,  qualiter  debeat  celebrari. 

Denuntiatio  scrutinii,  qwod  tertia  hebdomada  in     electi  nostri  divinitus  insiruantur,  imminere  cogno- 

Quadragesima,  secunda  ferm,  initiatur.  gcite; ideoque soIIioiti^devotioQe tuccedentesequeirtl 

77  1. «  Scrutimi  diem,  dilectissimi  fratres^  quo     quarta  feria,  drcahoramtertiam[ii^.y  diei  sextaipj 


»98 


APNINDII  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LmmGICA  OPERA. 


m 


coayeniredigneminiyUt  caslestemysterlum^quodia-  A  minasfacieQscrucemutprius,etiiDpoiietmanQmsa 


bolus  oumsuapompadestruitur,et  janua  regui  coe- 
lestis  aperitur,  inpulpabiie  Deo  juvante  ministerio 
peragere  valeamus.  Per.  »  Ut  autem  ad  ecclesiam 
venerint,  sicut  diximus,  quarta  feria,  bora  tertia, 
scribantur  «  nominainfanlium,  vei  eorucn  qui  ipsos 
suscepturisuntabacolytbo,  et  vocenturipsi  infanles 
abaccoljtbo  inecclesia  per  nomina,  vel  ordine  sicut 
scripti  sunt,  ita  dicendo :  lUe  puer,  et  sic  per  singu- 
los.  Etstatuunturmascuiiseorsum  addexteram  par- 
tem,  femiuse  adsinistram.Et  tuncinprimitus  faciat 
presbyter  io  singuiorumfrontibus  crucemcumpollice 
dicendo :  /n  nomine  Patris  et  FUiietSpiritus  sancti. 
Et  imponens  manumsupercapitaeorum,  dicit  hanc 
Orationem ;  Omnipotens  sempiteme  Deus^  Pater  Do- 


percapitaipsarumdicendOy^orormo/emmuiuf^sjEn- 
ritus.  Iterumadmonetdiaconus,  Orafe,eZec/(9,et  re- 
liqua  sicut  antea  ;  et  signent  p>atrini,sicutpr1us.  Et 
tunc  presbyter accedit  faciens  crucem  in  singulorQm 
frontibus,  8icutprius,etimponet  manum  superct- 
pita  ipsorum,  dicens  Orationem  hanc :  uEtemam  ac 
justissimam  pietatem  tuam.  Idem  ipse  facit  superfe* 
minas,simfliterdicens  ipsam  Oratlonem.IstaomDia 
consummata,  iterum  admonentur  a  diacono  ita: 
Orate,  eleeti,  flerlite  genua,  Et  post  paululum  dicit : 
79  I^^vate,  CompleteOrationemvestraminunnm,  et 
dieite  Amen.  Iterum  dicit  :  Signate  illos,  slale  cum 
disciplinaet  cum  silentio,  Bt  signant  patrioi,utpriiis. 
3.  Inde  revertit  sacerdos  ad  sedem  suam,et  legitur 


mininostri  Jesu  Christi.  Item  super  feoiinas  faciat  g  lectioEzecbielprophetflB :  Hascdicit Dominus: EffiM' 


similiter.  Et  postea  benedicet  sal  hoc  modo  :  Exor* 
eizo  te,  creatura  salis.  Etmlttitin  ore  infantium  de 
ipso  sale  persingulos  itadicendo  :  Accipe,  Ul.tSal 
sapientixpropitiatus  in  vitam  a^temam.Ei  dicat  post 
datumsal  hancBenedictionem :  Deuspatrumnostro- 
rum  Deus  universm  conditor  verUatis. 

2.  inde  vero  exeantforis  ecclesiam,exspectante8 
horam784u<^i^<Io^cvocentur.  Tunc  incipiatclerus 
Antiphouam  ad  lntroitum,D<im  sanctificatusfueroin 
vobis ;  quafinita  ascendit  sacerdosad  altare,et  dicit 
Orationem:  Oremus.  Da,  quoesumus,  Domine,  electu 
nostris.  Et  postea  sedetinsede  sua.et  voceuturin- 
tantesadiaconodicente:  Catechnmeniprocedant.  Et 
vocanturinfante8abacoljtbopernomina,veiordine 
ut  scripti  sunt,  et  statuuntur  ut  prius,  masculi  ad 


dam  super  vos  aquam  mundam,  usque  et  salvabo  vn 
ex  universis  inquinamentis  vextris.  Sequitur  Gradale 
[  A  W.,Respon8orium],i4  jptcittm  vos,et  crescerefaciam, 
Posteaadmonenturadiaconoita:  CafecAtimemrece- 
dant.  Si  quicatechumenus  estf  recedat.  Omnescate- 
chumeni  exeant  foras.  £t  egrediuntur  ipsi  electi, 
exspectantes  proforibus,usquedum  completa  fuerint 
Missarum  solemnia,  Deinde  legitur  Evangelium  se- 
cundum  Matthaeum:  /n  illo  tempore,respondensJesus 
dicU:  Confitebortibi,  PaterccBti^  usque  Jugumenim 
meumsuaveest,  etonus  meum  leve.  Et  offeruotar 
oblationesa  parentibus,vel  abhis  qui  ipsossusdep- 
turi  sunt,  et  ponit  ipsas  sacerdos  super  altare,  et 
dicitOrationemsecretd :  Miseratio  tua,  Deus,adkxe 
perciptendamysteria.VbidiciiMemento,Domine,fa' 


, ,  _. —  ^ ,  ^_.  .., „.^ — ..,^.,,^, —      -„^ 

dexteram,  feminee  ad  sinistram ;  et  postmodum  com-  ^  mulorumfamutarumguetuarumy  recitantarnomina 


monentur  adiaconoita:  Ora/e,  etecti,  fleetUegenua. 
Etpostquam  oraverint,  dicit  Levaie.  Compiete  Oi^a- 
tionem  vestram  in  unum,  et  dicite  Amen.  Et  respon- 
dentomnes  Amen.Itemdicitdiaconus ;  Signateillos 
accedUe  ad  Benedictionem.  Et  signent  illos  infantes 
in  frontibus  eorum  patrint  vel  matrinie  de  poUicibus 
suis  dicentes  In  nomine  Patris  et  Filii  et  SpirUus  sancti. 
Tunc  venit  acolythusiterum  facienscrucemin  fronti- 
bussingulorum,  dicendoM  nomine  Patris  et  Pi(ii,ei 
Spiritus  sancti.  Et  imponit  manum  super  eos,daos 
Orationem  super  eos  excelsa  voce,  his  verbis,I>etM 
Abraham .  Q  ua  expleta,  vertit  se  ad  feminas.et  faciens 
crucem  in  frontibus  8inguIarum,dicendo ;  Deus  coeli 
Deus  terrce.  £t  annuntiat  diaconus  dicent  :  Oraie^ 


virorum  ac  mulierum  qui  ipsos  infantes  suscepturi 
8unt.  Item  infra  Actionem,  Hanc  igilur ;  expleta  aa- 
temrecitentur  nomina  electorum.  Postquamrecitata 
fuerint,  dicit :  HoSy  Domine,  fontt  baptismatuinncr 
vandos.  Ftnita  vero  Missarum  soIemnia,communiceDt 
omnes  prsteripsos  infantes.  DeiQdeannuntiat  pres- 
byter  ut  in  ipsa  hebdomada  revertantur  ad  scruti- 
nium,  ita  dicendo;/)te  Sabbati  venUe,  eotlegitevoi 
temporius  ad  ecctesiam  ill.  vet  itl. 

4.  Venientes  autem  omnes  ad  ipsum  diem,  sicut 
eis  denuntiatum  f  uit,  et  f aoiunt  ipsum  scrutinium,  et 
Missanc  per  omnemoixiinem,sieutaaperias8criptum 
est.  Iterum  annuntiatpresbjter qualem  diem  volue- 
rit  in  sequenti  hebdomada,  quee  ab  tnttio  Qutdra- 


electce,  et  reliqua,  sicutsuperius.Btsignaiit  patrini  B  gesime  estquarta,  ita  dicendo:  tUa  feria  veniente, 


utprius.  £t  sequituraiiusacolythus,  super  masculos 
faciens  crucem,  sicut  primus  fecit ;  et  imponetma- 
num  super  aos,  dioens :  AudijnuUedietcSatanas. Ueoi 
superfeminassimiliter  faciens  crucem,  elimpouens 
manus  super  eas,  dicendo:  Deus  Abraham^  Deus 
Isaac^  Item  dicitdiaconus  ut  orent  electi  et  reliqua, 
ut  prius,  et  signantpatrini,  sicut  prius.  Inde  lertiut 
acoljthus  facitcrucem  in  frontibtts  puerorum,8icutan- 
teriorfecit,etimponet  manumsuper  capita  puerorum, 
dicendo:iSxorcizo  te^immundespiiitusAtam  superfe- 


collegite  vos  temporius  ad  ecclesiam  illam,  qualeffl 
ipse  denuntiaverit.  Et  ut  venerint  ad  ecclesiam  die 
quo  eis  fueritannuntiatum,  clamat  diaconus  dicens: 
Caf^Attmem  j9rotfM^<  ;et  vocaoturinfantesabaeo- 

lytho  per  nomina,  velordine  sicut  prius,  etfaduot 
scrutinium  per  omuia,  sicut  iilos  priores  fecerunt, 
u;$que  ad  ubi  dicit :  Signateillas,state  cum  discipUina 
et  cum  Htentio.  £t  tunc  leguntur  due  lectiones  io 
auriumaperuonem.  Lectio  Isaixprophetx  ;Bbsc  di* 
citDominus  :Auditeaudtenies  mcetcomedUebonum, 


^  Habebant  ergo  nomina  jam  ante  baptismam.  QaaDqaam  non  raro  nomina  tune  imponei>ant«ir.  L^ 
MMMrdom  ia  Sacrament.,  pag.  96. 


mmm 


^ 


^m 


997 


ROMANrORDWES.  —  VII. 


998 


SO  usqae  Ad  Dominum  Deum  nostrum,  qnoniam 
muUusestadignoscendum  Sequilur  Gradaie  }  enite, 
fiHi.  Itemalialectio  ad  Golo^senses :  Fratres,  exspo- 
liantes  vos  veterem  hominem  cum  ac(i&us5uu,usque  Ei 
quidem  in  omnem  terram  exivit  sonus  eorum,  el  in  fines 
orinsterrcsverba  eorum.  Sequitar  Gradale  Beata  gens, 

5.  lode  ▼ero  prooedunt  quatoor  diacones  de  sa- 
crario  cumquataorlibrisEvaDgetiorum,  prfleceden* 
tibaseosduobuscandelabriscum  thuribulo  etincea* 
so,  et  ponant  ipsa  E?angeiia  in  quatuor  angulos  alta- 
lis^etanteqaamaliquiseorumlegatftractetpresbyter 
bis  yerlAs:  AperiturivobiSffitiicarissimi,  Evangeiia, 
idest  gestadivinay  et  reliqua.  His  expletis,  annuntiet 
diaconus  dicens,  State  cum  silentio,  aiuiientes  tn- 
tente.  £t  tanc  accipiens  unus  diaconus  desaper  an- 
guloprimo  altaris  sinistro  librum  Gvangeiii,  prsece- 
dentibusantecumduobuscaadelabris  cum|thurihulo 
asoenditadiegendum,  etlegit,  Inilium  sancti  Eoan- 
geliiseeundumMatthxum,  usque  ipseenm  saloumfa- 
eietpopulum  suum  apeccatis  eorum,  Et  postquam  le- 
gerit,  suscipitdeeosubdiaconus  ipsum  Evangelium 
soperhnteum,  in  portet  in  sacrario,  et  tractet  pres- 
by ter  his  verbis :  jPt^ti  carissimi,  nediutius  vos  te- 
neamu5^psaexpleta,item  annuntiatdiaconus,  State 
eumsHtraio,audientesintent$,  Iterum  accipit  diaconus 
desuper  alio  sinistro  anguio  altaris  alium  librum 
Evangelii,  praecedentibus  cereis  et  thunbuio,  sicut 
saperius.  Kerum  dicit :  Initium  sancti  Evangetiise- 
eundumMarcum,ixsq(ie  Ego  babtizo  vosinaqua,  ipse 
vos  baptizabit  Spiritu  sancto,  Et  postmod  um  sequitur 
presbyter  hx^vevbi^i Marcus  evangetista leonis  ge» 
rensfigurum.  Ipsaexpietaiitemanaundatdiaconus : 
Statecumsilentio^audientesintente.EXacQipiidiaoo* 
nus  desaper  tertio  anguio  dextro  aitaris  tertium  ii- 
brum  Evangelii  secundum  Lucam,  usque  Parare 
Dominoplebem  perfectam,  Et  tractet  presbyter  his 
▼erbis :  Lticos  evangelista,  etc.  Ipsaexpieta,  iterum 
annootietdiaeoaus  ut  supra.Btaccipit  diacoous  de- 
superquartoauguiodextroaltarisquartum  librum  E- 
Vangehisecunduoi  Joannem:  /n  principioerat  ver- 
bum  usque  Ptenwn  gratiaet  veritale.  Iterum  prose- 
quitur  presbyterhis  verbis :  Joannes  evangelista, eic, 

6.  DeiQdedicitprffllatioaemsymboii,/>i/ec<ts5tmt, 
nobis9€u:cepturisacramenta  BaptismatisAp^si  expie- 
ta,teaens  acolythus  81  uaum  ex  ipsis  infantibus  ma- 
sGuium  io  sinistro  bracliio,  et  interroget  ei  presby  ter, 
diceas :  Qua  lingua  confitentur  Dominum  nostrum 
JesttmChristum?He9ponde\,Gr«ce,Annuniiafidem 
fjMonimgt^a/i/^creiton^Etdicitacoiythussymboium 
Grfece,  decautando  liis  verbis,  nt<Twro  tii  ha,  Uoc 
expietum,  vertit  ad  se  femiuas,  et  facit  simjhter. 
Iteram  acoiythus  aiter  aocipiens  ex  Latinis  infaotibus 
unum  in  sinistro  braciiio,  pouensmanum  dextram 
supercaputipsius,  et  interroget  eipresbyter^Q^a 
Ungua  confitentur  f  sicutprius,etrespondet,La<tne, 
Dicit  ei  presbyter  :  Credo  in  unum  Deum,  Patrem 
omnipotentem,visibHium,H'ccexp\ei\im,ver{iisead 
femiaa8,et£acitsifniliter.  Deindesequiturpreabyter 
tdi  Terbis :  hmesummaeUfideinoetra.  dileciissimi 


A  no^  Ipsaexpleta,  annuntiatdiaconusdicens:  Stats 
cum  silentio,audientesintenle.  ludesubsequitursa- 
cerdos  hanc  prtefationem  dominic^e  Orationis :  Do- 
minusetsatoatornoster,  Ipsaexpleta,  admonentura 
disLcoQo  :Statecumsilentioaudientes  intente.Ei  dicit 
presby  ter :  A  udistis,dilectissimi,  Dominicas  Ora  tionis, 
Jpsaexpleta,annuntiat  diaconus:  Catechumenirece- 
dant.  Si  guis  catechnmenus  est,  recedat.  Omnes 
catechumeniexeant  foras, 

7.  Egressi  vero  parentes  cum  infantibus  porum, 
foris  reiinquant  ipsos  infantes  in  custodia ;  et  iterum 
ingrediunlur  in  ecciesiam,  tam  parentes  qaam  illi 
quiipsos  infantes  suscepturisunt,  cum  oblationibus 
eorum,  et  offeruntur  pro  ipsis.  Ipsi  vero  infantes 
proforibusexspectant,donecconsummeoturMissa- 

B  rum  soiemnia.  Expieta  vero  missa,  communicent 
omnes,  prsBter  ipsos  iofaates. 

S.iterumannuntiatpresbyterqualemdiemvoluerit 
sequentihebdomada,quae  etab  initio  Quadragesi- 
mffl,  ut  revertantur  ad  scrutinum.  Et  ut  venerint^ 
celebratur  ipsum  scrutinum  per  omnem  ordinem, 
sicut  illi  duo  priores  ante  auris  apertionem  fuerunt, 
Et  posteaaonuntiatpresbyler,utipsa,  hebdomada 
quaiem^diemveladqualem  ecciesiam  voiuerit,  ut 
revertanturadscrutiniumquartum.Et  ut  venerint. 
facit  ipsum  scrutinium  per  omnem  modum,  sicut 
anterius  fecit.  Hoc  expletum^  iterum  annuntiat  eis, 
sicut  superius,  ut  revertantur  ad  scrutiniumsextum 
in  sequeutehebdomadauitimaantePascha,  qualem 
diem  vei  ad  quaiem  ecciesiam  voiuerit  et  compiet 

-  ipsum  scrutinium  vel  ipsa  omnia,  sicut  anterius 
fecit.  Ita  tamen  agendum  est,  ut  a  primo  scrutinio. 
S2  ^ui  incipit  tertiahei>domadain  Quadragesimum 
usque  in  Sabbato  sancto  vigiiia  Pascliffl,  septem 
scrutinia  esse  debeant  secundum  formam  septem 
donis  Spiritus  sancti,  ut  dum  seplem  septenario  nu- 
mero  impiebuntar,  delur  iilis  gratia  septiformis 
Spiritus  sancti. 

9.  Item  annuntiatpresbyter  ut  in  ipso  sancto  Sab- 
bato,  hora  tertia,  revertantur  ad  ecciesiam,  et  tunc 
catechizantur,  et  reddunt  Symbolum,  et  baptizan- 
tur,  et  compiebunlur  septem  obiatiooes  eorum. 
Ordo  veroquahter  oatecliizanturitaest.  Post  tertiam 
horam  Sabbati  procedant  ad  ecciesiam,  etordinentur 
per  ordinem,  sicut  scripti  sunt,  mascuii  in  dexte- 
ram,  femioffl  in  sinistram ;  et  faciens  crucem  sacer- 

D  dosinfrontibussiogaiorum,  postea  imposita  manu 
supercapita  singulorumdicat:i\reefe  tatet  Satanas. 
Ipsa  expieta,  tanget  presbyter  siuguiorum  nareset 
aures  de  s^puio  oris  sui,  et  dicit  uniuscujusque  ad 
auvein  ^ffeta.quodest  adaperire,  in  odoresuavitatis, 
et  rehqua.  liacexpieta,ambuiat  incircuituimposita 
manu  supercapitaeorum,  decantando  excelsa  voce 
Credo  in  unum  Deum,  ei  reiiqua.  Vertitque  se  ad 
feminas,  etfacit  similiter.  Postea  dicitur  eis  ab  ar- 
cbidiacono  :  Orate,  ekcti,  et  flectite  genua.  Et  post 
pauiuiumdicit:  Leoate.  CompteteOrationemvmtram 
in  unum,  etdiciie  A»teii.£trespondeat  omnee  inien. 
Iterum  admonentur  ftbardudiaconohis  verbis :  Cate^ 


m 


APPENDIX  AD  S.  GREGC»U  HAGNI  LITURGICA  OPERA. 


1000 


chumeni  secedant,  Si  guiscaiechumenusest^secedat  ^  (^utem  ipsos  infantes  in  manibus  c  8uis,offeruiiteo* 


Omnescateehumeniexeantforas,  exspectantes  horam, 
quapossit  circa  vosDei  gratia  baptismum  operari, 
PosteaimpleturBenedictio.Indesequunturlectiones 
perordinemcumcanticisadipsuoidiempertiDeDtes. 

10.  Hoo  expietO)  procedit  ponlifex  de  ecclesia 
cumomniordine[ornatu]  sacerdotum,litaniam  can« 
tanieshoc e&i Kyrie  eleisonf  usquedum  veniunt  ad 
fontes,  praBcedentibusanteeum  notariiscumduobus 
cereos  ardeutes  staturamhominis  in  altumhabentes, 
eumtyrabulisetthymiamateriis  ;  et  incipiunt  lita- 
niam,  quamsubsequitur  CArts/eauiitm)S,etreliqua. 
Ipsa  expleta  in  circuitu  fontis,  astante  clero  omni 
vel  cuDcto  populo  cum  multis  luminibus,  facto 
silentio dicit  pou tifex  Dominus  vobiscum,  responden-  ^ 
tibus  cunctis  Et  cum  spiritu  tuo ;  et  dicit  Oremus, 
et  dat  Benedictionem  Omnipotenssempiteme  Deus. 
liem  9Liia,,Deusquiinvisibitipotentiatua,  et  reliqua. 
Item  alia  :  ffxc  nobis  prmcepti  servanlibus.  HaBC 
omnia  expleta,  S3  f undit chrisma  de  vasculo  aureo 
intro  infontes  superipsamaquam  in  modum  crucis, 
etcum  manusuamiscitatipsumchrismacum  aqua, 
et  aspergil  super  omnem  fontem  vel  populum  cir- 
cumstantem.Hoc  facto,  omnispopulus^qui  voluerit, 
accipiet«Benedictionem  uDusquisquein  vasissuisde 
ipsa  aqua,  antequam  ibi  baptizeutur  parvuli,  ad 
spargendum  ia  domibus  eorum,  vel  in  vineis,  cam- 
pis,  vel  fructibus  eorum. 

11.  Deinde  pontifexbaptizat  unum,  aut  duos,  vel 
quantos  ei  placuerit  de  ipsis  infanlibus,  caBterique  a 
diacono^y  cui  ipse  jusserit,  baptizantur.  Levantes  G 

•  In  Colbertino,  accipiat  de  ipsa  aqua  in  vasis  suis, 
aniequam,,,  vetfructibus  earum,  Et*nterrogante  sacer 
doteSymbolum,  tenentes  ipsos  qui  eos  suscepturisunt^ 
ila  dicit :  Credis  in  Deum  Palrem  omnipotentem  ?  H, 
Credo,  et  cxtera,  Bapiizat  vero  eptscopus  unum, 
etc. 

^  Presbyteros  vel  diaconos  baptismi  ministros  8ug« 
geril  primus  libellus,  num.  42. 

c  In  libro  Sacramentorum  edito  a  nostro  Menardo  : 


uni  presbytero.  Ipse  vero  presbyter  faciensdechris- 
ma  crucem  cum  pollice  in  ^  vertice  eorum,  ita 
dicendo  Deus  omnipotens  pater  Domini  nostri  Jesu 
ChrisUj  et  reliqua.  Etsint  parati  qui  eos  suscepturi 
sunt  cum  linteis  in  manibus  eorum,etae€ipiaat  eos 
a  pontifice  vel  diaconibusquieos  baptizaruQt.PoQ- 
tifex  vero  egreditur  de  fonte,  habens  compositam 
sedem  in  ecclesia,  ubi  voluerit,  sedens  ia  eam,  et 
deportantur  ipsi  infantes  ante  eum,  etdat  singulis 
stolam,  oasulam  etchrismale>  et  deeem*  sidos,et 
vestiuntur. 

12.  Induti  vero  ordinantor  per  ordinem,  ueul 
scriptisunt,incircuitu  :  et  dat  Orationem  poQtifex 
super  eos,  confirmans  eos  cum  invocatioDe  septifor- 
mis  gratiae  Spiritus  sanoti.  Oratione  expleta,  facit 
crucem  cum  polUce  et  chrisma  singulorum  froo- 
tibus,  iladicendo:  InnominePatris^etFim,  etSpiri' 
tus  sancti,  pax  tibi,  £t  Respondei  Am»n.  £1  hoc 
onmino  preBcavendum  est  nthoc  non  negligatar,qQia 
tunc  omne  baptism  um  iegitimum  christianitatis  qo- 
mineconhrmatur.  Posthocingrediuntur  ad  Missas, 
et  communicant  omnesipsosinfantes  ;illud  provi- 
dentes,  utpostquam  baptizati  fuerint,  34°^^^^ 
cibum  accipiant,  nec  allactentur  antequam  com- 
municeut.Etpostea  per  totam  hebdomadamPaschc 
omnibus  diebus  ad  Missam  det>ent  venire,  etparentes 
eorum  pro  ipsis  ofiferre.  Hoc  autem  supra  scripto 
ordine  baptismum,  sicutinsabbato  saoctoPasche, 
sicet  Sabbato  Pentecosten  omnimodtsoelebreUir. 


El  infantes  auidem  in  brachiis  dextris  tenentes,  mjih 
res  vero  peaem  ponunt  su^er  pedem  patrini  sui* 

d  Mirum  est  ioCiaQles  (ita  enim  receos  i»apttittos, 
etiam  adultos,  appellari  mos  erat)  ungi  prioiom  in 
vertice  a  presbytero,  mox  ab  episcopo  m  fironte, 
quem  ritum  apud  Romanos  usitatum  obserfat  tuI- 
gatus  Alcuinus,  pag.  64. 

o  In  primo  Ordioe  Romano,  supra,  nuai.44,  legitur 
decem  siliquas. 


ADMONITIO  IN  OGTAVUM   UBELLUM  ORDINIS  ROMANI. 

Hic  libellus  superiori  fragmento  d$  o/ieiis  in  noctibus  a  Ccena  Domini  usque  ad  Paseha  cootiDenter  sobji* 
eitur  in  pervctusto  Codiee  Palatino  Vaticano,  signato  n.  487.  Non  dubium  quin  sequens  Ubellus  coQtiaeat 
puriorem  Ordinem  Romaoum  de  ordinatione  sacrorum  ministrorum,  quara  qui  in  Vulgatis  hatieturat  facta 
comparatione  facile  quivis  intelliget.  Observat  porro  Amalarius,  in  lib.  ii,  ca[>.  1,  primos  apa$tolicot  sea 
Rbmanos  pontifices,  sempor  in  Deeembrio  conseerationes  ministrasse  usque  ad  Simphcium,  aui  fuit  a  beato 
Petro  XLJX,  primusque  saeraoit  in  Februario.  Adde  Micrologum  in  oap.  28.  qui  hac  aQCtontatem  addodt 
Ponti^alis  Jtomani,  quo  nomine  librum  de  gestis  Romanorum  pontificum  sine  dubio  intelligit.  Plora  de  bis 
in  commeDtarii  prsevii  cap.  15. 

2.  Alium  tibellum  itidem  de  ordinationibos  sacrts  secundum  morem  ecclesiee  Romanae  visum  etitemhoie 
Ordini  adjicere  ex  antiq[uo  Codice  sancti  Galli,  ut  ex  mutua  coUectione  res  amplius  illastretur.  Secuodos 
iste  Ordo  magis  convemt  cum  vulgato  ordine  Romano,  qai  tamen  looge  multo  auctior  est.  aHos  Jibros 
Rituales,  qui  apud  Menardum  nostrum  et  Morinum  tjpis  vulgati  sont,  nic  recaderenon  visam  est  openi 
pretiam. 


ORDO  ROVIANIS  VII J, 


S5  I*  Quomodo  in  saneia  Remana  Bccteeia 
aeolythiordinentur* 

Dum  Missa  celebrata  fuerit,  induunt  clericum 


illum  planetam  etoruium.  Dnmque  venerit  episeo* 
pns,  aut  ipse  domnos  apostolicut  ad  commaQioaQ- 
dum,  faciunt  eumvenireadse,  et  porrigitin  ula^ 


iOOi 


ROMAiNI  ORDINES;  —  VIII. 


iOOS 


ejus  »  sacculum  superplanelam;et  prosternit  se  ia  A  crala,  qum  a  Francis  nonnata  dicitur';  pro  quatuor 


terram  cum  ipso  sacculo,  et  dat  ei  Orationem  sic  : 
Iniercedente  beataet  gloriosasemperque  virgine  Ma- 
ria,  et  beato  apostolo  Petro,  salvet  et  cuslodiat  el 
protegat  te  Dominus.  kmen, 

2.  Et  si  ad  subdiaconatus  officium  voluerit  eum 
proYocare,  adducitur  ad  medium,  et  jurat  coram 
sancta  Cbristi  Evangelia  de  quatuor  ^  capitida  se- 
cundum  canones^et  tunc  porriget  ei  arcbidiaconus 
vel  episcopus  calicem  sanctum  in  ulnas  foras  pla- 
neta ;  et  se  in  terra  prosternet  et  dat  ei  Orationem, 
ut  supra  dizimu^. 

3.  Etsi  ad  diaconatusordinem  voluerit  eum  pro- 
Yocare,  dum  Introitus  Missfie  incboatur,  ipse  sub- 
diaconusindutustunicamalbam,  et  tenens  orarium 


pedes,  et  pro  muliere  viro  alio  conjuncta  ;  aut  si 
conjugemhabuitex  alio  viro,  quod  Grsecis  dicitur 
deute  ogamia.Etdum  nulli  horumipse  virconscius 
fuerit,  Evangeliis  ad  medium  deductis  jurat  ipse 
electus  archidiacono.  Et  post  haec  tradito  subdia- 
cono,  pergit  cum  praefato  electo  apud  aulam  beati 
Petri  apostoli,  ibique  inejussacratissimum  corpus 
contirmat,  quodnon  cognovissetsuperiusnominata 
capituia.  Alio  vero  die  nuntiatur,  ab  arcbidiacono 
sicut  actum  est. 

6.  Tunc  domnus  apostolicusinduit  sepalleum,  et 
sedet  S7  ii^  ^^^^  ;  advocans  ad  se  episcopos  vel 
presbyterosjubet  eos  sibi  consedere.  Stante  autem 

sacellario 


...  u    •     xT      j-   *         universo  clero,  praacipit  vero  sacellario  suo,    ut 

suum  m  manu,  statanterugasaltaris.  Non  dicitur  i>    ,  ,         •*  *•    •        j.  *       in      .  / 

, «r. ....  _,.. j  .  .  ,  .    ..      ,  .  ^      **  plebs  civitatis  mgrediatur.  lile   dum  perreiit  eos 

introducendum,  eligit  ex  illis,  id  est  ex  sacerdo- 


tunc  Kyrieeleison  ,'sed  compietolntroitu,  dat  Ora- 
tionem  episcopus,  et  legitur  Apostolus  ad  Timo- 
theum :  Fratres,  diaconos  esse  oportet  pudicos,  non 
bilingues,  usque  in  finem,  Qux  est  in  Christo  Jesu 
Domino  nostro.  Et  psallitur  Gradale.  Deindeexuitur 
ipse  subdiaconus  planeta  a  diacono.Tunc  episcopus 
dxciX: Ch^emuSydilectissimitDeumPatrem  omnipoten- 
temy  ut  supei'  hunc  fatnulum  suum,  quem  ad  sacrum 
Ordinem  dignatur  assumere  benedictionis  sux  gra- 
iiam  80  clementer  effundat,  eique  donumconsecf^a- 
tionis  indulgeat,per  quod  eum  adprxmia  xtemaper- 
ducat.  Et  tunc  schola  initiat  Kyrie  eleison,  Et  pro 
stemit  se  episcopusante  altare,etposteumipsesui>- 
diacoDus ;  etexpletalitania,  surgent  a  terra,  et  statim 
datei  Orationem  consecrationis.  Dum  veroconse- 
cratusfuerit,  dat  osculum  episcopo  et  sacerdotibus, 
et  stat  ad  dexteram  episcoporum  jam  indutusdal- 
matica. 

4.  Si  verovoluerit  eum  consecrare  ibi  ipsumpres- 
bjterum,tenens  eum  archidiaconus  ducit  foras  rogas 
altaris,  exuit  eum  dalmatica,et  siceum  induitpla- 
neta,  et  ducit  iterum  ad  episcopum.  Et  tunc  aliam 
illi  dans  Orationem^  consecrat  eum  presbyterum, 
dans  oscuium  episcopo  vel  ceeteris  sacerdotibus,  et 
stat  in  ordine  presbyterorum,  et  dicitur  Alleluia, 
vei  Tractus  et  Evangelium,  et  quod  sequitur,  et 
completur  Missaordine  suo. 

11.  Item  quomodoepiscopus  ordinatur, 

5.  Dum  c  a  civitateetloco  episcoput  fuerit  defun- 


tibus,  personam  qui  rationem  reddat,  dum  fuerit 
interrogatus.  Et  dum  fuerint  introducti,  interro- 
gantur  a  domno  apostolico  sic :  Quid  est,  fratres, 
quod  vos  fatigastis  f  Illi  respondent :  Ut  nobis,  do- 
mine,  concedaspatronum»  Respondet  domnus  apo- 
stolicus,  i7a6e^ts  v^sf rtim  ?  Respondent,  Babemus 
Quo  honore  fungitur  ?  Respondet,  diaconus,  pres- 
byter,  autquodfuerit.  Interrogantur,  Quantosannos 
habet  in  diaconato  aut  presbyterato  ?  Respoadent 
quantoset  quomodo.  Domnusapostolicus  dicit:Z)e 
ipsa  Eccletia  est,  ande  alia  ?  Respondent,  De  ipsa, 
Et  si  dixerint  de  alia,  dicit  domnus  Apostolicus  : 
DimissoHam  habet  ab  episcopo  suo  ?  Respondent  Ha- 
Q  bet,  etmoxofferunteam.  Domnusapostolicusdicit: 
Conjugem  habuit?disposuitdedomosua?  Responden 
Disposuit. Domuus  apostolicusdicit :  Quidvobis  com- 
placuit  de  eo  ?  Respondent :  Et  castitas,  hospitalitas , 
benignitas,  et  omnia  bona  quae  de  eo  sunt  prolata. 
Domnusapostolicus  dicit :  Vxdete,fratres,ne  aliquam 
promissionemfecisset  vobis;scitisquodsimoniacum  et 
contra  canoneses^  RespondentA 6stf  a  no^ts.Dom- 
nus  apostoiicusdicit :  VosvideritisJ£Xii&t\xm  dicit  : 
Habetis  d^cr^<t<m  ?  Respondent,  Babemus,  Et  dum 
eum  offerunt,  jubet  sacellario  ut  relegatur.  Et 
dum  relectus  fuerit,  jubet  domnus  apostolicus  in- 
troducere  electum. 

7.  Dum  vero  introductus  fuerit  electus,  et  sub- 
diaconus  a  ionge  tertia  vice  se  in  terra  prosternet, 


ctu8,apopulo  civitatis  eligitur  alius  ;  etfiela  sacer-  D  tuncdomnus  apostolicus  Orationem  dicitsic  :  Pro 


dotibus  ciero  et  populo  ^  decretus,  et  veniunt  ad 
domnum  apostolicum,  adducentessecumet  sugge- 
stionem,  hoc  est  rogatorias  litteras,  ut  eis  episco- 
pum  consecret,  quam  secum  deportati  sunt.  Tunc 
domnusapostollcus  praecipit  sacellario  velnumincu- 
latori  uteumadarchidiacoQum  dirigat,eteuminqui- 
rat  de  quatuor  capitulis  secundum  canones,  id  est 
arsenochita,  quod  est  masculo  ;  pro  ancilla  Dei  sa- 

«  Eiusmodi  sacculus  erat  ad  rpcipiendam  et  de- 
ferendam  Eucharistiam,  quod  ofQcium  olim  fuisse 
acolythorum  vidimus  in  superioribus. 

b  Quatuor  haec  capitula  expiicantur  iofra  num.  5, 
contiQentqtM  quatuor  genera  vitii  camalia. 

Pairol.  LXXVni 


tegat  nos  Dominus,  Respondent  omnes  Amen,  Dom- 
nus  apostoiicus  interrogat  eum  :  Quid  te  fatigasti, 
/rafer  ?Respondet;Arf  quodnon  sum  dignus  isti 
confamuli  mei  me  adduxerunt,  Et  dicil ;  Quo  honore 
fungeris  ?  Respondet,  Uiaconi  aut  presbyteri,  vel 
quod  est.  Et  interrogat  eum  domnus  apostolicus  : 
Quantos  annos  habes  in  diaconato,  aut  in  presbyte- 
rato  ?  Respondet  quantos.  Iterum  interrogat  eum 

c  Confer  editum  Ordinem  Romanum,  a  pag.   97, 

et  vulgalum  Alcuinum,  apud  qufm  eadem  fere  le- 

guntur,  pag.  73,  ilidemque  apud  Morinum,  pag.  325. 

Ejusmodi  decreti  formulam  habes  in  libro  Diur- 

no  pontificum^  Romanorum. 

32 


im 


At>t>ENDIX;  AD  8.  OREGORn  MAGNI  LrrtmGICA  OPKRA. 


mi 


domousapostolicus :  Babuisii  conjugium,  et  de  domo 
tua  disposvisti  f  Ille  respoudet  si  habuit,  autQon,et 
quia  de  domo  sua  disposuit.  Item  interrogatur  a 
domnoapostolicosialiquamdationem  aut  promis- 
sionem  fecisset  tRespondet  Absit,  Iterum  domnus 
apostolicus  interrogat  eum  :  S8  Qua^5  Ccdices  in 
Bcclesia  tua  leguntur  ?  Respondet  :  Octateuchum, 
Itegnorum,  Prophetdrum,Actuum  aposiorum,Et}an- 
gelium,  et  Apostolum,  Domnus  apostolicus  mterro- 
gat :  Nosti  canones  ?  Respondet  Doce  nos,  domine, 
Dicit  domnus  apostolicus  :  Ordinationem  si  feceris, 
^  aptis  temporibus  fac^  id  est,  primi,  quarti,  septi- 
mi,  etdecimimensis.  Bigamosautcuriales  ad  sacros 
ordtnes  n$  promoveas;attamendabiturtibiedictum 
descrinio,  quomododebeasconversari,T\inG  praeci- 
pit  archidiaconodomnusapostolicus,etreleget  peti- 
tionem  quam  ipse  electus  a  populo  domno  aposto- 
lico  obtulerat.  Et  dum  relecta  fuerit,  dicit  domnus 
eiposiolicii8:Quomodovotaomniumin  te  conveniunt*f 
Bodie  te  abstinueris,  et  crastino,  si  placueril  Deo^ 
consecrandus  eris.  Respondet  arohidiaoonus :  Jus- 
sisti,  domne,  Et  datdomnus  apostolicusipso  eiecto 
osoulam,  et  egreiientur  foras. 

8.  Alia  vero  die,  quod  est  Dominica)  procedit 
dotnnus  apostolious  in  ecclesia,  ibique  episcopi  et 
presb^rteri  cum  eo,  et  cseteri  ordines  clericorum  con- 
8istunt;et  ingreditur  domnus  apostolicus  secreta- 
rium,  et  jubet  scholam  psallere.  Et  prooedit  desa- 
orario  cum  omni  decore  in  ecclesiaipsa,  sicutmos 
est.  Gompleto  vero  introitu,  non  dicunt  tunc  Ky- 
rie  eleiion,  sed  mox  domnus  apostolicus  dat  Ora- 

^  Hsec  leguntur  in  edito  Ordine  Homano^  pag.  104, 
sed  multo  prolixiora. 

^  Forte  legeDdum  surgent,  et  tunc  benedicet,  ut 
notavimus  in  commentarii  prsevii  cap.  15. 


A  tiouem.  Deinde  dicitur  Apostolus  ad  Timothenm  : 
Charissimeyfidelis  sermo,si  quis  episcopatum  deiide- 
rat,  bonum  opus  desiderat,  etcsetera.  El  dum  psal- 
litur  Gradale,  egredialur  archidiaconus  cumacoly- 
this  et  subdiaconis,  et  induit  eum  dalmatic^  pla- 
neta  et  campobus  [Leg,  compagis],  et  introdocit 
eum.  Dumque  introductus  fuerit,  vocet  eum domaas 
apostolicus  :  Cleros  et  plebs  consentiens  civitatis  tal, 
cum  adjacentibus  parochiis  suis,elegerunt  sibiitium 
talem  diaconum,  vel  presbyterum  episeopum  conse- 
crari,  Oremus  itaque  pro  eodem  viro,  ut  Deus  et 
Dominus  nosterJesus  Christustribuat  ei  cathedram 
episcopalemad  regendum  Ecclesiam  suametplebem 
universam,  Deinde  schola  incipit  Kyrie  eteison  cam 
litania,  Prostratus  domnus  apostolicus  cum  sacer- 

B  dotibus  et  ipso  electo  in  terra  ante  altare,  completa 
lilania  surgent,  et  tunc  ^  benedicent  eum.  Et  Bene- 
dictione  expleta,dat  osculum  domnus  apostolicus; 
et  tenens  eum  archidiacouus  S9  deportat eum ;et  sic 
dat  osculum  episcopis  et  presbyteris.  Et  tunc  jubet 
eumdomnus  apostolicussupraomnesepiscopos  se- 
dere;et  dum  sederit,  dicitur  Alleluia,  deinde  Evan- 
gelium,  et  expletur  Missa. 

0.  Dum  vero  venerit  ad  communicandum,domQas 
apostolicus  porrigit  ei  formatam  atque  saoratam 
oblationem  ;  et  eamsuscipiensepiscopus  ipseexea 
communicatsuper  altare,  el  sibi  cfieterum  ex  eare- 
servat  ad  communicandum  usque  ad  diesc  quadra- 
ginta,etpostmodum  ex  praecepto  domini  apostolici 
C  communicat  omnem  populum. 

0  Idem  ritus  legitur  tum  in  vulgato  Ordioe  Roma- 
no^  pag.  102^  tum  in  Fulberti  secunda  epistoia  ad 
Einardum^  tum  apud  Morinum^  pag.  324,  et326. 


ORDO  BOMANUS  IX, 


De  gradibus  Romana  Kcclesi9$, 
L  Primum  •  >  in  qualiounqueschola  reperti  fue-* 
irint  pueri  bene  psallentesi  tolluntur  inde>  et  nu- 
triuntur  in  schola  cantorum,  etposteaCiuntcubicU'^ 
larii.  Si  autem  nobilium  filiifuerint,statim  incubi- 
culo  nutriuntur.  Ex  hac  accipient  primam  Benedi* 
ctiooemabarchidiacono,ut  liceat  eis  snper  linteum 
vellosum  sedere,  quod  mos  est  ponere  super  sellam 
equi.  Deio,  sicut  Sacramentorum  Godex  continet» 
quandoetubi  libitumfuerit,  usqueinsubdiaconatus 
officium  ordinantur,  diaconi  vero  atque  presbyteri 
nunquam  nisiin  publicaordinatione.  Fitenimcon- 
yentus  populi  etcongregatioregionum,primum  ad 
sanctum  Adrianum ;  et  inde  pergit  pontifex  una  cum 
populo,  preecedente  solito  apparatu,  id  est  cruces, 
thuribula,  vel  (ale,  usque  ad  sanctam  Mariam  ad 
prsesepem.  90  Accedente  pontifice  ad  altare,schola 

cantorum  repetit  litaniam,  dein  Introitum,etponti- 

* 

•  Gonfer  rulgatum  Ordinem   Romanum,   a  pag. 

86.  ubi  qu»dam  ex  his  leguntur,  sed  multam  aucta. 

p  Ita  etiam  legitur  in  Clodioe  Gtiadano^  pag.  29 


fex  dicit  Oremti5^  et  diaconus  Flectamus^mua,^osi 
GoUectam  ascendit  lector  in  ambonem,  et  eleTata 
Yoce  legit  lectionemdequartaferia,etsequitar6ra* 
dale.Deindicitpontifex  Domnus  w^tsmm.DiaooBas 
ut  supra.  Post  collectam  ascendit  lector  in  ambo- 
nem,  et  elevata  vocelegitbrevem  in  auribus  populi, 
sic  continentem :  Cognoscat  fratemitas  vestra,quia 
ill,  et  ill,  vocanturin  taiiofficio,  Si  quis  habet contra 
hos  viros  atiquam  querelam.exeat  confidenterpropter 
D  Deum  et  secundum  Deum,  et  dicat,  Memor  sil  tamen 
omnino  i>  communionis  sucB.  Quod  sinuUus  contra« 
dictor  exstiterit,  sequitur  Lectlo>  et  Responsorium. 
2.  Post  hsc  advocantur  sursum,  et  statuuntur  in 
sinistra  parte  altaris,  usquedum  pontifex  Missam 
percompleat.  Dein  advocantur  feria  0  ad  sanetos 
apostolos  eo  tenore  utsupra,  Sabbato  vcro  egredi- 
tur  pontifex  ad  sanctum  Petrum^  et  universsB  regio- 
nescum  eo  litaniam  eanendo.  Ingrediente  papa  in 

Editionis  Thomasiana)!  ei  apud  Morinu&i|  pag.  WT^ 

310  ^m. 


mi 


HMtAm  6t(hrm.  -  IX. 


lOO^ 


* 

sAcratarium,  ip«i  prastolafttur  adrentum  ejus  fflt  A  anagolagium  gralide,  poslea  dalmatica  minore  et 


presbTterio.  Schola  cantorum  canit  tntrolium,  et 
pontifex  dat  Oruifonem.  Subdiaconl  iegunt  lectio- 
nem,  et  cantatur  Gradale,  expectantes  ilii  qui  bene- 
dicendisunt  subambonem,  donecquinquelectiones 
compleantur.  Deinde  apostolicusiegitipse  adtoca- 
tionisbrevem  corampopuio,  etstantparSti  singuio- 
rum  ministri  cum  indumento  donec  archidiaconus 
veniat,  et  singuiis  singuia  sua  manu  tHbuat.  Post 
hscautcm  descenditarchidiaconus  Innuenteponti- 
fice,etdat  uni  ex  ipsis  manum,  c^tert  verosequun- 
tur  eum,  ascendunt  ad  altare,  et  prOstemit  se 
ponlifex  cum  ipsis  in  orationem,  clero  inferim  ca- 
nente  litaniam.  Surgentes  autem  ab  o^ation6,pon- 
tlfex  stat  in  sede  sua,  ^ngillatim  imponens  manus 


cingulo,  brachiale,  et  orariumbrevem,deinde  dal- 
matica  majore,  clero  interim  canente  Responsorium 
Immola  Deo,  Tractum  Qui  seminat,  Evangelium  Mi- 
sit  illos  hino$  aniefaciemsuam.  Et  tunc  advocatur 
inbasilicam,  presbjrter  a  dextris  ejus,  etdiaconusa 
sinistris.  Ipse  vero  indinato  capite  in  medio  eorutn 
incedit,  usquedum  veniatantealtare.  Tunc  exuuntur 
casula ;  etinduit  eum  pontifex  planeta,  et  legit  bre* 
vemhuncmodumC()ntinent6m:  Cives^  inquit,nosfH 
elegerunt  sibiillum  pastorem,Oremusitaquepro  hoc 
viro,  utDeusamnipotens  infkmdettS^in  eogratiam 
spiritw  euifetdignus  kaktatur  ad  cathedram  episcopO' 
tus  regendam,Ei^iip<md6i\if  aschola  Christe,  audt 
nos,  et  canuotUtaniam.fit  tune  accedit  propius  ad 


capltibas  eor^,  etbetiBdtcitieos.  Acced^ns  autem  j^  altare  subnixo  capite.  Pontifex  vero  ponet  ttianum 


archSdiaconUsto!litorario8de*  conffessiotie,  qtd  de 
h^sstersa  die  ^epositi  stmt  ibi,  impotill  ^tper  cos,  et 
pofttifex  indttft  eoB  pianetis,  et  staut  induti.  Diaco- 
tt^tadiMMita  toilimi  qvidMfccraet  emdeiMMde 
medioeorum,  et«oiiftp)eAt«ir  fteo«dictiones  eorum 
qui  preebf  teri  «rdittaAtttf  ;  ot  tiiiM  dMeeadoat  in 
pre«hjrleriuQi^  etstaiim  umisexnotitiis  <diAi»nilMi« 
lagtt  Ev«Qgelium,01  eiadi^mMttaam  miaistraftt 
uftuflquiequ»  seeundum  oMciHm  snuflt.  TeMtt  vero 
potttifez  oblatas  kitegraa,  et  dai  BMgHlia  Mvitita 
{mabyteris  eiiode  com!m«iBiealit«r  usqiie  dMe 
viii.  fc 

a.ExpletMomfitbus,  Missa  riie  oompiela,  siaBi 
regfones  paratas4dHagt^titiik>s  pertiMiiascun 


super  caput  ejos,  et  dicit  unam  Orationem  in  mo« 
dum  Gollectas,  alteram  eo  moduiamiiie  quo  soiet 
<  CkmtestHta  cantari,  et  sedet  pontlfet  in  seUafirua^ 
Ipse  vero  osculatur  pedem  ejus,  et  suscfpitur  ad  pa* 
^em,  et  aic  consammatur  cons«cratio  ilKus.  Et  ipso 
die,  obieunqtie  apostolicus  Missam  ceiebrat,de  manu 
ejus  communioiiem  accipiat 

5.  Summus  nattque  pontifex  quando  behedicitur, 
eligitur  «  unusdecardmalibusdequalidutiquetitulo 
hierit  lantum  ut  a  prsecessore  sit  pontifice  ordina- 
tus,  aut  presbyter,  aut  diaconus  ;  nam  episcopus 
e^se  bonpoterft.  Egp^iturque  cum  eo  utiiversus 
olefms  vel  poptdtn  ad  basilicam  sancti  Petri.  Ingre»^ 
^cns  vero  sacrataiinm,  induttur  indumenta  pontifi^ 


candelabris  et  thuribtilisotpropriaaei  sutoipiantsar  m  ^alia ;  «t  veoiens  ad  confessionem  sancti  Petri,  pro* 


cerdotem.  Ponlilex  auleni  doiifti  eis  «aeardoialia 
iBduam^  et  miaicteria  MisMa,  attriun  vel  «rgcn- 
tum,  vinum,  frutBeoioB  eioleMi.fi^dieBtMaii* 
tem  de  basiiica  sancti  Petri,  preecedent  unumquem- 
qiMveItrigiBtaoandolatea«um  ihQnb«iitB.lpfe  se- 
d^isfiper  equttmntlbmi :  pr«eo6den«  et  snbse^pieM 
popultKdanitei  latidem.  SimiUlet  eliatolemiti»  dia- 
conisss^^  ei  presbyterlssaB,  qu®  eodem  benedicun- 
tur.  Platese  autem  civitatis,  unde  iraasiiuri  aunt» 
coronantur  lauro  et  pailiis,et  cum  tanta  gloria  ad 
irtiftaWjrs  titulosdedtrcruWtpropTio8saceffdotcs,«tipse 
facri  eis  U16  di6  conYlvium. 

4.  Episcopi  autem  omni  tempore  i>ea«dicuQtur 
fioae  ^rato  ttosesi  «iiioctvrnotampore  b«Qodiean'» 
tftr.'9ftcunda^ttnquehicirtofle,ideflftlectrone  sexta 


lAemit  se  in  oratibnem,  schoia  canente  Introilum 
l^te^HeDomtnus.  Surgensvero  ascenditad  allare, 
et  prostemit  se  in  Orationem,  eft  onmis  cierus  cum  eo. 
Posteaerigiturabepiscopis,  et  statuiturintersedem 
eialtare;  et  tejieni  Evaogelium  «iper  eaput  vtloer- 
vicemipsius.Etaooedituausepisoopusei  dat  Ora* 
tionem  supereum,  et  recedit  etaltersimiHter.  AO' 
cedit  tertius,  et  consecrat  illum.  Archidiaconus  au- 
tem  imponit  ei  pallium  et  tuncinter  archidiaconum 
et  diaconum  elevatur  in  sede.  Stans  vero  in  gradv* 
bus  ipsiMsedie,  elevata  vooe  didt  ^iaria^  excetsis 
Deo.  Posthffic,  datapace,  schoia  cantorum  canit  ei 
laudem,  et  patroni  regionum  simlliter.  Celebratigi- 
iuripeeMisaam  per  ordinem,  eioomaiuMcai  omnes. 
FeraoiaMisiarumsoIeiDBitate,  prmediiiei  sufosequi* 


egredilur  pdnlitex  de  ecclesiasanctiPelri,etascen-  ^  tureumomnisapostohcus  apparatus,  etstatuuntur 


diit  mbnasterium  Mocii  Matr  tini  quod  sub  tagoa  ipsius 
«e0le«ie  ailQmest,  «knpfioitermm  reiiquo  ciero  ki» 
dfdens,  ^^t  fbri*  ostimn  oratorii.  Schola  canto- 
riim  incipltlntronum  ;poslea(ficit  pontifex  Gloria 
M  ^MMeMi>0O.Sequitar  0fatk>,oiexeunt6s  ab  aitare 
mffOB  prwtbyter,  «t  aker diaooBCM,  iBduunteum  ve* 
Irtimt^tapoffifitficaUajinprimisIinea»  et  singulo,<iein 

*  IdoeteKtumttlo  fiancti  Petri.  Uio  locus  iliuatra- 
itir  ax  nuA.  8. 

h  ^m  quftdragiaia  habet  FuU»ertu0  episcopus 
GamiMMisi  is  epu^  «ecuBda  ad  £ioardum,  ubi 

o  Observandus^^   loous  de  tempore  ordiaandi 


acies  dextra  liBvaque  ;  ipse  vero  incedit  in  medio 
oonsiipatus  agmine  sacerdoium»  ei  omnes  eehoiflB 
fiagitaBt  ab  eo  beoedictionem  ;quobeBediceBtere- 
spondent  ei  omnes  cum  strepitu  Amen. 

6.  logressusinsacrarium^jamtunc  sedetla  sel- 
la  apostolica.  figredieaB  inde,  euia  ad  iafeiuom  gra- 
dus  sancti  Petri  descendit,  #3  ibi  sli^  efBUs  vel 

diacoaissas  et  presbyterissas.  . 

d  lu  Editis,  Contestatio,  quo  nomine  PraBTatio 
(quam  vocamus)  Missffi  olim  sigoificabatur,  maxime 

apud  Galbs.  ,    .   ^  j.      « 

9  Hic  ritus  malluBi  differt  a  vui|[alo  Orame  Rq- 

mano,  pag.  109. 


i507  APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNf  UTORGICA  OPERA.  1608 

seliapraecessorispoQtificis^etadsedeadumparatus.  A  et  legitur  in  sensu  lectioiiis,  sicut  epistolse  Pauli 

EtacceaduntpalroniregionumuQoincipienle,  cflBle-  diebusDomiaicorum;deiaRespoasorium.FQdedicit 

ris  respondentibus,  ia  hunc  modum  caQuot  eilau-  sacerdos  Oreww«,  diacoaus,  ut  supra ;  et  dicit  Ora- 

dem  :  DomnusLeo  •  papaquemsanctusPetrus elegit  tionempostprimamlectionem,  et super  unamquam- 

in  suasede  multis  annis  scdere,  Hoc  usque  terdiclo,  que  lectioaem sicut  superius.  Explela  autem  lectio- 

accedit  prior  stabuli,  etimpoait  ei  in  capileregnum  ne,  94  quae  est  Daaiei  prophetae,  caait  c  Beaedi- 

quod  ad  similitudiaem  cassidis  ex  aibo  fit  indumen-  ctionem ;  et  dum  Benedictio  caaitur,  qui  ordiaaadi 

to.  EttuQc  demum  asceadit  superequum,  et  valia-  suatAtaatiaJ>oio<isubgradibus;ettuacdesceadil  ad 

tur  a  judicibus,  coastipaaturque  plateae  immeasis  eos  archidiacoaus,  et  revestit  eos.  Si  eaim  diaconi 

cimeis  popuiorum,  exspectaatium  eum,  et  caataa-  ordiaaadi  suat,  orarios  et  dalmaticas,  si  vero  pres- 

tium  iaudem.  byteri,  orarios  et  plaaetas.  Porro  orarii  qui  daadi 

Ordoquatuor  iemporum.  ^^^^>  primum  per  totam  aoctem  super  alUre  sanl 

7.  Jejuaii  primi,  quarti,  septimi  et  decimi  mensis  repositi,  et  de  altari  ab  archidiacoao  tollaatur,  eia 
id  est  in  primo  measea  quartaetsextaferia,  vel  pontificesupereorum  colla  pooantur.  Beoedictione 
Sabbato;  ia  primahebdomadade  mease  primopri-  completa  incipit  clerus  litaaiam  ;et  dum  ipsacam- 
mumjejunium  celebretur.  la  quarto  mease,  quod  B  tur,qui  ordiaaadisuat  aatealtare  semper  prostrati 
facit  ipse  measis,  feria  4  et  6  vel  Sabbato  coasum-  jaceaat,  astaate  supereos  pootifice  iacliaato  capite 
matur.  Tertium  temporis  jejuaium  veait  septimi  *^  altare.  Litauia  vero  fiaita  surgitpoatifex,ascen- 
measis,  id  est  Septembris,  tertiahebdomada  ipsius  ditadsedem.stet  versusOrieotem  coasecraas  illos. 
measis,  feria  4  et  6,  vel  Sabbato,  coasummatur.  SadbatoPentecostes  in  duodecim  lectionibus  staiio 
Quartumtemporisjejuaium  veaitdecimi  measis,  id  ad  sanctum  Petrum, 

est  Deceoibris,  feria  4  et  6,  vei  Sabbato  proximo  9.  Siautemipsa  hebdomada  ia  measequarto  ve- 

aateNatale  Domiai ;  et  si  vigiiia^  QatalisDomiaiia  aerit,  jejuaium  faciaat  feria  4  et  6,  et  io  Sabbato 

Sabbato  veait,  ia  aatecedeate  hebdomada  supra  usque  adhoramQOQam,eteas  lectioneslegantqii» 

scriptum  jejuniumdieSabbaticelebretur.  iamease  quarto  scriptaB  suat,  cum  Respoasoriis 

8.  Hora  tertia,  vel  quali  voluerit,  iagrediuatur  quatuor  et  benedictioue.  Sia  autemiu  aatea,  tem- 
poatifex  velleviteB  in  sacratarium,  etiaduuat  se  ve-  pore  suo  agatur.  Cum  autem  leguQtur,noQ  proaun* 
stimeatis  religiosis,  cum  quibus  debeut  celebrare  tiat  lector  lectioaem  libri,  sed  iachoat  plaae.  Si 
Missarum solemoia,  caaeutibus  iuterimclericisAa-  yero  tempore  suoagitur,  tuuc  prouuatiat,  etin  sen- 
tiphoaam  ad  ipsum  diem  pertiaeutem  ad  latroitum.  gu  iectiouis,  sicut  epistoIcB  Pauli,  legaatur.Siauliter 
Ipsafiaita,  dicunt  Kyrie  eleison ;  deiupoatifex  dicit  q  ©l  in  reliquis  tribus  temporibus. 

Oremus.  diaconus  Flectamus genua,  et,ut  surrexe-  Ad  marginem  sequentia  leguntur. 

riat,  dicit  Levate.  Prosequitur  sacerdos  Oratioaem  ^  lectioaes  propter  xu  lectores  dicuutur,    non 

primam,  sicut  in  Sacrameutorum  coutiaetur.  Sequi-  propter  xu  varietates  seQteatiarum. 

turlectio :  et  tuac  proauutiat  lectorlectioaem  libri, 

a  Hic  locus  forsan  intelligendus  de  Leone  iertio,         ^  Legendum  in  poio  seu  pogiOf  qu€B  vox  amt>ooem 

cujus  tempore  scriptus  sit  iste  liber.  hoc  loco  significat,  ex  prsemissis  num.  2  :  EmpecUin- 

^  Confer  Micrologi  caput  33.  tes  illi  quioenedicendi  suntsub  ambonem,  qui  proinde 

c  Id  est  canticum  trium  puerorum.  cavus  esse  debebat.  Vide  commentarii  nostri  cap.  3. 

ADMONITIO  IN  SEQUENTEM  LIBRUM. 

95 1-  I^  vetcri  Godice  equitis  Maffsei  Romani  reperitur  opuscuium  sequens,  quod  continet  ordinem  Ro- 
manum  dc  triduoante  Pascha,  item  Ordinem  ad  dandam  poenitentiam,  ad  un^endum  et  communicandum  in- 
firmos,  atque  ad  clericos  sepeliendos.  Prinia  pars,  quae  est  de  Goena  Domini,  occurrit  etiam  in  Godice  Ro- 
mano,  quo  usus  est  Onufrius  in  scribenda  Valicanee  basilicte  Historia. 

2.  Quo  tempore  scriptus  sit  hic  liber,  nullo  certo  constat  indicio.  Antiquior  est  saeculo  tertio  decimo,  et 
ad  undecimum  videtur  revocandus,  Triplex  immersio  priescribitur  in  baptismo  :  servantur  etiam  in  hoclibro 
pcenitentise  leges,  absolutionis  forma  ante  scholasticorum  eeiatem  recepta^  unctio  iafirmorum  aate  viaticum 
communio  eorumdem  ex  particula  vino  intincta,cinis  et  cilicium  {)romoribuadis;  quae  omaiabonamspiraiit 
antiquitatem.  Forma  unctionis  infirmorum  deprecativa  est,  non  indicativa,  cui  illa  successit. 

3.  Praeclarus  in  primis  ritus  est  in  Ordine  sepeliendi  clericos  Homanx  fratemitatis,  Idem  ritus  traDslatiis 
est  ab  alio  auctore  in  alium  Ritualem  Romanae  ecclesiselibrum,  qucmquidem  Fiorentiae  in  bibliotheca  san- 
ctae  Crucis  vidimus  ;  sed  Ordo  viatici  mutatus  estia  praedicto  Rituali,  postposita  unctione.  Hujus  Ritaalis 
quaedam  fra^enta  retulimus  in  Itinere  Italico. 

4.  Amalanus,  in  Antiphonarii  cap.  69  tradit,  se  invenisse  in  Romano  etin  Metteasi  Aotiphooarii  Ordi»«m 
scriptum  quomodo  fungi  officio  conveniat  circa  fines  hominum,  et  circa  sepulturam  eorum.  Id  sequenti  ordini 
convenire  non  ausim  afurmare.  Nequeenim  tantae  mihi  vidcturantiquitatis.  InCodiceVindocinensi,quiOr- 
dinem  Romanum  vulgatum  continet,  post  ordinem  poeniteniise,  aliaqueapudMorinum  in  One  iibrorum  de 
Poenitentia,  pag.  22,  ex  Codice  Siculo  edila,  exstat  Obsequium  circa  morientes,  vel  qualiter  agatur  circa  i»/lr- 
mum  morte  dletentum,  quod  officium  ita  incipit :  aMoxut  viderintinfirmum  ad  exitum  propinquare,  commu- 
nicandus  est  de  sacrificio  sancto  etiamsi  comedisset  ipso  die  ;  AG  etfaciant  litaniam.  Et  antequam  anima 
exeat  de  corpore,  dicat  sacerdos  Antiphonam  ;  Exibit  spiritus  ejus,  et  reverteiur  in  terram  suam  :  in  iUa  dis 
videbit  Deum  creatorem  suum.  Deus  mtsericors^  Deus  climens  qui  multitudine  indugentiarum,  etc.  Tunc  pre- 
sbjter  det  viaticum,  ht  post  haec  dicat  Oratioaem  :  Ateendant  ad  te,  Domine,precesnostt9,  et  animam  fimuU 


1009 


ROMANI  ORDINES.  —  X. 


iOlO 


lui  gaudia  xtemastiscipiant,  ut  quem  fe&isti  adoptionisparticipem,jubeas  fuereditatis  tuxesse  eonsortem.  P«\ 
Finita  autem  ista  Oratione,  incipiatur  ab  omnibus  istud  Respons.  :  Subvenite,  sancti  Dei,  etc.  Si  autem  quid- 
dam  supervixerit,  canantur  Psalmi.  vel  agatur  litania,  et  post  hanc  dicitur  beBc  Oratio  :  Omnipotens,  sempi- 
terne  DeuSj  qui  humano  generi  animam  ad  similitudinem,  etc.  Item  Antiph.  post  exitum  animde,  Chorusange- 
lorum  tesuscipiat,  elc.  Psal.  Dilexi  auoniam,\isqne  ad  AdDominum ;  et  ita  perordinemusque  Super  flumina ; 
et,  si  amplius  necesse  est,  usque  ad  nnein  Psalmorum.  Deinde  Oratio  Diri  vulneris  novitate perculsiyeicTunc 
roget  sacerdos  omnes  pro  eo  orare,  et  ipse  et  omnes  dicant,  Kyi'ie  eleisony  elc.  Tibi,  Domine,  commenda" 
mus,  etc.,  fere  ut  in  Editis.  »  Delato  corpore  in  ecclesiam,  dicitur  ofOcium  invigilia  defuncti.  Antiph.  Dirige 
Domine,  etc.  ut  in  nostris  libris,  uti  et  priores  quinque  lectiones  ;  nam  sexta  est :  Spiritus  meus  attenuabi- 
tur,  elc,  lectiones  tres  frequentes  ex  Enchiridio  sancti  Augustini  ;  septima  :  Ergo  dilectissimi  cum  sacrifl- 
eium  altaris,  sive  quammcunque  eleemosynarum,  p*o  defunctis  omnibus  baptizatis  offertur,  etc. ;  octava :  Con- 
solemur  ergo  in  his  sermonibus  nostrts  invic€m,eic. ;  nona :  Egregius  namque  consolator yeic.  Sequuntur  Laudes, 
deinde  Vesperse.  Quibus  peractis  deputandi  sunt  (jui  ipsum  corpus  custodiant :  quo  usque  pro  ipsa  anima 
Miss8B  celebrentur  cum  oblationibus,  corpore  intenm  in  ecclesia  jacente.  Modum  tumulandi  prcetereo,qui  in 
multiscum  nostro  convenit.  Factaasingulispresbjteris  Benedictione  supersepulcrum,  dicunt  iidem  presby- 
teri  :  Signum  Christi  sit  super  te,  Amen . 


ORDO  ROMANUS  X. 


97  QualHer  agendum  sit  quinta  feria  in  Coena 
Domini. — Statio  ad  sanctum  Joannem  ad  Late- 
ranum. 

1.  Hac  die  sacrificium  sacri  corporis  etsanguinis 
ab  ipso  DomiDo  nostro  Jesu  Christo  celebrationis 
sumpsit  initium.  Hac  die  in  totoorbe  sanctum  chri- 
sma  conficitur.Hacetiamdiepoenitentibus*  proin- 
dulgeDtiasubvenitur.Manehujus  dieiprimo  mansio* 
narii  prsBparent  omnia,  qusB  Decessaria  sunt  ad 
consecrationemchrismatis,  tresampuUasoleo  muD- 
dissimo  plenas,  maximam  vero  ampuUam,  qusB  ad 
chrismadebetfieri  de  pauno  serico  albo,alias  autem 
de  aliosericocoopertas.  Sitautempannusadeosub- 
tiJis,  quod  ampuliaB  possiut  videri  per  eum.Hora  vero 
tertia  vel  sextasooetur  signum,  et  veniaDt  omnes  ad 
ecolesiam,  in  qua  chrisma  consecrari  debet.  Tunc 
egrediantur  poenitentes  de  loco  in  quo  poenitentiam 
fecerunt,ut  gremio  eoclesiflB  prffisententur  a  pontifice 
qui  sedere debet  prsB  foribus  eccIesiaB,  et  reconciliare 
eos  cum  AntiphoDis  et  OratioDibus,  quas  require. 
Quibus  fiaitis,  pulseutur  campauaB,  sicut  mosestin 
8olemnibu8diebus,et  ex  tuDC  sileaDtcampaDSB  usque 
ad  diem  Sabbati. 

2.  ADtequam  domuus  papaexeat  de  camera,  dicit 
Tertiam.  Horavero  sextaexit  domDuspapadepala- 
tio  cuDi  episcopisetcardiDalibus,etcumtotoappa- 
ratu  curiffi  veoieDs  adpalatium  majus,  ubi  soiet  esse 
bospitiumepiscopi  AlbaueDsis^  staDs  ibi  m  locoemi- 
nenti  sermociDatur  ad  populum,  ut  moris  est,  et 
postearecitautur  seDteDtifiB ;  et  facta  coDfessioDe  per 
diaconum  cardinalem,  et  absolutioDC  per  papam^ 
datur  populoindulgeutia.  98  Peractis  iisomnibus, 
desceadit  ad  ecclesiamLateranensem,etiatrateccle- 
siam  sancti  Thom<e,  et  dicit  cum  capellanis  suis 
Nonam.SedsiestadeccIesiamsaacti  Petri,desceDdit 
ad  prtefatam  ecclesiam,  veniens  ante  secretarium 
ad  capellam  'sancti  Gregorii,  et  dicit  ibi  Nonam. 

3.Deinde  tam  ponlifex  quam  episcopi,presbyteri, 
diaconi,  et  alii  clerici,quisque  induatur  ornatu  sui 

•  Formula,  quaB  tempore  Gelasii  in  usu  erat  ad 
recipiendos  poenitentes,  exstat  apud  Morinum  de 
Poenitentia,  pag.696. 

^  Quee  uncinis  inclusa  sunt  non  legunlurin  Godice 


A  ordinis.  Pontirex  induit  vestimeata  alba,  episcopi 
pluvialia,presb7teri  pIaDetas,diacoDi  dalmaticas  pro 
reverentia  ohrismatis.  Poatifex  vero  jam  iadutus 
daimatica,  habeas  maaum  ad  colIum,sedeatia  sede 
sua ;  cui  prffiseatetur  ampulla,  quee  major  est^cum 
oieo  ab  acolythis,  et  balsamum  ;  et  ipse  poatifex 
balsamum  cum  oleocommisceatet  coaficiat,circum- 
Yoiveado  cum  palmls  baculum  immissumiaampul- 
lam.0maesveroampuli8Bremaneaatibi,etdiligenter 
custodiantur,  quoutque  ad  altare  portentur. 

4.  Postmodum  autem  pontifex,  lotis  manibus,  ia- 
dutus  plaoeta,  procedit  cumepiscopiSjpresbyteris, 
diacoaibu8,et8ubdiacoaibusetacolytbis,etomDibus 
ordiaibus  ;  et  habeaat  inproces8ionecrucem,Evan- 
gelium^septemcandelabraythuribulumcumincenso 

B  et  sic  processionaliter  pergant  ad  altare  cum  ampulla; 
et  facta  confessione  et  reverentia,  ascendit  sedem 
suam.  laterim  autemdecaotetura  caatoribuslatroi- 
tus  2\xieGlonaPatri ;  etfiaitoyer8uprimo,repetatur 
latroitus.Deiade  poatifex  dicit  excelsa  voce  Gloriain 
excelsis  Deo.  Dicta  Oratioae,  lectaEpistola  etEvan* 
gelio,  factoque  sermone  ad  populum,  si  voluerit,et 
Credoin  tintim  Z)etim  decantato,  prosequaturM^ssa 
ordinesuo  P  etcoDficiatduasHostias,uaam  scilicet 
8umeadam,alteram  reservandam  in  cra8tiaum,ac  tot 
quot  aecessariae  fueriatproiis  qui  hodie  santcom- 
muaicaturi.] 

5 .  Postquam  domuus  papa  intrat  ad  sacrificaadum, 
tuac  acolythus  coaducitjuniorem  diacoaum  cardina- 
lem,  et  cum  eoplures  subdiaconi.  Unus  autem  ex  eis 

Q  subdiaconis  portetcrucero,acolytho anteceden te  c um 
thuribuloet  thuro.  Et  sic  prooessionaliter  yaduntad 
ecclesiamsanctiThomaB  vel  sanctiGregorii,  ubiam- 

puUse  cum  chrismateet  oleoconservantur.99  ^^^' 
dinalisdiaconus  accipit  iilam  ampullam,  qus  est 
chrismatis  ;duo  alii  subdiaconi  accipiuntillasduas 
olei  exorcizati  etolei  infirmorum,portantes  eassuper 
brachium  sinistrum,  et  eo  modo  quo  iverimt  rever- 
tantur.  Venientes  autem  ad  altare,antequamdomnus 

Maffeano,  sed  tantum  in  Godice  Onufrii.  Sed  hoc  in- 
telligendum,  cum  pontifex  sacra  facit  exlra  ecolesiam 
Lateranensem,  ubi  solus  communicat^  Infra,  num,9. 


im 


APPENDIX  AD  8.  GREGORU  MAftNI  UTURGICA  OPERA. 


m% 


papadioat  Per  qumk^o  omnia.subdiaoonusqui  ba«  A  balet  Ur  iq  illam  ;  b«leot  etiam  in  iptam  omoes 
julat  ampullam  olei  infirmorum,  reprflesentet  eam      ^^'       '  ~  '       '  '  ^  '"^*   ^        i^------  .-_^.__,-_ 

summo  pontifici  ad  benedicendum.Pontifex  vero  et 
omnes  episoopi  et  presbjteri  cardinales^  et  aliiex* 
sistentes^dicantplanaYOce:  Exordio  te,immundis^ 
$Hn€  sptriim,  eto.,  elpernomen  dileeiissimifiliiejui 
Domini  nostri  Jesu  Christi,  qui  venturus  est  judicare 
vivos  el  mortuosetsceeulumperignemSenedictioolei 
,  infirmorum.  Emitte,qumsumus,  Z)omine,etc.,  perma" 
nensin  visceribus  nostris^innomine  Domini  nostri 
Jesu  Christi,  quiventurus  est, 

6.  His  Benedictionibus  peractis,  revertator  ad  al- 
tare,  et  dicat  Per  quem  hcec  omnia^  etc,  usque  Per 
omnia  soecula  scsculorum-  Amen.Oremus:Prceceptis 
salutaribusmoniti,eic., nsqne  Pax  Domini  sitsemper 
vobiscum.  AgnusDei  non  cantatuf,  paji  qon  datur. 


episoopiqui  assistunt  ibi,  et  presbyterioardinales, 
etdici^ntsioe  cantn  et  sine  Dominus  vobiseunit 
Exo^cizo  te,  creatura  olei,  etc.i  utfias  omnibus  qui 
ex  te  ungendi  sunt  inadoptienemfiliorumper  Sp^ 
riiumfsanctum,  innomine Dei  Patris  omnipotenttSj 
et  Jesu  Christi  FiHi  tfus  Domini  nostri.qui  enm 
eo  regnat  e(  i>ttn(  Deus  in  uniiate  ^usdem  S^^irituM 
sancti,  Deiadedioit  ex^sa  vooe,  episcepi  et  pres- 
byteri  dicant  submisse,  Per  omnia  seecula  sceeulo^ 
rum.  Amen,  Dominus  vobiseum.  Et  cum  spirilu 
tuo.  Sursumcorda,  Resp^  ffabemusad  Dominufn, 
Gratiasagamus  JkminoJieenostro^e^ip.  Dignum  ei 
iustum  est.  Vere  digr^um  et  justum  esttC^uum  etsa- 
lHtare,nos  tibisemper  et  vbique  gratiasagere,Domifie 
fcn\eie,Pater  Qninipatens,xterne  Deus,qui  in  prinei- 


7.  Verumtamen  scire  nos  convenit  quod  si  fuerit  b  ^^  ''^'f  ^^^^^  boniiatU,  etc,  utsU  iis  ^m»  ra,a/» 
pontifex  ]L*aterani,deoantato  Credo  in  unumDevm,ei 
anteqoam  intretadsaorifioandum,  a  diaoonibus  et 
subdiaoonibus  levatur  •  mensa  de  aitari  palliis  de- 
super  oomplioatis,  et  cum  revereotia  etomni  devo- 
tione  ab  eisdem  reportetur  in  oapella  sanoti  Pancratii 
juxta  claustrumcanoniooram,quiaibi  est  loous  re- 
servationis,  et  oum  omni  cautelausquein  diem  Sab- 
bati  custoditur. 

8.  Deinde  pontifex  venit  ad  altare,  accipiens  am- 
pullam  vitream,  quflB  intus  se  continet  quoddam 
vasculum  aureum,etin  illo  vasculoestlapis  pretio- 
sus  concavus,  et  in  illa  concavitate  lapidis  est  dili- 
genterpretiosus  Gbristi  sanguisinclu8U8,quiannua- 
liter  extrabitur,etreponitur  in  concavitate  arcfc;  et 
tunc  levatura  pontifice,  etostendilur,uttotaturba  ^munerator,eie.,insacramentosuntbaptismatisade^ 
populi  valeat  cumttmoreetreverentiaetomnidevo-     pturt^pereumdemDominumnostrum^eio.PoiiB^a" 


fuermt  exaque^et  Sfsiriiusanetockrima  salutis  eos- 
quemiemaBvitmpartieipe$$ieaiesiiiregmfaeias9s»€ 
eonsortes,  perreumidem, eic. 

ll.TuQC  episoopus  salutet  chrisma  nudum,  et 
cateriomoes.  Quoexpleto,beBedioatampullam  olei 
delatameo  ordinequo  supra;et  similiterbaletpon- 
tifex  ter  in  ipsam,  sedtaoite ;  etprster  ipsum  omnM 
episoopiet  presbyteri  cardinalesetalii  episoopi  ha* 
leot  ter  ipsam.  £t  tuno  dicit  sine  101  eantu  •! 
sineDominus  vohiscumfExordzo  te,ereaturaolei^in 
fiomtfie,eto.  ,ad  omnem  gratiam  spirituatem  aeeipien' 
dam  sanctifieata,  pereumdem,eic.  Et  dicit  ponlifex 
J)0minusvobiseum,Eteumspiritutuo.OremusOniia 
Deus  inerementorum  et  profeetuum  spiritualium 


tioneeum  videre.  Postea  traditur  custodiendapriori 
etcanonicisejusdem  ecclesiaB  usquein  die  Sabbati. 
Tunc  pontifex  ad  sacriflcandum  intrat  solus  inf^a 
arcam,  ut  significetur  100  ^^^^  i^  Veteri  Testa- 
mento  scriptum  est,  quia  solus  pontifex  intrabat 
semel  In  anno  in  sancta  sanctorum,  tantum  cum 
cruce  etlinteamine  suppositis,episeopo  vel  cardinali 
cum  capellano  sacerdote  ministrante  sibi. 

9.  Gonfecto  itaque  sacrificio,  pontifex  solus  com- 
municatsuper  altare  sine  ministris  ;  etnon  cum  ca* 
lamo,  sed  cum  calice  tantum  se  confirmetillo  die,et 
sexta  feria,  etponitillam  quartam  partem  in  calice. 
Postquam  autemcommunicavit,ponit  calicemsuper 
altare,  et  patenam  juxtaeumcum  corpore  Domini 


dictionem  vero  istam  omnes  episcopi,  et  presbyter^ 
oardioales,etalii  episeopi  salutentsanolum  chrisma, 
et  oleum,  ter  pro  quolibet,  etin  saluiaodo  indinent 
capitadicentes,  Ave,  sanctum  ehrisma,  ter  pro  quoli- 
bet  ;etdeosoul6ntur  ampullam  semeltaQtum,etde- 
feratur  asubdiaooDoampullam  olei  ;et  summus  pon- 
tifex  salutet  oleum,et  deosculando  ampullam.sicat 
feoitdechrismate,  et  offiteri  omnes  saluteotper  or- 
dioem  ampullam  io  deosculando.  Postea  reportentar 
ampuilaprocessionaliter,  siout  fueruntadduets,  ad 
saorarium,  vel  looum  ubi  sedere  debent;et  inde 
di8tribuaturuoiouique,siout  deoet  et  fuerit  opportu- 
num.Pootifex?ero  iosedesua  commuoioat  iltosqiii 
commnnicare  ▼olunt.  Resenreotur  tamen  oblatas  io* 


reservato.quiasextaferiadeipsosacriflcioresumit,  ^  tegraBde  oorporeDomini  in  die  Parasoeve  ;  sangoii 


et  cooperitur  utrumque  sindone  munda. 

10.  Percepto  itaque  corpore  et  saoguine  Domini 
nostri  Jesu  Ghristl,  pontifex  ascendit  ad  sedem 
igneam,et  continuoduo  acolythi  deferunt  ampullas 
invoiutas  cumsindonealbaserica  insinistrobrachio 
itautvideri  possit  a^medio ;  et  diaconus  qui  assistit 
domno  papae  accipitampuilam  unam  mistamcum 
baisamo.etreprffisentateam  summo  pontiflci,tenens 
eam  in  sinistro  bracbio  invoiutam.  Tuno  poatifex 


vero  Dominipenitus  assumatur.  Pacis  osoulum  noa 
datur.  A^ntis  Dei  dioatur,  et  oommunio  DominuM 
Jesus  Christus. 

iS.  Sedantequam  pontifexrevertatnr  adaltaread 
complendam  Missam.juniorpresfoyterorum  cardioa- 
lium  portet  corpus  Domini  positum  in  pyxtde  ad 
locumpr8eparatum,prfficedentibus  cumcruceet  lu- 
minaribus,  et  papilione  desuper.  Tuno  pontifex  re- 
vertitur  ad  altare,  et  dicit  haoc  Orationem :  RefecH 


^  De  hoc  ritu  levandi  mensam  altaHs  apud  Latera-      Gencii  camerarii    infra.   Yide    commeotarii    prsBvi 
num  mentio  fitlibro  tum  Benedicti  caaonioiy   tum      caputiO. 


1018 


ROMANI  ORDINES.  —  X. 


4014 


i;i7a/i6ti#a/tmm/M;quaexpl6ta,dlacoQU8dicit /^6>  A  Quafinita,  dicit  Orationes  :  Oremm  dilectissimi. 


Mu$a  est.  Missa  igitur  solemniter  peracta,  indutus 
pontifex  asoendit  palatium,  oomitantibus  eum  tam 
episcopisquampresbyteriset  diaconibus,  omnibus 
paratis  seoundum  ordinem  suum.  Pontifex  vero  in* 
gredifur  basilicam  sanoti  Laurentii «,  et  sineplaneta 
residens  in  sede,faoitmandatum  duodecimsubdiaco- 
norum.InterimoantorescaDtaQtVesperasaQteeumyUt 
mos  est.  Finitis  omnibus  paraii  aoceduntad  mensam. 

102  Feria  sexta  Parasceve. 

13.  Hora  sexta  conveoiant  omnes  ad  Lateranen- 
sem  eoolesiam^  vel  ad  aliam  eoolesiam,  et  dioant  sep- 
tem  Psalmos.  Tuno  dominus  papa  induat  se  ornatu 
8U0  quadagesimali  tantum,  episcopi  pluvialibus, 


Alius  a  domino  papa  dicit  has  Orationes  super  altare. 
Quibus  finitis,  adorat  orucem.  Deinde  reprcesent^t 
eam  populo,  cantaos  Antipbonam  Ecce  lignum  crucis 
Adorata  cruce.diaoonus  expandatcorporale  super 
altare  ;  super  quo  posito  corpore  Domini,  et  calice 
oum  vino  et  aqua,  dicat  pontifex  plena  voce  ut  mos 
est,  s\nePeromniasxculas3eculorum,Amen :  Oremus 
Prxceplis  salutaribus  moniti,  eic.Paternoster,  Si- 
militer  in  eadem  vooe,  Libera  nos,  Oremus.  QusesU' 
mus,  Domine,  Finitavero  Oratione.PojrDom/rit  non 
dicatur.  A^rjt«Z>einoncantatur,  necpacisosculum 
datur,  neo  postcommunio  cantatur. 

15.  Communicat  autem  solus  pontifex  sine  mini- 
stris,  Qon  ad  sedem  solemniter.sed  ibi  tantum  eodia 


pr6sbyteri,diaooni,8ubdiaooniplanetis.TuDcjunior  Q  aute  altare,  ob  humilitatem  reverentiae  Dei  et  pas- 
u^* j._.i- — ^__-.  -j . :       sionem  Christi.  Et  feria  sexta  pradcedenti  [Forte 

prffi8enti],etquaQdocelebratur  pro  defuQotis,  per- 
fusiouem  facitin  caliceyet  ipse  sumit,  et  postea  lavat 
cum  aqua  in  bacilibus.  Peind^  rediana  ad  sedem 
eiuatse,  et  cum  oleriois  suis  dioat  vesperasprsteriti 
diei^noncantando,  sed  reoitando. 


presbyterorum  cardioalium  ferat  adornatum  capsi- 
dem  cum  dominicocorporehesteruadiereservato; 
et  sic  subdiaconus  cumpapali  cruceProcessionem 
prasoedente  omnes  disoalceati  sine  cantu  psallendo 
ad  eoclesiam  sancte  orucis,  qu8sestJerusalem,ubi 
statio  fieri  debet,  ordinate  tamen,  prooedant,  quando 
dominuspapaestLaterani.  Gum  autem  illuoperve- 
nennt,  ingrediuntur  ecclesiam  sinecantu,  et  pro* 
straii  in  medio  ecclesieB  diutus  orent.  Presbyter, 
qui  portat  corpus  Ghristi  in  seoretario  ponat  illud, 
dumdominus  papa  preeparat  se.  Ilio  prseparato,  re- 
portetilludantedominumpapam  in  Processionead 
altare.  Surgentes  ab  Oratione,  dominus  papa  cum 
clerointret  seoretarium,  et,  abstraota  pianeta  cum 


In  Sabbato  sancto, 

16.  Hora  sexta  conveniuQt  omnesad  eoolesiam, 
exousso  novo  igne  de  crystallo,  sive  de  lapide,  unde 
cereus  debet  a  diacono  accend  i .  Benedio  tio  qu^  debet 
fieriajuniorepresbytero  oardinali.  Oratio :  Z>eei8  qui 
perFilium  tuum  angularem  scilicet  lapidem,  etc., 
valeamusfesta  pertingere,pereumdem,  etc.  Alia  Ora- 


pallio,  sedeat  in  sede  sua,  et  lotis  pedibus  ministri  n  tio ;  Domtn^  Deus,  Pater  omnipotens»  lumen  indefl^ 


calcien  eum  quotidiana  calciamenta .  Veniens  ad 
faldistorium,dicitNonam  ;  etpostpaululumreindu- 
tus  planeta  et  pallio,  prseeunte  eum  cruoe  et  Evan* 
gelio,  sineluminaribusetincenso,  oum  silentio  or- 
dinate  ad  altare  proeedant,  et  tunc  omnes  prostrati 
diutius  orent. 

14.  Interlm  autem  ministri  unam  tantum  tualeam 
extendant  super  altare  nudatum .  Completa  vero  ora- 
tione  nihil  aliud  dicat,  nec  confessionem  faciat.  Pon- 
tifex  deosculato  altari  ascendat  sedem  more  solito, 
noQ  tamenin  sede  ornata  in  solemni^sedinfaldis- 
torio  ad  dextrum  aiiaris,  quasi  ante  adgradus,  ubi 
stat  subdiaconus  in  Missa ;  et  subdiaconus  statim 
procedat  ad  legendum,  et  sine  titulo  sic  incipiat  : 
naecdicit  Dominus  :  Fn  tribulationesua.  In  tono  le- 


ciensy  etc,  ut  ad  vitamet  lucematemam  pervenire 
mereamur.  Per.  Alia  Oratio :  Domine  sancte  Pater 
omnipotens,eic,,  etadjuva  nos^qui  vivis  et  regncLS 
cumeodemUnigenilotuoetSpiritu  sancto  Deus,  per 
omnia  sxculasmculorum,Amen.Benedici\o  incensi : 
Veniat.quaesumus^omnipotens  Deus^eie.tVirtus  tucs 
Majestatis  assistat,  Pe)\  Benedioto  igne,  aspergatUF 
aqua  benedicta,  et  adoleaturincenso.  Deindeprooe- 
datur  ad  Benedictionem  cerei. 

17.  Interimdumcereusbenedicitur,pontifex  oum 
cardinalibus  104  ct  caeteris  scholis  procedit  ad  al- 
tare,  et,  factareverentia.ascenditad  omatam  sedem. 
Subdiaoonus  vero,  finita  Benedictione  cerei,  asoea« 
dens  ambonem  iooipit  legere  sine  titulo :  Inprindpio 
Deuscreavitccetum  etterram,Eo  vero  completo,  si 


clionisleganturlectionessinereverentia  et  osculo  "  dominus  papa  velit,  GreBCUs  subdiaoonua  eamdem 


pedum.  Pinita  lectione  cantatur  Tractus   Domine 

audivi  auditum  tuum,  Finito  Tractu,  dicat  pontifex 

0/*ewu5,etdiaconus  Flectamus'genua.Resp,  Levate 

£t  dicatOrationem,  Deus^aquo  etJudas.Qne.  finita, 

subdiaconus  legitsimiliter  sine  titulo  :  /n  diebus 

ilHs  dicit  Dominus  adMoysen.  Tractus  J^npe  me  Do* 

mine ;  quo  finito,  diaconus,  facta  reverentia,  sine 

Benedictione,  procedit  cum  Evangelio,  103  sine 

faculis  et  sine  ince  so,etascendens  nudum  pulpi- 

tum  similiter  incip-t  :  Passio  Domini  nostri  Jesu 
Chruti  secundum  Joannem,  Ei  nulio  respondente  le- 

gat :  Iniilo  tempore,  egressus Jesus  trans  torreniem. 


lectionem  GrfiBcerelegit :  qua  expleta,  dioit  pontifex 
Oremus,  diaconus  Fiectamus  genua,  et,  post  paulu« 
lum,  Levate,  Et  vicissim  dioant  diaooni,  si  plures 
sunt,  Flectamus  genua,  Levate.  Deinde  sequitur 
Oratio,  et  sic  per  ordinem  xu  Latine,  et  xii  Grseoe, 
sicut  domino  papas  plaoet,  vicissim  leguntor.  Cnm 
autem  ventum  fuerit  ad  lectionem  qua  legitur  Nabu- 
chodonosor,ad  illam  Orationem  quas  sequitur  dioitor 
Oremus,  ei  non  Flectamus  genua,  eo  quod  rex  ille 
omnempopulumsubditionecoegeratfleoteregenua 
ante  statuam  auream  quam  erexerat ;  quod  Ecole- 
siareputans  faotum  In   contemptum  Dei  omoi** 


*  Addit  Godex  Onufrii,  vel  sandi  Nicolai,  si  est  apud  sanctum  Petrum. 


lOiK 


APPENDIX  AD  S.  GREGORH  MA6NI  LITORGICA  OPERA. 


i(Ml6 


potentis, postilkm  lectionemnonfleclunlur  genua.  A  Patns,etFiliietSpirittis  sancti.  Amen.  Hic  mutet 


18.  Sed  interhaec,  dumlectiones leguntur,8eptem 
subdiaconi  crucem  portantes,  ppaecedentibus  eos 
acolythis,  reverentepdescendunt  ad  Benediclionem 
fontium,  et  faciunt  ibi  litaniam  8eptenam,quinamet 
tpinam.  Et  unus  sacepdotum  canonioopumin  compe- 
tentiloco  catechizatpeppsesentatossibi  infantes,  et 
faciens  cpucemcum  pollicein  fpontibus  singulopum 
dicit  :  In  nomine  Patris  f  ei  Filii  f  et  Spiritus  f 
SanctiAmen. PoHieR  posita  manu  supepcapilaeorum 
dicit  hanc  Orationem :  Non  te  lateat,  Satana,  etc, 
per  aquam  regenerationis,  etc . ,  m  nomine  DomininO' 
stri  Jesu  Crhisti,  qui  venturus  est, 

i9.  Posthaectangitnapesetaupes  singulopum  de 
sputo,  etdicit :  Eff^eta,  quod  est  adaperire,  inodorem 


vocem;  quasi  lectionem  legeas  :  Hfec  nobis  prae^ 
cepta,  etc,  et  purificandis  mentibus  efficaces.^  Per 
DominumnostrumJesum.  Ricponii  oepeosm  aquam 
et  dicat  secundum  ppistinum  tonum  :  Descendat  in 
hancplenitudinemfontis  virtta  Spiritus  sancti.  Hic 
sufflet  in  aquam  tpibus  vicibus  in  hunc  modum  : 
Totamquehujusaqux  substantiam  regenerandi  fe- 
cundet  of/icium,  Hic  toUantup  cepei  :  Hic  omnium 
peccatorum  maculsedeleantur^eic.iwtam  infantiam 
renascatur.  Per  Dominum  nosfrum, etc.Hictollatur 
de  aqua  Benedicta  ad  spargendum  in  omni  loco, 
ubicunque  voluerit.  Postea  infundat  chdsma  in 
fontem  in  modum  cpucis  supep  ipsam  aquam,  dicens : 
1 06  Sancti\ficeturtfeeundetur  fons  iste  m  nomine 


suavitatis.TuaulemEffugaretdiabole^appropinqua'  3  Paftris et  Fiflii  et  Spiritus  f  sancti.Amen.  Tunc 


vitenimjudicium  Dei.  Tunc  invocato  nomine  unius- 
cuj  usque  dicit :  A  brenuntias  SatanaefResp.Abrenun- 
tio  Et  omnibusoperibusejusfRef^pAbrenuntio.  Et 
omnibtispompis  ejusfResp.Abrenuntio.  Posteatan- 
git  de  oleo  sancto  pectus  et  intep  scapulas,  faciendo 
cpucem  cum  pollice,  et  dioit :  Et  ego  te  linio  oteo  sa- 
lutis  in  Christo  Jesu  Domino  nostro  in  vitam  aetemam, 
amen. Tuncimposita  manuiterum  supep  capitaeo- 
pum,dicatOrationemdominieametSymbolum. 

20.  Infantibus  vepo  catechizatis,  et  finitis  lectio- 
nibus,et  Opationibus  105  ^^  canticis  decantatis, 
pontifex  cum  omni  schola  clericopum  descenditad 
benedicendos  fontes,  ppsBcedentibus  subdiaconibus 
cum  cpuce  et  facula,  et  aUa  necessapia  ad  Benedi- 
ctionemfontium,ppimicerioetcantopibusdecantante 
Tpactum  Sicut  cervusdesiderat  adfontes  aquarum^ 
sobdiacono  vepo  et  peliquis  de  clepo  litaniam  facien- 
tibus.Sedantequamintretad  Benedictionem^  dicit 
hanc  Opationem  juxta  fontem  :  Omnipotens  sempi^ 
teme  Deus  etc,  animam  corpusque  sanctificet.  Per. 
Deinde  ascendit  gradus,  astantibus  ministris  hinc 
inde  cum  facuUs,  factoque  silentio  dicit  Dominus 
vobiscum.  Resp.  Et  cumspiritutuo.  Oremus.  Omni" 
potens  sempiteme  Deus,  adesto,  eic.  ^tux  virtutisim^ 
pleatur  effectu.  Per  Dominum. 

21.  Preefatio.  Per  omniasxculasmculorum.Amen. 
Dominus  vobiscvm.  Resp.  Et  cum  spiritu  tuo  Sur- 
ium  corda.  Resp.  Habemusad  Dominum.  Graiias 
agamus  Domino  Deo  nostro. Resp.  Dignumetjustum 
est.  Vere  dignum  et  justum  est,  etc,  omnipotens 


misceat  ipsum  chpisma  cum  eadem  aqua,  et  spargat 
cum  manu  per  totum  fontem, 

22.  Benedictione  completa,  secedit  paululum  ibi 
in  secretario  juzta  fontes  ;  et  abstracta  planeta  et 
paUio,acolythipp»papant,  eum,  sicut  consuetudo 
est.  Ppsepapatus  vepo  pegpedi  tup  ad  fontes,  et  ppiesen  - 
tatis  sibi  infantibus,  Joanne  scUicet,  sive  petpo  et 
Maria,  inteppoget  ofifepentem  :  Quis  vocaris  ?  Resp. 
Joannes.  laciiicsiiei  dicii, JoanneSfCredis  in  Deiun 
Patrem  omnipotentemyCrea  torem  cceli  et  terrx  f  Resp . 
Credo. Inteppog. CredisetinJesum  CkristumFiUum 
ejus  unicum.  Dominum  nostrum  natum  et  passum 
Hesp.  Cr^do.  Inteppog.  Credis  et  in  Spiritum  sanctum , 
sanctam  Ecclesiam  cathoticamtSanctorum  communio- 
nem,  remissionem  omniumpeecatorumyCamis  resurre- 
ctionem,  vitam  cetemam  ?  Resp.  Credo^  Interpog.  et 
dicit  :Joannesvisbapti%ari  ^Resp.Ko^o.TuncbapU- 
zateum  sub  tpina  immepsione,  sanctam  Tpinitatem 
semel  tantum  invocando  sic,  Et  ego  te  baptizo  in 
nomine  Patris,  et  immepgat  semei  \et  Fiiii,  et 
immepgat  secundo :  et  Spiritus  sancti,  ei  immepgat 
tertio,  ut  habeas  vitam  seternam.  Resp.  Amen^ 
SimUitepPetPumetMapiam.  Hisvepotribus  baptiza- 
tis,  immantatus  manto  suppa  dalmaticam  pontifex 
vadit  ad  chpismapium,  juniope  diaconopum  cepdiaa 
Uum  et  sacepdotibus  canonicis  baptizantibus  peliquos 
papvulos.BapUzatos  autem  sacepdos  sacpo  chpisroate 
in  veptice  eos  pepungit  diceos  :  Pax  tecum.  Resp. 
Et  cum  spiritu  tuo.  Oratio ;  Deus  omnipotens,  etc.y 
ipse  te  tinivit  chrismate  salutis  in  Chtnsto  Jesu  DO" 


xterne  Deus,  qui  invisibili  potentia,eic.,aures  tux  D  mino  nostro  in  vitamaetemam  Resp.  Amen. 
pietatisinclina.Deus,cujusspiritussuperaquas,eic., 
aquarum naturaconciperet. Deus  quinocentis mun- 
diy  eic.,gratiam  deSpiritusancto.  Hiccum  manudi- 

vidat  aquam  inmodumcpucis :  OuiAanoo^tiam,  etc, 
inficiendo  corrumpat.  Hic  aqua  manu  tangat :  Sit 
hsBC  sancta  et  innocenscreatura.eic.yindulgentiam 
eonsff^an^wr  Hicfaciatcpucem  supep  fontem,  Unde 
bcne  f  dico  te etc,  cujus  spiritus  super  te  ferebatur, 
Hic  dividat  aquam  in  qualuor  paptes,  dicens  :  Qui 
tedeparadisifonte, eic.,  etsitientipopulo  de  petra 
produxit.  Hic  itepum  crucem  faciat,  Benefdico  te 
perJesumChristum,  etc,  baptizantes  eosin  nomine 


23.  Deinde  vesUtup  infans  vesUmenUs,  diceute  sa- 
cepdote :  Accipe  vestem  sanctam  candidam  et  tmm4i- 
culatam,  quam  peferas  antetribunal  Domini  nostri 
Jesu ChristifUthabeasvitamxtemam.Resp.  Xmen. 
Posteadatei candelamdicens ; Accipe  lampademir' 
reprehensibilem  ;  custodi  baptismum  tuum,  et  cum 
Dominusveneritad  nuplias,possisoccurrerein  aula 
ccelesti, Resp.  Amen. 

Ordo  ad  consignandum  pueros  sive  infantes. 

24.  Hic  cum  infantes  in  dextpis  bpachiis  tenentur 
majopes  vepo  pedem  ponunt  supep  pedem  patpini  sui 
peropdinem  107  dispositis  ante  pontificem,  ipse 


1017 


ROMANI  ORDINES.  —  X. 


1018 


pontifez  imposita  manu  super  capita  singulorum, 
dicat  Orationem  super  eos  cum  invocatione  septi- 
formis  gratiae  Spiritus  sancti,  sio  dioens :  Dominus 
vobiseum.  Resp.Etcum  spiritu  tuo,  Oremus.  Omni- 
potens  sempitemeDeuSf  qui  regenerare^  eto.,  san- 
eium  Paracletumdeccelis.RBsp,  Amen.  Spiritumsa' 
pientim  etintellectus,  i?esp.  Amen.Spiritum  consilii 
et  fortitudinis,  ResptAmen.Spiritumsdeniiae  etpie- 
iatis.  Resp.  Amen.  Adimple  eos  spiritu  timons  tui, 
et  consigna  eos  signo  cucis  Christi  vii  vitam  propi- 
iiatusxtemam.  Per,.,An  nm^atecjiwrf^.Tuncpon- 
tifez,  intinoto  pollioe  in  chrismate,  et  interrogato 
uniascujusque  nomine,  facjat  crucem  in  frontibus 
8ingulorum,sio  dicens:«/oa9}ne5,vel  alio  quovis  nomine 
inyocans  eos,  Signo  te  signo  f  crueis,  et  confif*mo 
ie  chiismate  salutis  in  nomine  f  Patris,  et  Fi  f  lii  et 
Spiritus  f  saneti.  Paxtecum.  Resp.  Etcum  spiritu 
tuo.  Consigoatis  omnibus  dicat  hos  Versus :  Ecce 
sic  benedicetur  omnis  homo,  quitimetDominum.Be- 
nedicat  vos  Dominus  Deus  ex  Sion  et  videatis  bona 
Jerusalem  omnibus  diebus  vitx  vestrae.  Gloria  Patri, 
etc.  Pax  tecum.  Resp.  Et  cum  spiritu  tuo.  Oremus, 
Deus  qui  apostolis  tuis.  etc,  inhabitando  perficiat. 
Qtti  cum  Deo  Patre,.  Deinde  faoiat  crucem  super  eos 
dioenn  iBenefdicatvosomnipotens  Deus,  Paterf 
et  Filius  et  fSpritus  sanctus.hesp.Amen 

Ordo  ad  dandam  Pcenitentiam. 

25.  Quando  pecoatasua  vult  aliquis  confiteri,  sa- 
cerdos  dicatapud  se  hancOrationem:Domtne/)ett5 
omnipotens,quinon  vis  mortempeccat07*is,sed  utcon- 
vertatur  etvivat,propitius  estomihi  peccat07%etsm' 
cipe  orationem  meam,  quamfundo  ante  conspectum 
clementiw  tuce,  quoet  me  panter^  et  hunc  apeccatis 
omnibus  exuas,etpeccarede  ccetero  caveamus  efficias 
Per  Dominum. 

26.  AdhocinterrogetpaBnitenlem  dicens  iFraler, 
pro  qua  causa  venisli  adistam  ecclesiam  t  Peccator 
respondet  :  Egoveniagere  pcenitentiam  de  peccatis 
meis.  Tuno  pecoator  mittat  manussuas  inter  manus 
sacerdotis,et  dicatad  Deum  tribus  vicibus  :  In  ma- 
nusttuis^  Domine,  commendospiritum  meum.  Demde 
diosii  saGerdos, Suseepimus,Deus,misericordiamtuam 
in  mediotemptitui.Pial.  Magnus  Dominus,et  tauda- 
bilis  nimis  Oloria.  Vers.  Sicut  audivimus.  Kyrie. 
Paternoster  :etcapitula  108  ^^  superius  scripta 
sunt,  et  dicat  Dominus  vobiscum. Tiesp. Et  cum  spi- 
rituotuo.Oremus.DeuSfCuipropnumestmisererisem' 
per  etparcere.  suscipe deprecationem  nostram^etfa- 
mulum  tuum  adconfessionem  et  posnitentiamveramque 
emendationem,etveniamtuaepietatisimpirationecom- 
punctum,quem  delictorumcatena  constringil ,  mise 
ratio  tux  pietatisabsotvat.  Per.  Aliaoratio./)eus  mi- 
serieors,  Deus  clemens,Deus  indulgeniix,Deus  pieta- 
tis  et  pacis,  quiproamore  hominumincrucemanus 
expandisti,qui  Chananceam  etpublicanum  vocastiad 
pcenHentiam,convei'teredignare  famulnm  tuum,  qui 
ante  tuum  sanctum  altaresuum  confiteturreatum,et 


A  humilem  se  recognoscit,etfacinorum  omnium  sibive- 
niampetit;  etprmsta  miseincors  eipcenitendi  spatium 
dignospoenilentixfructmetfinempoenitentialiterfru 
ctuosum.Per  Alia  Oratio.Deu^  subct^us  ocuUs  omne 
cor  trepidat,  et  conscientise  cunctae  pavescunt,  pro- 
pitiare  famuli  tui  N.  gemitibus,  et  cunctorum  ejus 
omniumque  moderare  languoribus  ut  sicut  nemo 
liber  estaculpa,itanemo  sUalienusavenia.  Per. 

27.Hisactis,  interroget  diligenter  eum,  si  recte 
oredit,  et  ne  fortealicui  iram  vei  odium  teneat;  et 
si  vult  parcere  illis  qui  in  se  peccaverunt,  et  si  vult 
abstinere  a  pecoatis  quae  haotenus  gessit,  et  emen- 
dare  siquidabstulit.  Etoum  promiserith^ecomniase 
faoturum,  continuo  moneat  eumse  confiteri  Deoet 
sibi  pecoata.  Gonfessum  vero  interroget,  quale  mi* 

3  nisterium  facit.  Et  si  est  comes,aut  judez,  dioat  illi 
utnon  aocipiat  preemia,  nec  judicet  injuste ;  si  est 
esoarius,nonteneat  annonam  familise;  si  monetarius 
aut  negotians,  non  gravet  aliquem  in  negotio,  et  in 
contraoambio ;  sihabetpatrem,  aut  matrem,honoret 
eos,  et  det  iUis  necessaria ;  si  animalia  pascit,  non 
damnum  aliis;  siest^  massarius,  nonsitfrauduten- 
tus  seniori  de  labore  suo ;  si  habet  viduam  aut  or- 
phanos,  faoiat  cumeismisericordiam  ;  siservus  est, 
sit  fidelisdomino  suo,  et  taboret  in  quantum  potest ; 
etquimalefaciunt,emendeteos ;  sihabetuzorem,non 
concumbatoum  eafestivis  diebus,nec  in  Quadrage- 
sima  usque  adoctavas  Paschse ;  si  est  monachus^  aut 
monacha,  autpresbyter,  aut  diaconus,aut  clericus, 
servent  quod  promiserunt.  Deinde  consideret  si  est 

P  divesautpauper,  sidominusaut  servus,  sisanusaut 
infirmus,  si  Bilconjugatus  aut  non,  si  sit  109  j^^^' 
nis  aut  puer.  Omnia  consideret,  et  seoundum  quod 
potuerit  agere  imponat  illi  poenitentiam  ;  et  cui  non 
potest  imponere  jejunium,  imponat  eteemosynam, 
vel  orationem ;  et  ut  Hectat  genua  per  diem  ac 
noctem.Sed  antequam  imponatpoenitentiam,  debet 
ostendcre  quam  grande  est  illud  malum,  et  quot 
annisdebeat  poenitere.  Debettameneumadmonere 
ut  non  desperet,  quia  Dominus  miserioors  est,  et 
ei  omnia  peocata  dimittet,  tamensi  emendaverit. 

28.Tuno  sacerdosei  dioat,quibus  annis,temporibus 
et  diebus  debetpoenitentiamobservare.Istisunt  dies 
qui  non  computantur  in  poeni  tentia:  Nativitas  D  omini 
usqueinEpiphaniam,a  Pasoha  usquead  Penteosten, 
Nativitas  sancti  Joannis  Baptistse,  sancti  Laurentii, 

^  Assumptio sanctee Mari6e,festivitas duodeoim aposto- 
lorum,  festivitasomnium  sanctorum,  et  omnes  Do- 
mioici  dies,vel  illorum  sanctorum  quorum  reliquiae 
possident  festivitates.  Poenitentiales  vero  dies  sunt 
Quadragesima  major,  Sabbatum  Pentecostes,qua- 
tuor  tempora,  vigilia  sancti  Joannis  Baptistae,  vi- 
giliaapostolorum,  vigilia  sanoti  Laurentiiy  vigilia 
sanctse  Mariae,  vigilia  omnium  sanctorum,  et  aliis 
diebus,  id  est  feria  secunda,  feria  tertia,  et  feria 
sezta,  quibus  Dominusdederitad  certamenadjuto 
rium  Jejunandi. 
29.  Tunc  sacerdos  faeiat  ei  confessionem.  Deinde 


«  Id  est  colonus,  qui  massam  seu  fundum  aliquem  pirocurat. 


im 


APPENDIX  AD  S.  GRBGOBM  MACM  LPrWRGICA  OPERA. 


im 


dteat  OratloDem :  fanmdi,  Domine.quassumus^iujh' 
plivumpr€ces,  et  eonfltenHun  tibi  pat*es  p€ecatis,ut 
quos  conscientimsum  reatus  accusattinetulgentiatum 
miserationis  absolvat.  Per  Alia  Oratio.  Deus  omnipo 
tens,  qtU  dedit  potestatem  beato  Peiro  apostolo,  et 
cmteris  apostoliSy  deinde  episcopis  et  saeerdotibus, 
tigandiatquesolvendi,  ipsetea  tuispeccatisomnibus 
absoloat,  et  Hberet.  Per  Absolulio.  Absolvimus  te 
vieebeati  Petri  apostoti,  cui  potestas  ligandi  atque 
solvendi  a  Deo  concessa  est,  cujus  vicem,  quamvis 
indigm,  nomine  tamen,  non  autem  merito,  gerimus, 
et  oramns  ut  quod  tva  meretur  aceusatio,  et  ad  nos 
pertinet  eulpmremissio,  omnipotens  Deusomnium 
tuorum  psccaminumsitpiusindultor.  Qaivivit.  Alia 
Oratio.  S9  OHotoHtate  omnipotentis  Dei  bealus  Pe- 
^rus,  eesiestis  regniclaviger.qui  habet  potestatem  in 
^mlo  et  in  terra  ligandi  atque  sotvendi,   cujus, 
quamvis  inmeriti^  divina  tamen  suffragant^graHa 
vicem  gerimm,  ipse  $e  absotvat  ab  omnibus  peccalis 
tuis,  PerDominum  nostrumJesum  Chiistum  Fiiium, 
110  Ordo  ad  reconcitiandum  Pcenitentem. 
30.  Dioit  saoerdos  capitula  :  A  verte  faeiem  tuam  a 
peccatis  meis.  Retp.  Et  omnes  iniquitatss  meas  dele, 
Yers.Cor  mundum  erea  in  ms,DeusMesp.  Etspiritum 
reettminnOva  in  visceribus  meis.Yers.Domineexaudi 
orationem  m^am.  Resp.  Et  clamor  meus  ad  te  veniat. 
Ova^o.Majestatem  tuam,  Domine.supplicesdepreea' 
mur,  uthuicfcmulotuoH.longosqualore  pmiitentim 
macerato,miserationis  tuas  veniamlargiridigneris,ut 
nupHativeste  recepta,  adregalemmensam,undeeje' 
ctusfuerat,mereaturintrare.A\isL.Oreiiio.Omnipotens 
deDeoJkus.  quihabet  poiestatempeccata  dimittendi 
et  qui  latronijam  in  cruee  suspenso  peccata  remisit.et 
eumadparadisideiiciasperduxit.etsancto  Peti*o,  cui 
dedit  potestatem  Hgandiatquesolvendi  in  ccelo  et  in 
terra,etad  alios  discipulos  dixit :  Quorum  remiseritis 
peccata  remittun  tureis^et  quorum  retinuetHtisretentn 
erunt ;  ipse  tesecundum  magnammisetncordiamsuam 
absolvat  abomnibus  peccatis  tuiSyetfaciatleperagere 
verampoenitentiam,etsicadfinemperseverareinbonin 
operibuSyUtdieat  tibi :  Jam  non  tecondemnabo,vade, 
et  ampHus  noH  peecare.  Qui  cum  Patre  et  Spiritu 
sancto,  eto.  SeqiiitarBenedictio.  Bene  f  dicatteDo- 
minus,  et  custodiat  sempef\Ostendat  Dominus  faciem 
suam  Hbi,etmisereatur  tui.Convertat  Dominusvultum 
suum  adie,  etveramdet  tibipacem,  qui  vioit.  Alia 
B%ned\o\\o. Bene  j;"  dicat   te  omnipotens  Deus,et  per 
abundantiamSpiritussancticortmmcorroboret,men' 
tem  tuamsancHficet,vitam  tuam  ampliflcet.casHmO' 
niam  decoret,atquesensum  iuum  in  omnibus  operibus 
confirmet;prosperatibi  tnbuat,pacem  concedatjSalu- 
tem  conferat,quietem  tribuat:  charitatemuniat,etnb 
omnibus  diaboHcis  et  humanis  insidtissua  tesempcr 
protecHoneetvirtutedefendat;etquoscunquepostula 
verisjuste, clementerconcedat.Auferat  omnia mala 
quce  gessisH;tribuat  ttbigraHam  quamsempert  ogasti 
ipso  adjuvante.etprmcedente  nos  ad  regnaecetorum, 
qui  cum  Palre.AUa  Benedicixo.Bene  fdicat  te  Deus 
Pater^custo  t  diatteDei  Fitius^etitlumi  fnet  teSpU 


A  ritus  sanetus,  corpus  tuum  custodint,  animam  ^Mn 
salvet,  et  ad  psrpetuam  vitam  te  psrdueat  Ckrisius  Dei 
Fitius,  qui  teeum  vivit,  eto. 

111  Ordo  ad  visitandum  infirmum. 

3i.  Sacerdos  Bit  iodutus  saeris  vestibus,  ei  miiii. 

strtaeoipiaQtoleumsaQotumpro  inilrmo,  et  aquam 

benedictam,  etcruccm,  et  cinwem  sanctum  vttis,al 

duocandelabra ;  et  pergantaddomum  inflrmt^eaii* 

tantes  bunoPsalmum :  Misereremei,Deus :  et  intrana 

domumdioat  saoerdos  iPojj  huicdomui.hMp.Ad* 

jutorium  mstrum  iu  nomine  Domini,  Moz  ait  sacer^ 

dos   Dominus  vobisoum,  Resp.  Et  eum  spiritu  tase. 

Oratio.  Introeat  domum  hanc,  Domiue  Jesu  Ckritte, 

sub  nostrm  humilitiUis  ingresw  astema  felieitasy  dioma 

prosperitas,  sersna  Isstiiia,  ohariias  fructuosa,  Mstfas 

B  ^empitema.  Bffugiat  ex  hoe  loeo  aecessus  desmonum  ; 

adsint  angeli  paeis,  domumque  hanc,  deserat  affugaia 

diseordia.  Magnifiea  super  nos,  Domine,  nomen  Utum, 

et  bene  f  die  nostrss  eenversationi ;  sanetifica  nostrm 

humiHtatis  ingressum,  qui  sanetus  et  pius  es,  et  per- 

manes  eum  Patrs  et  Spritu  saneto  ia  soseula  saeuio^ 

rum.  Oratio.  Oremusst  depreeemur  Dominum  nostruaas 

Jesum  Christum,  ut  bsnediesndo  bsne  +  dieat  koe  fa- 

bemaeulum,  st  omnes  habitanUs  in  eo,  st  det  eis  oM^e-^ 

lum  bonum  eustodsm,  st  faeiat  eos  ssrvire  sibi  ad  cojs- 

siderandum  mirabiliade  Isge  sua.  Avertat  ab  eisomneu 

contrariaspotesUiUs,eripiat  eos  ab  omni  perturbatione, 

ae  sanos  in  hoc  habiiaculo  custodire  dignetur,  Qui  pi- 

vis.  Alia  Oratio.  Exaudi  nos,   Domine  sancie,  Pater 

omnipotens,  wteme  Deus,  et  mittere  digneris  sanctum 

p  angelum  tuum  de  ccbUs,  qui  custodiat,  foveat,  proiegat 

visiiet  et  defendat  omnes  habitantes  in  hoc  hahitact^to. 

Per  Chrislum.  Alia  Oratio.  Omnipotens  et  miseric<frt 

Deus,  qui  immensam  pietatem  tuam ,  utadpreces 

humititatisnostrx  salutifere  vititare  digneris  huncfa- 

mulum  tuum    N.,  sicut  visitastt  Tobiam,  Saram,  so- 

crum  Petri,  puerum  Ceniurionis ;  quo,  pristina  corporis 

et  animm  sanilate  recepta,  et  Majestaii  tu3e  debitas  in 

ecclesia  taudes  exsolvat.  Per.Alia   Oratio.  Deus  ^i 

famulo  iuo  regi  Ezechix  ter  quinos  annos  potenter  ad 

vitam  donasti,  quwsumus  ut  hunc  (amulum  tuum  a  lecto 

gegritudinis  misericorditer  erigas  ad  salutem.  Per  Do- 

minum^  Alia  Oratio.  Deus  qui  beatum  Petrum  Apo- 

stolm (^  T<ihitam  famulam  tuammisisti, quatenusejuM 

precibus  suscitaretur  advitam,  emudinos,  qwFsumus, 

et  huic  famulo  iuo  N.,  quem  in  nomine  tuo  visitat  no- 

^  stra  fragilitasy  desiderata  clementim    tu(P  medela  sub- 

veniat.  %%%  Oramus  te,  DomineJesu  Christe,  etcum 

omni  supplicatione  rogamus,  ut  hunc  famulum  tuum 

perangelam  sanctum  tuumvisitare,l(Ptificare,etconfor' 

tare,etqueliberareetsanaredigneris,quivivisetregnas 

32.  Deinde  sacerdos  cupa  aqua  benedicta  faciat 

crqcem  super  ipfirmum,et  aspergat  per  totam  domum 

j^quam,  dicendo  Asperges  me,    Domine,   hyssopo  et 

mundabor,  cum  Miserere  mei  Deus  Deinde  dicat :  Ad 

quid me  vocasti,  frater  ?  Respondel  ioftrmus :  Ut  con- 

fitear  Deo  et  tibi  peccata  mea,  et  ut  viee  Dei  tu  illa 

mihi  condones,  et  des  mihi  pcenitentiam,  et  infundas 

sancti  Spiritus  unctionem.  Sacerdosrespondet:  Con» 


<ftf  i  ROM ANI  ARDINISt  ^  X.  10» 

dwa  Hbi  DominuM  J$iu$  QhrisHii  mniu  peoeaia  tua,  k  diampmal  tihiDmifm  quidquid  nmutA  niiia  deli- 


$$  saluiiferam  tibitrikuai  unetionm.  Tamen  «t  ielkuM 
respesit^  et  eanaverit  Dominus,  omiodies  illam  f  Re- 
spondet  CiotodtViiit^Tuno  saoerdos  supra  pcctus  f aoiat 
#ruoemoum  aqua  etoinereysuperimponentoilieium 
itadioens :  Apud  Dominum  miserioordia  es$,  et  copiosa 
ofmd  eum  redemptio,  Ita  enim  lap$is  Aofiitnt6tia  suhw^ 
nit,  ui  non  sohim  per  baptismi  et  eomlirmaiionis  §ra» 
iiam,  sed  eiiam  per  pmiieniim  et  uneiionis  medieinam 
spiriius  ^itmafitis  vitw  reparetur  miemm.  Hespondel 
inflrmas  Z)0o^<tas  Tuno,  saseeptaeonfetsiODe,  et 
iodiotapGBOitentia,  sequantuv  teptem  Psalmi  pceni- 
teiitiales  et  litania.  Deinde  dieitur  K^^^  Ckrisie, 
eieison,  Kyrie  ;  Pater  noeier.  Vers.  Et  ne  tiof  indueas 
Resp.  8ed  Hbera  nos. Vers.  8al«iiiii  fao  senmm  tuum. 


quisii*  Resp.  Amen.  Ad  os  :  jVi*  istam  sanciam  un- 
eiioinem  ei  suam  piis$imam  misericordiam  parcat  tibi 
DominHs  quidquid  lingum,  vel  oris  vitiodeliquisii^ 
Reap.  4»i«ii.  Ad  manus  :  Per  istam  sandaen  u^- 
eUonem  eisuam  ^^iuimam  nmeri^rdiam  parcai  tibi 
Ikminm  quiA^  iaciusj,  v^  inces^mn  au(  lumborUfm 
seu  camis  vUio  deliqmti.  Resp.iitaea.  Ppahaecdicat 
saeerdos  :  jReepice,  ^imumus,  Dominefamuluokiuum, 
unfirmiiate  sui  eorporis  faiiscentemy  ei  animam  refove 
quum  ereasii,  uij  castigaiionUnisemendaius,  se  sentiat 
tua  medieina  salvatum.  Per.  Alia  Oratio.  DozHiae 
eawsU,  Paisr  mnipidens  ssierne,  Deus,  giit^  benedi- 
eHomstmssf^aiiam  mgvisinfundendo  corj^ribus^factU' 
tamiu^m  muliiplieipieiaie  custodis,  ad  invocalionm 


Hesp.  Dettt  meus,  Vers.  Mitte  ei,  Domine  auxilium.  i  liwnoiatats  ^«t^if<  assiste,  ui  famulum  tuum  ah 


Resp.  Ei  de  Sion.  Vers.  Esto  ei,  Domine,  iuirris. 
Resp.  A  fade.  Vers.  Nihil  profieiai  inimieus.  Resp. 
Ei  Filius,  Vers.  Domine,  esaudi  Oraiionem  meam. 
Resp.  Eieiamor.  Ortiiio.  OmnipoienesempiiemeDeus, 
quiper  heaium  Jaeobum  apestolum  iuum  indueere  pre» 
sksfieros  ^chsim  huno  unyere  oleoinfirmos  prsseepisii, 
prmsta,  qumsumus,  utdignerispermanusnosirae  hune 
femuhm  tuum  in^rmum  de  oleo  sunciifieaio  ungere  ei 
bene  f  dieere  ;  et  quod  fideliter  postulantes  exterius 
ampieeiimur  hoe  interiusspiriiuaiiterdivina  iuavirius 
invuihiiiieroperetur.  A)ia  Oratio.  Domine  Deus,  qui 
per  i^posiolum  iuum  locutus  es  :  Infirmatur  quie  in  vo- 
bie,  inducai  preshyteros  Bcciesim,  et  orent  super  eum, 
w%gentes  eum  oieo  saneio  in  nomine  Domini,  et  oratio 


wgreditudine  bkeraium,  ei  sanitati  donai^m^  dexito. 
erigaM,viTtuie  eonfkrmeaAPotesiate  tuea^ris^  eccl^im  ium 
eaactisque  iuis  ^tt^pihus  eum  omni  d^^ideraia  prqspe- 
pHaie  resiituas.  Per.  AUa  OraUo.  Damtnus  lem 
Chrisius  apud  iesii,  ui  te  4efendat ;  intra  ie  sit,  vji  (« 
refieiai ;  eirca  te  sit,  ut  te  conservet ;  anie  U  sit,  ut  \e 
dedutat ;  postHsii,ut  te  oustQdiai  ;  super  te  ^t,  utte 
bene  t  dieai,  qui  in  Trinitaif. 

1 114  ^**^  ^  cowmutitcandiim  infirmum. 
34.  Laval  sacerdos  manussuas.etlavaturam  pro- 
jicit  in  pisciaam,  vel  ignem,  et  tunc  facit  eegrum 
adorare  et  osculari  crucem,  et  aii  :  Dominus  Jesus 
Chrxstus,  qui  dixit  discipulis  suis  :  Qumcunque  liga- 
veritis  super  terram  erunt   ligata  et  quaecunque  solve- 


fidei  salvabit  infirmum,  et  alleviabii  eum  Dominus,  ei  ^    .   ^  "^  [  *        '   '         ,  ,     , .    _,,.    ^-  ,,,,„,,^ 
.-• .;-  --— *v.  «•/  j--.-il^#      ^  n     0  rttusuper  terram,  erunt  solvta  ettn  cwlxs,  de  quorum 

St  tnpeeeaits  stt^  dtmttteniur  ei ;  eura,qumsumus,Re*  ^  .  .  j* 

^^«in- «n.#-^  ^^#.v.  cww# ^.  il /1*.-^.     numero,  quamvistndt, 


demptornoster,graiiaSpiritussaneti  languores  istius 
tnfirmi,  et  sua  sana  vulnera,  ejusque  dimiite  peeeata, 
atque  dolores  eunctos  cordis  et  eorporis  ak  eo  esepelie, 
plenamque  ei  interius exieriusque  1  \^sanitatem  m/. 
sertcorditer  redde  ut  ope  misericordim  tum  resiitutue, 
ad  pristina  reparsiur  offieia.  Per, 

Ordo  cempendiosus  et  consequens  a4    ungendum 

infirmum. 

33.  Intincto  namque  pollice  in  p{§Q  iQQrq^prqq^, 
sacerdos  in  cegri  corpore  sigpum  crqci^  f^^oiaf  in 
sept^m,  vel  in  aliquantis  locis,  ita  ^icens,  a()c<(put : 
In  nomine  fPatriset  Filii  f  et  Spiritus  sancti  f  epcr 
stinguatur  in  te  omnis  virtta  diabqli  per  imposi^ionev;i 


ndignos,  nos  esse  voluit,  ipse  te  ab- 
sQtvai  per  mif\isterium  nostrum,  et  ab  omnibus  pec- 
catis  tt^is  qumctinque  cogitatione,  lociitione,  operatione, 
npgligc^^er  ^gisti,  et  a  nexibus  peccatorum  absolutum 
perdttcer^  dignett^r  adregna  ccelerum,  qui  cum  Patre- 
e\c.  Jmc  tracjat  ei  sacerdos  Kucharistiam  do- 
minici  corpis  intincd  vino,  et  vinum  lali  intip- 
ctione  sanclific^tum  in  (ihristi  sanguinem  transpau- 
tatumj  dice  1^^  :  Accipe,  frater,  viaticum  corporis  et 
sanguinis  Domini  nostro  Jssu  Christi,  qni  te  custodiat 
ab  hQste  maligno,  et  pcrducat  te  ad  vitam  CBternam. 

Ppst  communionem  dicitur;Oratio:|Z)omine5anc(^, 
Pater  omnipotens,  mterne  Deus,  te  fideli{^r  dept*p- 
camur,  ut  accipienti  fratri  nottro  sancium  eorpus  et 


manuum 


nostrarum,  imo  per  invocatiQnen^  qmniun^  0  sanflftitnem  Domini  nostri  Jesu  Christi  Filii  tui,  tam 


sanctorum  angeloruni,  ar^hangelorurn,  pQiriarcharun^ 
prophetarum,  apo^tolorum,  n^artyrt^m^  CQnfefsqrt^mt 
virginum,  atq^e  ornnitm  simtil  sa^cfqrt^fn'  Resp. 
Amen,  Alja  Oratio.  Per  istam  sanptam  tfmciiqnem  et 
suam  piissimam  misericordiqnt  parcqf  tibi  l)omir^u$ 
quidquid  oculorum  vitio  deliquisti,  Resp,  ^men.  A4 
aure^  :  Per  istam  san^tav^  unctionem  et  st^nt  piissi- 
mam  misericordiarr^  pqrcqt  tibi  Dominuf  quidquidqU' 
riun^  vitio  deliquisti,  Resp.  Amen.  Ad  qare^  :  Per  is- 
tan^  sancfam  ttnctiqnen^  ef  stuim^  pisstmqr^  misericqr' 

*•  In  rituali  Romano,  auo4  Fiorentis  in  biblio- 
theca  sanctn  Grucis  asservatur,  his  omissis  ita  le- 
gitur :  TaU  inHnetione  sancti/icatumf  diceni  :  Aeeipe, 


corpori,  quam  animm  prosit  ad  remedium  sempiter 
ntJim.  Per  eumdem  Dominum, 

Benedictio  silicii.  OmtiipotenSf  et  missricors  Detis, 
quipeccatoribus  pietaiis  tum  mi^ericordiam  quxrenti' 
bus  hocindumento  vestitis  misertcordiamit  vetiiam  tri- 
bi^isti,  oramtif  clementiam  tuam,  tit  hoc  indumentum, 
quod  vocaturcHicium,  bene-^dicere,  et  sanc^tf  ficare 
digneriSf  ut  quicunque  eo  pro  peccatis  suis  indutus 
fuerit,  et  misericordiamimploraverit,veniametindul- 
getUiam  tuce  v^isericordim  consequatur.  Per. 

frater,    Viaiicum,     etc.  Vide  coramentarii    proevn 
capu  llf 


1023 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  UTDRGICA  OPERA. 


i6i4 


Benediclio  cineris.  Dem  pietatit,  Deus  indulffentix 
et  misericordiae,  qui  Ninivitis  cinere  etcilicio  indutis, 
et  misericordiam  tuam  clamantibm  subvenisti,  exaudi 
nos  propitius,  ut  hanc  creaiuram  cineris,  quo  peccato- 
resindulgenttam  tucemisericordix  implorantesutuntur, 
bene  f  dicere,  et  sancti  f  ficationis  tuue  gratiam  super 
eum  infunderedigneriSfUt  quisjuis  illiusaspsrsuspulvere 
fueritt  indulgentiam  et  remissionem  cunctorum  a  te 
pio  Domino  115  percipere  mereatur  delictorum.  Per, 

33.  Tunc  Extendatur  in  terra  ciliciiim,  et  de  ci- 
nere  benedicto  super  illud  a  sacerdote  fiat  crux,  el 
aquae  benedictaB  aspersio  ;  etsuperilludponaturin- 
firmus ;  et  similiterfiatcruxetaspersiosuperpectus 
illius^  etdicat  eisic  :  Recordare  quta  cinis  es^  et  in 
cinerem  reverteris.  Ait  rnrsus  ei  sacerdos  .*  Placent 
tibi  ciniSf  et  cilicium  ad  testimonium  p(Bnitentiae  tusB 
ante  Dominum  in  diejudicii  ?Resp.  Placent. 
Ordo  sepeltendi  clericos  Romanae  fraternitatis. 

36.  In  primis  annuntiatio  nocte  ftt  nuntiis  per 
omnes  ecclesias  Romanfe  lurbis  ex  mandato  recto- 
ram.  Mane  autem  facto,  post  pulsatas  oampanas, 
clericicongregantur  ex  omnibuseoclesiissecundum 
dispositionem  praelatorum  in  ecclesia,  ubi  clericus 
defunctus  est  sepeliendus  ;  et  quisquesacerdos  cum 
suis  clericis  cantet  vigiliam  ix  lectionum.  Interim 
ejHscopus  vel  cardinalis,  seu  quilibet  magnusde  ar- 
chipresbyteris,  nisi  dies  Dominica  instet,  jussu  re- 
ctorum  Missam  celebrat  pro  defuncto.  Finita  vero 
Missa,  clerici  omnes  congregantur  circa  feretrum 
inmodumrotee,etdemandatorectorum  cantant  cle- 
rici  illius  ecolesiae,  cui  a  rectoribus  injungitur,  re- 
sponsoriam  Subvenite,  Vers.  Suscipiat.  Finito  Re- 
sponsorio,  unus  ex  rectoribus  dicat  Orate  omneSt  et 
omnes  sub  siientio  cantent  Pater  noster.  Tunc  prse- 
dictus  rector  praecipit  alicui  de  majoribus  ut  ab- 
solvat ;  ille  vero  dicit :  Et  nenos  Vers.  In  memoria 
aetema.  Vers .  A  porta  inferi.  Vers.  Requiescat.  Vers. 
Dominey  exaudi.  Vers.  Dominus  vobiscum.  Oratio. 
kbsolve,  ut  supra. 

37.  Finita  vero  Oratione,  praedictus  rector  prae- 
cipit  alicui  ecciesiae  ut  cantet  Antiphonam  Requiem 
aeternam.Pss^.  Te  decet.  Postea  praecipit  alicui  ec- 
clesiae  ut  cantet  Antiphonam  Sitivit.  Psal.  Sicut 
cervus  Anliphona  linita,  cantent  ifyrte,  Christe, 
eleison,  Kyrie,  eleison,  Pater  noster.  Istis  cantan- 
tibus,  interiraquatuorepiscopivel  presbytericardi- 
nales^  vel  archipresbyteri,  induti  sacris  vestibus 
cum  pluvialibus,  etcum  quatuorthuribulis,  ascen- 
dantad  altare,  et  incensentillud.  Postea  unus  qui 
major  est  ex  istis  quatuor,  alta  voce  absolvat,  et 
dicat :  Et  ne  nos  Resp.  Sed  libera.  Capitula,  ut 
supra.  Capitula  non  dicit  nisi  primus.  Orationes 
dicunturin  tono  116  Orationum  Missae.  Oratio. 
Non  intres  in  judtcium,  elc.  stgnaculo  sanctce  Trini- 
tatis.  Quivivisetregnasper  omnia.  Finita  Oratione 
reincipiat  eamdemile  qui  estcontradictoriepositus, 
dicens  Vers.  Dominus  vobiscum  Resp.Ef  ctim  spiritu 


A  tuo.  Oratio.  Non  intres  injudicium.  Post  iilequi  op- 
positus  est  illisubalterne  eodem  modo  repetatprae- 
dictam  Orationem.  Postea  quartus.  Finita  veroOra- 
tione,  ad  mandatum  praedictiincipiatcantarecolie- 
gium  alicujus  ecclesiaeResponsoriumul^iesto  doiori. 
Vers.  Versa  est  in  luctum.  Dum  cantatur  Respon- 
sorium,  illi  quatuor  ascendunt  ad  aitare,  ut  supra 
dictum  est,  et  faciunt  ut  supra  dictum  est.  Taman 
ille  qui  primus  est  indicendoOrationemsequentera 
primus  debet  iacensare.  Cum  vero  reversj  ad  fere* 
trum  fuerint,  ille  qui  fuit  ultimus  in  praedicta  Ora- 
tione  incipiat  Dominus  vobiscum,  siue  capitiilis. 
Oratio.  Deus,  cui  omnia  vivunt,  etc.  abltias  ind^d- 
gendo.  Per  Christum  Dominum.  Et  faciant  de  ista 
Oratione  sicutde  prima.FinitaOratione,demandato 

Q  prsedicti  rectoriscoUegium  alterius  ecclesiaeincipiat 
Responsorium  Ne  recorderis,  Vers.  Ne  intres ;  re- 
petenda  Requiem,  £t  dum  Besponsorium  caotatur, 
illi  veroquatuorcum  incenso  ascendantadaltare^et 
faciant  siout  primus  ;  et  iiie  qui  fuit  secundus  in 
prima  Oratione  debet  primo  incensare,  et  incipere 
Domintis  vobisoum.  Resp.  Et  cum.  Oratio.  Fac,  quw^ 
sumtis,  Domine,  etc.  soeiet  angelicis  choris.  Per  Do- 
minum  nostrum  Jesum  christum,  Et  quater  ista  di- 
cantur,  sicut  prima  et  secunda. 

38.  Postea  de  mandato  prsedicti  rectoris  Pater  & 
spiritualisveniat  in  medium,'et  reddattestimonium 
pro  defuncto,  si  fuerit  unctus,  si  confessus,  et  de 
vita  sua.  Audito  testimonio,  sape  dictus  rector 
quffirit  a  toto  clero,  dicens :  Placet  vobis  ut  absol- 
vatur  frater  iste  defunctus  ?  Resp.Placet  Tuncrector 
rogat  de  voluntate  omniumeumquimajorestinter 
eos,yelquifuitprimusinOratione,  utipse  absoivat 
Ille  vero  cui  injungitur  dicit  :  Orate  omnes,  Pater 
noster.  Vers.  Et  ne  nos.  Resp.  Sed  libera.  Vers.  In 
memoriat  ut  supra.  Oratio.  kbsolve  Finita  Oratione, 
jam  dictus  rector  praecipit  subdiacono  et  diaoono 
ut  accipiantferetrum.  lili  accipieDtesdeportanteum 
ad  tumulum,  cantantes  Antiphonam  Choms  angelo- 
rum,  et  1 17dicatur  Oratio:  Deti5,  qui  fundasti  ter- 
ram,eic.,  cumsanctisomnibus  vera  rettucitatio  prae- 
stante  eodem  Domino  nostro  Jesu  Christo,  etc. 

39.  His  actis,  in  persona  defuncti,  dicatur  Ant. 
Aperitemihiportasei  moxaperiatursepultura.  Psal. 
Con/l^mmtDomtno.Iteminpersonaejusdemdicatur 
Antiphona  Ingrediar  in  locum,  et  sepelitur.  Psal.St- 

D  cut  cervus ,  et  sepulto,  item  in  persona  ejusdemdi- 
caturAnt. i7a?c  requies  mea  in  s3Bculumsaeculi?&9lm. 
Memento,  Domine,  David. Ani.  De  terra  plasmasti,me, 
Domine,  et  came  induisti  me,  Redemptor,meusstucita 
mein  novissimo  die.  Psalm.  Domine  probasti  me.  An- 
tiph.  Non  intres  in  jwdtctttm. Psalm.  Domine,  esatidi, 
2.  Antiph.  Omnis  spirittts  laudet  Dominum.  Psalm. 
Latidate  Dominum  de  ccelis,  Antiph.  Egosum.  Psalm. 
Benedictus.  Oratio.  Oremtis,  fratres  charissimi,  pro 
spiritufratrisnostri,eic.,restiscitari  faciat.Per  Chri- 
stum  Dominum  nostrum.  Resp.  Amen»  Oratio.  Detu, 


•  IIoc  est  testimonium  sanctuU  redditum  de  quoin      Responsoriali,  pag.  2H.  Romani   patrinum  hactenus 
officio  clericorum  defunctorum  apud  Thomasium  in      sanctulo  vocaut. 


>   * 


1025 


ROMANI  ORDINES.  —  XI. 


1026 


cui  omnta  vivuntt etc. ,9tkm  pjrcBparastidiligeniibuste-  A 
Per  Dominum  hostrum.  Amen,  Oratio  Temeritatis  qui- 
demesif  Domine,  etc,  inparte  dextra  coronandus, 
Per  Christum  Dominum,  Oratio.  Opu$  est  misei-icor- 
diw,  Domine,  sancte,  etc,  insinum  Ahrahx  transfera- 
tnr.Per  Chrislum  Dominum.  Resp,  Amen,  Alia  Ora- 
tio.  Debiiumhumanieorporis^eicetperenni  felicitate 
perfmimereatur.PerChristum.  Or  atio.  Omntpotenfj^m- 
piteme  Deus,  qui  humano  corpori,  etc^  xternis  sedibus 
prmcipias  sociari.  Per  Dominum  nostrum, 

40.1temad  ab.solvendum,  postquam  sepultusfuerit 
cumaqua  saacta  aspergitur  antequam  populusrece- 
dat,etdicatsacerdos:Pa/erno«ler.Vers.£(  n^nos.  Vers 
Non  intres  injudicium.Resip.  Quianon,  WeTB.Aporta 


inferi.  Yers.  Eme,  Domine.  Vers.  Domine,  exaudi. 
Resp.  Et  clamor.  \evs.  Dominus  vobiscum,  Resp.  Et 
cum,  Oratio.  Tibi,  Domine,  commendamus,  elc,  Pro 
ricordissimaepietatis  abstei^ge.Per  Domin  um  ,etc  Pro 
ccemeterio  Pselm»Miserere  mei,  Deus,  Paternoster. 
Vers.  Et  ne  nos,  Vers.  Hequiem  aeternam.Wevs.A  porta 
inferi,yers.Domine,exaudi.  Resp  El  cum^Oratio.Z)fttS, 
Vers.  Dominus  vobiscum.Resip.Et  cum.Ovsiiio.Deus, 
cujns  miseratione, eic,  tecum  sine  fine  leeientur.  Per 
Dominum.V  osiremo  dicatur  Ovsitio:  Absolve,Domine. 
Et  subj  ungatur,  i4ntma  ejus  et  omnium  fideliumdefun- 
clorum  requiescant  in  pace.Amen.  Deiade  redeant  in 
ecclesia— ,cantaadoseptem  Psalmos  poeniteatiales 
cum  Oratioae  Absolve. 


ORDO  ROMANUS  XI. 


SEU 


BENEDICTI,   BEATI   PETRI  CANONICI,   LIBER  POLLICITUS, 


Ad  Guidonem  de  CastellOy  tunc  cardinalem  sancti  Marci,  qui  postmodum  facttis  est 

Coelestinus  II. 

118l-P^fspi<^u®^^^>^^®c^P^<>^ui^^®'^P^^°^i^  G  etdomus  su»  ubertate  iaebriaYit?Veruratameo,  ut 


magistro  *  Guidoni  de  Gastelio,divino  nutusancteeRo 
maofieecclesiffi  presbytero  cardiaali  tit,saacti  Marci 
Benedictus,  beati  Petriapostoli  iadigaus  canonicus 
et  Roman»  EcclesiaB  caator,  iatim^  diiectioais  affe- 
ctum,etiater8aactorum  aatistitum  agmiaacoroaam 
immarcescibilem.Diviaaa  pietatis  misericordise.Pater 
r6Yerende,prome8Bteauis  scieatiae  yiribus  immea- 
sas  gratias  ago,guoniam  vestraB  salutis  curam  et  ec- 
clesiastici  ordiais  sollicitudiaem  aos  habere  coacer- 
no.Uode  magaamOeimisericordiam  etmultjplicium 
saarum  miseratioaum  copiosam  boaitatem  humiliter 
imploro>qaatenusinhoc  tambono  proposito,usque- 
dam  ipse  venietad  movendum  deloco  suo  candela- 
brum,  V08  corroborando  stabiliat.  GsBterum  super 


dixi,vestra  dilectioneet  assiduapulsationecommo* 
tus,  quod  de  dignitate  Romanipontificis,et  presby- 
terorum  cardinalium,etdiaconorum,  exterorumque 
ordinum  curi8B,neonon  de  ecclesiasticoofficiototius 
anni  per  multa  temporum  spatia  vidi,  et  a  sapienti- 
bus  curifiB  audivi.  et  quod  alii  doctores  in  suis  scri- 
ptis  reliquerunt^ad  perpetuas  recordationis  memoriam 
scribere  curabo. 

2.1n  AdventuDomini,  quando  annualiter  fitreca- 
pitulatio  officii  et  librorum  qui  in  Ecclesia  leguntur^ 
Sabbato  in  vigiha  AdventusDomiai,ad  Vesperas  in* 
cipit  Antiphonain  illa  die  stillabunt  montes.Sab  ista 
Aatiph.  omaes  Psalmi  hujus  Vespericaatantur.Qua 
Antiphona  finita,  dicitur  Versus  Ostende  nobis,  Do- 


petitionemecclesiastiOrdinis  totius  anni,  et  praBci-  j)  mine,  misericordiam  tuam.  Ad  Magnificat,  Spiritus 


pueapostolicffi  dignitatiset  totius  curiaB,  dequapla- 
cait  vestr»  illustrisapientiaBetegregiaBprudentiffia 
me  famulo  vestro  opusculumexpetere,qualiterDeo 
foYonte  doronus  apostolicus  cum  curia  sua  et  tota 
RomanaEcclesiain  prcBcipuis  solemnitatibusetquo- 
tidianis  officiis  valeat  se  regere,  prout  melius  mihi 
Deus  concesserit,  Hcet  siardua,etofficioprofessio- 
nisnonindebita^elucidareaggrediar.Sedmirandum 
Talde  est  cur  a  me  idiota,  el  quasi  nuUius  scientisB, 
queeritis  aperire  qu8Bin  apotheca  cordis  1 19  ^^^ 
habeo  enucloare,  quse  investigare  non  valeo,  propi- 
nare  quaBsiUbundus  pincerna  haurire  a  vobis  gestio 
Quis  enim  noscere  potest  quid  agat  flos  campi  et  li- 
lium  convallium,dum  montes  transgreditur.etcoUes 
iransilit,  nisi  quem  torrente  voluptatis  susb  potavit 


sanctus  in  te  descendit,Maria'  FinitaAntiphona,dici- 
tur  Oratio  [Al.,  Orationes]. 

3.  Ad  Matutinum  Invitatorium  Begem  venturum, 
cum  suo  Venite. Quofinito,  incipitprima Antiphona : 
Missus  est  Gabriel  angelus.Psaimijis  Beatusvir,usqae 
Domine,  ne  in  ira,  et  dicitur  Antiphona.  Deinde  di- 
citur  secunda  Antiphona  Ave,  Maiia,  gratia  plena ; 
Psalmus  ;  Domine  Deus  meus  in  tesperavi,  usque  In 
Dominocvn/ido.  Antiphona  finita,  dicitur  tertia  Anti- 
phona  :  Ne  timeas,  Maria.  Psalmus  Salvum  me  fac, 
Domine,quoniam  defecit  sanctus,  usque  ad  Psalmum 
Domine.  quis  habitabit.  Antiph.finita,  dicitur  Versus 
Ostende  nobis,  Domine.  Tres  lectiones  Jeguntur  de 
Isaia  propheta.  Prima  lectio  Visio  Isaix  Resp.^«pt- 
ciens  a  longcqno  finito,  dicitur  Vers.  Quique  terri- 


«  Prolnde  scriptus  fuit  hic  iiber  ante  annum  1143  quo  Guido  iste  ad  pootificatum  assumptus  est,   dictus 
CoBltftinuB  II. 


i6ii 


At>PiENDlX  AD  i,  GRWidfRtt  MA6W  LltURGICA  Ol^ftA. 


im 


geiiae,  totum  ;(leinde  repetenda  Ue  ohviam  et  ditit^.  A  sub  quabmhes]^salmicanieiita)r.t^rim&  caniinlrcam 


Vers.  Qai  regis  tsrael  intende,  totum  ;  tepetenda 
Nuntia  nobis  si  tu  es  tpse.Vers.  ToUite  porlas,  prfii- 
cipeSf  vestras,  totum ;  repetenda  Qui  regnaturus  es  xn 
populo  IsraeL  Gloria  Patri  et  Pilio  et  Spirilui  sancto, 
Incipita  capite  Aspiciensa  tonge.  In  secunda  lectione 
secundum  Resp.  Aspictehamin  visu  noch'^,  cumduo- 
hnsversihas '.Eccedominator  Dominu>s,ei  Potestasejus 
potestas  aetema,  cum  repetendls  suis,sicut  superiUs; 
120  ^^  Gloria  Patri,  et  Responsorium  acapite.  In 
tertia  lection^  Resp.  Missus  est  Cahriet  angelus,  cum 
duobusversibuSyAoe,  Maria,  et  Hahit  ei  Dominus 
Deus,  Repetenda  prima  Ne  timeas,  tiaria ;  et  repe- 
tendasecunda  Et  vocabitur  etreliqua.  OloriaPatri, 
Qua  finita,responsorium  acaplte  cantetur.Raec  tria 


Uclione  deAdventuet  capitulis,  sicut  EcclesiSicod- 
suevit,genuflexo.Tertia,Sexta,Nona  curti  Atttlpho- 
nis  deAdventu  in  terram  prostrati,  cum  capituliset 
Psalmis  et  Oratione,  sicut  mos  est.  Ad  V^sperum 
omnes  Psalmi  feriales  cantenlur  sub  una  Antiphona 
tn  illa  He  sliilahunX  morUes^  t\  ad  finein  cantentuf 
islse  Antiphonse,  lirmus  esi  Gahriet angetus  /  Aije,  Ma^ 
ria,gratia  plend, Dofniriuslecum^  cum  Oralione  Deui 
qui  de  beatce  itarixvirginisulero,  et  Abliphona  Bcc^ 
bominus  veriiel,  et  omnes  sancti  ejus  cum  eo,  Vers. 
Exsultahunisancliin  gtoria.  Hissade  Advenlu  us<)u6 
in  quinta  ^erla.  Sexta  teria  cahitur  Itissa  de  Cracej 
quod  non  convenit  ih  Xdventii.  Sabbato  de  s4n(^ 
Marla,  si  non  fuerll  fesllvilas  novem  lecilO&Qm;et 


ResponsoriaitadebentcantariiBoongregationibus:  g  si  fuorit.omne  offioium  sit  festivitatis  ;  et  si  fuerit 


Prior  et  secundus  cantant  Respoi^oriHm  |)rimtai 
ante  altarecumomnibus  Versibus,et  repetendis  us- 
queadhnem  ;tertius  etquartussecundumRespon- 
sorium  sicutprius;quintus  etsextus  tertiumRespon* 
sorium .  f n  secundo  Mctufno  ln6i]^R  AntiphO&a  Ecdt 
ancilta  Domini ;  Psalmus  Conserva  me,  Domine,  Alia 
\fXiiphona. Angelus  Damtm; Psalmus  Exaudi,  Domine 
justitiammem.Ter^SL  Antiphona  Anteqmuneonveni' 
rent ;  Psalmus,  Diligamtey  jDomtn^,totoquefinitocum 
Antiphona,dicitur  Versus,  ettres  iectiones  leguntur 
de  sermone  safocti  Augastini  et  sancti  LeoAi«,  et 
tria  Responsoria  cantantur  sicut  mos  est.  In  tertio 
noctnmo  Adtiphona  Beatues,  Maria,  qu»  eredidvsH 
fhmino  ;et  Btatam  me  dicet^  omnes  gtnmiXumes  ;  et, 


(rftA  ledi6iilol  l^sMvitas,  in  vigilia  ad  Vesperam 
Psalmi  diei  cantent  ur  sub  una  Antiphona  de  Adventa 
€um  venerit  ad  Magnificat,  Versus  dicatur  de  festi- 
vitate  cum  Antiphona  etOrationesancti;  et  fitcom- 
iftieAiidrlitto  de  Ad^eaftl,  Misms  «M  G^iai  ungetus, 
etc.Matutinumtotum  desancto^tamen  cumnocturno 
diei ;  matutinfle  Laudes,  sihabent  proprias  Antipho* 
nas^eantentur ;  sin  autem»  sub  una  Antiphona  com- 
munall  omnes  ^salmi  canteotur.  Prima  canTetur 
eum  una  Antiphooa  festivitatis  et  lectione  diei  ,  et 
emne  olfteiuM  ikmi  prostrali,  ted  staado  teiBletur. 
Tertia  et  Sexta  de  festivitat^  No&a  ai  Veeperiiflacle 
Adventu. 

6.  Dominica  secunda  leguMar  tres  leetiofiet  de 


Dahit  eiDominns,  cum  suis  Psalmis,  CbbH  enarran^,  ^  eodemprophetafsaia,etl«««lee«oiiesdeeef«oa*. 


ExHuMatieDeminu^feXBimHieinvfrMe  tua,  Versos 
elduseleetSone^de^  ef>istolaitertiadehomflia.  Qtti- 
btts  finitfs,  cantatar  fe  Deum  ktudamus ;  tftto  fliufoi 
incipiunt  matutina  Laudes^et  Antiphofia/fi  itkt  die, 
cum  omnibas  aliis  Antiphonis  et  Psaluits.  QaU>us 
ihlitis>  dicitur  Vers.  Qtto  fldito,  fncipft  Anti{^ona, 
Spiritits  sHnctns  in  h  dtscendtt  Marin,  et,  Benedidm 
DominHs  Dm  fmmi,  ^tc. 

4.  Deinde  dicil  Primam/6tlhcfpit  secntidatn  kt- 
tiphohamltaiutini,  ifucundare,cniXi  Psalmis.Quibas 
fihitis,  dicn  tectio^em  Eplstblee,  *t  tfersutti,ett)Wi' 
tionem  diel  .ttane  statio  iid  saticUtn  Mariam  Majdfeth 
quo  dominus  papa  cum  6mnibus  oTdlAlbus  ventt  ;ibt- 
que  honorilice,  sicut  mos  est,  cimtat  Bti^attl  cum 
Gtoria  in  excelsisDeo,  sicut  in  aliis  Odmhliicls  iisqtit 


et  dufle  lectiones  de  Bpistole,  tettia  de  fadmiKa»  «t 
banitui*  de  histofia  sua.  ff «ne  ad  Mi9M«i  flt  ettttio 
ad  Jerasaleei  in  pala^  HuswriaM,  ubi  ^eotew 
pontifei  com  tota  euria  de^t  eatttafe  Mfeeas^  «t 
accipere  eofonami  et  eam  celebfBre,  ^leut  nee  B«t. 
7.  Dominica  de  Gecvtdete,  %Mfo  ad  Mttottift  Pv^ 
ttum.  Gum  doBrinas  papa  cott  <wttMlws  tolwye«4 
Vesperam  venit,ibique<iomiftussi«(i«tUttfle  4miy 
nus  pontifex  acoipit  tx  solidei  de  coafeMiMe^  ^ 
etpendium  tMiriflB|etequ6rumeaoraM.  OaafdMalefc 
vero  et  diaconi^  primieerias  wm  solidia^ 
dtaconl  basilicarii  et  sabdiaconi  i^imttrn)  et 
lythi  1S9  ^ipiant  quinque  Bofti^es  desi  F«» 
pfensium,  quod  vooatur  ooenaria  {Al%  cMMilieaj  \ 
et  archidiaeonus  accipit  xvui  4oitartoe  pre 


ad  NatalemDomini>  el  corbnatulr.  AdTei^kMcanl«  ^  sponsorHs  qui  eipenduutiar  per  emm  «ttM; 


turtertiaAntiphona ;  ad  SextamcJtikrC^  Ahtiphbfik; 
ad  Nonam  quinla  Antiphona ;  M  Vesp^ruM  cum  6iai« 
nibus  Antiphohis^sed  non  dlcitur  JtTwVs  estGahriet, 
neque  Ecce  Dominus  veniet^  nisi  inTra  hebdomadaot)> 
sed  tantum  OraCiO) 

5.  Infrahebdomadam,  officium  de  Adventii  adtta'' 
tutinum  121  tnvitatorium  RegemventUrurh.Tibc\i 
com  Andphona  de  I^salmlsta.  Versus  de  Adventa> 
et  le^tur  detsaiapr6pheta.  Xd  matufinas  Laudes 
caniturtm&  Antiphona  tn  (llaSie  siiiUbunt  rnontks. 


leationici  eeolesiffi  del>e&t  habere  de  fftftt/by^tt^ 
BoL  de  eadom  confeseioiie*  Pralibativen 
latli  ordines  hospitantor  in  ^kHoo  Afdltls  [ML^  An^ 
gulise],  ti  dominus  hospitlf  tSebet  pmpetaira  lnWKa 
de  sats  bonis  llnleauimibasi  eft  aecipere  tortiftmte 
snis  equos  eorum, et  custodife  ^-et  siepertuirHfafc 
cere  coenamejus  diei,  tamen  de  prttfs<^(4ptt9  tkM* 
riis  qui  vocantar  cmnatica»  non  solum  in  ailatiettU 
bas^Verumetiam  per  totamannum^quaiidoeQQqae 
[AL»<)fu6canque]venerhitcardinal6iceattffe  MiMiai 


•  Nsmpe  de  epistola  Leonii  Magni  ad  Flavianum»     nationis  contr4  errorem  Eutf chetU»  4b 
qvui  maipu  eam  dignitite  ezpUcat  myitirium  Inca^     i&um»  9. 


^iM^ 


m 


feOMAM  owttwa.  -^  ii. 


im 


cumprimicerioetcantoribusvel  aliispalatinis  cleri-  A  t^vi  Fitium  ;  Psatmns  Beaiu$  t;{f,et  otnnfis  PSiilmi 


cis,  et  ille  Dominus  hospitii  debet  haberepro  bene- 
ficio  omni  die  unam  monetam  de  oblatis  [Al.,  obia- 
tionibasJMissae,  etiacrytnascer»,qufieremanent  de 
offerenda  MisssB.  Hio  prselibatus  ordo  debetessein 
omnibns  nocturnis  stationibus  sancii  Petri;in  dior* 
nis  vero  dantar  tantum  quinque  so).,  sed  dominus 
papa  in  nocturnis  et  in  diurnis  accipit  xx  sohdos, 
sicut  supra  dictum  est. 

8.  Media  auteih  nocte  surgens  audito  signo  domi- 
nuspapa,  cum  omnibusordinibusad  sanctum  Leo* 
nem  venire '  debet,  ibique  mansionarius  preeparat 
ihuribuium  episcopo,  et  episcopus  pontifici,  omni- 
bus  indutisdesuisindumentis.  Cubiculariiverocum 
duabus  faculis  accensis»  et  camer^rii  cum  duobus 


priminocturni cum  Anliphodis  suis. Primo nocturno 
finito,  canonici  ecclesisB  legunt  ires  lectiones,  Gau- 
dens  gaudebo,  et  canlant  tria  Responsoria  ;  cseteta 
cantoresetbasiHcarii.  Deinde  cpiscopi  legunl  quar- 
tam  elquintam  iectionem  deepistola  sanctl  Leonis 
papae,  missa  Flaviano  episcopo  de  incarnationeDo- 
mini  contra  Eutychenhffirelicum.cardinalesgeltam 
etseptimam ;  Prlor  basilicarfus  oclavam  de  expo^- 
fione  eplstolm,  Gnudelein  Dominosetriper;  nonaiii 
vero  ibi  ubi  fntrat  legit  pontifex  de  homilia.  et  dicft 
Jube,  Dofnine,  benedicere.f^nnu^ benedici(eum,hi8i 
Spiritus  sandtus ;  tantum  oinnes respondeul  Amen. 
Finita  lectionepontiflcis,  primiceriusdicit  te  Deum 
laudamus,  etalii  respondeht ;  etincipitAatipliatias 


candelabris  etf^cuiisaccensisdebentireanteponti-  3  ^d  matutinas  Laudes.  Quofinito/basilicariicantant 


ficem.  Pontlfexautemprimumincensataltare  sancti 
Leonis;deindecumProcessione  incedens  per  porti- 
cum  pontificium  ad  sanctum  Gregorium,  primum 
Incensat  altare  ejus,  etaltare  sancti  Sebastiani,  et 
allare  sancli  Tiburtii ;  deinde  duo  altaria  in  m^- 
diana  adcrucifixos,ubi  ab  antiquispatribusaudivi- 
musrequiescereapostoIosSimonem  et  Judam.  Post- 
ea  vadit  ad  sudarium  Ghristi,  quod  vocatur  Vero- 
nica,  et  incensat,  et  altare  sanct»  Mariae  simihter. 
Postea  ascendit  ad  sanctum  Pastorem  juxtiEi  arcum 
triumphalem^  et  incensat.  Deinde  descendens  ad 
corpus,  incensat  altare  super  sepulcrum  sancti  Pe- 
tri,  et  sic  sedetin  subselliocumcandelabris  antese. 
Paraphonista  cum  schoiaincipitvigilias^Xi^^ypfo 
vocavifilium  meum ;  Psalmus  Beatut  vir,  Secunda 


Versum  ante  altare.  Primicerius  nunfiat  poiitifici 
Antiphonam  ad  Benedictus  Dominus  beus  tsraeL 
EplscopUs  reprtesental  librum  ponlifici,sibi  datiim 
asubdiacono  i*egioniirio ;  pontifex  dicitOrafionem, 
diacontfsdicit  Benedicamus,  Dom/no.Missaaponti- 
Bce  fcelebratar  et  dicitur  Gloriain  excehis  Z)eo,etflt 
laus  a  diaconis,  et  subdiaconis,  et  notariis ;  et  co- 
ronatur  asadcto  Petro  1^4  permediamcivitatem 
usque  ad  palatium  cum  omnibus  6rdinibus,sicut  mos 
est.  A  festivitatesaucti  Nicolai  usqueadferiam  ante 
Nataiem  Domltii  cantatur  hae  Antiphonae  ad  Matu- 
tinum,  0  SapientiaeidBenediclus,  etcaeterce  onmes 
in  quatuor  temporibus. 

10.  Peria  quarta  statio  ad  sanctam  Mariam  Ma]b- 
rem.  Fit  CoUecla  ad  sanctuin  Petrum  ad  Vincula  in 


Ani, EcceapparebitDominussupranubemcandidam  ^  Eudoxia.  Primicerius  cum  schoIa,et  subdiaconire- 

Psalmus  Qnare  fremuerunt  ^enles.  Tertia  Ant.  Bcce 

veniet  DominuSjquem  Joannes  prxdicavit ;  Psalmus 

Domine,quidmuttipticaitsuntS)einde  duo  subdiaco- 

nibasilicariidicunt  Versum ;  1 23  acoljthi  tenentli- 

brum  stationaIem>  et  cubicuiarii  faculas,  et  basili^ 

carii  legunt  lectiones  Gaudens  gaudebo  in  Domino  ; 

diaconus  prfficinit  Tu  autem  Primicerius  cum  scbola- 

cantat  Responsoria.Finitis  tribuslectionibus^primi- 

cerius  dicit  Te  Deum  laudamus.  Subdiaconusregio- 

narius  porrigit  Sacramentarium  episcopo,  et  epi- 

scopus  tenet  ante  pontificem  ;  et  basilioarii  tenent 

oandelabra,  et  pontifex  dicit  Orationem.  Diaconus 

dicii  Benedicamus  Domino,  et  domnus  papa  bene- 

dicit. 


gionarii  et  acolythi  cum  cruce  ^  staiionali  sancti 
Petri,  levant  inde  crucem  cum  collecta  Processio'' 
nali,  cantando  usque  ad  sanctam  Mariam  ]!Cajorem 
Ibi  Dominus  papa  prffiparatus  cantat  Htissam  more 
quadragesimali^  et  ibinuntiatquemordinaredispo* 
nit^ocmodo :  AuxilianteDomtnoet  salvatore  nostro 
Jesu  Christoetegimushunc  diaconuminpresbgtera^ 
tum.  Si  quis  habet  contraeumproDeo,eumfiducia 
exeat,  et  dicat,  Vei^umtamen  memor  sii  conditionis 
sum> 

ii.  Sexta  feria  statio  ^d  sanctos  apostolos  cum 
processione. 

12.  Sabbato  staiio  ad  sanctum  Petrum^  ubidebet 
ordinatio  fieri  apontifice^etceiebrareMissam.Dum 


9.  Deinde  ^eviensindeascendit  adaliaremajus,  D  verocantaturofficiumceIeberrimea8choIa,ethjrm* 


etincensat;  etdescenditadi>  pectorale  ante  altare» 
circa  eum  diaconi  induti.  Episcopi  stant  ad  aliud 
pectorale*  cardinales  in  choro  cumcanoniciseccle*- 
siee.  Gubicularii  et  camerarii  ponunt  faculas  ante 
pontificem.  Pontifex  vero  incipit  Matutinum^  Do- 
mi7t€t  labia  mea  aperies.  GantorescantantinvitaUn 
rium;  quo  finito  primicerius  incipit  Ex  Mgyptovo^ 

*  Hic  distinctio  manifesta  ioter  vi^ilias  et  Matutl- 
iivaxi,  quod  duplex  officitim  in  Dommica  3  Advehtus 
ftd  sanctum  Petrum  dicebatur.  Aliquid  hie  videtnr 
desse  ad  sigtiificandum  dtem. 

i>  Ita  cancellum  appellant,  eum  ad  modum  quo 
Gr«ci  Tti^wf,  vooant  columell48  ordin#  dispofitaii  ac 


nus  triumpuerorum,^en«{;fuM7eomntaop^a  Domini 
/>ommo>  descendit  pontifex  ab  altarii  et  vadit  ad  san^ 
ctumAndream.  Ibi  facitconsecrationem.Factacon« 
secratione*  revertitur  ad  altare>  quia  ad  hoc  altare 
nulla  eonsecratio  debet  fierii  nisideRomanoponti'' 
fice.  Et  sic  in  omnibus  quatuor  temponbus  debet 
fierii 

sup^idri  epistillo  jun^itas,  ut  »  Gl&ro  ih  eedroaum 
observat  doctissimus  CangiUii. 

e  Crux  st^tionalis,  qu^  iolit^  deferri  ad  litatio» 
t^8,  Quse  tolebat  reponi  «upir  altare»  inferiu9i 
ntim.  2vi 


i03i 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITDRGICA  OPERA. 


i032 


13.  Dominica  de  Canite  ^u^alegitur  deJoel  pro-  A 
pheta,  Canite  tuba  in  Sion,  et  de  sermone,  et  Epi- 
sto]a,  etde  homilia.  Cum  venerint  autem  ferialcs 
Antiphonae,  omnes  per  ordinemcantenturadMalu- 
tinum.  Ad  vesperum  omnes  Psalmi  cantentur  sub 
prima  Antiphona.  Ad  Magnificai  cantetur  propria 
Antiphona. 

14.  In  vigiliaNatalis  Domini  ad  Matutinum  Invita- 
torium  Christus  advenietnobis,veniteadoremus.Ani, 
Dominui  dixit  ad  me  ;  Psalmus.  Quare  fremuerunt 
gentesknilph.Insoleposuit  tabernaculum ;  Psalmus 
Coelienarranl  Antiph.  Elevamini  portae  aetemales ; 
Psalmus.Z>ommt  est  terra.  Versus  Hodie  scietis  quia 
veniet  Dominus,  et  quinque  lectiones,  et  quinque 
125  Responsoria.  Quarta  lectio  sermo  sancti  Au- 
gustini,  VoSf  inquam  convenio,  o  Judaei,  In  quarta  d 
cantantur  sibylhni  versus  Judicit  signumt  tellus  su- 
(/or&maci^esa/.  Quintadehomllia.  Eodie  non  dicitur 
Te  Deum  laudamus,  sedtantum/>^5m  adjutorium 
meumintende,  cum  Antiphonis  vigihee,  et  Psalmus 
Dominus  regnavit,  cum  aliis  Psalmis.Prima  cum  An- 
tiphona  Yigihae»  et  XQcixQPaulusservusJesu  Christi, 
cum  Yersu,  sine  ^v^>^Qtumdicatur  Oratio  diei. 
Tertia,  Sexta  et  Nona  cum  suis  Antiphonis.  Non 
prostrati,  sed'  lantum  stando  dicantur  Orationes. 
Isto  die  statio  ad  sauctam  Mariam  Majorem,  ubi  dc- 
minuspapadebetMissam  cantare  cum  scholis  cle- 
ricorum  et  famiUa  palatii ;  et  episcopus  Albanensis 
debet  facerecGeaam  optimam  toticuriae,  etdebet 
mittere  ad  curiam  duo  optimabustaporcorum.  Ad 
Vesperas  et  ad  vigiliam  debet  ibiremanerepontifez  ^ 
per  totam  noctem.  ^ 

15.  In  prima  vigilia  legunt  canonici  ecclesifle  tres 
lectiones  de  Isaia  propheta,  et  cantant  tria  Respon- 
soria.  Primo  tempore  alleviataest  ten^aZabulon^ei 
Consolamini,  et  Consurge  ;  et  ita  fit  officium  per 
cardinales  etepiscopos  et  cantores,  sicut  nocturna- 
libus  stationibus  sancti  Pelri,In  secunda  vigilia  de 
sermonibus.  In  tertiade  eisdem  sermonibus,  et  de 
homilia.  Etad  praesepium  debet  cantare  Missam, 
et  dicere  Gloria  in  excelsis  Deo,  et  unamOrationem 
XSiniiim,  ei  Credo  in  unum  Deum,  Primicerius  cum 
schola  officiat  Missam ;  qua  peracta,  primicerius 
revertitur  ad  chorum,cantando  Ecce  Maria  genuit 
nobis  Salvatorem,  cum  Psalmis  et  Antiphona,  sicut 
in  Antiphonario  scriptum  est.  Finitis  isto  [modo] 
matutinis  Laudibus  cum  Oratione,  incipit  pontifex  D 
•  Matutinum^  Scholadicit  Invitatorium,  et  eo  ordine 
fit  Matutinum,  sicut  vigilise  fuerunt. 

1  G.Mane  dicit  Missam  ad  sanctam  Anastasiam ;  qua 
finita,  descendit  cumProcessione  per  viam  juxta 
porticumGallatorumantetemplum  Sibyllae,  et  inter 
templumCiceronisetporticum  Cimorum[A^,  Cri- 
norum] ;  etprogrediens  inter  basilicam  Jovis  etarcum 

*  Observa  hic  distingui  Vigilias  a  Matutino,  licet 
idem  sit  officium,  quod  illa  summa  nocte  divisis 
nocturnis,  quasi  totidem  vi^iliis,  hae  mane  celebra* 
rentur.  Vide  num.  60  et  63,  infra  Amalarius  hanc 
distinctionem  designat  in  Antiphonarii  cap.  15.  Re- 
perip  inquit,  in  Romano  Aniiphonario    auo  of/ioia 


Flamineum,  deinde  vadi  t  j  uxta  porticum  Severiaum ; 
et  transiens  ante  templum  Craticulee,  et  ante  insu- 
lam  126  Milicenam  et  draconiorum^  et  sic  sinistra 
manu  descendi  t  ad  majorem  viam  Arenuiae,  transiens 
per  theatrum  Antonini,  etperpalatiumCromatii,ubi 
fuit  Holomitreum  [Al,,  Oloritreum],  etsubarcu  Gra> 
tiani  Theodosii  et  Valentinianiimperatorum;etiQ- 
trans  per  pontem  Adriani  ante  templum  ejus,  et 
juxtaobeliscum  Neronis,et  antememoriamRomuli, 
et  per  por  ticum  ascendens  in  Vaticanum  ad  basilicam 
sancti  Petri,  ubi  eststatio ,  et  ibi  honorificecantatur 
Missacumomnibusordinibus  palatii,  sicutdecet;et 
debet  ibi  accipere  coronam  in  capite  suo,  et  perme- 
diam  urbem  cum  Processione  redire  ad  palatium, 
perficere  festum  coronae. 

17.  Sed  propter  parvitatem  diei  et  difficultatem 
viee,  facit  stationem  ad  sanctam  Mariam  Majorem, 
et  vadit  in  secretarium.  Cubicularii  custodiunt  se- 
cretarium.  Prior  episcopus  servit  de  libro  archidia- 
conus  de  Evangelio,  subdiaconus  regionarius  prior 
de  mappula,  prior  basilicarius  deepistola.primice- 
rius  et  schola  decantu  ;  etsic  sustentatusaduobus 
diaconis,  archidiaconus  sine  socio  solus  procedit 
ante  pontificem,  et  sic  intrat  in  Processione ;  omnis 
ordo  in  suo  loco,  bini  et  bini  procedunt,  acolythi 
cum  candelabris,  et  crux  domini  pontificis  ante 
Processionem.  In  introitu  ecclesim  cubicularii  alte 
portantmappulamsuper  caputpontificis.  Cumautem 
intratpresbyterium,  mansionariusecclesise  porrigit 
ei  arundinem  cum  cereo  accenso.  Tunc  pontifex 
accipit  eam,  et  ponit  ignem  in  stupa  posita  super 
capitacolumnarumadfiguramfioismundiperigoem. 

In  medio  presbyterii  progredienssistit  iter.  Primice- 
rius  deponit  mitram  de  capite  suo,  et  osculatur 
dextram  scapulam  pontificis,  et  pontifei  beDedicit 
eum.  Cumque  venerit  ante  altare,  cubicularii  offe- 
runt  ^  mappulam  supercaput  pontificis ;  ipse  uto 
pontifex  dat  pacem  priori  episcopo,  qul  ei  servitu* 
rus  est ;  deinde  duobus  cardinalibus ;  priori  et  se- 
cundo. 

18.  Ascendens  cumprimo  ab  altare,  facit  confes- 
sionem,  osculatur  Evangelium,  quod  subdiaconns 
tenet  ante  eum,  et  intrat  ad  altare ;  et  inclinato  ca- 
pite  dicit  Orationem  ;  quaperacta,  osculatur  altare, 
et  erigit  se  dans  pacem  archidiacono  etomnibus 
diaconibus.  Acolythus  repraesentat  thuribulumet 
capsam  cum  incensoarchidiacono,quilectarusest 
Evangehum.  127  Pontifexautemaccipitcapsam, 
et  ponitincensuminthuribuium,  et  incensat  altare, 
et  archidiaconus  refinet  planetam  ne  impediatur. 
Posito  incenso,  ascendit  ad  sedem,  et  cardinales 
descendunt  ad  chorum  in  locis  suis,  et  episcopi  i& 
dexteram  in  locis  suis  juxta  pontificem.  Interim  pa- 
raphonista  cum  schola  cantat  Introitum,  eiKyrie^ 

noctumalia  in  una  eademque  nocte  posita,  sciiicet  in 
Nativitate. 

b  Infra,  num.  40,  cum  Unteo  extenso  super  capiii 
ejus.  Hinc  mappullarii  dicti,  quibus  id  muoeris  coo' 
cessum  est,  de  quibus  in  sequenti  Ubeilo  Cencii. 


1033 


ROMANl  ORDINES.  —  XI. 


1034 


eleison.  Poatifex  iacipil  G/orta  i?i  exceUis  Deo,  el  A  papaB  ;  anlecraceniinilites  draconarii,portantesxii 
..  ..  .  .....  •11  •       «  .         .  •      .  . 


schoJa  respondet  El  inlerra  pax  hominibus  honce  vo 
lantaliSy  usqueiatiaem.  Et poulifex dioit  Paxvobis, 
schola  respondet  non  iailla  voce,  sedalta,  Etcum 
spiritn  tuo  ;  et  dicitur  uaa  Oratio. 

19.  latereaarchidiacoQuscum  diacouibus  etsub- 
diaconibus  ia  fiio  staatibus  addexteramjuxtaalta- 
re,  etnotarii  jusum  [t^  est,  deorsum]  ia  choroplu- 
Yialibusiadutistaates,archidiacoaus  altavoce  cum 
oomibusdicit :  Bxaudi,  C^m^e.Respoadeataotarii : 
Domino  nostro  a  [nnocentio,aDeodecretosummopon 
tifici  et  univei*sali  papoe,  vita.  Tribus  vicibus  dicit 
archidiacoauscum  suis  ;  tribus  vicibus  respoadeat 
notarii.  Sancta  ifaria,dicitarchidiacoaus  ;  respon- 
deataotarii,  Tuillum  adjuva.SanctaMaria,resiion' 


vexiila,  quse  baadora  vocaatur ;  et  equus  doaiiai  pa- 
p»  oraatus,  sed  vacuus;  diruagarii  circaProces- 
sionem  ;  duo  Praefecti  navales,  q  ui  dicuntur  dilun- 
garii[i4/.^dirungarii],  cumbaculis  in  maDibus,plu- 
viaiibus  iaduti ;  majoreutes  vero  maatellis  sericis  et 
baculis,  qui  vocaatur  schola  stimulati,custodieates 
Processionem,  ne  aliquis  se  intromittat. 

22.  Cum  autemvenitpontifexad  basilieamZacha- 
riee  papfle.antequam  descendat,descenduntcardina- 
lesadfaciendumiaudes.Tunc  prior  cardinalis  sancti 
Laurentii  foris  muros^  deposita  mitra,  dicit  :  Jube, 
domne,  benedicere.  Pontifexbenedicit  eum.Qui  alta 
vocedicit  :Summo  et  egregio,  ac  ter  beatissimo  papas 
Innocentio  mVa.Respondentcardinales  omaesiDeus 


dent  simiUter  de  unoquoque  choro  tribus,  saactos  g  conservet  eum,  tribus  vicibus  Salvator  mundi,  Car- 


(<tc)duabusvicibus.Iafioe^yn«tribusvicibusarchi- 
diacoauscumdiacoaibus  et  subdiacoaibus,  et  acci- 
piunt  tres  sol.  pro  laude. 

20.  Prior  subdiacouus  Latiaus^  et  subdiacoaus 
Greecus  portaatlibros  antepectussuum  cum  duobus 
sabdiacoais,  et  uao  acoly  tho  oamiso  iaduto,  aatece- 
dente  eum  oblatioaario  [AL  blacioaario]  ia  maau 
facieado  viam.  Duo  caatores,prioret  secuadus,  isto 
die  et  die  saact6B  Paschsedesceaduat  in  amboaem,et 
acolythusstataateia  amboae.Fiaitse  laude  subdia- 
coaus  Latiaus  legit  Epistolam  Latiaam,deiade  sub- 
diaconus  Graecus  legit  Epislolam  Graecam.  Redeuat 
ad  altare  gratias  habeates,  et  osculaatur  pedes 
pontificis.Cantoresveroiacipiuat  Gradalc,  et  Alle 


diaales  respoadeat :  Tuillumadjuva,  etvicibustri- 
bus.  Sancta  Mana,tu  illum  adjuva,  peromnemcho- 
rum  saaclorum  tres  saactos.  la  fine,  Omnes  sancti 
adjuvate  illum,  Iribus  vicibus.  Kyrie  tribus  vicibus. 
Et  pro  laude  accipiuat  tres  solid.  Judices  vero  se 
repraeseotaat,  et  dicit  primicerius,  JtU>e,  domne, 
benedicere.  Poatifexbeaediciteum,et  altavooe  dicit 
JSTunc  di>m .  Respondeo  t  j  udices:  i/t/ //0«  annos,  tribus 
^cibxx&.Temporabonakabeas.  Respoodeotjudices : 
Tempora  bonahabeamus  omne^.Tuacdomiaus  poa- 
tifex  desceodit  de  equo  ;  primicerius  defeasorum  et 
secuodicerius  suscipiuoteum  per  maous^  et  129 
ducunt  usque  in  cameram.  Ibi  dat  presbyterium 
omaibus  ordinibus.  Isto  verodie  Natalis  Domioiet 


Itiiaj  et  primicerius  cum  schola  Respoosorium.  Ar-      diesaacteePascheedatomoibusprioribus  b  maoum, 


chidiacoaus  et  diacoous  Greec  us  fereotes  librum  aate 
pectora  sua  cum  quatuor  subdiacoois,  acolythi 
fereotes  caadelabraaateeos  maoeot  cumcaadela- 
brisacceosisaotepulpitum,  iili  vero  leguot  Evaoge- 
lia.  Desceodeates  porlaotEvaogeliaobviam  pooti- 
fici ;  etpontifex  osculatur  ea.  asceodit  io  pulpitum, 
et  pr«dicat  Evaogelium.  Adfiaem  vero  facit  coofes- 
sionem,  128  beoedicit,  et  reditadsedem,et  dicit 
Credo  in  unum  Deum.  Basilicarii  respoodeot  et  can- 
tant.PrimiceriuscumschoIacaotaotOfifereada.Tunc 

vu  cardioales  asceodunt  ad  altare  cum  libris,  tres 
ex  una  parte,  et  quatuor  exalia  parte,  etPoolifex  a 
diacooo  susteotatusiatrat  ad  altare  iaCanooem  ad 
sacrificaodum  Hostiam  cum  cardioaIe,PerfectaPraB- 
fatioae  basilicarii  oaataot  Sanctus,  Sauctus,  Sanc- 

ttiSy  etc. 

21.  Fioita  Missa,  pootifex  ab  archidiacooo  coro- 
natusasceoditequum,  et  procedit  cum  Processiooe 
adpalatium  hoc  modo.Posteum  preefectusindutus 
manto  pretioso,  et  calceatuszaachauaaaurea,alte- 
ra  rubea;circaeumiudices  pluviahbusiodutiaate 
Pontificem,archidiacoausetdiacoauscumprimice- 

rio  bini  et  bini,  deiode  subdiacooi :  aate  quos  cardi- 
nales  ;  aote  cardinales  cantaodo  aate  eos  ootarii  ; 
antenotarios  episcopi  ;aate  episcopos  crux  domioi 

•  Quippe  hic  liber  scriptus  est  vivente  ac  sedente 
ponUfice  Innoceatio  secundo,cui  baR  laudes  aptantur. 
b  Bfinc  vulgatum  manciaB    vocabulum    pro   dono 
Patrol.  LXXVin. 


id  est  presbyterium  duplum  :  praefecto  scilicet  xx 
solid.  dominuspapaetmaoum;  primiceriojudicum 
IV  solid.  et  maaum;uaicuique  judicum  iv  solid. ; 
priori  episcopoivsolid.  et  maaum  ;  unicuique  epis- 
coporum  [lu  solid.J ;  iv  solid.   priori  cardioali  et 
maoum,  unicuique  card.  lu  solid.  ;  archid.  msolid. 
et  maoum  ;  uoicuique  diacoaorummsoIid.:primi- 
cerio  cautorum  uisolid.et  maoum  ;  secuodicerio 
cantorum  ii  solid. ;  priori  basilicario  u  solid.  et  vui 
den.prohoooraotia :  uaicuiquecaatoriusolid.;prio- 
ri  basilicario  n  solid.etmaoum  ;  uoicuique  subdia- 
cooo  usolid. ;  prioriregionariou  sohd.  etmaaum, 
uaicuiqueeorumusolid.;uaicuiqueacolylho  ii  solid 
duobusdiluogariisvmsolid.;  scrioariisxsolid.;  ma- 
joreatibus  vsoIid.;dracoaariis  vsolid.;  etaliisordi- 
^  nibus,  sicut  mos  est. 

23.  Dato  presbyterio,  intraot  ad  meosam  preepara- 
tam.Episcopi  etcardioales  sedeot  lo  dextra  parte;ar- 
chidiacoaus,  et  diacoous,  et  primicerius,  et  prior 
basilicarius,  et  prior  regionarius  iasiaistra;omais 
ordo  in  suo  loco.  Ostiarius  pooit  lectorium  cum 
libro  homiharum  io  medium,  Circamedium  coovi- 
vium  ex  prsecepto  archidlacooi  surgit  diacoous, 
et  legit  lectionem  ipse  vero  archidiacoous  impooit 
fioem.  Tuoc  pootifex*^  maodat  acolythum,  ut  sur- 

clientibus  facto  profluxisse  existimo. 
c  Id  est  mittit,  modo  Italis  hodie  quoque  familian. 

33 


APPENDIX  Ab  S.  GREGORn  »f AGNI  UTURGICA  OtJiftA. 


1038 

gant  cantores,  et  canteat  *  Sequentiam  modulatig  A 
vocibus,  qui  surgentes  faciunt  imperata.  Finita 
Sequentia,  vadunt  et  osculantur  pedes  pontifi- 
cis,  et  accipiunt  a  sacellario  unum  byzantium,  et 
dpminus  papa  dat  eis  coppam  plenam  potione  ex 
^>  ore  suo,  ctbibunt.  Finito  convivio,  omnesredeunt 
ad  domos  suas,  cardinales  mitti  solent  ad  propria 

24.  In  festivitate  sancti  Stephani  tres  lectiones  de 
Actibusapo8tolorum,5<6P^nus  autem  plenusgratia 
etfortitudiney%\  tres  de  sermone  sanctiStephani,cum 
suis  Antiphonis,  et  Responsoriis.  In  terlio  nocturuo 
de  NataliDomini,  cum  ni  Psalmis,  Versu,  etlectio- 
nibus.etsuisAntiphonis.Matutinae  130L&ude8  de 
sancto  Stephano.FiDitaOratione  sanotiStephani  di- 
citur  Antiphona  :  Virgo  hodie  fidelis,  cum  Oratione 
deNatali.  Tertia,Sextaet  Nonade  sancto  Stephano ;  ^ 
Yesperffi  verodeNataliDomini ;  Antiphona  et  Oratio 
de  sancto  Stephanoetsanoto  Joanne^et  aliarum  fes- 
tivitatum  simiiiter.  Summo  manedominus  pontifex 
egrediens  a  palatio  coronatus,  cum  Processione  ho- 
noriflcevaditad  sanctumStephanum,  ubiest  statio. 
IhicantantAIissam.sicutinNataliDomini^oumlaude 
qua  flnita,  rediens  ad  palatium  coronatus,  aoceptis 
laudibus  a  cardinaiibus  et  judicibu8,et  dato  presby- 
terio  sive  manibuset  conviYiocelebrato,8icut  supra 
Bcriptum  est,  sic  omnes  recedunt. 

25.  In  festivitate  sancti  Joannis  evangelistffi  tres 
lectiones  de  Apocalysi,  et  tres  de  sermone  sancti 
Joannis,  cum  suis  Antiphonis,  Psalmis  et  Respon- 
soriis.Quidamvoluntejuspassionemlegere.lntertio 
nooturno  Antiphonae  ettres  Psalmi,  et  tres  lectiones 
de  Natali^  cum  suis  Responsoriis.  MatutinaB  Laudes  ^ 
de  sancto  Joanne,  et  commemoratio,  sicut  supra^ 
prima  de  sancto  Joanne  ;  Oratio  de  Nataii. 

26.  Innatalilonocentiumad  Matutinum  tres  lec- 
tiones  de  Apocalypsi,  et  tres  de  sermone.  In  tertio 
noctumorevertituradNataleDomini.  Non  cantatur 
Te  DeumfSed  incipiunt  matutinae  Laudes.Primacan- 
tatur,  sicutsupra.  Ad  Missamnon  cantatur  Gtoria  in 
excelsis  Deo,  nec  All.,  nisi  veneritin  Dominica,sed 
omne  offlciumestquadragesimale.  Isto  die  Romani 
non  comeduntcarnem^nec  sagimen,  nisi  venerlt  in 
dominico  die. 

27.1nvigilia  Gpiphaniae^  offlcium  Natalis  Domini. 
InEpiphania  statioadsanctum  Petrum,ubidominu3 
papa  cum  totacaria  cantat  Versus,sicut  in  Dominica 
de  Gaudeteyea.  diequasuperius  notatum  est.Nocte  D 
vero  medta  :3Qrgit,et  omnes  ordines  cum  e<>  congre- 
gantur  ad  altare  sancti  Leonis ;  ibique  oum  Proces- 
sione,sicati»r8Blibatum  e8t,incensando  altariautque 
ad  Gorpa8,ubifacit  vigilia8,trium  lectionum,qaibus 
peractis,  ascendit  ad  altare  majus,  etincensat.  Des- 
cendit  ad  pectorale,  et.omnes  ordines  in  suo  loco. 
AnnuitprimiceriOjUtincipiat  vigilias.llle  autem  in- 
cipit  Antiph.  Afferte  Domino  filH  Dei,  etc.Tunc  le- 
guntur  treslectiones  de  propheta :  Surge,  iUuminare 

«  Sequentia  hffic  erat  illa  quae  incipit  a  voce  lae* 
tabmdus,  ex  Caeremoniali  Urbani  VI. 

i>  Haeret  etiam  nunc  hic  loquendi  modus  apud  nos, 
iuvinde  sabouche» 


l«i6 


Jerusalem  et  aliae  lectiones  de  sermone,  prsBter  no- 
namieotionemhomili8e,qu»  est  domiaipapse,!}! 
eo  ordine,quo  in  Dominica  de  Gaudete.  Missam  vero 
honorifice  cum  laudibus  debet  cantare,  et  accipere 
coronam,  et  coronatus  redire  ad  palatiam,et  agere 
sicut  in  aliis  coronis.  Infra  Octavas  ad  Matutiiium 
quotidietrespsalmi  et  tres  lectiones  de  sermoQeoam 
suis  AntiphonisetResponsoriis,  exeepta  Dominica 
quoniam  fiuntnovem  lectiones.Post  Oot&faslegiiatur 
Epistoiae  Pauli.Quidam  leguntdeezpositione  ps&lterii. 

28«  Dominica  prima  post  Octavas  Epiphani»  le- 
guntur  Epistolffi  Pauli,  et  ponitur  historia  de  Psel- 
mista :  Quimeditabitur  in  /e^ei^omtntjUsque ioSep- 
tuagesimam.  In  primoet  secundo  nooturnoMatQtrDl 
cantantur  Antiphonae  de  eisdem  Psalmis:  5mt/e 
Dominu  in  timore,  etc.  In  tertio  nocturnoin  loco  An- 
tiphon  arum  can  tatur  i4 //ei.  Ad  matutinas  LaQdescaih 
tatur  Allel.  in  tono  Lux  orta  est  super  nof  ,et  cstem- 
rum  Antiphonarum,sicutin  AntiphonariooontiaeUir. 
Ad  Primam^  ad  Tertiam,Sextam  et  Nonam  cantatur 
A^/tf/tita.VesperumdePsalmista.Inomnibnsexpre- 
dictisDominicistotiusanniitaoaDtaturadprflBlibatas 
Horas,  exceptis  Dominieis  a  Septaagesima  asquein 
Octavas  Pentecostes,  etab  Adventu  Domini  uaque  io 
Octavas  Epiphani8e,necnon  in  festivitatibnsDomiQi* 
carum.  Inferiis  autem,sinon  est  fe8tivita8,eaBtatiir 
adPrimamantiphonahaec  :  Benedictuses,  Dmim, 
doce  mejustificationes  tuas  ;  ad  Tertiam  antipboDa 
Inclina cormeum,Deus, in  tesiimoniatuaM  Sextam 
Domtne,mmfica  me  secundum  e;er6Kmlimm;adNoiiam 
Aspice  in  me,  Domine,  et  miserere  mei, 

29.  In  Purificatione  beatee  Mariae  leguntur  semMmes 
ejusdem  festivilatis.  Mane  statioad  sanctamManam 
Majorem.  Exeuntxvm  cimagine8adiaconi8,etoam 
clericis  et  populo  veniunt  ad  sanctum  Adrianam, ubi 
fit  Coilecta.  Sed  dominuspontifex  descenditadaan- 
ctam  Martinam  cum  episcopis,  et  cardinaMtras,  et 
caeieris  scholis.  Ibi  cum  omnibuslnduitur.Qaidam 
cardinalesbenedicunt  cereosadductosaeuriaetca* 
biculariis.  Pontifexegreditar  Inde,  el  adcendit  Bedem 
an  te  ecclesiam,quos  ita  expendit.  Prius  datepiseofHs, 
deinde  cardinalibus,  posteadiaoonibaSfCtaliisordi" 
nib  us,  et  populo .  Deinde  vadit  ad  sanetum  Adrianoin, 
ubi  estcrux  stationalis.  ArchidiacoDusannait  iHean- 

tetschola.Primicerius  incipit,  etchniai SxsurgeiBo- 
mine,  adfuva  nos.  Finita  Antiphona,poBtifexlSS 
dicit  Oremu^,  diaconus  Ftectamusgenua\B\iii%  ^  dia- 
conus  dicit  Levate,  et  pontifexdicitoratioaem.Dia' 
conus  dicii  Procedamuscum  paee.  Sehokretpeodel 
In  nomine  Christi.Tiinc  subdiacoD  us  regionariusient 
crucem  stationalem  de  altari^  plaiie  portanseaain 
manibus  usque  ad  eoclesiam.  Gum  aalem  Tenitforas» 
levat  eam  sursam,qaamfertante  pootiicemiiiPrO' 
cessione  usque  ad  sanctam  Mariam  Majorem.  Primi* 
cerius  inmanulaevaretro  reg^fidopaUiompoiitillcis 
cum  cantoribus  c&nisiikniiphonsL  Adomathal€mM 

c  De  his  imaginibus  iDfra,  num.  33. 

<i  Non  alius,  sed  idem  qui  dbiefnLi  Fteekmm g^t 
primis  iUis  temporibufl  subdebal  lepate,  ol  iifenus 
yidimue< 


t 


1037 


&OMANI  QfiDINES.  ^  tl. 


103d 


tuum,  ^n.Pontifezcum  aliis  dicit  psalmos;et  sic  A  Psalmus,  Lauda,Jerusalem.  Versus,  Afte  Maria.  In 


procedens  discalceatus  ante  arcum  Nerv6B,intrat  per 
forum  Trajani;etexiensarcumAure8Binporlicu  ab- 
sidata  ascendit  per  directum  (Al,,  domum)juxta 
Eudoxiam,ettransiensper  silicem*  domumOrphei, 
ascenditper  titulum  sancta)  Praxedis  usquead  san* 
ctam  Mariam  Majorem;  ibique  linita  Antiphona  a 
8chola,STibdiaconus  regionarius  more  solito  portat 
crucem  ad  altare,  et  facit  Litaniam>  respondente 
scholaoum  acoly  this.Et  dominus  papacantatMissam 
sed  non  cantatur  kyriet  eleiswn  propter  litaniam. 

30.  Sabbato  Septuagesimae  ad  Vesperum  t^ca^ur 
Alleluiayti  dicitur  Ldus  iibi^  Domine.  Sub  uoa  Aati- 
phona  Voca  operarios  omnes  Psalmicaotaatitr^FifU- 
tisVesperis^apudsanctumPetrttm  legitur  Peolat^a- 


EY^nge]io,Spiritussanctusinte<iescendet;?salm\X8, 
Magnificai.  Ad  matutinumi  Regemvirginum,  cum 
suo  Vent^e.In  primo  nocturnoAntiphoQa,ifi5mest 
Gabriel;Pssi\m\xs,Domine  Dominus  nos/er.  Antipho- 
na,^i;e,ifana;Psalmus.  CosU  endrrant.  Anfiphona, 
Ne  timeas,Maria;PssdmvisJ)ominiest  terraetpleni^ 
/U£/o6ryti«.Yersas,i4De,ifaria.IasecundoDOcturnoAu- 
iiph.,Angelus  Domini  annuntiavit;Psalm\xs,B!ructa' 
vit.  ADtiphona,ii  ntequam  convenirent;Pssim  us  Domi- 
neDominusnoster.AniiphondL,Dabit  eiDominus  Deus, 
PseSmnSyFundamenta,VeTs\xs,BenecUcta  tuin  mulie' 
ribus,ln  tertio  nocturno  Antiph.  ,^cce  ancilla  Domi- 
mVPsalmus,Can<a/eZ)omtno,primo.Antiphona,B6a- 
ta  es,  Mana ;  Psalmus,  Dominus  regnavit.  Antiph. 


chusintribuslectionibususqueadMatutinum.AdMa-  B  ^ca/ammcdtcen^omnes/Psalmus,  Can(a^c,secundo 


tutlnum  ponitur  Genesis^unde  legunUir  sexleoiiQa^ : 
In  principio  Deus  creavit  cctlum  et  (erram;septima  et 
octava  de  expositione  EpistolsBy  aoo^  de  hoodiUa. 
Deinceps  tacetur  Te  Dceim,et  GloriainSxcelsis  Deo, 
nisi  fuerit  festivitas  novemlectiontun.AdmaJtutu(ias 
LaudesomnesAntiphonsdperordinemcantentwJld 
Missam  non  dicatur  G^orta  ta  excelsis  Deo^  aed  Gradn- 
le  et  Tractus  inf  ra  hebdomadam  legitur  de  Levitioo  w 
que  in  tertiam  feriam  QuadrageaimaQ.  lata  OonuniAa 
Septuagesimae  statio  est  ad  sanctum  Laiireatiuca  (oris 
muros,  ubidominuspoatifexdebetcanUreMisiam, 
etin  praedicatione  tractarede  IntroUUwaipaiuft  Do- 
minicfie  etfuturarum  Doaiiaiearum.  Circumiedmrunt 
megemilusmortis  dicitpeccator^etia  taotatf&iotioae 


Yersus,  J^ccc  anct7^aZ>omtnt.Haec  suntBesponsoria : 
Missus  est  Gabriel,Antequam  veniant^Suseipe  verbum, 
Ecce  virgo,Salvatorem  exspectamus,LgBtentur  cceli, 
Orietur  stella,Beaiam  me  dicent.  13^  L.egiturde 
sermone  et  homilia  sancti  Ambrosii. 

33.  Maiii  fil  Coltoetaad  ■aiwitgm  AdriaimBii  ufoi 
iomuxm  papaoonventletim  «Miibas  ordiAlbiM  pa- 
latii^etexpensis  cereisbenedicliaf  onm  mvm  isagi- 
mbntdiaooaoniindiscaleaali  pergutttporooassiana* 
Ulirad  sanelafli  Manaai  MajoMMksal  dicti»!  est 
itt  Puarifieatione;  et  ibteaalit  ilitHa»  eiVesperas,8i- 
ei^ia  vigilia  dteAytn  eat 

H.  Quarfa  feria,  fdM  Q'uadra^esfm6^,s(atio  ad 
sanetam  Sabinam ;  et  Coilecta  ad  sanctctm  Anasta* 


positusclaa.al:£x»«r£e,  ^uare obdormU,  Domiul  et  ^  .^^^^^^^^^^^,  papacuri.lpt8CurIaTeiil(;ibiqae 


cum  ulteriusnonl33P<>^^^^P^^^^^  dploKeia- 
dioit:^s^o  mtAt.  Domine^tB  proteciortm'  Iw  vefo 
ipse  confidens  de  miserioordia  [)ei,  dioit :  MiHTffe 
meisecundum  magnam  mi$ericordiam  <(iaiii*t>QW- 
nusautem,tantislamentatiaiputMU  pulstMut4i<\it;iis- 
vocavitme,et  ego  exaudiooi  eum.  Sed  pecoater»oefai- 
laDei  misericQrdiarespiraaa«dicii:jPaiwffiuit44imi- 
natiomeaetsalus  mea,quemtimebo^o^Mtinm  Hitf0i$r 
ad  Dominumt  quoniamipse  eiteikt  de  ktqum  peiies 
meos. El  huncTraotumdebetiungereciwrAfaeigelio. 

M.DanukieaSexaifeeiiii»  les^hir  de  !foe,inQnin- 
%<MiiteatnMi  deAlmdiaiii^inQua^ag^ttmdieMmo* 
nftmiift  tertiaiBoBMBi^deJaoe^  elEmSjinqQaerta 
daloii^byiftqumtar  de  Hoyse.  fn  ealhedra  saiieti 


fndtitns  ipse  et  omnesafii  ordfnes  ascendunt  ad  al- 
fare,  Af  dominus  pontifex  da(cine^em,cft  primiceriua 
emn  ^oia  cantal  Antiphonam,jVa7atuf^  nos,  Domi* 
n^.fettUL  eollecta,  pontifex  discalceatus,  et  bmnes 
ah!  t^tti  Processione  pergnht  adsanctumSabinam. 
Primlcenritli^  ovttn  sohola  retro  cantando  Immutemur 
Aa6^.Gtmi  veneritad  ecclesIam,subdiaconud  regio- 
narios,  deposfta  cruce  cumlitaoia  Vadit  ad  altare, 
resptodeldtibusschola  et  acoTythis,ubidominus  pou- 
tlfex  cantat  Missam  sine  JSrvHe^propteifc  ntaniam. 
Ai!ite  Gommunidnem  vero  statsubdlaconus  regtona- 
rius  jnxta  altare,dicens  alta  voeeiCras^ina  die  ve- 
niente  itatio  eriiin  ecetesia  sarieti&eorgii  martyris 
ad  Velum  attretim.Respoiidet  schola  Deo  gratias.Ei 


Petri  liciltti^  aioolindie  Malalis'  ejus;  lamen  ad  Ve-  g  sic  posfea  primiceriuscantatcommunionem.  l^inita 


«feraeel  eeaMiiia»  Laudee  caattop  Bcce  sacerdos 
mafimff.SlaiiQ  inejlM  lMMiliea.€oniiiiH9  papa  debet 
eedeteift  ^  ealkedra  mA  Mtssam. 

9^  h>  AMiawHeNftOee  beates  Maiiee  TfrgfikTs,  ad 
^atfmmJm^bMti,  Missu^  eii  angeTus  OdbHel ; 
PMaXmns,Dixit  Dominus.  Antiphona,  Ave,M(irta; 
Psalmi»,  jLaii«ftile,  pmeri,  Antiphona,  N^  timeas  ; 
PeafaQOiyiieM^tta  fsifM.  Aatiphena,  Dabit  ei  Dominus; 
BmkaMfNisi  M^emisms ;  Antipliona,  Bcce  amcttta ; 

<i  Additur  infra,  num.  52,  ubicecidii  Simem  fhgus. 
Id  est  in  ipsa  cathedra  eaoeti  Petrv>  fiiaoi  hodie 
i^looM^  baittice  Vatioeaa  eaaerval. 
Q  CT  t>  pi^Hb»ree  ^uod  iietuai  ail  Mffri^  eleieetk  in 


Mis8a,at^l7thu9  debettoUere  ^  papyrum,et  i!ntfi!i  j;ere 
inoleo  candelao,  et  dHigenter  extergere,  et  portare 
ad  paiatium  ante  ^ntificem  dicens  :  Jube^  dorhne, 
benedicere.PohUtefx  bene^cit.  IUe  tero  dicit :  Bbdie 
fuit  statioad  eefnctam  Sabinam.quxsaluiat  te.Pon- 
tifet  respondetZXfeo  jrraf la^.Acolythus  t^eprsesentat 
ei  papyrum^qui  osculatur  eum  pro  devouone  San- 
et»,et  datenm  cubfeutario.  Cubicularius  reponit^  et 
dffigenterobservat  usque  ad  mortem  pontificis.fit  sio 

prahnissa  Rtania,  infra,  num.  35. 

d  Sic  appellabant  Tetores  ellychnium  in  lucernis  et 
cei^ais  admbitum.  Ach  Qlossariuoi  Caogiaaum  ad  vo- 
cem  Papjf^us^ 


1039 


At>PBNDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNl  UTURGICA  OPERA 


i040 


fit  in  omnibus  stationibus.  Ad  morlem  facit  ex  eis  A 
puiyiUum,etpoait  sub  capite  ejus  insepulcro. 

35.QuandoefficiturCollecta,ad  Missam  non  can- 
tatur  ifyne^quia  regionarius  dixit  inlitania.  Et  per 
totam  Quadragesimam  reiteratur  Gradaleinfra  heb- 
domadam,nisi  fuerit  aliquis  tractus.Collecta  fit  se- 
secunda  feria,quarta  etsexta,  135  ^^  Sabbatoper 
totam  Quadragesimam  ;  et  in  quator  temporibus 
totius  anni,et  in  quinla  feria  ad  sanctam  Mariam 
trans  Tiberim,  et  ad  sanctum  Apollinarem. 

36.  Dominica  L3etare,JerusalemtSMio  ad  Jerusa» 
lem  in  palatio  Sessoriano,  ubi  dominus  pontifex  ho 
norifice  cantatMissam^habensiamanusua^  rosam- 
de  aurocum  musco.dostEyangelium  ascendit  pul- 
pitum,et  prffidicat  de  flore,  et  rubore  rosaB,  et  odo- 
re,osteodens  eam  populo.  Deinde  tractat  de  Evan-  ^ 
gelio.  Factis  ]audibus,et  finita  Missa,  ibi  accipit  co. 
ronam,  et  coronatus  cum  Processione,  sicut  mos 
est,  reditad  palatium.Longe  ante  descensum  pon- 
tificisdesceadit  prsBfectuset  pedester  adextrat  eum 
usque  ad  locum  ubi  pontifex  descensurus  est;  ibidat 
ei  rosam,et  pradfeotus  osculatur  pedes  ejus.Accep- 
tislaudibu8,et  celebrata  corona,sicut  mosest  omnes 
redeuntad  propria. 

ST.DominicadePassione  ponitur  Jeremiaspro- 
pheta.  Tres  lectiones  deeodem  propheta,  tresde 
8ermone,8eptimaetootavade  expositione  ^  Episto- 
l6B,nona  de  homiha,etaliud  officium  «  totum  sicut 
scriptum  est.  Abisto  die  usque  inSabbato  sanctoin 
nuUo  Responsorio,  et  in  nullo  Venile,  et  Introitu 
cantatur  Glaria  Patri. 

38.  Dominica  in  Palmis,  ad  Matutinum^tres  le-  ^ 
ctiones  de  Jeremia,tres  de  sermone  Passionis ;  dusa 
de  Epistola,  nona  Evangelium  passionis.  Matutinae 
Laudes  oum  suis  Antiphonis,sicutin  Antiphonario 
continetur ;  reliquum  officium  sicut  Ecclesiaconsue- 
vit.  Manestatio  ad  Lateranum,  ubi  palmsBsunt  ab 
acolythis  collectaB  in  basilica  sancti  Silvestri,  de 
quibus  dantacolythi[A^,  datur  acolythis]  basilicee 
sancti  Petri,  et  accipiunt  de  altare  viu  [Al.,  u]  soli- 
dos.  Palmas  autem  praBdictaB  basilicee  sancti  Siive- 
stri  unus  de  cardinalibus  sancti  Laurentii  basilicm 
in  palatiobenedixit,  quas  ostiarii  portant  inbasili- 
cam  Leonianamadpontificem.  Indutisomnibusor- 
dinibus  palatii,  pontifex  expendit  palmas.  Postea 
exit  indecum  processione  ;  primicerius  cumschola 
csjiisjido  PueriHebrxorum,  et  alias  Antiphonasus-  D 
que  ante  ostium  ecclesiaB  sancti  Salvatoris :  ibique 
super  gradusposito  subseliio  pontifex  sedet.Primi- 
cerius  cumscholaincipitC/om,  lausel  Aonor.Prior 
basiUcarius  adciausnm  ostium  136<^ui3i  subdia- 
conibus  stans  respondet,  et  cantat  Yersus  CuipueriU 
decus.  Ad  omnes  duos  versus  respondet  schoia,  et 
dicit  Gloria,  laus  et  honor,  Quibus  finitis,  aperto 
ostio  intrantecclesiam  cantando  ilngrediente  Domi- 

A  De  hac  rosa  videsis  observata  in  Glossario  Can« 
giaDO. 

«^Forsan  Epistolse  ad  HebrfiBos  ex  cap.  xi  :  Chri, 
slus  assistens  pontifex,  etc. 

c  Nimirum  Laudes  matutinas,  et  alisB  HorsB 


no,  In  secretariopontifex  induitur,  et  intrat  adMis- 
sam  sine  mappula.Primiceri  us  cantat  I  Qtroitura  sine 
GloriaPatri.  DiaconusdicitEvangeliumhoc  modo: 
Dominus  vobiscum,  Respondetschola  et  dicil:  Et 
cum  spiritu  tuo.  Etdicit  :Passio  Domininoslri  Jesu 
Christisecundum  Ifa^/ AaPttm.Responiet  scholadG^ 
ria  tibUDomine, Eiposiea,  legitur  Evangehum,etooa 
prsBdicatur.Inquarta  vero  feria  etsextasolummodo 
cumpronuntiatione  legitur  EvangeUum  passionis 
sine  salutatione,  et  sine  responsione. 

39.  in  coBua  Domini  usque  in  Sabbato  sanclo: 
Deus,in  adjutorium  meum  in/enofe  nondicitur,nec 
Invitatorium,  nec  Glona  Patri  in  Psalmis ;  sed  ia- 
QipiiZelus  domus  /ua?,sicut  in  Antiphonario  contine- 
tur.  Neo  presbyter  dicit  Oremus;leciot  non  petit  Be- 
nedictionem ;  quando  finitnon  dicitru  autem.Domi- 
ne,sed  ex  verbis  lectionis  jubetur  facere  fiQcm. 
Lectiones  leguntur  novem,tres  delamentationeJe- 
remias  prophetiB,ali6e  deexpositioneEvangelii:Do- 
vem  psalmi  etocto  responsoria.  Sequitur  Matutiaom 
cum  suis  Antiphonis  et  Psalmis;quo  completo  non 
dicitur  Kyrie^  sed  ca,nisJ,iirC  hristus  factus  estpro  no- 
bis  obediens  usque  ad  mortem,  et  tacendo  recedunt .  In 
Parasceve  protendunt  Mortemautemcrucis\inSsb' 
bato,  simiUter,  Propter  quod  et  Deus  exattavit  il- 
lum  et  deditiUinomen  quodtst  superomne  nomen. 

40.  Ad  Missam  desceQditsummus  pontifex  in  se- 
cretarium.PraBparatis  ampullisplenis  oleo,miscitat 
baisamumcumoleo.Deinde  seinduit  cumomoibus 
alii8,et  habet  septemcandelabra  ante  se  acceQsa,et 
oum  processione  procedit  ad  altare  cumlinteoex- 
tenso  su  per  caput  ej  us.  Prtmicerius  osculatur  scapu- 
lam  pontifici8,et  cantat  Introitum  cum  Gloria  Patri 
et  Kyrie.  Pontifex  incipit :  Gloria  in  excetsis  Deo. 
Primicerius  cum  scholarespondet.QuaQnita,pon- 
tifex  unam  tantum  Orationem  dicit.  Subdiaconus 
legit  Epistolam  in  ambone.  Duo  cantores  incipiunt 
Gradale:CArt5<ti5  factus  estpro  nobis  obediens.?Ti- 
micerius  cum  schola  respondet,et  illi  duo  cantores 
reiterant  Gradale.  Diaconus  legit  Evangelium.  Eo 
^^^9  137  (Itim  dominus  pontifex  praBdicat  cardi. 
nales  levant «  meQ8amdealtari,etdenudant  altare, 
et  ponunt  eam  inseouroloco.  Peracta  preedicatione, 
facit  remissionem,populobenedic]t,etde8cendit  ad 
sedem,  ubinuntiat  Credo  m  unum  i>^m.OfifereQda 
non  dicitur,sedsolu8pontifexintratad  altare  adsa- 
crificium,dequo8acrificio  servat  pro  ahodie  Part- 
scevtB.  Sanctificatchrisma  etoleum,  ■icutinOrdiae 
episcopaUdictumest.  Primicerius  cumscholacaQtat 
Agnus  Dei,  tribus  vicibus,  Miserere  nobis,  et  dicit 
Gommunionem  Dominus  Jesuspostquam  ctgnavit  Cttw 
dxscipulis  suis. 

41.  Finita  Missa,  domnus  pontifex  ita  indntos  re- 
dit  in  paiatium  in  basilica  sanoti  Laurentii,  ibique 
exspohat  se  usque  ad  dalmaticam  ;  et  posita  pelle 

diumsB. 

^  Omittur  hoc  tempore. 

e  Quid  sit  levare  mensam  de  altari,  de  qao  etlam 
mentlo  in  sequenti  hbro  GeQcii,  nam.  19,  patet  ex 
preBcedente  decimo  Ordine  Ronaano,  num.  7. 


1541 


ROMANI  ORDINES.  -  XI. 


154S 


*  ad  coUum  ejus  sedet.  Cubicularii  ponunt  coD(;ham 
aDteeum,etliDteummundum.Duodecim8ubdiacoiii 
maDeDtextrabasilicam  ;duo  ostiariiaccipiuDtprio- 
rem  iD  uluis,  et  portaDteumaDtepoDtificem.  Pon- 
tifex  Tero  aqua  calida  lavat  pedes  ejus,  et  tergit  liu- 
teo;o8culatur  eos  et  dat  ei  v  [AL  11]  solid.  ;  sic  fa- 
cit  uDicuiqueeorumduodecim.lDterim  primicerius 
cum  cantoribus  et  cardlnalibus  et  diacouibus  can- 
taut  Vesperum.  Quo  flDito,  caDtaDt  Z>omtnt4S /estis 
postquam  ccmavit,  et  domiDus  papa  dat  uDicuique 
episcopo  IV  solid.,  UDicuiquecardiDaliiii  solid.,  pri- 
micerio  ni  soiid.,uDicuique  cautori  ji  solid.  Quibus 
flnitis,  vaduDt  ad  coonam  in  basilicam  Theodori, 
quae  est  Panetaria>  ubi  fit  continua  lectio  a  subdia- 
cono.  Perfecta  coena,  redit  in  cameram  ubi  se  ez- 
spoliat. 

12.  In  Parasceve  episcopus  hebdomadarius  facit 
officium  in  basilica  Salvatoris.  Dominus  papa  des- 
cendens  de  palatio,  ibi  post  altare  cum  aUis  ordini- 
bus  se  induitet  discalceatus  pergit  cum  Prooessione, 
et  omnes  cum  eo,  cantando  Psalterium,  usque  ad 
sanctam  crucem.  Quidamcardinalis  honorifice  por- 
tat  corpus  Domini  prfieteriti  diei  conservatum  in  ^ 
capsula  corporalium,  subdiaconus  regionarius  fe- 
rensadpectuscrucem  stationaiemcoopertam.  Gum 
venitad  ecclesiam  prsedictse  basilicse  pontifez  lotis 
pedibus,  calceatus  ascendit  ad  altare ;  138  prius 
orat^  etpostea  residet.Quidam  basilioarius  vaditad 
pulpitum,  et  incipit  legere ;  deinde  omDe  aliud  offi- 
cium,sicut  iulibro  scriptumest.  Peracto  Pater  no- 
sterqui  es  in  coelis,  acoipit  corpusDomiuiquod  car* 
diDalis  adduxerat,  et  coufirmat  de  ^  vino  misso  in 
calice.  Finito  officio,  ita  induti  redeunteadem  Pro- 
cessione  sicut  prius,  tamen  calceati,  usquead  paia- 
tium,  cantando  residuos  Psalmos.  Incamera  domi- 
nus  papa  se  ezspoiiat,  alii  autem  ezspoliati  rece- 
dunt. 

48.  In  sabbato  sancto,  mane  surgit  archidiaco- 
nus^  et  miscitat  oleum  et  chrisma  annotinum  in  cera 
munda.  Acolythus  conficiteamet  oolat,  et  facit  ez 
ea  in  simulitudinem  agnorum,  quos  Dominus  pontifez 
expendit  in  Sabbato  de  Albis.  Ad  seztam  Sabbati 
sanotiefficiturnoYusignis,  et  cereusbenedicitur;et 
leguntur  duodecim  lectiones  Latine,  et  duodecim 
Graece,  et  cantantur  triacantica,  Cantemus  Domino 
gloriose,  Vinea  facta  est,  Attende  ecelum.  Finito 
hoc  officio,  dominus  pontifez  desoendit  ad  fon- 
temcum  diaconis  et  subdiaconis  regionariis,  can- 
tando  litaniam.  Primioerius  cum  schola  cantando 
Sicut  cervuSf  usque  inporticumsancti  Venantii ;  ibi 
praeparatofacistorio  [At,,  faldistorio],  pontifez  se- 
det.  Gardinales  autem  qui  remanserunt  in  choro, 
ezeunt  per  posteruiam  postabsidem^et  intrantper 

>  Sio  almutia  (c[U8e  vocant)  nonnulli  collo  circum- 
ponebant  contra  frigus. 

b  Observandus  hic  locus  de  capsula  corporalium 
in  quo  Eucharistia  a  Goena  Dommi  in  seauentem 
Parasceveo  asservabatur.  Confer  primum  libellum 
Ordinis  Romani  initio,  num.  8. 

c  Non  dicit  de  vino  consecrato  ez  contactu  parti- 


A  porticum  sancti  Joannis^etTadUDtinecclesiamsaD- 
cti  Venantii.  Tunc  archidiacoDus  prcecipit  duobus  ut 
eant  ad  ostium  sancti  Venantii.Qui  obe(liunt,accipiut 
priorem  cardinaliumper  manu8,adextrantes  eum  us- 
que  ante  pontificem^omnes  oardinales  sequen  tes  eum 
Priorauteminclinatse,etdicit  :Juhe,domne^  benedi- 
cere.Pontifez  benedicit  eum.Progrediens  parum  Jacit 
similiter,  etbenedicit.Tertiavice  similiter,et  benedi- 
cit  eum  pontifez,  et  dicit,  Ite,  baptizcUe  omnes  gen- 
tesinnomine  Patris,et  Filii,  etSpiritus  sancti,  Car- 
dinales  veroita  induticum«  equitibus  revertuntur 
adtitulossuos.Tunc  pontifez  intrat  adbaptismum. 
Quo  finito,  redit  in  loco  ohrismali ;  chrismat  infantes, 
etlavatmanus.  Deinde  revertiturad  altarecumli- 
tania  139facta  a  subdiacono  regionario.  Primice- 

|v  riusoumcantoribuscantat^Vrte;  dominuspontifez 
incipit  Gloria  in  e:rc&2n5/>eo.Primicerius  cum  schola 
retpondet.  £a  finita,dicit  Orationem  ;  subdiaconua 
legit  epistolam,  et  pontifez  nuntiat  A//e(Mta.Primi- 
oenus  in  pulpito  cantateam,  cuischolarespondet. 
Quo  cantu  finito,  descendit  primicerius,  yadens  ad 
pontificem:osculatur  pedesejus,  et  debetei  donare 
unum  optimum  pluviaiem.  Eo  die  non  cantatur 
Credo,  nec  Offerenda,  nec  Agnus,  Dei,  nec  Gommu- 
nio ;  sed  dicitur  ad  Vesperas  A/^^t<ta,P8almus,Lati* 
date  Dominwnomnesgentes;  Antiphona,  Vespere  au 
temSabbati,  Magnificat  ;ei  dicitur  Oratio,  et  Ite, 
Missa  est,  oum  Benedictione. 

44.  In  die  sanct»  Resurrectionls,  ad  Matutinum 
super  Venite,  alletuia,  Quidam  dicunt  Surrexit  Do- 
minus  vere,  Tres  Antiphonse  et  tres  psalmi,  Beatus 

C  vir.Qmrefremueruntgentes,eiDomine  quid  multi' 
plicatisunt.  Inlocoharumtrium  Antiphonarum  can- 
taturAI/e^tita,sicut  in  Romano  Antiphonario  sorip- 
ptum  est.  Versus  Haec  dies  quamfecitDominus  cante- 
tursicutgradale.  Tres  lectiones  de  Evangelio  cum 
suisResponsoriis.  Quibus  finitis,  oantatur  TeDeum 
laudamus,  Matutinae  laudes  cumAntiphonissuis  et 
Psalmis.  Perfectis  Antiphonis,  pro  versu  cantatur 
Gradale  Haec  dies  quam  fedt  Dominus ;  knii- 
phonei  SurrexitDominus  desepulcro^PBSiimMs  bene- 
dictus  Dominus  Deus  Israel  etOratio  tantumfesti- 
vitatis.  Prima  sine  Antiphona  cum  tribus  Psalmis  ; 
quibus  peractis,  cantatur  Gradale  iyfl?crftes,etOra- 
tiodiei. 

45.  AdMissam  una  tantum  Oratio  dicitur.  Isto  die 
D  statioestad  sanctam  MariamMajorem.  Manesurgit 

dominus  pontifez ;  vaditet  intratinbasilicamsancti 
Laurentii.  Posita  ibi  capeUa,et  8ubsellio,prius  orat ; 
posteainduitur  adiaconibus  et|8ubdiaconibasregio- 
nariis  usque  ad  dalmatioam.  Surgitet  ingreditur  ad 
Salvatorem,  aperit  imaginem,  et  osculatur  pede» 
ejus,  dicens  alta  voce  cantando  tribus  vioibus,  Stir- 

culfiB  Eucharistiae  in  calicem  immissffi. 

d  Haec  est  roissio  cardinalium  ad  baptizandum  in- 
fantes  in   ecdesiis   baptismalibus^  quae  Romae  non 

Baucae  erant ;  qualis  in  primi5  ecclesia  eanctae  Mariae 
lajoris,  de  qua  infra,  num.  42.  Vide  Concium   infra 
c  Id  est  cum  equis,  more  quorumdam|veterum. 


1043 


APPENDIX  AD  S.  GREGOMI  MAGNI  LmmGICA  OPERA. 


iOU 


rexU  Dominu$de$epulcro,  gpi  pronobU  pependitin  A  altare.  Cum  intrat  prasbyterium  ecclesiee,  mansio 


ligno,  alleluia.  ^i  rai pondent,  et  redit  ad  subsel** 
lium.  Priuadat  pacem  arcbidiacono,  qui  revertiiiir 
ad  locum  suum ;  deinde  secundo  diacono,qui  rever^ 
titur  etdat  paoem*  arcbidiacono,  et  redit  in  fllo  ; 
sip  C43teri  diacones  faciuat.  Peiade  primicerius  1 40 
cum  cantoribuff  accipiunt  paeem ;  similiter  red^u|)t 
in  filo  ;  deinde  ptiof  basilicarius  cum  subdiaconQ 
accipiuat  pace^),  .e^redei^oi  infllp;deindeaco)ytbi« 
et  alii  palatini  ordipes.  Finita  pace,  tonc  doqunus 
pontifiex  induit  se  plai^eta  Mba,  et  ab  isto  die  usque 
in  Octavas  pasob»  sii^uliter,  et  ipduit  pallium  et  mif 
tram.  Cum  eis  omnibus  ordinibus  descepditdepalar 
tlo.Pr^paratis  equis  cum  albis  mappulis  siiMr  i  eUas, 
coronatur,  et  equitat  cum  prooessione  aa  sauctam 


narius  pr^Bparat  ei  arundinem  cum  cereo  accenso, 
quam  accipit^  et  pooit  igoem  in  stupa  super  capita 
columparum  quoe  ibi  stant.  Gum  autem  venerit  ad 
primum  cereunVy  priqaicerius  deponit  mitram,  et 
osculatur  scapulam  c^e^tram  pontificis,qui  benedicit 
eu^.  Cumvenerit  antealtare,cubicularii  auferunt 
mappuUam  super  caputejus ;  deinceps  facitoffieiam 
sicut  Ecclesia  consuevit.  Primicerius  autem  cum 
cantoribus  cantant  Introitum  Besun^eM  et  adhwtm 
tecum*  Dominus  pontifex  nuntiat  Gloria  in  excelm 
Deo  f  qua  peracta,pontifexdicit  Orationem.  Archi- 
diacopus  vero  cum  diaconp  et  subdiacono  stantes 
juxtaaUare  ordinate,  etnotarii  jusum  in  choro  cum 
piuvialibus^archidiaconuscumsociisaltavocedicit: 


MariamM^orem.QWf^teiPFeaeritio  Merolanam,  B  ExaudiyChriste.^espondeniuoiavii :  Dominonostro 


stat  notarius  ibi^  pf  9}ta  yoce  dicit :  /u^,  domne,  ifBj 
ne^tca^e^Pontifexbei^edi^teum.  Notarios  dicit:/f» 
ecclma^  $anctmMarixinhacnoptehaptiiati$mtt(4 
mascuHet  tot  fminc^,  Ponlifexrespond|s^/>^o^rar 
(ia|.  ^t  notarius  accipit  a  «aceUario  unum  bysan* 
tium.Secunda  feria  ^imiUterfit  ad  s^otumPetrum ; 
tertia  foria  simiUter^^anctun^Paulmn. 

M«  Cum  autem  veo^ritdomiuus  pontifey  ad  san* 
ctam  Mariam,  ubi  fit  statio,  des^nditde  •quo;  de^ 
pofiit  corooam  de  oapitei  qu^  4^  stratoribuf,  ul 
dUigenter  servent  eam.  Canoniciecfflesi»  oum  tjiii* 
ribulo  etincenso,  etaqua  benedicta  suscipiunt  eum 
oupoi  Processione  cantando ;  sed  ponUfex  ponit  in- 
censum  in  thuribnlo,  et  aspergit  aquam  super  popu- 
ium.DeindeintrateccIesiam,  etorat,  et  vaditad  se- 
cretarium ;  ubi^paratis  omnibus  ordinibus^prius  ds^i 
pacem  priori  episcopo,  qui  ei  serviturus  est,  et  re- 
dit  in  locum  squm.  Deinde  secundo  episcopo,  qui 
rediens  datpac^m  priori  suo,  etreditiu  filo,  et  aUis 
simiUter ;  deinde  cardiAaUbus  simUiter  ;  postea 
Prsefeoto  et  Judicibus,  delungariis  quoque,  id  est 
praefectis  navalibus,  et  majorenUbus,  qui  dicuntup 
schola  Stimulati,  etcaeterislaicis  principibus.  Tunc 
surgunt  duo  subdiaconi  basiUcarii,    et  accipiuqt 

priorem  subdiaconum  re|gionarium,per  iqanus  adex- 
trantes  eqm  ab  introitu  secretarU  ante  pontificem. 
QuiaUavooe  dicit :  Jube,domnejbenedicere,Pon\itex 
benedicit  eum  ;  deinde  parum  producunt  eum^  et 
iterum  dicit :  Jube,  domne,  benedicere,  et  benedicit. 
Progreditur  ante,  eldicU :  Jube,  domne,  benedieere. 


papcB  Innocentio,  a  Deo  decreto  summo  pontifici  et 
universali  papae,  vita,  Archidiaconus  et  diaconus 
iterum  dicuQt :  Exaudi,  Christe.  Notarii  respondeni 
simUiter.  Sic  dicitur  Iribus  vicibus^  etc,  qu»  se- 
quuntur  in  laude.  Facta  laude,  prior  subdiaconus 
basUicarius  legit  Epistolam  laUnam,  subdiaconus 
Grmous  legit  Opistolam  Graecam.  Duo  cantores 
inpulpitocantantGradale^a?C£fies^tiam  fecit  Do- 
minus,  Primicerius  cum  schola  respondet.  Finitis 
cantibuSf  c^chidiaconuslegit  EvangeliumLatinum, 
(JiaconusCnBCUslegitEvangelium  Graecum.  In  se- 
creta  descendunt  duo  diaconi  ante  altare,  et  duo 
subdiaconi,  ordinate  stantes  cum  siientio.  Dum 
pontifex  diclt Peromma  saecula  soiculorur.i,  nullns 
eirespondet,  sedincipit,  et  d\o\i  Pater  noster  qui 
es  in  ccBlis,  etc,  quse  sequuntur. 

48.  Finita  Missa,  coronatur,  et  cum  Processione 
redit  ad  palatium  per  montem  ExquiUnum,  intrans 
sub  arcum,  ubi  dicitur  macellum  Lunanum  [Al., 
Eumanum],  progredituraute  templum  Marii,qoud  ^ 
vooaturCimbrumtraosiens  per  Merulanam,  ascen* 
densadpalaUum  juxta  FuUoniam.Ia  introitu  basilics 
Zachariae  papse,  accepUs  laudibus  acardinalibuset 
jndicibus.  siouti  in  alUs  coronis,  deseendit  de  equo ; 
suscipitur  a  149  primicerio,  et  seoundicerius 
jndicium  deponit  coronam,etdatcabicnlario,(tuam 
ouriose  reponit  in  scrinio.  Jndices  autem  dncunt 
enm  illo  die  in  basilicam  magnam  Leonianam  in 
cameram,  ubt  sunt  praeparata  undecim  scamna,  et 
unum  subsellium  circa  mensam  domini  pontiflcis,  et 


Dominusbenediciteum,etdicit:/9em />om/nt  nosM  D  lectus^JusbenepraBparatusinfiguraduodeeimapos- 


Jesu  Ohri$ti ;  Servi  Domini  nostri  Jesu  Chri$ti ;  Servi 
Domini  nostriJesu  Ohristi,  G.  arehidiaconus  legai 
Evangelium,  Byacinthus  subdiaconus  legat  Bpisto- 
lam,  0.  primicerius  etcaeteri  cantores  cantent, 

l^l^^.Tunosurgit  dominus  ponUex  a  duobus 
sustentatus,  in  Processione  progrediens,  sicut  mos 
est.  Cubicularii  in  introituecclesise  habent  mapulam 
extensam,  quam  portantsnper  caputejus  usque^te 

«  Sic  infra,  num*  sequenti,  pontifex  pnus  dat  p^ 
cem  priori  epjscopo,  deinde  secundo,  qui  reversu^ 
ad  locum  sifupo,  dat  pacern  priori  $uo, 

^  Idem  ritus  superlus  In  primis  ordinibus  Roma- 
nis. 


tolorumcirca  mensam  Christi,  quando  comederunt 
pa8cha.Ibi  jacentin  cubitisquinque  oardinales,  et 
quinque  diaooni,  et  primicerius  adprandium,dato 
prius  presbjterio  in  camera  cum  manibus,  sicnr  io 
die  nataUs  Domini.  Surgit  inde,  et  venU  ad  locum 
qni  dicitur  Cubitorum,  ubiagnus  assus  l>enedioitur; 
quem  benedicit^  et  redit  ad  praeparatum  lectnm 
mensa^.  Prior  basilicarins  sedet  in  subsellio  anle 

n  lo  alio  codice,  qu/ofi  nominatur  areus  Qalfieni, 
nuno  stmct^  Viti  iu  maeello  Nardini,  transienfP^ 
Merulanam,a$cendens  ad  palatium  CinUfrumit^ 
Fv^toffi. 


im 


ROMANI  ORDDNfES.  —  XI. 


104« 


lectuEn.Tunodomiauspontif^xtoUitparamdeagno,  A  Romuli  ;  ascendit  ad  VaticanHminbasilioabeali 


et  prius  porrigit  priori  basilicario,  diceos :  Quod 
facis ,  fac  eitius ;  sicui  ille  accepit  ad  damnationem ,  tu 
accipe  adremissionem ;eim\ii\i  in  os  ejus,  quiacci- 
pit  et  comedit.  Reliquum  agni  dat  undecim  discum* 
bentibus,  et  aliis  quibus  placet,  et  sic  omnes  come- 
dunt.  Ad  dimidiura  vero  convivium  ex  prncepto 
arcbidiaconisurgitquidam  diaconus,etlegit  lectio- 
nem.  Gantores  autem  expreeceptodominipontificis 
cantant  Sequentiam^  qu8B  sit  conveniens  Pasch», 
moduiatis  organis ;  eaque  finita,  eunt,  et  oscuiantur 
pedespontificis,  quidateiscoppamplenam  potione; 
qni  bibunt,  et  accipiunt  a  saccellario  unum  byzaotium. 

49.  Finito  convivio,  descendit  in  basilicam  Sal- 
yatoris  ad  secretarium,  ubi  parumpausat ;  qui  sur- 


Petri  apostoli,  ibique  cum  onmi  popnlo  Romano 
cantat  Missam. 

51.  Qua  finita,  ooronatnr  ante  basilicam  sancti 
Petri  in  loco,  ubi  ascendit  equum,  et  coronatus 
cum  Processione  revertitur  ad  palatium  per  hanc 
viam  Sacram,  per  portioum  et  per  praelibatum 
pontem,  intrans  sub  arou  triumphali  Theodosii, 
Valentiniani  etGratiani  imperatorum,  et  vadit  juxta 
palatium  •  Gromacii,  ubi  Judei  faciunt  laudem. 
Prosiliens  per  Parionem  inter  circum  Alexandri  et 
theatrum  Pompeii,  desoendit  per  porticum  Agrip- 
pinam  ^  ;  ascendit  per  Pineam  juzta  Palatinam^ 
prosillens  ante  sanctum  Marcum  ascendit  sub  arca 
Manus  camesB  per  clivium  argentarium,  inter  in- 


gens,  diotapriusNona,intratadVesperaseoordine,  B  sulam  ejusdem  nominis  et  capitolium,  descendii 


sicut  in  Antiphonario  scriptum  est.  Finitis  tribus 
Vesperis,  in  basilica  salvatoris,  et  ad  Fontes,  et  ad 
sanetam  Grucem,  redit  dominus  pontifex  in  prcB- 
paratam  portioum  ;  posito  ibi  facistorio  [Al,j  fal- 
distorioj,  sedet  ipse,  et  alii  ordines  oiroa  eum. 
Architriciinus  autem  cum  aliis  juvenibus  ordinate 
proparat  ante  dominum  pontificem  potionem,  et 
yinum  bibit  ipse,  et  omnes  alii  bibunt.  Interim 
eantores  surgunt,  etcantant  hano  Sequentiam  Gr»- 
eam,  navx«  ^<p^v  ^p^v  oi^fAfpov,  qua  Sequentia  finita, 
ennt,  et  osculantur  pedes  pontificis,  et  dat  eis 
bibere  ooppam  potionis.  Sic  omnes  leati  reoedunt. 

50.  Secunda  feria  statio  ad  sanctum  Petrum.  Ad 
Matutinu m  super  Venite,  Surrexit  Dominus  vere,  alteU 


ante  privatam  Mamertini ;  intrat  sub  arcu  triumphali 
inter  templum  Fatale  et  templum  Goncordies,  pro- 
grediens  inter  forum  Trajani  et  foram  Gesaris ; 
subintratarcum  Nervin  inter  templum  ejusdem  deeB, 
et  templum  Jani,  ascendit  ante  asylum  per  silicem, 
144  u^i  cecidit  Simon  Magus,  juxta  templum 
Romuii ;  pergit  sub  arcn  triumphali  Titi  et  Vespa- 
siani,  qui  vocatur  Septem  lucernarum ;  descendit 
ad  Metam  sudantem  ante  triumphalem  aroum  Gons*- 
tantini,  reclinans  manuleBva  ante  amphitheatrum, 
etpersanotam  viam  juxtaGoloseum  [/!/.,  Goliiseum], 
revertiturad  Lateranum  ;  ibique  honorifioesuscep- 
tns,  factis  laudibus  cardinaiium  etjudicum,a8cen« 
dit  paiatium  ;  dat  presbyterium  sine  manibus, 


Venite.  exiultmut.  In  loco  truim  Antiphooarum  C  ««'«'^'a' »0«'*"»'° '«»  «*^em  bagUioa  Leoniana. 


cantaturii //e^ma,  et  tres  Psaimi,  143  ^^^  invoca- 
rem  [Al.y  In  Domino],  Verba  mea,  Domine ne in ira 
tua.  Versus  Hxc  diem  quam  fecit  Dominus  ,  tres 
lectiones  de  homilla,  et  duo  Responsoria  diei  ;  Te 
Deum  taudamus.  Matutin»  Laudes  cantantur  cum 
suis  Antiphonis,  etPsalmis,  et  Versibusalterius  diei 
prioris.  Mane  autem  facto,  omnes  palatini  ordines 
congre^antur  ad  palatium  cum  pontifice,  etdescen- 
dunt  de  paiatio,  etequitatdominuspontifex.Intrat 
per  campum  juxta  sanctum  Gregorium  in  Marlio  ; 
descendit  in  viam  majorem  sub  arcu  formae,  et  dex- 
tra  manu  ante  sanctum  Glementem,  declinans  in 
isevam  juxta  coliiseum.  Transiens  per  arcum  Aureae 
[Al.,  NervieB]  ante  forum Trajani  usque  ad sanctum 


Peraoto  oonvivio,  desoandit  ad  Vesperas,  et  faoit 
ofiOicium  sicut  scriptum  est. 

52.  Infra  Albas  PascheB,  ad  Matutinum,  invitato- 
rium  Surrexit  Dominu%,  oum  suo  Venite,  Feria 
tertia  tres  Psalmi,  Domine  Deusmeus  in  te  speravi, 
Domine  Dominus  nosierf  In  Domino  4anfido,  Versus, 
Hceo  dies^  tres  ieotiones  cum  suis  Responsoriis.  Ma- 
tutinae  Laudes  sicuti  convenit  diei,etad  aiiud  offi- 
cium.  Fefia  quarta  Psalmi  Satvum  me  fac  Domine, 
Usguequo,  Domine:  Dimitinnpiens,  In  iooo  Antipho* 
narum  oantatur  Atleluia,  et  oum  Versu  HcscdieSy  et 
oum  tribus  ieotionibus  et  Responsoriis.  Matutin» 
Laudes  et  aliud  offioium  siout  supra.  Feria  quinta, 
^salmi  Domine,  quishaditatnt ;  Conservame,  Domine, 


Basiiium,  ascendit  per  montem  circa  militiasTi- n  ^arfliirft,i)omtntf;cum[For(«,pro]tribusAntiphoni8 


berianas  ;  descendit  per  sanctum  Abbac^rrum,  et 
transiens  ante  sanctos  apostolos,  manu  leeva  des- 
cendens  in  via  Lata,  et  declinans  perviam  Quirina- 
lem,  et proficiscens  ad  sanctam  Mariam  in Aquiro  ad 
arcum  Pietatts,  sic  ascendit  ad  campnm  Martis^ 
transiens  ante  sanctum  Trifonem  juxta  posteruias, 
usque  ad  pontem  Adrianum ;  intrat  per  pontem;  et 
exit  per  portam  Goliinam  [AL,  Golinam]  ante  tem- 
plum  et  casteilum  Adriani ;  proficiscens  ante  obelis- 
cum  Neronis,  intiat  per  porticum  juxta  sepulcrum 


il/2Wtita,etcum  versu  Eac  dies,  et  cum  tribu« 
iectionibus  etresponsoriis.  MatutinaBLaudes  et  aiiud 
officium,  sicut  supra. Feria sexta,Psalmi  Caslienar*' 
rant ;  ExaudiatteDominus^DomineMvif^tutetua,  Ver- 
susHcec  dies,  ires  lectiones  cum  suis  Responsoriis 
diei.  Matutinae  Laudes  sicut  supra,  et  aiiud  offlcium. 

53.  Sabbato  de  Albis,  ad  Matutinum,  tres  Psaimi 
Dominus  regit  me;  Domini  est  terra;  Judica  me, 
Deus .  In  loco  trium  Antiphonarum  cantetur  i4  /te/wia ; 
Versus  Hcec  dies,  tres  lectiones  cum  Responsoriis . 


•  Alius  Godex  habet,   commentarii,    ut    conjicio.         ^  Item  idem  Godex  addit  expUcandi  causa,  sanctx 
viee,  ante  palatium  saneti  Stephani  in  piseina  di     Marios  Rotundse,  Pantheon, 
RacfU, 


1047 


APPEWDIX  AD  S.  GREGORTI  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


1048 


Matutinfle  Laudes  et  caeterum  officiumsicutsupra.  A  sione  procedunt  ad  sanctumMarcum.PriuscantaDt 


Mane  ad  Missam  statio  Lateranis,  ubi  dominus 
apostolicus  cantat  Missam,  ihique  mutatur  Gradale 
ia  AUeluia,  et  cantanturduoA/iWt/ta,  cum  suis  Ver- 
sibus.  Dum  primicerius  cum  schola  cantat  Agnu8 
DeU  domnusApostolicus  expendit  agnos  per  popu- 
lum,  hac  ratione,  ut  sicut  filii  Israel  in  iEgypto 
positi  preecepto  Domini  de  sanguine  immaculati 
Agni  inliminibus  domorum  scripserunthocsignum 
T,neabangelo  percuterentur;  itaetnosdesanguine 
passionis  imroaculati  Agni  Christi  debemus  hocsig- 
num  scribere  in  limine  domorum  nostrarum  per 
fidem,  ne  a  diabolo  et  145  &  vitiispercutiamur,  et 
a  potestate  diaboli  liberemur.  Aliud  propter  infantes 
noviter  baptizatos,  in  ecclesia  deponentes  veterem 
tunicam,  qui  annuntiant  AWWMta,  id  est  gloriam  B  rumcanonic^scumsuiscr^clbusinbasil^icamSaWa. 


Antiphonam,/>amtneZ>omt>iu5nos<er,9mctimpoin- 
bus  nostris ;  deinde  Psalmus  Beatus  mr,  146  ^^^ 
liquos.  Cum  autemad  ecclesiam  yenerint,cantatur 
Responsorium  FamuleDei,Marce,  Finito  Responso- 
rio,  faciunt  CoUectam ;  Populus  Sion,  convertimm 
adDominum,  Finitocantu,dicunt:  F^c/amfiiy«m<a, 
Levate,  et  Orationem  Procedamus  cumpace ;  respon- 
dent  /n  nomine  Jesu  Christi,  Cxeuntes  de  ecclesiare- 
deunt  ad  Processionem,  per  viam  cantando  Antiphonas 
et  Psalmos,et  instatutislocislitanias,  sicut  mosest, 
usque  ad  sanctum  Petrum  ;  etaccipiuntacuriado- 
mini  papse  presbyteriumsecundumconsuetadinem 
hujus  diei. 

57.  Interim  convenientibusomnibus  patriarchia- 


beatitudinis  coelestis  patriae.  Tertium,  quia  quicun- 
que  habuit  de  cera  prffidictorum  agnorum,  et  exea 
in  domo  suacrucem  habuerit,  vel  secum  portaverit, 
noQ  leedetur  ab  aliquo  phantastico  spiritu,  et  a 
tonitruo.  APascha  usque  in  Sabbato  ad  Sextam,  ad 
omnes  Versus  ofBcii  non  dicitur  Responsorium  ad 
Primam,  Tertiam,  Sextam  et  Nonam,  et  Comple- 
torium,  nec  lectioineisrecitatur;  sed  pro  lectione, 
Yersu,  Responsorio,  cantatur  Gradale  Hac  dies,  et 
dicitur  Versus,  sicut  in  aliis  diebus  futuris. 

54.  Mane  statio  ad  sanctum  Pancratium.  Ad  Ves- 
perum  debet  esse  dominuspontifex  ad  sanctos  Cos- 
mam  etDamianum,  cum  omnibus  scholis,  ibiqueho- 
norifice  cantare  Vesperas,  sicut  in  die  sancti  Pascha- 


toris,  quse  vocatur  Constan  tiniana,  ubi  dominus  pon- 
tifexpost  altareejusdemecclesiae  induitsecumepis- 
copis,  cardinalibus  et  aliis  ordinibus  sacri  palatii: 
tunc  primicerius  cum  cantoribus  cantatPopufuiSum. 

Finito  cantu,  dominuspontifexdicit  Oremus,  archi- 
diacon  us  Fleetamus  genua,  aliu  s  respoodetLevole  ;flt 
pontifex  dicit  Orationem.  Schola  respondet  Amen. 
Archidiacon  us  n  untiat  Procedamus  cum  pace,  schola 
respondet  In  nomine  Christi.  Subdiaconusverore- 
gionariuselevatcrucemstationalem  dealtari,quam 
plene  portatinbrachio,  utosculeturab  omnibus,ia 
Processioneante  pontificem  usqueinexituecclesic; 
deindelevat  eam  erectam.  Primiceriuscumschola 
post  domnum  papamtenens  palliumcum  IflBva.pri- 


tift,  ethabere  coenam  de  ecclesia,  ipse  et  omnes  q  mum  incipit  Antiphonam,DomineZ)omtnM  nos/w- 


ordines  palatii,  videlicetpanem,  vinum,  lacteas  et 
lactucas. 

55.  APascha  usque  in  vigiliamAscensioniscan- 
tentur  tres  Psalmi  uniuscujusque  nocturni  ejusdem 
feriee,  ettres  lectionesinloco  Antiphonarum.  Apud 
Romanos  non  suntnisi  Uidi  Alleluiay  tam  inDomini- 
ois  diebus,  quam  in  feriis  et  festivitatibus  ;itaquod 
ad  terminum  prsedictum  finiatur  Psalterium  non  genu 
flexo  in  ullo  officio  ;  etnon  cantatur  Antiphona,  sed 
inloco  AntiphoneecanteturilZ^^t^ta^  nisicum  fuerint 
dominicales  Anliphonse  (^MXnAtleluia;  et  Antiphona 
alicujusfestivitatis,  similitercum  A//e^t4ta.  Infraheb- 
domadam ,  ad  Matutinum,  In  vitatorium  .4  tleluia,  cum 
suo  Venite,  In  Laudibus  sub  una  Alleluia,  In  tono 


Deinde  Lateranum  eamdem  Antiphonam,  postea 
sancta  Maria  Major ;  in  quarto  loco  sanctus  Petros. 
Finiiis  patriarchiis,  primiceriusiterum  incipiteam* 
dem  Antiphonam  ;et  hoc  ordinecantanturalisAD- 
tiphonsB  per  totam  viam,  dum  pontifexcantal  Psa^ 
mos.  Cum  autem  venerit  Processio  ante  Coloseoni, 
subdiaconus  regionarius  incipit  »  septiformem  lita- 
niam.  Basilicarii  vero  respondent  illud  idemusqoe 
adseptimum.  Cum  autem  veneritantesanctamM&* 
riam  Novam,  inpraeparato  lecto  dominus  pontifex 
cum  episcopis,  cardinalibusetdiaconibusquieseit, 
donec  litania  finiatur.  Qua  finita,  surgit  domioQs 
pontifex,  dicit  Oremus,  disiconus  Ftectamusgtnva, 
respondeturLeva/e.  147  Pontifex  dicit  OralioDem, 


Noliflere  ilfflrta  cantantur  omnes  Psalmi ;  ad  Ves-  q  diaconus  Procedamus  cumpace,  et  redeunt  omnes 


peras  similiter,  nisi  in  Dominicis  diebus  et  festivita- 
tibus.  In  omnibusmatutinisLaudibusetvespertinis 
Horis  fit  commemoratio  Passionis  Christi  et  Resur- 
rectionis  ;  Antiphona,  Crucemsanctamsubiit.tiNoli 
/Zere,  Maria,  cum  Versibus  et  Orationibussuis.Se- 
cundaferia  postOctavam  PaschaepK^nitur  Apocalyp- 
sis,  et  historia  Ego  sum  vitiSf  usque  in  Dominicam 
de  Modicum. 

56.  In  litaniis  majoribus  omnes  cruces  Romanfie 
civitatis  cum  eJero  etpopulohonoritice  cum  Proces- 

^  »  Nota  liic  septiformem,  quinqueformem,  trifor- 
mem,  et  semplicem  lilaniam. .  Septiformem  iitapiam 
instituit  Gregorius  Magnus,   quee  in   Feptem  choros 


in  Processione  per  viam  Sacram  ad  clivum  argen- 
tarii  preelibatum.  Subdiacoous  incipitquinquefons6°i 
litaniam  eo  ordine  quoprius,usque  ad  lectamaote 
sanctum  Marcum,  ubi  Dominusse  pausat,  sicotiQ 
primo.  Deinde  revertuntur  inProcessioneusqucad 
arcum  IriumphalemTheodosii,  Valentinianiel  Gra- 
tianiimperatorum,ubiincipittriformemlitaniamos- 

que  ad  lectum  in  ponte  Adriano.  Venientesadsanc- 
tum  Laurentium  in  porticu  tnajore,  ubi  incipit  siflJ- 
plicem  litaniam  usque  ad  lectum  cantariantesaoctaoi 

distribuat  erat.  Lege  Menardum,  in  notis  w^^™* 
menlarium,  pag.  94.  Confler  etiam  primum  OfOiD'»» 
Romanum  supra,  num.  43. 


1049 


ROMANI  ORDINES.  —  XI. 


1050 


Manamin  Virgari  [AL,  Virgariorum]  in  fine  cor-  A.  Spiritumtuumet  creabuntur,c\imsmsPsa\mi3.Tfes 

lectiones  leguntur.  Primam  lectiooem  legunt  cano- 
nici  ecclesi8B,!>eMmcomp^eren^Mr,etcantantprimum 
RespoQSorium.Secundam  lectionemlegunt  cardina- 
lesdesermonibus^responsoriumcantantcantoreset 
basilicarii;tertiam  lectionem  lcgit  pontifex.Cfleterum 
ofiQcium  facit  primicerius  cum  omnibus.Missam  can- 
tatpontifex,  cumlaudibus.  PostMissam  coronatus 
redit  ad  palatium,  sicut  mos  est.  Infrahebdomadam 
legiturdesermonibus.  Sabbatoquatuor  temporum 
adlectionesnonflectuQturgenua'propterPascha,sed 
in  looo  Gradaiium  canitur  Alleluia,cum  suis Yersi- 
hus,Kyrie  non  dicitur  propter  litaniam  processio- 
ni8,ubi  dictum  est  Kyrie\sed  solummodo  finito  hjm- 
no  trium  puerorum,pontifex  incipit  Missam^G/oruz 


tin». 

58.  Finita  litania,  aliisque  officiis,ascendit  ad  ba- 
silicam  sancti  Petri  ubi  est  statio ;  ibiquedominus 
pontifex  cantatMissam.  In  hac  statione  habet  domi- 
nuspontifex  xxsolid.  den.  Papiens.,cardinales  vero 
et  diaconi,  et  primicerius  cum  cantoribus,accipiunt 
XL  solidos  Lucenses  ',etpriorbasilicarius,etscrina- 
rii  scribuQt  omnes  cruces,  et  de  unaquaque  habent 
unumLucensem,  dequibus  habent  acolythi  medie- 
iatem,  etraedietatem  basilicarii ;  x  solid.fdiaconi], 
subdiaconi  regionarii  VI  solid. 

59.  Dominica  de  Modicum  ponuntur  Epistolae  ca- 
nonicaBusque  in  tertiam  Dominicam,  Pater,cum  es' 
sem  cum  eis.In  hac  Dominica  ponitur  Actusaposto- 


lorumu8queinYigiliaAscensionis,etcantaturdepr9e-  3  in  excelsisDeo,  et  reliquum. 


libata  historia,  Sioblitus,  et  leguntur  de  hoclibro 
ires  lectiones  in  Ascensione  Domini,  tres  in  Domi- 
nicade  Rosis,  et  duas  in  Pentecosten. 

60.  In  Ascensione  Domini  statio  ad  sanctum  Pe- 
trum^ubidominus  pontifex  cum  episcopis,cardina- 
libus,  diaconibus  et  caeteris  scholis  debet  cantare 
Vesperas ;  et,  sicut  in  nocturnis  stationibus,  media 
nocte  surgere,  incensandoaltaria  ;  priusad  corpus 
Yigiliascelebrare,deinde  in  choroantealtaremajus 
eosdem  vigilias  inciperc.  Tres  lectiones  de  Actibus 
apostolorum;quinquedesermonibusfe3tivitatis,nona 
dehomiliaeoordinequo  superiusdiximus.  AdMis- 
sam  fiuntlaudes  ab  archidiacono,  etdiaconibus  et 
subdiaconibus,  etnotariis  septem.  Dum  laudes  effi- 


64.  Diciturpascha  annotina,  quia  est  in  anniver- 
sario  praBteriti  Paschatis. 

65.  Dominica  octava  Pentecostes  poniturliber 
Regum,  usqueinKalsndas  Augusti;deinde  nocturna 
Psaimorum  et  capitula  cum  genu  fiexo,  sicut  ratio 
requirit.Ad  primam  omnitempore  Oratio  dieinon 
mutatur,  nisi  infra  dies  Paschatisetmagnis  festivi- 
tatibus  sanctorum,  quando  non  dicitur  nisi  149 
Oratio  festivitatis  et  infra  octavam. 

66.  In  vigilia  sancti  Joannis  Baptistes,  ad  Matuti- 
num,Invita(orium ,  A^^em  praecursoris  Dominum  cum 
Vient/tf.Tresautem  historiaB  festivitatis,  ettres  lec- 
tiones  de  sancto.Non  dicitur  Te  Deum  laud  amus, sed 
incipit  matutinas  La,\ides,Deus,in  adjutorium  meum 


ciuntur.pontifex  stat ;  quibus  finitis,  canituraliud  ^  intende. NuniiaiinT  una  AntiphonaMatulini,sub  qua 


officium  Missffi,  eaquefinita,  coronatur,etsicglorio- 
siusrevertitur  ad  palatium.  Infra  hebdomadam  us- 
que  in  SabbatoPentecostes,inunaquaqueferiacan- 
tantur  tres  antiphon»,  l^S^^^i^s  Psalmi  praedic- 
t£B  festivitatis  ;  etleguntur  tres  lectiones  de  sermo- 
nibus. 

61.  Dominicade  Rosa,  statio  ad  sanctam  Mariam 
Rotundam,ubi  pontifexdebet  cantare  Missam,etin 
prsedicationediceredeadventu  Spiritns  sancti,  quia 
dealtitudine  templi  mittuntur  rossB  infigura  ejus- 
dem  Spiritus  sancti. 

62.  SabbatoPentecostes  ad  officium  baptismi  le- 
guntur  sex  lectiones  Latin8B,et  sex  Gr8ecffi,et  aliud 
officium  sicutin  sacramentario  scriptum  est. 

63.  Dominica,  statio  ad  sanctum  Petrum,  quo  do- 
minus  pontifex  ad  Vesperas  vigiliflB  cum  omnibus 
ordiDit>us  venit;et  in  nocte  ad  Matutinum  sicut  in 
nocturnis  stationibus.  Ad  corpus  vigiliastrium  lec- 
tionum  facit;deindead  altare  majusMatutinum.  In- 
Titatorium  il^^/tita,8icut  in  dieResurrectionis,cum 
suo  VeniteMii  csLniSini  AlleluiaySpiritus  Dominire- 
plevitorbemterrorum,venite(»doremu$,alleLAniiph., 
Alleluia.Psslmi,Beutusmr;Quarefremueruntgenle8; 
Domxne,quid  multiplirati  stin^, Alii  dicunt,  Faclus  est 
repente  decmlosonus.  Confirmahoc^  Deus.  Emitte 

Hic  iterum,  ut  supra  in  Nativitate,  distinguuntur 
YigiliflB  a  Matutino,  Amalariqs,.  in  Antiphonari  cap. 
60  duas  vigilias  vocat.  Ex  Romano,  inq\iii,AniiphO' 


omnes  Psalmi  cantantur.  Ad  primam  Antiphona,et 
tresPsalmi,  etlectio  vigilieB  festivitatis,  cumVersu 
et  Oratione.  Vesperas  facit,  et  vigilias  noctis  in  basi- 
lica  sancti  Joannis  ad  Fontes,Gr8Bci  autem  in  basi- 
lica  Salvatoris.AdMatutinum  Graecifaciuntofficium 
ad  Fontes,  et  curia  in  basiiica  Salvatoris.  Missam 
cantat  pontifexibi,  ubi  fit  statio.  In  vigilia  sancti 
Petri,  et  in  vigilia  sancti  Laurentii,  et  in  vigilia 
sanctflB  MarisB^  et  in  vigilia  sancti  AndreflB,et  in  vi- 
gilia  Natalis  Domini,  hoc  officium  fit  ad  Matutinum 
sicutinvigiliasanctiJoannis  BapUstfiB  prsediximus. 
Ad  Primam,  Tertiam,  Sextam  et  Nonam  cantatur  et 
legiturdesancto:ad  Missamuoncantatur  Alleluia, 
D  propter  jejunium,sed  tantum  Gradale. 

67.  In  festivitate  sancti  Petri  conveniunt  curales 
in  basilica  eju8demapostoh»cum  domino  papa,ubi 
cantatur  Vesperum.Antiphon8B»/{iratn7  Dominuset 
non  pcenitebit  eutn  et  aliee  Antiphonae  cum  suis  Pssd- 
mis.  Ad  Magnificat.Significavit  Dominus  Petro.  In 
primo  nocturno  *  Vigilise  incipit  primicerius  Anti- 
phonam  :/n  omnem  terram  exivit  sonus  eorum;Paalm. 
Cceli  fnarran/, etaliflBAntiphonfiBapostolorum  noc- 
turnalescum  suisPsalmis.  Tres  lectionesleguntca- 
nonici  de  Actibus  apostolorum  :  Petrus  et  Joannes 
ascendebantin  templum,  etcantanttria  responsoria. 

nario  posui  duas  vigilias  in  nostro  Antiphonario tSciM- 
cet  pro  festo  sancli  Petri. 


i05i 


APPENDIX  AD  S.  GREGORn  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


108« 


Deinde  jndicesleguntduaslectiones  desermonibus  A  facit  Vespcrum,eiofaciumpertotam  •  noctem.Ma- 


apostolornm  Petri  et  Pauli  ;sextam  legit  episcopus 
septimam  cardinalis,octavamprior  basilicarius;no. 
nam  legit  dominus  papa  de  expositione  Evangelii. 
Responsoria  cantant  canlores  et  basilicarii.  Finita 
vero  lectione  domini  papje,  primicerius  dicit  :  Te 
Deum,  et  papa  dicit  Orationem,  etbenedicit.  Ad 
Matutinnm  cantores  cantant  Invitatorium  :  Regem 
apostolorum  Dominum,  et  F^wi/e.  AntiphonaiS/  di- 
ligis  me,  SimonPetre;Psa]mm,  Beatus  mV,  150®^ 
aliflB  Antiphonae  cum  suisPsalmis.sicntin  Antipho- 
nario  inveniturscriptum.  Lectiones  leguntureo  or- 
dine  quo  in  vigilia  sive  in  Dominicis.  Tres  Psalmi 
cantaotur,  sicut  prius.  Matutinee  Laudescantanlur 
cum  Antiphona.  Pe^rj<5  efJoannes,ei  reliquis  Anti- 


ne  facit  Missam  Romano  populo,et  accipiunt  scholflB 
pro  beneficio  ab  ecclesiae  ytu  solidos  denariorum. 

7i.  In  vigilia  sanctae  MariaB,mane,dom!nu8papa 
cum  cardinalibusydiscalceatis  pedibus,  facitvn  ge- 
nua,  et  aperitimaginem,elosculaturpedesDoraini, 
et  deponit  jusum  [Id  est,  deorsum],  caotando  Te 
Deum  Zati^(zmu5,quodconstituit  Leo  quartuspapa. 

72.  In  assumptione  sanctae  Mariae,  dpminus  papa 
cum  omni  curia  facit  Vesperum,et  vigilias  novem 
lectionem  in  ecclesia  sanctae  Mariee  Majoris.  Com 
fuerint  finitaB,revertilur  Lateranum.  Cardinales  et 
diacones  accipiuntimaginem  JesuGhristi,etabslra- 
huntde  basilicasancti  Laurentii  cum  omnipopulo, 
portantes  eamper  campum  Lateranum  juxta  basili- 


phonis  cum  Psalmis.  Manead  MiSsam  dominipapae  g  camsancti  Gregorii.Crucem  stationalem  portat  re- 


debentesselaudes,  etcoronari  in  tan'a  festivitate, 
cujus  vicarius  est. 

68.  Infra  Octavas  sanctl  Joannis,  etsancti  Petri, 
et  sancti  Laurentii,  et  sanctae  Mariae,  et  natalis  Do- 
mini,  et  Epiphani8e,hoc  officiumfit.  Tres  Psalmi  et 
tres  lectiones,  etomne  offlcium  defestivitate,  nisi 
fueritinlereos  dies  festivitas  ix  lectionum. 

69.  In  festivitate  sancti  Paull  vaditPontifexilluc 
cum  omnibus  scholis  ;  facit  Vesperas,ethabet  cum 
omnibus  coenam  de  ecclesia.  Perfecta  coena,intrat 
adVigilias.  Monachi  ecclesiaB  lec^unt  tres  lectiones, 
Saulus  adkucspirans  m?narum;cantanttria  Respon- 
soria  ;  pro  unoqouqueResponsorioaccipiuntab  ar- 
chidiacono  i\  denarios  de  decem  etocto  denariis  quos 


gionariuspost  eam  ;  postquamProcessio  curiae  or- 
dinate  procedens,  cantando  Psalmos,  primicerias 
cum  schola  Responsorium  de  eadem  festivitate. 
Praefectus  cum  duodecimvirisaccipit  a  curia  xiifa- 
culas,  Ostiarii  veroaliasxuportantes  accensas  ante 
imaginem,  dumimagotransit  per  campum,  cnbicu- 
larii  stantinculmine  sancti  Georgii,  tenentes  duas 
faculas  accensas,  quas  imagine  transacta  exstin- 
guuntfaculas.  Cumque  imago  venerit  ad  saoctam 
Mariam  Novam,deponunt  eam  ante  ecclesiam,  ct  la- 
vant  penesejusde  basilico.Tnterim  scholae  facinnt 
Matutinum  in  ecclesia,trium  scilicet  lectfonum.Popu- 
li  vero  laubantes  et  benedicentes  Dominum,tolIunt 
eam  inde.  et  portant  ad  sanctum  Adrianum  ;  et  ibi 


archidiaconus  acceperat  ab  eis.  Post   responso-  q  Want  pedes.  Exeuntes  autem  de  ecclesia,  redeunt 

perviamquavenerunt,  et  portant  eam  per  arcum 
in  Lathone,quiaantiquotemporemagna  persecutio 
erat  ibi  diaboli.  Deinde  transeuntjuxta  domumOr- 
phei  propterbasiliscum,qul  tunc,temporislatitabat 
ibi  incaverna,  cujus  fetore  et  sibilo  homines  ib' 
transeuntes  infirmabantur,  et  moriebantur.  Idcirco 
Sergius  Papa  constituit  hanc  proeessioneni  in  bHc 
tantafestlvitate,  quatenusperlaudes  tantorum  po- 
puloriim,  et  intercessionem  sanctissimae  virginis 
MariaeapudDeum,populu8Romanns  ab  his  perse- 
cutionibus  liberaretur.  Ascendentes  ad  1 5B  ^^' 
ctam  Mariam,  dominuspontifexpr«paratus  cantat 
Missam,  benedicit  populum  fatigatum;omnes  reee* 
dunt. 

72.  Dominioa  prima  mensis  SeptembFit  ponfinr 
liber  Jobet  Tobiae,  Judith  et  Eether,  usque  in  Do* 
minioaprimamensisOctobris.  Inquo  mense  estNa- 
tivitas  sanctae  Marifle,qu6n  ita  oelebratur  a  poatifioe 
ceieberrime  insanotoAdriano,  nbi  fit  oo]lecta,tiont 
in  Pnrificatione  et  Annuntiatione  sanots  Mtrin* 

74.  In  exaltatione  sanctiB  crucis,8tatio  Laterani. 
FitCoUectaad  sanctam  Mariam  Majorem,  ubi  ernz 
stationalis,  et  sohola,  et  regionarii,  et  acolythi,  eoa- 
dunantur  cum  cruce  sanoti  Joanniset  canonicis,  et 
cruce  sanctflB  Marifle  ct  canonicis.  Primicertns  enm 
schola  cantat  coUectam,  Aubdiaconus  regionarinspor- 


rium  in  q-iarta  lectione  surgit  dominus  pontifex 
et  intrat  ad  aream  altaris  sancti  Pauli,  ubi  est  fora- 
men  infundoareoB  supercorpusapostoli.Discooper- 
toeo,mittitmanumdeorsum,etaprehenditthuribulum 
inunco  plenum  carbonibus  et1ncenso,et  trahit  fo- 
ras.Incensum  et  carbones  dat  archidiacono,  archi- 
diaconus  autem  datperpopuIum,hacratione,utqui- 
cunque  febrioitansdevote  in  fide  Apostoll  ex  his  bibe- 
rit,8anetur.Iterumrepletthnribulumdecarbonibus, 
et  ponit  supereos  candelamvitream  plenam  incen^ 
so;accendit  carbones,et  candelnincipit  bullire[A^, 
bollire];et  reponit  thuribulum  in  praelibato  unco, 
et  cooperitur  foramen  arcae  a  pontifice  super  corpus 
ejus.  In  quarta  lectione  annualiter,  sicut  in  vigiliis 
sancti  Pauli,duas  lectiones  legunt  episcopi  ;  duas 
cardinal6s;octavam  8ubdiaconus:nonam  pontifex : 
reliqua  quinque  Responsoria  cantant  oantores  et 
basiiicarii,  et  accipiunt  ab  archidiaconoxvmdena'* 
rios.  Aliud  officium  efficitur,  sicut  mos  est.Mane 
pontifex  celeberrimecantatMissam,etscholflB  acci- 
piunt  ab  ecclesia  pro  beneficio  festivitatis  i v  solid . 
demonetis. 

70.  In  Kalendis  Augusti  poniturliberSalomonis 
usque  in  Kalendas  Septembris.  In  festivltafesancti 
Laurentli  dominus  pontifexl51  in  basilicaejusin 
agro  Verano,  ubi  requiescit,  cum  omuibusscholis 


D 


•  In  Sacramentario  Gregoriano  assignatur  pro  hoc  festp  prim  Mi9^a  de  noQfe^  pag.  120,  apud  M  ena^ 


1053 


ROMANI  ORDINES.  —  Xf. 


10K4 


tat  cnicem  stationalem.lDProcessioneante  canto-  A 
res,  et  processionaliter  procedunt  usque  ad  Latera- 
num.  Primicerius  cum  schola  primum  cantat  Anti- 
phonam,iVds  auiem  gloriari  opoW^t.Deinde  canonici 
sanctae  Marifle  venientes  in  campum  j  uxta  Fulloniam^ 
ibicumomni  populoexspectant  pontificem  et«  san- 
ctuariaapalatio.  Pontifex  vero  indutus,  discalceatis 
pedibus,  cum  aliis  ordinibus  descendit  de  palatio . 
CardiDales  portant  sanctuaria  in  Processione,scilicet 
de  ligno  crucis  Domini,  et  sandalia  Jesu  Ghristiyet 
(Sreumeisionem  ejus  ad  basilicam  Salvatoris,  ubi 
est  statio.  Ibi  pontifex  cantat  Missam  ;  et  oantatai 
omues  IflBti  cum  Benedictione  recedunt. 

75.  Dominica  prima  mensisOctobrisponiturliber 
Machabnorum,  nsque  in  Dominica  prima  mensis 
NoTembris.  Mediante  Octubrio,  in  futuris  Dominicis  n 
admatutinas  Laudes,quando  ^{tiint  BenedUnte^  om- 

'  Id    est  reliquas,  ut  ex  consequentibus  intelligitur. 
sanctuaria  a  Palatio, 


niaopera  Domini,  Domino,  cantantur  hae  Antipho- 
nae  :  DwmperdMran/,Tmm<ieot;iros,etaIifiBqu8e1n 
Antiphonario  inveoiuntur.  Dominica  prima  mensis 
Novembris  ponitur  Daniel  propheta,  et  legitur  in 
Dominicisdiebus  usqueadAdventum  Domini.Infra 
hebdomadas  legitur  de  Ezechiele,  et  de  xu  pro- 
phetis. 

76.  In  feslivitatec  sancti  AndreaBdebet  esse  domi- 
nuspontifex  cum  omnibus  scholis  ad  sanctum  An- 
dr<»am  in  Vaticano,  ibique  honorifice,  siculin  fesli- 
vitatesanctiPetri,  Vesperas  et  vigilias  celebrare. 
Matutinum  vero  ad  fratremejusfacere,  153  idest 
adaltare  sancti  Petri.  Mane  canitur  Missa  super  altare 
bealiAndreee,  utomnis  populus  cum  Benedictione 
Isetus  recedat.  Praefectus  cum  adjutorio  decimee 
illuminatecclesiam,  etfacitprandium  curiffi.  Deo 
gratias. 

Idem    duobu^  Codicibus    desunt   hsec    verba,    et 


ADDITIO  EX  COD.  VALLICELLANO 


HsB  sunt  festivitates,  inquibus  dominus  pontifex 
debet  coronari.  lu  festivitate  videlicet  sanctorum 
quatuorCoronatorum,  in  festivf tate  sancti  Martini, 
ubi  dicitur  titulus  i£quitii;  in  festivitate  sancti  Cle- 
mentis  :  in  Dominicade  Adventu  ;  in  Dominica  de 
Jerusalem ;  in  Dominica  de  Gaudete,  in  festivitate 
Doaiini,  in  festivitatesanctiStephani,inEpiphania, 
iuDominica  Lxtare,  Jerusalem,  inPascha,  inferia 
secundaadsanctum  Petrum,  in  Dominica  Egosum 
Pasior  bonus,  in  Ascensione,  in  Pentecoste,infesti- 
vitate  sancti  Petri,inanniversario  suo,infestivitate 
sancti  Silvestri. 

H8B  sunt  noctumales  stationes  sancti  Petri.  Domi- 
nica  de  Gaudete,  Epiphania,  AscensioDomini,Pen- 
tecostes,  festivitas  sancti  Petri,  et  ejus  Qctava  ; 
festivitas  sancti  AndreaB.  In  unaquaque  earum  sta- 
tionum  schoIaB  palatii,  scilicet  cardinales,  diacones 
subdiacones,  cantores  regionarii,  acolythi  debent 
habere[v  solid.den.de  altari  sancti  Petri  pro  coBuatica. 


Archidiacouus  xvin  den.,  pro  his  qui  cantant  lx, 
canonici  xn  solid.,  et  ad  Missammedietatemaltaris 
intereosetcapellanosdomini  papsB  usque  ad  finem. 
Si  deeritdominuspontifex,  etveneritcardinalis  so- 
lus  cantare  Missam,  in  quacunque  statione  totam 
medietatem  altaris  habent  praBdicta^scholaB.  Cardi- 
nalis  qui  cantat  Missam  habet  tertiampartem  obla- 
tionis  ;  sedsihabetaIiquemsociumcardinalem,non 
fitita;  sed  oblatlo^  sicut  mos  est,  communiterdivi- 
datur  per  scholas. 

HflB  suntsancti  PetridiurnaBstationes.Inomaibus 
Sabbatis  quatuor  temporum,  Dominica  Quinqua- 
gesimflB,  Domlnicain  Passione,  feriasecunda  post 
Pascha,  Dominica  Egosum  PastorbonuSyin  litanias 
majores,  in  Dedicatione,et  in  Cathedra  sancti  Petri. 
In  unaquaqueharumslationum  accipiuntvsolid.et 
obiationem.  Sed  dominus  pontifex  accipit  154  ^^ 
solid.  in  nortnrnisstationibus,  quandoaccenduntur 
•  retia;  et  iu  diurnis,quandQaccendunturcandel8e. 


Pharum  alio 
numero. 


nomine   appeliant,    id  est  lucern^in  orbicularem   cum  certo  lucernarum  aul  candelarum 


APPENDIX. 

JOANNIS  PAPiE  XIX  •  DIPLOMA, 

Quo  facullatem  concedit  episcopo  Silvas  Candidx  ofAcia  certis  diebus  celebrandi  in 

in  Vaticano* 


ecclesia  sancti  Petri 


Joaunes  episcopus,  servus  servorum  Dei,  dilecto  D  rumque  concedimusetconfirmamusvobisinperpe' 


filio  Petro  Dei  gratia  episcopo  SilvaeCandid^B  Eccle- 
siflB,  et  perte  eidem  venerabih  episcopio^  successo- 
ribasque  tuis  in  perpetuum.  Convenil  apostolico 
mo4eraminipiareiigioQepollentibusbenevolacom- 
passloae  succurrerei  et  poscentium  animis  alacri 
devotione  impertiri  assensum.  Et  paulo  post :  Ite* 


tuum  ecclesiam  sanctarum  RufinaB  et  SecundsB,  si- 
tamRomae  juxtapalatiumnostrum,  cum  omnibus 
ad  eam  pertinentibus  ;  et  concedimusetconBrma- 
mus  vobis  in  perpetuum  ecclesiam  sanctes  Marise, 
cum  omnibus  suis  pertinentiis  infra  hanc  civtatem 
Romanam,  longe  a  monte  qui   Augusta  dicilur. 


«  Qui  Qobis  Joanaes  XI,  aujut  aanui   tertius  ooiacidii  ia  aanum  1026,  iadicUoae  tartia,  a  Semptembri 
ino(Bp4a. 


1055 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITDRGICA  OPERA. 


1056 


Parilerque  concediraus  el  confirmamus  vobis  veslris- 
que  sucessoribus  in  perpetuum,  sicuti  amemorato 
sancto  papa,  siveacseterispraedecessoribusnostris 
pontificibus  concessaetconfirmata  fuerunt,videlicet 
monasleriaquinque,sanctiStephani,  etsanctse  Ma- 
riee,  sanctoruroque  Joannis  et  Pauli,  et  beati  Mar- 
tini,  atque  Jerusaiem,  constituta  juxta  magnam  ec- 
clesiam  sancti  Petri,cum  omnibuseorum  pertinentiis, 
omnesque  consecrationes  quee  ibidem  sunt,  aut  in 
preefata  ecclesia  sancti  Petri,  aut  in  caeteris  ecclesiis, 
quae  sunt  constitutae  in  tota  civitate  Leoniana  ;  et, 
si  necessarium  fuerit  eas  consecrare,  nullus  alius 
episcopus  ad  tale  ministerium,  vel  consecrationem 
accedere  prsesumat,  nisi  vos  vestrique  successores 
155  episcopi  sanctae  Siivse  Gandidae  ecclesice  in 
perpetuum.  Concedimus  etcontirmamus  vobisves- 
trisque  successoribus  in  perpetuum  sanctum  diem 
Sabbatum  ad  baptismisacramentum  celebrandum, 
et  totum  ofiQcium  faciendum  inecclesiasancti  Petri 
apostoli,  et  supra  magoumaltare:  inquovenerabili 
altari,  seuin  confessione,quidquidaurivel  argenti, 
pallii  vel|cerse,sivealiarum  rerum,  positum  etobla- 
tum,  sive  jactatum  fuerit,  vel  vobis  oblatum,  ab 
hora  videlicet  diei  tertia,  qua  ingredi  ecclesiam  ad 
ordinandum,  et  peragendum  divinum  offlciumvos 
volumus,usquequoexpletamsanctm  Dominicfie  diei 
Missam  habueritis,per  vestros  curatores  in  vestram 
vestrorumque  successorum,  remota  omni  conlra- 
diclioue,  deveniat  potestatem. 

Kt  quia  usque  ad  nostrum  tempusin  praefataec- 
clesia  sancii  Petri,  a  qua  peneomnesEcclesise  doc- 
trinam  acceperunt,  sicut  a  magistraet  domina,  dies 
Dominica  Palmarum,  [et  dies  Ccense  Domini,  et 
Parasceve  tam  irreverentercolebantur,  utnecPro- 
cessio  cum  palmis  in  ipsa  die  Dominica  ibi  fieret, 
nec  in  die  Coenae  Domini  ^  Gloria  in  excelsis  Deo 
diceretur  ;  et  in  Parasceve  non  tam  reverenter  ut 
deceb'itofficiumibifiebat,condoluimus;etmel1orare 
hoc|cupientespervosvestrosquesuccessores^8tatui- 
mus  ut  omni  annua  die  Dominica  Palmarum  cum 
Processione  ab  ecclesia  sanctaeMariseinTurri  exea- 
tis,  et  venientes  ad  magnum  altare  sancti  Petri 
Missam  celebretis.  Similiter  et  omni  anno  in  die 
Coenae  Domini  vos  vestrique  successores  Missam 
super  eodem  altare  sancti  Petri  celebrare,  Gloria  in 
excelsis  Deo  dicere,  sanctum  chrisma  conficere,  et 
quod  ad  episcopumpertinetagerevolumus.Etomni 
anno  die  Parascevesuperipsum  altaremajus  sancti 
Pelri  totum  officium  reverenter,  ut  decet,  vos 
vestrosque  successores  facere  volumus.  In  quibus 
tribus  Missis,  scilicet  in  Missa  Palmarum,  seu  in 
Missa  Co^nae  Dommi,  et  in  officio  Parasceve,  quid- 
quid  auri  vel  argenti,  pallii  seu  cera?,  vel  aliarum 
rerum  super  jam  dicto  sacro  altaribeati  Petri,sive 
in  confessionepositumautjactatumfuerit,  velvol)is 
oblatum  abhora  qua  ipsaMissaetofficiuminchoata 
fuerint  et  expleta,  per  vestros  cuslodes  in  vestram 


A  vestrorumque  successorum  similiter,  rcmotaomni 
contradictione,deventiat  1 56  potestatem.Inqmbus 
dictis  quinque  diebus,  si  vobis  vestrisque  successo- 
ribus  utile  visum  fuerit,  aliquemdiaconorumnos- 
trorum  ministrare  ob  honorem  sancti  Petri  et  Testram 
reverentiam  volumus  petere.  Potestatem  autem 
ejusdem  ecclesiae  sancti  Petri,  et  supra  dictorum 
monasteriorum  suorum,  etcuncta  ecclesiaBjudicia 
ipsorum,  seu  totius  civitatis  Leonianse,  vobis  ves- 
trisque  successoribus  concedimus  et  confirmamus. 

Simili  modo  ad  unguendum  consecrandumque 
imperatorem  primum  vestrum  vestrorum  succes- 
sorum  episcoporum  fraternitatem  convocamus  ut 
quibus  regimen  totius  ecclesiae  sancti  Petriet  civita* 
tis  Leonianae  commissum  est,  ab  his  primum  sit 

B  benedictus.  Necnoncuncta  sacra  officia  seu  myste- 
ria,  qu»  nos  et  successores  nostrifacere  debemus, 
si  aegritudine  vel  aliqua  cura  impediti  facere  non 
possumus,  tam  in  supra  dicta  ecclesia  sancti  Petri 
et  monasteriis  suis,  quam  et  per  totam  civitatem 
Leonianam,  per  vos  vestrosque  successores  fieri 
apostoHoa  auctoritate  decrevimus.  Consecrationes 
veroaltarium  ecclesiae  sancti  Petri,  et  aliorummo- 
nasteriorum,  necnon  consecrationes  ecclesiarum, 
altarium,  sacerdotum,ciericor um, diaconorum.seu 
diaconissarum  totius  civitatis  Leonian»,  vobis 
veslrisque  sucessoribus  in  perpetuum,sicutpr«liba- 
tum  est  concedimuset  confirmamus  ;  super  quaeel 
ecclesine  sanctarum  Rufinae  et  Secundae,  cui  Oeo 
auctore  praesidetis,  vobisvestriqaesucessoribusin 

p  eodem  venerabili  episcopio  in  perpetuum  donamus, 

largimur,concedimu8,etconfirmamus  atque  stabili- 

mus  perenniter  inusumet  utilitatemipsius  venera- 

bilis  episcopii,  el  ipsorum  quiper  tcmporatenebaot 

ipsam  eociesiam,statuentes  quippe  apostolicacensura 

subdivini,  judicii  obtestatione  etanathematis  inter- 

dicto,  utnuili  unquam  noslrorum  successorumpon- 

tificum,  vel  qui  publica  functi  fuerint  actione,  vcl 

alia  quaelibet  magna  parvaque  personna  audcat  vel 

praesumataliquid  de  omnibus  quae  supracontiuentur 

contra  hoc  nostrum  pontificale  privilegium  agere. 

vel  alienare,  aut  auferre;  sed  potius  firma  atquesta 

bilia  perpetuis  temporibus,  sicut  a  nobis  statutael 

confirmata  sunt,  decernimus  permanenda.  Si  quis 
autem(quodnonoptamus)temerarioau8ucont»boc 

nostrum  apostolicumprivilegium  in  quoquamirect 

^  transgressor  esse  praesumpserit,  vel  frangere  ausos 
fuerit,etin  omnibus  inobediens  et  non  observatoresse 

1 57  praesumpserit,  sciat  se  auctoritate  Deiomnipo- 
tenfis,  etdomininostriapostolorum  principisPeln. 
cujus,  licet  immeriti,  Dei  tamen  aliqua  dignatione 
gerimus  vices,  anathematis  vinculoinnodatum,et  a 
regnoDei  alienum,atque  cum  Juda  traditoreDonuni 
nostri  Jesu  Christi  et  omnibus  impiis  socius  sit  m 
inferno.  Qui  vero  pio  intuitu  custos  et  observator 
hujus  nostri  privilegiiexsUterit,  meritisatque  preci- 
busbeatiPetriapostolorum  principis,  etsanctarom 


«  Quippe  a  simplicibusprasbyteris  olim  non  dicebatur  Gloria  in  $xclens  in  Missa,  nisi  in  solo  Pascha,  «^ 
Sacramentario  Gregoriano. 


iOS7 


ROMANI  ORDINES.  —  XI. 


1058 


markyrumRufiDflBetsecundse,  in  aethereis  arcibus 
prsemia  et  beuedictioDis  gratiam  atque  misericor- 
diam  ajusto  judice  Domino  Deo  nostro,  vitamque 
ffiterDam  percipere  et  iDvenire  mereatur  iu  sfficula 
s«eculorum.  Ameu.  Scriplum  per  mauum  Gregorii 
QOtarii  regiouarii  atque  scriaiarii  S.  R.  E.  in  mcDse 
Decembris,  iadict.  supra  scripta  10. 

Theobaidus  VelitrcDsis  Bcclesiae  episcopus  subs. 
Petrus  saDCtse  Ostiensis  Ecclesise  episc.  StephaDUs 
presbyter  cardiDalistt.saDCtaeCeecilifle.  Petrus  pres- 
byter  cardiDaiis  tt.  saDcti  Damasi.  JoaDDcs  pres- 
byter  cardiDalis  tt.  saDcti  Marci.  papee.  JoaDaes 
presb.  card.  tt.saDcti  GallistitraDstii^erim.  Rodulfus 
indignuspresb.et  abbas  ex  monasterio  sanctiLau- 
rentii,  quiponiturinClausura.  Joannes  presb.  card. 


A  tt.  sancti  Chrysogoni.  Benedictusarchidiaconus. 
Hugo  diaconus.  Crescentius  diaconus.  JoarjDes  Dei 
gralia  Diaconus.  Crescentius  diaconus.  Francodia- 
conus.  Raioeriusdiaconus.  Joannes  subdiaconus. 
Joannes  subdiaconus  de  Mira. 

Datum  XVI  Kal.  Januarii,  per  manum  Bosonis 
episcopisanctteTiburtinae  Ecclesise  et  bibliotfaecarii 
sancto)  apostoiicae  Sedis. 

Datum  prid.  Kal.  Januarii  per  manus  Benedicti 
episcopi  Porluensis,  et  vice  Peregrini  Coloniensis 
archiepiscopi,  bibliothecarii  sanctse  apostolicae  sedis 
annopontificatusDomininostriJoannissummi  pon- 
tificisetuniversalis  XlXpapae  in  sacratiseima  sede 
beati  Petri  apostoli  sedentis  ill.,  mense  Decembris, 
iudict.  10. 


EXCERPTA 
Ex  libro  Petri  Mallii  canonici  sancti  Petri  ad  Aiexandrvm  III. 


1 58  ^^  feslioitatibus,  in  quibusdominus  papa  coro-  B 

natatur.  Caput  xxvn. 

Hsesuntfestivitates  inquibus  dominuspapasole- 
bat  coronari.  In  festo  yidelicet  sanctorum  quatuor 
Coronatorum  in  festivitate  sancti  Martini  papse, 
qai  dicitur  titulusi£quitii;infest08anctiClementis, 
in  Dominica  de  Adventu  ad  sanctam  Mariam  in 
Preesepe ;  in  Dominico  de  Jerusalem  ad  sanctam 
Crucem;in  Dominica  de  Gaudeteeid  sanctum  Petrum ; 
in  Nativitate  Domini  ;  in  festo  sancti  Stephani ;  in 
Epiphania  Domini  ad  sanctum  Petrum  ;  in  Domi- 
nico  Bgo  sum  Pastor  bonus ;in  A.scensioneDomini, 
in  Pentecoste,  in  festivitate  sancti  Petri,  in  fecti- 
yitatesancti  Silvestri,  in  anniversario  suo. 

Nocturnales  et  diumsestationes, 

Hffisunt  noctumalesstationessancti  Petri.  Domi-  ^ 
nica  tertia  Adventus  Domini,  quae  dicitur  de  Gau- 
dete.  Epiphania  Domini,  Ascensio  Domini,  Pente- 
costes,  festivitas  sancti  Petriet   octava  ejus,festi- 
Titas  sancti  Andreae. 

Hse  suntsancti  Petridiurnaestationes.Inomnibus 
sabbatis  quatuor  temporum,  inDominica  de  Quin- 
quagesima,  Dominica  de  Passione,  feria  secunda 
post  Pascha,  Dominica  Ego  sum  Pastor  bonus  ;  in 
litaniis  majoribus  in  diesanctiMarci,  in  Dedicatio- 
neecclesiarumapostolorum  Petri  et  Pauli,inCathe- 
dra  sancti  Petri. 

In  unaquaque  harum  stationumaccipiuntscholae 
qoinquesolidosdenariorum  Papiensium^  exoblatio- 
ne  8cilicet;et  Dominus  Pontifex  accipit  viginti  solidos 
denanorum  Papiensium.  In  nocturnis  stationibus,  D 
quando  accenduntur  retia  ;  et  in  diurnis,  quando 
accenduntur  quatuorcandelae  per  capitulum,8imi- 
liter. 

ISSC^^M/o/ec/orttim  beatiPetri  omabatur. 

Cap.  XXX. 

In  memoriam  posterorum  scribimus  nos  canonici 


basilicas  sancti  Petri  in  quibus  noctibus  lectorium 
ejusdem  basiiicffideconsuetudine  ornatur  mappula 
et  facula  llbrarum  duarum  a  confessione  traditis, 
videiicet  Dominica  de  Gaudete.  Nativitas  Domini, 
Epiphania  Domini,  Dominica  Septuagesimae,  Domi- 
nica  de  carne  %  levario,  Cathedra  beati  Petri ;  in 
Dedicatione  altaris  facta  a  papa  Callisto,  Dominica 
dePassione  Domini,  Dominica  Palmarum,  feria 
quarta  post  Palmas,  in  Coena  Domini,  Parasceve, 
Sabbato  sancto,  Patcha,  feriasecundapost  Pascha» 
Dominica  de  Pastor  bonus,  in  Ascensione  Domini, 
Pentecosten,  festum  sancti  Petri,  Octava  ejusdem, 
in  Assumptione  beat€BMariffi,inIitaniis  majoribus, 
in  dedicatione  basiUcarum  Petri  et  Pauii,  in  festo 
omnium  Sanctorum. 

Certum  est  nos  canonicos  beatiPetripropteralias 
rationesetconsuetudines^quashabemusinoblatione 
Missffi  altaris  majoris  beati  Petri,  de  antiquissima 
consuetudine  habere  semper  decimam  tiebdomadam 
denovemhebdomalibustotiusanni,qu8esicdividun- 
tur.  Septem  primas  hebdomadas  accipiunt  septem 
cardinales  sancti  Petri.  Septem  hebdomadas  acci- 
piunt  diaconi  cardinales,pr8eier  dominicalia  totius 
anni,  quee  ad  eos  spectant^  excepta  Dominica  Palma- 
rum,  et  Pascha  ;  nisi  forte  sit  statio.  Nonam  heb- 
domadamcantores;decimam  hebdomadam  canonici 
ecclesiae  ;undecimam8chola  basilicaria.  Qua  finita, 
reincipiuntpraedicti  cardinalessancti  Petri  a  capite, 
et  sic  fit  per  totum annum.  Oblatioitaque,  quae  spec- 
tat  ad  hebdomadam,  est  illa  quse  venit  ad  manus 
cardinalis  cantato  E vangelio ;  et  quse  venit ad  altare 
postquam  calix  est  positus,  dividitur  per  medium, 
medietasest  altaris,  et  altera  medietas  est  illius 
cujusesthebdomada.  Uleigitur,  cujus  est  hebdo- 
madaprimo  locodat  triacapita,idesttresmonetas, 
decommuni  mansionariis,  qui  serviunt  ad  altare  : 
deindeproquantitate  oblationis  tribult  diacono  et 
subdiacono,  et illis  qui  serviuntde  pluviali;  postea. 


a  Forte  de  cama  levandat  pro  Dominica  Qoinquagesimae,   quiB  apud  veteres  aliqtiando  vocatur  Dominica 
ad  cames  iollendas  seu  levandas. 


I0S9 


APPENDIX  AD  S.  GREGOWI  MACW  UTURGIGA  OPERA. 


m 


datispisoibusdomino  oardmali,datsextam  partem  A  Quot  lampadHardeant  quolidk inetclmalmiiPetri 


oaotoribus,  100  ^^  ^uas  de  melioribusfaculis. 
Deepiscopis  cardinalibusperpairiarchias  dispotitis. 

Caputxixx, 

Sep  tem  cardinales  presby  teri^  qui  ad  saorosanctum 
altare  beatiPetri  per  hebdomadas  suas  Missarum 
solemnia  celebrare  debeut,  hi  suut:  sanctfiB  MarisB 
in  transtiberim,  sancti  Chrysogoni,  sancta  Caecilice, 
Banct(B  AnastasiffijSancti  LaurentiiinDamaso,  saiicti 
Marci,sanctorum  Martini  pap»et  Silvestri,  qui  vo- 
cantur  Ut.  i£quitii. 

Cardinalessancti  Pauli  sunthi :  sanotorum  Nerci 
et  Achiilei^saneti  XysU,sancti  Marcelii,  sanct»  Su- 
sanneB. 

Cardinales  sanctaB  Marise  Majoris  sunthi :  sancto- 


cap%U  xxxvu. 

Ad  luminariainaltarebeatiPetri  vinlampadcsin 
eorporedie  noctuque  ;ante  pectoralia  m  lampadei, 
in  unoqooque  capitulo  i,  et  in  unaquaqae  copona  i 
candela  per  totam  noctem  accendatur,donec  Nim 
finiatur.Qu»  nimirum  capitula  suntadminus  xui? 
usque  ad  crucifixos.OiQne8i9iturlampadesaoaita* 
ribeati  Petri  usque  ad  cruoifixos  aunt  l  oiBniikoele. 

In  statioaibus  vero  unoquoqoecapitiileivQaod^ 
i»  ;  in  rete,  quod  est  in  atrio  ecdesi®  xu ;  iairiria 
xvHi;anteYeronicaiiix  die  noctuque^ante  imagiaioi 
beatfls  Mari»,quaBest  de  mosibopostVeronieatt^; 
in  sanoto  Processo  i ;  ad  sanotam  Mariam  da  Gm* 
oellism.  In  arou  majori,ubiaudivimtts  rofiuMMie 


rum  Apostolorum,  sancUCyriaciinThermis,sancti  *»  corpusbeatiMathiffiapostoli,]^  nocteetdie  ;nocte 

vero  totaviii;ad  sanctam  crucem  i.InsanctoJoan- 
ne  ad  Fontes  i;  in  sancta  Lucia  i;  ad  sanctumPaito- 
rem  \ ;  ad  saootuoi  Gfegttrittii»  i,  nocte  dieque,  in 
unoquoque  istorum ;  in  VaUcano  i;in  sancla  Maria 
in  Oratorio  i;adsanctumLeonem  quartum  i :  Pefro 
et  Pauloi;  ad  sanclum  Bartholomffium  i;antecni- 
cifixos  \\ ;  in  rele  iv  in  virga  in  ;  ante  portas  ecde- 
siflB  deforisv;in  unoquoque  porticalium  m;  iQsan 
ctaPetronnilla  n;in  sancto  Audrea  i. 

Omnes  igitur  candelaequfiB  quoUdieardentinec- 
clesia  beaU  Petri,sunt  cxv,  ad  minus,  omni  nocte; 
instationibusverosuntccL.  In  DedlcaUone,  inAs- 
censione,et  festosancti  Petri  et  Octava  ejus,  rctia 


Eusebii,  sancteB  PudenUaD8e,sancU  Vitalis^saacto- 
rumMaroellini  et  Petri,  sancU  ClemenUs. 

Cardinales  sattcU  Laurenlii  loris  murum  sunt  hi : 
sanctee  Praxedis,  sancU  Petri  ad  Vincula  sancti 
LaurenUi  in  Lucina,  sanctee  Crucis  in  Jerusalem, 
sancti  Stephani  in  monte  CaeUo,  sanctorum  Joannis 
et  Pauli|  sanclorum  Quatuor  Coronatorum. 

Uiaeonisd. 

Diaconiee  sunt  xviu  :  sanet»  Mari»  in  Dominica, 
ubi  debet  esse  archidiaoonus  sanot»  Luei»  in  ok eo 
juxta  S»pta  soMs;  saneta)  Maria  Novae,  sanotorum 
Cosm»  et  Damiani,  sanoU  Adriani,  sanotorum  Sergii 
et  Bacohi,  sanoU  Theodori,  saacU  Gre^orii,  sanctae 


Mariae  hi  Schol«B  Greeoa,  sanoiee  MariflB  in  PorUou,  g  accendantur^sed  recle  magnum.  qaod  est  in  atrio 

eoclesiee,  100  scilicet  ante  port^  Argen.leam,iii 
festosancU  Petri  et  Octava  tantum. 

Preetereaquatuorfunes  deantiqua  consaetuifiDe 
extenduntur  in  festo  sancti  Petri  et  Octava  ejusin 
atrio  ejusdemec6to»lae,idest  fa  parafd!90,in  moduo 
eniois;et  ligantur  de  porticalitee  ad  piiM«n  «nam 
qM  est  in  paradiBO ;  et  in  un^ifotwtQA  hm  ti  m- 
deki  sttepeaduntur.ln  gradibu9  vei^,  sdfiist^k 
eoolesiam  eanotee  MaHae  in  Tttrri,  extea<flter«as 
magnusfunisa  porUcali,quodMl8u^ei^fNtduf  mr- 
tnonuB,  uscpM  ad  domiim  Petrl  Jotniis  da  hm- 
pano,  in  quade  jure  debetligari 
looationie,  et  s«speDdunimr  ta  eo  xfiu 

De  consuetudinibus  eonfessionis.  A^.txxttn. 


eancti  Nicolai  in  Garcere,  saneti  Angeli,  sanoti 
Bustaohi,  sanet»  MarisB  in  A^uiro,  saDeteB  Mari»  in 
Yia  Lata,  saaotse  Agathfieinequomannoreo^sanotse 
Lucieeincapite  Suburree,  sanctiQuirioi  [ssBetoram 
ViUet  Modestri. 

Abifatitg. 

Abbatiee  sunt  istee  :  sanctu  Geesarii  In  p^IaUo, 
sancti  Gregorii  in  cliyo  Scauri,  sanctae  Mariee  in 
Aventino,  sancU  Alexii,  sancti  Sabae,  ubi  dlcitur 
Cella  Nova  ;  sancti  PancraUi  in  via  Aurelia.  fntra 
urbem  RavennanUum,  scilicet  Transtiberim,  est 
abbalia  sanctorum  Cosmfieet  Damianiinvico  Aureo. 
Intra  urbem  est  abbaUa  sancU  Silvestri  inter  duo» 
hortos,  quam  eedihcare  coepit  Stephanus  papa  II, 


sed  Paulus  papa  explevit ;  hi  duo  Apostolicl  requies-  I>  Heec  sunt  quee  dominus  Papa   de  consueludiDe  re- 

-  -  '  cepturus  est  ab  iilis  qui  emunt  confessionembeati 

Peiri  pro  tribus  partibus;  canonici  vero  pro  qoarta 
parte. 

la  prious  planetas«eamtao8  Aunicat»  miilt»^^ 
laa,manuale8,cinguIos,cruceia»tburibalaiaftur8Bin» 

q\xi  sit  aptus  adoai».tandam  Miasam  ;  libroset# 
Tasa>  quaead  ofl^om  altarisapeclant^candelabr^ 
tobaliasfrisatas  et  opertas,  quee  totum  altareoolii' 
gant  sine  frisiOfttaotum  frisatas  nonparv^Mal  iQi' 
gnas;tres  denarios  ad  ponduedebalsamoetdecein 
hbras  cersB  pro  facula  de  Sabbato  sancto  ;  et  tres 
ampulias  majores,  et  tres  minores^et  tres  fanonesi 
•«olettaa  pnMhriam^tei  et  daodeoHa  6mtioi  P» 
pienses  pro  palnA  etbftosiefiil^eftttPelrif^oiMN*^ 


cunt  101  in  ecclesia  beaU  Petri ;  ecclesia  sanctae 
Marise  in  Capitulo,  ubi  est  ara  FUii  Dei.  SancU  Ba- 
silii  juxtapalaUum  Trajani  imperatoris ;  sanctee  Aga« 
thas  virginis,  quee  est  Suburrae  monte  ;  sancti  Lau- 
rentii  in  Panisperna»  ubi  positus  fuit  in  craUcula  i 
sancU  Thom»  j  uxta  formam  Claudiam,  sancti  Basilii 
in  Campo  Sancto,  sanctissimse  TrinitaUs  Scottorum. 
Extra  urbem,  in  via  Flaminia,  est  abbaUa  sancU 
ValenUni :  ab  aUa  parte  Romee,  via  OsUensi,  est 
abbatia  sancUPauli,et  abbaUa  sancUAnastasiiJte- 
rum  in  urba  est  abbaUa  sanctse  Mariee  in  Pallara,ubi 
fuitsagittatussanctus  SebasUanus  ^sanctseMarieein 
iMonoiisMia  ad  «uielina  Fitnuniid^^liiMvbi;  itaelst 
Mari»  in  Castro  aureo« 


m 


ftOMANI  0RDli«g8.  ^  XI. 


im 


in  sex  statiooibus,  in  unaquaque  sez,et  sex  solidos 
ia  festivitate  sanoti  Andre»,  et  duas  aquarioias  olei 
pro  festo  ejusdem. 

In  resarciendo  tecta  et  mutandistrabibas  dantur 
dnodenariiPapiensesuaiouiquemagistrorumetma- 
nualiumin  unoquoque  die,doneeopu8  oompleatur. 
Quando  sandialarii  capiuuttrabes.duossolidosde- 
nariorum  Papieasom»  et  quatuor  libras  ceree. 

Quando  dominus  papapergilad  sanotuin  Petrum 
in  stationibus,  viginli  solibos  denariorum  Papiensium 
et  tres  aqu^mcias  clareti  cardinalibus  et  capellanis 
papae.  Aiiis  scholis  medietas  altaris  datur,  e\  quo 
tobidia  eztenditur  super  altare.  Et  in  unaquaque 
statione  nnum  par  facularum  de  duabus  libris  ad 
vesperas|03®^^^  Matutinas,et  candelas  pro  lec- 
tionibus.Ad  Missam  similiter  imum  par  facularum. 
Cardinakbus  qunique  solidos  denariorum  Papien- 
sium  in  statione,et  tres  solldos  Lucenses  pro  respon* 
soriis. 

In  quatuor  tempora>inunoquoqueSabbato,quin- 
qne  solidos  LucensescardinaUdiacono^subdiaoono, 
caDtoribus,et  acolythis. 

Afesto  sancti  Gregorii  papaB  usque  ad  festuiB 
Pentecostes  in  unoquoque  die  duodecim  denarios 
Papiensesdadtur  domino  pap»;elmille  hbreb  eero 
per  singulos  annos  ;  et  in  unoquoque  menee  una 
aquaricia  olei  et  una  libraoUbani,  si  est  inurbevel 
circa  urbem,  perunum  diem. 

Ez  consuetudine  in  majori  hebdomada  dominus 
episcopus  sanctsBRufineejusconsuevit  habere.vi-e- 
licet  aramet  altare^  ex  quo  pulsatur  in  Matutinum, 
et  usquedum  finitur  ofhcium;et  ez  quo  pulsatur  ad 
Missam  usque  ad  fiuem,  salva  medietate  eanonicO" 
rum  et  cantorum^quam  habent  in  altari  cum  domino 
episoopo.Tofa  namque  mediefae  oblatlonis,  qa«l 
Tenitin  altari,  est  altaris  domlni  episeopi  ;  allera 
medietas  estinter  preBdictumdoouQum  episcopum 
et  canonicos  ccclesiaB  et  cantores  sequaliter  divi- 
denda.  Namuuapars  estdominiepiscopi,a]ia  cano* 
nicorum,  et  alia  cantorum,  si  interfuerit  constitutis 
officis;si  non^  est  caconicorum,  servata  prius  con- 
suetudine  ad  altare  servientium,  quae  debet  esse  de 
communiomni  partium,  et  domini  episcopi,  et 
aliorum. 

Die  Jovis,  ezqua  pulsatur  adofflciummatutinale 
et  ad  Missam  usque  ad  finem  officiortim  ;  similiter 
et  in  die  Veneris  sancti;  simihter  et  in  Sabbato  san* 
cto,  ez  quo  pulsatur  ad  officium  matutinalCi  et  ez 
quo  pulsatur  ad  baptismale  officiuin,  nocteetdie 

•  Ita  legitnr  in  Go^ce,  tam  Vaticano,  quam  regio. 
Oeoumbat  coqjeotura  jmto  mmm.  Sed  qnid  ad  rem  ? 
Apud  Cenoium  legitur  in  cap.  5  :  EccUsia  iancti  Pe- 


A  totahabent  jus  suum,et  usque  adfinem  Missas  ma- 
jorisin  Pasoha,  canonici  basilicfiB  sancti  Petri,  et 
accipiunt  decemlibras  oer«e  pro  facula  de  sabbato 
sanclo,  et  tres  denarios  de  balsamo  ad  pondus,  et 
tres  ampuUas  majoreset  tres  minores,  ettres  fano 
nes,  et  oleum  pro  chrismate« 

Item  dominus  papa  deeem  libras  oeras  pro  agnis 
in  sancto  Laurentio  de  P&Iatio.Una  aquaricia  olei, 
UQalibraceree,  et  diuiidia  da  ollbano  per  mensem; 
et  in  unaquaquehebdomada,quando  dominus  pa- 
pa  non  est  Romit,dao  solidi  Lucenses  ostiariis. 

In  pudficatione  sanctde  Mariae  quinque  tibras  ce- 
rse,  et  qualuor  denarios  164  P^'^^  vincis  ;in  An- 
miintiatiane  tolidem. 

InOominica  PalmarumacolyUkisduodeclm  dena- 
g  rios  pro  palmis ;  mansionariis  sancli  Petri  totidem 
pro  palmis. 

In  lilaniis  majoribus  vigiatiseplemlibraftLiieeii- 
sespro  presbylerio  crucum,  et  lectis,  et  lobris.  epi- 
scopis  et  cardinalibus,  et   omnibus  scholis  palatii. 

Pro  eleemosjna  sanct»  Rufiu»,  et  sanctorum 
Quataor,el  saneli  Giementia,  elsaneliPancraliiyUBa 
aquarieiaolei^etquiaque  librae  cersB,  etdimidiade 
e)ibaoo;eit  in  unaquaquehebdomadaproeleemosy- 
Bis  paupernm  mdeeim  eohdo»  Lneentes  )  el  dum 
•trata  eiirrll,  extraiBquod  daturejectis.  Et  de  oli- 
bano  abundanter  sei^viant  beato  Petro,  et  omnia 
alia>iira  ebwrv^nt. 

Sententialibus  pr»l^cli,  si  suspendant  aliquem, 
quinque  solidos;quando  decollant,simiIiter;quando 
C  caecant,  duodecim  denarios  pro  unoquoque  oculo  ; 
quando  truncaut  aliquod  membrum,similiter. 

fn  unaqaaclue  ista^ti  stationumscholee  palatii, 
scilicetpresbyteriet  diaconicardinales,  subdiaconi, 
canlores  regionarii,et  ieofjnhi^debeolhabereqnin- 
que  selidoi  deBarierumPapiensttm  de  altario  beati 
Petri  pro  coenatica.Archidiaconus  debethabere  de- 
cem  et  octo  denarios  Papienses  pro  his  quicantant 
Ilesponsoria,  et  ad  IHssam  medietateTtaaltariii.Prite- 
dictsescholae  habent  inter  eos  et  capeilanos  domini 
papsB  usque  ad  Anem  lfis9as.Caoanioi  v«re  beati  Pe- 
Iri  duodeoim  soikioa  »eoipfebaBl  «Qtiquilnt,  sed 
modaliabentsez  per  siationeai. 

Si  vero  absetts  fuevil  ponlifex,  el  veBerint  eardi- 
nales  solemBiler  eantafreMistttoi^ifi  ^eMionncfBe  sta- 
D  lioae  tolam  medielatem  attaris  habent  pradictee 
sehol».  Gardlnalit  Tei>o  qoi  eantal  Missam,  habet 
teriiaiB  pa»temoblationi«;  sed  si  habet  altquem  so^ 
cium.  non  fit  Ita,  sed  oblatio>  ut  mos  esl  eommu- 
Biter  dividatur  per  scholas. 

tri  dat  quindecim  libra$  cereas  pro  his  e^reis,  Verum 
id  huic  loco  non  facit  satis. 


*•*• 


■^*»- 


I  II 


m^m^i^^ 


mmf 


ADMONITIO  IN  SEQUENTEM  UBRUM  CENQI. 

105  Qui^  fuerit  Oenctns  eonsequentislibriauctor^BeaMid  meRasezpHcaveritqiiam  Onulrius  Panvkiius 
im  ea  pnefatioBeqBam  eidem  libro  prsfizit  in  magno  Ritoatiiu»  vetervm  opere«quod  Romi»  in  bihUotheca 
pontincia  palatina,  et  apud  Parisios  in  regia  servatur.  Hsec  autem  praBfalio  sic  nabet. 

Fr,  Onufrtus  Panvinius  pio  leclori  salutm, 

Gum  Vfl#f^  #iMMA#0»  pp^in»,  wmnm  inHructismfMh  Hiir>mmlHmm^  n$  «HfMM  imoemrm  f^  M  mi* 


i063  APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LlTURGIGA  OPERA.  106i 

benda  historia  ecclesiastica  sublevari  possem;forte  ineidiin  pervetustum  Codicem,  qui  Censuum  inscribitur.dtUe 
annos  plus  minus  quadringentos  collectum^  et  in  unwncorpus  redactum  a  Censio  quodam  diacono  cofdinali 
sanctas  Luciae  in  Orpheo,  et  S,  R.  E.  camerario  sub  Ccelestino  papa  11!,  qui  post  innocentii  III  mortem  Ro- 
manus  pontifex  renuntiatus,  Honorius  III  nominatus  est.  In  eo  cum  omnibus  S.  R.  E.  redditibus,  vectipalibas 
et  censibus  ab  eodem  Cencio  summa  diligentia,cumsingulorumpublicis  instrumentis.in  unum  redcLCtis,htcetiam 
omnium  vetustissimus  RitualiSfSive  Caeremonialis  liber  descriptus  est.in  quo  sanctx  illius  et  venerandae  vetusta- 
tispuritas  et  sinceritaSy  atque  Romanae  Ecclesiw  in  tractandts  sacris  et  re  divina  celebranda  summa  cura  et  ob 
servantia  inspicitur.  Multa  insuper  cognitu  non  indigna,et  ad  Ecclesiae  prxsentis  status  primordia  di^scenda 
idonea  inde  hauriri  possunt.Quem  librum  cum  ego  hominum  lectione  dignissimum  existimassem,illumtn  brevem 
hanc  formam  contractum  ecclesiasticae  antiquitatis  studiosoi^um  manibusterendumevulgavi,  cum  nihil  quod  ad 
ejusmodi  studia  sublevanda  pertinere  existimem  in  obscurOy  quantum  ame  fieri  potest,  jacere  permittam. 

Hactenus  Onufrii  praefalio,  ex  qua  intelligitur  ab  eo  librum  Cenciiin  aliam  ab  ea  auamauclor  institaerat 
formam  redactum  fuisse.  ]^66  ^®^  autem  nova  forma  sic  se  habet.  Totum  opus  dividitur  in  tres  partes. 
Prima  pars,  constans  capitibus  xxvii],continetomnes  ritus  qui  ab  Adventu  Domini  ad  Exaltationem  sanciae 
Crucis  usitati  sunt  ia  Ecclesia  Romana.  Secunda  pars  est  de  presbyteriis  per  annum  erogari  soiitis,  deque 
variis  officialibus  pontificis ;  habetque  capita  xxiii.  Tertia  est  de  electione  et  consecratione  pontificis,  ac  de 
coronatione  imperatoris.  Nobis  vero  purum  putum  Cencii  librum  satius  visum  est  exhibere.  Felix  Cantelo- 
rius,  archivii  Vatieani  secreti  olim  custos,  in  epistola  ad  cardinalem  Barbarinum,  cum  ei  prsBdicti  libri 
transcriptum  dono  daret,  asserit  Ritualem  hunc  vetustissimum,  anteannum  1192in  Romana  Ecdesia  usur- 
patum,  a  Censio  insertum  fuisse  libro  de  Censibus.  Cencius  tamen  libri  scriptor  censendus,  ex  num.  72, 
etsi  ritum  ante  suum  tempus  receptum  et  observatum  tradidtt.  Idem  cancellarius  fuit  sub  Coelestino  in, 
Sabellus  cognominatus. 

Illustrissimus  Fabrettus  hanc  nobis  notitiam  de  Cencio  nostro  suppeditavit.  «Sub  mcenibus  Ardese,  Te- 
tustissimae  Rutulorum  civitatis^  exstat  templum  sanctae  Marinae  dicatum,  in  cujus  portae  limine  superiori 
visuntur  hinc  inde  duo  orbes  diametri  palmaris,  in  quibus  opere  anagl^pho  scalpti  sunt  duo  monachi  ca- 
cullati  se  invicem  aspicientes  cum  hisce  titulis,  ir.  primo  quidem  Abbas,  m  altero  aotem  orbe  Pater  sanci«e 
Marinse.  Sub  ipso  limine,  qua  parte  terram  respicit,  adsunt  hi  duo   versus : 

Cencius,  excelsee  tunc  cancellarius  urbis, 
Obtulitbanc  portam,  virgo  Martina,  tibi. 

[Denique  in  impluvio  csenobii  sanctiBarthoIomaeiadinsuIamTiberinamexstatfragmentumcumhisversibas. 

Cencius,  excelsee  tibi  cancellarius  urbis» 
Se  pia  commendat  Jesse  clarissima  virgo, 

gui  Benedictorum  fuit  orlus  stemroate... 
uic  peccatorum  venia  da   .... 
Cencius  atque  bona  genitor  geDitrixque... 
Inspiciens....mino  cum  dictis » 

ORDO  ROMANUS  XII, 

DE  CONSUETUDINIBUS  ET  OBSERVANTIIS,  PRESBYTERIO   VEL    SCHOLARl,  ET 
ALIIS  ECCLESLE  ROMAN^E  IN  PR^CIPUIS  SOLEMNITATIBUS 

Auctore  Ckncio  de  Sabellis  cardinale. 

167  ^  Q^^  debeat  Dominus  papa  facere  tempore  A  Bcieadum  de  Missa,  quam  celebrat  apud  sanctam 

Adventus,  et  in  natali  Domini,  Anastasiam.lQaurorayaditadsanctamAnastasiam, 

i.  A  Dominica  de  Advenlu,U8que  ad  Nativitatem  e^  celebratibi  secundam  Mi8sam;qua  finita,  rever- 

Domini,dominuspapanonportataurifrixiatammi-  ^^^"^  ^^  basilicam  sanct»  Marifie  Majoris,  etintrat 

tram,excepto  in  Dominioaquacanlatur  Canitetuba,  sacrarium  cum  episcopis,  cardinalibu8,diaconibus, 

ad  ecclesiam  Apostolorura  pro  festo  ;  nec  cantatur  subdiaconibus,  et  reliquis  ordinibus,  et  dicuntTer- 

Te  Deum  laudamus,  nisi  in  praecipuis  festis.  Et  in  *^*°^'  ^u*  dicta,  induunt  8e,et  processionaliter  va- 

eademdie  Adventusidem  dominus  papapergitad  ^^^^  168  &d  aitare,   sicut  estmoris.  Notandum 

stationem  sanct»  Mariae  Majoris.  In»  Lectionario  ^^^^  septemfacul»  debentesse  in  Missa  superal- 

sBiticii  Hierotiymi, AdsanctamMariamdenoctepri'  tari,  etcuria  debetdare,  Deinde  dominus  papain- 

mo  galli  cantu.  ^jpi^  Missam,  et  post  primam  Orationem  diaconi 

2.  In  vigiliisNativitatisDomini,inmanedominus  cardinales,  etsubdiaconi,  etalii  ordines  cum  scii- 

papa  vadit  ad  basilicam  sanctfieMariaBMajoris  pro  nariis  ^  faciuntlaudes  domino  papae taliter  ordinati. 

cantandaMissa,et  in  seropro  celebrandis  Vesperis;  Archidiaconus cumaliisldiaconibQsetsubdiaconibus 

et  remanet  ibi  nocte  ipsa,  et  celebrat  ibi  vigilias, et  ordinati  stant  juxta  altare in  duobu»  ftlis,scrinariis 
postvigilias  celebrat  ibi  Missam  ad  prsesepe,  ubi  B  vero  stantibus  deorsum  in  choro  cum  pluvialibo&. 

quidquid  offertur,  quandiu  dominuspapa  Missam  Tunc  archidiaconus  cum  diaconibus  et  aliis,siein- 

oelebraverit,sive  admanus,sive  adpedesipsius  do-  ^^P^^  laudem  alta  voce,  Exaudi,  Christe  ;  scrinarii 

mini,velsuperaltare,oapellanorume8t,exceptopane,  quoque  respondent,Z)omtno  nostropapxvita.  Iteram 

qui  est  acol^rthorum,  sirecipere  voluerint.Hocidem  archidiaconusdicat£xaudt,CAri«<e;8crinariiquoqae 

«  Hoc  Lectionarium  vocatur  Liber  Comitis,  editus      luzianam. 
apud  Pamelium.  Vide  appendicem  Capitularium  Ba-         ^  Ita  constet  hic  scriunrii,  non  scriniarU. 


i068 


ROMANI  ORDINES.  —  Xn. 


1066 


respondent  similiter.  Tertio  archidiaconus  dicit^x-  A  quis  episcopusextraneQsfuerit.unum  melequinum 


audijChriste  ;scrinariirespondeDt8icutpriu8.  Ite- 
riimarchidiacoDU8dicit5a^t;a/ormune^t,tribusvici- 
bus,  scrinariis  totidem  vicibus  ei  respondentibus  Tu 
illum  adjuva,  Ctarciiidiaconus  dicit Samr^a  Maria^ 
duabus  vicibus;  et  scrinarii  re»pondent  duabus  vioi- 
bus  Tu  iUum  adjuva,  Deinde  archidiaconus  dioit 
SancUMichael,dMbu%  vicibus;scrinarii  respondent 
daabus  vicibus  7Yit^itifftad!;t«2;a.Eodemmododioi- 
tur  Sancte  Gabriel^sancte  Raphael^sancte  Joannes, 
sanctePetre.sanctePaulcsancteAndreatSaneteSte' 
phanCtSancte  Laurenti,  sancte  Vincenti^  sancteSilr- 
vester^soncteLeOy  sancte  Gregori,  sancta  Benedicte, 
sancte  Basili,sancteSaba,sancte  Agnes^sanctaCaci' 
lia,saneta  Lucia,  His  finitis,  archiaconus  dicit  Ky- 


debet  habere^  et  duodecim  den.  Papiens.  Priori 
presbyterorum  cardinalium  dat  dominnspapaduos 
melequinos,  et  totidem  solidos,  pro  prioratu.  Priori 
presb  jterorum  sancti  Laurentii  foris  muros  pro  laude 
duos  similitermelequinos,  ettotidem  solidos;  omni^ 
bus  et  singulis  aliis  presbyteris  cardinalibus  unum 
melequinum,  etduodecim  denanos  Papienses.Priori 
autem  diaconorum  cardinalium  quatuor  melequinos, 
et  totidem  solidos  pro  prioratu,pre8byterio  et  iaude 
diaconorumet  subdiacoDorum;|omnibu8alii8  diaoo- 
nibus  et  singulisunum  melequinum,  et  daodecim 
denarios  Papiens.  Diacono  GrflBCO  unum  melequinum , 
et  duodecimdenanosPapienses.Si  forte  aliquis  ab* 
bas  mitratusprflesensfuerit,  datei  unum  melequi- 


i*ie,e/et5on,8crinarii  similiter  respondent^yme/et- 1^  nam,  etduodecimdenariosPapienses.Primicerio... 


son.  Iterum  archidiaconus  dicit  Kyrie,eleison  ;  scri- 
nariirespondent  Kyrie»eleison.  Tertio  veroarchidia- 
conus  cum  diaconibus,  subdiaconibus  et  scrinariis 
una  voce  dicunt  Kyrie,  eleiton.  Finitis  laudibus, 
legitur  prius  Latina  epistola,  etpostmodum  Grfieca. 
Expieta  vero  Missa,  dominus  papa  coronatur  ad 
portam  ipsius  ecclesi»  ab  archidiacono,  cum  uno 
diacono,  reditque  cum  Processione  ad  palatium. 
Tunc  judicesetadvocativeniunt  eiobviam  sub  gra- 
dibus  in  porticu^ibiquepriorcardinalissancULau- 
rentiiforis  murum,  cum  judicibus  et  advocatis  fa- 
ciunt  ei  laudes ;  et  ibi  dominus  papa  descendit,  et 
deposito  regno  accipit  mi  tram .  Deinde  j  udices  ducunt 
eum  usque  ad  locumillumubidaturpresbyterium. 
Tunc  vero  exuunt  eum  planeta,  et  apposito  manto 
super  scapulas  sedet  in  fonslatorio  [fosteslorio]  seu 
cathedra,  et  largiturpresbyterium  ][69cunctisor* 
dinibus  propria  manu  taliter. 

3.  £t  in  eadem  die  Adventusyidem.dominus  papa 
pergitadstationemsanctffiMariffiMajoris.  in  secun- 
da  vero  DominicaAdventuspapavaditadstationem 
sanot»  Crucis.lnSabbalode  Gawrfe/e  pergitadVes- 
peras  ad  sanctumpetrum,ubidominu8papaeidem 
primicerio  annuntiando  Antiphonam  Justeet  pie  tn- 
t;amti5,datuDum  marabotioum  viceipsius  projicieus. 

Ubi  autem  dominus  papa  debet  facere,  et  vigiliis 
interesse,et  omnia  aUa  ibijfacitet  recipitcumcame- 
rario  et  cancellario,  sicut  inferius  dicetur  in  Dedi- 
catiooe  sanctorum  Petriet  Pauli,etquibusdamalii8 
fastiyitatibus. 

\  i .  Quomodo  datur  presbylerium. 

4.  Priori  igitur  episeoporum  Romanae  Ecdesiffidat 
dominua  papaduplicatum  presbyterium,scilicet  qutir 
tuormelequinos,  etquatuorsoiidosinden.Papiens.; 
omnibus  autem  episcopis  etaliis  curiffi  duos  marabo- 
tinos,  etduos  solidos  Papiens.,  siagulissimiliter.  Si 
forte  archiepiscopus  aliquisextraneus  tunc  prffieens 
foerit,  pro  voluntate  domini  nostri  papffi  dat  ei 
presbyterium ;  sed  de  portione  tantum  debet  habere. 


dat  ei  unummelequinumetduodecim  denariosPa- 
pienses.  Priori  subdiaconorum  unum  melequinum, 
omnibus  aliisaabdiaconibussimihter.  Si  etiam  cen- 
tum  essent,  videlicet  quinque,  vel  plus  aut  minus, 
170  duodecim  meiequinos  Sul>diacono  Grffico  unum 
meiequinum.Unicuiquescholfficantorum  onum  me- 
lequinum;unicuique  scholffi  Crucis^quiesse  debent 
de  jure  ad  plus  quatuor,  et  nonplures.  Priorpres- 
byterorum  capellanorum,  qui  sunt  duo,  etnon  plu* 
res,  onum  melequinum,unicaiqae  capellanorum  do- 
mini  papffi  unummelequinum.PrffifectourbiBqua- 
draginta8ohdo8den.Papien8.:quividelicetprffifectu8 
abecclesiasanctffivirginis  Mariffi  usque  adpalatium 
indutus  mantopretioso,  et  calceatus  zanca  «  una 

p  aarea,  id  estuna  caliga,  altera  rabea,eadem  dieet 
secunda  die,  et  etiamin  duabus  diebusPaschffi,  et 
quando  papa  etigitur,  j  uxta  dominu  m  papam  coU  atc- 
raliter  nullo  medio  equitando  incedit.  Senatorum 
vero  qui  tunc  urbi  prffisunt  medietas  accedlt  pro 
presbyterio,  etad  comedendumcumdominopapa; 
quorum  uni  dominus  papa,  yel  duobus  pro  omnibus 
alii8,pre8bytenam  pro  unoquoquesenatore  similiter 
unam  melequinum ;  datdominuspapaunicuiqueju- 
dicum  urbisunum  melequinum,etduodecim8oiido8 
den.  Papiens.  excepto  priore,qui  debethabere  unum 
melequinumultraproprioratu,etunummelequinum 
prolaude.  Uniouique  advocatorum  anum  melequi- 
num,etduos8olido8den.  Papiens.Omnibns  sorina- 
riis,  quotquot  sunt,  sez  melequinos  et  sex  solidos 
den.  Papiens.  Prffifectus  navalium,quidicitarSan« 

D  gari,duosmelequino8,et quatuorsolid.  den.Papiens, 
Et  sciat  secutura  posteritas,  quodnuUialiidominus 
papa  propria  manu,  nisi  superiusnominatis,  debet 
presbyterium  dare.  Presbyterium,  ut  superius  dic* 
tum  est,  dat  dominus  papa. 

5.  Sic  indutus  ducitur  a  magistro  senescalco,  et  a 
magistro  ad  mensam  in  basilica  Leonis  pap»  III.  Ad 
mensam  vero  legit  unus  de  diaconis  cardinalibos 
cum  pluviah  ;  circa  vero  flnem  mensffi  schola  can- 
torum  debetcantare  Sequentiam. 


quantum  supra  dictus  prior  episcoporum,  quatuor 
Boilioet  melequinos,  et  totidem  solidos ;  si  vero  ali- 

•  Formam  hujusmodi  calceorum,  ahorumque  prffifeoti  urbani  ornamentorum  habes  in  Ubro  FeUcis  Contelorii 
de  prsfecto  UrbiB. 

Patrol.  LXXYm, 


M 


1067 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


1068 


IIL  Quid  domintis  Papa  debet  facere  in  feslo      A 

sancti  Stephani, 

0.  la  die  autem.saacU  Stephanisummomanecon- 
veniunt  omnes  ordines  superiusprsBtarati,  tam  cle- 
rici  quam  laici,  induti  sericis  pannis  in  basilica, 
diaoonibuscardinalibos  et  17 1  subdiaconibus  ex- 
ceptis,  qui|induti  dominum  papamducuntde  camera 
sua  ad  basilioam  ipsam^ubicardinales  universiex- 
hibentei  reverentiam :  ibiqueiaduitseplaneta  alba. 
Et  descendens  de  palatio  usque  ad  porticellum, 
ibique  invenitequum|faleratumcumnovo  scarlati ; 
ita  tamen  quod  secundum  consueludinem  antiquam 
equus  ipsedominlpapeB  non  debet  habere  ooUum 
faleratum.Etasceadensequum,  et  de  manu  adex- 
tratorum  regnum  recipiens,  induit  ipsum.  Sicque 
vadit  ad  ecciesiam  beati  Stephani  in  Ceeho  monte  B 
coronatus. 

7.Utautemomnibus,tam  prsesentibus  quam  futuris, 
pateat,  qualiter ordines  supra  dioti  cum  domino  papa 
vadunt  processioaaliter,  sciendum  est  quodi  sicut 
scribetur  inferius^  ordinati  inceduat,  et  cum  eodem 
domkio  papaad  palatium  modosimilirevertuntur. 
Preefectus  igitur  urbis  iadutus,  ut  superius  dictum 
est,  juxta  dominum  papam  incedit,  et  circa   eum 
judices  pluvialibus  induti.  Ante  dominum  ,papam 
aliquantulum  sequestratus  incedit  prior  subdiaconus 
regionarius  cum  toalea,  ut  cum  voiuerit  dominus 
papa  spuere,  possitillogausapeos  suum  mundare. 
Et  diaconi  cardinalesproximi  pap»  bini  iacedunt ; 
et  post  ipsossubdiaconibasilicarii,  quos  prsBcedunt 
tam  subdiaconi  regionnrii  quam  sohola  cantorum  cum  a, 
Grfficis,  quiconsueveruntEvangelium  etEpistolam 
legere.  Istos  antecedunt  scrinarii  et  advocati ;  ante 
eos  presbyteri  cardinales,  ante  istos  episcopi  cardi- 
nales,  et  abbates  urbis ;  et  praecedunt  istos,  si  qui 
sunt,  forenses  episcopi  autarchiepiscopi.Anteistos 
duo  prafifecti  navaies  pluvialibus  iaduti  ;  aate  hos 
vero  portantes  duodecim  vexilla,  quAB  bandora  vo- 
oantur;  et  unus  equus  domini  papsB  faleratus,  sed 
vaouus.  Antehos  omaesmiaor  subdiacoaus  basili- 
oarius  oum  cruoe  domiai  papae.  Sed  archidiacoaus  et 
prior  basihc»  cum  ferulis  debeat,  ut  scriptum  est, 
ordiaare  processioae8;[et,ae  quis  ipsam  iaterrum- 
pat,  debent  di8currere,etfrequeater  adproprialoca 
redire.  Archidiacoaus  iaterdomiaum  papam  etcar- 
diaales  diacoaos ;  prior  basilice  juxtaprimicerium 
iater  diacoaos  cardiaales  et  subdiacoaos.  ^ 

8  Cumque  sic  adpreBdictam  ecclesiam  saacti  Ste- 
phaai  perveaeriat,depositoregao,iatratecolesiam ; 
factaqueOratioae,vaditad  sacrarium,et,deposita  pla- 
netaalba,iaduitrubeam,etcelebratMissam,sicuthe8- 
teraadie.iaomaibus.Missa  vero  172  fiQita,re8umit 
plaaetamaibam,etinduitregnum.  CaBteravero  fiunt 
8icut  prima  die^excepto  presbjterio,  quod  sic  datur. 
Unicuique  namque  episeoporum  curifledat  dominus 
papa  duos  melequinos  et  duos  solidos  Papienses  : 
uniouique  presbyterorum  cardinaliumunum  mele- 


quinum  et  duodecim  denarios  Papienses,  encepto 
presbytero  saacti  Laureatii.  cuidaatur  dao  pro  laude 
et  presbjterio.  Uuicuique  diacoao  cardiaali  uatim 
mel.  etduodecimdenarios  Papieo8es,excepto  priore, 
cuidaturuaus  ampliusprolaude  Uaicuique  archi- 
episcoporumduOjUaicuiqueepiscoporumforeasium 
uaummel.etduodecimdeaariotkPapieases;omoibus 
aliis,  siout  altera  die,  eo  excepto,  quod  subdiaconi 
omaes  aon  habeataisiduodecim:mel.  cumpriore»  et 
etiam  praBfectusaoalhabet,  oisiduodecim  sotid.  den. 
Papieas*  DatopresbyteriodAioitur  domiaospapa  ad 
measam  sicutdie  prima. 

IV.  Quod  dominus  papa  ire  debeat  in  Epiphania  ad 

Sanctum  Petrum. 

9.  Scieadum  tamea  quod  domiaus  papa  ia  Epipha- 
aia  ia  Vesperis  pergit  ad  Saactum  Petrum,etomDia 
ibi  facit  et  recipit  cum  camerario  et  caaceiiario,  sicat 
adaotatur  ia  festo  Ascensioais,  et  Octava  sancti 

Petri. 

V.  QuiddominuspapafaceredebeatinPurificatione 

beatm  Marice  virginis. 

1 0.  la  Purificatioae  beat®  MariaB  virgiais  dominos 
papa  vadit  ad  Saoctam  Martiaam  cum  cardiaalibus  in 
maoe,  et  ibi  caotatTertiam.  Deiode  ioduit  se  ia  ec- 
clesia  ipsa  usquead  dalmaticam  ;etiadutomaato, 
appooit  mitram ;  omoesque  cardioales  iaduuatse, 
ibique  vastararii  cumostiariis  basilicffisacripalatii 
repraeseotaat  cereos  ad  beaedioeadum,quos  minor 
presbyterorum  cardioalis  io  ordioe  beaedicit.Notan- 
dum  vero  quodecclesiaSaoctiPetri  datquiodecim 
[Al.f  decemjiibrascereas  pro  hiscereis. Bthis factis 
domiouspapaexit  ab  ecclesia  cum  cardiaalibus,  et 
asceodit  sedem,  qu»  estprflBforibusiliiusecclesiae, 
etmaou  propria'populocereosporrigit.  Deiode  vadit 
ad  porticum  ad  ecclesiam  saocti  Adriaoi,  et  ascendit 
8edem,qu8Bestpostaltare,  ibiquecaotat  Sextam;  et 
17  3  caatata,accipitfaculamacceasam  aprioreepi- 
scoporum  ;  et  siooaestpraBseas^apriorepresbyte- 
rorum.  Sed  schola  caatat  hymaum  Lumen  ad  rei^la- 
tionem.cwm  Psalmo.Post  datiooem  caodelarum  sub- 
diacoaus  regiooarius  exteodit  toaleam,  et  domioas 
papaabluitmaaus,etmittitchirothecas,etplaaetam, 
et  paUium  ;  et  siDgulls  cardiualibus,  et  camerario 
taotummodo,  duas  dat  caadelas  ;  subdiaoooibas  et 
aliis  tam  clericis  quam  laicis  pro  voluotate  saa. 

ii.  et  notaadum  quod  decem  etoctosuntiaorbe 
diacooatus,  quorum  clerici,  postquam  Missas  in 
eisdemcelebraveriat,  asingulisdiaoooibus  imagines 
accipieodo,  veoieat  cumimagiaibusistisetpopulo 
processioDaliter  caotaodo  ad  ecclesiam  beati  Adriaai. 
Quibus  in  eademecclesia  coadunatis,  primicerius  cum 
scholaiacipitAotiphooam  J^orstfr^e,  Domine.  loterim 
domiou8papadi8calceatse,etomoesquisuDtinduti 
vaduDtoum  eo  io  Processioocetdominus  papa  reac- 
cipit «  plaoellos.  Gompleta  vero  a  primiceriis  Aati- 
phona,  domious  papa  dichOremuSf  et  diacoous  Fte- 
ctamus  0rent«a,etaliidiacoaiLei;a<tf,etdomiDa8  papa 


•  Planellorum  nomme,  quos  hic  reaccipit  pontifex,  mtelliguntur  calcei,  quoB  antea  depo»uerat.  Id  patet  ex 
num.  sequeoU, 


1069 


ROHANI  ORDINBS.  —  XU. 


1070 


dicitOrationem  de  GoUeota,  scilioet*  PrecespapuU  A 
tuU  etc.  Finita  Oratione,  diaconusdicitProceiiafftta 
in  paee  ;  et  omnis  chorus  respondet  /n  nwnine 
Christi. 

12.  His  siccompletiSfimagines  praBceduntdomi- 
numpapam  processionalitercantando  usqueadec- 
desiam  beat»  Mariit  Majoris;el  domin  us  papa  sequi* 
tnrProcessionem.CumqueTeneritadportam  ipsius 
ecclesiBB»  ezuitplanellos.etnudispedibus  vadit  cum 
aliis  in  Processione  usque  ad  priedictam  ecclesiam 
beatsB  Mario  Majori8.Sciettdum  tamen  quod  dominus 
papainomnibusProcessionibus,  in  quibus  pedes 
Tadit,  pedibus  discalceatis  incedit,  una  tantum  ezce- 
pta  in  Ezaltatione  sanct»  Cnicis,  sciiicet  mense 
Septembris.  Gum  autem  dominus  papa  ad  ecdesiam 
8anctaMari«venerit,primiceriuscnmscholacanto- » 
rum  in  introituipsius  ecdesiaB  cantat  Te  Deumlau' 
damus ;  et  deindedominuspapaintrat  sacrarium,et 
ezuit  planetam];  ubi  schola  mappulariorum  et  |7  4 
cubiculariorum  habentaquamcalidam  paratamad 
abluendos  pedes  domini  papflB,et  dominus  papa  ablu- 
tispedibus  calceat  caligas  cum  sandaliis  pro  Missa 
oantanda,  etinduit  planetam  albam,  etaurifriziatam 
mitram.  Diaconus  cardinaliset  subdiaconus,  ezutis 
planetis,  induuntdalmaticas ;  et  itacum  Processione 
yadunt  ad  altare  majus,  et  ibi  celebratur  Missa  de 
more.  Missa  cantata,cuncti  adpropriarevertuntur. 
Yl.QuiddebeatfaceredomnuspapainAnnuntialione 

et  Nativitate  beatm  Marim  virginis, 

13.  In  AnnuntiationeetNativitateejusdemsanctflB 
MariflBdominuspapaequitatadSanctamMariamcum  ^ 
oardinalibus,etfacit  ibi^etin  ecdesia  sancti  Adriani 
et  sanctflB  virginis  MariflB  Majoris  omnia,  sicut  prsB- 
dictum  est  in  Purificatione  ejusdem  sanctfls  MarisB. 
Yli.  QuoddebeatfaceredominuspapainAssumptione 

beatm  Marim  virginis. 

14.  In  Assumptione  ejusdemsanctieMariflBtaliter 
fit  Oominuspapaetenimyadit  ad  Vesperas  cum 
cardinalibus  ;  quibos  cantatis,  dominus  papa  ibi  re- 
mfltnet  atquejacet ;  etinpropriapersonadebetinno- 
ete  cantfltndis  Tigiliis  interesse.  Sciendum  quod  mi« 
nor  diaconorumdebet  Benedieamus  Dondno  dicere. 
Notflmdnmyeroquod  ubicunquedominuspapavadit 
ad  Vesperas,  ecdesia  ubi  est  statio  ipsa  debet^dflure 
omnes  facnlas  tam  in  vesperis  quam  in  nocte.  VigilisB 
antem  taliordinecelebrantnr.  Canonidejnsdemec- 
desiflB  tresprimflislectiones  legunt,  ettriaresponso-  0 
ria  similiter  cantant ;  et  dominus  papa  legentibus 
illis  treslecliones  Benedictionem,eteiiidem  diaconi 
cardinfldesprflBcinunt  Tu  atUem  feic.  Unicuique  etiam 
illorum  trium  prior  diaconus  datduos  denflurios  de 
8enatu;ad  unamquamque  insuperlectionem  dominus 
papaeumthuribuloaccedit  ad  majus  altareetpraB- 

•  Alia  assignatur  Oratio  ad  Collectam  in  Sacramen- 
tario  Gregoriano,  nempe  Brudi,  qusuumus,  Domine, 
ptebem  tuam,  Est  autem  Oratio  ad  CoUectam  illa  qua 
didtur  in  ioco  ubi  fit  Collecta  seu  conventus  ad  Pro* 
CMdonem,  quadere  supra  in  commentano  nostro. 

b  Hoc  ioco  indicat  Ooufrius  veterem*  iibrom  CoBre- 
momidem  editum  nomine  Caroii  Magnii  qui  libcr 


sepe :  et  ante  ipsnm  mappularii  portant  duas  facuias 
positas  super  Cflmdelabra  domini  papflB.Facuias  autem 
dat  eodem  ecclesia.  Quarta  autem  lectio  iegitur  a 
scrinariis,  quinta  a  priore  episcopornm,    sezta  a 
priore  presbyterorum,  septimaapriore  175d>^o~ 
norum,  octavaaprioresubdiaconorum,  nonaautem 
a  domino  papa.  De  thuribulo  autem  portando  ad  fld- 
tare  dominuspapaprflBcipitunicuique  cardinaii  pro 
Toluntate.  Adlectionemdominipapidnulius  dat  Be- 
nedictionem;et  tamen  ipsedicit/u6tf^  Domine,eio,, 
sdiicet  dicitur  quod  Dominus  ei  i>enedicat ;  drcum- 
stantes  respondent  Amai.  AiiaResponsoriadecan- 
tflmtur  ab  uno  sui>diacono  et  aiio  cantore,  et  quilil>et 
eorumredpitduosdenfluriosab  ilio  qui  domino  papsB 
assistit,  et  omnes  denfljii  debent  esse  de  ecdesia. 
Quatuorverodenarii  quirestantfltcolythorum  sunt. 
Quandiuautem  iectionesieguntur^  duflBfacuioscum 
candelabris  ejusdemecdesiflBdebentessesuperpul- 
pitum,  et  residuum  estdeflux^lythis.  Illud  vero  quod 
remanet  de  facuiis  quas.portant  mappularii  eorumdem 
mappulfliriorumsunt.  His  per  ordinemsic  cdebratis. 
dominus  papa  didt  Orationem  vigiiiflB,  et  intrat  le- 
ctum.  Et  summo  mane  domi  nus  papa  d  icit  Orationem 
etceiebrat.Missam.Quafinita,  revertitur  flul  palatium. 
Est  notandum  quod,  dcutdictum  est  superius,  ita 
fit  in  yigiiiissoiemnitatumomniumpatriflurchatuum 
Urbis. 

vni.  Quid  debeai  dominus  papa  facere  feriaquarta 
in  eapite  Quadragenmm. 
15.  Feria^  quwrtain  capiteQuflulragesimflBdomi- 
nus  papa  circamediam  tertiamequitatcum  episco- 
pis  et  cardinalibus  ad  sflmctam  Anastasiam,  et  re- 
ceptus  in  Processione  a  dericis  ipsius  ecdesiflB,  in- 
trat  sacrflurium,  et  induitsecumcardinalibus  etaliis 
ordinibus.  Interimautem  cinisbenedicitur  a  juniore 
presbyterocflu^nfldi.  Deinde  dominus  papa  vadit 
oum  cflurdinalibus  et  schola  cantorum  ad  sedem  post 
fltitare,  et  prflBsentatoei  dnere,  prior  episcoporum 
imponit  ei  cinerem,  dicens  hflBC  yerba  :  ^Memento 
quiapulvis  ei,  et  in  pulverem reverteris,  Postmodum 
yero  dominuspapaimponit  cinerem  episcopis  cflur- 
dinalibus,  et  fldiisordinibus.Quibusezpletis,primi- 
ceriuscumschola  cantorumincipit  Antiphonam  Ex^ 
surge,  Domine,  a^juvanos.  Qua  completa,dominus 
papa  dicit  OremusU^  ei^SLOonixsFtectamusge' 
nua,  et  alius  diaconus  deinde  Levate ;  et  dominus 
papadidt  Orationem  de  collecta,  yidelioeiPreces  po- 
puli  tui ;  qua  finita,  j  unior  diaconorom  cardinalium 
dicit  Procedamuseum  pace ;  etomnischorosrespon- 
det/nnofntiieCArisit.Sciendum  quoddominus  papa 
aSeptuagesima  usque  ad  Pascha  nonporlat  aurifri- 
ziatam  mitram,  neo  cantat  Te  Deum  laudamus,  nisi 
inprflBcipuis  festis,  et  in  Lmtare,  Jerusalem,  in  quo 

modo  circumfeKur  sub  nomine  Alcuini.  Hunc  con- 
fer  cum  Ordine  Romano  vulgato,  cujus  plerflBque 
Orationes,  ouflB  ad  hunc  diem  pertinentj  desunt  jn 
Codice  Vinaocinensi. 

e  Omittebanturhfldc  verba  tempore  Urbani  VI  m$^ 
papam,  ej(  CflBremoniali  Petri  Aaielii|  inferiug« 


i07i 


APPENDIX  AD  S.  GREGORH  MAGNI  LmJRGICA  OPERA. 


i07t 


die  diaconi  cardinales  utuntur  planetis  curtis.  Dein- 
de,  pr8Bcedentibusinordinesuo,dominus  papa  nu- 
dis  pedibus  cum  psalmodia  sequitur  Processionem 
usque  ad  sanctam  Sabinam,  etipsum  praBceditcruz 
8ua,  quam  portat  unus  de  subdiaconibus  suis,  et 
cruxsancti  Petri,  quam  portatpriorsubdiaconusre- 
gionarius.  Gumque  intraverit  ecclesiam,  intrat  se- 
cretarium;etmappulariorumetcubiculariorumscho- 
lahabent  ibi  aquam  calidamparatamad  abiuendos 
pedesipsius. 

16.  Sciendum  vero  est  quod  in  introitu  ecclesisB 
acolythi  debent  recipere  crucem  sanctiPetri,etpor- 
tant  usque  ad  altare  cum  subdiaconis  regionariis 
faciendo  litaniam.  Et  pedibus|ablutis,  dominus  papa 
paratus  adaltareaccedit.  EtMissade  morecantata, 
palafredumascendit,et  ad  palatium  revertitur. 

17.  Dominica  vero  qua  cantatur  Laetnre^  Jeruto^ 
^m,[camerarius  reprssentat  domino  papaB  in  camera 
rosam  auream  cum  musco  et  balsamo ;  quam  domi- 
nus  papa  portatin  manu  propriausquead  sanctam 
Grucem,  ubi  ea  die  debet  Missam  celebrarer ;  eam- 
dem  deferens  in  reversione  sua  simiUter  uscpie  ad 
locum  in  quo  descendit,  ubi  debet  esse  praefectus, 
cui  dominus  papa  tunc  dat  rosam  ipsam,  et  eadem 
die  portatmitram  aurifrixiatann.  Sciendumestquod 
ipsa  hora  qua  camerarius  reprvsentatrosam,  domi- 
nus  papa  debet  accipere  mitram  aurifrixiatam. 

VL,  ^  De  Dominica  Palmarum . 

18.  DieDominica  Palmarum  prsBparatur  quoddam 
^  portatoriumhonestissime,  \TJ  in  quo  intromitti- 
tur  sanctum  Evangelium,  quod  inteliigiturChristus ; 
et  statuitur  in  ecclesiaantearam,  unde  clerus  pro- 
cessurus  est.  Deinde  adnuantur  palmaB  et  flores, 
atquediversagenera  [frondium.]  Dicitur  OratioOm- 
nipotens  Deus^  qui  antequam  Filium  tuum  Dominum 
nostrum  pro  nobis  mortemperpetisineres.  Sequitur 
Benediotio  palmarum,  seu  frondium,  Omnipotens 
Deus  Christe.  His  finitis,  dantur  a  custodibus  palinas ; 
accipientesquepopuli  ramos  arborum  oiivarum^  sive 
flor  um  ,inchoatur  Antiphona  Pueri  Hebraeorum .  Dein- 
de  suscipituradiaconisprffidictum  portatoriumcum 
Evangelio,  bajulantescum  ingenti  exsultatione  ju- 
gum  Ghristi  suave,  et  onus  ejus  kve,  prsBcedente 
aquabenedicta  cum  candelabrisatque  thymiamate- 
riis  cum  aliis  ornamentis,  insuper  etiam  laicorum 
schola  cum  vexillis  atque  cum  fanonibus  longe  pne- 
eunte.  Exeunte  enim  clero  seu  populo  ab  ecclesia, 
inchoatur  AntiphonaCMW  appropinquaretJesusiqna 
finita,  inchoat  schola  AnWphonBim  CaBperuntomnes, 
item,  Cumaudisset,\Xem,Appropinquante.  Gumin- 
gressi  fuerintatrium  ecclesisB^  dicitur  Responsorinm 
Ingrediente  Domino,  itom  Collegerunt,  item  Unus 
eiiam  [Forte  autem}. 

i9.Hi8  finitis,  anteatriumecclesisB  seuloco  com- 


A  petente  snbsistitscholacumbaculis  etreliquooma- 
tu  ;  et  clerus  seu  populus  exspectant  in  loco  atrii, 
inchoantes  Antipbonam  O^ctirreffi^Respondet  scho- 
la  cum  An  tipbona  Cum  angelis.^KQ  finita,inchoatura 
duobuscantoribusquidam  Versuslsrael  supra  scrip- 
tumEvangeliumsanctum,G(orta,  lauset  honor  tibi 
sit  rex  CKriste  redemptor,  Eo  ordine  sequuntnr  alii 
Versus. 

20.  Hisfinitis,incipitschola  cum  baculis  Antipho- 
nam  Pueri  Hebrgeorum ;  et  tunc  postemit  omnis 
plebs  hinc  inde  frondes  seu  flores,  decantantes  An- 
tiphonam  EosannaS\JFH,lio  David,  usquead  altare;et 
sic  intrantad  Missam.  Ministri  yero  tenent  palmaf 
usque  adcompletionem  Missae.  Intermittnnt  aliqnt 
salutationem  inPassione,  id  esi Domimuvobiseum; 

B  quodnon  legiturinOrdinibus,sedinParasoevelan- 
tum,  ubi  reticetur  officium  sacerdotale. 

X.  De  feria  quaria  majoris  hebdomadse 
24.  Feria  quarta  majoris  hebdoms  hora  tertia 
procedit  apostolicus  cum  omnicleroseu  populo  ad 
ecclesiam,  etdicit  178  Orationes  solemnes,  sicut 
in  sextaferia.  Hisexpletis,  osculatoaltariegreditur. 
Presbyteri  vero  urbani  ecciesiarum,  suburbanique 
revertuntur  ad  titulos  suos.  Et  hocordineferiasexta 
compleant,  scientes  quod  ubi  pontifex  pro  se  inter- 
mittit,  ibi  illum  commemorent. 

22.  Posteaverohora  octava  ingrediuntur  adHis- 
sam  more  soHto  ;  ideoque  hsB  Orationes  hodie  oele- 
brantur,quiainhac  feriaquarta  consilium  fecenint 
Judrni,  ut  occiderent  Ghristum.  Gujus  diei  Missa 

Q  duas  lectionesetduo  responsoria  cum  Passioneha- 

bet,  qusB  sine  salutatione  pronuntiatur.  Per  tres 

continuos,  qui  sequuntur,  dies,idest  quinta,  sexta 

et  sepUma  feria,  triduanam  Domini  sepulturam  ce- 

lebramus.  Otoruz  PaM  non  dicitur ;  campanaBsileni. 

XI.  Quid  dominus  papa  faeere  debeat  in  Ctma 

Domini, 

23.  Feria  quintain  GoBna  Domini  descenditdomi'- 
nus  papa  ad  ecclesiam  sancti  Joannis  Lateranensis 
cum  mitra  sine  frisio,  horasexta  ;  et  facta  Orattone 
ante  cruces,  pergit  ad  secretarium  ad  ecclesiam  san* 
cti  ThomsB  cum  episcopisycardinalibuset  aliis  ordi- 
nibus  ;  ibique  cantatNonam.  Deinde  v«ro  indoit  se 
usque  addalmaticam,etinduuntsediacoDicardina* 
les  dalmaticis,  presbyteri  plaeetis  et  mitris.  Tnno 
praBsentanturdomino  papn.Sciendum  estquodaco- 

D  lythi  debent  recipere  de  altari  sancti  Petri  nnaiii 
aquaritiam  olei,etfanones,  etampullas,  eteamera- 
riusdebettres  denarios  pensati  balsami.  PrsBsenta- 
tur  major  ampuila  cum  oleo  a  priore  diaoono,  et 
residente  ipsoin  sedesua,  mittit  balsamum  inipsa 
ampuUa,  etmiscetbalsamum  oleo  cum  quibusdam 
palmarum  ramusculis.  Postmodum  vero  reponitur 
ampuUa  super  altare  sancti  ThomflB ;  quo  facto,  in- 


•  Nihil  hic  dicitur  de  Sabbato  ante  Palmas,  quo 
potissimum  die  pontifex  eleemosynam  tribuit  in  me- 
moriam  facti  MarieB  sororis  Lazari,  quae  ante  sex 
dies  PaschsB  unxit  pedes  Domini.  Ideo  haBC  Sabbati 
dies  a  statione  publieataeat,  ut  hat>et  vulgatus  Aloui-i 
nus^  non  tamen  a  cekbrtUione  Uissx^  qucB  ex  pr»ce« 


dentibus  feriis  repetitur.  De  fermento  eodem  die 
distribuendo  lege  comroentarium  nostrum.  Hoc  caput 
cum  seauentein  solo  Godice  regio  invenimus. 

^  De  noc  poirtatorio  seu  feretro  actum  est  in  eom- 
mentario  pr»vio. 


t073 


ROMANI  ORDmES.  —  XH. 


1074 


doit  se  domiQus  pontifex  planetam  et  mitram  auri- 
-frixiataa);pergitque  adMissam,pr»cedeDtibus  sep- 
tem  cereis  in  septem  candelabris  cum  processione, 
sieat  consuevit  in  festivis  aliis  diebus. 

24.  Notandum  vero  quod  faculas  et  candelabra 

coria  debet  dare,  latroitus,  GloriaPatri.Kyrie  elei- 

ionfiloria  inexcelstsDeo,  omDia  ista  dicuntur.  Non 

dicantSymbolum.  Itahabetur  in  libro  papse  •  Gela* 

aii.Sed  nos  dicimus  Symbolum  179prop^^  <^on- 

secrationem  chrismatis.  Pacem  inter  se  non  dent ; 

servetur  de  oblatis ;  sanguis  penitus  coniumatur. 

IrensBus :  «Absit  ut  dissonantia  festi  charitatis  et 

unitatis  consonantiam  corrumpat.  »  Omnia  signa 

prodactius  sohto  pulsentur  in  classicum.  Cantatur 

Gloriain  excelsisDeo  sine  Symbolo,  atque  dicatur 

Agnus  Dei  absque  osculo.Post  prcedicationem  vero 

domini  papee  diaconi  cardinaleslevant  mensamde 

altari,  et  nudato  altari  ponunt  eam  in  secreto  loco; 

et  extractisduabus  ampullis  cumsanguineet  aqua 

Ghristi,  cooperiuntipsum  altarelinteo,  et  postMis- 

sam  per  quatuor  angulos  iiludsigillatur.Cumautem 

Prefatio  inchoatur,  vadunt  djaconi  cardinales  cum 

subdiaconis  et  acolythispro  ampullis  afferendis  ad 

benedicendum,  prflecedente  crucem  thuribulo,  et 

duobus  cerei8;antequam  dicatur  Per  quem  hxc  om' 

nia,  dominuB  pontifex  benedicit  oleumpro  infirmis 

sicut  in  Ordine  continetur.  Postquam  vero  dixerit 

Pax  Domini  sUsemper  vodficum^communicatsoius 

pontifex  antealtareetdiaconusconfirmat  eum  cum 

calice  iila  tantummodo  die.  Deinde  ponit  calicem 

snper  allaae,et  patenamjuxta  eam^et  contiouocoo- 

perit  utrumque  de  sindone  munda  postcorporale 

expansum ;  statimque  duoacolythi  tenent  ampullas 

iavolutas  cum  sindone  alba  serica  in  sinistro  bra- 

chio,  ita  ut  videri  possint  a  medio;et  veniens  unus 

de  diaconibus  accipit  uoam  ampullam  de  balsamo 

mistam,  et  portat  archidiacono  ;etiiIedefertponti- 

ficiantealtare.Tunc  pontifex  respicens  ad  orien- 

temt  diacono  tenenteampullam  ante  ipsum  in  sini- 

stro  brachioinvolutam  sindooe,  halat  ter  in  ampul- 

iam,  ut  intret  in  coDsecrationem  chrismatis.  Et  di- 

xit  exceisavoce  Sursumcorda  ;  respondetur  Habe- 

mus  ad  Dominum,  Gratias  agamus,  etc.,  sicut  in 

Ordine  continetur.  Gompleta  Benedictione,  benedi- 

cit  ampullam  olei,  delatam  ordine  quo  supra,et  si- 

militer  halat  in  ipsam,  sed  tacite  ;  etdicit  Dominus 

volnscwn.  Oratio  Deus  incrementorumy  etc.    Porro 

ampuila,  quee  cum  chrismate  est,  statim  ut  benedi- 

ctafuerit,  cooperiatur,  ut  a  nemine  videatur  ;  sed, 

diacono  tenente,  dominus  papa  salutateam,  etdicit 

Ave  sanctum  chrisma,  tribus  vicibus,  et osculatur 

eam.  Acolythus  verorecipitampuIiam;eteo  tenente 

ooiaes  perordinem  salutant  nudam  eam,tamepi- 

scopi  quam  presbyteri  et  diaconi.  Quibus  expletis, 

pontifex  ablutis  manibus  venit  ante  altare^  et  com- 

mimicat  populum  ordine  suo,  et  servat  de  Sacra- 

*  Nihil  ejusmodi  legitur  in  libro  Sacrameatorum 
Gelasiano,  quem  eruditus  Thomasius  publici  juris 
fecit. 


Amentoin  crastinum  in  corporali.180  Ips&^^ro 
die  schola  cum  ceeteris  omne  divinum  siaeorgano 
canit  officium* 

25.Missa  tandem  finita,pontifex  indutuscum  c®- 
teris  ad  palatiumin  basilicasancti  Laurentii  rever- 
titur,  ibique  exspoliat  se  usque  ad  dalmaticam  ;  et 
apposita  chlamyde  rubea,  ipsi  ad  collum  scdet.Cu. 
bicularii  ergo  parant  aquamcalidampro  abluendis 
pedibus  subdiaconorum,  et  ponunt  pelvim  coram 
eo;et  diaconuscardinaIis,quiservitei,ponit  toaleam 
quam  camerarius  dat  pro  ipso  servitis  super  genua 
dominipapae.  Duodecim  autemsubdiaconi  cum  prio- 
re  remanent  extrabasilicam  discalceati,  et  schola 
ostiarorumet  mappullariorum  accipiunt  priorem 
basilicsB  et  alios  undecihi  subdiaconos  in  ulnissuis; 

Q  sicque  per  ordinem   portant  eos  unum  post  alium 
ante  dominum  papam.  Pontifex  autem  lavat  pedes 
eorum,  et  tergit  cum  linteo,  et  postmodum  oscula- 
tur,  et  dat  unicuiqueduos  solid.  denar.  Papiens. 
XII.  Quomodo  datur  presbyteriumin  Ccena  Domini, 

26.  Prior  vero  basilicse  secundum  consuetudinem 
antiquam  marabotinum  unum  debet  habere  sine 
denariis.Interimprimiceriuscum  cantoribus  etaliis 
ordinibus  cantant  Vesperum  ;  quo  finito  cantant 
Dominus  Jesus  postguam  ccenavit.  Sed  dum  ista  ge- 
runtur,summus  pontifex  itapresbyteriumlargitur. 
UniquiqueepiscoporumRomanffiEcclesiaBduosraa* 
rabot,  et  duos  solidos  den.  Papiens.  Si  forte  archi- 
episcopus  interesset,  tantumdem.  Unicuiqueepisco- 
porum  forensium,et  presbyterorum  cardinaUum,et 

p  diaconorum  cardioalium  unum  marsJt^ot.et  duode- 
cim  deoarios  Papienses.  Primicerius  debet  habere 
unum  marabot.  sine  denariis;  quisque  cantorum 
duodecim  denarios  Papienses.  £t  notandum,  quod 
nec  schola  Crucis,nec  clericus  alius  vel  laicus  eadem 
die  habet  presbyterium.  Manus  ^  etiam  prioratus 
nemini  datur.  In  exitu  autem  basilicsB  de  accepto 
presbyteriojanitoribuset  cubiculariis  duosdenarios 
Papienses  pro  unoquoque  solido,  exceptis  priori- 
bus,  qui  non  dant  aliquid,  quisque  largitur. 

27.  Sicque  dominus  papa  cum  aliis  omnibus  su- 
pradictis  vadatindutusadbasilicam  ZachariseyqusB 
Panetariadiebushisnuncupatur;ibiqueindutuscum 
dalmaticaetpluviali,sedent  ordinati  181  cummi- 
tris,lavantes  manus  supra  mensam,sicutmorisest. 
Sed  dominus  papa  solus  est  in  mensa.Archiepisco- 

D  pus  vero,  si  adfuerit,  debet  ex  uno  latere  primus 
sedere;deinde  episcopi,  et  presbyteri  cardinales;ex 
alio  latere  diaconi  cardinales  cum  primicerio.  Ex 
alio  latere  acoly thus  repraBsentat  Ubrum,  et  minor 
diaconorum  legit  versus  duos  ad  mensam.Comestio- 
ne  finita,dominus  papaintrat  cameram,  ibique  in- 
continentifacit  mandatum  abluendo  tredecim  pau- 
peribus  pedes,  et  extergendo»  et  postmodum  oscu- 
lando.Ibi  etiam  camerarius  est  paratus,qui  domino 
pap®  porriget  marabotinos  singulosysingulis  paupe- 

^  Manus  est  presbyterium  duplex,  ex  superiori  U- 
bro  Benedicti  canoniciy  num.  21. 


1075 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  UTURGICA  OPERA. 


1076 


ribu86r6giind08.  Hoo  facto,  domhiuB  papadat  eis-  A  et  inceD80  iucipit  PassioDem  hoc  modo,  Pauio  Do- 


dem  pauperibu8  mauu  propria  ad  poiandum.His  ita 
completis,  qui8qoe  festinat  ad  propria  remeare,  et 
dominus  papa  cubiculum  intrat.  Sciendum  quod 
toalea,  dequadorainuspapa,dum  abluitpedessub- 
diaconorum,  in  basiliea  estsuccinctus^diaconi  car- 
dinalis  est  qui  ei  servit ;  alia  verotoalea,  cumqua 
abstergit  pedes  subdiaconorum,  cubiculariorum  ca- 
mern  est. 

JXU.Quid  dominui  papafaeere  debeat  feria  iexta  in 

Paraseeve. 

28.  Feria  sextain  Parasceye,  in  aurora,  dominus 

papa  facit  omnes  capellanos  coram  sua  prssentia 

eyocari,et  yoce  medioori  cantat  Psalterium ;  quo 

oantato,  reyertuntur  oapellani.  Sezta  yero  hora  do- 


mini  nos/rt,etc.  Cum  autem  yenerit  diacoous  adlo- 
cum  ubi  diciturrPost  hwc  autem  rogavit  PHatm 
JosepA,  eto.,  acolythi  reprflBsentant  ex  more  thuri- 
bulum  cum  incenso,  et  portant  ad  CyaDgelium ; 
finitoque  Eyangelio,subdiaconu8  represeolat  domi- 
no  papse  Eyangelium  ad  osculandum;quo  faeto,do- 
minus  papa  dicit  Orationes.Oora  autem  ad  Oratio- 
nem  Judeorum  yenerit,non  dicitur  Fleetamu$  gi- 
ntia^quia  ipsi  hac  die  Dominum  irridendo  geaua 
flectebant.Rcdesia  illor  um  horrtsscens  fiaeiDU8,geiua 
pro  ipsis  Donflectitin  Oratione.FinitisOratioDiboi, 
pontifex  procedit  ad  altare  ;et  adorat  crnoem  omn 
aliis,  sicut  in  Ordine  contineUir.  Sciendnm  tafflea 
quodysecundum  antiquam  coo8uetudinem,quidqmd 


minus  papa  cum  omnibus  eardinalibus  intralbasi-  g  super  crucOm  offertur  scholm  Crucis  debet  esae. 


licam  ^  sancti  Laureotii ;  et  facta  Oratione,  ibi  ac- 
cedit  ad  altare ;  ei  aperto  altari  extrahit  inde  capita 
apostolorum  Petri  et  Pauli,  et  duas  cruces.  Quab 
omnia  postquam  dominus  papacum  cardinalibus 
osculatus  f uerit,repoDit  ibidem ;et  aocepta  una  cruce 
etiterum  8igillatoaltari,unuspre8byterorom  cardi- 
nalium  crucem  aocipit,  etsic  yadit  usque  ad  ecde. 
siam  Lateranensem,  sinealiquo  cantn  et  Psalmis; 
factaqne  ibi  Oratione  asoendit  cathedram  post  alta- 
re.Tuncdominuspapainduit  quadragesimalia  in- 
dumenta,  etexcalceatur.  Episcopi  vero  ioduunt  plu- 
yialia^presbyteriautemcardinaleset  diaconi,  atque 
Bubdiaconi,  induunt  planetam.  Et  deinde  junior} 
presbyterocardinaliacceptooorpore  Ghristiin  cap. 
sella  ante  pectus  suum  hesterna  die  resenrato,  et  1 SS 
alio  preBdictam  cruoem  accipiente,  et  subdiacono 
regionario  oumpopnlosuo  preBcedente^omnes  dis- 
calceati  oum  dominopapaet  primicerio,  sine  cantu 
psallendo  psalterium  perguut  ad  sanotam  Crucem. 
Episcopns  yero  hebdomadarius  remanet  ad  facien« 
dumofflcium  inbasilicaLateranensi.  Pontifex  autem 
cum  adocdesiam  yenerit,et  ecclesiam  ipsam  sine 
cantu  intrayerit,etdiutiu8coram  crudbus  orayerit, 
intrat  cum  omnibus  aliis  dau8trum,et  yadit  ad  se- 
cretarium  ;  etexutaplanetacum  pallio,  mapuUarii 
habentesaquamcalidamparatamabluunt  pedes  ip« 
8iu8,  et  eo  sedente  in  sede,  ministri  calceant  eom» 
nonsandalia,  sed  quotidiana  calceamenta,  etin- 
dunnt  planetam  et  palleum  ;  et  sic  ad  altare  cum 
Processione  accedit,  preeeunte  eum  cruce  et  Eyan- 


Osculata  yero  cruce  a  dero  etpopulo^domiQuspa- 
pa  reyertitur  ad  altare;elfacta  confessione,  sine  ca- 
pitulo,8ine  incenso.  et  sine  osculo  EraDgelli,  com- 
municat  de  corpore  Christi,  183  ^^^  cardioalei 
adducunt.Etnotandumquodhodie  Pax  Dmininoa 
didtur,  Agnus  Dd  noncantatur,  neque  paoisoeco- 
lum  dalur,  nequepostcommuoiocanitor.ScieiidQm 
yero  quod  acolythi  repreesentantincensum  ad  caii- 
cem.  Pontifexetiamnon  communicatadsedemsed 
ante  altare  ob  humilitatem  reyerentia  Dei  et  Pai- 
sionis  Chri8ti;expletoque  officio,  exuit  se  cum  aliii 
ordinibus,  et  cantat  ibi  Vesperas  in  die  Jotis  reei- 
tatas.Ctdeinde  reyertitur  ad  palatium  ;  etiDtrani 
basilicam  sancti  Laurentri,  crucemquam  aoceperat 
ab  altari  reponit,ethincadoameramsuamaooedil 
Et  notandum  quod  dominus  papa  eodem  die  nuUide 
familiasua  rinumdatadpotandum,DecoootQmad 
oomedendum;dat  yero  eis  tantummodo  panemet 
aquam,  et  herbaadeconsoetudine.Hao  dieoocleiia 
sancteB  Crucis  non  dat  faculas. 
XIV.  Quid  debeat  dominus  papa  facere  in  Sabkto 

tancto. 
30.  In  Sabbato  sancto,  horasexta  effioitur  noT» 
ignis  in  atrio  ante  portas  Lateranensis  eodeii0,et 
benedicitur  a  juniori  presbyterorum  cardinaliaip, 
cum  incenso  et  aqua  ft>enedicta.  Deindo  pergoDt  m 
ecdesiam  cum  novo  igneposito  in  caDDa,etdiaco- 
Dus  didt  Lumen  CAm(t,tribu8  yicibus^postmodoiD 
cereus  benedicitur  ab  ipso  diacono.  Leguntordoo- 
dedm  lectiones  LatineB,etduodecimGreBCflB,etceB 


gelio,  sine  lumioaribus  et  inoensu  cum  silentio.     D  tantur  Iria  cantica  Cantemus  Domi$M>  gloriote ;  et 


29.  Sed  notandum  quod  dominus  papa  cum  pro* 
cessione  non  debet  ire  ad  altare  ante  cruces  more 
8olito,8edper  yiam  quoB  est  in  capite  ohori,  juxta 
gradusaltaris.  Unus  autem  de  ministris  apponit 
unam  sindonem  tantum  super  altare  nudatum,  et 
osculato  altariy  dominus  papa  ascendit  sedem ;  et 
statim  subdiaconi  ascendentes  pulpitum,  legunt 
more  lectionis  prophetiam  sine  titulo  ;  et  oeBtera 
sicut  in  Ordine  continetur  fiunt.  Postmodum  dia- 
eonus  cardinalis^non  osculatis  pedibu8,faota  reye- 
rentia,  ascendit  pulpitumnudum,et  ibi  sine  faculii 


Vineafaetaest ;  Attende.emlum.  Pinitohoo  oiBcio, 
dominus  pontifSox  descendit  ad  fontem,cum  diacooii 
et  subdiaconis  regionariis,  cantandolitaniaf^pnau- 
oerius  cum  scholacantando  Siettteervus,  osque  in 
porticum  sanoti  Venantii.  Ibi  pneparato  faldistorio 
pontifex  sedet.  Cardinales  autem,  qui  remaneemot 
in  ohoro,  exeunt  per  posternlam  post  absidam,  et 
intrantper  porticum  sanctiJoannis,  et  yoninotAd 
preesentiam  dominipapeB.Prior  autem  indmt  ee,  0t 
didi  Jube,  domne,  benediedre.  PoDUfez  benedicit 
eum.  Progrediensparumfadt  8imiliter,el  benedieit 


«  Heec  basilica  fanoti  Laurentii  adheBret  palatio  LtteraneDsi. 


1077 


ROMANI  ORDINES.  ^  XII. 


1078 


tertia  vice  eam  similiter.BenediciieuinpoDtifex,  et  A  cum  acolythis  et  capellanis,  et  aliis  palatiuis  ordi- 


dieit  Ite,  baptizate  omnetgentes,  Gardioales  vero  ita 
induti  cum  equitatibus  revertuntur  ad  titulossuos, 
Tanc  pontifex  surgit,  et  vadit  ad  ecclesiam  sancti 
Joannis  evangeiistsB,  et  aliquantulum  requiescit  ibi. 
Deinde  procedit  ad  fontes,  et  benedicit  eos.  Hoc 
facto,  revertiturad  eamdemecclesiam,lS4  ibique 
exuit  se  de  pallio  et  planeta,  et  induit  bracalia'  ce- 
rata ;  et  revertitur  ad  fontes,  et  baptizat  tres  par- 
Yulos  ;  et  juniordiaconusbaptizatcffiteroscum  ca- 
nonicis  Lateranensibus.  Postmodum  pontifex  ad 
k>cum  chrismandi  revertitur,  et  chrismat  tres  in- 
fantes.  Sic  itaque  ablutis  manibus,  cum  litania  facta 
asobdiaconis  regionariis  regreditur  ad  altare  ante 
ecclesiam  sancti  Pancratii;  ibique  modicum  quiescit, 
et  induit  planetam. 

3i.  Interim  vero  diaconi  cardinales  reportant 
mensam  altaris,  et  aptant  eam  super  ipso  altari, 
sicut  prius  fuerat.  Pontifexautemcum  Processione 
et  litania  vadit ad  altare,  et  celebrat  Missam.  Scien- 
dum  quod  in  Missa  septem  faculflecum  septemcan- 
delabris  sunt ;  sed  noD  dicit  Credo  in  unum  Deum, 
nec  offerendam,  nec  Agnus  Dei^  neque  commu^ 
ntonem.  Porro'postEpistolam,ipsepontifexnuntiat 
AUeluia,  Primicerius  cumscholacantateaminpul- 
pito.  Ad  Ev&ngelium  vero  non  vadunt  faculse  ac- 
censaB.  Ad  Yesperam  autem  dicitur  Alleluia^  Psal- 
mus  Laudate  Dominum,  omnes  gentes  ;  Antiphona 
Vespere  autem  Sabbati ;  Oratio  ;  Ite,  Missa  est. 
XY.  Quid  dominus  papa  faceredebet  in  die  Paschse» 

32.  Indie  Pascbffl  mane  post  Primam  indutusalbo 
pluviali  Romanus  pontife7,cum  diaconis  cardinaiibus 
indutiSyCiim  subdiaconis  caeterisque  minoribus  ordi- 
nibus,  dalmaticis,  etmitris,ettunicisindutis,etca- 
pellanis  suis,  vaditad  basilicam  sanctiLaurentii. 
Presbjteri  cardinales  induunt  se  planetis,  episcopi 
pluvialibus  in  loco  qui  dicitur  basilica  sancti  Gre- 
gorii,  ubi  post  Orationem  induitur  usque  ad  dalma- 
ticam  ;  etexsurgens,ingreditur  adadorandum  Sal- 
vatorcm.  Aperit  imaginem,  osculatur  pedesSalva- 
torisydicensaltavoce  tribus  vicibus  SurrexiiDominus 
de  sepulcro ;  etomnes  eirespondent:  Qtit  pro  nofns 
pependit  in  ligno,  Alleluia,  Tunc  acoiythi  ponunt 
crucem  capellfe  super  altare,  et  dominus  papa  adorat 
eam.  Post  osculationem  Salvatoris,  cum  omnibus 
aliis  deinde  redit  ad  sedem,  dat  pacem  archidia- 


nibus,  eodem  modo  pacem  faciunt.  Interim  schola 
canit  Crudfixum  in  eame,  et  Ego  sum  alpha  et 
smega. 

33.  Gompleta  pace,  pontifex  induit  planetam 
albam,  pallium,  et  mitram  solemnem ;  descendens- 
quede  palatio  usque  adexitumporticelli,ubi  albus 
palafredus  cum  nacco  scarlatae  superposito  et  argen- 
teo  freno  solemniter  prseparatus  est  a  magistro  senes- 
calco,  et  ab  adextratoribus,imponiturei  regnumab 
archidiacono  ;  etitacoronatus  palafredum  ascendit 
et  equitando  incedit,  prsecedentibus  in  ordinesuo 
bandulariis,  archiepiscopis,episcopis,  cardinalibus 
presbyteris,abbatibus,subdiaconis,  diaconis  cardi- 
nalibus,  etsubsequentibuspraefecto  aliisque  nobili* 

Q  bus  Romanorum,  usque  sanctam  Mariam  Majo- 
rem,  sicut  et  superius  in  festo  sancti  Stephani 
enarratur.  Cum  autem  per  Merulanam  transierit, 
scrinariusinloco  antiquitus  constituto  eiobviat,  et 
alta  voce  dicit,  Jube,  domne,  benedicsre.  Pontifex 
benediciteum,  etscrinariusdicit :  Inecclesia  beatae 
Mariainhacnocte  baptizatisunttotpueri  masculiet 
tot  feminae,  Pontifex  respondet  Deo  gratias,  Tunc 
autem  scrinarius  suscipita  camerario  pro  nuntiatione 
unum  marabotinum.  Similiter  fitapudSanctum  Pe- 
trum  in  secunda  feria.  Perveniente  autem  pontifice 
cum  Processionead  porticum  sanctseMarise,  despen- 
dit  ad  Petram  papalem,  in  loco  antiquitus  constituto; 
et  deposito  regno  ducitur  a  judicibus  ad  ecciesiam  ; 
et  suscepta  Processione  a  canonicis  ipsius  ecclesise, 

^  et  factaBenedictione,  vaditad  secretarium ;  exuens- 
que  pallium  et  planetam,  posito  pluviali  super  hume- 
ros  incipit  Tertiam.  Finita  vero  Tertia,  prior  episco- 
porum,  qui  ei  servire  debetin  Missa,  ducitur  ante 
pontificem  a  duobus  episcopis  ;  et  tertio  postulata 
Benedictione,  accedit  ad  pacem  pontificis,  et  sur- 
gens  ponit  se  inordine  ad  dextrum  latus  ejus.  Deinde 

secundusepiscopusacceditadpacempontificis,lS6 
et  porrigensosculum  priori  suo,  stat  in  filo  abalio 

latere    pontificis.    Caeteri  vero  episcopi   similiter 

faciunt,  accedendo  a  pacem  pontiflcis,  et  ponendo 

se  in  filo.  Priorquoquepresbyterorum  cardinalium 

ductus  an  te  pontificem  ad  duobus  presbyteris,et  tertio 

postulata  Benedictione,  accedit  ad  pacem  pontificis 

et  episcoporum,  et  dirigit  se  in  filo.  Subsequentur 

csBteripresbytericardinaIes;pr8efectusquoque,judi- 


conoredeunti  lS5^^^s<^^^op^^u^®Ju^i°^^Si°^Si  ^  ces,  prcefecti  navalium,  advocati,  scrinarii,  senato- 


dicens  ^urrexit  Dominus  vere  ;  et  ille  respondet  Et 
apparuit  Simont.  Secundusquoque  diaconus,  oscu- 
latis  pedibus  Salvatoris,  accedit  ad  pacem  summi 
pontificis  et  archidiaconi,  et  ponit  se  in  filo ;  cseteri 
▼erodiaconicardinalessimiliterfaciunt.  Deinde  pri- 
micerius  cum  cantoribus  eo  modo  ad  pacem  vadit, 
et  infilo  se  dirigit.  Priorquoque  basilicae  cum  dia- 
conis  similiter ;  postmodum  subdiaconi  regionarii 

*  Ita  etiam  legit  Panviuius.  An  femoralia  cerata  ? 
Lege  Anastasium  in  Vita  Adriani  papae,  ubi  Carolus 
Magnus  Romam  ingressus  Sabbato,  in  basilica  5a/- 
vatarisjuxta  La^^ranttm  diciturstetisse,  quousque  6a- 


res,  majorentes,  qui  vocantur  schola  Stimulati,  ac 
caeteri  laici  majores  et  minores,  et  ordine  suo  ad 
pacem  suscipiendam.Postmodum  verosurgunt  duo 
subdiaconi  basilicarii  et  accipientes  priorem  subdia- 
conum  regionarium,  per  manus  eum  adextrant  ab 
introitu  secretarii  usque  ad  medium  atrii,  ante  pon- 
tificem ;  qui  alta  voce  dicit,  JubCy  domne,  benedicere 
tribusvicibus;et  tertio  Benedictionesusceptaapon- 

ptismatis  sacramentum  vontifex  perficeret,  quod  Onu- 
frius  notavit.  Yide  ibiaem  eumdem  Anastasium  de 
sequentibus  diebus. 


107« 


APPENDK  AD  S.  GREGORII  MACNI  UTURGICA  OPERA. 


1080 


tifice,  subjungit  S^em  Domtm  nostri  Jesu  Ckristi,  A  etomnjbu8oircum«tanlibu8,abarchidiaconoet&Uis 
tribus  vicibus ;  et  dicil :  Dominus  archidiaeonus  legat      pincern  is. 


Evangelium,  subdiaconu$legat  Epistolam,  primice- 
rius  et  cxteri  cantores  cantent, 

S4t,  flis  vero  completis,  surgit  ponlifex,  et  re- 
8Uinptaplaneta,pallioetinitra,processionaliterTadit 
ad  altare,et  incipitMissamdemore.PostOrationem 
vero,  antequam  legaturepistola,descenditarchidia- 
conus  cum  diaconoet8ubdiacono,etordinatestant 
juxtaaltarein  duobus  filis,  scrinariis  vero  stantibus 
cum  plu  vialibus;  et  tunc  archidiaconus  cum'diacono 
et  suhdiacono,  etaliis  ordinibus.incipitlaudesalta 
Yoce,  et  aliirespondent,  sicut  superius  scriptum  est 
in  festoheatlStephani.  Finitis  vero  laudibus,  legitur 
LatinaEpistolapriuSyCt  postmodum  Grfieca;et  Evan- 


36.  Interimyeroprimicerius  cum  cantoribos  &uf- 
git,  et  canit  prosam  GraBcam  hujusmodi:»  naox* 

ccpov  iiyuiv  oTJ^ipov  avs^itxvuo^Gii,  irdd^a  xacvov,  a^tov 
Trao^p^a,  piuoTexov  Tra^^^a,  Travo^s^ao/Aov  irao-^^a  XpwroO 
Tov  XurpoiTOv,  Trao';!^^  a^eafiov,  Traa';^^  fiiya,  7rceo)^a 
TOi>v  TrtOTftiv,  Trao';^^  rac  izxtkx^  iQfAcv  tou  icapai^iivw 
avc'oi>7C,    Trao';^^    Travra;    ovairXtiiTrcav     jSporou^,  xseyoy 

IlaTrav  XptoTc  9>v>agoy.  £t  his  decantatis,  omnesad 
propria  revertuntur. 

XW.Quiddebeat  facere  dominuspapainsecundadit 

Paschx, 
37.  In  secunda  feria  post  pascha  summo  mane 
dominuspontifex  188  congregatisomnibuspalati- 


gelium  Latinum  et  Grncum.  In  secreta  vero,  cum  n  nis  ordinibus  inpalatium,  et  descendens  per  porti- 
pr89fatloincipit,de8cenduntduodiaconicumduohus      cum,  et  inveniens  equum  non  faleratom,  sed  sicut 


suhdiaconis  deorsum,  et  stant  in  fronte  aitaris  ordi- 
natim  cum  silentio;quando  autem  pontifex  dicit  Pax 
Domini  sitsemper  vobiscum,  nullus  ei  respondet ;  et 
tuno  diaconus  et  suhdiaconus  revertuntur  superius. 
35.  FinitaveroMissacoronatur,  reditquecumPro- 
cessione  ad  palatium,  sicut  supra  dictum  est,  in 
Bupradicto  festo  sancti  Stephani ;  et  acceptis  laudi- 
hus  a  oardinalesancti  Laurentii^ducitur  aprimice- 
rio  et  secundicerio  judicibus  cum  mitrain  basilica 
magna  Leoniana,  qu8B  dioitur  Casa  Major,  ubi  sunt 
prasparata  undecim  scamnacirca  mensam  pontificis, 
presbyteris,  187  !diaconis,  primicerio  ;  etlectus 
ipsius  pontificis  ibidem  solemniter  preBparatus  in 
figura  undecim  apostolorum  recumbentinm  circa 


moris  est,  pergit  ad  sanctum  Petrum  ;  ibiquecela- 
hrata  Missa  de  more,  et  laudibus  atque  solemmta- 
tihus  universis,  sicut  hesterna  die,  peractis,  ooro- 
naturad  gradus  basilicse ;  revertitur  Lateranom ;  et 
eo  incipienteequitare,sene8oallu8post  eumvadent 
facit  de  denariis  jactum  unum,  ut  sic  multitodo 
populi,  qu8d  impedimentum  pre&stat  domioopap», 
removeri  possit,  denariis  ipsis  colligcndis  ioten- 
dens.  Postquam  verodominus  papapervenitadtu^ 
rim  Stepbani  Serpetri,  qusB  est  in  capite  Parionis, 
unusdecurialibusdominipapae  existens  inipsatorn 
facitibi  unumjactum  obcausam  suprascriptam.Gom 
autem  dominus  papa  ad  palatium  GenliiMuscffiiD 
Punga[i4Z.,  Perunga]  in  viade  Papa  venerit,  simi- 


mensam  Christi.Transienspontifexperipsam  basi- ^  literquidamdecurialibusascenditpalatium,  et&cil 

unumjactumobmemoratamcausam.Quandoauteoi 
pervenitad  sanctum  Marcum,  quidam  similimodo 
de  curialibus,  et  ob  eamdem  causam  facit  ibiqoa^ 
tum jactum. Gum  vero pervenerit ad  sanctum  Adria- 
num,quidamaliu8  de  curialibusascenditpalatium 
sancta)  MartinaB,  et  facit  ibi  quintum  jactum  ob 
memoratam  causam. 

38.  Sciendum  tamen  quoddomioopapflBantetu^ 
rimprimodictamJudeei  occurrunt,  eteilegemsuam 
preesentant^  faciuntqueIaudes;proquibus  laudibus 
recipiunt  acamerarioin  presbjteriumviginti  solid. 
provesinos.  NotandumpraBterea  quodasanctoPetro 
usque  ad  palatiumdominipapaefiuntarcusaRoiD&- 


licam  intrat  cameram  ;  ubi  recepto  preshjterio  a 
eamerario  in  scypho  argenteo,  et  dato  sicut  in  Na- 
tivitate  Domini,  surgit  et  ducitur  a  magistro  senes- 
callo  et  pincernaadlocumquidiciturGubitorium  ; 
ibique  a  juniori  preshjtero  cardinali  agnus  assus 
henedicitur  ;  et  exinde  redit  ad  preeparatum  lectum 
mensffi.  £t  accipiens  idem  pontifex  parum  de  ipso 
agno,  porrigitpriorihasilicario  sedentiin  subsellio 
ante  lectum  ipsius,  dicens  .  Quod  facis,  fac  citius  ; 
sicut  ilte accijdt  ad damnationem,  tu accipe ad  remis- 
itonem.Reliquumveroagnidistribuitdiscumbentibus 
etaliis  circumstantibus.In  medioveroconviviisur- 
gitunusdediaconis  cardinalibusdemandato  archi- 


diaconi,et  legitadmensam.  Finitoautemconvivio,  D  Qis  honorabiles  in  via  per  quam  transit  ;etclerici 


cantores  prosam  cantant,qu8Bsit  conveniens  Paschse, 
de  mandato  pontificis.Postea  vero  descendit  in  eccle- 
siam  Lateranensem  ad  Vesperas,8icut  conlineturin 
Antiphonario.  Celebratis  trihus  Vesperis  in  hasilica 
Salvatoris,  etadFontes,  atquead  sanctam  Grucem, 
revertiturad  porticum  sancti  Venantii;  ibique  sedet 
cum  episcopis,  cardinalihus  caeterisque  ordinihus,et 
aliis  tam  laicis  quam  clericis,  in  terra  super  tapeta 
residentibus.  Deinde  propinatur  sibi  claretu  m  vinum. 

■Ittterpretatio  ad  verhum  :  Po^c^  sacrum  nobis 
hodie  osiensum  est,  Pascha  novum,  sanctum  Pascha, 
mysticum  Pascha,[maxime  venerabile  Pascha  Christi 
redemploris,  Pascha  immdculaium,  Pascha  magnum, 


omnes  Romani  occurrunteidem  induti  undecuoque 
possunt  cum  thuribulo  ;  in  remunerationem  cujns 
honoris  Romanis  pro  arcubus  datur  presbyterium 
trigintaquinque  librarum  provesinarumeldimidi»; 
clericis  vero  pro  thuribulis  trigintatrium  librarum 
provesinarum,utin  sequentibus  pleniusapparebit 
Cum  vero  dominus  papa  ad  palatium  vencrit,  el 
laudibus  faclis  a  cardinalisancti  Laurentii  eljodici- 
bus,  descendens,  regno  deposlto,  ducitor  in  pala* 

Pascha  fidelium.  Pascha  portas  nobis  paradisi  resera- 
vit,  Pascha  omnes  reformans  morialesy  novum  Pap<Mt 
Christe,  conserva. 


loei 


ROMANI  (»DINES.  -  XH. 


1061 


tium  a  primicerio  et  seeuDdicerio;et  intrans  came- 
raa  datpresbyteriumabsque  manibus,  sicutin  die 
saucii  Stephaoi  ;  et  deiude  ducitur,  sicut  besterna 
die»ad  convivium.  Sed  hodie  in  basilica  Leoniana, 
qufiB  est  juxta  cameram,  celebratur.  Finitoque 
coDvivio,  descendit  ad  eccle«ianl  Lateranensem;  et 
celebratis  tribus  vesperis,  189  ^^  propinato  cla- 
retoet  aliis,  siout  hesterna  die,  omnes  ad  propria 
revertuntur. 
XVll.  De  pre$bytef\oquoddaturpro  arcubus  ; 

guomodo,  et  guibus  detur. 

39.Presbjterium  triginta  quinque  libarum,  quod 

est  superiusnominatum,  datur  illisquiarcus  faciuot; 

distribuitur  tali  modo.lQ  primismagistrissanctiPe- 

tri,  qui  super  gradibus  arcum  faciunt  ferramento- 

rum»  xu  sol.  prove8ini.A  Palleariis  usque  ad  san- 

ctum  Gregoriumxiv  soLprovesini.  ANegotiaroribus 

usque  ad  Fiolariosxui  sol.  prove8«A  sanctoGrego- 

rio  usque  ad  viculumxvsol*  proves.,  scilicet  a  Fio- 

iariis  usqueadporticum  RomanumMaroivisol.pro- 

ves.Deinde  usque  ad  Pisces  vuisol.  proves.  Deinde 

usque  sub  Fontanam  vmsoLproves.AFontanaper 

totum  alium  porticum  X  sol.proves.  In  castelioCre- 

soentii  w  soLproves.  In  ponte  u  sol.  proves.  A  do- 

moStephani  Theobaldi  usque  adsanctum  Gelsum  m 

8oL  proves.  Deinde  usque  ad  arcum,  ubi  est  domus 

JoaamsPauli,  xxvm  sol.  proves.  Deinde  usque  ad 

domum  Stephani  de  Girone  x  sol.  proves.  Deinde 

usque  ad  domum  Stephani  Nizot  xxvu  soLproves. 

Deinde  usque  ad  domum,  quae  est  Marmorata,  xx 

soL  proves.  Deiode  per  totam  regionem  Parionis  vi; 

lib.  proves.  D<3inde  usqueaddomum  Maximi  xusol 

proves.Deinde  usque  ad  turrim  Odonis  Boni  Filii  x 

sol.  proves.Deimie  usqueaddomum  Faiconcello- 

rum  X  sol.proves.Deinde  usque  addomum  Joannis 

oum  Zoccolis  cumcasalino  Nicolai  deHugone  xsol. 

proves.Deinde  usqueaddominumGonzii  vi  sol.pro* 

ves.Deinde  usque  ad  viam  de  Galcariis  vi  sol.  pro- 

yes.  Deinde  usque  ad  domum  Joannis  de  Gssario 

xxiv  sol.  proves.  et  gratis  iv  soL  proves.Deinde 

usque  ad  Amygdalamx  soL  proves.  Ab  Amygdala 

usque  ad  sanctum  Laurentium  pensilem  x  sol.pro- 

Tes.  Ad  porticum  sancti  Marci  xi  soL,  in  porticu  u 

8ol.  Demde  usque  ad  domum  Nicolai  Gazzi  vu  soL 

proves.Deinde  adangulum  quatuor  columnarum  vu 

soLproves.Deinde  usduead  Gizubam  vii  soL  pro- 

ves.  Deinde  iisque  ad  domum  Nicolai  Ferri  v  sol. 

proves.  Deinde  usque  ad  «urcum  de   Gairandeu 

sol.  proves.  Ab  arcu  usque  ad  porticum  sancti.  Go- 

smas  V  sol.proves.^cum  monasterio,cui  dantur  duo 

sol.  Oiivericon  sol.  proves.  Joanni  de  Anagnia  iv 

den.Joannide  Roberto  ii  sol.  proves.  Phoca  Ma«- 

nieti  190  ^^  den.  Glericis  sancti  Gosmeeu  sol. 

Theophyiactoiisol.proves.In  locoubi  fuerunt  saia- 

cia  £ragminapannorum,in8oLproves.  Romano  de 

Bonella  xu  den.   Joanni  AdulterinousoLproves 

CitaB  vuiden.  Joanni  deTintovi  den.In  domo  Joan- 

nis  de  Gregorio  vi  den.Indomo  Saisonis  Macellarii 

vmden.IndomoGregoriide  Benediota  usoLprov^s* 


A  IndomoDodaexuden.  In  domo  PtolomaBi  vden.  In 
domo  Hainucii  de  Franco  vden.  In  domoRainucii 
deGonellaviden.In  domoMichinaa  iv  den.  In  do- 
mo  BenedictaB  de  Pagano  xu  den.Indomo  AdelasisB 
vui  deu.  In  horto  ii  sol.  in  domo  Scrinarii  v  sol. 
proves.  Joanni  Machino  prodomo  sua  et  nepotis  xx 
deo.  pro  domoPetride  Manlino  vm  den.  Indomo 
Petri  de  Pauloxii  sol.  prov.  Pamiiiee  Fraipanorum 
de  Gartularia  vusol.  den.  prov.  In  domo  Sansonis 
Manchino  ii  sol.proves.IndomoSansonisde  Olianta 
xii  den.IndomoBrobotiani  xii  sol.  proves.  Indomo 
Romani  dePetroOcilenda  xu  den.In  domo  Joannis 
Wlgarelli  viuden.lD  tota  domo  Balnei  ii  soL  prov. 
In  domo  Gerardi  ii  sol.proves.  In  domoGrisoU  vin 
den.  In  domo  Ulix®  xii  den.  In  domo  Joannis  de 

g  Benedicto  rv  den.Indomo  Marias  Joannis  de  Rainu- 
cio  IV  den.  In  domoEsoniLornarii  iv  den.In  domo 
MariflB  deMancino  ivdeD.IndomoRegimihffiivden. 
In  domo  denedicti  de  Romanoiv  den.  In  domo  Uxi 
presbyteri  iv  den.In  domo  Benedicta  iv  den.  In 
domo  Joannis  de  Gregorioxvui  den.In  domo  Petri 
de  Roberti  xxx  den.  In  domo  Bomani  Grassi  xxx 
den.In  domoRobatianiRooianideRainucio  vi  den. 
In  domo  Odonis  Romani  Grassi  xxx  den.  In  domo 
MarmorateB  usque  ad  Sambucas  x  soL,  et  dehinc 
usque  adsaoetum  Nicolaumde  GoUissfiBOVsoLden. 
prov.Deindeusqueadsanctam  Mariam  deFerrariis 
X  sol.  Deinde  usque  ad  domum  Joannis  papie  vu 
soLproves.Deinde  usque  adanguIumsanctiGlemen* 
tis  viii  sol.  prov*Ab  angulo  ipso  usque  ad  palatium 

V,  Lateranensexvsoi.  Et  licet  horum  nominatransac- 
tasint,  ettermini  sive  signamutata;nihilominu^ta- 
men  presbyterium  ipsum,  sicut  prsBdiximus,  per 
locadividitursupra  scripta. 
XYULDe  presbytefHo  pro  thuribulo  dato  ;  guibus 

et  guomodo  detur. 
40.  Boc  est  presbyterium  superius  nominatum, 
quod  datur  presbyteris  Romanis  pro  thuribulo.  Ec- 
clesiae  beati  Petri  viu  191  sol.  Sanctfle  Maris  Ma- 
jori  in  soL  Sancto  Joanni  Lateran.  ivsol.  sancto 
Laurentio  in  Lucina  u  soL  Sancto  Marcello  ii  sol. 
Sancto  Marco  u  soi.  Sancto  Laurentio  in  Damaso  u 
sol.  Sancto  apostolo  Petro  ad  Vinoula  u  soL  Sancto 
MartinoinMontibus  u  soLSanct»  virgini  Praxedi  u 
soL  Sancto  Eusebio  ii  sol.  Sanctas  Pontiane  ii  soL 
Sancto  Vitali  ii  sol.  SanctsB  Susannas  u  soLSanctaB 

D  Gruci  iisol.  Sancto  Stephano  in  GeBlio  monte  ii  soL 
Sanctis  Joanniet  Paulo  u  sol.  SanctflB  Prisc»  u  soL 
Sancto  Sixio  u  sol.  SanctoNereo  u  soLSanctflBBal- 
binffi  u  sol.  Sancto  Glementi  ii  soL  SanotflB  Anflista- 
siflB  u  sol.  Saneto  Gyriaco  u  sol.  SanotsB  Sabinfls  u 
sol.Sanctis  Petro  et  Marcellino  ii  soI.SanctfleMariflB 
^in  Transtiberim  u  sol.  Sancto  GhrysogOno  n  soL 
SanctflB  GflBciliflBii  sol.SanctflB  MariflB  in  Dominica  n 
soLSanctflB  Luciee  inSeptem  soUis  xviuden.SanotflB 
MariflB  NovflB  xviu  den.SanctflB  LuciflB  in  Silisc  xvm 
den.Sancto  Vito  xviu  den.  Sancto  Gosmato  xvu 
den.  SanctoAdriano  xviu  den.  Sanctis  Sergio  et 
Baocho  xvm  den.Sancto  Theodoro  xvmden.Sancto 


1083 


APPENDIX  AD  S.  GREGOIOI  MAGNI  LrniRGICA  OPERA. 


iO«4 


Georgio  ad  Velnm  Anreum  rvniden.  SanctaeMarifle  A  Sanctae  Mariae  Joannis  Botis  vi  den.SanctaB  MarMe 


Scholse  Grsecae  xviii  den.  Sanctae  Mariae  de  Porticu 
zviii  den.Sancto  Nicolao  de  Garcerexviu  den.San* 
otoAngelo  Piscium  venditorum  xviii  den.  Sanct» 
Agathfie  xvui  den.  Sanctfie  Mariae  in  via  Lata  xvm 
den.  Sanct«e  Mariae  in  Aguiro  xviii  den.  Sancto  Bu- 
Btacbio  xviu  den.  Sancto  Laurentio  in  Miranda  ii 
Bol.Monasterio  Paliadii  ii  sol.Monasterio  Agathae  ii 
sol.  Sanctis  Quatuor  11  sol.  Sancto  Gsesario  Gr6e- 
corum  II  sol.  Sanctae  Mariae  in  monasterio  11  sol. 
Monasterio  dominse  Rosae  n  sol.  Sanctae  Trinitatis 
Scotorum  u  sol.  Monasterio  de  Villa  xvui  den.  Mo- 
nasterio  sancti  Pancratiiu  sol.Sancto  Blasio  Gatni 
Secutaii  80I.  Sancto  Biasioxvfnden.Sanctae  Mariae 
in  Capitolio  11  sol.  Sancto  Vincentio  xvin  den.  San- 


deVallicella  vi  den.Sanoto  SergiodeFormaviden. 
Sancto  Joanni  de  InsuIaviden.SanctoBartholomeo 
xvm  den.  Sanclae  Martinnxvm  den.Sanctae  Mari» 
in  Minervaxiiden.  Sanctae  Marise  in  Gambiatoriboi 
VI  den.Sanctis  At>donetSennenvi  den.SanctoPao* 
taleoni  muriCIibanorum  viden.SanctoSilvestroin 
Biberatica  viden.Sancto  Thomae  deParioneviden. 
Sancto  Mamiato  vi  den.  Sanct»  Caeciliae  de  Taliovi 
den.  Sancto  Sebastiano  deviaPapse  vi  den.Sancto 
Blasio  Acceptorum  vi  den.  Saocto  JoaDnideHorret 
VT  den.  Sancto  Petro  inde  vi  den.Sancto  Andresde 
Columna  Tiden.Sancto  Andrese  de  Ursa  viden. 
Sancto  Stephano  de  Curte  vi  den.  Sancto  Andrec 
de  Curtis.  193  vi  den.  Sancto  Blasio  Curtium  vi 


ctoSergio  Palatii  Caruli  xu  den.  Sancto  Stephano  3  den.Sancto  Benedicto  dePiscinavi  den.Sancto  An- 


Nuzino  XII  den.  Sancto  Salvatori  Torrionis  vi  den. 
Sancto  Zenonividen.  Sancto  Martino  Bergariorum 
VI  den.  Sancto Justino  vi  den.  Sancto  Peregrino  vi 
den.Sancto  ifigidio  vi  den.SanotoGregorio  de  Cur- 
tina  VI  den.  Sancto  Laurentio  Piscium  vi  den.San- 
oto  Martino  de  Gurtina  vi  den.  Sancto  Salvatori 
Goxse  caballi  vi  den.  Sanoto  Michaeli  vi  den.Sanctee 
Marifle  Saxiae  vi  den.  Sanctae  Mariee  Transpontinee  vi 
den.  Sancto  Abbacyro  xii  den.  Sancto  Salvatori 
Miliciarum  vi  den.  Sancto  Nicolao  Funariorum  vi 
den.  199Sancto  Andre»  inde  vi  den.  Sanctfie  Ma- 
riee  Canapariee  VI  den  Sanctse  Marifle  de  Guinizzovi 
den.  Sanctae  Mariee  de  Macello  vi  den  Sanctse  Ma- 
riae  Arcusaurei  vi  den.  SacctisPetro  etMarcellino 


dreee  Putei  deProba  vi  den.Sancto  Mauro  xu  deo. 
SanctoNicoIao  Forbitorum,  vi  den.Sancto  Salvalori 
Scotorum  viden,  Sancto  Nicolao  de  Trivio  vi  den. 
Sancto  Thomae  de  Spanis  xii  den.  Sancto  Andree, 
inde  vi  den.  Sancto  Laurentio  Biberaticed  vi  den. 
Sancto  Salvatori,  inde  vi  den.  Sanoto  Anastasio 
Ariolae  vi  den.Sancto  Salvatori,  Sibura  vi  den.Sin- 
cto  Salvatori  Maximinorum  vi  d^n.  Sanctae  CaBcili» 
Gencii  Pantaleonis  vi  den.  Sanctffl  virgini  Eugeois 
Suburrse  vi  den.  Sancto  Joanni  Port»  Latins  m 
den.  Sancto  Leoni  inde  xvui  den.  Sancto  Thoma 
Fraternitatis  xviuden.SancloValentino  Bonomiii- 
moviden.  Sancto  Salvatori  Cacabari  vi  den.  San- 
ctae  virgini  Mariee  inde  vi  den.  Sancto  Simeoni  de 


VI  den.Sancto  Andreffi  Transtiberim  vi  den.Sanctie  C  Pusterula  vi  den.  Sancto  Calixto  Transtiherim  vi 


Mariae  in  Turri  Transtiberim  viden.Sanctse  Bonosee 
vi  den.SanotoLaurentio  de  Piscinula  viden.Sanctee 
Maris  de  Gapella  xi  den.Sancto  Benedicto  in  Pisoi- 
nula  VI  den  Sancto  Salvatori  Pedemontis  xii  den. 
Sanctffi  AgatheeTranstiberimviden.Sancto  Stepha- 
Do  indevi  den.Sancto  BlasiodeMeroato  viden.San* 
ctee  MariaeinPrietorio  n  den.Sancto  Salvatori  Trium 
imagmum  vi  den.  Sancto  Triphodi  xu  den.  Sancto 
Stephano  de  Pila  vi  den.Sancto  Nicolao  Macelli  vi 
den  Sanctffi  Mariee  Rotundae  xviii  den.  Sanctae  Ma- 
riffi  Campitelli  vi  den  Sancto  Salvatori  de  Cere  vi 
den.Sanetae  Virgini  Maris  de  arcaNoe  vi  den.San- 
ctoJoanni  de  campo  Turriclano  vi  den.Sancto  Cel- 
80  XVI  den.  Sancto  Anastasio  de  Trivioviden.san- 


den.  Sanctae  Rufinffi  vi  den.  Sancto  Blasiovi  den. 
Sancto  Angelo  in  Janiculo  vi  den.Sancto  Joannide 
Posta  VI  den.  Sancto  Silvestro  vi  den.  SanctisQua- 
draginta  vi  den.  Sancto  Laurentiode  Curtibus  vi 
den.  Sancto  Saivatori  de  Rota  Coliwei  vi  den.San- 
cto  Stephano  vi  den.Sancto  Salvatori  Primiccrii  n 
den.  Sancto  Petro  Mot»  [Al.,  in  Monte  Aureojn 
den.  Sanctffi  Luciffide  Pinea  viden.  SanctoMartino 
de  Maximo  vi  den.  Sancto  Joanni  Crib.  plumbi  n 
den.  Sanctffi  Mari»  de  Foria  vi  den.SanctoLaurcn- 
tio  dePorto  viden.Sanct»  Mariae  in  Via  vi  den.San- 
cto  Gosmffi  de  Pinea  vi  den.  Sancto  Anastasio  de 
Pinea  vi  den.  SanctffiCfficiliffi  Nicolai  Marescald  ^ 
den.Sancto  Nicolao  Arsionumviden.Sancto  Laurea- 


cto  Andreffi  de  Mortarriis  vi  den.Sanctffi  Mariffide  q  tio  de  Calcario  vi  den.  Sancto  Siivestro  de  Therois 

VI  den.  Sancto  Sal  vatori  de  Caballo  VI  den .  Sancto  Ma^ 

tinodePinarellaviden.SancleeMariffiinCainpitello.... 

Sancto  Hippolyto  vi  den.  Sanclffi  Virgini  Mariede 
Berteviden.SanctoSalvatoriCurtiumviden.SaDcts 

Barbarae  viden.  Sancto  StephanodeCaballoviden. 
Sancto  Andreffi  inPallacina  viden.  Sanct»  Mari«io 
Pubiico  VI  den.  Sancto  Nicolao  de  Formis  viden. 
Sancto  Cosraffisanctffi  MariaeMajorisvi  den.Sancto 
Adriano  inMassaio  JuIianasanctffiMariaBMajoiisy* 
den.SanctoAdriano  Marsaio  sanct»  Mari»  Majorii 
VI  den.  Sancto  Nicolaode  Colomna  Adriani  viden. 
Sancto  Apomnarixviiiden.Sancto  Joanni  de  Pinea 
Ti  den^Sancto  Salvaton  de  Deo  Gampo  vi  den.  San- 


Cannella  vi  den.SanctffiMariffi  Balneapolim  vi  den. 
Sancto  Salvatori  Divitiarum  vi  den.Sanctee  Mariffi 
ounctis  donffi  Micinee  vi  den .  Sanctffi  Mariffi  in  Tofella 
viden.  Sancto  Laurentio  de  Muso  vi  den.  Sancto 
Nicolao  de  Marmoratis  vi  den.Sanoto  Laurentio  de 
Bascio  VI  den.Sancto  Anastasio  inde  vi  den.  Sanctffi 
Annee  viden.SanctoSalvatori  inMarmorata  vi  den« 
SanctffiMariffi  deGradella  vi  den.  Sancto  Gregorio 
de  Gradella  vi  den  .Sanctffi  Mariffi  Secundicerii  viden. 
Sancto  Gregorio  de  Ponte  vi  den.Sancto  Laurentio 
a  flumine  vi  den.  SanctoStephano  Rotundo  viden. 
SanctoLaurentloModezzariivi  den.  SanctoGemi- 
niano  vi  den.  Sancto  Gregorio  Grfficorum  vi  den. 


ie85 


ROMANI  ORDINES.  --  XU. 


1086 


eta  NieolaodePinaa  yi  den.  SanotoStepbano  de  Pi- 
seiDa  Yi  den.  Sancio  Martino  de  Pila  vi  den.  194 
Sancto  Danieli  de  FormaTi  den.  Sanotae  MarisB  in 
Pusterula  vi  den.  Sanct»  CaBciliae  Stephani  dePetro 
▼1  den.  SancteB  Maris  Flaminum  vi  den  Sancto  Be« 
nedicto  Scuncbioviden.SanctoSatumiDode Caballo 
▼1  den.  Sanoto  Nicolao  Melienorum  vi  den.  SanctaB 
Marin  de  Curte  viden.  SanctoBenedictodeCaoabie 
▼1  den.  Celln  de  Frannsa  vi  den.  Sancto  Tatianovi 
den.  Sanoto  Euterio  vi  den.  Salvatori  de  Gallia  vi 
den.  Sanet»  Agneti  Agonis  vi  den.  Sancto  Nicolao» 
inde,  vi  den.  Sancto  Martino  de  Monticello  vi  den. 
Sancto  Salvatori  de  Lauro  vi  den.  Sanoto  Nicolao 
Calcariorum  vi  den.  Sanoto  BarlbolomaBO  loannis 
Gaietani  vi  den.  Sanctosaivatori  dePrflefectoviden. 
SanctoMartinodeMonteriavi  den.Sancto  Quirico  ti 
den.Sanctie  MarisB  Hastariorum  vi  den.  Sanctis  Qua- 
dragin  ta  Calcarionim  vi  den .  Sancto  Nioolao  Gregorii 
Cenciividen.SanctoBlasioMilonisSaraceDi  vi  den. 
Sancto  SalvatoridelnsulaetCoiisffiovi  den.  Sancto 
Sergio  de  Suburra  vi  den.  Sancto  Silvestro  vi  den. 
Sancttt  Yirgini  Marise  de  A  guaricbariis  vi  den.Sancto 
SiztodeGailisAlberti  viden.  Sancto  Angelo  de  Au- 
gustoviden.SanctoBlasiodePuna  [AL  de  Prima] 
VI  den.  Saneto  Andrefie  Arcus  Aur  vi  den.  Sancto 
Pantaieoni  VI  den.SanctoStepbano  Orphanotropbii 
VI  den.  Sancto  Salvatori  Inversorum  viden.  Sancts 
MaHflB  de  Ferrariisviden.SanctoNicolaode  Colosso 
VI  den.  SanctflB  MariaBde  Monticello  vi  den.  Sancts 
Virginis  MariaBde  Catenariis  zii  den.Sancto  Joanni 
dePioosaiaviden.SaoctoStepbanoArsionumviden. 
SanctoAndresB  de  Suborra  vi  den.  Sancto  Urso  vi 
den.SanctoBiasio  de  oliva  vi  den.  Sancto  Nicoiao 
PrsBfeeti  vi  den.Sanoto  Sal  vatori  Baroocinorum  vi  den. 
SanotoNicolaode Tofo viden.  SanctaeCiBciUeB  Campi 
Martis  viden.  Sancto  Benedieto  AriolflB  vi  den.  San» 
ctoCssariodeAppiaviden.  SanctoTbomee  Yinea- 
rom  viden.  Sancto  Andreae  Joannis  Ancillse  Oei  vi 
den.  Sanctis  QuadragintaColissi  viden.Sancto  Joan- 
ni  in  Argina  vi  den.  Sanct»  Marise  Inter  duas  Vias 
VI  den.  SanotSB  LuoiflBde  confinio  viden.  Sancto  Bla- 
sio  de  Arrersao  [A  L  Ascesa]  vi  den.  Sancto  Felici  in 
Piociis  VI  den.  Sanoto  Paulo  de  Areola  vi  den.  San- 
eto  Nicolao  de  Bospitaii  vi  den.  Sancto  Nicolao  de 
Foroa  VI  den.  Sancto  Stepbanode  Capite  Africfle  vi 
den.  Sanctae  Marifle  in  Foro  vi  den.  Sancta  Cosmfle 
MontisGranatorum  VI  den.  Sancto  Andreae  Miionis 
Saraceni  vi  den.  Sanctse  Mariufle  vi  den.  SanctfleMa* 
liflBdeManu  viden.  Sanctfle  Mariae  inPosterula  195 
VI  den.  Sancto  Stepbano  de  Pinea  vi  den.  Sanoto 
Laurentio Nicolai  Nsizonis  vi  den  Sancto  Saivatori  de 
bonoEcdesi8e...SanctflBMarifl^inMoDa8terio  viden. 
41.  lstflB8unteccle8iflequfle8untignotis,et  sine  cle- 
ricis:  SanetfleMariaein  Suessia  vi  den.  Sanctae  Vir- 
giniMariaein  Campo  Cano  viden.  SaDCtoCaesariovi 
den.  Sancto  Salvatori  Joannis  Bovisvi  den.  Sancto 
£ra8mo  vi  den.  Sancto  Tbomae  de  Castro  vi  den. 
Sancto  Blasio  deCitello  vi  den.  SanctoBartbolomaeo 
Lateran.viden.Sanoto  Lieiurentio  sanoti  CTriaei  vi 


A  den.  Sancfo  LaurenUo  Arsionum  vi  den.  Sancto 
Marcello  de  Taurello  vi  den.  Sanctfle  Marifle  inCam- 
picaro  Leonis  vi  den.  Sancto  Andrefle  de  Cabailo  vi 
den.  Sanctae  Lucifle  Capium  Secuta  vi  den.  Sanctae 
MariflB  in  in  Majurente  viden.  SanctoLaurentio  Oculi 
Bovis  VI  den.  Sancto  Vito  in  Campo  vi  den.  Sancto 
Nicolao  de  Alvioto  vi  den.  Sancto  Cflesario  Grflecorum 
viden.SanctaeMariseinTurri  vi  den.Sancto  Grego- 
rio  de  Massa  vi  den. 

XrSL.Quibtisseholisdaturpresbyterium,  etquatUum. 
42»  floc  est  presbyterium  scbolarum  Urbis,quod 
eisdem  scbolis  in  festo  Nativitatis  Domini  et  Pascbae 
per  manus  oamerarii  daiur  in  tanta  quantitate,8eu 
tali  numero.  In  festo  Pasobae  Domini,  in  Nativitate 
•ejusdem,  et  e  conversoannissingulisysinediminu- 

g  tione  donatur. 

Adextratoribus  deeem.  sol.  proves  et  duo  sol.  pro- 
regno.Ostiariisdecem  soLprovesMappuIariis  quin- 
quesoL  proves.  et  xuden.protoalea.  Majorentibus 
quinque  sol.  proves.  Cubioulariis  quatuor  8oL  pro- 
ves.  Vastarariis  quatuor  sol.  provea.  Fiolariis 
qoinque  sol.  proves  Ferrariis  pro  column.  quatuor 
sol.  proves.CaiderariisquatuorsoI.  proves.  Bando- 
nariis  colostti  decem  soLpro  vesXospalariis  quatuor 
8ol.  proves.  Maoidatariis  deoemsoi.  proves.  Murato- 
ribusBanctiPetrioctosol.  proves.  Carbonariis  octo 
solid.proves.  Aliismuratoribusquinquesol.  proves. 
Bandonariis  cacabarii  decem  soL  proves  196  ^u- 
deeis  vif^ioti  solid.  proves. 

Notamdum  quod  presby  terium  supradictum  prsedi- 
etis  scbolis  donatur  propter  serviiium  quod  exbibent 

^  curiflB  Romanfle,  ut  inferius  subscribetur. 

XX.  De  Adextratoribus. 
43.  Adextratores  [Al.y  Addextratores]  semper, 
quando  dominus  papaooronatur,custodiunt  regnum 
et  ipsum  usquead  ecclesias  ad  quasequitare  dei>et 
adextrant,  in  eundo  sciiioet  et  redeundo.  Propter 
quod  in  qualii>€tdieooronationi8,eietiam  in  introi* 
tu  domini  papsB,  omnes  de  scbola  ipsa  comedunt 
coram  domiuo  papa,  pro  comestione  recipientes.  In 
omnibus  proterea  stationibus  ad  quas  dominus 
papa  equitat,  ipsum  adextrant.  Propterquod  inea- 
dem  die  quatuor  de  ipsa  scbola  comedunt  oum  eo- 
dem  domino  papa,  Dequeplus,  neque,  etiam  si  ipsi 
volueriut»  minus.  De  jure  omnesillos  qui  ad  domi- 
num  ipsum  papam  pro  coDsecratione  fltcoedunt,  sive 

D  sint  arcbiepiscopi,  siveepiscopi,  veiabbates,debent 
adextrare  in  urbe  tantum  et  non  extra.  Propter 
quodequitaturamb^JuseoDsecratibabere,  et  cum 
ipso  coDsecrato  quatuor  ipsius  scbolflB,  et  cum  do- 
mioo  papacomedere  debeot,  excepto  quandodomi* 
nus  papaconsecratincapella.  Tuncenimomnesco- 
meduntcum  conseoratis.  Et  quia  graveestconsecra- 
tis  dare  equitaturas^deantiquaet  prima  consuetu- 
dineest,quod  camerarius  loco  equitatur»  facitadex- 
tratoribus  ipsisaconsecratis  secundum  qualitatem 
ipsorumoonsecratorumiodenariis  provideri.  Hocsi 
quidem  adextratores  ipsi,  etsi  non  tanta  quantitate, 
debentbabereyetiamsi  oonsecratiepisoopi  Duilatenus 


mi 


APPENDIX  AD  S.  GREGORQ  MAGNI  LmmGICA  OPERA. 


equitarent;sciendain,tameD  quod  ipsidebent  habere, 
si  db  alio  quam  a  domino  papa  consecraretur  in 
urbe. 

XXI.  De  Ostiariis. 

44.  Ostiarii  autem  accipiunt  a  domino  papa  singn- 
lis  diebus  pro  custodiendo  palatio  comestionem  pro 
duobus  scholsB  ipsius.  Quando  vero  doroinus  papa 
coronatur,  omnes  pro  Toluntate  camerarii  ad  pala- 
tium  debent  accedore,  etipsumpalatiumcustodire. 
Propter  quod  eadem  die  comestionem  adomino  papa 
debenthabere.  Ostiariorum  duosemperiquando  do- 
minus  papa  197  equitat,  ad  stationes  debent  ire 
cum  eo  ad  secretarium  custodiendum  ;  et  ea  die, 
prsBter  supradictosquotidianosduos,  comedunt  cum 
dominopapa.  Quotiescunqueautemcamerarius  vo- 
cat  eos  vel  partem  pro  palatio  custodiendo^  debent 
Yenire  vocati.  Omnes  insuper  domino  papflBdebent 
jurare,  prout  inferiusscribeturplenius.  Istis  autem 
camerarius  in  festo  Pascbffi  unam  pecudem  debet 
dare,etin  festo  Nativitatis  Domini  porcastrum  unmn, 
Notandum  vero  quod  ipsi  debent  facere  omnes  pai- 
mas  oHvarum  ,q  uas  i  n  Dominica  Palmarum  dominns 
papadatpopulo  Romano,  etdebent  portare  in  pala- 
tio  ante cameram ,  et post dominum  papam  usque ad 
ecclesiam.  Sciendum  vero  quod  quando  dominus 
papa  non  est  in  nrbe,pro  custodiendo  palatio  debent 
zn  den.Papien8,adaltare  sanctiPetriinnnaquaque 
hebdomada  habere. 

XXII.  De  Mappulariis  et  CuMculariis, 

45.  Mappularii  atque  cubicnlarii  unum  fere  offl- 
ciumexercentes,quando  dominus  papa  coronatur, 
et  in  stationihus  omnibus  debent  accedereadpala* 
tiumdominipap8e,etaccipientes  carpetam  tapetum 
fate8torium,pulvinaretpredelam,  debent  portare  ad 
equitatnram  ;  quffi  omnia  ista  debent  portare  cum 
scriniis  capell» ducta  amarescalhs  usqueadlocum 
ad  quemdominuspapa  proposuiteqnitare.  Gumau- 
tem  ibi  capelladeponitur,  predict»  schol»  debent 
interesse,  et  omnia  quae  supra  diximus  aocipere, 
sicut  prius,  et  ad  secretarium  deportare.  Ubi  oum 
dominus  papa  exuit  mantum  et  stolam  atque  mitram, 
debent,donecof8cium  celebratur^studiosius  ousto- 
dire.  Item  etiam  carpetam  et  aliasupradictadebent 
usque  ad  altare  afferre,  facientes  coelum  dequadam 
cappasuper  caputgomini  ipsius.  Portant  eum  sio: 
duo  abantcriori  parte,duoqueaposteriori  ligatamm 
summitatequatuor  baculorum,  et  extensam  usque 
ad  altare,  quamtoaleam  acolythieisdemdescriniis 
domini  papae  assignant,  ab  ipsis  postmodum  rece- 
pturi.  Quandiu  etiam  dominus  papa  celebrat,  vel 
prsedicat,  ipsi  illudofficium  quod  pertinet  adipsos 
exercent.  Idem  prfietereacarpetam^tapetumetomnia 
aha  memorata  in  recessu  domini  papis  iteram  de- 
bent  portare  ad  gradus,  ubi  est  equitatura.  Ipsa  us- 
que  ad  palatiumdeportantur,  19Subidebente8se 
ipsi  parati,  et  praBdiota  ad  locum  ubi  acceperunt  re- 
portare. 


A  46.  Notandum  quod  ipsarum  scholarum  omDesiB 
die  coronationisdebentcomedere  cum  ipso;  ia  die* 
bus  vero  stationum  cuj  usque  schol»  ipsorum  quataor, 
neque  plures.  Quandoaliquisconsecraturadomioo 
papa,  propter  servitium  quod  eidem  conseerato  ex- 
hibeot,  debenthaberesuum  piuvialeetbaciliaatque 
toaleam;8ed  de  baciUbus  atque  toaleafitdivisioin- 
ter  ipsos  etacolythos.  Et  quiavidebaturgraveeon- 
secrato  dareipsis  pluviale,  camerariusfaeiteisdem 
provideri  de  pecunia  a  consecrato  juxta  qualitatem 
etfacultatemipsius :  etcujusounque  scholfeduo  cam 
ipsocomedunt  oonsecrato,  et  cumdominopapanol- 
lus,  si  consecraveritin  capella;  si  veroextraconie- 
cravorit,  cujuscunque  schol»  duo  comedant  eom 
domino  papa.  Soiendum  tamenquod  q\UB  SQprat^ 

Q  cta  sunt  debenthabere,  etiamsi  ab  alioquamade- 
mino  papa  consecrarentur  in  orbe.  Si  veroextranN 
bem,  camerarius  dat  et  facit  eum  adextrare  secun- 
dum  suam  voluntatem,  et  tamipsiqnam  ad^trate- 
res  debent,cumrequisitifuerint,jurare  Dominopa- 
pao.Sednotandum  quod  si  forte,  qoando  dominos 
papa  est  in  secretario,  et  post  Missam  celebratam 
aliquid  fueritpedibus  papseoblatum^ipsorumestde 
jure,  auroexceptoetargentolaborato,  pannosetiam 
seu  toaleas,  quse  omnia  sunt  de  camera,  exoepta 
ratione  guidonum  scholee,  quam  debethabere.  Hoc 
idemdico  de  adextratoribus.  Quod  si  forte  aliqmd, 
quandoadextrant  dominum  papam,ad  pedesipsios 
per  viam  oblatum  fuerit,  illorum  debet  esse,  exoe- 
ptispraedictis.  Hoc  addito,  quod  tam  schoiamappo- 
lariorum  et  cubiculariorum^  quaro  adextratorum, 
quando  dominus  papa  equitatad  aliquatnecelesiam 
ubi  eademdie  non  est  statio,  cumeodemdomino  co* 
medere  non  debent,  nec  officium  aliquod  exereere. 
Sciendum  quod  ipsi  mappularii,  sicut  superii»  est 
enarratum,  debent  semper  in  Processioneaquamca- 
hdam  domino  papee  preeparare,  etindiesanctoio- 
vis  manuum  medietatem  subdiaconi  hat)ere  de- 
bent. 
XXIII.De  Majarentibus, qui  SHmutati dieuntur, 

47.  Majorentes  autem  ad  cuHam  accedere  noo  d^ 
benit  pro  servitio  aliqao  faciendo,  sen  pro  alio,  siii 
indie  coronationis  domini  papee,  199?^^»^"°^ 
equitat,  baoulos  habentes  in  manibus  viam  parant, 
multitudinem  populi  removendo ;  propterqnod  ipst 
die  oomedere  deben t  cu  m  domino  papa.  lidem  etiam 

^  majorentesSUmuIati  schola  vocantur. 

XXIV.  De  Vastarariis. 

48.  Vastararii  vero  in  omnibus  solemnitstibus 
sanctee  Mariae,As8umptioneexoepta,faciuDt  caodehs 
de*vinetisvivis,papyrumprooandelis  aptantee.  Et 
propter  hoc  cum  domino  papa  oomedunt  in  die  ooro- 
nationis  suae,  et  pro  universis  vinetis  recipiuntde 
altaresancti  Petri  quatuor  proves.  proipsis  yinetit. 
Et  est  sciendum  quod  isti  pro  servitio  ista  babeat 
medietatem  manuum  carteB  [AL,  oassee]  majorisin 
die  Paschee. 


*  Hine  illustrari  potesi  loeus  obecurus  fupra,pag.  IGiiUbi  pro  viit^ii  fortan  legenduna. 


1069 


ROMANI  ORDDiES.  —  XII. 


1000 


XXW.DeFiolarm. 

49.  Fiolarit  secuDdum  aotiquam.coasaetudinem 
dare  debeatdepropriolampadasetcandelas  pro  pa* 
latio  illuminaQdOyquotiesestneceiise.  Propter  quod 
cumdominopapacomedunt  iadiecoronatioois  su». 

XXVI.  De  Ferrariis  columnm  et  sancti  Angeli. 

50.  Ferrarii  de  columnadebeot  facere  circulos  cal« 
dariie,quotiesa8upercoquisdomiai  pap»  fueriotre- 
quisiti,  et  tripodes  simiiiter.  Ct  propter  hoc  debeot 
similitercomedere  in  diecoronationiscumdomino 
papa.  Propter  iaborem  etiam  prsBdictum  dantur  els 
cibidecuria,quaodolaborantuoicuiqaequatuordea.| 
aed  carbo  etiam  et  ferrum  pro  opere. 

XXVII.  De  Ferrariii  $anct%  Angeli. 

51.  Ferrarii  saocti  Angeli  idem  per  omnia  lacere 
et  recipere  debent. 

XXVII.  De  BandonarHi 

52.  Bandonarii  colossi  et  cacabarii,  qoando  domi* 
nas  papa  corooatur,  in  eundo  et  redeundo  ipsum  cum 
vexiliU  prsBcedunt.  200  Q"^  etenim  unaschola 
est ;  et  eademdie  debent  comedere  Cbm  eodem  do- 
minopapa. 

XXIX.  De  CaldararHs. 
54.  Caldararii  debent  facere  caldaras  novas,  et  ve- 
teresreparare  ;  etnovasconchas,et  veteres  repara- 
re,qttando  a  supercoquis  requir  untur.  Et  quando  labo- 
rant,  deciuria  eisdaturcibus.etunicuiquequatuor 
den.  scilicetet  ferrum  etiam  et  carbo  ipsis  datur. 

XXX.  De  Scopalatiis. 

54.  Scopalatiiin  die  coronationis  domini  papss  de- 
bentgradus  scholfls  etporticum  usque  adlooumubi 
dominus  papa  descendit  mundare. 

XXXI.  De  Carbonanis. 

55.  Carbonarii  in  die  coronationis  domini  papsB 
daatcarbonesGoquinsB,  et  procaldariisreparandis. 

XXXII.  De  Judans. 

56.  JudflBiveroreprsBsentant  dominopap»  in  die 
coronationis  suflBlegem  in  via,  et  ei  faciunt  laudes, 
et  tres  iibras,  unam  piperis,  et  duas  libras  de  oin- 
namomo,  a£ferunt  ad  cameram. 
XyLJ}l\.AdpresbyterioOfficialiumettmer(Bcamerarii. 

57.  Hoc  estpresbyterium  quod  datur  officiaiibus 
camer»  camerarii  et  officiaiibus  aliis  et  curialibus. 
Unicuique  curialium,qui  Gortesiani  vocantur,dantur 
duo  marabotini ;  scriptori  canaerflB  duo  melechini, 
eambiatoriduo  melechini,  sartori  camer»  duo  sara- 
ceni,  custodi  camereBduosaraceni,  senescalco  do- 
mlDi  papflB  sex  melechini :  eidem  etiam  datur  io  ^ati- 
▼itate  Domini  poroastrum  unum,  in  Pascha  pecus 
anum.Unicuique  coquorum  unummelech.unicuique 
brodariorum  aliquam  Benedictionem.Notandum  quod 
eoqui  etbrodariidet^enthaberesticcbasia  Paschaet 
inNativitateDomini.  201  Unicuique  panetariorum 
dao  melechmi,  etpannumquememeruntprofesto. 
Uuicuiquebuticuiariorumduomelechini,marescaico 
equorum  alk>orum  tres  melechini  et  naocum;alii  ma- 
resealco  diiomeiectiini;singulisoBtiariorumdomini 


A  quatuormelech.Scutiferis,  capellanis,  subdiaconis, 
et  acolythisdecappelladebetcomestioduplicari,  et 
in  Nati  vitate  Domiai  similiter.  Priori  quoque  subdia- 
conorum  unam  pecudem  in  Pascha,et  in  Nativitate 
porcastrum.  Marescalcis  vero  et  aliis  de  familia  dat 
camerarius  pro  voluntate  sua.  Verumtameo  mare- 
scalcidebeot  hal>ereuaum  porcum,etia  Paschape- 
cudemuQam.Notandum  veroquod  marescalcidebent, 
quaodo  vaduat  ad  herbas,  vel  paleas,  vei  adfeoum, 
habere  mistumetfurcas.Scieodumquoque  quod  can- 
celiari6B'dei>etduplicari  comestio  iaistisduobusdie- 
bus,  et  in  Nativitate  Domini  simiiiter. 

XXXIX.  Quid  debeai  habere  et  facere  magister  Se» 

nescaleus. 
58.  Sene8calcusmajor,quiservit  dominopap6Bin 

B  coronationeultimainPaschaetiQNativitate  Domini, 
et  in  consecratione  domini  papie,  debet  hal>ere  unam 
scutellamargenteam  trium  marcarumet  dimidisB  in 
singuhsprflBdietis  festivitatibus,  si  coronatur;et  de* 
bet  recipere  victualia  pro  quindecim  hominibus  uno* 
quoquedie  coronationis;etdebet  comederein  pane- 
taria  cum  sociis  suis,antequam  dominus  papa  redeat 
a  Missa;et  debet  redpere  apincernaunamaquari- 
ciam  clareti,  et  unam  vini;et  debet  hal>ere  ad  do* 
mum  suam  sex  capita  porcorum  parata,  et  sex  aqua* 
riciolasclareti  unoqnoque  die  coronationis,et  dei>et 
habere  io  unaquaquecoronationemedietatem  cepi^ 
etmedietatem  de  omnibuscoriisbestiarum  quoBve- 
niuntin  mensadomini  pap»dumfestumduraverit* 
XlXy.QuiddebethaberemagisterPincematelfacere. 

Q  59.  Magister  pincema,quidominopap8eindieco- 
ronationissuffiad  mensam  servit,  debethabere  cup- 
pam  unamtrium  marcarumetdimidiffi  argenti.  Ipse 
vero  pincernadei>eteadem  diedarebuUculariisquo- 
tidianariis  domini  papffizonam  uaam  de  serico;debet 
etiam  comedere,  antequamdominuspapa  209^^ 
niat  de  Missa,  pro  quindecim  sociis  comestionem  ac« 
cipiens ;  etdel>ethabere  sex  capita  poroioa  aptata,  et 
8ex,'aquaricias  clareti,  qu»  ad  domum  suam  transmit- 
tit,etincomestione  suaunam  aquariciam  dareti,  et 
aiiam  vini ;  et  in  die  Paschffi,  et die  lunffi  post  Paschai 
post  Vesperas  ad  sanctum  Joannem  in  Fonteunum 
barile  plenum  vino,  et  unam  bonam  aquaridam 
plenam  clareti,ut  detdomino  papffietomnibus  as- 
tantibus. 

XXXVI.  Quiddebent  Senatores  habere. 


D 


60.  Senatores,  quando  comedunt,  haberedebent 
•  lavinammediamvini,etmediamclaretiin  unaqua- 
quediecorooatioQis.  Eisdemetiamdatur  toalea,  ubi 
comeduot,apauetariis;(tpostmodumreddituripsis. 
Pro  quadragiota  comestioaemrecipiuotuaaquaque 
die  coronatioais. 

XXXVII.  Quid  debet  habere  Prsefectus  urbis. 

61.  Prffifectus  urbis  dei>et  habere  io  comestione 
pro  quindecim  sociis,  et  i>ariieunum  ferratum  da< 
reti>  et  aiiud  vini 


»  Onuirius  reddidit  psalmam  Beu  sabnam,  quo  nomine  sagma  seu  onus  ac  saroina  equi  aliosve 
onariferi  intelligitar. 


1091 


At>t^ENDIX  AD  S.  (}R£60tUtt  MAGNl  UTtJRGICA  OP£RA 


m 


XXXVIII.  Quiddebet  dominus  papafacere  in  Sahhaio  A  qufledeeonsuetudiiieipsadieapadsaDctumMareiim 


sequenti  post  Pascha, 
62.  Sabbatoiu  AlbisstatioestapudsanctumJoan- 
nem  Lateraneusem,  ubi  cum  domiouspapa  eodem 
die  celebratMissarum  solemnia,etA^9iu5Z>et  oanta- 
tur  aPrimicerio  et  schola  cantorum,  ipse  dominus 
papa  distribuit  agnos  confectos  chrismate  et  cera, 
perepiscoposycardinaies  etalios,  tamderieosquem 
laicos,  hacratione,  utsicut  filii  Israel  in  iEgjpto 
positi  prncepto  Domini  de  sanguine  immaculati  agnt 
in  liminibus  domorum  scripserunt  hoc  signum  T,  ne 
ab  angelo  percuterentur,  ita et  nos  de  sanguine  pas* 
sionisimmaculatiAgniChristi  debemus  hocsignum 
scribere  in  limine  domorum  nostrar  um  per  fidem,  ne 
a  diabolo  et  a  vitiis  percutiamur^etapotestatedia- 


debeta£ferri,postcrucemsancti  Laurentii,  204  «t 
ante  crucem  sanct»  Mari»  Majoris  in  ordiDe  pnec^ 

dente.Ibi  autem  dominus  papaprffidicto  modoquies- 
cit,  et  post  quietem  incedit,  sicut  prius  pnBoissam 
est,  usque  ad  pontem  sancti  Petri ;  ibique  modopnB- 
libato  quiescit,et  ab  illo  loco  surgens  prietazato  modo 
incedit  usque  ad  looum  qui  dicitur  Cortina ;  etqoies- 
citlectoibi  a  scholavirgarum  prffidicto  modoaptato; 
surgensque  accedit  ad  gradus  ecdesiffi  saDctiPetri ; 
et  super  gradibus  vergens  faciem  ad  orientem,  pri- 
mitusintratecclesiam,  primiceriocum.8choiacaDto- 
rum7eZ)ettaitoiMfamtacantante ;  factaqueOralioM 
post  Te  Deumktmdimus  super  rotainintroituquasi 
ecclesiffiypergitadseoretarium ;  etablutispedibusibi 


boliliberemur;  velpropterinfantes  noviterbaptiza-  ^  indutus,  sicut  moris  esletalibi  Bcriptum, ad  aitare 


tos  in  ecclesia,  deponentes  veteremtunicam,  203 
qui  annuntiantA/^Zma,  idestgloriambeatitudinis 
coelestispatriffi;  vel  quodquiaquicunquchabebit  de 
cera  prffidictorum  agnorum ,  et  ez  ea  crucem  in  domo 
sua  habuerit,  vel  secum  portaverit,  non  Iffidetur  ab 
aliquo  phantastico  spiritu,  vel  a  tonitruo.  Etnotan- 
dum  quod  acoly  thi  domini  papffi  prffidictos  agnos  Dei 
debentfacereadahare  sancti  Petri,xlib.  cersereci- 
pientes  ;etprffisentare  domino  papffi  biora  prffidicta* 
Debentetiam  de  prffidiotisagois  Dei  plenam  scutellam 
argenteam  domino  papffi,dum  comedit,  prffisentare» 
et  aliam  camerario  famiiiffi  distribuendam. 
XXXIX.  Qualiier  dominus  papa  pergit  in  litania  mo- 
jori  in  festo  sancti  Marei. 
63.  Infesto  sancti  Marci,  litania  majori,  sanctissi- 


pro  Missa  oantanda  aooedit. 

65.  Notandum  siquidem  qaod  onusde  subdiaconis 
et  alter  deacolythis,  juxtadispositionempriorisba- 
silicffi,debentire  summo  mane  apud  sanoturo  Petrum, 
et  ibi  oum  uno  de  scrinariis  existens  scribere  uniTersa 
nomina  ecclesiarumquffi  cum  cruoibus  ad  eamdem 
ecclesiam  venerunt  in  Processione.ScieDdum  prate^ 
ea  quod  unaqu»  que  eeclesia,  que  eadem  diepergit 
processionaUter  apud  sanctumPetrum,presbyteriam 
habei  de  xzv  lib.  den.  qu»  de  altari  sancti  Petripro- 
pter  hocaccipiuntur.  Uoiversi  vero  mitrali  xl  sol  in 
presbyterio,  qui  similiter  de  prifHiicto  altarihat>eDtar 
et  inter  omnes  «qualis  proportionis  libraminedivi- 
duntur.Item  cardinaies  mitrati  solummodo  cum  pri- 
micerio  et8chola8uacantorum,et  subdiaooDorom, 


musdominuspapadescenditcum  episcopis^cardina-  ^  etschola  crucis  et  acolythiszsol.  habenteademdie 

de  prffidicto  altari ,  qui  taliter  di  viduntur  a  priori  dia- 
cono  cardinali,  in  cujusmanutraduntur.  Dat itaque 
in  primis  presbyteris  cardioalibus  zzu  den.Deiade 
diaconiscardinalibus  xxii  den.y  posteasubdiaconis 
zzii  den.,  primicerio  postmodum  cum  schola  ua 
den.,  scholffi  vero  crucium  zziiden.,  ultimoacoly- 
this  z  den.  Ad  hoc  dominus  papa  babet  zl  sol.  eadem 
die,  et  de  eodem  loco.  £t  notandum  quod  in  omni 
statione  apudsanctum  Petrumhabetdominuspapa 
ZL  sol.dealtari,  quandoeelebratMissamzetiamea^ 
diDales,  subdiaconi.priDaicerius  cumscholacanto- 
rum,  schola  crucis  etacolythi  prffifatosz  sol.  sicdi- 
visos  in  omnisiatione»  etiamsi  dominus  papa  iDter^ 
fnerit,et  aliquiscardinalis  celebraverit,ibi  de  eodem 
D  altari  debent  habere.  Si  vero  dominus  papa  eztra 
Urbem  f uerit,  et  vicarius  vel  aliquis cardinahs SOS 
seuaiiquiseztraneus  episcopusde  maDdatodomioi 
papffi  interfuerit,  ibiquedivinacelebraveritsimiliter 
debent  de  eodem  loco  z  sol.  dari,  et  ille  qui  tune. 
sicut  dizi,  de  mandato  doaunipapfficeIebraverit,x 
sol.recipitdeipso  altari,  quosdomiuus  papa  recipe- 
ret,  si  tunc  celebraret  divina.  Prffidicti  vero  z  soi* 
qui  mitratis  dantur,  etiamsidominus  papa  fueritex- 

traurbem,  deeodem  locoipsisysi  interfuerint,  exhi* 
bentur.  Siautem  in  urbe  fuerit^et  oonperrexeritin 
Processione  seu  celebratione^  nibilominus  habenU 
Glerici  tamenUrbis  semperhabentBapradictas  xff 


libus  uni versis,  ut  aiiis  ordinibus  ad  ecclesiam  Late- 
ranensem  ;  ubi  veniens  post  altare,  cantata  Tertia, 
induuntse  omnesplanetis  ;  etexcalceati  ordinantur 
inProcessione  ab  archidiacono  et  subdiaconobasi- 
licffi  et  priore  subdiaconorum,  habentibus  in  mani- 
bus  ferulas,  et  superius  in  aliis  Processionibus  est 
narratum,  primicerio  prffisente  cum  sua  schola  et 
suum  officium  exercente,  sicut  convenit  in  coUecta ; 
sicque  processionaliter  ecclesiam  ezeunt,cruce  sancti 
Laurentii  foris  murum  pradcedente,  et  deinde  cruce 
sanctffi  Mai^iffi  Majoris,  quffi  de  consuetudine  diei  talis 
ad  ecclesiam  Lateranensem  debetafierri^tertiafertur 
crux  ejusdem  ecclesiffi  Lateranensis.  Post  has  vero 
crux  quotidianadomini  papffi;  sic  autem  feruntur 
ordinate  usque  ad  sanctum  Marcum. 

64.  Cum  autem  dominus  papa  veneritcum  Proces- 
sione  ad  ecclesiam  sancti  Clemenlis,  ibi  quiescitin 
lecto,  superposito  tapeteetherbis  circumquaque  po- 
sitis,  quffi  taQien  fiuDt  a  clericis  ejusdem  ecclesiffi 
sancti  Clementis.  Postquam  vero  quieverit,surgens 
vadit  prffidicto  modo  usque  ad  ecclesiam  sanctffi  Ma- 
riffi  Novs ;  ubidum  prffidicto  modo  quiescit,  unus 
de  scbola  Gruciscantat  liianiam.  SurgenspergitpreB- 
dicto  modousqueadecclesiamsanctiMarci,ubi,  sic- 
ut  superius  scriptum  est,  requiescit.  Et  postquam 
pausaverit,  surgitetmemoratomodo  inceditusque 
9A  locum  quiParionnunoupatur,  crucesanctiPetri 


1093 


ftOMANI  ORDINEd.  —  Xt. 


1094 


lib.  sivedomfnaspapa  sit  in  Urbe»  sive  extra :  seu  A  LatiQ8B,mona8terio  Maxim60,monasterioBiberatic» 


caataTerit,  aut  non,  qun  distribuntur  ut  inferius 
deseribentur. 

66.  Hoc  siquidem  nallatenas  prsetermittendum, 
quodsiforte  ex  qtio  toalea  exponitur  a  capellanis 
superaltaro,  aliquidoblatum  fueritpapse,  ipsorum 
capellanorum  est,nuilo  aiio  cum  ipsisparticipante; 
et  ita  duratydonec  ad  altarepro  Missacantanda  do« 
minus  papa  aocedat.Quidquidvero  dominus  papa» 
postquam  acoesseritad  altare,  donec  idempronun- 
tiaverit  Ile,  Missa  est,  super  altare  obiatum  fuerit, 
stcdividetur.  In  primis  danturmarescallis  xu  den* 
£t  notandumquodin  omnistatione  inx^ua  dominus 
papa  ceiebrat  divina  de  oblationibus  altaris  apud 
sanctum  Petrum  tantumdem  del>entbal>ere.In  om* 
nibus  etiam  aliis  stationibus  aliarum  ecclesiarum 


monasterio8ancti.ThomfiedeFora}is,monasterioMi- 
raade,monasteriosanctaBTrinitatis,monasteriosaD- 
cti  Joannisde  lQsuia,monasterio  sancti  Leonismo- 
nasterio  sancti  Gfiesarii  Mouachorum,  monasterio 
sancti  Cyriaci.Istisecclesiisxviiidr^a.^saucteeMarifie 
de  Monticel]o,sancti  Thomflede  Fraternitate,sanotaB 
MarisB,  sancti  Thyphonis,  sanctae  Mari»  Rotund», 
sancti  Apollinarii,sanotiGeisi.  Istis  capellis  vuden. : 
sancto  Vincentio,sancto  Micheali,  sanctae  Mariee  in 
Saxia^  Lecto  graduum,  sanct»  Mariae  Sjrnodocbia, 
sanctae  Mariae  in  Caterana,  Salvatori  Campi,  sancto 
Paulo  Aureolee^saacto  Aoastasio  Areol8e,sanctoQui- 
rico  sancto  Abacyro  sanctae  Mariae  a  Flumine,san- 
cto  Stephanode  Pinea,Sancto  Macuto,sanct«Vir- 
gini  Mariae  de  Canella,sancto  Laurentio  Piscinul», 


ubidominuspapacelebratdivinadeoblationibusal-  ^  sancto  Laurentio  de  Mundesariis,  sanct®  Marice 


m 


taris,  si  quie  fiunt,  post  Evangelium  dominipapae, 
praedictis  marescallis  dantur  vi  den.  Quod  si  forte 
contigerit  oblationem  aliquam  non  essci  nisi  iilam 
queedebet  esse  mappulanorum,  marescalli  ipsi  de 
eadem  oblatione  vi  den.  habent.Si  verooblationon 
affluerit,  eleemosynarius  dat  eis  de  eleemosyna  vi 
den.Quotiescunque  dominus  papacantat,etquocun- 
qne  loco  cantet,quandononeststatio,debeteisdem 
maresoalcis  eleemosy  narius  de  eleemosy  a  adare  xu. 
den.  marescalcis«  sicut  dictum  est  superius.  Datur 
melior  monetaprimicerio,  deinde  deresiduo  datur 
sexta  pars  primicerio  et  scholn  cantorum ;  reliqu» 
vero  partismedietasdaturcardinaiibus  diaconis  et 
sobdiaconis,  aliavero  medietas  capellanis  solum* 


Petrochia,  souctae  Virgini  Mariaj  de  Secundicerii, 
sancto  Valentioo  extraurbem,hospitali,sanctoBla- 
sio  de  MercatOfSanctffi  Mariae  in  Transpadina.OmQes 

autem  aliae  ecclesiaeurbissingulariterdebenthabere 
vm  denarios. 

a07XL.  DeVirgariis. 
68.  Virgarii  debenthabereprolectox  sol.  proves. 
Scholaeguidonumx  sol.  Scrinarii  ix  sol.  Scriptorii 
xu  den. 

Rectores  fratemitatis  de  rectoribusxusol.,  qui 
tamen  sibi  a  paucis  retro  temporibus  hoc  usurpavere. 
Ipsi  etenimlicetquandoque,  sicut  dictum  est,  pres- 
byterium  istuddi8tribuatur,nondebentaliquid  inde 
recipere,necetiam  cantorumschola,  mappularium 


modo.  Missa  vero  de  more  cantata,  dominus  papa  C  cubiculariorum,adextratorum,osUariorum  •  neoue 

iMWi»»tilii»  n/l  v\olotiiim  •  oi  vai»/\  /»o  mawoMiia    v/\liiAmf  ti  i-  l     i  i  ^^ 

ulla  alia  scbola  vel  persona,  excepto  priore  subdia- 
conorum  cum  acolythis,  quidepresbyterioecclesia- 
rum,  quando  datur,  utsupradictum  est,recipitmv 
nus,  prout  in  antiquis  rationibus  Inoocentii,  Eijgenii, 
Adriani  et  aliorum  plurium  Romanorum  pontificum 
scriptum  plenarie  invenitur. 

XU.  Quid  dominuspapa  facej*e  debeat  in  Ascensione 

Domini. 

69.  InAscensione  dominus  papa  pergitadVespe- 
ras  apud  sanctum  Petrum,  et  ibi  debet  jacere,  omnia- 
que  facit  et  recipit  cum  camerario  et  cancelJario.  sic- 
ut  scribitur  in  festivitate  et  dedicatione.  In  festo 
Pentecostes  dominus  papa  pergitad  Vesperasad 


revertituradpalatium ;  sivero  camerarius  voiuerit, 
distrlbuet  xxv  libras  in  presbyterium  supradictum 
Sinautem,prioribasilic8eet  rectoribus  urbis  distri- 

buendum  committet,S06  i^^  Q^i  ioterfuerant  ad 
seribendum  adjunctis. 

67.  Deisto  presbyterio  danturin  primis  sancto 
Petro  XX  sol.  Sancto  Joaoni  Lateranensi  vi  sol.San- 
ctn  Virgioi  Marise  Majori  v  sol  Sancto  Laurentio 
foris  murum  v  sol. ;  unicuique  cardinalium  m  sol., 
illis  exceptis  qui  lectos  supracriptos  in  Processione 
paraat,qui  propterhoc  xvi  den.  amplius  habent. 
Unicaique  diaconorum  usol.,  exceptasanctaMaria 
Nova,qu8B  pro  leoto  ullraxu  den.habet,  et  excepta 
ecdesia  sanctiTheodori,  quae  pro  lancea  debetha- 

bere  xuproves.  Ultra  unicuique  monasterio  extra  t.  8«^°^*"™  Petrum,  etibidebet  jacere,  et  omnia  facit 
Urbem  ui  sol.  IsUsautem  monasterusin  Urbe  dan-     «^  *'®<^*P*^  cumcamerarioet  cancellario,  sicut  dicitur 

in  festivitate  et  dedicatione  sancti  Petri.    . 

XLll  Quid  dominus  papa  debet  facere  %n  nalivitate 
sancti  Joannis  Baptistce. 


tur  m  sol. :  monasterio  sancti  Cffisarii,  monasterio 
ianct£eAgath6e,monasterio  PaQispern8e,monasterio 
de  Pallaria,monasterio  sanctiCosm»  Transtiberim 
moaasteriosancte  Siivestri  in  Capite,  monasterio  in 
Capitolio,monasterio  sancti  Alexii^monasterio  san- 
cti  Sab8e,monasterio  CliviScauri,uiODasterio  sancti 
Basilii,  monasteriosancts  Crucis,  sanclae  Mariaein 
Monasterio.Istis  vero  mooasteriis  et  ecclesiis  u  sol. : 
monasterio  Juliae,  monaslerio  sanctae  Bibianae,  mo» 
nasterio  Campi  Martis,  monasterio  dominae  Rosae, 
monasterioTempoliimonasterio  sancti  Joannisportai 


70.  In  Nativitale  sancti  Joannisdescendit  domiuus 
papaadecclesiam  Lateranensem  pro  Vesperis  cele- 
brandis  cum  cardinalibus,  et  schola  cantorum,  et 
alii8,8icut  scriptum  estsupraia  Assumptioue  beatcs 
Mariae ;  et  talem  ibi  exerceot  solemaitatem,  tam  in 
Vesperis,quamdeaocte,  de  cousuetudiue  autiquai 
qualem  in  praedicta  beatae  Mariae  assumptioae,  hoc 
excepto,quodcanoiUcieijusdemecclesiaB  Vi^ilii^  do^ 


.J 


ms 


APPENDIX  AD  S.  GREGOWI  MAGNI  LltURGlCA  OPERA. 


minipapffiDon  intersunt.  Ceetera  vero  fiunt  omnia  A  basiiicatn  sancti    Laurentii  in  mane;iibi  traheus 


sicut  in  praBdicto  festo  beatSB  Virgiois  Maris. 
208  XJLIII  Quiddominuspapafaceredebet  infesto 

sancli  Petri  apostoli, 
74 .  In  festivitate  beati  Petri  dominus  papa  vadit  ad 
ecclesiam  cum  cardinalibus,  et*  scbolaetaliis,  pro 
celebrandisibidem  Vesperis,  sicut  superius  est  enar- 
ratum;  etremanetibiettalemexercet  solemnitatem, 
tam  in  Vesperis  quam  in  nocte,  qualemin  prsedicta 
Assumptionebeal8eMari8B;etdefaculis  in  Vesperis 
et  nocte,et  de  mappulariis  et  8cboia,et  deomoibus 
aliis  facit  similiter.  Notandum  vero  quod  dominus 
papadebetbabereduasaquaricias,  clereti,  et  duas 
vini  statim  post  Vesperas,  ut  bibatcum  cardinalibus 
et  aliis,  et  duasi>  sacimas  mortule,  etproimplendo 


reiiquias  apostolorum  Petri  et  Pauli^  et  ligoum 
c  sancti^  Grucis,  et  osculans  porrigit  eas  cardinali 
deferendasadecclesiam  sancti  Silvestri^etdomiDus 
papa  cantat  te  Deum  lawiamus  cum  eardiDaiibusin 
basilica,  etcapellanis.  Primiceriuscumscholaextra 
basilioam  sancti  Sil  vestri  stant  cantantesantiphonas 
de  Laudibuscum  Psaimis  et  Benedictus :  et  domiQttt 
papa  dicitOrationem.Anteportamintabulaquadam 
ab  ostiariis  posita,  et  mappis  sive  toaleis  honorabl- 
iiter,  sicut  oonvenit,  cooperta,  deponunt  reiiquias 
ipsas ;  et  adoratis  ipsis  primitusa  papaetcardioali- 
bus  adorantur  postmodum  abomni  populo  ineodem 
loco.  fit  ioterim  Prima  a  papa  et  cardinalibus  ibidem 
cantiitur ;  etpostquam  adoraveruntdominus  papa^ 


domini  papee saccone debet  babere  zvui  proves. ,  et  -q  cardinales  ibidem  parati,  prout  supradictum  esti 


m 


camerarius  debet  babere  unam  aquariciam  ciareti ; 
etfSicancellariusresidet,  debet  babere  aliam  aqua- 
riciam.Sinautem,dominuspapaipsam  habet.  Heec 
omniade  altari  sancti  Petriaccipiuntur.De  oblatione 
vero  altaris  et  pedibus  domini  papse  ita  fiet,  sicut 
scriptum  est  in  festo  sancti  Marci  iu  litania  majori. 
Hoc  autem  nullatenus  est  preetermittendum  quod 
dominus  papa  post  quartam  lectionem  vigiliffi  descen- 
ditadareamaltaris,  et  inde  extrabittburibuiumcum 
candela,  quffi  alia  festivitate  ibi  a  domino  papa  fuit 
repositacum  carbonibusetincenso  ;etpostmodum 
tburibulum  cum  candela  simili  ibidem  remittit. 
XLIV.  Quiddebetfaceredominuspapain  festosancti 

Laurentii. 


aliis  Processionibus,  j  unioribus  presbyteris  cardioa- 
libus  reliquiasipsas  portantibu8,a8cendantper  grs- 
dusscalae^et  sic  perviamcommunem  pergunt  pro- 
cessionaliter  usquead  ecclesiam  sancti  JoannisLat^ 
ranensis. 

75.Notandum  quod  canonici  LateraaensesveDiDDl 
obviam  domino  papffi  usque  ad  gradus  scals  com 
cruce,  primicerio  cum  schola  cantorum  cantante. 
Reiiquiis  a  portatoribus  super  altare  positis,domi* 
nus  papa  pergit  ad  secretarium,  et  210  cantat  Ter- 
tiam  ;etindutuspergit  ad  aitare,  etceiebratdiviDa- 
Et  post  celebrationem  cum  reliquiis  revertitur  ad 
basilicam  per  palatium.  Et  notandum  quod  domi- 
nus  papaet  cardinaiesinomnibusaliisProcessioBi- 


72.  In  festivitate  sancti  Laurentii  dominus  papa  C  bus,  prffiter  istam,  pedibus  excalceatis  iBeedoDt 


vaditadvesperascumomnibusordioibus,  sicut  su- 
pradictumestinAssumptionebeatffiMariffi,  et  talem 
ibi  exercet  solemnitatem  tam  in  Vesperis  quam  in 
nocte,  de  consuetudine  antiquaqualem  in  prffidicta 
AssumptionebeatffiMariffi,excepto  quod  primicerius 
scholarum  non  intersit.  Gffiteraverofiuntomniasic* 
utin  prffiiiictofestobeatffiMariffi. 
209  ^I^V-  Qf^idfaceredebetdominuspapainfesto 
sancti  Pauti  apostoli, 
73.  In  festivilate  beati  Pauli  dominuspapa  vadit 
cum  cardmalibus  pro  ibidem  celebrandis  Vesperis ; 
et  cantatis,comeditibicum  omnibuscardinalibus^et 
capellanis,  et  aliis  ordinibus;  et  exercent  ibi  talem 
solemnitatem,tamin  Vesperisquam  in  nocte,  qua- 


Sciendum  etiam  quod  Processio  tantum  fit  in  bac 
die,etnonin  inventioneejusdem  sanctffiCracis,que 
est  in  mense  Maio. 

XLVU.  Quid  dominus  papa  facere  debeat  in  Mia^ 
tioneecclesiarumsanetorum  Petriet  Pauli. 
76.  In  Dedicatione  ecclesiarum  Petri  et  Pauli  do- 
minus  papa  vadit  eumcardinalibus  in  vesperas  ad 
ecclesiam  sancti  Petri.  Quibus  oantatis,  domioos 
papaibiremanetatque  jacet,  etinpropriapersoDa 
debetinnoctecantandis  Vigiiiis  interesse;ettalem 
ibi  exercet  solemnitatem,  tam  in  vesperis  quamio 
nocte,  qualem  in  prffidicta  Assumptione  giorioss 
Virginis  Mari» ;  hoo  addito,  quod  dominuspapa  de- 
bethaberede  altari  duas  aquariciasclareti,etdiias 


lem  in  Assumptione  beat»  Mariffi  est  enarratum.  d  vini;et  unam  camerarius,  et  quartamcancellarias. 


Caetera  fiunt  sicut  in  prffidicto  festo.  Sciendum  est 
quodinoctavasanctiPetri,omniafiuntsicutin  festo 
ejusdemsanctiPetri,  hoc  excepto  quod  dictum  est 
de  thuribulo. 

XLVI.  Quiddominus  papafacere  debeat  in  Exaltati- 

tione  sanctSB  Crucis 
74. In eialtatione sanctffi  Crucis  mecse Septembri 
sanctissimus  dominuspapacum  cardinalibus  intrat 

>  Leo  IV  constituit,  testante  Anastasio^  ut  in  ba- 
silioa  sancti  Petri  Vesperffi  a  cuncto  clero  et  a  schola 
in  die  natsdis  ejus  psallerentur. 

b  Onufrio  duassalmas  mortellx.  De  salma  superius 
dictam;qaid   autem  sit   mortella  seu  mortala^  aliis 


De  oblalione  vero  altaris  ad  pedesdomini  papnitft 
fiet,  sicut  scriptum  est  in  festivitate  beati  Marci;et 
debet  habere  papa  iv  fascios  mortuin  pro  canera 
8ua,  et  IV  pro  camera  sua  camerarius,  et  xn  deD* 
pro  implendo  sacrone  domini  pap»,  et  iu  sol.  pro 
lignis  in  cameradominipapffi;et,  sicut  prcemissuB 
est  infestoejusdem  sanctiPetri,accipiunturoajnia 

hffic  de  altari. 

divinandum  relinquo.  Infra,  num.  75,  legitar.  <«* 
fascios  mortuUe  pro  camera  sm ;  Onufrio  mortslk. 

^  Quomodo  hanc  crucem  Sergius  papa  primos  ut* 
Venerit^  Aoastasius  tradit. 


mi 


HOMAKI  OHnrNES.  ~  XU. 


iods 


XLVUhQuomododebeat  summus  pontifex  eligi ;  et  A  ferulaetclavibusacceditadalteramsedemsimilem, 


stve  eligatur  in  Urbe,  seu  electus  et  consecratus, 
vetelectus  etnon  consecratus  adUrbem  accedat, 
qutd  fariendum  postmodum  sit, 

77.  Mortuo  Romano  poQtifice  et  sepulto,  omnes 

cardinalesadpropriarevertuntursecundumantiquam 

coDsuetudinem.  Secunda  vero  die  conTeniuntinec- 

clesia,  et  Missa  oiortuorum  cantata,omnes  simiiiter 

secundum  consuetudinemantiquam  recedunt.Tertia 

autem  die  iterumomnesinecclesiacoQgregati,Missa 

sAncti  Spiritusibidemprimituscelebrata,  tractantde 

electione;et  perscrutata  omnium  cardinalium  volun- 

tate  ab  aliquibus  de  ipsis,  in  quemmajor  et  melior 

pars,conyenerit  cardinalium.prior  diaconorum ip- 

sum  de  pluviali  rubeo  2 1 1  ^<^  mantat,eteidem  elec- 

to  DomeQimponit;ipsumque  deindeduo  demajori- 


et  ejusdem  lapidis,et  tuuc  redditeidem  priori  tam  fe- 
rulam  quam  etiam  Ipsas  claves.In  quadum  aiiquan- 
tulamora  219  quiescit,  cingitur  abeodempriore 
zona  rubeade  serico,iQ  qua  dependet  bursa  purpurea 
in  qaa  sunt  xii  sigilla  pretiosorum  lapidum,  etmus- 
cus.Qui  siquidemelectus  in  illisduabussedyi^us  sic 
sedere  debet,ac  si  videatur  interduoslectulosjace- 
re,idestut  accumbat  inter  principis  apostolorum 
primatum  Petri,etPau]idoctoris  gentium  praBdica- 
tionemJn  zonanotatur  oontinentia  ca8titatis,inbur- 
sa  gazophilacium,  quopauperesChristinutrianturet 

vidusB.Inxusigillisxuapostolorumpotestasdesigna- 
tur;musous  includitur  ad  percipiendum  odorem,  ut 
ait  apostolus: CArisa  bonus  odor  sumus  DeoAn  qua 


buscardiQaHbusadextraQtusqueadaltare;ubi  pro-  B  ««^^"'i^^asededumsedetelectus^recipitomnesoiQQcia 

les  palatii  adpedes^et  postea  ad  osoulum;et  deinde 
sedens  ibidem  recipit  de  manu  camerarii  denarioa 
argenteos  val.  x  soi.  proves.,  et  projioit  eos  super 
populum ;  et  hoc  facit  tertio,  dicendo :  Dispersit, 
dedit  pauperibusjustitia^us  manetinsxculum  sae^ 
cuU. 

80.  HisperactiSfducitur  per  ipsam  porticum  sub 
iconas  sanctorum  Petri  et  Pauli  apostolorum,  qu« 
per  mareRomam  venerunt  nuUo  ductore,|et  intrat 
basilicam  sancti  Laurentii,in  qua  postquam  perege* 
rit  prolixam  ante  proprium  et  speciale  altare  Ora* 
tionem,pergit  ad  papalem  cameram ;  ubi  cumsua 
voluntate  pausaverit,  vadit  ad  mensam. 

81.  Post  hiBC  autemin  proxima  die   Dominica 


8tratusadorat,primiceriocum  schola  cantorum  et 
cardinaiibus  cantantibus  Te  Deum  laudamus ;  quo 
fiQito,ab  episcopis cardinalibus ad  sedem  ducitur 
post  altare,etin  ea,utdignum  est,collocatur*1n  qua 
dum  sedet  electus,  recipit  omnes  episcoposet  car- 
dinale8,et  quos  sibi  placuerit  ad  pedes,postmodum 
ad  osculum  pacis. 

78.  Surgensque  desededucituracardinalibusad 
sedem  lapideam,qu6e  sedesdiciturstercoraria,qu» 
estante  porticumbasilicse  Salvatoris  patriarchatus 
Lateranensis ;  et  in  ea  eumdem  electum  ipsi  cardi- 
nales  hooorilice  ponunt,  ut  vere  dicatur:  Suscitat 
de  pulvere  egenum.et  de  stercoreerigitpauperem,ut 
sedeat  cum  pnncipibus,et  soliumgtori3eteneat,?osi 


aliquantulum  stansjuxtaeamdemsedem,electusac-  q  electus  cum  omnibus  ordinibus  sacri  palatii  etno- 
cipitdegremiocamerariitrespugillatasdenariorum,      l>ilibus  Romanis  vadit  ad  ecclesiam  beatiPetri  :ubi 


et  projicitydicens :  Argentum  etaurum  non  est  mihi 
ad  delectationem ;  guod  autem  habeo,  hoc  tibido, 
Tunc  autem  accipit  ipsum  electum  prior  basilicse 
Salvatoris  patriarchatus  Lateranensis,  cum  unode 
cardinalibus  velunode  fratribus  suis.Yenientibus 
autem  per  eamdemporticumjuxtaipsambasilicam 
Salvatoris  exclamatur:  Domtnt^m  *  Ccelestinum  san- 
ctus  Pelrus  elegit,  Sicque  ducitur  abillis  usque  ad 
gradus  portfiB,qu8BYidelicetporta  estinintroitu  pa« 
latii  venientibus  de  ecclesia  ad  palatium  ipsum  ; 
ibique  judices  eumdem  electum  accipientes,  du- 
cunt  eum  per  palatiam  usque  ad  basilicam  sancti 
Silvestri. 


ad  altare  majus,  prout  in  Ordine  contiaetur,  ab 
episcopo  Ostiensi  specialiter  et  aliis  episcopis  de 
curia  consecratur,hocaddito,quodsi  forte  episcopus 
OstiensisprsBsens  nonfuerit,  archipresbyter  Ostien- 
sis  seu  Velitemus  interessedebet  con8ecrationi.Qua 
conseorationefinita,priorsancti  Laurentii  sacripa- 
latii  ponitpalleumsuper  altare,quod  ipse  priorpro- 
priamanu  debetparare;et8tatim  archidiaconuscum 
secundodiaconodant  in  manu  pontificis,  et  solus 
archidiaconus  dicit  pontifici:  Accipe  paUeum,pleni' 
tudinem  scilicet  pontifieaiis  officii,  ad  honorem  om" 
nipotentis  Dei  etgloriosissimse  Virginit  eyus  genitri" 
cis,et  beatorum  apostotorum  Petri  et  Pauli  et  sanctm 


79.  Ubi  vero  ventum  est  ante  basilicam  ipsam,      Itoman^  <fccten>;etnihilaliud.StaUmqueipsearchi. 
super  cujus  arcum,qui  sustentatur  de  duabus  co-  ^  diaconuscumpriore  basilicarioaptatidempaUeum 


lumnis  porphjricis,  est  imagoquaedam  Salvatoris 
qusB  a  quodam  Judaeo  percussa  olim  in  fronte  san- 
guinem  emisit,  sicuthodie  cernitur  ;  idemelectus 
sedet  ad  dexter  amin  sede  porphyrica,  ubi  prior  ba- 
BilicsD  sancti  Laureotii  de  Palatiodat  ei  ferulam,  quse 
est  signum  regimlQis  et  correctionis  et  claves  ipsius 
basilicffi  et  sacri  Lateranensis  palatii  quia  specialiter 
Petro  priQcipi  apostolorum  data  est  potestas  claudendi 
et  aperiendi  et  ligandi  atque  solvendi,et  per  ipsum 
apostolumominbus  Romanispontificibus:etcum  ipsa 


super  pontiticem;etintromissis  spinuhs  aureis  tribus 
ante.  et  retro,  et  sinistro  latere,  in  capitequarum 
auntianixi  tres  hyacintini  lapides;  etsio  ornatus 
accedit  pontifex  ad  altare,  etii>i  celebrat  honorifice 
213  Missam.  Et  notandum  quod  laudes  ab  archi- 
diocono  cum  cardinahbus  et  subdiaconis  et  scrina- 
rii8,epistola  Latina  cumGrseca,  etEvangehum  La* 
tinum  cumGraeco,  etomnes  aliae  solemnitates  tuna 
fiant,  sicut  in  feria  secunda  post  Pascha, 


t  Hinc  patet  librum  huno  tempore  Codlestini  III  scriptum  fuisse, 

Patrou  Lxxvm 


3« 


1099 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITURGICA  OPfiRA. 


1100 


82.  Missa  autemcelebrata,r6vertitur  adpalatium  A  Deum  laudamus,  diciiAdjutortum  nostrm  tnno- 


coronatus  cum  processione  et  honore  arcuumyre- 
prffisentatiouelegisaJudfiBis,  et  thuribulorumacle- 
ricis  Romanis,  et  jactibus  totidem,  et  tauta  quanti- 
tate  factis,  sicut  in  prasdicta  secunda  feria  post  Fa- 
scha.  Sciendumque  quod  cardinales  omoes  GraBci, 
primice^ius  cum  schoiacantorum,  praBfeotus,  8eDa« 
tores^  judices  et  advocati,  scrinarii,pr8Bfecti  nara- 
les,  schoJa  crucium,  et  capellani  tale  presby terium 
et  taliter  datum  accipiunt,  quale  in  die  Paschse  su- 
perius  nominatumrecipiunt;subdiaconiautem  sin- 
guli  singulos  melequinos  habent,  quod  tamen  non 
fit  in  aiiquaprsedictarum  solemnitatum.Non  dantur 
enim  eis,  sicutibidem  scriptum  plenius  invenitur, 
etiam  Ri  xxx  tcI  amplius  essent,  xn  rr elechini.Uni- 


mine  Domini^etc.Benediclio  Dei  PatriselFilUt  elc. 
Benedictio  Dei  omnipotentis  Patris  et  Filii  etSptri- 
tus  sancti  descendat  super  vos,et  maneat  smper. 
Hocfacto.ducitur  ad  altare,et  prostratus  orat ;  qui 
postquam  oraverit,  sedem  majorem  asceDdit^etibi 
canonicos  ejusdem  ecclesisB  ad  pedes  recipietet  ad 
osculum  pacis.  Si  vero  descenderit  ad  ecclesiam  san- 
cti  Petri  consecratus,  omoia  fiunt  sicut  io  ecdesia 
Lateranensi^hoc  excepto,quodibi  nonestsedessteN 
corata.Etproximadie  sequenti,  celebrata  Missa,DOD 
coronatus  revertitur  ad  palatium.  ADtequam  iatret 
ecclesiam,  descenditad  sedem  8tercoratam;ibique 
sedens,  prout  est  moris,  et  faciens  jactum,  sicot 
superius  est  narratum,  accipitur  a  priore  Latera- 


yersfle  etiam  schoiaB  palatii,  clericis  Romanis  pro  n  nensi  et  cumuno  cardinale^etducitur  per  porticum 


thuribulis,  Judeeis  pro  repreesentatioDe  legis,  laicis 
Romanis  pro  arcu,  tale  presbyterium  datur,  et  tah- 
ter,quale  datur  in  coronationibus  ahis  domini  papas. 
Pincemainsuper  et  marescalcus  tam  de  comestio- 
ne,quam  dealiis  donariisremunerantursimiUter^ex 
ceplo  quodcapitaporcorum  aptata  non  babent,ne- 
que  daretum.  Familiaquoqueet  curiales  presbyte- 
rium  habent  juxta  camerarii  voluntatem. 

83.  Si  vero  electio  facte  est  in  ecclesia  sancti  Pe-* 
tri,post  nominationem  ducitur  electusa  duobus  car- 
dinalibus  canieLado  TeDeumlaudamus  adaltare;ubi 
prostratus  postquam  adoraverit,  ponitur  in  sede 
post  altare,etibiepiscopos  etcardinales^et  quos  si- 
bi  placuerit,recipit  ad  pedes,  et  postmodum  ad  os- 
cula  pacis.Et  proximadie  Dominicasequenti  conse- 


ad  ecclesiam,  et  omnia  fiunt  sicut  superius  estno- 
tatum. 

85.  Sciendum  vero  quod  presbyterium  scholarum 
non  ita  datur,  sicut  si  f uerit  consecratus  m  Uri)e. 
Depresbyterioenim  eorum  tunc  medietasresecatur, 
exceptis  Judeeis  et  clericis  Urbis,  et  adextratoribus. 
Praeterea  senatores  Urbis  dominumpapamdebeDt 
adextrare,sive  venerit  consecratusy  sive  dod  couse- 
cratus,  a  porta  civitatis  usque  ad  locum  ubi  fuent 
descensus^sive  descenderitadecclesiam  Lateraaeo- 
sem,sive  ad  ecclesiam  beati  Petri;in  remuDeratiooe 
cujus  serTitiizsol.  pro  equo  debent  habere.Verum- 
tamen  schola  adextratorum  debet  habere  xx  sol. 

915  Juramentum  senatorum  Urbis. 

86.  cEgo  N.  urbis  Romas  senator  ab  hachoraio 


craturibidem,cantataMissacumsolemnitatibu8su-  ^  anteafideliserotibidominomeo  pap»  UibaDO.NoQ 


periusnominatis;etcoroDatus  revertitur  ad  palatium 
factis  omnibus  aliis,  sicut  est  superius  enarratum, 
per  ordinem*  Antequam  intrat  palatium,  descendit 
ad  sedem  8tercoratam;ibique  sedens,  prout  moris 
est,et  faciensjactum  ter  repUcatum,  sicut  superius 
dictum  est,  accipitur  a  cardinalibus,  et  ducitur  per 
porticumipsamadecclesiam  basilicae  Lateranensis; 
et  ascendens  sedem  post  altare,  recipit  canonicos 
ejusdem  ecclesiffi  ad  pedes,  et  214  deinde  ad  os- 
oolum  paci8.Quofacto,pergitad  palatium  usque.ad 
sedemsanctiSilvestri ;  ibique  sedet,et  facit  omnia 
in  eodem  loco  etin  antea,8icut  dictum  est  superius, 
ordinate. 
84.  Si  autem  extra  Urbem  fuerit  electus,  et  non 


ero  in  facto,  neque  in  consilio,  oeque  in  cooseDso, 
ut  perdas  vitam,aut  membrum,  autcapiarismala 
captione.Gonsilium  quodmihi  credes  perte,velper 
litteras  aut  nuntium,  me  sciente  ad  damnum  tuam 
nulli  pandam.Tuumcertum  damnum  si  scivero,pro 
posse  meo  illud  impediam.  Quod  si  per  me  impedi- 
re  non  potero,  iliud  tibi  significabo  per  meipsum, 
vel  per  litteras  aut  nuntium,seu  talem  persoaaiDde 
qua  procerto  credamquod  illud  tibi  debeat  fideliter 
inslnuare.Papatum  Homanum  et  regalia  beati  Petri 
qu8B  habes  ad  retinendum  et  defendendum,qusTe- 
ro  non  habes,  ad  recuperandum,  et  recuperata  ad 
retinendumetdefendendum,contraomneshomines 

adjutor  ero  secundum  posse  ac  scire  meum;Domi* 


consecratus,  omniafiuntordine8upradicto,sivefiat  D  natim  autem  sanctum  Petrum,  urbem  Romanam, 


descensus  et  consecratio  ejusdemelectiin  ecclesia 
sancti  Petri,  seu  in  ecclesia  Lateranensi  idem  elec- 
tus  descendat.  Quod  si  electuset  consecratus  fuerit 
extra  Urbem;et  a porta  Lateranensi  venerit  ad  Urbem 
omnes  Romani  clerici  occurrunteiextraUrbem  in- 
duti,  cum  crucibus  et  thuribulis,in  Processione  ;  et 
sicintrat  ecclesiam  Lateransnsem.etfiunt  alia  om* 
nia,  sicut  superius  est  enarratum,  hoc  excepto, 
quodcum  descenderit  ad  sedemstercoratam,  et  per 
porticum  yadens  ecclesiam  Lateranensem  intrava- 
ritnon  statimascendit  adaltare  seu  ad  sedem;sed 
yeniens  interius  ex  choro  majori  ante  cruces^finitore 


ci  vitatem  Leoninam,Transtyberim  insulam,ca8tellais 
Crescentii,  sanctam  Mariam  Rotundam,  senatum, 
monetam,  honores  et  dignitates  Urbis,  portum  0»- 
tiensem,  et  tenimentum  Tusculani,  et  generaliter 
omnia  regalia  intra  Urbem  et  extra.  Cardioalibus, 
familiis  tuis,et  eorumvenientibus  adRomaoame^ 
desiam,  morantibus  apud  eam,etrecedeDtibusab 
ea,  plenam  et  veram  securitatem  praestabo.  ^s^ 
omniajuro  me  obsevaturum  bona  fide,sicmeDeus 
adjuvet  et  haec  sancta  Dei  evaDgeha.» 

87.  Cum  datur  procuratio,  si  fuerit  canceUarias 
de  partecardinallumirecipiatde  duobus  cardinali* 


un 


tlOMANI  ORDINES.  —  Xlt. 


}102 


bus,  sive  indenariis,  sive  in  victualibus  detur  ;  si  kproceressuikabeantpacem,diligantchanlatem,absti' 


vero  non  fuerit  cancellarius,  de  tota  procuratione 
communiter  de  parte  domini  pap»  et  cardinalium 
pro  duobus  cardinalibus  cancellaria  recipiat,si  detur 
in  victualibus.  Sed  si  detur  in  denariis,  tunc  cancel« 
laria  pro  uno  taatum  cardinali  recipiat,  sed  departe 
tantuiBmodo  cardinalis. 

XLIX.  Ordo^  ddbenedieendufnmperatorem,qtumdo 

coronam  accipit. 

88.  «  In  nomine  Christi  promitto,  spondeo  atque 
pollioeor  216  ^N.  imperator,  coram  Deo  et 
beato  Petro,  me  protectorem^^  et  defensorem  es- 
se,  9  etc. 

89.  Dehinc  Orationem  primamdebet  dicere  Alba- 
nensis  episcopus  ante  portam  argenteam  basilicse 
sancti  Petn. 

Oratic  —  Deus,  in  cujus  manucorda  suniregum, 
inclina  adpreces  humilitatisnostrx  aures  misericor^ 
diaetux^  etimperatorinostroN,  famulotuoregnum 
tuceapponesapientiXy  ut,  haustisdetuo  fonteconsi- 
liis,et  tibiplaceat,et8uperomnia  regna  prcecellat,  etc. 

Orationem  vero  secundam  debet  episcopus  Por- 
tuensis  recitare  interecciesiambeati  Petri  in  medio 
rotsB. 

Oratio,  —  Deus^inenarrabitis  auctormundi,condi' 
torgenerishumani,gubematorimperii,confirmator 
regni,  quiex  utero  fidelisaniicitui  palriarchxnostri 
AbrahsBprstegisii  regem  sceculisfutwns,iuproBsentem 
regem  hunc  cum  exercitusuoperintervendonem  om" 
nium  sanctorum  tuomm  uberi  Benediclione  locupleta^ 
el  in  solium  regni  firma  slabiiitate  connecte,  Visita 


neantse  a  cupiditate,  loguanturjustitiamyCustodiani 

veritatem;et  ita  populus  iUe coalitus  Benedictione 

«temitatis  et  sempermaneant  tripudiantes  in  pace 
victores,  quod  ipse  praestare  digneiur, 

90.  Deinde  vadit  ante  confessionem  beati  Petri 
apostoli,  et  prosternat  se  pronum  in  terram  ;  et  ar- 
chidiaconus  faciat  Htaniam.  Qua  finita,  episcopus 
Ostiensisungateideoleoexorcizato  braciiium  dez- 
trum  et  interscapulas,  et  dicat  hanc  OratiouBm. 

DominusDeusomnipotenStCujusestomnispoiestas 
etdignitas^iesupplicidevotioneatquehumillimapreee 
deposeimusui  huicfamulo  iuoprosperum  imperatorvB 
dignitatis  concedas  effecium,  ui  in  suadispontione 
constituto%\^  ad  regendam  Ecclesiam  tuamsanc- 
Q  tam  nihileiprsBsentia  officiant,futuraquenon  obsis- 
iant',sed,inspiraniesancti  Spiritus  dono,populum  sibi 
subditumxquojustiticB  librandne  regerevaleai,  et  in 
omnibus  operibus  suis  iesemper  timeat ,  tibijugiter  pia- 
^erecon(en^a^Per2)omm{<m,etc.SequituraIiaOratio. 
DeusDeiFitiusJesus  ChristusDominus  noster,qui  a 
Paireoleo  exsuttationis  accinctus  esi  prxparticipibus 
suis,  ipseper  praesentem  saeri  ungiminis  e/fusionem 
Spiriius  Paracteti  supercaput  tuum  infundat  BenC' 
dictionem,eamdem  usque  ad  interiora  cordis  tuipene- 
trarefaciai;quatenus  hoc  visibili  ei  tractabili  dono  in- 
visibtlepercipere,et  temporali  regnojustis  miseratio- 
nibus  assecuto  xtemaUter  cum  eo  regnare  merearis 
qui  solus  sinepeccatovivit  et  regnai  cum  Deo  Patre 
in  unitate  SpiriiuSj  etc. 

91 .  Demum  vero  pontifez  Romanus  sursum  altare 


eum,  sicut  Moysen  in  rubo,  JesuNave  in  prxlio,  Ge*  ^  imponit  ei  diadema,  in  eo  dieeos  :  Accipe  signum 


deon  in  agro,  Samuelem  in  tempio,  etilli  eum  Bene- 

dictione acsapientias  tuxperfunde,  quam  beatus 

l)avidinPsalterio.Salomonfitiusejus,terenuniiante^ 
percepiteccelo.  Siceicontraaciesinimicorum  lorica, 

in  adversis  galea,  in  prosperis inprotectionecly' 

peus  sempitemus,  Prmsta  ut  ittigentes  teneant  fidem, 

•  Fusior  et  distiactior  est  Ordo  apud  Onufrium 
Panvioium  ;  at  satius  visum  est  Codicem  nostrumy 
uti  jacet,  extiibere. 


glorias,  in  nomine  Patris,  ei  Fiiii,  etSpiritus  sancii, 
ut,spretoantiquo  hoste,  spretis  que  coniagiis  vitiorum 
omnium,sicjudicium  etjustitiam  diligas,et  ita  miseri^ 
corditer  vivas,ui  ab  ipso  Domino  noslro  Jesu  Chrisio  in 
consortiosanctorumsBtemi  regni  eoronam  percipere 
merearis.  Qui  cum  Patreet  sanctoSpirituvivii,eic, 

^  Eadem  fere  verba  ab  Henrlco  I  imperatore  dicta 
refert  Ditmarus  initio  lib.  vii. 


IN  CHRISTI  NOMINE  AMEN. 

Breve   ^  recordationts,    de   eonsuetudine   altaris   sancti  Salvatoris^    quid  scilicet    ctericis   ejusdem 

ecclesiae,  vel  ipst  ecclesiae  competat,demedietate  scilicet  episcoporum. 

Inprimis  in  Nativitate  Dominiecclesia  debetcon-  D  aliud  ad  Missam. 


diri^*  etduo  pariafacularum,  unum ante altare,  et 
aliud  in  lectorio  ;  et  quatuor  denarii  mansionariis 
dari  debent. 

Id  festo  sancti  Joannis  evangelistee  ecclesia  condia- 
tur  ;  etunaaquaricia  olei  ad  fontes  ;etquodsuper- 
eritsit  ecclesiaB ;  et  duodecim  deoarii  Papienses  cle- 
ricis,  et  vinum  ad  potandum  ante  vigiiiam  ;  et  tria 
paria  facularum,  unum  clericis,  et  aliud  acolylhis^et 
si  desunt  acoljthi,  sunt  clericorum  ecclesifiB;S18 

•  Hoc  ex  Codice  Cencii  eruit  Onufrius,  nosque  ex 
ipso  Onufrio. 
b  Nempe  suffitu  et  odoribuSi  ut  qddem  ndetur. 


In  Dominica  prima  Quadragesimse  ecclesia  debet 
condiri ;  et  quatuor  denariimansionariis,  et  par  fa- 
oularum  ad  Missam ;  si  residua  sunt  de  \Forte  pro] 
clericis,  et  deest  acolythus. 

A  Dominica  primausque  inoctavam  Pentecostes 
quotidiedebenthaberemansionariiunumc  caputdo 
communi;in  sabbato  vero  proemundationeeccle- 
siffi  tria  capita. 

Feria  quarta  in  hebdomada  quarta,  quando  clerici 

•  Petrus  Mallius  supra^  tric^  capUa^  tres  monetas 
interpretatttr. 


ii03 


APPENDIX  AD  S.  GREGORn  ttACNI  LmjRGICA  OPKRA. 


m 


yadunt  oum  cruce  per  coemeteriaadsanctum  Pau-  A  nocteetdeMissasuniclericorum,  siacolythidesimt 


lum  et  ad  sanctam  Anastasiam,  totum  altare  est 
clericorum,donec  crux  egredituret  deportatur;aut, 
Biciericisplacuerit,  panem»  et  yinumi  et  pisces  inde 
habeantad  •  coenam. 

In  Dominica  Palmarum  condiatur  Ecclesia  ;  et 
quatuordenarii  mansionariis,  et  par  facularum  ad 
Missam. 

In  Ccena  Domiui  similiter  etiam  quatuor  denarii 
mansionariis,  et  unum  pro  ablutione  ampuUarum  et 
alia  prsBparatione. 

In  Sabbato  sancto  par  facularumad  Missam,  et 
pretium  mundationis  paradisi  et  chrismatis^  et  por- 
ticus  claus»,  et  ecclesia  condiatur. 

In  die  sancto  Paschae  par  facularum  ad  Vesperas . 
Feria  secunda  similiter.  Sabbatoin  Albisdebetcon-  ^  nes  c  cinturae,  tam  altaris,  quam  imaginum,  deri 
diri  ecclesia ;  et  par  facularum  ad  Missam  ;  etqua-      corum  sunt. 
tuor  denarii  mansionariis. 

In  litania  majori,  donec  crux  vadit  etredit,  totum 
altare  sit  clericorum,  unde  debent  habere  pisces 
feria  tertia,  panem  et  vinum,  ova  etcaseum. 

In  Sabbato  sancto  Pentecostes  par  facularum  ad 
Missam  ;  et  unum  denarium  illis  qui  flores  super 
dominumpapam  jactant ;  etecclesia  condiatur  more 
solito. 

InNativitatesancti  JoannisBaptistae  ecclesiapriD- 
cipalitercondiatur ;  et  duodecim  denarii,et  unalibra 
olibani,  et  unum  rotul  um  de  cereis  Grsecis,  et  xyiii 
denarii  cantoribus,  et  una  aquaricia  olei  ad  fontes, 
et  septemparia  facularum^  etunam  libram  pro  pari, 
unum  acolythis,  aliud  Graecis ;  aliud  ante  altare  ad 

fontes,alia  veroadMissam ;  quce  omnia  suntcleri-  G  Baptislae,  etfesto  sancti  Saivatoris. 
corum,sicuria  deest ;  et  quatuordenariimansiona- 


PertotumaDnumdebet  habereecdesiade  medie- 
tate  altaris,  videlicet  episcoporum,  oleum  quotidie 
ad  XV  lampades,  una  ad  absidam,  vu  ante  altare, 
una  ante  grandem  knaginem  super  columuassreas, 
quinque  incrate.  unaante  imaginem  sanctsMaris, 
quae  est  super  horologium.  Et  funes  ad  appeDden- 
dum  candelas,  et  tintinnabula  senea,  etolibaDum, 
quotidie  ad  Missas,etin  noctecandelasadlectionei 
et  Psalmos  et  accendendas  lampad6s,et  qufiereodum 
(sic)  ecclesiam  sufficienter.  Etin  omnibus  stationh 
bus ,  quando  dominus  papa  descendit  oelebrare  Mis- 
sam,  subminitsraturde  altarivinumadsacrificiiuii 
et  commnnicandum ;  ettunc  oblatioallarisdesuper 
est  scholarum^  et  inferiusclerioorumecclesieB.Om- 


220  Consuetudo  etiam  est  clericor  um,  utquaodo 
curam  faciuntaltari,8ecundum  tempus  procureotur, 
etinde  accipiant  deuarium  unum  PapieQsem.Pro 
abluendis  quoque  vel  resarciendis  pannis  vel  cortinis 
ecclesiffi,  clavibus  etostiis,  pretium  daturde  altari 
de  medietate  episcoporum.Omnes  lampades  etba- 
cilescanonicorum  sunt.  Omnes  oblatiooesqn»  it- 
niunt  ad  manus  episcopi  hebdomadarii  altaris 
majoris  medietas  est  ipsius  episcopi,  et  medietas 
canonicorum,pr8eterquam  depaneet  vino,quode$t 
canonicorum. 

InNataleDomini  de  medietate  episcoporum  duas 
laumas  [Forte  saumas]  de  meritis  pro  ecclesia,  et 
similiter  in  Resurrectione,  Natali  sancti  Joannis 


riis,  219ctvinum  adpotum^  antevigiUamonmi- 
bus  clericis,  Greecis  et  Latinis. 

In  vigilia  sancti  Petri  vinum  ad  potum  clericis 
aute  vigiliam.  In  vigilia  sancli  Pauli  similiter.  In  vi- 
gilia  sanctorum  Pancratii  et  Yenantii  martyrum, 
sanctarum  Rufinae  et  Secundee  simihter. 

Iq  Assumptione  sant»  Mariae  ecclesia  condilur  ; 

et  vinum  ante  vigiliam  clericis,  et  sex  paria  facula- 

rum,  et  quatuor  denarii  mansionariis. 

In  vigUia  sancti  Laurentii  vinum  ante  vigiliam. 

In  Decollatione  sancti  Joannis  ecclesia  condiatur 

et  vinum  ante  vigiliam. 

InExultatione  sanctee  Grucisecclesiacondiatur^et 
par  facularum  ad  Missam^  quatuor  denarii  man-  d 
sionariis,  et  vinum  ciericis  ;  etabistafestivitateus- 
que  in  octavam  sanctiMartiniquotidie  maDsionarii 
habent  duo  capita. 

In  solemnitate  sancti  Salvatoris  ecdesia  debet 
condiri  ;  etsex  pariafacularum  unumcubiculariis, 
aliud  acoljtbis  ;  aliud  ante  altare,  aliud  in  lectorio ; 
aliud  adMissam,aIiudcIericis;  et  duodecim  denarii 
clericisi  et  quatuor  mansionariis  ;  et  una  aquaricia 
vini  ante  vigiliam  ;  et  omnia  residua  facularum  de 

*  Hic  cGBna  una  vo«^atur  una  illa  refectio  qusein  Qua- 
dragesima  sumenda  erat  ad  Vesperam. 
^  Sic  in  vigiliis  passim  datur  vinum  ante  vigiliam^ 


Aliud  scriptum  recentius, 

In  nomine  Domuii  amen.  Anno  123S,  indict.  5, 
conventio  talia  facta  est  inter  Lateranensem  eode- 
siam,  et  primicenum  et  schola  caniorum,  quod 
ipse  in  festo  sancti  Joaonis  Baptistie  cum  decem 
cantoribus  veniatdictusprimicerius,  ita  quod  ipse 
sit  undecimus,  et  officiabunt  ecclesiam  in  yigiliat 
Matutinis  et  Missa  ;  et  procurabuntur  ipsi  et  duo 
eorumservientes  decenter  ethonesteinilliscibariis 
quibus  conventui  servietur  ia  ipsa  die  ;  et  pro  saa 
mercede  recipient  sextam  partem  oblationum  ma- 
joris  altaris,  duntaxat  inspatio  quo  Missaceiebra- 
tur,  super  iUud  cadentium. 

Insuper  ipse  primicerius  recipit  ab  ecclesia  ii  so- 
lidos  Provisinorum  senatus  pro  merced^;  etunus- 
quisque  canonicorum  xii  denarios,  computatis  in 
prsBsente  summa  denariis  illis  qui  dantur  cantoribos 
pro  responsoriis.Hoc  autem  utraque  pars  observare 
tenetur  in  omnibus  iliisfestisquae  Lateranensis  ec- 
clesia  voluerit  praedicto  ordine  celebrare,  et  ad  e« 
primiceriumcum  schola  duxerit  invitandos.  Sedin 
omnibusstationibus  Lateranensis  ecclesiffiprimica- 
rius  et  schola,  etiam  non  invitati,  venire  debentad 

quod  coenulsB  nostrae  quoddam  praeludium  est. 

"  An  cinturee  ?  pro  iilis  ornamentis  quibus  ciogoni 
imagines. 


f 


km 


ROMANI  ORDmES.  —  XUI. 


1106 


serTJendam  in  officioHisstB  taotum,  pro  sua  mer-  A  oblatioaammajorisaltari8tantum,8icatsuprascrip- 
cede   nihil  aliud  pecepturi,  nisi  sextam  partem     tum  est. 


ORDO  ROMANUS  XIII, 


VEL 


CyEREMONIALE  ROHANUM 

Editum  jussu  Gregorii  X. 


22 1  •  i  •  Qtiia  omni  potentatui  vita  brevis,  idciroo 
uope  contingitquod  Romani  pontifice8,qui  in  subccB- 
l68tibierarcbiapnniatumobtinentJnft*abrevetempo- 
ris  spatium  vitam  finiant,  et  camis  ergastulo  deisto 


ftmos,  mediocresetmajores.QuibusexpeditiSyCruce 
praeeunte  papali,proces8ionaliter  ducitur  acardina- 
libus  et  a  tota  curia  ad  catbedralem,  velaliam  majo* 
rem  ecdesiam  loci,in  quo  estouria^si  locus  in  quo 


adbbertatemtrunseantsupernorum.Etcumtalisao     eligiturcivitas  non  existit ;  in  quaecclesiaadaltare 


tantabierarchianondebeatesseacepbalaquasimon- 
8trum,8anxeruntproindepatre8  sancti  ut,  defuncti 
prsesidis  corporeecciesiasticffi  tradito  sepulturae.per 
viamcaDonicamdefunctoprfiesidi  substitueretur  alius 
qui  tanto  praesit  oneri  el  bonori.  Verum  quia  circa 
modos  et  formas  qualiter  se  baberedebeatecclesia 
erga  bujusmodi  substituendos.cul  quandoaKqui 
in  diversis  majoribus  ordinibus  ecdesiasticisoonsti 
tuli  ad  onus  bujusassumantur,  frequenter  exstitit 
dubitatum ;  propter  bocsancti8simuspater,etcom- 
munis  dominus,  dominus  noster  papa  Gregorius  X, 
quiolim  in  diaconatus  ordine  constitutus  exstitit  ad 
ejusdem  pontificatus  apicem  dignitatis,voIen8per  ea 
quscirca  ipsum  acta  sunt  dubitationeshujusmodi 


ducitur,  et  ante  ipsum  altare  orat  diutiusprostratns ; 
et  dum  orsLt,TeD€umLaudamu$  ab  omnibusclericis 
decantatur  ;quodecaDtato,priorepi8coporum  dicit 
Pater  nosttr,  et  suffragia  consueta,  et  Orationem, 
OmnipotenssempUemeDeuinuperelecio  nos^ro.Qua 
finita,  idem  electus  surgit  ab  Oratione,  et  dicit  Sit 
nomen:j>omini  6en^tr(um,et  facit  Benedictionem. 

3.  Qua  expleta,  revertitur,  osculatur  altare,et  ut 
ordinate  venit  ad  ecclesiam,  sic  redit  ad  cameram 
suam,  et  signandosemper  in  eundo  et  redeundo ;  et 
postquam  redierit  ad  cameram,d6ponit  piuvialem  et 
mitram,  et  assumit  rubeum  mantellum,  et  babere 
debet  caiigas  de  rubeopanno  sine  pedulibus  et  cum 
stafiKbus,  et  infulam  rubeam  descarleto ;  etpostea 


amputare  ;  ad  cautelam  praesentium  et  memoriam  C  parvo8calceo8depannoeodem,etcalceo8religio808 


futurorum  hfiecquflesequunturin  scriptis  fecitredigi, 
et  brevisstjliofficioexarari. 

2.  Siqutdem  in  primis  Romana  Ecclesia  pastore 
vacante,  ille  qui  fberitconcorditerab  omnibuscar- 
dinalibus,  vel  aduabus  partibus  electus  in  papam 
ab  universali  Ecclesia^Romanus  pontifexhabeatur; 
qui  si  fueritabsens,  veide  collegio  cardinalium  non 
fuerit,  ad  locam  in  quocardinales  suntin  consistorio 
venire  debetvocatus;ipse  coelectionis  de  se  facit 
conseDsum  praesente.  Priordiaconorum  exuit  eum 
cappam  seu  cblamydem  qua  utitur,  et  pooit  ei,  si  non 
habet,  albam  Romanam,  camisiam,  et-orarium  ad 
modum  presbyteri  222  supor  humeros,  si  est  pre- 
sbyter :  vei  super  laevam  partem,  si  est  diaconus,  et 


usque  admediumdeeoriorubeo,  ettunicasetvestes 
de  scarleto,  et  desuper  pannos  albam  oamisiam,  et 
erit  subcinctus  cingulo  de  serico  rnbeo  super  cami- 
siam ;  et  ipsa  camisia  erit  ita  longa,  quod  elevata 
oompetenter  super  ipsum  cingulumrefleotatur. 

4.  Idemveroelectus,  inquocunque  ordine  fuerit» 
si  scribataliquaslitteras  alicuiantesuamconsecra- 
tionem,  bullare  factet  litteras  ipsas  cum  illa  parle 
buUffi  in  qua  sunt  capita  apostolorumex  una  parte; 
exaltera  veroeritplana,cum  22S  nondumsitconse- 
cratus  in  papam ;  et  in  salutatione  scribit  nomen  suum 
BiCfG.electu$$ervusservorumDeiydilect»9eic.tialutevi 
ei  apostoHcam  Benedictionem,Addii  in  fin^  an  te  datam 
litterarum :  Necquodhullaexprimensnomennostrum 


Doninpresbyteriiordineconstitutus  ;etposteaponit  d  nonestappensaprsesentibtis,quiaanieeonsecrationis 


ei  mantum,  et :  Invesiio  tede  papaiu  RomanOf  ui 
prxsis  XJrhi  ei  orbi ;  et  traditeietiam  anntilumquo 
uticonsueveruntpraedecessores  ipsius,  et  ei  mitram 
competeotemipsisupercaput  imponit ;  etpetens  ab 
eo,quonomine  vocari  velit,et  ipsum  eo  nominoquo 
eiplacuerit  vocabunt.  Quo  facto,  faciteum  sedere 
iti  sede  seu  in  faldistorio,  et  depositiscommunibus 
calceis,  sihabenturrubea  calceamentapapalia,cal- 
ciantnr  eidem ;  et  siccardinales  omnes  per  ordinem, 
primo  episcopi,  secundo  presbyteri,  tertio  diaconi 
Teoiuntcoram  eoflexis  genibus ;  et  idem  electus  ip- 
sosordinateadpedemrecipit  etadpacis  osculum, 
necnon  et  omnes  alios  capellanos  suos,  et  ceeteros 
clericos  et  laicos  venientesad  ejusreverentiam,  m- 


ei  Benediciionis  nostrm  sokmnia  non  transmitiiiur  his 
quxfiuni,  hacienus  in  Romanos  elecii  poniifices  eon- 
sueverunt  buHamhabereantesusBeonseerationismunus 
medium  hujusmo<Hobservare,EipofXdBX,in  taliloco. 
etc. ,  buj  us  manu,  suscepti  a  nobis  apostoiattis  offieit 
anno  prtmo.Etpeenitentiariidicunt  in  data  suarnm 
litteramm :  Daiumetiam  anno  primoprsesulatusdO' 
miniepiscopipapmeleciiinRomanopontificaiu. 

5.  Idem  autem  electus,iD  quocunque  ordine  con- 
8titutu8,promovebitur  ad  majoresordines  secundum 
formam,  qua  alii  ordinantur ;  boo  tamen  salvcquod 
ipseelectnsamictuet  albaindutus,  et  cingulo  sub- 
clnctu8,cum  manipulo  tantum,8i  est  subdiaoonns ;  si 
vero  estdiaeonus,  cum  stola  super  tovam  partem 


1107 


Al^PENDIX  AD  S.  GREGORn  MAGNI  UTORGIGA  OPERA. 


1108 


sedebitinfaldistorio  8uo,tenensinaotum8uum,plu- A  et  ordinatas,  et  UDus  presbyter  oardinalia  eidem 


yialenonindutum,  sed  postcoUum  et  mitram  in  ca- 
pite  ipso  congruam ;  et  sic  debet  ordinari.Ordinator 
Tenitcoram  ipso  etOrationes  debitas  dicet,  etalia 
Caciet  quce  in  ordine  quem  confert  fieri  consueverunt. 
Etattende  quod  dum  idem  electus  ordinatur  diaco- 
nuscardinalisetsubdiaconuscappellanusassistentei 
lavando  manus  etinduendosicut  aliasfieri  consue- 
mi,  dum  papacelebrat ;  et  erunt  induti  vestimentis 
sacris  etdebitis,  eteidem  eiecto  postmodum  duo  de- 
bent  assistere  diaconicardinalesquiei  serviant,  ut 
estmoris ;  et  isti  etiam  vestibus  sacris  congruis  erunt 
yestiti,  etsi  alii  cardinales  cujuscunque  ordinis  non 
essent  induti.Ordinator  vero  habebit  suos  ministros» 
qui  ei  in  subdiaconi  et  diaconi  habitu  ministrent.  Et 
Ymo  de  ordine. 

6.  Quoelectoadordinemordinato,postsusceptum 
ordinem,  et  vestimentis  ordinibus  debitis  receptis, 
mantum  sivepluviale,sicutdictum  est,  post  coUum 
resumet ;  et  cum  veneritad  horamcoronandi,  ordi- 
natus  ad  ipsum  ordinatorem  ad  altare  yenit,  et  or- 
dinator  eum  reverenter  coronobit  ;  et  sio  omnibus 
peractis  et  reverenter  Hissa  expleta^  ipse  electus 
dictt  Sitnomen  Domini^  etfaoit  Benedictionem  ;qua 
dicta,ordinatorterdiciteidemelecto  Multos  annot, 
flectendo  ter  genua  co.am  eo,  ut  est  moris ;  et  altiori 
Yose  semper  dicendo.  224  ^^^^  electus  nullum 
servitium  in  altari  faciet  ordinatori,  nco  epistolamy 
nec  Evangelium  cantabit,  nec  ante  receptionem  or- 
dinis  diaconatus  diceturillapo8tulatio,Po<<tiiaf  maltr 
eccUsia  nostra^  etc.  Illa  petitiononestnessariain 
papa,  quia  scimus  per  onia  esse  dignum ;  neo  etiam 
oumpromovetur  ad  ordinem  presbyterii  eadem  po- 
stulatio  dicetur ;  sed  oum  ordinem  presbyteratus 
ordinari  debebit,  induetur  cum  ea  soiemnitate  qua 
diotum  est,  habendo  stolam  super  humerum»etma- 
nipulum  in  braohio ;  nec  tamen  habebit  tunicellami 
necdalmatieam ;  nec  oalciabitur  sandalibus,nec  ha- 
bebit  pectorale,  nec  fanonem^  sed  solum  amictum  et 
albam  ;  etfiet  litania  ut  consuevit.  Et  demum  ordi- 
nator  coram  ipso  stans  ordinat  eum  more  consoeto 
in  aliis,  et  manus  oleosancto  inungit,  imponendoei 
primomanum;  et  omnes  presbyteri  cardinales,  qui 
assistunt,  similiter ;  et  ponit  ei  casulam,  reflexo  ei 
primo  orario,  ut  est  moris,  super  utrumque  hume- 
rum ;  quibu8omnibus,ut  in  ordinatione  presbytero- 


electo  ordinatoservit  do  libro  in  altari  in  Missa,  do- 
cendoet  instruendo  ipsum.  Eodem  tempore  debito, 
postquam  ordinator  ooronaverit,  priefatuselectasde 
manuordinatoris  super  altareooronabitur.et  omnia 
rite  agentur  usque  ad  finem  Miss».  Qua  finita,  ordi- 
natordicit  Multos  annos,  ut  dictum  est.  SUnmen 
Domini  Benedictum  prfiscinetur  per  ipsum  electum 
prout  superius  est  expressum ;  quo  facto  idem  ele- 
ctusexuetur  reverenter,  ut  moris  est,  dicendo  Psal* 
mos  dehiio%,sci\icei,Benedtcite.ei  LaudateDminun 
Antiphona  trium  puerorum.  Et  ordines  hujusiDodi 
recipiet  presbjrteris  omnibus  praBsentibus,  etaqao* 
ounque  episcopo  sibi  placuerit,  225  cardinale,8iTe 
aiio.Totum  hoc  agetur  die  Sabbati ;  die  vero  domi- 

Q  nico  sequenti  consecrabitur.si  sibi  placuerit.  Si  vero 
consecrarinoiuerit,  siexaliquacausa  difieretcoQsa- 
crationem,  quousque  cbnsecretur,  Missam  nec  pa* 
blice  nec  private  cantabit 

6.  Dum  electus  in  papam  presb^rter  fuerit  conse- 
crandus,  talis  ordo  debet  servari.Primoidemelectus 
dum  dicitPsalmum  Quam  ama6t7ta,ctc.,calciabitur 
sandaliis  et  callgis,  et  lotis  manibus  induetur  omni 
ornamento  suo,  scilicet  primo  alba,  cingulo,  cum 
8ubcinctorio,postea  pectorale,demum  fanone,postea 
stola,  deinde  tunicella,  et  postea  dalmatica.  Subse- 
quenter  recipit  chirothecas,  et  demum  casulam  et 
mitram  incapitesinepallio  et  annulopastorali,qufi 
postea  recipiet  in  loco  suo ;  et  yestimenta  erunt  co- 
loris  tempori  convenientis.  Gardinales  omnes,  tam 
episcopi  quam  presbyteri,  diaconi»  snbdiaconi,  alii 

^  prffilati,  omnes  erunt  in  vestibus  congruistempori; 
et  cruce  papali  prsBeunte  cum  faculis  vii  et  inceoso 
omnes  deloco  in  quo  est  vestitus  veniunt  processio- 
naliter  ad  altare.  Nulla  tamen  fit  examinatio  primo 
nec  secundoillaconsuetain  consecratione  alioroffl 
episooporumquie  inolpit  Antiqua ;  el  vaditelectusad 
altare,et  facit  confessionem,  interim  choro  vel  scbola 
cantante  Introitum  et  Kyrie  eleison ;  quo  facto,  veoit 
coram  altare,  etibigenuflectet  super  faldistorium 
paratum,  et  omnes  alii  similiterpreelati ;  et  duo  dia- 
ceni  cardinales  qui  ad  serviendum  ei  ae  dextram  1»- 
vamque  assistunt,  et  cappellanus  subdiaconus  dicit 
litaniamcantando  aliis  cappellanisrespondentibuset 
dum  veneritadillum  locum,u<  consecrandumt^» 
repetethis,  etquilibetpreelatus  una  cum  ordinatore 


rum  continetur,  peractis,et  casula  ei  extensa  ad  dor«  D  electum  Ifpsum  signabit.  Qua  litania  dicta,  ordinator 


sum  per  ordinatorem,  et  peracta  a  ministris,  idem 
electus  lavabit  manussuas  cum  mica  panis,  ut  moris 
est.  Quofacto,  reclipit  ad  pedem  et  osculam  omnes 
episcopos,  presbyteros,  et  diacones  cardinales,  nec- 
non  et  alios  prselatos,  quiadsunt,in  ordine  suo ;  quo 
fiacto  cantatur  Evangelium  ;  quo  cantato,  idem 
eleclus  osculatur  sibi  delatum  Evangelium^  ut 
est  moris ;  et  post  dictum  Dominus  vobiscum^  et 
Oremic5,perordinatorem,  idem  ordinator  venit  oo- 
ram  eodem  electo,  etrecipit  de  manu  ejus  duos  ma- 
gnos  panes,  duas  phialas  vini,  et  duo  tortioia,  oscu- 
lando  ei  manum ;  quo  fock>,reditadaltareordinator 


venit  coram  eodem  electo,  etdicit  illud  quod  est  m 
Pontiflcali  episcoporum.  Quodicto,  redeunt  posl  al- 
tare;ettuno  venit  unusex  episcopis  cardinalibu8,et 
dicit  illam  Orationem,  Adesto  ;et  postmodum  venit 
alius  episcopus  cardinalis,  et  dicit  illam  OratioDeiOf 
Oremus  dictissimi  et  additur  in  ea  ti/t7t7att  tiniwr 
salis  Ecctesiae;eidem\im  venitordinatorsiveconse- 
crator  et  ponit  apertum  Codicem  Evaugelioru  m  soper 

caput  electi  versus  ooUum.  et  Godex  sic  apertus  te- 
netur  a  duobuscardinalibuset  omnespralalislMt 
incirculuindutiquilibetcum8Uolibro;et  ordinttor 
incipit  et  procedlt,  ut  continetur  in  libro,  omnibui 


1109 


ROMAOT  ORDINES.  —  MI. 


liiO 


aliispralatis  secum  diceatibus  in  226  vocedepres- 
sa,  et  ordiDstore  in  cantu  Deus  homini^  etc,  prout 
in  libro  ;eo  tamensalvo,  quod  mittatur  in  loco  suo 
illud.  Et  xdcirco^  qxiod  specialiterponitur  in  conse- 
cratione  papsB.  Quafinita,  depositischirothecis,or- 
dinator  ponat  unumcapiturgium  subtile  inmodum 
scuti  super caput  electi,  pendentibus  capitibiis  capi- 
torgii  postcoUum  ;  etsicmittitchrismasupercaput 
ejus  in  modum  crucis^  et  dicitillamOrationem :  i^n* 
gaiur,BUi.,oX  additaliam  Orationem :  Eoc,Domine, 
et  in  loco  suo  additur  lUud  tribue,  etc.  Qua  finita, 
tmgit  manum  electi  cum  chrismate»  et  dicit  illam 
Orationem,  Deus,  eic,  Quafinita,  nondaturei  bacu- 
lus,  nec  dicitur  illaOratio,  Accipe  baeulum,  sed  dat 
eiannulum,  etdicit  Orationem  Accipeyeic,  et  addit 
sanctamuniversalm  Ecclesiam  ;  etiterum  datei  li- 
brum  Evangeliorum,  et  dicit  Accipe,  etc.,etaddit, 
umversalem  populumtibicommitto,eic,  Quibusom- 
nibusex[  letisper  consecratorem,idemsummuspon- 
tifexsedet  in  faldistorio,  etlavatmanus  cum  mica 
panis  etaqua,  etunusepiscopuscardinalis  venitco- 
ramipso,  ettergitejuscaput,  quodfuitunctum,cnm 
mica  panis  et  cum  cortic.  leviter,  et  tergit  cum  iio- 
teamine  sivesubtilitobalea.  Quofinito,ipsesummu8 
pontifex  recipit  consecratorem  et  omnes  episcopos 
presbjteros  et  diaconos  cardinales  ad  osculum 
oris. 

7 .  Dum  vero  quis  episcopus  in  papam  eligitur,  non 
consecratur  aliter,  sed  fiantomniaqucBcontinentur 
in  istolibro  adhuncnumerum,  Primo electus yUsq\xe 
ad  iUud  verbum,  processionaUter  ad  a^/are.  Infine 
facta  confessioneascenditsedemprcBparatam.et  ibi 
coram  ipso  veniunt  episcopi  cardinales,  et  dicunt 
OrationesUlas  tres,qufiB  sunt  in  Ordinario  secundum 
ordinem  in  Ordinario  scriptas.  Quo  finito,  sedet  in 
sede,  etrecipit  dictos  cardinales  etprsBlatos  alios, 
et  facit  eaqu8B  hic  eontinentur  a  verbo  Ulo,  Omnes 
aliosprxlatosadpedemetadoscutum,Qmbusrecei^ 
iis,  venit  ad  altare,  et  inibi  de  super  sumatpaliium 
paratum  perprioremsnbdiaconorum  capellanorum, 
siveperpriorem  basUic»  SanctaeSanctorum ;  et  duo 
priores  diaconi  cardinales  tenentpaUiumipsum,  et 
tunc  prior  iilorumduorum  solusdatpalliumsummo 
poDtifici  subhis  verbis :  AcdpepaHiumplenitudinem 
pontificalis  officiiad  honorem  omnipotentis  Dei ;  glo- 
rumstimdB  Marise  virginis  ejus  genitricis,beatorum  apo- 
stolorum  PetrietPauli,  et  sanctm  Romancetcclesix', 
et  aptato  palUo  ipso  super  eum  cum  tribus  spinulis 
aureis,  utest  moris,  227  ascenditsummus  pontifex 
adaitarcetfacitincensum  ;etdemumreditad  emi- 
nentem  sedem,et  dicit /)ommt4S  vobiscum,  ve\Pax 
vobis,  cum  Gloria  in  excelesis,  ut  dies  requirit  ;  et 
posteadicit  Orationem  Dominicse  alte,  etaiiamdicit 
prosesecrete.  Qua  OraUone  finita,dominuspapare- 
sidet  in  sede  :  et  prior  diaconuscardinaUsportans 
ferulamin  manibus  cum  diaconis,  subdiaconis,scri- 
oarus  et  judicibus,omne8  induti  solemniter,descen- 
dit  ante  allare,  et  facit  duasacies  sive  fila^unamex 
uQa  parte,  et  unamex  reUqua,  nquaUter  dividendo ; 


A  etponit  primo  diaconos  juxtaaltare,  secunda  sub> 
diaconos,  terUo  judices^  quarto  scrinarios  in  ordine; 
et  ipse  prior  diacoous  incipitlaudem  sicalta  voce^ 
tamenquasi  legendo :  Exaudi,  Christe  ;  et  judiceset 
scrinarii  procedent  simUiter  in  cantu  quasi  legendo : 
Domino  nostropapa  a  Deo  decreto  summo  pontifici  et 
universali  papx  vita,  Item  idem  prior  dicit  secundo 
Exaudi,  Christe ;  et  judices  et  sorinarU  Antiphonam 
ut  prius ;  etsicfacit  tertio.  Idempriordicit  Salvator 
mundi ;  etjudicesetscrinarii  Antiphonam  Tu  illum 
adjuva,  et  ccetera  facit.  Tertio  item  idem  prior  dicit 
bis  sancta  Maria  ;  et  ilU  Antiph.  Tu  illum  adjuva. 
Eodem  mododicit  tamen  semel  Sancte  Gabriel,sancte 
Raphael,sancte  Joannes  BapHsta,sancte  Petre,sancte 
Paule,  sancte  Andrea,  sancte  Stephane,  sancte  Leo, 

3  sancte  Gregori,sancte  Benedicte,sancteBasili,sancte 
Saba,sancta  Agnes,sanctaCwcilia,sancta  Lucia;9\nB 
respondenUbus  Tuillum ad;tiva.Quibus finiUs,prior 
dicii  Kyrie,eic  ,et  iUirespondentirvrie,c/et5on,etc., 
et  hoc  facit  tertio  ;  et  postea  omnes  simUiter  dicunt 
alta  et  una  voce  Kyrie,  etc.  Laudibus  finitis,  legitur 
epistola  Latina,  et  subsequitur  Grflsca  super  pulpi* 
tum :  ita  de  Evangelio.  lUe  veroepiscopus  cardinaUs 
qui  eum  consecrat,dum  essetomnipontificaU  indu« 
mento  ornatus  absque  baculo  pastoraU,  eumdem 
summum  pontificem  consecrat.  Qua  consecratione 
finita,  deponit  omnia  ornamenta  praedicta  et  assum- 
ptopluTiali  cum  superpelUceo,  serviteidem  summo 
pontiBci  in  altari,  utest  moris.  Et  sic  Missa  ordine 
suoproceditusqueadfinem  ;  etconsecrabitcumso- 

p  lemnitate,  non  super altare,  sed  ad  sedem.  Post  Mis- 
sam  dicit  idem  summus  pontifex:SiY  nomine  Domini 
benedictum.Coniecniori^meu  non  dmiMultos  annos, 

8.  Omnibus  rite  peractis,  ipse  summus  pontifex  et 
omnes  cardinales,  et  aUi  prselati  et  subdiaconi,  qui- 
Ubet  in  gradu  suoindutus  vestimentis  pretiosis  albi 
coloris,episcopi  pluvialibus,228  presbyteri  casula, 
diaconi  dalmatica.subdiaconitunicella,acolytiii  su- 
perpelliciis;  et  aUicapeUani,episcopi,archiepiscopi, 
abbates,  et  patriarchcB  pluviaUbus ;  etjudices,scri- 
narii.  simUiter  praefecti  et  advocati  erunt  induti  plu- 
viaUbus  ;  ipse  in  pluviali  et  mitra  et  solemniter  in 
superpeUiciis  ut  papaomniapretiosaornamentaha- 
bebit,et  paUium.etmitramoptimam,  et^chirothecas, 
et  annulum  pastoralem;et  sic  cum  omnibus  venit  ad 
portam,  sive  ad  gradus  ecclesiaB.Ibi  prior  diaconus 

^  cardinalis  exuit  mitram,  etponitei  coronam,qua 
vocatur  regnum ,  in  capite,  toto  populo  clamante  Ky- 
rie,  etc,  et  sic  cum  omni  ornatu  quiUbet  cardinaUs 
etprcBlatusequitatequum  opertumpannoalbo;sub- 
diaconi  vero,cappeUani,  scrinarU,  etaUiequitant  or- 
nate  vestiti,non  tamen  habent  equoscoopertos.Papa 
equitat  equum  magnum  phaleratum  et  coopertum 
tantum  ex  parte  posteriori,  et  descarleto,  in  parte 
vero  anteriori  non  coopertum. 

9.  Sic  omnibus  equosascendentibus,  prior  diaco- 
norum  oum  ferulaordinat  Processionem  hoc  modo. 
Primo  procedit  equus  dominipapffi  phaleratus ;  se- 
cundo  vadit  sabdiaoonus  oum  or  uce,tertio  duodecim 


iia 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  LmmGICA  OPERA. 


IIU 


i)andonariiouinduodeciniTexilli8rubei8,etduoalii  A  iQ  comeslione.  Etattende,  quoddumvemtcoroQa- 


cumduobusGherubimcumlanceis;quartaduopr8e- 
feoti  navales  induti  pluvialibus  ;  quinto  scrinarii  ; 
sextoadYocati;septimo  judices;octaTOcantores  ; 
nonodiaconi  etsubdiaooniqui  legant  Epistolamet 
Eyangelium  in  Grseoo ;  decimoabbates  forenses ;  un- 
decimo  episcopi ;  duodecimoarchiepiscopi;decimo 
tertio  abbates  Urbis  ;  decimo  quario  patriarchae  et 
episcopi  cardinales ;  decimoquinto  presbytericardi- 
nales ;  deoimosextodiaconi  cardinaies ;  decimo  sep« 
timo  domious  papa  et  subdiaconi  oum  tobalea,  et 
serviens  qui  portat  umbraculum  ;  et  sic  venit  usque 
ad  palatium  suum,  sive  ad  ecclesiam  juxta  palatium 
Buum ;  ubioumdescenditde  equo,  deponit  regnum 
de  capite,  et  recipit  mitram  ;  et  presjter  cardinalis 


tus,  debet  in  quatuor  locis  facere  missilia,  id  estpe- 
cuniam  diversam  mistam  projicere  super  homiQes. 
10.  Si  vero  papa  fuerit  RomaB  apud  saQCtum  P^ 
trum  ordinatus  etconsecratus,dum  debet  consecrvi, 
induciturad  capeilam  sancti  Gregorii,  etvenitpro- 
oessionaliter  ad  altare  ;  et  fiunt  cstera  ut  supra 
diclam  est ;  quibus  finitis,  ooronatur  adgradus^et 
redit  LateranumperviampapfiB ;  etpostquamequi- 
taverit,  fitibi  in  eodem  loco  jaotus  peouniieperse- 
nescaloumvelper  aliumter,  et  post  papam  projieit. 
Item  cum  pervenit  ad  turrim  Stephani  PetriquiestPa- 
rionis,  et  hodiediciturTurrisde  Gampo,  unusdefa- 
milia  papae  f acit  ibi  alium  j  aotum ,  230  standoio  ali- 
quo  looo  eminenti ;  et  ibi  Dominus  papa  stat,et  ve- 


faoitibi  laudes  cumtabellionibusetjudicibus  ;  qui- 1^  niunt  illuc  Judcei  cum  lege,  faoientesei  laudem,  et 


bus  factis,  deponitpallium  etcasulam  tantum  acohi 
rotheoas,  etresumitpluviale  post  oollum  ;  venit  ad 
aliquem  looum  praeparatum  deoentem,  etibidatcui- 
libet  cardinali  et  prsBlato  presbyterium  ;  et  sio  fit. 
Ipsepapa  sedetinsede,etquilihetcardinalis  etpree- 
latus  vadit  coram  eo,etflexis  genibus  exuet  sibi  met 
cardinalis  sive  pnelatus  mitram,  et  tenet  apertam 
ante  papam;et  ipse  projicit  illam  peouniam  quam  dat 
ei  in  uno  2  29  soypho  argenteo  oamerarius,et  quam 
dioit  liber  oamerarius,  qui  vooatur  Politicus  [Leg. 
Polyptyous] ;  et  iUe  qui  recipit  peouniam  in  mitra 
osculatur  genu  domi  ni  papes ;  et  idem  camerarius  ha- 
betantesemagnam  mensam  coopertam  tobalea,ubi 
sunt  hujusmodi ;  etassistuntipsi  oamerario  olericus 
tantum  etduo  equitatores  ;ipse  vero  camerariuset 


offerunt  sibi  legem,  ut  adoret,  similiter  dumperre* 

nerit  adpalatium* inPunga,unusdefamitia 

papae  de  dioto  palatio  faoit  unumjactum ;  simililer 
faoit  alium  jaotum,  oum  perveneritad  sanctumMai- 
cum  ;  similiter  cum  pervenerit  ad  sanctum  Adria- 
num,  faoit  alium  jactum,  stando  in  feoestrapalatii 
sanctffi  Martinee ;  et  sio  venit  ad  plateam  Lateraoen* 
sem,  et  duoiturad  porticumquae  vaditad  ecclesiam 
sancti  Joannis  Laterani  ;  et  ibi  ante  porticom 
stat  prior  Laterani  et  caaonioi  oum  eorum  eo- 
mitiva,  induti  solemniter,  et  eum  cruce  processio- 
nali  papam,  oum  desoendit,  recipiunt.  Etpostquam 
papa  descendit,  faciunt  cumibi  sedere  in  quadam 
sede  marmorea,  quae  vocatur  stercoraria ;  et  veoiuot 
omnes  oardinales,  honorifice  elevantes  eum,  utvere 


olericus  camereB  sunt  in  superpelUoiis.  Quopresbj-  ^  dicere  possint :  Suscilat  depuivere  egenwn,  ei  de 


terio  dato,idem  dominus  ducitur  aduobuscardina- 
libus  diaoonisad  mensam  solemniter  paratam,etibi 
sedet,epi8Copo  cardinali  sibi  dante  aquam  ,et  duobus 
diaoonistobaleam  t^nentibus  ;  et  eolooovaduntom- 
nes  sedere,  et  sedet  in  una  mensa  eminente  soius 
papa  oum  diversis  et  magnis  vasis  aureis,  etargen- 
teis  ^  in  alia  mensa  sedent  episoopi,  in  alia  presby- 
teri  post  eos ;  in  aliaparte  ad  sinistram  diaooni  car- 
dinales,  etpostmodum  mensee  omnium  preBlatorum 
etaliorum  nobilium.  Et  attendequod  papastabit, 
dnmcomedit,  indutus  et  caloeatus,  ut  dictum  est,  et 
^um  mitra ;  cardinales  vero  omnes  habebunt  super- 
pellicium  cum  oamisiis  et  mantello,  et  mitra  alba 
simplici  inoapite  ;  et  comeduntomnespreelati  simi- 


stercore  erigit  pa  uperem,ut  sedeat  cumprincipikvAit 
solium  gloria  teneat.  Et  ipse  dominus  papa  staado 
juxtaipsam  sedem  acoipit  tres  pugillatas  denario- 
rumde  gremio  oamerarii,  etprojicit  interpopulom, 
dicens  :  Argentum  et  aurum  non  est  miki ;  quod  off- 
tem  habeo,  hoc  tibido,  Etposteaprioreet  canoDieis 
preseuntibus,  cantando  duoitur  per  ipsamporticQiD 
ad  ecclesiam  basilicee  Laternensis,  ubi  orat,  etdi- 
cit :  Sit  nomem  Domini ;  et  deponit  regnum  et  assn* 
mit  mitram,  et  sedet  in  magna  sede  postaltaret  ubi 
recipitpreedictospriorem  et  oanonioosLateraDeQtts 
ad  pedem  et  ad  osculum.  Quo  faoto,  duciturad  pala- 
tium  ;  et  dum  venerit  ad  portam  palatiitUDdeintra- 
tur  palatium  perecclesiam,  ponitur  ibifaldistoriom, 


liter  cum  mitra.  Goram  papa  servientiaicimajores  D  ^t  ibi  papa  sedente,  prior  presbyterorumcardioa- 


natu  etnobilioresquisuntpraBsentes.  Quacomessa- 
tionefinita,papalavabitmanus  utprius^  etquilibet 
cardinaiis  similiter  sedendo  lavabit,  servientes  f un- 
tientes  aquam  cardinali  lavanti.  Gardinales  qui  assi- 
stunt  tenent  tobaleam,  unns  exuna  parte  lavantis, 
alterex  altera,  et  sio  sibiadinvioemmutuoserviant; 
quibus  omnibus  lotis,  etredditis  gratiis,  paparedu- 
oitnr  a  duobus  cardinalibus  ad  oameram  et  oappeliam ; 
^t  discalceantetexunnt  eum,  etpostoapapaquiescit. 
Gardinales  vero  et  ahi  praslati  redeunt  ad  hospitia 
sua  oum  mitris  equitantes,  et  parati  sicut  steterant 


Uum  ordinatisjudicibus  et  scrinariis  infilo,  facitiiu 
laudem,  sicut  diaooni  cardinales  fecerant  io  Missa 
ante  Epistolam  post  Orationem.  Postea  ducitur  ab 
ipsis  oardinahbus  per  palatiumusque  adportamec- 
olesiffi  sanoti  Silvestri,  ubi  sunt  duee  sedes  porphy- 
reticflB  ;  et  primo  sedet  in  illaquie  est  addexteram, 
ubi  prior  basilicee  sancti  Laurentii  dat  ei  ferulam, 
quflB  est  signum  correctioniset  regiminis,  et  claves 
ipsius  basilicaB  etsancU  Laterani  palatii,  iuqQibus 
designatur  potestas  claudendi,  aperiendi,  ligaodi 
atque  solvendi  ;  etcumipsa  ferula  etaliisdavibus 


•  GeDcius,  in  cap.  14,  habet :  ad  palatium  Censii  Mus^  in  Punga.  Gonfer  cap.  20  Jacobi  Gaietani. 


illS 


ROMANI  ORMNES.  —  XHI. 


1114 


aecedit  ad  aliam  sedem  similem,  quae  e^^tad  sini- 
stram,  et  tUDC  restltuit  eidem  priori  231  f«^rulam 
etciaves,  etincipit  sedereiniUa  secunda  sede.  Et 
postquam  aliquaDlulum  sedit,  idem  priorcingitei- 
dem  domino  papae  zonamde  serico  rubeo,  in  qua 
dependet  bursa  purpurea,  inqua  sintduodecim  la* 
pides  pretiosi  cum  sigiilo  et  musco;et  dum  in  ipsa 
sede  sedet,  recipit  officiales  palatii  ad  pedem  et  ad 
osculum;et  sedens  ibi  recipit  de  manu  camerarii 
denarios  argenteos  valentesxsolidos^etprojiciteos 
super  populum  ;  et  hoc  facit  ter,  dicendo  singulis 
vicibus  :Dispersit,dedit  pauperibusjustitia  ejus  mor 
netin  sxculum  smculi.Ei  is^s  duobussedibuspapa 
taliter  se  habet.ut  yideaturpotiusjacens  quam  se- 
dere;et  nuila  istarum  sedium,  nec  etiam  stercora- 
ria,  est  cooperata  vel  parata,sed  nuda.Demum  du- 
citur  ad  3anctasanctorum,ubiintrat;estantealtare 
suam  Orationem  facit;et  posteareducitur  ad  capel- 
lam  sancti  Silvestri,in  qua  intrat  ;et  sedet  in  loco 
prsBparato,  et  facit  presbyterium,  de  quo  supra  di- 
etum  est.Postea  redit  ad  cameram,  in  quadeponit 
casulam  et  paliium,  et  assumit  mantum,  et  vadit 
comedere,  utsupradictumest.Primotamen  recipit 
juramentumsecuadum  formam  :Ego  taliSy  eic,  a 
senatore. 

ii.  Si  vero  dominus  papa consecratur  veleligi- 
tur  extra  urbem,  cum  veneritad  Romam  ad  capel- 
lam  sanctse  Mariae  Magdalense  ad  radicem  montis 
Mali,  descendit  et  intrat  cum  cardinalibus  ipsam 
capellam.etibi  recipitpluviale  et  mitram;  et  postea 
equitat  et  procedit,etJud6ei  sibi  occurrunt  cumlege 
et  laudibus,  et  omnes  ecclesiae  Urbis  ei  obviant  ho- 
norificecum  processione,  et  veniunt  omneselerici 
induti  cum  crucibus  et  vexillis  et  thuribulario  et 
capsa  cum  thure  ;  et  qucelibet  ecclesia  occurrit  ipsi 
papse  cum  thuribulo  et  ipsa  capsa  ;  et  idem  do- 
minus  papa  de  thure  cum  cochleare  in  thuribulo 
ponit,et  illi  papam  cum  eo  incensant ;  etfaciunt  ita 
omnes  ecclesiae,  et  sic  ducitur  per  porticum  usque 
ad  gradus  sancti  Petri,  ubi  est  Processio  parata;  et 
archypresbyter  et  canonici  sancti  Petri,  a  quibus 
recipitur  reverenter,  et  cantantibus  ipsis  canonicis 
introducitur  in  ecclesia  a  priore  canonicorum,  te- 
nentem  ipsum  papam  ex  una  parte,  et  priore  car- 
dinalium  ex  altera,  et  sic  introducitur  in  ecclesiam 
tenentibus  eum  Sed  priordimittit  eum  anteportam 
ecclesiae  ipsius  basilicsp,  et  aliuscardinalisassumit 
eum  ex  ilia  parte;etin  medioecclesiee  veniunt,  et 
cantant  coram  ipso  cardinales  presbyteri  :  Prote- 
ctor  nosler  aspice  Deus,  et  respice  in  facie  Chrisd 
tui\quodicio,^^^ducii\iT  adaltare,  et  ibi  orat;et 
dum  orat,cantantcanonici  Te  Deumlaudamus.qno 
cantato  surgit  papa  ab  Oratione,  et  dicit  sit  nomen 
Domini;ei  postea  oscutatur  allare  beati  Petri  ofiferen- 
dosuper  altare  pretiosum  pannum  anreum,etsem- 
per  papaoffertpannum.sericum  super  altarecujus- 
cuDqueecclesi8B,cum  primo  ejusaltareascendit.Oe- 
mum  ad  magnam  et  eminentem  sedem  postaltare 
beati  Petri  dueitiir,6t  ineaa  priore  diacono  cardinale 


A  inthronizatur  et  ponitur  ;  et  ibi  sedens  recipit  ad 
pedem  etad  osculum  oris  omnes  cardinales  ordi- 
nate,etomnescanonicos  sancti  Petri.  Quo  facto, 
ducitur  ad  cameram  suam,ut  ibiquiescat.Cumvero 
veneritad  Lateranum,  recipiturprima  vice,  utsu- 
pra  dictum  est  de  sedibus,  etde  omnibus,  praeter- 
quamde  laudibus;et  offert  ad  altare  ut  dictumest. 
His  omnibus^qufiB  circa  dominum  papam  fiunt,tali- 
ter  sub  brevitate  transcursis,qualiter  idemdominus 
papa  in  offlciis  habere  se  habeat  in  ecclesia,  velex- 
tra,breviter  videamus. 

iS.Primo  notandumest  quod  dominus  papatres 
mitras  diversashabet,  quibus  diversis  temporibus 
utitur^scilicet  imam  albam  totam,  unamcumauri- 
frisioin  titulo  sine  circulo,  etmitram  aurifrisiatam 

Q  in  circulo  et  in  titnlo.  Mitra  aurifrisiata  incirculoet 
in  titulo  utitur  in  officiis  diebus  festivis  et  aliis,  ex- 
ceptoaSeptuagesima  usquead  Pascha,etabAdven- 
tu  usque  adNatale,etquandocantatpro  defanctis.Et 
est  illa  ratio,  quia  coronam  reprsesentat,  et  activcB 
et  contemplativae  vitse  discursum.  Mitra  vero  cum 
aurifrisio  in  titulo  sine  circulo  utitur,  cum  sedet  in 
consistorio,  et  judicat^  undecoronamregalem  re- 
prsesentat.  Alba  utitur  diebus  dominicis  et  aliis  non 
festivis,  ab  Adventu  Domini  usque  ad  vigiliam  Na- 
tivitatis  Domini  in  Yesperis,  prseterquam  in  tertia 
Dominica  de  Adventu,  quae  dicitur  Dominica  de 
Gaudete,  inquodie  in  Laudibus  est  qninta  Anti- 
phona«/ti$t^,qaiatuncdominuspapafacitquamdam 
solemnitatem,  qurn  talis  est.  Cum  ipso  dieDomi- 
nico  sit  statio  ad  sanctum  Petrum,  die  Sabbati  in 

^  vigilia  ejusdem  Dominicee  in  vespere  papa  et 
cardinales  conveniunt,  ad  sanctum  Petrum,  et 
ibi  omnes,  papa  et  cardinales,  induti  soli  episcopa- 
libus  propter  festum  stationis^  incipiunt  Yesperas 
de  die,  non  dicendo  de  Beata  Yirgine,  cum  sit  pro- 
pter  festum  stationis  officium,  et  dicuntur  in  Ve- 
spere  Antiphonse  de  Laudibus,  et  primicerius  can- 
tabit  cum  schola.  Primicerius  praenuntiat  primam 
Antiphonam  pap8e,233  aliasverotresdicuntscho- 
lenses,  et  canonici  sancti  Petri  quintaro,  queeest 
Juste,  preenuntiat  npapae,  et  idem  dominus  papa 
post  talem  prsenuntiationem  accipit  monetam  au- 
ream  de  manu  camerarii,  et  ponit  inoreipsius  prse- 
nuntiantis  eodem  praennntiatore  tenente  osaper- 
tum.  Et  hoe  facto  ipsepapa  incipitsolemniter/us- 

D  <e,etdeindePsalmosDominicales  cum  ultimo  psal- 
me  Laudaie  Dominum  omnesgentes.ei  fiunt  omnia 
ut  in  officio  diebus  Dominicis.  Dictis  Vesperis,om^ 
Des  redeunt. 

13.  Maneipsius  tertiae  dominicfle  papa  equitat  ad 
sanctum  Petrum,  etportat  mitram  aurifrisiatam  in 
eundo  et  redeundo,  et  in  Missa  utitur  pannis  serici 
coloris,  et  violaceis  anaglypho  opere  contextis,  e* 
casula  est  ornata  perlis  ;et  solum  hac  Dominica  et 
in  Quadragesima  utitu'*  eis ;  aliis  vero  Dominicis  et 
feriis  diebus  utitur  pannis  coloris  violacii  in  Missa, 
et  diaconus  etsubdiaconus  simihter,nisisitfestum, 
in  quo  utuntur  pannisillius  coloris  quod  festum  re- 


111$ 


APPENDIX  AD  S.  GREGORn  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


im 


quirit.  E(  nota  quod  vii  diebus  ante  yigiliam  Nati-  A  fit  officium  ut  continetur  in  OrdineBreyiarii.  Gaotat 


vitatis,  die  Dominico  excepto,  cantantur  septem 
magnse  AntiphonaQ  ad  Magnificat^Bi  quasi  jubiJan- 
do,et  cantantur  antePsalmum  et  post  Psalmum.Et 
non  dicitur  Kyr/«,«^eison,Qec  8u£rragia,sed  absolute 
incipitur i)ommu5  2;o6i$cum,etdiciturOratio  Oomi- 
nicalis,  etiam  de  feriis,si  habeatur.  Etattende  quod 
semper  dum  cantatur  de  mortuis,  sive  de  feria  ab 
Adventu  usque  ad  Natale,et  a  Septuagesima  usque 
ad  Pascha^  et  in  quatuor  temporibus,  et  in  vigiliis 
Sanctorum,  inquibus  jejunatur,  et  ministri  capsula 
utuntur,  nisiin  vigiliaPentecosten,  et  in  quatuor 
temporibus  ejusdemfesti  officium  non  facit  papa, 
ut  continetur  inBreviario  dedie  et  de  beata  Yirgine, 
unum  tamen  episcopaleestabipsa  deSabbati  us- 
que  ad  Vesperas vigilis  Nati vitatis  Domini ,quod offl-  g 
ciumbeatse  Virginisin  Matutiois,  et  in  Vesperis  pri- 
mis  non  dicitur;aliisYerodiebusdicituriegendo;ab 
ipsa  vero  prima  DominicadeAdventu  usqueadfes- 
tum  Natalis,cum  jejunaturquadragesimaliter. 

14.1n  vigiiia  Nativitatis  Domini  venit  papa  omnes 
cardinales  et  prsBiati  vocati  per  cursores,  et  capei- 
lani,  et  alii  similiter  ad  Vesperas,  et  induitur  papa 
pretioso  pluviali  rubeo,  et  mitra  pretiosa  ;  alii  vero 
omnes  albi  colorisvestibus,  episcopi  et  diaconi  car- 
dinales,  et  alii  prselati  pluvialibus,prssbyteri  vero 
casu]a;et  sio  solemuiter  dicunt  Vesperas,  et  incipit 
papa  234  Vesperas  in  loco  suo  ornato,  capellanis 
in  habitu  decenti  cantantibus  coram  eo.  Et  siest 
Rom6B,pr8Bnuntiat  primicerius  schol8B,et  secundum 
cantum  schol8e;si  vero  est  alibi,  pronuntiatalius 
capellanuspap8Bhebdomadarius,et  praenuntiat  sic: 
primam  primus  papa,  secundam  prior  episcoporum, 
tertiam  prior  presbjteroruro,quartam  prior  diaco- 
norum,quintamalter  diaconuspost  priorem.Postea 
papafacitincensum,etinceDsandosolumaltarequod 
paratum  dictum  est  esse;  et  eo  incensato^  reditad 
locum  suum^etcardiDalis  quiei  servitdelibroreci- 
pit  thuribulum,  et  incensat  papam,  cardinaleset 
omnes  praelatos  indutos  et  capellanos  ordinate.Ca- 
pitulumdicitcapellanus^etprffinuntiaturpapsBHym- 
nus  et  Antiphona  ad  Magnificat,  et  assistunt  ipsi 
papae  duo  diaconicardinales,unus  ad  deztram  an- 
tiquior,  etjunior  ad  sinistram  ;  et  episcopus  sive 
presbyter  cardinalis,qui  servit  de  libro,cum  domi- 
nus  papadicitOrationem.  Et  cum  dicit,  duo  capel- 


ibidominus  papa  Missam  de  nocte  ad  aitare,  quod 
Yocatur  pr8esepe;et  dum  exuit  se,cantant  capella- 
ni  Laudesmatutinales  coram  eo;quibus  dictis,vadit 
requiescere.Etsummo  mane  an  esolis  ortumvadit 
cum  tota  curia  ad  ecclesiam  sanctSB  Anastasira,  et 
cantat  ibi  Missam  :  qua  dicta  redit  ad  dictam  eccle- 
siam  sanctffi  Mari»  Majoris,  et  cantat  ibi  ad  altare 
majus  tertiam  Mlssam,  et  in  omnibus  Missis  utitor 
colore  albo;qua  dicta,  redit  Lateranum,  dicit  Ves* 
perassuasincapellacumcapeUaais  suis.Eodem  die 
omnes  poenitentiarii  cum  eorumfamulis.eteleemo- 
synarius  hebdomadarius  et  vicancellarius  cum  tola 
canceliaria  vcDiunt  viderepapam,  et  papa  datom- 
nibus  specieset  vinum. 

235  iB.In  festo  beati Stephani  fit  officium aeat 
contmetur  in  Ordinario. 

17.  Infestosancti  Joannis  fitofficium  similiter  ut 
habetur  in  Breviario,  et  utitur  colore  albo. 

18.  In  festo  luQOcentium  fit  officium  ut  contine- 
tur  in  libro ;  tamen  in  Missa  utitur  colore  violaceo, 
et  subdiaconusetdiaconusutuntur  planetis.etpapa 
mitra  simplici.In  eorum  Octavis utitur  in  Missa  co- 
lore  rubeo,ut  indiebus  festivis.  In  aliis  vero  festis 
sequentibus^  sive  festum  confessorum,  sive  virgi- 
num,  utitur  colore  albo,rubeo  in  DominicisaNati- 
vitate  usque  ad  Octavam  Epiphani®;si  facit  de  Do- 
minica,  nonde  aliquo  festo,  utitur  albo  colore.  Ab 
octavavero  Epiphaniae  usque  ad  Septuagesimam 
diebus  Dominiclsetferialibus  utitur  colore  viridi. 

19.A  Septuagesima  vero  usque  ad  primam  diem 
QuadragesimffijUtitur  colore  nigro,  et  facit  Procci- 
sionem  de  sanctaAnastasiausqucadsanctamSabi- 
nam,et  vadit  papa  et  aliidiscalceati^et  discalceatur 
ipse  papa  in  porta  ecclesi8e;et  propter  hoc  induilor 
sacris  vestibus,  et  non  calciatursandalibus.Etpost 
quam  veniunt  illuc,  papaintrat  sacristiaro,  et  la?at 
pedes,  et  calceatur,  et  postea  cantat  Missam.  IQ 
eundo  vero  idemdomious  papacum  diacono  capel- 
lano  et  aliis  eum  concomitantibus  vadit  dicendo 
Psalterium;  scholenses  vero  cantant,  et  aliafiuut  ul 
continetur inOrdine  Romano:  excepto  quod  ia  Qua- 
dragesima  uqsue  ad  Pascha,  el  ab  Octava  Pente' 
costen  usquead  Natale,etab  Octava  Epiphanie  us- 
que  ad  Quadragesimam,in  diebus  ferialibus,cum  di- 
cuntur  Orationes,sive  in  officio  diei,  sive  defuncto- 


lani  tenent  magna  candelabra  argenteacum  cereis  ^  rumautbeatfie  Virginis,in  omnibus  Horis  det>emas 


ante  ipsum,  et  dicto  Dominus  vobi$cum,]unioT  dia- 
conusdicit  fienedtcamt44/)omtno,etpapadieit:Sti  fuh 
men  Domini^Qno  fiuito.redeunt  ad  aulam  papee  ubi  pa 
ratasuntvinamultaetdiversaetclaretum  et  species. 
15.  Si  vero  papa  estRomsB,  facta  coRna  in  *  meri- 
die,vadit  cum  familia  sua  ad  sanctam  Mariam  Ma- 
jorem,etibidicitVesperassolemne8  cum  tota  curiai 
utdictum  est,et  ibi  pernoctat,  et  cantat  ibi  Matuti- 
nasin  ecdesia  ipsa,  et  tres  cardinales  episcopi,duo 
diaconi,  et  unus  presbyter  juniores  assistunt  ei,  et 

«  Ergojamtunc  coena  seu  refectio  diebus  jejunii 
fiebat  ad  merididm. 


genua  flectere  ;  et  in  Missa  similiter  debemusstare 
flexis  genibus  in  Orationibus  ante  epistolam,etpost 
cantum  ad  elevationem  corporis  Christi.  In  dcv»- 
tione  vero  corporis  Ghristi,  cum  antea  parum  de- 
beant  surgere,  prosternant  se  ad  terram,  et  ado- 
rent  b  reverenter  in  facies  cadendo ;  el  sic  prostrati 
stent  usqueadPer  omnia,ante  Agnus  i)«,etdaat 
pacem,  et  iterum  se  prosternunt,  et  stant  sic  pro- 
strati,  quousque  sacerdos  corpus  et  sanguinemsQ- 
mat.  Quo  sumpto,  dum  perf unditur,  sedeant,et  de- 

^  Nota  ritum   adorandi  Eucharistiam  in  Missa ; 
quem  ritum  hodie  retinent  CarthoBiaDi. 


ili7 


ROMANI  ORDINES.  —  Xm. 


liift 


beantstare  capitibus  discoopertisabelevatioDecor-  A  ipsius  diei  veoit  papa  cum  totacuria.  tum  omnes 


poris  Christi  236  usqne  ad  sumptionem.  Iterum 
dumdicuntOrationespost  Gommunionem,  debent 
genua  flectere,  etstare  asquead  flnem  Missae.  In 
Quadragesima  vero  surgentetstabunt,  dum  dicitur 
Oratiosuperpopulum.  Tuncdiscooperientur  oapita, 
et  inclinabunt  se,  dum  ipsa  Oratio  dicitur.  Missa  vero 
finita,  papa  dicit  Sitnomen  Domini,  ut  moris  est. 
20.  A  primo  dieQaadragesima  usque  adPascba, 
sl  papa  cantat,  unam  tantum  Orationem  consuevit 
publice  dicere  ;  capellani  vero  dicunt  quinque,pri- 
mam  de  die,  secundam  A  cunctis,  tertiam  Omni- 
potenssempiteme  Deus^qui  vivorum  quartam  Exaudi 
qumsumus,  Deus,  supplicum,  quintam  papa,  et  sic 
fit  diebus  ferialibus  usque  ad  Dominicam  de  Pas- 


episcopicardioales  in  pluvialibus,  presbyteri  in  ca- 
sula,  diaconi  indaImatica,subdiaconi  in  tunicellis, 
prsBlati  omnes  inpiuviaiibuscolorisalbi,  etalii  ca- 
pellani,  qui  habent  servire,  in  superpelliciis,  et  ipse 
dominus  papa  cum  pretioso  piuviali  et  mitra  cum 
auro,  et  ibi  fit  per  ipsum  dominum  papam  sermo. 
Quo  finito,  papa  residet  in  faldistorio,  et  leguntur 
per  capellanum  excommunicationes  ;  et  diaconus 
cardinales  exponit,  et  sicut  de  quolibet  processu. 
Quibus  iectis  et  expositis,  veniunt  multaB  candelaB 
accensffi^ex  quibus  ipse  papa  tenetaliquas^et  quili- 
bet  cardinalis  et  prfiBlatus  tenetsuam  accensam,  et 
in  terram  ponit  exstinguendo,  dicendo  Prsedictos 
omnesexcommunicamus ;  ettunccampan»  insimul 


sione.  A  Dominica  verodePassionein  Missausque  '^  sineordinecompulsantur.Etbicqufieripossetquare 


ad  Pascha  dicitortantum  de  die  Eeclesiae  tusB,  etde 
papa.  Alia  vero  officia  usquead  Dominicam  de  L(9- 
tare,  Jerusalem  fiunt,  ut  habetur  in  Qrdine ;  in  qua 
Dominico  papa  portat  mitrat  cum  aurifrisio,  et  va- 
dit  oantare  ad  sanctam  Crucem,  si  est  RomsB.  Et  si 
est  alibi,  ubi  placet ;  et  portat  in  manu  quamdam 
rosam  aureammiro  opere  operatam,  in  quaintus 
sunt  rauscus  et  balsamum,  et  tenet  ipsamin  manu, 
dum  dtcit  Tertiam  ;  et  dum  calciatur  et  cum  indui- 
tur^  servat  eam  camerarius,  et  juxta  ipsum  hodie 
servat  eam  diaconus.  Si  papanon  celebrat,  etindui- 
tur  pretiosis  quibus  induitur  in  Dominica  de  Gau- 
dtte,  et  tenet  ipsam  rosam^  cum  sermocinatur,  etin 
Missa  servatipsam  subdiaconus  juxta  ipsum  qui 


sic  candelfiB  accensfie  projiciuntur.  Et  respondetur 
quod  sicut  cum  candelaaccensa  projicitur,  exstin- 
guitur,  sicperexcommunicationem  abEccIesiaSpi- 
ritus  sancti  gratia^  qusB  significatur,  per  iucem,  ab 
eis  removetur;etsicut  in  pulsatione  ordinata  Ec- 
clesia  fideies  congregat,  sic  in  inordinata  infideles 
dispergit.  Ad  hocvero  qucBripotestquarehoc  hodie, 
et  in  Ascensione  Domini,  et  in  festo  Dedicationis 
basilicasduodecim  Apostolorum  hujusmodi  excom- 
municationesfiantinEccIesia  Dei,  cum  magisvide- 
rentur  illisdiebus  silendfle,  cumindiebusfestis  actus 
judicialesnondebeantexerceri.Etrespondeturquod 
est  illa  ratio  festorum  trium.  Primo,hac  die  Jovis 
sacramentum  corporis  et  sanguinis  Christi  habuit 


servit  de  tobalia  ;  et  dicta  Missa  reportat  eam  in  C  priocipium,  in  quo  omnes  fidelescommunicant.  Ad 


manu,deprfiBfecto  Urbis  vei  altericui  placet  eam 
dare,  qui  adextrat  papam  tenendo  frenum  equi  pedes 
ad  locum  in  quo  papa  descendit  et  prmcedit  subse- 
quendo  usque  ad  cameram  ;  et  papa  dat  ei  rosam,  et 
ille  osculatur  ejus  manus  et  pedes,  et  redit  ad  do« 

mumsuam  cum  rosa  decenter Si  papa  celebrat, 

dat  rosampostdescensum  suum  ;  si  veronon  cele- 
brat^  dat  rosam  incamera  sua.  Quid  vero  rosaheec, 
aurnm,  muscuset  balsamum,  quse  sunt  intusin  ea, 
et  qnod  tali  die  portatur,  significent,  diligenti  in- 
quisitori  servatur. 

2i.  In  Dominica  Ramis  Palmarum  ^fiat  ofiBcium 
ut  continetur  in  Ordine ;  hoc  tamen  salvo,  quod 
dum  cantatur  Passio,  dominus  papa  tenet  palmam 


ostendendum  vero  quod  excommunicati  in  hoc  non 
communicant,  eo  die  ab  ecclesia  exclusi  ostendun- 
tur.  In  Ascensionevero  legitur  Deus  rogasse  pro  fi- 
delibus  ;  unde  cantat  Ecclesia :  Pater  sancte,  serva 
eos,  etc;  undeostendit  Ecclesia  quod  pro  his  non 
oravit,eteostalesdenuntiat.  In  festoveroDedicatio- 
nis  ostenditurlocus  238  ^^i  fidelibus  adadoran- 
dnm  deputatur ;  etquod  infldelibus  locus  ille  aper- 
tus  non  est,  in  ipso  die  ab  ecclesia  expelluntur.  Et 
hoc  totum  fitpro  utilitate  excommunicatorum,  ut 
videntes  sea  tot  bonis  tantorum  dierum  exdudi, 
facilius  ad  reconciliationisgratiamcondescendant. 
Ad  diem  yero  festum  respondetur  quod  hoo  non  est 
sententiffi  prolatio,  sed  exclusionis  ostensio,  et  non 


suam  inmanibus,  et  quibuslibet  alius.  Et  est  ista  d  perviam  judicialem,sedadmonitionemetcorrectio- 


ratioquodilladuo  reprflesentant  Bcclesiee  laudemet 
improperium,  quorum  primum  in  palrois  et  floribusy 
alterum  in  Epistola  et  Passione  Missfie  exprimitur  | 
et  licet  237  Ecclesia»  Gallicana  rubeis  utatur  vc- 
stibus,  Romana  tamen  violaciis  utitur  ;  caetera  us- 
que  ad  diem  JovisinCoena  Domini  fiunt,utponua- 
tur  in  Ordine. 

22.  In  CcBua  Domini  in  nocte  et  die  dicunturom- 
nia  ut  continentur  in  Ordine,  hoc  tamen  salvo,  quod 
iu  ipso  die  legunttresPsalmos ;  lectiones  de  Thre- 
nis  tres  de  capella  juniores,  in  secundo  die  tres  se- 
niores, in tertiocapellani  presbyteri.  Hora  vero  sexta 


nemmateriaiem.  Qua  prfledicatione  et  excommuni- 
catione  completa,  fit  confessio,  et  sequitur  indul- 
gentifiB  datio,  quse  est  talis  :  indigenis  datur  annus 
et  XL  dies  :  extraneis  n  anni  et  i  quadragenoB ;  ul- 
tramontanisHi  anni  etivquadragenae.Hisquitrans- 
iverint  mare  iv  ann.etiv  quadragense.  Et  fit  abso- 
lutio  per  papam,  et  ea  facta  vadit  ad  ecclesiam,  et 
facit  omniaut  continenturin  ordinatione,  et  Missa, 
et  confectione  chrismatis,  et  lotione  pedum  in  suis 
locis,  et  datione  presbyterii,  qufie  ita  fit.Prfielati  co- 
ram  papa  veniunt,  ut  dictum  est  in  coronatione, 
etc.  Et  comedit. 


*  Nune  Ecclesia  Gallicana  ritum  Romanum  observaU 


Uil 


APPENDIX  AD  S.  GREGCmn  MAGNI  LITURGICA  OPE»A. 


IIM 


%3.  Feria  sexta  Parasceve,  dicitnr  officium  nocte  A 
et  die  ut  contiaetur  in  Ordinario.  Prima  vero  hora 
hujusdiei  in  consistorio  ante  lectum  papae  conve- 
niunt  omnes  capellaniindutisuiscappis  etcamisiis 
rotundis,  et  non  forratis  vel  pretiosis,  sed  simplici* 
bus  et  cum  silentio,  qui  tristi  facie  sedent  in  terra. 
Demum  venitdominus  papa  assistentibus  sibi  duo- 
bus  capellanis,  indutus  sua  cappa  simplicidescar- 
leto  nonforrato,  et  sedetnonin  sede,  nequeinfal- 
distorio,  sed  in  scabello.  et  per  choros  dicunt  totum 
psalterium  contiauatim  ;  hoc  tamen  salvo,  quod 
praelati,  si  dominus  papa  surgeret  ad  absolutionem 
peregrinorum,  vel  ad  ajia,  taoent,  et  eo  redeunte  re- 
sumit  unus  quod  dimissumest.  Quo  finito»cum  aliis 
ut  habetur  in  Ordinario,  dicitipsepapalitaniam,  si 
sibi  placuerit,  et  Orationes.  Consuevitenimhacdie,  ^ 
et  in  primo  die  Quadragesimae  ipsedicere  litaniam ; 
Orationes  vero  et  Benedictiones  semper  ipse  dicet, 
nisi  fuerit  impeditus.  Demum  fit  Processio  hora  de- 
bita  in  nigrisve8tibus,ef  aliaomnia,  ut  habentur  in 
Ordiuario.  Hoctamen  8alvo,quod  papa  reditcum 
cappa,  non  cum  pluviali  et  cum  capeilo,  si  est 
eques,  vel  cum  mitr^  simplici. 

24.  Die  Sabbati  omnia  fiunt  ut  continetur  in  Or- 
dinario. 

25.  Dominica  sanctum  Pascha,  surgit  papa  ad 
Matutinum,  et  omnes  capellani  induti  superpelliciis 
conveniuntincapella,  239  ^^®  l^^i^®  ornata  dici- 
tur  esse,  cum  pluribus  cereis  et  magnis  faculis  ;  et 
demum  venit  papa'indutus  pluvialialbo,  quod  por- 
tare  debet.quotidie  usque  ad  diem  Sabbati  in  Missa, 
et  aliisHoris,  conducentibuseumduobuscapellanis  C 
venit  ad  capellam,  et  officium  agit,  et  csetera  fiunt 
eodem  die  et  per  Octavam  usquead  diem  Sabbati  in 
Vesperis,  in  quo  resumit  pluviale  rubeum,  utin  Or- 
dinecontinetur,  et  omnia  officiafiuntsemper  usque 
ad  Ascensionem,  sicutinOrdinariohabetur.Hoc  ta- 
inen  attende,  quod  dieLnnaB  «  et  dieMartisnonco- 
medit  curia  carnes,  sed  caseum  et  ova.  Die  vero 
Mercurii  vigilia  Ascensionis  jejunat,  et  tempestive 
comedit,  et  parum  quiescit ;  et  postea  vadit  papa 
cum  totacuria  ad8anctumPetrum,et  ibi  cumomni 
solemnitate  cantat  Yesperas,  cardinalibnsetpraBla- 
tis  assistentibus  vestibus  solemnibus  indutis.  Utun- 
tur  colore  albo  in  isto  festo  et  per  Octavam,  nisi 
veniat  festumaiiquodquod  impediat.  Etcapellani 
similitereruntomnes  indutisuperpeiliciis^nam  ca-  D 
pellani  in  Pascba,  duobus  diebus  seqnentibus,  in 
Ascensione,  inPente<^oste,  etduobusdiebus  sequen- 
tibus,et  inomnibusfestisduplicibusaPascha  usque 
ad  festum  omni  um  Sanctorum,  in  primis  et  secundis 
Yesperis,  inMatutinis  etin  Missa,  si  fiat  de  festo 
in  capella,  debent  uti  superpelliciis.  Eodem  die  vi- 
gilicB  dominus  papa  oum  capellanis  suis  in  sanoto 
Petro  pemoctat,  et  dicit  in  capella  sua  Matutinum 
cum  capellanissuis,  et  mane  in  sanoto  Petro  cantat 
Missam,  et  ante  Missam  dicit  Tertiam,  et  induit  se 


more  solito.  Indutus  cum  omni  oroatn,tpse,cardi- 
nales,  et  omnes  prfielati,  etalii  ascendent  pulpitum 
paratum ;  et  sermocinatur,  et  omnia  fiunt  de  ex- 
oommunicatione,  sicut  inGcana  Domini.  Quibns  fi- 
nitis,  prosequitur  Missa ;  et  ea  finita,  redit  Latera- 
num.  Et  attende  quod  quoties  in  festis  duplidbus 
papa  vaditad  primas  Vesperas,  semper  facit  incen- 
sum  super  altare,  intertio  nempe  Psalmo  ;et  si  est 
in  sanctoPetro,inoensat  altaremajus,et.aliadqnod 
estinfra  in  confessionis,  ettertium  quodest  extra 
in  exitu  confessione,in  quoprffinudatfie  fuerintreli* 
quiae  beatorum  apostolorum  Petri  et  Panli.  In  se- 
cundis  Ves{>eri8,  si  est  Roma  vel  alibi,  consoeve- 
runt  cantores  de  schola  loco  Hy mni  prosam  caatare, 
Rex  omnipotens,  cum  melodiis. 

240^^-^di®  ^s^^Qsionisusquead  Octayam,  et 
etiam  ad  vigiliam  Pentecostes  fit  officium  Qt  in  die 
Ascensionis,  et  fiunt  festa  inter  Octavam,  et  dicitur 
officiumbeatas  Virginis.In  vigilia  Pentecostesad  Ves- 
peras  conveniunt  papa,  cardinales,  et  alii  prcelati, 
quia  solemnes  sunt  et  duplices  ;  et  fit  prout  in  alia 
duplicibus,  et  utuntur  colore  rubeo  hoc  sero  etper 
totam  octavam  ;  et  si  est  Romae,  vadit  ad  sanctum 
Petrum.  £t  attende  quod  cum  est  in  sancto  Petro,  in 
Vesperisipse  papatantum  incipit  Antiphonam,  pr»- 
nuntiante  sibi  priore  8cholffi,et  ultimam  adMatnta- 
num ;  alias  vero  Antiphonas  vicissim  canonicisaneti 
Petri  et  cantores  schoiffiprsenuntiant  qui  cantant ; 
alii  vero  praelati  non  cantant^ibiincipiendo  aliquis 
Antiph.  In  nocte  et  per  hebdomadam  dicuntur  Mato- 
tino  tres  lectiones,  sicut  in  hebdomada  Paschse.Et 
est  illa  ratio  propter  neophy  tos  baptizatos,neexlongo 
officiofastiditiretrorescipiant.  Hac  die  et  per  totam 
hebdomadam  diciturTertia;id  est  veropropter  HynH 
num  Veni  a^eator  Spirilus  qm  dicitur  in  Tertia ;  et  in 
Missaquotidie  cantatur  A/to/tita,  Vemioncte  sptritm, 
et  Prosa  Sancti  Spintus  adsit  nobts  graiia  ;  ctttefa 
officiadicuntur  sicut  contineturin  Ordinario.  Quarta 
feria  h  ujus  hebdomadsB  dicuntur  dusB  lectiones^unde 
dicio  Kyriceleisony  dicitsacerdos  Oremta,sine?1e- 
ctamus  genua  ;  etpostea  dicitur  Oratio.  Qna  finita, 
legitur  lectio;  qualecta^  dicitur  ^iZ^/uta,  cumsoo 
versiculo  ;  quibusdictis,  dicitsacerdosGiortain  ex- 
celsisDeOy  et  procedit  in  Missa  ordine  oonsneto. 

27.  DieSabl>atidicunturquinque  lectiones,etean« 
tatur  AUeluia,cuni  versiculoutdicitarinOrdioano, 
cum  Orationibus  ;  quibus  dictis,  dicitor  Gloria  in 
excelsis  Deo,  etproceditllissaordinedebito.  Histn- 
bus  diebus,  quanquam  sint  quatuor  tempora  utuntor 
tamen  ruLeis  vestibu8,ettuoica,et  dalmattca  propler 
8olemnitatemPentecostes,etduobusdiebo8seqnen- 
tibus,  utin  Paschaetduobosdiebussequentibas,  et 
in  Nativitate  etinduobus  diebussequentibos.  Sicao- 
4atdominus  papa,  debent  omnes  sobdiaooniio  doi  to- 
nicellis  io  Missa;  et  isti  subdiaconi  debent  esse  parati 
duodecim  in€oenaDomini,ut)aventor  pedeseorora, 
ut  continetur  in  Ordinario ;  et  debenti)ortare  septom 


^  Nempe  ob  triduiim  Rogationum,  quoB  abstinentia  hodie  quoque  servatur,   non  vero  jejunium  in  yigSia 
AsceQsionis. 


Uii  tlOMANI  ORDlNfiS.  -^  XIU.  i«« 

caadelabra  cumfaculi9,etcruceminprocessione;et  A  Bosanna,  Deistis  antiquitisduaefuerunt  in  Ecclesia 

debent  etiam  cantare  Patrem  omnipotenlem  deCre-  Dei;Gr«eca  et  Latioa^et  earum  quaelibet cantabat  in 

(io,et5anc^t45)nipsaMis8a;241  etassociaturdiaco-  Symbolofidei,  et  etiam  laudibusin  sanctis.  Verum 

nuscardinalisjcumvadit  legereEvangelium;et  invi-  qu()dposteaGr8Bcanonduravit,subdiaconi  postSem- 

giiia  Paschffi  debent legere  lectiones,et  ire ad fontes,  ctus  silent. 

et  facerelitaniam.Si  quasratur  quse  est  ratio,quare  27. In  Dominica  prima  post  festum  Pentecostes, 

Bubdiaconi8iccanuDtaliqua,etposteanoncanunt,re-  quse  caretOctava,  die  Sabbati  in  Yigilia  ipsius  Do- 

spondetur  quod  statum  Ecclesise  primitivcBrepr»-  minicae  usque  ad  Dominicam  primam  de  Adventu 

8eDtant.IdcircoquetreslinguaBinMissacantant,Lati-  Domini,fit officiumde  die  etnocte,  ut  continetur  in 

ua,Grffica,etHebr8ea.Latinainintroitu,Epi8tola;et E-  Ordinario,et  utiturEcclesia colore  viridi. 
YaQgelio,etOrationibu8,Grflecair^'e,e/eiion;Hebr8Ba 


ADMONITIO  IN  SEQUENS  ORDINARIUM. 

In  apographo  illustrissimi  Ciampini,  a  quo  nostrumexemplumaccepimus,  nullumauctorisnomenexstat 
sequenti  Ordinario  preetixum.At  quoniam  in  Cseremoniali  PetriAmelii,quodhuicproxinie  (si  locus  patiatur 
succedet,  liber  Jacobi  Gaytani  laudalur  mullis  in  locis,  nempe  in  capitibus  24  et  i5,  52,  57,  58.  76  et  85, 
qu»  omnia  loca  in  subjeclo  reperiunlurOrdinario,  non  dubito  pra^dictum  Jacobum  Gaietanumeius.iemOr- 
dinarii  esseauctorem.Fuitautem  Jacobus  diaconuscardinalissanctiGeorgii  in  Velo  Aureoseu  VeIabro,crea- 
tusa  Bon  facio  Vlll,  cujus  etipse  nepos  ei'at  :  ideroque  floruit  sub  pontificalu  Benedicti  XLClementis  V, 
Joannis  XXII,Nicolaii  V,  Benedicti  XJl,  et  Cleroenlis  VI  sub  quo  vivere  desiit.  Legalur  sequentis  Ordinarii 
caput  117, in  quo  multa  referuntur  decreatione  quorumdamcardinalium,qui  a  prflemissis  pontificibuscreati 
sunl.  lesteac  spectante  (ut  videlur)  auctore  ;  quem  proinde  Jacobum  Gaietanum  anpellabimus,  suffragante 
248 preeter  Amelium  Augustino  Palricio,  qui  eumderoJacobum  Gaietanum  laudat  in  lib.uca^.60,deiec^ 
tione  Graeca  propbetiae  primse  in  Sabbato  sancto,de  quahic  in  cap.QS.Necobstatquodiosequenti  Ordinario 
quaedam  afleruntur  ex  Caeremoniali  cardinalis  Rothomagensis  de  Stoutavilla,  qui  ab  Eugenio  IV  creatus 
est.  Haec  enimpostmodum  addita  sunt  ex  Ceeremoniali  Petri  Amelii  episcopi  Senogalliensis;cujusexempio 
quod  olim  fuerat  in  potestate  Guillelmi  cardinalis  de  Stoutavilla,usus  est  auctor  preedictarum  additionum. 
Ita  etiam  Cseremoniali  Petri  Amelii  nonnuUa  inserla  sunt  a  Petro  Oloycensi  episcopo,  qui  vixit  pontificatu 
Martini  V.  Hunc  verode  praidicto Caeremoniali  Petri  Ameliisub  nomine  cardinalisRothomagensissa?piushic 
citato  sensuro  esse  patet  exultiroa  additione  apographi  Ciampiniani;in  quoeaquae  apud  PetrumAmeliile- 
guntur  cap.i43,de  pontifice  aegrotante,referuntur  ex  Cxremoniali  domini  Cardinalis  Hothomagtmsis  de  Stou- 
taviUa.quem  edidit  aominus  Petrus  Senogalliensis  episcopus;ex  quo  libro  sunt  omnes  postillae  positx  superius  in 
marginibus  in  dftTer^tx^M.Nullumitaquedubiumrelinquiturpierasque  ex  iliis  additionibuseiLcerptasfuisse 
ex  (^remoniali  Pelri  Amelii^  id  estillo  ejus  exemploquod  ohm  fuerat  cardinalis  Rothomagensis. 


ORDO  ROMANUS  XIV, 

VBL 

ORDINARIUM  S.  R.  E. 

auctore,  ut  videtur,  Jacobo  Caietano  cardinale. 

^A^l.Modusquiservariconsuemt  per  dominos  car-  B  dicta  poiestasduret  usque  ad  conmmptionem  can- 

dinalestquandoinsistuntsupereleciionesummipon'  delae  seufaculseex  consensu  singulorum  accensae;et 

ttficis,etetiguntperviam  procedere  compromUsi.  promUtimusnosillumproRomanopontificehabUu^ 

In  nomine  Domini  amen.  Anno  Domini  mUlesi-  ros[AL,intuituros],quem  preedicti  compromissarii 

mo,etc,.dieJovis  sexta4<^mensis  talis.Nos episcopU  in  forma  prsedicta duxerinteligendum. 

presbyteri  et  dmconi  S.R.E.  cardinaUs,omnes  et  „  ^^^^.^^  proceditur  ad  eledionem  summi  pon^ 

singuliinconststonoexistentes^tideUcetegoOsluMts,  ^.^.^  p^^ ^.^^  scrutinii. 
ego  AlbanensiSfti  siode  singulis  episcopis  nomina- 

tim.DeindefiatidemperordinemdepJesbjteris  no-  Si  in  elecUone  Romanipontificisvehntcardinales 

iniaatim;el  postea  de  diaconibusl per  ordinem  .Dia-  P^r  viam  scrutmn  procedere,solent  eligi  tres  scru- 

conicardinalestractantes  %iJdeelectioneponttficis  ^atores  collegii.  et  alii  tres  scrutatores  scrutatorum. 

elegimuset  eUgimusperviamprocedere  compromU-  ^o^"»  ^^^^^  scrutinandiet  deponendi  votum  m 

si,et  unanimiter.eteoncorditer,  neminediscrepante,  «cruUnio  in  porta  talis  est. 

elegimus compi^omissarios  veneral iles Patresdominos  Nos  eligimus  tres  scrutatores collegii, proui  cardi- 

N.episeopumyeio./ratremF.presbyterum,elo.9etL.  nales  concordaverintjputa/ya/er  Nicolaus  Ostiensis 

uuficti  Angeli  diaconum  cardinalem  :  quibus  damtis  episcopus/rater  N.tUulisancti  Eusebii  presbyter,et 

plenariam  potestatem  proviUendi  Romanxetuniver*  ^  Neapoleo  sanctiAdriani  diaconus  cardinalis;ei  eli- 

sali  Bccltsim  de  pastore,sub  hac  forma^  videlicet  qucd  guntur  immediate  tres alii  scr utatores  scrutator um« 

dsio  ex  eis  possint  eligere tertiumdese ipsis.et  omnes  puta  dominus  Berengarius  Tuseulanus  episcopus^ 

tres  concorditer  de  eollegio^veldeextra  possint  Ro-  Arnaldus  tit.sanctae  PtHscde  presbyt.,  et  N.  sancti 

mas%s$  universaUScelesisBprovidere.EtvolumusitMd  Nicolai  in  CarcereTuHianenMiaconus  cardin^ 


im 


APlPENDlX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LtTORGICA  OPERA. 


im 


lU,De  scrutatoribuz  scrutatorum. 

Pri  mo  praedicti  scruiatores  scrutatorum  remanent 
in  consistorio,  et  sedentes  scrutantur  secreto  et 
singillatim  vota  scrutatorum  coliegii,  et  in  scriptis 
redigunt/primo  videiicet  episcopi,  secundo  presby- 
teri,tertio  diaconi  scrutatorum,  quse  votadiaconus 
scribere  consuevit. 

Scrutatis  Totis  scrutatorum  collegii,ut  prffidictum 
est,  receduntde  consistorioscrutatoresscrutatorum, 
portantes  secum  secrete  depositiones  scrutatorum 
collegii  prapdictas,  et  remanent  in  consistorio  soli 
scrutatores  collegii,  t.  g.,  Ostiensis  Nicolaus  et  Nea- 
poleo  248  supradicti;  et  consequuntur  caBteri  car- 
dinales  in  ordine  antiquitatis  quantum  ad  statum 
cardinalatus;primo  episcopi,  secundo  presbyteri, 
tertio  diaconi  secrete  et  singiilatim  sua  vota  depo- 
nunt;et  ipsi  etiam  scrutatores  scrutatorum,  ut  alii 
suo  ordine  et  loco  deponuDt;qufiB  vota  cardinalium 
diaconus  cardiaalis  unus  ez  scrutatoribus  collegii, 
puta  dominus  Neapoleo,  scribere  consuevit. 

Notandum  quod  scrutatores,  tam  coilegii,  quam 
scrutatorum,  et  cardinaJes,  suayotadeponunt,cum 
sedent  ettenent  buretrum,  si  volunt ;  nisi  forte  ex 
deyotione  vel  reverentiaaliquis  cardinalisstare  vellet 
buretro  deposito,  dum  deponit. 

IW.Modus  verodeponendi  ialisest. 

Ego  JacobussanctiGeorgii  ad  VelumurAeum  diac, 
cardinalis  notnino  et  eligo  venerabilem  patrem  do- 
minum  Malthxum  sanclas  Mariae  in  porticu  diacon. 
eardinalem  in  summumpontificem,Ei  notandum,quod 
cautelffi  est  et  decentifie  quod  scrutator  omnem  dat 
depositionem  scriptam  ipsi  deponenti,  neper  incu- 
riam  in  aliquo  sit  erratum. 

Et  quia  unusquisque  potestinscrutinionominare 
unum  vei  plures,potest  sic  dicere  :Ego  Jacobus  san- 
cti  Georgii  ad  Velum  Aureum  diaccardin.nominoet 
eligo  dominum  Matthxum,eiG,,etdominum  Nicolaum 
Odiemem  episcopum  in  summum  pontificem.Wel  sic 
Ego  Jacobus  sanctiGeorgii  ad  Velum  Aureum  diac. 
cardin.  nomino  et  eligo  dominum  Matthxum,  etc.,  «< 
dominum  Nicolaum  Osliensem  de  intus;de  extra  ve- 
nerabilem  Patrem  dominum  Pampanianum  episco- 
pum  Parmensem  in  summum  pontificem.Ei  sic  nnum 
vel  plures,  sive  de  intus,  sive  de  extra,  sive  partem 
de  intus,sive  partem  deextra,  prout  et  quot  volue- 
rint,deponens  poterit  nominare.Decentise  tamen  est, 
et  fortassis  expedientifiB,  quod  non  multi  ab  uno  in 
scrutinio  nominentur,licethodie  ab  aliquibus  con- 
trarium  observetur,  cumin  scrutinionominentval- 

de  multos. 

Completis  depositionibus  singulorum,omnes  do- 
mini  cardinales  ad  consistorium  revocantur  et  sin- 
gulisin  suis  locis  etordinibus  more  solito  residenti- 
bus,petuntscrutatores  collegii  an  placeat  omnibus 
quod  aperiatur  scrutinium,  etincommunipublicetur 
£t  respondentibus  quod  piacet,  diaconus  scrutator 
collegii,puta  dominus  Neapoleo,  legitut  scriptum 
est,  videlicet.  In  nomine  Domini  amen.Ego  Beren- 
gartusTusculanusepiscopus  nomino  eteligo^  etc.,ut 


A  supra,  et  sicde  aliis.Et  249  "^  melius  cardinales 
singuli  comprehendant  depositiones  fratrum,  idem 
diaconus  legit  eas  bis  vel  pluries. 

Lectis  depositionibus  singulorum  de  collegio, 
scrutatores  sorutatorum  petunt,an  placeat  omoibus 
quod  aperiantur  et  publicentur  in  communi  depo- 
sitiones  scrutatorum  coilegii.Etrespondeotibusquod 
placet;diaconus  scrutatores  scmtatorum,  puta  do- 
minus  iEmilius,legit  ut  scriptum  est,videlicet,/n  luh 
mine  Dommi  amen.  Ego  frater  Nicolaus  Ostiensis^ 
Veletrensis  episcopus  nominoet  eUgo,  etc.,  ot  supra 
et  sic  de  aliis  scrutatoribus  scrutatorum ;  et  ut  me- 
lius  cardinsdes  singulicomprehendant  depositiones 
fratrum,  idem  diaconus,  puta  dominus  ifimilius, 
legit  eas  bis  vel  pluries. 

g  Post  hfiec  non  fitcollatio  meriti  ad  meritum,  zeli 
ad  zelum ;  sed  soium  numeri  ad  numerum.  Aliquis 
alius  diaconus  cardinalis  scribit  in  aliqua  charta 
omnia  nominadommorumcardinalium  singulatim 
per  hunc  modum  qui  sequitur,utcollatio  numeriad 
numerum  fiat  ut  debet:Oomtnus  N.Ostiensis  et  VeU 
tetrensis  episcopus  habet. . . .  Dominus  N.  TuscuUaius 
episc.habet....Ei  sic  ponuntur  per  ordinem  su»  an- 
tiquitatis  omnes  episcopi./)ominu<  Nicolaus  tit.san' 

cti  Eusebii  presbyter  cardinalis  habet Dominm 

Amaldustit.sanctxPriscaepresbytercardin.habet... 
Et  sic  ponuntur  per  ordinem  omnes  presbjteri./^ 
mtnus  Neapoleosancti  Adriani  diaconus  cardin.ha- 
bet....  Dominus  Mmilius  sancti  Ni^olai  in  Carcere 
Tulliano diaconus  cardin.  habet....  Bt  sic  pooimtDr 
per  ordinem  omnes  diaconi.Fiat  itaque  numeii  ad 
numerum  collatio,  ut  sequitur. 

Nam  a  capite  reincipit  diaconus  unus  ex  scmta- 
toribus  collegii,putadominusNeapoleo,legerescru- 
tinium  per  ordinem,ut  scriptum  est^^^o^eren^^iti 
Tuscul.  episcopus  nomino  et  eligo  venerabiles  Patrts 
dominos  M.Ostiens.episcopum,  N.  tit.  sancti  EusebU 
presbyterum,}^.sanctiAdrianidiaconumcar€tin.,eic., 
ut  supra.Et  aliusdiaconus  cardinalis  qui  scripserat 
nomina  cardinalium,  ut  supra  in  charta,  addit  obi 
dicebatur,Z)omtntis  Ostiens.et  Velletrens.  episcopus 
habet  dominum  Berenganum  Tuscutan.  episeopum 
Dominus  Nicolaus  titsancti  EusebHpresbytercardin. 
habet  %}iO  dominumTusculanumepiscopum.Domi' 
nus  Neapoleo  sancti  Adtiani  diaconus  cardinatis. 
dominum  Tusculanum  episcopum. 

^  Ulterius  diaconus,8cilicet  dominus  Neapoleo.pro* 
8equitur,et  legit  scrutinium  lEgoAmaldus  Sabimeih 
sis  episcopus  nomino  et  eligo  venerabiles  Patres  do- 
minosvidelicet  Tusculanum  episcopum,  Amaldum 
tit.sanctae  Priscx  presbyterum^Mmiliumsaneti  Nioh 
taiin  Carcere  TulLianensidiaconum  cardinalem^thc. 
ut  supra,^^  ArnaldumsanctxMariafNovxdiaeomum 
cardinalem. Ei  preedictus  diaconusqui  scripser&tno- 
mina  in  cbarta,ut  supra,  addit  ubi  dicebatur,Do8itiittf 
Berengarius  TuscuLan.episcop.habetdominumSaH' 
nensem  episcopum.Dominus  Amaldus  tit.satictsePriMcm 
presbytercard.habetdominumSabinensemepiscepmL 
DominusNicolaussanctiNieolaiinCareere  TuUiem. 


m 


ROMANl  ORDH^ES.  —  XIV. 


im 


diaconus  card.  habet  dominum  Sahinensem  episcopum, 
EtulterlusdominusNeapoleodiacoQusprosequitur, 
etlegitscrutiaium^  etalius  diacouus  addit  nomina 
cardinalium  in  locis  suis,  prout  nominatisuntadi- 
yersis. 

Quibus  expletis,  prsedictus  diacoDUs.  dominus 
FranciscussanctaB  Mariae  iu  Cosmedin,  diaconus  car- 
dioalis  qui  susbcripserat  nomina,  etaddiderat  ut  su- 
pralegit  prfledictam  chartam  ctfmsuisadditionibus 
per  hunc  modum. 

yiil,Singulariaqu3edam  in  electioneRomanipontificis 
observantur,  ut  infra  scribitur, 

Non  solent  citari  absentesqui  sunt  extra  terram, 
ut  sunt  du8B  partes  collegii ;  sed  sic  possunt  esse  re** 
liqui  in  vicino  quod  prasentes  condicunt  se  certadie 
incoBpturos  super  negotio  electionis  procedere,  qui 
diesperaliquemvelaliquosamicos  absentium  po- 
test  notificari  eisdem. 

Solent  eligi  tres  scrutatores  collegii,  et  alii  tres 
scrutatoresscrutatorum.  Duspartes  coUegii  requi- 
rantnryoceminelcctionehabentium,noncomputato 
electo. 

Formadecretalis  Quiaproplerin  omnibus  suis  ca- 
pilulis  non  servatur. 

Sufficit[quod  in  idem  tempus  certum  sit  duas  partes 
eoncurrere  ineamdem  p6rsonam,eanoncomputata, 
eteamelectam  251  a,duabu8partibusetreceptam. 

Solet  etiam  fierit  ex  consensu  duarum  partinm  com- 
inuDis  electio,  licet  forsan  non  sit  de  substantia,  ut 
cooQmuniseiectio  subsequatur,  exquo  electus  a  dua- 
bus  partibus  nominatur  et  recipilur  perconsensum 
adhibitum  in  scrutinio,  vel  per  accessum. 

Non  fit  coiiatio  meriti  ad  meritum,zeli  ad  zelum, 
sed  soium  numeri  ad  numerum,  etiamsi  efficiatur  a 
majori  parte  collegii  nominatus. 

Unasquisque  potest  in  scrutiniounumnominare, 
T6l  plures,  simiiiter  ad  ununraccedere,  vei  ad  piu- 
res. 

Si  per  dispositionem  in  scrutinio  factam,  duo  vel 
plures  a  duabus  partibus  eligantur,  sive  electi  ha- 
beant  probabiliterduas  partes,  sive  inter  hujusmodi 
duas  parteshabentes  unushabeatpluresquamalter^ 
siYenonnulliextaliter  electis  acquiritur  ;  sed  est 
reincipiendum  a  capiter  ac  si  nihii  penitus  actum 
esset. 

Sifniiiter  si  in  eodem  concursu  per  accessum  im- 
perceptibiiiter,  aut  in  confusione  vocum  principaies 
duas  partes  haberent,  neuter  esset. 

Si  piures  ab  aliquonominenturinscrutinio,quo- 
rum  unus  primo,aliu8  sccundo,  tertius  tertio,et8ic 
dealiisnominentur;omnesinteiligunturnominatiin 
eodem  momento,  et  nuili  ex  soripturse  ordine  jus 
maj  us  acquiritur. 

IX.  De  via  comprainissi. 
Ad^amcompromissi  non  proceditur  uno  volente 
scrutinium,cumsitmagis  ordinaria  viascrutiniit 

NoD  valet  compromissum ,  nisi  omnes  consentiant 
cam  sit  decentise,  non  necessitatis. 

Comproaiissarii  soient  etde  se  ipsiS)  et  de  aliis 


A  compromittentibuscollationeshabere,seddifreren- 
ter^  quia  quando  tractant  de  se  ipsis,  ille  de  quo 
tractatur  secedit  in  partem ;  quando  vero  de  com- 
promittentibus,  et  incommuni,  et  inter  sepossunt 
loqui  de  absente. 

Haec  commendationeset  laudes,et  verba  verialia, 
quibus  compromissarii  utuntur  cum  de  fratribus 
suis,  vel  aliis  loquentur,  habeanturpro  confessione 
Et  ad  vitanda  pericula  qusB  possent  sequi,  solent 
compromissarii  invicem  condicere  252  etprocer* 
tari  quod  nihilquod  dicunt  habeatur  pro  efficaci  con- 
sensu,  nisi  unusquisque  eorum  consensum  suum  in 
scriptis  redigat.  quoredacto,  itaquodquilibetsuum 
consensum  scripserit,  et  tunc  solet  dici  quod  con- 

sensumrevocarenonpossent,etipsumcollegiumsic 
g  intelligit  quodcondicantetprotestentur,et  ipsis  non 
contradicentibus  vel  protestantibus. 

Compromissa  ut  plurimum  fiunt  sine  scriptura^ 
sed  tutius  est  cum  scriptura. 

An  compromissarii,  postquam  electi  fuerint,  pos* 
sint  revocare,  etc.  Respondeo  sic,  a  duobus  partibus 
compromittentiumreintegra,scilicetpapanonfacto. 

QuflB  hic  dicuntur  quAB  non  sunt  de  jure,  tandiu 
stent  firma  in  hac  vaoatione,quousque  totum  coUe* 
gium,  et  singuli,  velduae  partestotiuscollegiivocem 
in  electione  habentium  ea  duxerint  immutanda. 
Hodie  in  consistorio,  absentetameu  Tusculano  nec 
requisito^  fuerunt  leotce  istse  observantiaB.  Etpiacuit 
quod  ista  deberent  servari.Addidittaraen  unusquod 
ista  essent  siout  fuerunt  hactenus^  et  secundum  sa« 
num  intellectum  sine  fraude ;  et  tamen  non  fuerunt 
^  petita  consilia  circularia;  nec  scio  quod  omnes  con- 
sensere. 

X.Deinvestitione  papatus  flenda  per  priorem  diaco^ 
norum  cardinalium  post  electionemin  paqam  electi. 

Romana  ecclesia  pastore  vacaote,  ille  qui  fuerit 
concorditer  ab  omnibus  cardinalibus,  vel  aduabus 
partibus  eiectusin  papam,veiab  universaliEcclesia» 
Romanus  pontifex  habeatur :  qui  sit  fuerit  absens, 
velde  coUegiocardinalium  non  fuent^  ad  iocum  ia 
quo  cardinales  sunt  in  consistorio  venire  debet  vo" 
oatus,  et  eo  electioni  de  se  factae  consensum  prae* 
stante,  prior  diaconorum  exuit  eum  cappa,  sive 
chlamyde  qua  utitur,  et  ponit  ei,  si  non  liabet,  al- 
bam,  rochetum,  oamisiam,  et  ornamentum  ad  mo* 
dumpresbyteri  super  humerossi  est  presbyter ;  vel 
D  Buper  i8Bvam  partem,  si  est  diaconus,  et  non  in  pre* 
sbyteri  ordine  constitutus ;  et  postea  ponit  ei  man« 
tum  et  dicit  Investio  te  de  papatu  Ramano  ut 
prxsisurbiet  orbiyei\x^,diie\  etiamannulum.  quo 
uti  consueveruntprsBdecessoresipsius,  etei  mitram 
competentemtemporisuperoaputimponit;etpetens 
ab  eoquo  nomine  vocari  velitjpsum  eo  253  ^<>* 
mine  quo  ei  placuerit  vocabunt ;  quo  facto  facit  eum 
sedere  in  sede,  sive  in  faldistorio ;  et  depositis  com* 
mnnibuscalcieSySi  habenturrubea  calceamentapa- 
palia,  calciatur  eidem.  Et  sic  cardinales  omnes  per 
ordinem,  primo  episcopi,  secundo  presbjteriytertio 
diaconiy  veniunt  ooram  eo  flezis  genibus  ;  et  ideo^ 


il» 


APPENDIX  AD  S.  rxREtiORlI  MAGNI  UTtJRGlCA  OPERA. 


m 


electus  ipsos  ordinate  ad  pedem  recipit  et  ad  pacis 
osculum,necnooetomDesaiioscapellaDOs  suos,  ac 
cseterosclericos  ellaicos  venientes  ad  pjus  reveren- 
tiam,  infimos.majoresetmediocres.  Quibusexpedi- 
tis,  cruceprfieeuntepapali  duciturprocessiooalitera 
cardioalibus,  et  a  tota  curia  ad  cathedralem,  velad 
aliam  majorem  ecclesiam  loci,  in  quo  est  curia,  si 
locus  in  quo  eligitur  civitas  non  ezistit ;  in  qua  ec- 
desia  adaltare  ducitur,  et  ante  ipsum  altare  pro- 
stratusoratdiutius ;  et  d\imoT&i,TeDeum  laudamus 
ab  omnibus  clericis  solemniter  decantatur ;  quo  de- 
cantato,  priorepiscoporum  dicii  Palernoster,ei  suf- 
fragia[consueta,et  Orationem  Omnipotens  sempiteme 
Deus,miserereeleclono8tro.  Qua  finita,  idem  electus 
sur^eus  ab  Oratione  dicit  Sit  nomen  Domini  benedi- 
ctum,  etfacitbenedictionem  ;  quaexpleta,  reverenter 
osculatur  altare,  et  ut  ordinate  venit  ad  ecciesiam, 
sic  redit  ad  cameram  suam,  et  signando  semper  in 
eundo  et  redeundo.  Et  postquam  redierit  ad  came- 
riam,deponit  piuviale  et  mitram,  etassumit  rubeum 
mantellum,  ac  habere  del>etcaligasde  pannorubeo 
sine  pedulibus  et  constaphilibus,  et  inf  ulam  rubeam 
de  scarleto,  et  postea  parvos  calceos  de  panoo  eo- 
dem,  et  caiceos  reiigiosos  usque  ad  medium  crus  de 
corio  rubeo,  et  tunicas  et  vestes  de  scarleto  albo,  et 
desuper  pannos  albam  camisiam ;  et  erit  subcinctus 
cingulo  de  serico  rubeo  super  camisiam ;  etipsa  ca- 
misiaeritita  longa,  quodelevata  competentersuper 
ipsum  cingulum  reflectatur. 

XI.  De  pronuntiatione  nominis  assumpti  per  electum 
in  papam  fienda  populo  perpriorem  diaconorum  car- 
dinaliumnarrando  modum  electionis. 

Gum  autem  prfiedictae  Roman«e  EcclesifiB  fuerit  de 
pastoreprovisum,  prior  diaconorumdictameleotio- 
nem  populo  annuntiat,diceiis :  Siplacetaveannuntio 
vobisgaudium  magnum,  vel  aliud  thema,  sicutplace- 
bit ;  et  narrat  quomodo  254  concorditer,veladua- 
bus  partibus  cardinalium  por  viam  scrutinii,  com- 
promissi,  vel  Spiritus  sancti  de  coliegio,  vel  extra 
coliegium  eiegerunt,nominando  etlaudandoperso- 
nam  electi>  etpronuntiandonomen  de  novo  assum- 
ptum. 

XII.  De  episcopo  inpapam  electo,etejus  Benedictione 

et  coronatione. 
Episcopus  qui  in  papamelectusest,non  consecra- 
turdenuo,sed  benedicituraliquodie  Dominico,  quo 
et  coronatur  ;  et  descendens  de  palatio  suo  apud 
sanctum  Petrum,  intra  ecclesiam  more  solito  cum 
rubeo  pluviali,  et  mitra  in  locosolito.  Oratione  fa- 
cta,  receptis  omnibuscardinaJibus  etpreelatisad  re- 
verentiam,  et  dicto  Sit  nomen  Domini  Benedictum,  et 
responso  Ex  hoc  nunc  et  usque  in  sxculum,  et  Bene- 
dictione  data,vaditad  vestiarium.capeliam  videlicel 
•anoti  Gregorii ;  et  ibi  servitur  ei  per  episcopum  et 
diacoDumcardinalesadhooassumendos,etperprio- 
rem  diaconorum,  seu  per  priorem  basihcae,  qui  et 
portat  mitram,  et  annulum,  ethabet  ferulam  ;  et 
ibidem  electus  in  papam  induitur  omnibus  paramen- 
Us  pretiosis  et  solemoibus  aptis  tempori  et  diei>  et 


A  ponitur  pretiosissima  mitra  in  oapite,  et  datur  sibi 
annulus  pontificalisper  eumdem  episcopum ;  etcu- 
bicularius  primum  annulum  imponit  digito  summi 
pontificis.Etdumdominuspapadalmaticamrecipit, 
ipse  episcopus  induit  se  superpeilicio,  amictu,  et 
pluviali  coloris  diei,  et  portat  mitram  simplicem. 
Gum  autem  dominus  papa  planetam  induit,  venit 
idem  episcopus  ad  latus  summi  pontificis ;  et  accepto 
annulo  de  manu  acoijthi,  ponit  eum  in  manu  do« 
mini  papae  parati  omnibus  paramentis  et  mitraso- 
lemnibus,et  cubiculariusponit  primumannulum.  Et 
episcopus,  accepta  navicula  cumincenso  de  manu 
acolythi,  porrigit  eam  pap»,  et  osculatur  manum 
ipsius  ;  et  imposito  incenso  in  thuribulum  per  pa« 
])am,  episcopusvadit  adlocumubi  sunt  aliiepiscopi 

Q  cardinales  processionaliterordinatijfactisimpeDsis 
obsequiis  qu»  fieri  solent  et  impendi  quando  Ro- 
mani  pontitices  parantur,  salvo  quod  tunc  ia  ipsa 
Processione  non  portat  pallium,  quod,  ut  infra  se- 
quitur,accipiet  inaltari ;  quam  processionem  ordi- 
natarchidiaconus,  vel  prior  diaconorum  infra  scri- 
pto  modo. 

255  ^I^I  De processione  qualiter  fleri  debet. 

Proceditsubdiaconuscumcruce,indutustunicelIa 
propter  solemnitatem.  Hunc  sequuntur  abbates, 
episcopi  etarchiepiscopi.Posthos  vadunt  presbjteri 
cardinaIe8,quossequunturepiscopicardinalessecun- 
dum  prioritatessuas.Post  hos  vaduntacolythicum 
navicula,  thuribulo  etincenso  ;  post  ipsos  septem 
subdiaconi  cum  tuniceliis^portantes  septem  candela- 
Q  bra  cum  facula ;  inmedio  quorum  vaditille  qui  dic- 
turus  est  Epistolam,  portans  librum  Evangeliorum, 
et  cum  eo  qui  lecturus  est  epistolam  Graecam  ;  et 
post  eosquilecturus  est  Bvangelium  graecam.  Dia- 
coni  cardinales  sequuntur  ordine  suo,  inter  quo9 
estille  quidicturus  estEvangelium^ultimusyelcQoi 
altimoduodiaconicardinale8,unusadextris,etalia8 
a  sinistris,  ducunt  dictum  papam,  circa  quos  est 
subdiaconus  qui  servit  demitraportans  tobaleanu 

XIV.  De  Benedictione  danda  perpapam  in  Pro^ 

cessione, 

Procedens  autero  dominus  papa  sic  processionali- 
terper  ecclesiam,continue  benedicit.  Gum  autem 
pervenerit  ad  chorum,  obviant  ei  tres  presbjteh 
cardinales,  qui  aptant  ei  planetam,  quos  ad  pacem 
D  recipit,  et  ipsi  osculantur  cum  reverentia  pectoi 
ej  us.  Inde  procedens  vadit  processionaliter  usqae  ad 
altare,  sed  non  ascendit  ad  altare.  Tunc  facta  con- 
fessione  ascendit  sedem  prseparatam  noneminentio- 
rem,  sed  sedet  in  faldistorio  in  plaoo  posito  inter 
altare,  et  sedem  eminentiorem  ;  et  ibi  coram  ipso 
veniunt  Albanensis,Portuensis  et  Ostiensis  episcopiy 
vel  archipresbyter  Ostiensis,  si  non  sit  episcopus  ; 
qui  Albanensis  dat  primam  orationem,  scilicet : 

Oremus,  —  Deus^  qui  adesse  non  dedignaris  «i^i- 
cunque  devota  mente  invocaris,  adesto,  qusesumus, 
invocationibusnostris,et  huic  famulotuo  N.quemad 
culmen  apostoleum  commune  judioium  tum  pUbif 


1129 


ROMANI  ORDINES.  —  XlV, 


U^O 


eUgityUberlalemsuperms Benedictionis  intunde^utsen» 

tiatse  tuomunere  ad  hune  apicempervenisse,Per, eio, 

Secundam  episcopus  Portuensis. 

Oratio,  —  Supplicationibus,  omnipotens  Deus, 

effectum  consuetxpietatisimpende,  256^^  grdtia 

Spiritus  sancti  huncfamulumtuumN.  perfunde;ut 

quiin  capite  Ecclesiamm  nostraservitutismysterio 

constituitur,  tux  virtutis  soliditate  roboretur.  Per, 

Tertiam  episcopus   vel  archipresbvter  Ostiensis. 

Orateo,—Deus,  quiaposlolum  tuumPetruminter 

cxteroscoapostolospnmatum  tenere  voluisti,  eique 

universas  Christianitutis  molem  superimposuisti,  res- 

picepropitius,quassumus,hunc  famulum  tuum  N,qnem 

dehumiti  cathedra  violentersublimatum  in  thronum 

^usdemapostolorum  principis  subtimamus:  utsicut 

profectibus  tantcedignitatis  augetur,ita  virtutum  me. 

ritis  cumuletur;  quatenus  ecelesiaticx  universitatis 

onus  teadjuvante  digneferat,etate^  quies  beatitudo 

tuorumt  meritam  vicem  recipiat.  Qui  vivis, 

Et  vero  quodprimicerius  cum  schola,  postquam 
primo  papapervenit  ante  altare,  cantabit  Introilum 
et  Kyrie,eleisontCSiniu  Roinano;et  stant  infaldistorlo 
in  plano  positorecipitdominuspapadominoscardi- 
nales  omnes,  tam  diaconos,  quam  presbyteros  et 
episcopos  et  prselatos,  ad  pedem  et  osculum. 
XV.  De  pallio  dando  papw  per  priorem  diaconorum 

cardinalium , 

Quibus  receptis,  venit  ad  altare,  ubl  estdesuper 

pallium  paratum,  perprioremdiaconorumcapella- 

noraro,  siveperpriorembasiliccBSanctaBsanctorum ; 

et  duo  priores  diaconi  cardinales  tenent  pallium 

ipsam,  el  tuncprior  illorumduorum  solus  dat  pal- 

liumpontifici  %yxhh\%\efb\%: Accipepallium^  pleni' 

tudinemscilicetpontificalisofficii,  adhonorem  omni- 

potentis  Dei  glorosx  Marix  virginis  ejus  genitricis, 

beatorum  Petri  etPauli,ac  sanctm  Romanae  Ecctesice, 

Etaptato  pallio  ipso  super  eum  cum  tribus  spinulis 

aureis,  ut  estmoris,  ascendit  summus  pontifex  ad 

altare,  et  facit  incensum  ;  et  demum  redit  ad  emi- 

neatemsedem,  et  recipitomnes  cardinales  adoscu- 

lam  pedis  et  oris,  et  dicit  Dominus  vobiscum,  vel 

Pax  vobis,  siy eGluria  in  exclesis  Deo,  utdies  roqui- 

ret  ;  etdicitOrationemDominic6Balte,etaliamdicit 

pro   se  secreto  ;  qua  Oratione  completa,  et  secuta 

responsione  Amen,  papa  residet  in  sede,  et  prior 

diaconorumcardinaliumportansferulaminmanibus 

257  cumdiaconisetsubdiaconisscriniariis,etjudi- 

cibus,  omnibus  indutis  solemniter,  descendit  ante 

altare,  et  facit  duos  acies  sive  filas,  unam  ex  una 

parle,  et  unam  exreliqua,»quaUterdividendo,  ita 

quod  in  qualibet  acie  sint  de  quolibet  ordine  ;  et 

ponit  primo  diaconos  juxta  altare,  secundo  subdia- 

conos,  tertio  judices,  quarto  scriniarios  in  ordine. 

XVI.  De  Laude  incipienda  per  priorem  diaconorum 

cardinalium  rubrica, 

Tunc  ipse  prior  diaconorum  incipit  iaudem  sic 

alta,  voce,  quasilegendo,  Exaudi,  Chnste,  etjudices 

et  scriniarii  respondent  similiter  in  canlu,   quasi 

legen  io :  Domino  nostro  N,aDeo  decreto  summopon- 


A  tifici  et  universali  papae  vita  ;  et  sic  dicitur;  et  re- 
spoqdetur  ter.  Item  idem  prior  dicit  Salvator  mundi, 
judices  et  soriniarii  rtiS^ndeni  Tuittuma^fuva ;  et 
sic  faciunt  ter.  Item  idem  prior  dicit  bis  Sancta  Ma- 
ria ;  et  illi  respondent  Tu  ittum  adjuva.  Eodeoi 
modo  dicit  tantum  semel. 
Sancte  Michael,  respondetur  Tu  ittum  adjuva, 
Sancte  Gabriety  resp.  Tu  itlum  adjuva, 
Sancte  Raphael,  resp.  Tu  itium  adjuva, 
Sancte  Joannes  Baptista^  resp.  Tu  illum  adjutia, 
Sancte  Petre,  resp.  Tu  iltum  adjuva, 
SanctePaule,  resp.  Tuitlumadjuva. 
Sancte  Andrea,  resp.  Tu  itlum  adjuva. 
Sancte  Stephane,  resp.  Tu  itlumadjuva. 
Sancte  Leo,  resp.  Tu  illum  adjuva, 
Q     Sancte  Gregori,  resp.  Tu  illum  adjuva, 
Sancte  Renedicte,  resp.  Tu  itlum  euijuva. 
Sancte  Saba,  resp.  Tuiltumadjuva, 
Sancta  Agnes,  resp.  Tu  iltum  adjuva, 
Sdncta  Caecitia,  resp.  Tu  ittum  adjuva. 
Sancta  Lucia,  resp.  Tu  itlum  adjuva, 
Sanete  Rasiti,  resp.  Tu  itlum  adjuvd. 
Dicit  Kytne  eleison  ter,  et  respondetur  ter  Kyri^ 
eleison, 

XVH.  De  Epistola  Latina  et  Grseca,  et  Bvangelio 
Latino  et  Grceco,  cantandis  super  putpitum, 
Et  postea  omnes  simui  una  et  alta  voce  dicunt 
Kyrie  eleison,  258  etlaadibus  finitis,  iegitur  Epi-  i 
stoia  Latina  et  Grffica  subsequentersuper  pulpitttJH, 
sic  etiam  Evangeiium  LaUnumetOreecum. 
XVII.  Deindumentis  episcopi  cardinalis. 
^     Ille  vero  episcopus  cardinaUs  qui  servit  papsd 
debet  esseindutu^  superpellicio,  amictuetpluvialef 
ethabere  mitram  simplicem,  etsicMissasuo  ordine 
procedit  usque  ad  linem  ;  et  communicabit  cum 
solemnitate,  non  super  aitare,  sed  ad  sedem  emi- 
nentem. 

XIX.  be  corona,  quot  vocatur  regnum,  imponenda 
papae  pet*  priorem  diaconotum  cardinatium, 
PostMissam  idem  summus  pontifex  dicii  SitnO" 
menDomini  benedictum,eX  respondetur^x  Aoc  nunc 
et  usque  in  sxcutum .  Huj  usmodi  autem  episcopas  qui 
servitnon  dicit  ift^/tos  annos  ;  sed  omnibus  riteper- 
actis,  ipse  summuspontifex  etomnes  cardinaleset 
alii  prselati  et  subdiacooi,  quilibet  in  gradu  suo, 
induenturvestimentis  pretiosis  alt)i  coloris,epi.scopi 
D  pluvialibus,  presbyteri  casulis,  diaconi  dalmatlcis, 
subdiaconi  tuniceilis,  acoljthi  superpelliciis  et  alii 
oapeIlani;archiepiscopi,episcopi,  abbates,  patriar- 
chae  pluvialibus ;  et  judicesetscriniarii,  similiteret 
advocati  erunt  induti  pluvialibus  ;  etprimiceriusin 
pluviali  et  mitra,  et  cantores  in  saperpelliciis.  £t 
papa  omniapretlosaornamentahabebit^et  paliium 
et  mitram  optimam  et  chirothecas,et  annulum  pasto- 
ralem ;  et  sic  cum  omnibus  venit  vel  adportam,  vel 
ad  gradus  ecclesisB ;  et  ubi  prior  diaconorumcardi- 
nalium  extrahit  sibi  mitram  ;  et  ponit  ei  coronam 
quffivocatur  regnum,in  capite,  toto  populo  accla- 
mante  Kyrieeleison  ;  et  siccum  omniornatu  quili- 


Patrol.  LXXVni. 


36 


im 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  BIAGNl  LlTURGlCA  OPERA. 


m 


bet  cardinalis  etpraelatusequitatequum  coopertum 
panno  albo ;  subdiaconi  vero,  capellani^  scriniarii^' 
et  alii  equitant  oroate  vestiti,  non  tamen  equos 
coopertos.  Papa  equitat  equum  faleratum^  non 
coopertum  a  parte  anteriori,  ex  parte  vero  poste- 
riori  coopertum  de  scarleto. 
2  58  ^^ •  ^^  ordine  Processionis  post  Mis  sanif  spec- 
tante  ad  pHorem  diaeonorum  cardinalium. 

Sic  omnibus  equos  ascendentibus,  priordiacono- 
xum  cum  ferula  ordinat  Processionem  hoc  modo. 
Primo  praecedit  equus  domini  papcB  faleratus  ; 
secundo  vaditsubdiaconus  cum  cruce;  tertio  duo- 
decim  bandonarii  cum  duodecim  vexillisrubeis,  et 
duo  alii  cum  duobus  cherubin  in  cameri  [Forte, 
camurinis]  in  lanceis  ;  quarto  duo,  qui  hodie  non 
sunt,  prcpifecti  navales,  induti  pluvialibus  ;  quinto 
scrinarii^  sexto  advocati,  septimo  judices,  octavo 
cantores^  nono  diaconi  qui  legunt  Epistolam  et 
Evangelium  in  Grseco  ;  decimo  abbates  forenses, 
undecimoepiscopi,duodecimoarchiepiscopi,decimo 
tertio  abbates  Urbis,  decimo  quarto  patriarchae,  et 
episcopicardinalesydecimo  quinto  presbylericardi- 
naies^  decimo  sezto  diaconi  cardinales,  decimo  sep- 
timo  domiuus  papa,etsubdiaconus  cum  tobaiea,  et 
serviens  quiportatumbraculum.  Sic  venitproces- 
sionaliter  usque  ad  Lateranum  ad  sedem  stecora- 
riani^  ubi  cum  descendit  de  equo,  deponit  regnum 
et  assumit  mitram. 

Processionaliter  autem  procedens  a  scaiis  beati 
Petri,  postquam  equilaverit  usque  ad  dictamsedem 
stercorariacu  perviam  Sacram  seupapae,  fiunt  in 
eodem  loco  equilafionispost  eumper  senescalcum 
vel  alium  ter  missilia  seu  jactus  pecunifie,  ut  alias  in 
tribus  locis  fiuat  missiJia,  scilicet  ad  turrim  de 
Gampo,  ubiunusdefamiliapapsefacit  aHum  jactum 
stando  in  loco  aliquo  eminentiori,  et  ibi  dominus 
papa  stat,  et  veniunt  ilIucJud8eicumlege,facientes 
ei  laudem,  et  ofiferunt  ei  legem^  ut  adoret ;  et  tunc 
papa  commendat  legem,  et  damnat  observantiam 
Jud8eorumsiveinteIIectum,quiaquemdicuDtventu- 
rum,  Ecclesia  docet  etpreedicatjam  venisse  Domi- 
num  Jesum  Christum.  Similiter  cura  perveuerit  ad 
palatium  Gencii  Musca  in  Punga,  imus  de  familia 
papeefacitunumjactum.Similiterfacitaliumjactum, 
cumpervenerit  ad  sanctum  Marcum.  Similiter  cum 
perveneritadsanctumAdrianumfacitaliumjactimi, 
stando  in  fenestra  palatii  sanctee  Martinse  ;  et  sic 
venit  adplateam  Lateranensem,elduciturad  porti- 
cum  qu8B  vadit  ad  ecclesiam  sancti  Joannis  Latera- 
nensis  ;  etibiante  porticum  nunc  destructam  statim 
Lateranenses  canonicicum  eorum  comitiva,  induti 
solemniter,  et  cumcruceprocessionali  260  papam 
recipiunt,  cumdescendit;qui  descendit  ad  dictam 
sedem  stercorariam,  etdeponit  regnum,  etaccipit 
mitram  ;  etpostquampapadescendit,sedet  indicta 
sede  niarmorea,  quee  vocaturstercoraria,  et  veniunt 
omnescardinales,  ethonorificeelevant  eum,utvere 
dicerepossit  :  Susdtatdepulvereegenum,  etdestei^- 
core  erigitpauperem^ut  sedeat  cum principibus,  et 


A  solium  glorix  teneat*  Et  idem  dominus  papa  stando 
juxtaipsam  sedem,accipittresp%'iIlatasdeDariorum 
de  gremio  camerarii,  et  projicit  interpopiilum,  di- 
c^n^f  Argentum  et  aurum  non  est  mihi^  quodaulm 
habeo,  hoctibido.^K  tuncduo  c^dinales  miai^traoi 
ei,  etaccipientes  eum  ducuntad  ecclesiam  saacti 
Salvatoris  perviam,  ubi  eratdictaporticus. 

Yenientibus  aulem  eis  a  dicta  sed  stercor^ria, 
aQclamatur  D.  N.sanctusPetruseligit.  Sicquedaci- 
tur  per  dictps  cardinales  usque  post  altare,  et  ibi 
orat;quo  intrante  et  orante,  cantatur  a  caoooicis, 
Te  Deum  laudamus.  Postquam  vero  orav^rit,  dicil 
super  altare,  et  super  populunj  SU  nomen  Domini 
benedictum,  et  respondetur  Ex  hoc  nunc  et  usque  in 
sxculum  ;  et  postaa  ducitur  ad  sedem  emineatem 

g  marmoream,  et  ibi  recipit  Lateranenses  caDoaicos 
ad  pedem  etosculum  ;  quofacto,ducilurpercardi- 
nales  ad  paiatiumZacharise  papoe,  quod  vuigariter 
dicitur  Gasa  Major,  et  venit  ad  portam  paiatii.  lode 
intrat  palatium  per  ecclesiam.  Intra  portam,  qua 
ascenditur  addictumpalatium,etportam  ipsiuspa- 
latii,  ponitur  faldistorium,  ubi  sedetdominuspapa, 
in  illis  scilicet  gradibus  ubi  solet  sedere  quando 
cantatur  6/oria,  laus,  etc,  etibipapasedenle,'prior 
presbyterorum  cardiualiuna,  ordinatisjudicibus  et 
scrinariis  in  filo,  facitibidem  laudem,  sicut  diaconus 
cardinalis  feceratin  Missaante  EpistolampostOra- 
tioDcm  in  basilica  sancti  Petri.  Postea  duciturab 
ipsiscardinalibus  per  palatiumusqueadportam  ec- 
clesiee  sancti  Silvestri,  ubi  suntduae  sedes  porphy- 

n  reticee,  et  papasedetinilla  quae  estaddextram^ubi 
prior  basilictie  sancti  Laureutiidat  ei  feruIam,qQ{e 
est  i-ignumcorrectionis  etregiminis,  et  clavesipsius 
basilicae  et  sacri  palatii  Lateranensis,  in  quibus 
sigoificaturpotestas  claudendietaperiendi,  iigaudi 
atquesolvendi  ;etcum  ipsaferulaetclavibus  accedit 
ad  aliam  sedem  similem,  quae  est  ad  sinistram,  et 
tunc  restituit  eidemprioriferulam  et  claves,  et  inci- 
pit  sederein  illa  sede  secunda.  Et  postquam  aliquao' 
tulum  sederit,  idem  prior  super  planetam  cingit 
eidemdomino  papse  zonam  261  ^^  serico  rubeo, 
in  quo  pendere  debet  bursa  purpurea  in  qua  sint 
duodccim  iapides  pretiosi  cum  sigiliiSj  et  muscus. 
Et  dum  inipsa  sede  sedet,  recipito^cialespalatii  ad 
pedem  etosculum  ;  et  sedensibi  accipit  de  manu 
camerarii  denarios  argenteos  va^entesdecemsolidos 
Provesinos,  et  projicit  super  populum  ;  et  hoc(acit 
ter,  dicendo  singulis vicibus :  Dispersii,  deditpoMptr 
ribus,  justitiaejus  manetin  saeculumsxcuU.  In  istis 
duabus  sedibus  debetpapa  taliter  sehabere^utpo- 
tius  videatur  jacere  quamsedere,  et  nuUa  istorw 
sedium  erit  cooperta  velparata,  nec  etiam  Slerco- 
raria,  sed  nnda. 

XXL  Quando  pcjipa  ducitur  ad  sanctum  sanctonun. 
Deindeducituradsanctasanctqrumperipsampor- 
ticum  sub  iconassanctorumapo8tolorum,qu9p6r 
mareveneruntnemineduc6nte;etintratdictambasi- 
licam8anctiLaurentii,queevulgariterdicitursa,acta 

sanctorum;et  ante  altard  suam  OratiQiiwJEaciV^' 


ibi 


ilOMANI  OftDlNlS.  -  XIV. 


iizi 


tanUbus  priore  et  canonicis  basiliett  ipsins  SaDctn  A  Benedictione  data,diyertet  ad  loeamubi  debebitiD- 


Sanctorum  Te  Deum  laudamus;ei  postea  reduoiiur 
adcapeliam  sancti  Silvestri,inqua  intrat  etsedetin 
loeo  paralo  eamornamentissuis^teDettieeoniantum 
super  scapulas,  et  milram  super  fanonem  seu  ora* 
rium;et  dat  presbyleriam.Postearedit  ad  oameram, 
in  qua  deponit  casulam  etpallium^et  assumit  man- 
tum,etvaditoomedere.  Solei>at  tum  primo  reoipere 
jurameotum  asenatore  secundum  foraMLm,%o  ta- 
liSj  etc.,  verum  bujusmodi  joramenti  receptio  diu 
est  quod  fuit  omissa. 

XXII.Z^  officio  9enatorum  l^bisin  ipsa  solmniiate 

rubricu* 

Ilem  nelandum  quod  eenatores  pottquam  domi* 
DU8  papa  de  equo  falerato  desoendit  juxta  sedem 


dai  ;  et  dicta  Tertia  cum  capellanie,  assktentesibi 
episcopo  oardinale  qai  tenere  dd>et  librum,  cam 
Oratio  dicitur  a  papa  in  flneTertiss.calciabilur  eali- 
giset  sandaliis  a  subdiaoono  et  ono  ex  aeoljtbis, 
dioentibas  capellanis  ▼fcissim  Psalmos,  Tidelicet 
Quam  amalnlia,  tum  9Q3  cseterisquas  dicisolent. 
Quibus  expletls  oum  Orationibus  consuetis,  lavabit 
manas  fundentes  ibi  aquam  episcopocardiDale,qai- 
eidem  inofflcio  assistere  debebit.Ablotione  facta,et 
episcopo  cardinale  ad  locum  suum  reverso,  iadue* 
tur  omnibas  omamentis  TiriditHiSypretiosis  et  solem- 
nibus(quia  dies  Dominicus  hoc  requirtt)quibusRo- 
manua  ponlifex  utisoletinMissarum  solemnii8,per 
diacoDameardioalem  et  subdiaeoDum,  eisdem  per 


sieroorariam»  ipsumequum  reoipiaat  etaddaount,  ^  acoljtbos  ministralis.  Gumaotem  dominusepisco* 


qoem  ounaiiter  redduat  camerario,  ut  est  naoris. 

llem  Dotaadam  quod  asancto  Petro  ad  Laleraiiam 
fiiHii  domiao  papo  areus  triumpbales,el  elariei  Ro-i 
maDi  oeeurrunt  eidem  induti  in  via  Saora,  obieunque 
poaiunt,o«imtburibuli8etinceiiso,etinrenueliatione 
dantur  KonMkiiis  pro  aroubus  xxxv  libnsyet  elericis 
pro  thufibuUs  xiulibre  et  dimidia. 

20S  XXIIf .  QuaHter  dominus  papa  ad  mensam 
€Usciturf  et  de  ordtie  sedendi  m  ea  rubriea. 

Cum  aalem  Tadilcomedere,iuo  diaconi  eardina- 
leaducuntiptQmadmensam;eteosedente,episoopus 
cardinaHs  datsibi  aquam  duobue  diaconibasoardi- 
nabbustenentibos  tobaliam,neo  debettenere  man- 
teilum;quoloeo  faota  Benedietione,vadunl  ad  men- 
sam ;  in  parte  dextra  sedent  episcopi  et  presby teri 


pusoardinalisad  locum  suumreTersusfaerittUtpns- 
dictum  estfinduetar  superpellieio,amicta  et  pluriali 
viridi  cum  mitra  simplici. 

XXy,Demitra  imponenda  papse  perdiaconum  cardi- 
nalem^etde  annulopontificaHdandoperepiscopum 
cardinalem, 

Postmodum  imposita  mitra  pretioea  domino  papse 
per  diaeonumcardinalem^dabitur  sibi  annukispoa* 
tificalis  per  eumdem  epiecopum  qui  sibi  serviet,  uao 
ex  eabicalarisdigito  domini  pap»  prssdietom  annu* 
lum  imponente.  Deinde  aoeepta  navieala  de  maau 
aoolythi  perepiscopumquisibiministrabit^praosea- 
tabit  eam  domino  papiB,etosoulabitur  manum  ipsios; 
etimposito  iacenso  in  thuribulo  perdominum  pa- 
pam,  episcopus  ibit  ad  locum  saum,  ubi  fuerintalii 


cardinales;in  sinistra  vero  diaconi.  Etattende  quod      episcopi  cardiaales  proeesstonaliter ordinati.  Prss- 


dominus  papa,dum  est  in  mensa  indutus  est  omni- 
bus  paramentis  mensalibus^excepto  quod  lenet  mao. 
tumad  scapulas  et  fanonem;in  capiteveromitradesu- 
per;cafdinales  yero  omnes  baben  t  superpellicia  cum 
maDtelliSiet  milras  simplices.Cum  autem  lavaride- 
beDt,surgit  episoopus  et  duo  diaconi  cardinales^et 
dant  aquam  ut prius;qua data  redeunt  ad  propria  lo» 
ca  in  meaais  ,  et  potu  reoepto,  dictoque  IViau^em» 
sorgit  diaconus,et  teD«ttbaaitiam,dum  gratiffi  refe* 
rualur.OuibusfoitiSydexlrantibtts  eum  duobus  dia- 
coDibua  inlrat  cameram.ubiper  eapellanos  exuitur 
ooiDibus  parameatis.Omaes  veroicardinalesad  pro* 
pmrevertuotur,8ieat  ia  mensa,  sed  euatiaduti.At* 
teodendum  quodinultimalaiiQDeeardioaiesdebeDt 


missis  itaque  omaibus  rite  completis,  qua  fien  et 
impendi  solent  quando  revestiuntur  Romanipontifl- 
ces  et  parantur,  excepto  quod  in  Processione  qua 
sequitur,  non  portahit  pallium,  sed  ipsum  recipiet; 
aliasy  ut  inferius  describetur,  dicta  Processio  per 
prioremdidoonorum  cardinalium  modQ  inlrascripto 
ordinabitur. 

yXWLOrdo  Processionis  ant$  Mroitum  Missse. 

Primo  procedit  subdiaconus  cum  cruce  indiitus 
tuDicella>  et  post  eum  sequunturabbates,  episcc^', 
arcbiepisoopi,  induti  phivialibas  et  mitris  simphci- 
bus;et  postmodum  sequeatur  presbyteri  oardiaales 
plaaetis  iaduti  cum  milris  simplicibus;deiDde  epis- 
copi  cardiaalesiaduti  pluvialibuscum  mitrissimpK^ 


8edendoiameDsalaTari,etuDU8aliiteaeretobaleam  D  cibus,  et  quiiibetordiae  8uo;poslmodum  sequuotur 


domicello  fuDdeoto  aquam* 

XXIV.  D0  eeronoHone  papss  esstra  Urbemt  et  de 
prima  reverentiafiendastbiper  cardimMietetaUos 
prselatos. 

In  primissummomcmeboiadeeeatidomiuuspapa 
induUis  pluviali  rubeo  cum  mitra  frigiata  iotrabit 
ecoiesiam  sanoti  Joaoais,  ubi  coroaaiio  debet  cele- 
I>rari.  Cucp  aulem  diotam  eeoleaiam  iatravecit,  in 
xnedio  ecelesiai  parato  sibi  faldistorio  orabit.  OratioQe 
f aet^taado»veoeptiB  omaibus  cardiaalibus  et  pr»- 
latis  94r«vftMaUMa  osdiaa  sQOidioetiSit  iiooieni>o- 
msM  li^tierftfiiaR»  et  se^pmitetttr  £a; /m^»  nMSMtc. 


duo  ac<4ytbi  oerolerarii,et  alius  cum  oavicula  Iburibu* 
loetiaoeosOy  iudutisuperpelUeiis.  Postdiotosaoely'> 
tbO!3  ordinabuntur  septem  subdiaooni  eam  tunieellis 
portantes  septem  caodelabra^et  ia  medio  dictori)m 
septem  264d^*^t8ubdiacoau8»quidicturus  estEpi- 
stolam,  portans  librum  £vangeliorum  ante  pectus; 
et  juxta  dictumsubdiaconumibit  uaus  alius  subdia- 
coDus  qui  dicturusestfipistolamGacam.Postprss- 
dictossubdiaconos  subsequitur  diacoausqui  leoturus 
est  £vangelium  in  Grseco.  Subsequenter  incedent 
diaconi  cardinales  ordine  suo.induti  dalmatioi9»iater 
quos  est  ille  cardinalis  quidicturus  estfivaag^um 


im 


APPENDIX  AD  S.  GREGORIl  MAGNl  HTURGIGA  OPERA 


1136 


uIUmQs.  Deinde  duo  diaooni  cardinales,  uuus  a  A  osouluEDiterato.QuarecapUpnetiDila,&tandoiQcipit 


dextris,et  alius  a  8inistris,ducunt  domiaumpapam 
extensa  mappa  super  caput  ejus,  ut  moris  est ;  et 
ultimosubsequitur  subdiaconusqui  servietde  mitra, 
cumtobalea  procedens  ante.Dominus  papasicpro- 
cessioBaliter  per  eccIesiamcontinuebenedicet.Gum 
autem  ad  thronum  pervenerit,  obviabunt  sibi  tres 
presbytericardinaIes,quosad  pacem  recipiet,etipsi 
osculabuntur  cum  reverentia  pectusejus^etultimus 
aptabit  planetam  pap». 

XXVII.  De  confessione  quse  fit  altare,  et  Inlroitu 
Miuae,  et  OtyiHombus  qux  dicuntur  super  eum 
propealtare, 

Subsequenter  procedens  ibit  processionaliter  us- 
que  ad  altare,  sed  non  ascendittuncad  altare;  sed 


Gtoria  m  exceltis  Deo;q\io  HymDoAngelicocaDtato 
a  caotoribus,dicetineadem  sedePaxvobiSy^iym- 
poDso  Et  cum  spiritu  tuo,  incipit  Orationem  Domi- 
niciB  alte;qua  Oratione  completa,  et  secuta  respon* 
sione  Amen^  potest  dicere  aUam  Orationem  secrete 
pro  seipsoysivoluerit.  Exprimatur  tameaOraUoper 
extensum ;  postmodum  residebitin  sede. 

XXXI.De  rebus  statuumordinandisperpriorem  dia- 
conorum  cardinalium,et  laudibus  per  eumdem  iri' 
cipiendis  ante  Epistotdm. 

Ipso  igitur  domino  papa  sic  in  sua  sede  residen- 
te,  prior  diaconorum  portans  ferulam  in  manibas 
cumdiaconibusetsubdiaconibusysoinariisetjudici- 
bus^omnibus  pluvialibus  solemniter  indutiSydeseen* 


abstracta  sibi  mitraper diaconum  cardinalem,facit  g  det  ante  altare,et  faciet  duas  acies,266  un&m  ez 


confessionem,  ut  est  moris.  Et  cum  fit  confessio» 
incipiuntcantoresintroitum,  et  subsequenter  Kyne 
eteison.  Etfacta  confessione,  dominus  papa  recipit 
mitram,  et  ibit  ad  sedem  suam,non  eminentem,sed 
sedebit  in  f aldistorio  in  plano  posito  inter  cborum 
et  altare  propter  dispositionem  ecclesiee,  versa  ta- 
m6nfaoieadaltare.Dominopapasicsedente,venieDt 
trese  ipscopi  cardinales  coram  ipsoiscilicet  Albanen- 
sisyPortuensis  et  Ostiensis;  quibus  sic  astantibus  co- 
ram  papa,  Albanensisdicitprimam  Orationem,8ci'^ 
liceti  Deus  qui  adesse  dignaris,  etc.,  utsupra 

Secundam  dicet  episoopusPortuensis  vel  ejus  sub- 
rogatus,  scilicet,  Supplicationibtu  nostris,  elc.ui 
supra. 

Tertiam  dicet  episcopus  Ostiensis,  scilicet,  Deus, 
qui  apostolum  tuum  Petrum,  eic,  ut  supra. 

XXyilL  De  secunda  reverentia  praelatorum. 

Sciendumest  tamen  quod  quandodicteeOrationes 
dicentur,  dominuspapanonsedebit,sed  stabit  sine 
mitra;et  postmodum  965  dominus  papa,  sedens 
in  faldistorioinplanis  posito,  recipietdominos  car- 
dinalesetpraBlatosonmes  adpedem  et  osculum. 

XXIX.  De  pallio  dando  per  priorem  diaconorum  car- 

dinalium. 

Qttibas  receptis,  veniet  adaltare,ubi  erit  pallium 
paratum  per  priorem  subdiaconorum  capellanor  um 
etduo  priores  diaconorum  cardinalium  tenebunt 
pallium  ipsum;et  tunc  priorem  illorumduorum  diaco- 
norum  cardinalium  solus  dabit  pailium  pontifici  sub 


G 


parte  una,et  aliam  ex  part6alia,eBqualit6r  divideodo, 
itaquod  in  qualibet  acie  sitdequolibet  ordine;6tpo- 
net  primo  diaconos  juxta  altare,qni  potenmt  tenere 
mitraSfSi  voluerint;secundo  subdiaconos,tertio  judi- 
ces,  quarto  scriniarios.Quibus  aciebus  sio  ordinatis, 
prior  diaconorum  incipit  laudem  alta  vocei  quasi 
legendo,et  stabitsine  vDx\iei^Exaudi,Chriite,ei'ysr 
dices  et  scriniarii  similiter  respondebunt  in  cantUi . 
quasi  legendo  iDomino  nostro  N.a  Deo  decrelo  sum- 
mopontifici  et  universalipapm  t;i/a;etsiodiceturter 
per  dictum  priorem  cardinalem;etrespondetur  tera 
judicibus  etscriniariis.Subsequenter  idempriordia- 
conorumdicet5alt;atormtin(ift,etjudiceset8criDiarii 
respondebunt  Tu  illum  adjuva\ei  sic  dicetur  ter^et 
espondebitur  ter.  Item  idem  prior  diaconorum  dicet 
Sanc^a  Maria  et,pr8edicti  respondebunt  bis  TuiHum 
adjuva .  Eodem  modo  dicet  idem  prior,tantum  semel, 
Sanete  Miehael,  etc,  ut  supra. 

Quibusfinitis,priordiacoDorumdicetJiryrie,e/^(ioii 
et  prsedicti  judiceset  scriniariiresponbebunt  Kyrie, 
eleison,ei  boc  ter  dicetur,  et  ter  respondebitur ; 
postmodum  omnes  simul  dicent  uoa  et  alta  voce 
Kyrie,  eleison. 

XXXU.De  Epistota  Latina  et  Grs8ca,et  EvangeUo.et 

Graduali,  et  AUeluia. 

Laudibus  sic  finitis,  dicitur  Bpistola  Latioa,  et 
subsequenter  Greeca  super  pulpitum  eminentem ; 
quibus  lectis,  cantabitnr  Graduale  et  Atleluia;ti 
postmodum  dicctur  Evangelium  Latinnm,et8ubse- 
quenter  Greecum^in  eminentipulpito  etconvenienti, 


lnsyeThis:Accipepaltium,plenitudinemscilicetpon' ^  yiijxioris  est,  septem  subdiaconibas  cnm  septem 


tificalis  offieii,ad  konorem  omnipotentis  Dei,gtorio^ 
sx  Martm  virginU  ejus  genitricis,beatorum  Petriet 
PauUac  sanctm  Romanm  Scctesim. 

XXX.  De  ascensu  papm  ad  altare,et  incensatione  al" 
taris,et  de  tertia  receptione  cardinalium  et  prm- 
latorum  ad  reverentiam,dum  est  in  eminenti  sede^ 

Et  aptato  pallio  ipso  super  eum  cum  tribus  spinulis 
aureis  per  diaconum  cardinalem  et  subdiaconum,ut 
moris  est,  ascendit  dominus  papa  ad  altare,  et  in- 
cens  abitaltare;quo  incensato,  ascendet  ab  eminen- 
temsedem;et,  sedensin  dicta  sede  palliatus,reci- 
piet  omnes  cardinales  et  preelatos  ad  pedis  etoris 


faculis  prascedentibus  dictos  diaoonos,  et  thuribuk) 
cum  incenso,  ut  est  fieri  consuetum ;  et  sicMissa 
procedit  ordine  suo  usque  ad  finem. 

XXXlU.De  communicatione  dominipapm  ad  sedem 
eminentem  fienda  rubrica. 
Gommunicabittamen  dominns  papa  congruotem- 
pore  cum  solemnitate,  non  tamen  super  altare,6ed 
ad  sedememinentem.Solemnitas  autem  hujusmodi 
communionis  servabitur,  quee  servari  in  aliis  Missis 
solemnibus  consuevit .  Missa  vero  oompleta,domino8 
papa  dicitSt/  nomen  Domini  benedictum,  967  ^^ 
respondetur  Ex  hoc  nunc  et  usque  in  smculum,eidtLi 


il37 


ROMANl  OROINES.  -  XIV. 


il38 


Benedictionem.  Etbenedlctionedata,  episcopiuquj 
servivitnon  dicet  dominopapffi  MuHos  dnnos, 

XXXW  Dihisquxfientpost  Missam,  et  paramentis 
dominipapsBy  cardinalium,prxkUorum,  etalio- 
rum. 

Omnibus,  ut  pramissum  est,  rite  peractit,  ipse 
dominas  papa  et  omnes  cardinales,  et  alii  prflBlati  et 
subdiaconi ,  judices  et  scri  niarii,  quilibet  in  gradu  suo, 
depositisparamentisviridibuSyinduenturvestimentis 
albis  pretiosi  coloris,  sihabnerint ;  episcopi  pluvia- 
Hbns,  presbyteri  casula,  diaconidalmaticis,  subdia- 
conitunicellis,  acoiythi  etalii  capellani  superpelliciis ; 
patr]archfie,archiepiscopi,abbatespluyialibu8;judi- 
cesetscriniariipluvialibuseruntinduti,  et  oantores 
superpelliciis. 

XXXV.  De  coronatione  dominipapae  perpriorem  dia  • 

conorum  faeienda. 

Dominuspapa  omnia  pretiosa  vestimentahabebit 
pallium  et  mitram  pretiosam,cbirotheca8  etannulum 
pontificalem ;  et  sic  omatus  cum  omnibus  veniet  ad 
portam  vel  ad  gradusecclesiae,  et  ascendetcadafal- 
cum  seu  pulpitum]igoeum,ubiinveDiet  sedemsuam 
solemniterprffiparatam;  etsedentiinsedeprior  dia- 
conorum  cardinalium  extrahet  sibi  mitram,  et  im- 
ponet  capiti  suocoronamqu6Bvocaturr6gQuro,toto 
populo  clamante  Kyrie,eleison. 

XXXVI.De  indulgentia  danda  populo. 

£t  ibidemper  prioremepiscoporum  cardinalium 
auctoritate  domini  papffi  indulgentia  populo  dabi  tur, 
prout  domino  pap»  plaoebit. 

XXXVII.  De  omata  eguorum  in  Processione. 

Quofacto,  descendent  pu]pitum,etquilibetcardi' 
nalls  etpraelatus  cum  omni  ornatu  equitabit  equum 
ooopertum  pannoalbo;8ubdiaconi  vero,  capellani, 
judices,  scriniarii  et  alii  SQ8  ^Quitabunt  oroate 
Testiti,  non  tamen  equos  coopeTtos.Papaveroequi- 
tabit  equum  magnum  faleratum  ex  parte  posteriori 
de  scarleto. 

XXXyilhOrdo  Processionis sol^mnis  post  coronatUh 

nem   domini  papee. 

Omnibus  equos  sic  ascendentibus,  prior  diacono* 
rum  portans  fer  ulam  in  manibus  Processionem  ordi- 
nabithocmodo.  Primoprfficeditequusdomini  papffi 
faleratus;  secundo  ibit  subdiaconus  cum  cruoe;  tertio 
sobsequenturduodecimbandalarii  cum  duodecim 
Texillis  rubeis,  et  duo  alii  cum  duobus  chembin  et 
lanceis ;  quartoduo  prffifecfinavalesindutipluviali- 
bus;  quinto  scriniarii ;  sexto  advocati ;  septimo  judi- 
ces ;  octavocantoresnonodiaconietsubdiaconi  qui 
legerunt  EpistolametfivaageliuminGrffico  ;decimo 
abbates  ;undecimo6piscopi  ;duodecimoarchlepi8- 
copi ;  decimo  tertiopatriarchffi  etepiscopicardinales 
decimoquartopresbytericardinales ;  deoimo  quinto 
diaconi  cardinales  ;  decimo  sexto  subdiaconuscum 
tobalea,servien8  cumumbraculo,  qui  duo  ibunt  ali- 
quantulum  sequestrati  apapa;decimo8eptimodo- 
minus  papa. 


B 


A  XX\\X.De)actupecunixqiidnquieifaciendoin  diver- 

sishcis, 

Poces8ionetaliterordinata,dominu8  papa  ascen- 

dit  equum.ln  eodem  locoposteum  per  marescallum, 

vel  alium^fienttermissiliavel  jactuspecuniffi.Cum 

autem  pervenerit  ad  plateam.ante  ecclesiam  sancti 

Nicenii,aliquis  f amUiaris  domini  papffi  stans  in  aliquo 

loco  eminenti  facietalium  jactum  pecuniffi,  et  ibi 

dominuspapa  trahet  aliquam  moram. 

XL.  De  lege  offerenda  per  Judaeos,  et  responsione 

papw. 

Etvenient  Judffiicumlege  sua,  et  facient  ei  lau«- 

dem,et  ofTerent.  ei  legem  ut  adoret.  Kttuncdomi- 

nus  papa  commendabit  legem,  et  damnabit  obser- 

vantiam  Judffiorum,  sive  intellectum,  quia  quem 

dicunt  venturum,  Ecclesia  docet  et  priedicat  jam  ve- 

DisseDominumJesumCbristum.  Similiter  cum  per- 

venerit  ad  plateam,  ubi  moratur  D.  P.  de  Columna, 

263  unus  de  familiaribus  domini  papae,  vei  idem 

familiarisfacitjactumpecuniffi ;  simiUtercum  per- 

venerit  ad  quadrivinm,  ubi  moratur  electus  Viter- 

biensis,  idem  familiarisfacit  aliumjactum  peouniffi. 

Subsequenter  cum  pervenerit  in  introitum  palatii, 

idem  familiaris  facit  alium  jactum. 

XLI.  Dc  his  quw  fiuntpost  Processionemf  tam  de  lau- 
dibus  fiendis  per  priorem  diaconorum,  quam  de 
presbyterio  aando. 

Via  igitur  sic  completa,  pervento  ad  introitum  pa- 

latii,  seu  domns  Prffidicatorum,fhitre8Prffidicatore8 

induti  solemniter  cum  cruce,  incenso  et  aqua  bene- 

dicta,  dominum  papam  processionaliter  recipient 

Q  reverenter,  Te  Deum  laudamus  decantando.  Cum  au- 
tem  dominus  papa  pervenerit  ad  eccle&iam,aDtequam 
descendat de  equo,  prior presbyterium  cardinaiium 
ordinatis  judioibus  et  soriniariis  in  filo,  faciet  idem 
laudem,  siont  diaoonus  cardinalis  fecerat  in  Mista 
anteepistolampostOrationem.Etpostquamdeequo 
d68cenderit,prior  diaoonorumoardinalium,qniduoit 
eum,  deponit  sibi  regnum  deoapite,etimpoDitei 
mitram ;  ei  idem  prior  erit  a  dextris,  et  ducet  eum 
usquead  altare»et  alius  a  sinistris,  ubi  orabitin  (ial- 
distctfio  sibi  prffiparato.  Orationefaoia,  dabit  Bene- 
dietionem,  dicens  SU  namen  Domini  benedietum ;  et 
respondetur  Ex  koe  ntme  et  usqueinsmeulnm.QvLo 
facto,  ducetur  ad  sedem  eminentem,  et  sedebit  in 
loooparato  cum  omamentis  suis,  amotaplanetaet 
pallio  et  ohirothecis,  tenente  eo  manum  super  sca- 

^  pulas  et  mitram  super  fanonem  seu  orarium  ;  et 
dabitcuilibetcardinabpresbyteriumhocmodo.Ipse 
dominuspapasedensinsede,  etquilibet  cardinalis 
etprffiIatu8,extraota  sibimet  mitra  deferens  eam  in 
mariu,  vadit  coram  eo ;  etflexis  genibus  tenebit  mi- 
tramapertamantepapam,quiponitinillam  peou- 
niam  quam  prffisentabit  eiin  uno  bacili  camerarius, 
prout  in  libro  camersB  invenitur.  Etilli  qui  recipient 
pecuniam  in  mitra  deosculabuntur  genu  domioi 
papffi. 

XLU,  De  deductione  papx  ad  cameram  suam  et 

metjisam.  . 
ipse  vero  camerarius  et  clerioi  camerffi  in  supe^ 


1139 


APPENDIX  AD  8;  GREGORII  MACOT  LITURGICA  OPERA. 


m 


pelUciis  assistetlt  domiBO  pdptt.  Dato  prdsbyterio,  A  XLV.  tndpU  ordo  qmliter  Romanus  pontiftx  ajmd 
dominus  papa  ducetur  270*d"obus  diaconibus      ^"   ' 
cardinalibusadcamerdm  suam,  et  ducetur  admeD* 


sam  sibi  soiemniter  prseparatam  ;  et  eo  sedente, 
episcopus  cardinalis,  scilicetpdor,  dabitsibiaquam, 
duobusdiaconihascardinalibustenentibustobaleam, 
nec  debent  tenere  mantellum. 

XLIlI.  De  solemnitalibuSjindumenlis  ei  parameniis 
dominipapaSy  ei  cardinaHumy  et  prxiatorum^  qu^ 
fiuni  in  mmsa, 

Quo  loco^  factaque  Benedictione  mensae,  vadunt 
ad  mensam,  et  in  parte  dextra  domini  pap»  sedent 
episcopietpresbytericardinale8,etin  sinistra  vero 
diaconi.  Et  attende  quoddominuspapa^dumestio 
inensa,  estindutusomnibusparamentismissalibus, 


basilicBm  beaii  Petrt  apostoli  debeateonsea^xRnbrm. 

la  prioiisipse  qui  consecrandus  estmanediei 
Domiaicaa  Temat  ad  basilioam  beali  Petri,  in  qua 
processionalitera  canonicisrecipietur.  Et  facla  re- 
verentiaidero  a  oardinalibus  et  prttlatis»  sieiit  fierit 
ftolet  Romano  poatiiici,  staaa  ia  mddio  dicat  Sit 
nomen  Dominihenedicium^  etresp.  Ex  hoc  nunCftk, 
Deiade  vadatin  oappellam  sancti  GrdgoriiyUbi,  dieta 
Tertia^  caloiabiturcaligis  et  saadaiiis,  dioendoPial- 
mos  Quam  amabilia^  etc.,  qoi  solentdii».  Deinde, 
lotismaaibusyiaduaturomnibosoroameatis  quibai 
Romaaus  pontifex  utitoletia  Missarum  sclemaiii, 
exceptis  duntaxatpallioetannuUo  pontifieali.EruBt 
autem  vestimenta  coioris  temporicongruentis.DeiD- 


exceptis  casula,  pallio  et  cbirothecis  ;  el  ItJnebit  ^  ^^Qrdinatasolemniprocessionciaquadebeat  e«ie 


mantumad  scapulas.et  fanonem  in  capite  cum  mitra 
destiper.  Cardinales  vero  onines  habebuntsuperpel- 
liciam  (S/^)  cum  mantellis,  et  mitras  simplices,  el 
omnesprselatisimiliter.Coramdominopapaservient 
laicinobiliores,quipraBsenteserunt,  et  posl  meosas 
cardinalium  erunt  mensae  omnium  pr»latorum  et 
aliqrum  nobilium.Comestione  sumpta,dominus  papa 
lavabit  manus  ut  prius,  ministrantibussibiduobus 
diaconibus  cardinalibus,  fundente  sibi  aquam  epi- 
scopocardinali.Eltsimiliterquilibetoardinaiisiavabit 
manus,  domiceliofundenteaquam  cardiaaliiavanti. 
Cardinales  autem  qui  assistunt,  teaeant  tobaleam, 
unus  exparte  lavantis,  et  aiter  ex  altera ;  et  sic  sibi 
ad  invicem  fiunt  mutuo.  Quibus  omnibus  iotis,  et 


scptem  candelabra  oum  septem  facuiis,  siculio  pra 
cipuis  festis  fieri  solet,  videlicet  cardinalium,  pr»- 
latorumet  caelerorumordinum,  qui  omnes  debent 
habere  indumentacoloris  tempori  congruentis,coD- 
secrandusipse,extensa  super  euni  mappa,prooedat 
signando,  ut  moris  est>  ad  majus  altare,  et  sUuu 
post  ipsum  altare  faciat  confessionem. 

Notandum  veroest  quodin  consecralione  Romaiii 
pontificisomittituriilaexaminatio  qusesuperius  po- 
sitaest  inconsecratione  aliorumepiscoporum,  qus 
incipit  Aniiqua  sanctorumPatrum,  etc.  Factavero 
confessione,ipseconsecrandussedeat  in  faldislorio 
snoprffiparatointeraltareet  gradus  pontificalis  s^ 
dis,  et  sehola  oantet  Introitum,  Kyrie  eleison.  S7S 


redditisgratiis,  dominus  papa  reducetur  a  duobus      imerim  episcopusOstiensis,  quiRomanum  pontifi- 
diaconibus  cardinalibus adcameram  suam,  assump-  ^-  cem  oonsecrare  debet,  ia  aUquo  apto  loco  pfope  al- 


tis  mantellis ;  ubi  exutus  sacris  vestibus   et  dlscai- 
ceatus  sandaliis  a  subdiacono,  quiescit. 

XLIY.  De  reversionecardinalium  etprmlatorum  ad 

dominum  papam, 

Cardioales  vero  et  alii  prslati  redibnnt  ad  hospitia 
8uaeques(8tc)  oummitris,  parati  sioutin  comestione 
Bteterunt,equis  tamen  nonooopertis.Notaodumqaod 
nobiliores  iaici,  etiamsi  reges  assent,  ooasuaveriat 
adextrare  papam  eqHitantem,etpartiuntarlooainter 
se  YMissim  secundum  quod  valaerint  et  ordinatum 
fuerit^  ut  pnmisadextrantibusditnittentibusaliibiai 
sucoedaat. 

27 1  IQ  measa  primum  ferealum  poait  ooram 
papaaliquis  de  priaeipalioribus  nobiiibus,  etiamsi 


tare  caloiet  se  caligis  et  sandaliis,  dicendo  pBalaum 
^tuimama647ia,eto.  Aocipiat  etiam  omaia  pontificalia 
oraamenta  ac  si  Missam  solemaitercelebrare  debe- 
ret,  absque  baculo  paslorali ;  accipiat  quoqua  mi- 
tram  simplicem  vel  pretiosam  secuadum  exigeotiaD 
temporis  ;  et^  caatalis  iatroitu  et  Kyrie  eleison, 
consecrator  et  cseteri  episcopi  cardiaales,  uec  ooo 
alii  arcbiepiscopi  et  episcopi,  et  qui  de  presbjteris 
prffisentes  sunt,  acceduntadexequendumconsem* 
tionis  officium. 

Seiendum  estquod  in  consecratione  Romaiii  poo- 
tilicis  non  pronuntiatur  illud,  Epistopwn  eferitl, 
etc,  needicitur  illaOratio,  Oremus  dileetissiminO' 
hisy  quse  dicuntur  in  consecratione  aliorom  episeo- 


rexesset;  quo  posito,  rez  vadit  ad  sedendum  in  ^  porum;  sedconsecrandus  versafacie  ad  altare^af- 


mensa.  Alii  autam  nobiks  majores,  etiamsi  essent 
iilii  regum,  serviunt  papee  iBmeasa,uaus  videiioet 
de  cupa,  aiius  de  ouiteilo  ad  ineidendum,aliiastant 
comedenti,  alii  sequuntur  portaatem  foraula,  por- 
taates  et  ipsi  incisoria  papee  et  cardiaahbus,  prout 
ordinatum  erit. 

Utrum  autem  aliqui  ex  praediotis  sorvieatibus 
papsB  uobiiibus,  putafiliiregum,vel  exsimilibus,8e- 
deant  vel  non  sedeaut  in  mensa,  et  ubi  et  qualiter, 
nunc  dicere  omittamus. 

Memorandum  quod  JudaBisnon  fiataliquaoppres- 
sio,  cum  oflisreat  legem« 


8istent!buseiduobusdiaeonibuscardinalibu8,ioeaai- 
bere  det^et  super  faldistorium  prffiparatomintef  gn* 
dus  pontificalis  sedis  et  majus  altare.  Conseerator 
etiam  et  caeteri  episcopi  cardinales,  nec  dod  slii 
episcopiadextris  et  a  sinistris  snper  soa  faldistoria 
▼el,  si  ea  nou  habent,  super  tapeta,  procumbere  de- 
bent;et  prior  basilics,  vel  alfus  capelianus  prior 
subdiaconorumJncipialetprosequatarlitaniaiDConi 

cantu,  respondentibus  aliis  capelianis  etcfcleris,(}«i 
assistunt.  Cum  autem  venerint  ad  locuiii  iUuffii  ^ 
hunceonsecrandum  6enrdteere,etc.,debelhoc«fic«* 
bis,  et  tam  consecrator  quam  omnes  alii  eirifeopi 


1141 


ROMANl  ORDINES.  —  XIV. 


IIU 


assistentes,  celvata  manu  versasconsecrandum  fa- 
ciunt  super  eum  bis  signum  crucis.  Finita  litania, 
erigantse  omnes,  el  consecrator  slet  in  infiraogra- 
du  sub  sede  papali,  qu6B  est  posi  altare,  verso  vulta 
adipsum  altare.  Consecrandusvero  stet  sub  gradu 
prflBdicto,  versafecieadipsum  consecratorem,  as- 
Bistentibusipsi  consecrandodiaconibus  cardinalibus 
elacolythis.  Stabuntautemjuxta  episcopum  Oslien- 
seo)  a  dextris  et  asinistrisepiscopus  Albanensis,  et 
episcopusPortuensis,induti  pluvialibus,et  habentes 
oraria,sivestolas  ;  et  omnesalii  episcopi  io  circuitu 
slabunt  ad  instar  coronae,  tenentes  singuli  libros  pon- 
lificales,  inquibusscriptnm  estconsecralionis  offl« 
ciura,  quod  singuli  dicere  debent  submissa  voce. 
Tunc  eplscopus  Albanensis  datprimam  Orationem 
cum  nota,  dicens  : 

Oratio. — Adesio  mppHcaUonibusnoshis,  omnipO' 
tens  Deus^utquod^T^  kumilitatisnostrx  gerendum 
est  ministerio,  tuce  virtutis  impleatur  elfectu.Per, 

Deindeepiscopus  F*ortuensisdatOralionem  suam, 

dicens  cum  nota : 

Oremus.  —  Propitiare,  Domine,  supplieationibus 
nostris.  et  inclinatus  super  kunc  famulum  tuum  N. 
gratise sacei^dotalis Benedictionis  tucein  euminfun- 
de  virtutem.  Per. 

Post  hsec  episcopus  Ostiensis  ponit  apertum  librum 
Evangeliorum  super  cervicemconsecrandiysicutflt 
in  consecralione  aliorum  episcoporum,  lenentibus 
ipsum  duobus  cardinalibus  usque  ad  consecrationem 
finitam.  Libro  sic  praeposito,  tunc  consecrator  im- 
ponat  manum  dextram  supra  caput  consecrandi,  ni- 
hil  diceodo ;  el  similiter  faciant  omnes  episcopi  car- 
dinales^etalllarcliiepiscopletepiscopiquiassistunt. 
Post  hsec  ipse  Ostiensisepiscopus  elevata  vocedicit 
in  moAwmpvB^lBXionisPer omniasxculasmculorumy 
respondelur  Amen  ;  et  prosequitur  prrefationem  il- 
lam, iJonorommMm dignitatum, etc.,qu8e  a superius 
in  consecratione  aliorum  eplscopomm  posita  esl, 
exceplo  quod  ubi  diciiixr  Elidcireohuicfamulo  tuo 
iV.,in  consecratione  Romanlpontiticiseleganturfit 
hffic  addilio,  et  dicitur  sic  :  Et  tdcirco  huiefamulo 
luo  A.  quemapostoliccBSedisprsesulem^  etprimatem 
omniumquiorhe  terrarumsunt  sacerdotum,ac  uni- 
versalis  Ecclesix  doctoremd(siistiyCtadsummumsa' 
cerdotiiminisleriumelegisli,hanc,quxsumus,Domint, 
graiiam  largiaris,  eic  ,usque  De  profectu  omnium 
{Tonse^ua/ttr.Consequenter  vero  ubi  dicitur  7Vt6wa^«i, 
elc,  in  conspcrationeRomanipontifloisdicatursic: 
TribuaseiMominiyCathedrampontificatemadregen' 
dam Ecclesiam iuaniy  etplebem tuxsortis intramun- 
dilimitesuniversam.Siteianctoritas,eive\\q\iQ,s,Con' 
secratione  manuum  facta,  consecrator  immiltit  an- 
nulum  Indigitum  annularem  dextrsemanus  papa» 
consecrati,  dicens  :  Accipeannulum,fldeiscilicetsi' 
gnaculum,  quaienus  sponsamDei,  videticet  sanctam 
universalem  Ecclesiam,  etc,  ut  supra ;  etdeinde  dat 
ci  secundum  modum  prEescriplum  librum  Evange- 
liorum,  dicens  :Accipe  Evangeiium,et  vade^prxdica 


k  populo  timreno. Po^en5es^enim,etc.,utsupra.Post 
hspc  archidiaconus  imponatei  pallium,  dicens :  Ac^ 
cipe  pallium,  sciticetpontificalisofficii,cui  honorem 
vmnipotentis  DeitVJ  f^et  gloiiosisimaevirginis Ma- 
rixejus  genitricis,et  beatoi*um  PetrietPauliyetS.R, 
E.  Deinde  ascendit  papa  ad  sedem,  et  recipit  ad 
osculum  pedis  etorisomnesepiscopos,pre8byteros 
ef  diacoiios  cardinales,eta)iospr8elatos:  quofacto, 
dicat  G/orta  in  excelsisDeOy  sive  Dominus  vobiscum, 
ut  tempus  reqnirit.  Ille  autem  episcopus  cardinalis 
quipapamconsecravit,  consecratione  flnita,  deponit 
pontificalia  omamenta,  et  assumpto  superpellicio 
pluviali  etmitrasimplici,  serviteidem,utmoris  est» 
inMissa.Papa  vero  post  Dominusvobiscum.eXGto- 
ria  in  excetsis,  si  est  dicendum,dicitOrationemDo- 

ft  minic®  alte;  et  aliam  pro  se  secrete  ;  quibusdictis, 
residet  in  sede,  et  prior  diaconorum  cardinalium 
portansferulaminmanibuscum  diaconibus,  subdia- 
conibus,  scriniariis  judicibus  omnibus  solemniter 
descendit  ante  altare,  et  facit  duas  acies,  unam  ex 
parte  una,etunamexreliqua,  dequaliter  dividendo, 
ponens  primo  diaconos  j  uxta  aItare,secundo  subdia- 
conos,  tertio  deorsum  in  choro  judices,quartascri- 
niarios  ordinate  ;quo  facto,ipseprior  diaconorum 
incipit  laudem  sic  aitavoceincantu^quasilegendo, 
Exaudi,  Ckrtste;  etjndicesetscriniariirespondent 
simiUterin cantu, quasi legendo :  Z)omtnono$/ro  N., 
a  Deo  decreio  summo  pontifici  et  universati  papie, 
t;t7a.Itemidettipriordiaconorumsecundodicit£xafi- 
di,  Ckriste,  etjudicesetscriniariirespondentTM  il- 
lumadjuoa,  et  sicfacit  tertio.  Item  idem  prior  dia- 

^  eoQOvnm  Satvator  mwnrff,  et  judices  et  scriniarii 
respondent  Tu  lUum  adjuva^  et  sic  faciunt  tertio. 
Item  idem  prior  dicit  bis  Sancta  Maria,  etrespon- 
detur  Tuiltum  adjuva.  Eodem  modo  dicit  tantum 
semel  Sancte  MicKael,  etc,  ut  supra. 

Quibus  finitis,priordicit^j/rie  e^cison,et  illiresp. 
Kyrie,  eleison,  et  hoc  faciunt  similiter  secundo ;  et 
postea  omnes,  scilicet,  prior  diaconorum  et subdia- 
coni,  et  alii  tertio  simul  dicunt  unaetalta  voceify- 
rie  eteison,  Laudlbus  sic  finitis,  legilur  epistola  La- 
tina  et  subscquenter  Graeca  super  pulpitum;'  etita 
etiam  fit  deEvangelio.Et  sicMissa  ordine  suo  pro- 
ceditusque  r^d  ftaem  ;  et  communicabit  papa  cum 
solemnitate,  non  super  altare,  sed  ad  sedem. 
Post  Missam  dicit  papa  Sitnomen  Domini  benedi^ 

D  ctum,  et  resp.  Ex  koc  nt/nc,  etc.,et(JatBenediclio- 
nem.  Quibus  rite  peraclis,  ipse  papa  omnes  car- 
dinales,  et  alH  preelati  et  subdiaconi,  quilibet  in 
gradu  suo,  induentur  vestimentis  pretiosis  275 
albi  coloris,episcopipluvialibus,  presbyteri  casulis 
diaconidalmaticis,subdiaconitunicellis,  acolythi  et 
aliicapellani  superpelliciis,  patriarch6e,archiepisco- 
pi,  episcopi,abbatespluvialibus  ;  etsimililer  judi- 
ces,  scriniarii,  prcefecli,  et  advocati  erunt  induti 
pluvialibus,  et  scholenses  superpelliciis.  Papa  vero 
cumplaneta  omnia  pretiosaornamenta  habebit,  et 
pallium^  et  mitram  optimam,etchirothecas,etan- 


Id  est  in  antiquo^Ordine  Romano,  non  in  hoc  iibro  Gaietani. 


1143 


APPENDIX  AB  S.  GKEGOUll  MAGNI  LITURGIGA  OPERA. 


1144 


nulum  poQtificaiem  ;  et  sic  ornatus  cum  omnibus  A 
veoit  ad  portam  sive  gradusecclesiee,  etibi  sedetin 
sede  sibi  prffiparata  ;  et  priordiaconorum  cardina- 
lium  extrahit  ei  mitra,  et  ponit  coronam,  quffi  vo- 
catur  regnum,  in  capite,  toto  populum  clamante 
Kyrie,  eleison» 

Quo  facto,  quilibet  cardinalis  etpraelatusequitat 
equum  coopertumpannoalbo;  subdiaooni  vero,  ca- 
pellani,  scriniariiet  aliiequitantornate  ve^titi,  non 
tamen  habebunt  equoscoopertos,  papa  veroequitat 
equummagnumfaleratum,  et  coopertum  tantum  ex 
parteposterioridescarleto  ;  etpostquam  equitavit, 
flt  ibi  in  codem  loco  jactus  pecunias  sex  missilium  per 
senescalcum,  velaliumter,  etpostpapa  projicit.Sic 
aatemomnibus  equum  ascendentibu8,priordiacoDo- 


rum  cum  ferula  ordinat  Processionem  hoc  modo . 


B 


Primoproceditequus  dominipapaefaleratus;  secun- 
do,  vaditsubdiaconus  cum  cruce ;  tertio, duodecim 
branderarii  cum  duodecim  vexilis  rubeis,et  duo  alii 
cum  duobus  aliis  cherubinis  et  Janceis ;  quarto,duo 
pr»fectinavales  induti  pluviaiibu8;quinto,8criniarii; 
sexto,  advocati;  septimo,  judice8;octavo,cantores; 
noDO,diaconi  et  subdiaconi  qui  legerunt  Epistolam  et 
Evangelium  in  Grffico  ;  decimo,  abbates  forenses  ; 
undecimo,  episcopi;duodecimo,  archipi8copi;deci- 
mo  tertio,abbate8  Urbis;decimo  quarto,patriarch8e 
etepiscopi  cardinales^decimo  quinto,presbyteri  car- 
dinales  ;  decimo  8exto,diaconi  cardinales  ;  decimo 
8eptimo,dominuspapa,et  subdiaoonus  cum  tobalea 
etserviens  qui  portat  umbraculum.Processione  tali- 
ter,  ordinata,dominus  papa  cum  eaper  viampapaB 
incedensrevertitur  ad  Lateranum;sed  cum  pervene-  G 
rit  ad  turrim  Stephani  qu»  est  in  Parione,  et  hodie 
diciturTurris  deCampo,  unusdefamiliapapflB  facit 
ibi|alium  jactum,8tando  in  aliquo  loco  eminenti ;  et 
ibi  dominus  papa  8tat,et  ibi  veniunt  Judaei  cumlege, 
facientes  ei  Iaudem;et  offerunt  legem  sibi  ut  adoret. 
Similiter  dumpervenit  adpalatium  GintflB  Muscain 
Punga,  unus  de  familia  papffidedictopalatiofacit 
unum  jactum.Similiterfacitahum  jactum,cum  per- 
venerit  ad  sanctum  Marcum.  Similiter  976  cum 
pervenerit  ad  sanctum  Adrianum,facit  alium  jactum 
de  palalio  sanctee  Martinse. 

Pervento  autem  ad  plateam  Lateranensem^ducitur 
apostolicus  ad  porticum,queB  vadit  ad  ecclesiam  san- 
otiJoannis  Lateranensis ;  et  ibi  ante porticum  stant 
prior  Lateranensis  et  canonici  comeorum  oomitiva  D 
indutisolemniter,et  cum  cruce  processionali  papam, 
cam  desoendit,  recipiunt,  et  faciunt  eum  ibi  sedere 
in  quadam  sede  marmorea,qu8B  vocatur  stercoraria; 
ad  quam  venientes  omnes  cardinales  honorifice  ele- 
vant  eum,  ulveredicere  possiiiSuscitat  depulvere 
egenum,etde  stercoreerigitpauperemjUtsedeat  cum 
principibus.et  soliwmglorix  /eneaMpse  autem  domi- 
nus  papastandojuxta  ipsam  sedem,  accipit  tres  pu- 
gillatas  denariorum  de  gremiocamerarii,etprojicit 
inter  populum,  dicens:  Argentum  et  aurum  non  est 
mihi;quod  autem  habeo,koc  tibi  do.Etdeinde  priore 
et  canonicis  posteuntibus,  cantandoducitiir  per  ip- 


sam  por tioum  ad  ecclesiam  basilicsB  Laternensis  ubi 
orat,  etdat  Benedictionem,  dicens:5t^  nomen  Domini 
benedictum,  etresp.  ^^  Aocnurur, etc.,etdepoDUre' 
gnum,  et  assumit  mitram,  et  sedet  ia  magna  sede 
post  altare,  ubirecipit  pradictos  prioremetcanoQi- 
cos  Lateranenses  ad  pedem  et  osculum ;  quo  facto, 
ducituradpalatium;etdumveneritad  portam  pala* 
tii,  inde  intraturpalatiumperecclesiam.  Ponituribi 
feldistorium,  et  ibi  papa  sedente,  prior  presbjtero- 
rumcardinalium,  cum  ipsis  presbyteris  etjudicibus 
et  scrinariis  ordinatis  in  filo,  facit laudem,sicutprior 
diaconorum  cardinaliu  m  fecerat  in  Missa  an  te  Episto- 
lam  post  Orationem.  Postea  ducitur  papa a  cardina- 
libusper  palatium  usque  ad  portam  ecclesiaesaDcti 
Silvestri,ubi  suntdueesedes  porphyreticae;etpriino 
sedetin  una  qus  est  in  dextera,  ubiprior  basilicee 
sancti  Laurentii  dateiferulam,qufle  estsignnm  cor- 
rectionis  et  regiminis,  et  claves  ipsius  basilicae  et 
sacri  Lateranensispaiatii,inquibusdesigaatur  po* 
testasclaudendietaperiendiiiigandiatquesolveadi; 
et  oum  ipsa  ferula  et  aliisclavibus  accepit  ad  aliam 
sedem  similem,  qu8B  est  adsinistram ;  ettuDcresti- 
tuit  eidem  priori  ferulam  etclaves,et  incipitsedere 
in  illa  secunda  sede.Et  postquam  aiiquau  tulum  sede- 
rit,  idem  priorcingit  eidem  dominopap«ezoDam  de 
serico  rubeo,  in  quadebetpenderebursapurpurea, 

in  qua  8untduodecimlapide8pretiosi277<^"°^^*' 
gillis  et  muscis ,  et  dum  in  ipsa  sede  sedet,  recipit 
offlcialespalatii  ad  pedem  et  osculum.Recipitetiam 
demanu  camerarii  postea  denariosargeoteosvalen- 
temdecemsoiidosProvesinorumetprojiciteossuper 
astantes  ;  et  hoc  facit  ter,  dicendo  singulis  viribus: 
Dispersit,  dedit  pauperibusjustitia  ejus  manet  in  tx- 
culum  saeculi ;  et  in  istis  duabus  sedibusdebetpapa 
taliter  sedere,  ut  videatur  potius  jacerequam  sede- 
re;  et  nulia  istarum  8edium,nec  etiamstercoraria, 
erit  cooperta  vel  parata,  sed  nuda. 

Deinde  surgens  ducitur  adbasilicam  sancti  Lau- 
rentii,  quse  dicitur  Sancta  Sanctorum,  ubi  iotrat,et 
ante  altare  suamOrationemfacit ;  et  posteareduci- 
tur  ad  capellam  sancti  Silvestri,  inquaiDtrat;ibique, 
depostiis  pallio,  casula  et  chirothecis,  et  acoepto 
manto  ad  scapulas,  sedet  in  loco  preBparato,  et  dat 
cuilibet  cardinali  et  prselato  presby  terium  solitum  boc 
modo.  Ipse  papa  sedet  in  sede,  quihbet  cardiaalis 
et  prflelatus,extracta  sibimetmitra^deferenseam  io 
manu,  vadit  coram  eo  ;  flexis  genibustenetmitraiD 
aper  tam  an  te  papam,qui  poni  t  in  illam  pecuniam  quam 

dateiin  uno  scypho  argenteo  camerarius,  etquam 
dicitlibercameree,  qui  vocatur  Polyptjcus ;  etill« 
quirecipitpecuniam  inmitra,  osculaturgenudomioi 
papoB.  Idem  vero  camerarius  habetante  se  magoam 
mensam  coopertam  tobalea,ubi  sunthujusmodimo* 
netee  ;  etassistuntipsi  camerario  clericus  camene 
et  duomercalores.  Ipsi  vero  camerarius  etclericos 
cameraB  .sint  induti  superpeliiciis. 

bato  presbjterio,  idem  dominus  papa  a  duobus 
cardinaiibusdiaconibusducituradmensamsolemDitef 

paratam,  etsedetibi,  episcopo  cardinale  sibidanie 


1145 


ROMANI  ORWNES.  --  XIV. 


il4G 


aquam^duobus  diaconibus  tobaieam  tenenUbus;et  eo 

loto,  factaque  Benedictione  mensffi,  vaduntomnes 

sedere.Sedet  autem  papain  una  sede  eminentisolus, 

diversis  et  magnis  vasis  aureis  et  argenteis  super 

mensam  positis.ln  aIiaveromensa,qu£eestad  dex- 

teram,8edent  episcopi,  etpost  eos  presbytericardi- 

nales;in  parte  sinistra  diaconi  cardinales ;  et  post- 

mensas  cardinalium  erunt  mens8e  omnium  praelato- 

rum  et  aliorum  nobilium.Et  attendequod  papasta- 

bit,dumcomediti,indutus  et  calceatus,utdictumest, 

cam  mitra.  Gardioales  vero  omnes  habebuntsuper- 

pelliciacumcamisiis,  et  mantellis,  et  milris  dbis 

simplicibus;et  ita  comedent,  etomnes  prselati  simi» 

liter.278  Coram  papa  servientlaici  majoresnatu 

et  nobiliores,qui  prsesentes  erunt.  Comestione  sump- 

ta,  papalavabitmanus  ut  prius;et  quilibetcardinalis 

similiter  sedendo  lavabit  se,8ervieote  f  unden  te  aquam 

cardinali  lavanti.Gardinalesautem  quiassistunt,te- 

neant  tobaleam,unus  ex  sua  parte  lavantis,alter6x 

altera,etsic  sibiad invicem  mutuo  serviant.Quibus 

omnibuslotis^  et  redditis  gratiis,  papareducitur  a 

duobus  cardinalibus  ad  cameram,ubi  sacris  exutus 

quiescit.Cadinalesvero  et  alii  praelati  redeunt  ad 

hospitiasua  eques  cummitrisparatis,sicutiD  come- 

stione  steterunt. 

Item  Benedictio  papsBde  episcopo  facti,quae  exhi- 

benda  est  in  eodem  loco ;  quae  consecratiofacienda 

Yidebitur  inter  ultimumif|/ne,e/e25onMiss8e,et6f/oria 

inexcelsis  Deo,\e\  Dominusvobiscum,PetB,ciis  scili- 

cet  prius  omnibut  aliis  qusB  consecrationem  prffice- 

dunt,ut  supra;et  hoc  amplius,quiapapadebetcum 

alilsornamentis  habere  annuium  pontificaiem.Sta- 

bunt  autem,dum  hsc  Benedictiolegitur,  tam  papa 

quam  episcopus  qui  benedicit,  etahi  cardinaleset 

episcopiy  modo  et  ordlne  tradito  superius  in  conse- 

cratione.Orationem  primam  dat  episcopus  Albanen- 

sis,DeuSyqui  adesse  non  dedignaris,eic, ^ni  supra  in 

coronatione  domini  papae.  Secundam  Orationem  dat 

Portuensis  ep\9copm,Supplicalionibus  nostris,omni' 

potens  Deus,  etc.Tertiam  Orationem  dat  Ostiensis 

episcopus  vel  archipresbyter,  si  desitepiscopus,  ita 

dioens  Deus,qui  apostolum  tuum  Petrum,  etc.  Hac 

Benedictione  peracta,imponitur  apostoiico  pallium, 

et  dicuntur  et  fiunt  cffiteraconsecrationis  papffi,quffi 

imposito  pallio  dicenda  sunt  et  agendaordinesu- 

pradicto. 

XLWlJnfra  scripta  sunt  illa  quae  domini  cardinales 
et  alii  praelati  de  cwia,camei*arius  etalii  famHia- 
res  pap3Sjacere  debent  quando  coronatur, 

Primo  quilibetepiscopus  etdominuscardinalissu- 
per  camisiam  superpellicium,  amictum,  stolam  et 
pluTialecolorisconvenientistemporihabeat.sivein- 
dual;sed  in  Processione  album  habeant  pluviale. 
Item  habeat  ordinarium  suum  etmitram,et  equum 
coopertum  cooperiroento  aIbo;etin  mensadepositio 
pluviali,recipiat  mantellum,  et  cum  mantello  et  mi- 
tra  in  capite  comedat  in  aula  cum  domino  papa. 

379'^^"^  quilibetde  dominis  cardinalibushabebit 
in  itiensa  casulam  coloris  congruentis  tempori  qiio  con- 


A  tigeritconsecratio etcoronatio  celebrari,velpluviale 
secundum  quod  tempus  requiret,  In  Processione 
autem  habeat  tunicam  et  dalmaticam  albi  coloris 
pretiosas,et  equum  coopertum  cooperimento  albo, 
et  in  mensacum  dominopapa  erit,sicut  supra  scrip- 
tum  est  de  aliis  dominis  cardinalibus. 

Item  quilibet  episcopus,sive  prffiiatus,  qui  reper- 
tus  fueritin  curia,habeatcamisiam,superpellicium, 
amictum,  stolam  et  pluviale  coloris  secundum  quod 
tempori  convenit  inMissa.  Item  habeat  ordinarium 
et  mitram,  et  inProcessionepluviale  album,mitram 
et  equum  coopertum  cooperimento  albo.  Gum  au- 
tem  venerit  ad  palalium  cum  domino  papa^ubi  pa- 
ratum  est  ad  comedendum,  deponat  pluvia]e,et  re- 
cipiatmantellum,et  cum  mitra  in  capite  comedat 

n  cum  domino  papa. 

Item  dominuscamerariusdebet  prfficedere  domi- 
num  papam  cum  cruce,  associatis  sibi  capellanis 
usque  ab  ecclesiam,  ubi  debet  fieri  consecratio  et 
coronatio,et  in  Missa  stet  in  lococonsueto.Quafinita 
accedat  ad  locum  in  ecclesia,  ut  ordinatum  est,  e- 
fiat  presbjterium ;  et  sic  paratus  una  cum  uno  de 
clericis  camer»,  et  mercatoribus,  ministret  domino 
papae  diversas  monetas  exhibendas  pro  presbyterio 
dominis  cardinalibus,  prffilatis,  et  aliis,  de  quibus 
consuetum  est ;  et  idem  camerarius  et  clericus  sint 
induti  superpelliciis :  quo  facto,camerarius  eritcum 
domino  papa,quousque  dominus  papa  sit  inraensat 
et  postea  vadat  vel  revertaturadcameram  adcome; 
dendum  cum  omnibus  capellanis  domini  papse,  qui 
p  suntin  curia,  poenitentiaris  et  aliis  pluribus  bonis 
viris,  qui  ex  parlecaraerarii  invitantur. 

Item  quilibetcapellanusdominipap{B,non  subdia- 
conus  domini  pap»,  habeat  superpellicium ;  et  sic 
eqnitabit  in  Prooessione,  et  studeat  ire  ornate  cum 
socio  sibi  dato. 

Item  duo  Grffici  de  monte  Gryptffi  Ferratffi,  etiamsi 
essentin  curiaalii  Grffici,  dummodocuria  sit  intali 
Ioco,quoddeipso  monte  possinthaberi,  alioquin  de 
aliis,  sicut  fieri  potest,  intersit  in  Missa  :  quorum 
unus  indutus  alba  et  tunicella  legal  epistolam  con^ 
gruentem  diei^alius  sitindutusparamento  etdalma- 
tica,  et  cantet  Evangelium  quod  congruat  diei ;  et 
habeant  paratos  equospostMissam,et  veniant  cum 
Processione  usque  ad  palatium  domini  papse. 
D  980  I^°i  thesaurarii  habeant  paramenta  parata 
pretiosa  pro  domino  papa  competentia  secundum 
tempus,cum  consecrabitur,et  alba  pro  Missacelebran- 
daetProcessione,mitra,regnum  etseptem  candelabra 
cum  cereis,tobalea,caputergium,chrisma,  etaliaeis 
dicta. 

Itemduodecim  vexiUa  etduo  cherubini  inlanceis, 
quidabunturquatuordecimcursoribus,utportentea 
juxta  papam;et  unus  ex  ipsis  thesaurariisj  cum  do- 
minus  papa  coronabitur,  assignata  corona,  recipiet 
mitram,  et  prfficedet,  et  exspectabit  in  porta  eccle- 
8i6e,et  dabit  mitram,et  recipiet  coronam.  Item  stabit 
paratus  recipere  palliumetcasulam,quandopapa  re- 


Ii47 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGOT  LfTORGICA  OPERA. 


m 


cipiet  mantiim ;  et  post  comestionem  recipiet  indu-  A  sub  oracapp^^etaccrpiensdtidbnsmanibasfibrnitt 


menta  et  sandalia,  quoe  papa  deponet. 

FraterN.mareScalcusmarescalliaehabebitparatos 
equos,  cum  faleriset  aliis  necessariis  equo  quem 
equitabitpapa,cumcooperimento  posterius  de  scar- 
leto  ;etfaciat  alia  consueta  sibi  injuncta. 

Servienlesalbierunlparati  ad  dextrandumequum 
et  ad  portandum  soh^clum  et  calcaria,  capelium  et 
cappam  ooatra  aquam  ne  pluat,  et  mitrale. 

Ilem  servientes  nigriportabunt  capellaro,capflia, 
faldistoria,  seabella  ei  alia  consueta,qnaufio  domi- 
nuspapa  vadilcaniare  insolemnibiJsfestis.l!(immi- 
cam  de  tribus  panibus.  Item  qnatuor  incisoria  de 
pane  in  una  tobalea  promanibiislavandis.  Itcm  de 
aqua  frigida  et  calidapro  manibus  lavandis.  Itera 


porrigendum  sib!  per  aliquemdecapellatiis  asiaDti' 
busyin  quo  dicenda  Oratio  scripta  est,  teneatipsom 
super  caputsuumanteipsnm  pontillcem,  dum  dicH 
Orationem.Si  rero  sft  dies  ferialis,  in  qua  pontif^i 
incumbenssuperfaldi<toriumOrationemdtcered«- 
beaf^idem  cardinalis  genu  fleio  coram  pmitificdK- 
brumteneat  ad  pectussuum  vel  alio  modo,qai  pfo 
ipso  pontificead  legendamOi  ationemaccommodios 
videatur.  DictaOratione,cardinali8  reddateri  aqtto 
reof>pif ,el  remaneat  cum  Ipso  pontifl^^c^donec  flnia* 
tur  officium  beatae  Marifle,  si  dicendnm  est,  inqno 
tamen  liber  ad  Orationem  dicendam  teneri  non  solet, 
Finila  Hora,diverta(  cardinalis  praedictut  ad  kKmfn 
aliquem  non  remotura,et  si  episcopi  cardinales  se- 


portabuntin  ecclesia  locum  ubisedebet  indnere,et  g  deant,non  longea  pontifice  cum  eis  sedere  poteril 


locum  posl  alfare.ubi  debet  sedere  :til  faldistorium 
erit  parafumaute  altare,  in  quo  incumbat  cum  flct 
litania. 

Uem  in  eccIesiapara])iturIocusad  sedendum.ubi 
fiet  presbyteriiim,et  ubi  eri(  faMisloriatn  ad  seden- 
dum.ttem  subdiaconi  doraini  papae,  (am  capellani, 
quamalii^sinlindiititiinic^^Uis^elservinntetcantent 
laudescumpriorediaconorumcardinalinm.eifaciant 
servitia  qum  erunt  eis  injuncta  :  et  habeant  cquOs, 
etvenianlequescumProcessione  cumpapa;etunus 
eorum  sit  paratus  ad  portandum  cruccm,alius  ad 
faciendum  lifaniam,  etterliusad  serviendum  deto» 
balea;ef  diaconus  qui  cantavit  Gpistolam,  in  Pro- 
cessione  portabit  librum  EvangeIiorura,et  prior  eo- 
rum  portabitpallium  superaltare  tempore  debito. 


sive  sit  episcopus,  sive  presbyter.  Sedeat  antem  Iti 
locoqui  sibl  competit  secnndum  ordinem  suum, 
quousquepontiflce  2S9  calceato  sandaliis.YOcetor 
pse  cardinalis  ab  aliquo  ex  acolythis  pontificlser- 
vientibus  administrandumaquam  manlbjsejtwdem 
pontiflcis.  Tunc  accedens  ipse  cardinalis  coram  pon» 
tifice,utramquemanum'producetexiracappamjnx- 
ta  modum  superiuspositum;et  demanualicojusex 
familiaribus  pontificis,'qni  pelves  cum  aqua  eldem 
cardinalitraderedebet,accipiatsuperiorempehim8i- 
nistramanu;  et,  genuflexocarampontifice,supponat 
eam  manibus  ejus  ;  et  acciplens  inferiorem  peltim, 
dextera  manu  fundnt  aquam  manibus  pontiflcii, 
quandlu  pontlfexacciperevolet.Deindepeltesresli* 
tuenseiaquoaoceperat.revertaturadlocumadqoetn 


281  ^LWl.De.minislerw  episcopi  vel  preabyleri     anteadiverterat.CumquepontffexpIanetamassttmp 


tnrdlnalisservieniis  papae  Miisarum  solmnia  ee- 
librandi  in  officio  eapellani  f^ubrica. 

Sciendum  est  quod  Romano  ponlifici  Mitsarum 
solemnia  celebrantiservire  solet  in  offloio  oapeliani 
episoopusoardinalls  diebusqui  prooessionales  vo- 
oantur  :  in  quibus  idem  pontifex  longe  ab  altare 
saoriB  indutus  vestibusyetoum  ordinataProcessione» 
mappa  superoaputejus  exten8a,ad  saorum  altare 
procedit.  Aliis  vero  diebusiin  quibus  non  fithujus- 
modi  Processionis  solemnitasiservire  solet  presbyter 
oardinalis.Sed  a  feriaquartain  capite  jejunii,  licet 
diota  processio  fieri  soleat,tamen  presbyter  oardina- 
lis  servire  debet.  Quando  autem  pontifex  alicui  epi- 
seopo  vel  presbytero  cardinalicommittitstrmonem 


serit.tunc  etipsecardinalis  quiservit,depositacap* 
pa,  assumat  cottam  vel  superpelliciumamictofflet 
pluviale  coloris  qui  tempdrl  con^uat;et  sl  sitpfe«by- 
ter  cardinaliSfipsequi  sibi  gervri  nthilomintispIutiAle 
induere  debet,et  conseqtienter  acclpere  mHfamsQfliB 
P08th*c,lradentesiM  unoexacolythis  pontifJcalem 
annulum,accedat  ad  pont}flcera,otii  per  diaconum 
cardinalem  mitra  iraposita  fuerlt;  ipsedepositami- 
tra,8ua«eumdem  annulum  immittatanouaridii^to 
dexterae  manus  pontific^s,  oscnlando  eamdem  ma- 
num.Demum  accipiensdemanu  aeolythinavicnlam 
cum  thure  et  coehleari,porrig4tip8i  pontifici,otin* 
censum  ponatin  thuribulo,quodidemacolytht}st^ 
nere  debet.AccipiAnte  vero  pontificec  ochlear  ipsuni. 


faoiendum  in  Missa,  is  qui  prajdicaturus  e»t  servire  D  cardinalis  pripdlctus  manum  ejus  oscolari  debet;el 


dabet»  etiamsi  alias  ad  alium  pertinerc  servitium 
videatur. 

Gum  vero  pontifex  in  ecclesiam  in  qua  celebratu- 
rus  est  venerit,  ipso  divertente  ad  locum  ubi  sacris 
vestibus  indui  debet,episcopus  sivepresbytercardi- 
nalisqui  serviturus  est  eidem  pontifici  assistere  de- 
bet,dum  dicilTerliam  velaliam  Horam,qn?Bdicen- 
da  est  ante  Missam  secundum  eiigenliam  temporis. 
Etcum  idem  pontifexOrationem  si  ve  Coilectam  illius 
HorflB  dicturus  es(,  dictus  cardinalis  detecto  capile 
manumsinistram  produoitper  auteriorem  fissuram 
cappas  sufie^  qua  indutusest;dcxteram  Vero  proferat 


similiferfaciatquandopontifexcochlearipsumrcpo- 
nit  in  naviculam.  Hoo  enlm  regulariter  observalur 
quando  quicunque  cardinalis  aliquid  traditio  roa- 
nus  pontificis,vel  recipit  de  manu  ipsius,  manum 
eamdem  reverenter  osculari  debet. 

Post  ha?c  si  Processio  facienda  est,  ordinata  ipsa 
Processione  per  ipsos  quornm  interest,  cardinalis 
ipse  prsecedit,  si  est  episcopus,  cum  aliis  episcopiSi 
teneudo  locum  quem  aliastenere  debet;si  vero  pres- 
byter  est,praBcedat  prius  omnes  presbyteros  cardi- 
nales,quasi  unus  ex  junioribus  episcopis  cardioali- 
bus.Sic  autem  pra^cedat  cum  aliiscardinalibusipse 


1149 


ROMANI  ORDlNfiS.  —  XIV. 


IISO 


qul  servit,  donec  adaltareperVeniant;  etjiuladex-  A  statts,  sipontifexstat;autseden8inaliquoaptoloco 

tT>i«fn       AfM*ttfl     rtllnfkTc     a^^OrvA/llAf       AfLr\nr%    WAnllf/iv       i^/sr^  a!     ^  ^  ^  li  t -  ^  .) t.       *^  i     f       .<. 


truin  corau  altaris  eXspeclet,  donec  ponllfex  ipse 
perveniat  ad  altare.  Qiiod  sidiefe  processionalisnon 
est,  sed  talis  in  qua  pontifex  prope  altare  selcHs  in- 
t!uitur  ;  postquaui  cardinalis  ipse  poDtifici  dederit 
annulum,  statim  veniat  ad  dextrutii  cornu  altaris,et 
exspectdt2S3politiflcem,  utdictum  est.  Veniente 
autem  pontifice  ad  altare,et  astantibus  eidein  duobus 
diaconibus  hinc  ei  inde,  episcopus  sive  presbyter 
cardinalisquiservlt,staredebetjuxta  diaconum  qui 
est  ad dextram  pontificis,  donec ipse pontifex  confes- 
sionem  et  absolutionem  compleverit.  In  flne  vero 
absolutionis  accipiat  domiuus  cardinalis  de  manu 
acolythi  naviculam  cum  thure,  et  offerai  pontiflci, 
ut  thusin  thuribuloponatjuxtamodumqui  superius 


si  pontifex  sedeal.  Et  facto  sermone,cumipsopon- 
tificeredeatadsedem  ipsius,  prfiBcedens  ipsum.  §i 
autem  psequiservitsermonem  facturus  est,  post- 
quaiiiincensavitponliricem,  genuflexoaate  ipsum 
bsculaturpedem  ejus,  et  petatBenedictiodemdicens 
Jube,  domney  ften^i//ce/<*.ReceptaBenedictione,reve- 
tentet'  queerat  a  ponlifice  quantam  indugenliam 
placeat  ei  concedere  ;  et  audilo  beneplacito  ejus, 
pefgat  ad  locum  ubi  prcedicaredebet,  etprosequatur 
sermonem  suum.  Quofiriito,  maueatin  eodem  loco, 
donecfacla  slt  confessio  perdiaconum  cardinaleni ; 
ettunc  anteqnam  pontlfex  det  absoluliouem,  dictus 
cardinalis  qui  praedicaverit  annuntiet  indulgcnliam 
talibus  vel  similibuiS  verjjis :  DominussummUsponlU 


ponitur.  Deinde  cardinalis  ipse  vadat  et  exspectel  b  f^s^auctontateomnipoientis  Dei et  Beatorum  Peiviei 


pontificemjuxtasedem  ipsi  pontiflci  prmparatamin 
dextra  ejus  parte.  Cumque  pontifex  ad  eamdem  se- 
dem  venerit,  ascendat  dictus  cardinalis,  assistens 
eiex  parte  dextra,  dicatcum  ipso  Introitum  Missm 
et  Kyriey  eleison,  legendo.  Deinde  vadat  ad  seden- 
dum  ia  loco  suo. 

Sciendum  vero  est  quod  cardinalis  qul  ser  it  in 
loco  capellani,  si  6st  episcopus,  faldistorium  suum 
babere  debet  ad  dexteram  partem  sedis  prmdict® 
Supetaliosepiscoposcardinalesquisedent  ineadem 
parte ;  siautem  presbyter  est,  non  debethabere  fal- 
distorium,  sed  locum  habebit  ante  pedes  pontiflcis 
in  dexterapartejuxtaduosdiaconos  cardinales  qui 
eidem  ponliflci  assistunt.  Cumquepontifexincoeptu- 
rusest  HymnumAngeiicum,surgit  dictuscardinalis 


Paulijapostolurum  ejusetsua,omnibm  verepceniten- 
libusel  confessisconceditindulgentiam  uniusanniet 
9uarfra^</i/ac^/ef?<m,velplussicutportlificipIacuerit 
etcon5equeriterdalaabsoIutioneperponliticem,ip?e 
cardinalisredeatadeura,etdicens  Credo.si  dicen- 
damest,  assistat  etprosequatut*cum  eo  Symbolum, 
el  sedeat ;  et  cantato  Symbolo  surgat  et  assistai  pon- 
tificidicenti  Dominus  vobiscum, 

Postea  residente  eo,  acolyihus  super  ipsius  gre- 
mium  debet  extendere  lobaleam  seu  mappam.el  amo- 
vere ehirolhecas ej us,  amoto prius annulo  pontifii^ali 
de  digitopontiflcisper  cardlnalem  prcedictum,  qui 
eum  «crvare  debfet  immisso  allcui  digito  suo ;  el  genu 
flexo  adexteraparlepontificis,  debet  tenere  toba- 
leamdecenterobvolutamcifcajuncturambrachiiet 


qui  servit,etassistatpontifici,et  prosequaturcum  eo  ^  manusdexteraepontificisjSubdiaconotenentesimili- 


Hymnum  prcedictum,  et  deinde  sedeat  in  loco  silo. 
CumautemdicturusestpoutifexPao:  t;o6/5,  vel  Do- 
minum  t7o6tj$ctim,surgatidem  cardinalis,eiacciplat 
librum  Missaiem  tradendum  sibi  per  aliqtiem  capellfii- 
nuiii,yel  aliumcl6ricum,cui  liber  ipse  commissris 
fuerit ;  etipsum  teneatapertum  super  capui,  velaliter 
decentimodo,proutcommoditaslocipenniserit,atite 
pontiflcem,  donec  dixerit  omnes  Orationes  dicendas 
quasidemc£Lrdinalispttesciredebet,acdiligenter  in 
libro  (jUflBrere,  ac  ordlndtepontiflci  prieseniare.  Fi- 
nitis  Orationibus,  cardinalis  teddat  librum  ela  quo 
i^cepit,  et  sed^at  usqueante  horam  qua  legendum 
est  Evangehum.Tunc  surgen<<  accipiatde  manu  ftco- 
lythiriavictilam  cum  Ihure,  et  exhibeai  eam  pontiflci 


ter  a  (^afte  sinistra ;  etaliquo  decubiculariis  ipsam 
iobillfeam  elevante  paUlulumante  pectuspontiflcis, 
ne  forte,  dum  pontifex  lavat  manus,  aliquse  guttaB 
pl*esi!iantdeat|ua,etsa<irasvestesmacularcpossint. 
Tunc  episcopus  cardinalis  antiquior  ex  aliis  qui  sedent 
cif  ca  pontiflcem,  surgai  at  accipiai  pelves  tradendas 
sibiabunodefaniili&ribuspontificiSjCuicommissum 
fuerit,elministretaquaraadmaou9pontiflcis,abluen 
das,  sicUt  sut)erius  de  prima  ablutione  dfctum  est. 
QuibUs  ablutis  et  extersls,2S5  pra^dicttis  cardinalis 
quiservitimmitataunulumdigitopontificis^  et  sur- 
genssteljuxtapoutifiois  sed6m,  donec  istantehora 
tjua  pontifex  processurus  est  ad  al  tare,  ipse  procedat 
etpffleparetiibfumMissaleminsinistrapartealtaris, 


eomodoquisuperiusdescriptus  est,  utpontifext^d- 1)  suppositaei  tobaled  coraplicata,  cum  quapontifex 


nat  Incetlsum  in  thurlbulo,  quod  portandum  est  ad 
Cvangelitim  ;  quo  posito,  dicti:s  cardinalis  iterum 
sedeat,  donecinchoetutEvangeliunl ;  quodcumlegi- 
tur,  assistatpontifici  in  dextra  parte  sedens. 

Pinito  Evangelio,  dictus  cardinalis  accipiat  thuri' 
bulum  de  manu  acolythi redeuntis  a  loco  in  quo  le- 

ctum  esi  Evangelium  ;  2S4^iii^<^^^^^^iP^"'^  P^^' 
tlficem.Etestconveniensquodincensandoteradmo- 
veat  thuribulum  ante  pectus  pontificis.  Hoc  facto,  si 
pontifex  ipse  praedicaturus  est,  cardinaiis  ipse  qui 
sefvit  pergat  ad  locum  in  quo  faciendus  est  sermo 
8il  in  dextera  parte  pontificis  dum  praedicat»  videlioet 


manus  abstersit,  quam  clerlcus,  quieidem  cardinali 
servit  de  mitra  recipere  debet  de  manu  acolythi, 
quando  pontlfisx  surgit  ut  veniatad  altare.Prsefatus 
autem  cardinalisdiligenterqueereredebet  in  preedi- 
cto  libro  omniaquas  pontifexdicturusest,  siveofiLC- 
rendo  patenam  et  caiicem,  sive  thurificando,  sive 
etiam  prosequendo  seoretas  Orationes,  et  ceetera 
quee  adofficium  Missflespectant.  Debentetiam,  cuiu 
opus  est,  sollicite  ac  uiodeste  vcrtere  folia,  et  osten- 
derepoatiflci  digito  qute  dicendasunt,  si  quando 
frittfit  opportunum.  Sic  autem  pontifioi  assislat  juxta 
hbrumattentusetreverens  usque  d^^AgnusDei,  In 


ii5i 


APPENDIX  Ab  S.  GREGORir  MAGNI  LITURGIGA  OPERA. 


iio2 


elevationetameadomiDicicorporispoterit  admodi-  A 
cam  flectere  genua,et  idemsimiliterfacereineleya- 
tionecalicis,  adorando  videlicet  corpus  etsangui- 
nem  consecratum. 

Caeterum  postquam  dixerit  Agnus  Dei  aixm  ponti- 
flce^  et  ipse  pontifex  inccBperit  dicere  Orationem 
Domine  JesuChriste,  gui  dixisli,  etc,  qu»  videlicet 
dicKur  ante  pacem,  tunc  saepe  dictus  cardinalis,  re- 
lictolibro  in  sinistra  parte  altaris,  transferat  se  ad 
deztram,etpontifice  se  convertente  ad  dandam  ei 
pacem^ipse  cardinalisinclinet  se  ante  eum  profunde ; 
non  tamen  flectat  genua,  et  cito  se  erigens,  reveren- 
ter  accipiatpacem  a  pontiflce,acsubsequenter  oscu- 
latur  crucem  paJlii  quse  est  in  pectore  pontificis  ; 
deinde  prout  opportunum  fore  prospeserit  aptet  ei 
planetam  primo  super  dextrum,  postea  super  sini-  £ 
strum  brachium ;  poterit  etiam  trahere  a  parte  ante- 
riori.  Subsequenteraptet  pallium  hocmodo.  Partem 
illam  fanonis,qu6B  dependet  ante  pectus  pontiticis^ 
aptet  decenter  subpraedicta  cruce  paliii ;  deinde  su- 
per  eamdem  crucem  ponatdigitos  manus  dextrsp.suffi, 
etcumsinistratrahatpallium  inferius,et  coliocet  in 
loco  debito  super  dextrum  bracb  ium  pontificis ;  postea 
digitosmanussnee  sinistreet  imponens  eidem  cruci, 
cum  manu  sua  dextra  trahat  et  aptet  sinistram  par- 
tem  pallii.  Est  autem  locus  conveniens  pallii  super 
brachia»  ut  videlicetnec  tantum  ascendat,  quod  ap- 

propinquet  ad  cubitum  ;  sed  sit  quasi  in  medio 

ut  cubitum  ultimam  partem,anteriorempaliii,qu8e 
yidelicetdependetinferius,faciatcertedependereper 
mediumplanetae.  286^^^^"^  autem  aptandi  pla- 
netam  et  pallium,  ut  supra  tangitur,  melius  percipi 
potestexemplodiaconorum  cardinaIium,quorum  est 
hoc  frequenter  facere  in  Missa,  quam  possit  per 
scripturam  tradi. 

His  peractiSfCardinalisprffidictusconvertens  sead 
antiquiorem  ex  diaconibus  cardinalibus,  qui  circa 
altare  assistunt,  det  ei  pacem  ;  ita  tamen  quod  si  is 
qui  Evangelium  legit,  est  antiquior,non  ei,  sedanti- 
quiori  post  eum  pax  dari  debet,  Deinde  cardinalis 
prffidictus  vadat  ad  episcopos  cardinales,  et  det  pa- 
cem  antiquiori  in  parte  dextra,  et  alteri  antiquiori 
in  parte  sinistra.  Subsequentervadatadpresbyteros 
cardinales,et  det  pacem  antiquiori  in  parte  sinistra^ 
Ultimo  ad  alios  pnelatos  qui  saoris  induti  sunt,  et 
det  pacemuniqui  primumlocnmtenet,  velpluribus 
eorum,  si  forte  non  omnes  fueruntin  ordine  eodem  D 
residentes.  Ipsum  autem  cardinalem  sic  euntem  ad 
dandam  pacem  prsecedere  debet  unus  de  acolythisi 
et  aliquis  vei  aliqui  de  cursoribus  dominipapffi, 

Datapace,  revertatur  adpontiflcem  queminvene- 
rat  recessisse  ab  altari,  et  venisse  ad  sedem  suam, 
eique  communicanti  assistat.  Nec  oportet  multum 
sollicitari  eum  de  libro  tempore  communionis  ;  sed 
ipse  cui  liber  etcommissus  tenere  debet  ante  pon- 
tificem  aptata  dextrasuper  ipsum  iibrum,  ut  legere 
possitquffiillolemporedicenda  sunt.Ipse  verocar- 
dinalis  accipiensd^  manu  acoljthi  pannum,cum  quo 


::C 


abstersurus  est  pontifex  os  etdigitos  post  communio- 
nem  etablutionem,  etcum  ipso  panno  accipien  sca- 
lanum  cum  quopontifexdominicum  sanguinem  sn- 
mere  debet ;  quando  pontifex  sumpserit  partem  Ho- 
stiffi  quffi  sumenda  est  ab  eo,et  debuerit  sumeresangiii 
nem,  dictus  cardinalis  porrigit  ei  calamumyOscuIans 
manumejus.Gumque  pontifex  postdatam  sacram 
communionemdiaconocardinali  et6ubdiacono  re- 
sederit,  dictus  cardinalis  tenens  prffidictumpannum 
8uuminmanudextrasua,genuaflectatadextrapar(e 
pontificis,  et  tobaleam  extendendam  per  acolTthum 
super  gremium  ejus  teneat  manu  sinistra,  eodem 
modoquosuperius  scriptumest.  Tuncille  episcopus 
qui  aquam  ministraverit,accipiens  de  manu  aco)  jthi 
manusuadextraurceolum  cum  vino,  et  manu  sini- 
strayasculumiuquoablutiorecipiendaest,vasculuin 
ipsumsupponatdigitis  pontificis,  et  cum  urceo  su- 
perfundat  vinum  paulatim  et  modeste,  et  aliusepi- 
scopus  cardinalisantiquiorpostillum  accipial287 
peives  exhibendas  sibi  peraliquemdefamiliaribus 
pontiBcis,  et  subsequenter  super  eosdem  digitos 
aquam  fundat  eo  modo,  quo  suprain  ablutionema- 
nuum  traditur.  Ablutis  digitis,  sffipe  dictuscardinalis 
qui  servit,porrigitdictumpannum  pontifici  ad  ex- 
tergendum  digitos.Prffifatus  autem  episcopus  qui  vi- 
num  f  undit,urceum  reddens  acolytho,  vasculum  cum 
ablutione  portet  ad  altare  diacono  car<linaii  qui 
Evangelium  legit,  qui  eamdem  ablutionem  bibere 
debet,et  vasculum  episcopo  reddere ;  ac  ipse  epi- 
scopusvasculum  tradereacolytho^  etsic  redire  ad 
locum  suum.  Gardinalis  vero  qui  servit,  exspectet 
manens  sic  genu  flexo,  donec  subdiaconus  offerat 
pontifici  caUcem  cum  vino, etipsepontifex  sumat  de 
eo  ad  abluendum  os;  et  tunc  Iterum  dictus  oardinalis 
porrigitei  pannumprffidiciumados  abstergeodum ; 
et  exinde  cardinalisrestituensdictumpannumaoo- 
Ijtho  surgere  debet,  et  instante  hora  pontifex  adal- 
tare  redire  debet.  Ipse  cardinalis  prfficedat  eam,  et 
sit  in  dextra  parte,habens  ibi  librum  missalem  cum 
tobalea  supposita,  ut  supra  dicitur ;  etvenientepon- 
tifice  ad  altare,  assistat,  ei  dum  dicit  Orationes  di- 
cendas  post  communionem,  quas  diligenter  quffirere 
et  ordinate  studeat  prffisentare  pontifici.  Gumqu6,fi- 
nitis  Orationibus  omnibus^  pontifexdicit  Per  Domi^ 
ntm  nostrum  Jesum  Christum,  etc.,  cardinalis  pm- 
dictus  osculaturprimoaltare,  demumerucem  pallii 
quffi  est  super  dextrum  brachium  pontificis,  et  sic 
recedat  ab  altari,  et  vadat  ad  locum  in  quo  sedit, 
stans  ibi  donec  post  Benedictionem  datam  'pontifex 
redeat  adsedem  suam,  juxtaquamdictuscardinalis 
assistens  amoveat  annulum  de  manu  pontificis,  et 
reddet  acolytho.  Deinde  divertens  exuat  se  sacras 
vestes,  et  induat  communes  ;  ac  denuo  redeat  ad 
pontificem,  et  assistat  eidem,  et  serviat  m  Hora  illa, 
quffi  post  Missam  dicendaest,sicutdictumestsupe- 
riusdeHoraquffiMissam  prfficedit.  Si  autem  exuto 
pontifioe  sacris  vestibus  imponendaest  ei  mitra,  di- 
cttts  cardinalis  adsit,  et  nuUus  diaconus  cardinaiis 


im 


ROMANl  ORDiNES.  —  XIV. 


iiS4 


adyenerit,  saepe  dictus  cardinalis  mitram  imponit  A  cum  thure  et  coohleari ;  et  libros,  videiicet  Missa- 
^n^.   «_..  ^  ,.  .  ,.  lem,librum  Evangeliorum,  etlibrumEpistolarum ; 

tobaleas  etiam,  qnarum  unam  tenetcapellanus,vel 
aliquis  alius  de  ministris  porrigendam  pontifici, 
cum  opus  fuerit,  ad  tergendum  os,  vel  nares. 
Tobaleas  habeat  is  qui  serviat  mitram,  ad  te- 
nendam  ipsam  mitram  ;  aliam  etiam  ad  exten- 
dendum  super  gremium  pontificis,  quando  sedet. 
Nihilominus  habeant  paratas  et  alias  tobaleas  ali- 
quas,  et  aliquem  ahum  pannum,  seu  pannos  seri- 
cos,  quibusuti  possintad  alia  mysteria  quABpraedicta 
sunt,  si  necesse  fuent,  utpotead  ornandum  ambo« 
nem,  vel  posteriorem  parlem  altaris,  si  ejus  dispo- 
sitioid  requirat,  vel  aliquem  aiimaornatum.  Defe- 
rant  quoque  «estivo  tempore  fiabella  ad  abigendum 


ipsi  pontifici.  Finita  veroHora  prsedicta,  cardina- 
lisipse  recedere  potest,  peracto  videUcetmioisterio 
suo. 

988  XLVni.  De  his  qtuf  observanda  sunt  circa 
mystenum.ouandoepiscopuscardinaHs  Missarum 
solemniaceUbrat;et  quos  mnistros  debet  habe- 
re ;  et  de  vestimentis  seu  ornamentis  ponti/kis  et 
ipsorum. 

Quando  episcopus  cardinalis  Missarum  solemnia 
celebraturus  est  in  ecclesia  aliqua,  clerici  ejus,  qui- 
hus  capellaecuracommittitur,  praecedere  debent  ad 
eamdem  ecclesiam  cum  ipsa  capella,  et  soUicite  pro- 
videre  quod  omnia  deferant  quae  necessaria  suntad 
ministerium  tam  pro  persona  pontificis  quam  pro 
ministrisejus,  etpro  sacro  altari.  Ministri  autem. 


quospontifex  omni  tempore  haberedebet,sunthi:  B  ™"sca8adroinisterio;insuperdeferanttapetiaplu- 


capellanus,  diaconus  et  subdiaconu8,et  quatuor  aco- 
Ijthiad  minus,  videlicet  unus  qui  mitram  servare 
debet,  unusqui  sit  thuriferarius,  et  duoquisint  ce- 
roferarii.  Cumopusest,  poterunt  nihilominusaliqui 
alii  de  clericis  celebrantisinduti  superpelUciis  eidem 
assistere  cum  praedictis  ministris.  Vestimenta  vero 
sea  omamentapropersonapontificis  deferendabffic 
sunt :  caligs,  sandaiia,  amictus,  alba,  cingulum 
cutn  subcinctorio,  quod  habet  similitudinem  ma- 
nipuli,  et  dependere  debet  a  cingulo  in  sinistra 
parte ;  crux  pectoralis,  stola,  tunicella,  dalmatica, 
chirothecee,  planeta  seu  casula,  et  manipulus,  pal- 
hum  cum  tribus  spinulisaureis,  sipontifex  palUouti- 
tur  ;  mitraetannuIuspontificalis.Gambutaseu  ba- 
culo  pastoraU  non  utuntur  summi  pontifices,  nec  p  ^x^^^ptis  festis  martyrum,  quando   interveniunt. 


ra  sternenda  sub  faldistorio,  et  ante  altareet  super 
sediUa,  in  quibusdebeantsedereministri.Prfieterea 
praBvideant  supradicti  clerici  capeUad.quaB  vestimen- 
ta  pontifici  et  ministris  oonveniant,  et  sint  coloris 
tempori  congruentis. 

XLIX.  De  diversitate  colorum  quibus  Romana  Ec" 
clesia  in  sacris  vestibus  diversis  temporibus  uti 
solet. 

Circaquodsciendum  estquod  sancta  RomanaEc- 
ciesia  quinque  coloribus  utitur  in  sacris  vestibus, 
videUcet  albo,  rubeo,  viridi,  violaceo,  et  nigro. 
Quidam  autem  duos  hos  ultimosprounoreputant« 
Colore  albo  utitur  a  Yesperis  in  vigilia  Nativitatis 
Domini  usque  ad  Octavam  Epiphaniffi  inclusive^ 


episcopi  cardinales  in  Romana  curia.  Sunt  necessa- 
ria  pro  persona  pontificis  pectem  et  tobalea  cir- 
cumponendacollo  ejus  quando  pectinatur,pelves  et 
tobaleaad  abstergendum  manus,  faldistoriumoum 
scabeUo  et  cussinissupponendisfaldi8torio,etpan- 
nuDi  ad  tergendum  ipsum. 

CapeUanus  a  utem  camiseam  lineam  super  commu- 
nes  vestes,  superpeUicium  seu  cottam,  amictum  et 
pluviale  hat^ere  debet*  Diaconus  amictum,  albam, 
cingolum,  stolam,  dalmaUcam  et  manipulum.  Sub- 
diaconus  amictum,albam,cingulum,  tunicellam,et 
manipulum.  Acoljthi  omnesdebent  esse  induU  cot- 
(is  secundum  consuetudinem  sanctse  Romanse  Eccle- 
sifiB.  Et  notandum  quod  diaconus  et  subdiaconus 
diebus  quibusest  usus  violacei  seunigri  coloris,non 


Item  feria  quinta  in  Coena  Domini.  Item  a  Sab- 
bato  sancto  in  officio  Miss<e  usque  ad  Octavam 
Ascensionis  Domini  inclusive,  quandocunque  of- 
ficium  de  tempore  agitur,  pr»ter  dies  Rogatio- 
num,  et  preeter  Missam  qu»  dicitur  in  die  sancti 
Marci  de  officio  Utani».  Item  in  omnibus  festis 
sanctse  Dei  genitricis  Mariae.  990  ^°  recepUone 
tamen  oandelarum  infestoPurificationisbeatae  Ma« 
riflB  virginis  utitur  colore  violaceo,  et  postea  in 
Missa  albo.  In  festo  omnium  Sanctorum,  in  festis 
Angelorum^  in  festo  Nati  vitatis  sancU  Joannis  Bapti- 
stae^  in  principaU  festo  sancU  Joannis  evangeUstae, 
in  Conversione  sancU  Pauli,  in  Gathedra  sancU  Pe- 
tri,  infesUsomniumconfessorumetomnium  sancta« 
rum  quae  martyres  non  sunt.   In  DedicaUonibus 


dalmaticas  et  tuniceUas,  sed  planetas  sacerdotales  ^  ecclesiarum,  et  per  Octavas  praedictorum  festorum 
habere  debeut. 

Provideant  etiam  prsedicti  clerici  quod  deferant 
cum  capeUa  989  &itare  portaUle,nisi  sciantquod 
altare  in  quo  celebrandum  est  sit  consecratum ;  et 
pannum  sericum,  qui  dicitur  dorsale,  et  aurifrigium 
ad  adornandum  faciem  altaris,  crucem  ponendam 
super  ipsum  altare,  paUam,  corporale,  caUcem^pa- 
tenami  mappulamadlergendumcalicem,  ampuUas 
pro  vino  etaquaadsacrificium,  vasculumquodcon- 
tinet  HosUas,  bariUumseu  vas  unde  deferant  vinum 
{NTO  sacrificio,  et  aUud  vas  pro  aqua  necessaria  in 
ministerio.  Deferantetiam  thuribulum  et  navicuiam 


qu6B  Octavas  habent,  quando  de  ipsis  Octavis  agitur. 

L.  De  cotore  rubeo. 
Rubeo  colore  utitur  a  vigUia  Pentecostes  in  Missa 
usque  ad  Sabbatum  post  festum  ipsum  inclusive. 
Item  in  festis  sanctse  Crucis,  in  festo  DecoUationis 
sancti  Joannis  Baptist®,  in  festo  omnium  apostolo- 
rum,  et  EvangeUstarum,  prseter  principale  festum 
sancU  Joannis  evangeUstse,  et  praeter  festa  Conver- 
sionis  sancti  PauU,  et  Gathedrae  sancti  Petri.  Item 
in  festis  omnium  sanctorum  et  sanctarum  marty- 
rum,prtBterfe8tum8anctorumInnocentium,quando 
extra  Dominicam  venit ;  sed  si  in  Dominica  venlat» 


J 


liiiii 


APPENDIX  AD  S.  GRfiGORtl  MAGNI  UttJRGICA  OPfeRA 


im 


uUtur  rul>eo,  elinoctavarubeo»  quacuaque  die  ve-  A  priusquatti  poutifex  acce4^t,  sit  decenter  omatum ^ 


uiat ;  siautem  e)(traDomiaiAaQci  veuiat,  tuoc  utitur 
violaceo  colore,  sediQootava  rubeo  qtaodum  est; 
per  oetavasprasdictorum  {e$torum  quceOctavaabar 
beat,  quaadode  ipsi^  Octavisagitur. 

LI.  De  colore  viridi, 

Colore  viridi  utitur  iater  Octavaui  Elpiphanl»  et 
Septuage^imaR)}  et  iater  festum  FeQtecqstes  et  Ad- 
vcutum»  quando  dominicale  ofiicium  agitur. 
LII.  De  colQre  violaceo. 

Colore  violaceo utitur^primaDominica Adveuius 
usque  ad  Missapi  ia  Natale  Domiai  iaclusive,  et  a 
Septuagesiipa  usque  ad  officium  Miss»  in  vigilia 
PaschiBexdusive,  quandocuDqueia  prsedictis  tem- 
poribus  ofQcium  de  tempore   agitur,  exceptis  fe- 


sive  pauais,  quos  ipsi  deferant,  sive  siat  ejusdem 
ecclesiae.  Pooaotiasuper  superipsum  altarecrucem, 
quffi  sit  cootra  faciem  pootificis,  quaado  stabit  ia 
oQAdio  altaris.  Hoc  vero  quod  dicitur  de  ornamenlo 
altana,  20S<I^^^ip<>^tuaquepost  BvaiigeUura 
vel  postprflBdtoationem,  quaodo  nimiuseitconour' 
sus  populi .  Ad  ipsum  altare  debeat  ipsi  clerici  ia« 
duti  cottis  sacra  orpamenta  tractare. 

IgiturpontifexadecclesiamvenieaSypostquamia- 
clinaverit,  et  breviter  oraverit  ante  altare,  divertat 
ad  locum  ubi  capella  praeparata  est,  et  staado  dieat 
cum  clericissuisTertiam,  vel  aliam  Horam,  qusedl- 
cendaestaote  Missam  pro  tempore  ;et  quaododicet 
Orationem,  capellanus  ejus,  si  opus  est,  teneat  ante 


ria  quinta  in  Ccena  Domiai»  et  feria  sexta  in  Pa-  ^  se  ipsum  librum,  ia  (^uo  Oratio  scripta  est.  Cum 


rasoeve.  £t  est  iatelligeudum  quod  ia  Sabbato 
saacto  ia  toto  ofBcio  quod  agitur  ante  Mistiam 
utendumest  violaceo ;  hoc  excepto  891  quQd 
diacQOusqui  cantat  Benedictionem  cerei  iadutifs 
dalmatica,  subdiaconus,  vei  subdiacpni,  qui  illa  die 
mii^lstrant  indutij  tunicellis  utuntur  albi^ ;  se4  Beaer 
dictioue  oerei  cautata»  diacoQus»  amQl^dalmatica, 
assumit  planetam  violacei  coloris,  et  teneat  eam 
usquedumiacboatur  officium  Miss%;8ubdiaconi  verp 
noumutaQt  vestes.  Utitur  autem  polqre  yiolaceQ  in 
quatuor  tamporibus  semper»  ut  iu  vigiiiissaactQruoi 
in  quibusestjejuuium,  quando  Missaestde  vigiii^t 
et  ia  dijabus  Ftogatioaum,  et  ia  Miss^  qu^  dicitQr  ia 
die  saacli  Marci  de  officio  litaaiae.  Item  ia  diefesti 


autem  ipse  dicet  preedictam  Horam,  diaconus  et  sub< 
diaconus  induant  se  omnibus  sacris  vestibus  pneter 
manipulos,  exceptis  diebusia  quibus  iidem  miaistri 
planetis  uti  soleot  ;  tunc  enim  ipsas  planetas  non 
debent  induere  usque  in  hora  qua  pontifex  procea- 
surus  est  ad  altare.  Capellani  vero  etcffiteriministri 
sint  induti  cottis,  ut  serviant  ipsi  pontifici  dum  in« 
dnitur.  Postquam  ergo  pontifex  dictam  Horamcom- 
plevorit,  resideat  in  faldistorio,  etincipiat  ac  prose- 
quatur  Psalmos  Quam  ama,biliaf  etc,  cum  Orafio- 
nibus  quae  dici  solent  d  um  pontifex  calceatur.  Interea 
dum  unus  defamiliaribusejusaccedens  detrahatei 
caIciamentacommunia,etsubdiaconusdeferensca- 
ligasetsandalia  genuflectat  coram  ipso  et  calciet 


saactorumfQaoceatium,  quando  exti^aPomioicacii  ^  oura,  ita  quodprimocaIcietdextrumpedem,deinde 


occtixrit.  Item  iafest^  Purifi(;aiioais  beatffiMariaeia 
receptioo^  caadalarum  ia  Proces^loae. 

LIIL  De  ^olQre  nigro. 

Colora  aigrQ  uutiic  feria  %f^ta  in  Parasoeve,  ia 
Miasisi  defQUctorurar  fitiaProc^ssiQiMbu^  qp^  Ho- 
maauiipoatifexaudis  pedibus  facjuSci^adum  tam^ 
est  qQod  diebus  (|)|tl^s  e^t  i^sus  aigri  qolQri^  uti 
violi^ceo  ooa  est  iacQaveQieas. 

Qum  ergo  praedicti  clerici,  c^pelke  curaip)i9l)^iv- 
tes^pef  veoeriutad  ecdesiampupi  e^c)em  ca{«|ia,dje 
cQOveQieati  Ipcp  ia  qQQ  pQatifex  sa,cri3  yestibus 
iadui  i^ebeat  provide^t,  i^c^  quQ4  si  JAiP^^  ecciesi^ 
secretariuo)  sit  siye  sacristi<^ca«yeniens,ia  quapou- 
tifexceiebraturusinduisoIeat,ibidemfaciantdepoai 
capellamt  et  sternaatur  tapete  seu  tapetia,  et  proe- 

«•       IJ"       A  __i • i  •• 


sioistrum,  et  uous  de  acoljthis  eumdem  juvet  ad 
calciaodum. 

Calciatuspontifexsurget^etstanssuperscabeUum 
cappam  deponat,  etremaneatin  camisialinea,  quam 
semper  debetbaberesupra  laneas  vestes,  quandoad 
celebrandum  vadit  etiamsi  roligiosus  sit.  Et  ipso 
pontifice  super  faldistorio  residente,  diaconas  et 
subdiaconus  accipientes  ab  acoly  tbis  tobaleam  saain 
et  pecten,  extendanttobaleamcircacollum,  etcaput 
ejus  leviter  et  decenter  pectinent,  videlicet  primo 
diacoiiusaparte  dextra,deinde  subdfaconusasiniS' 
tra.  Quod  si  diaconus  et  subdiaconus  adhoc  docti 
non  siut,  capellanus  boc  faciat  viceeorum.Quolkcto 
acolytbus  extendatsupergremiumipsius  pondflcis 
aliam  tobaleam,  et  pontifex,  amoto  annulo  suo^quo 


p^reatfaldistQriiipic^aicossiaoetpaaaoquiipsuin  D  utitur  communiter,  tradatipsum  servaudumcapel- 


coQperiat,  et  sc^ello.  Expooant  etiaai  io  aptolopo» 
prout  melius  poterimt^  sapr§8yes^s,quibuspontifex 
et  mif^triiqdueadi  suat»  e|  alia  q^ss  ad  mysterium 
suatopportuua,  ut  iapromptu  baberi  possuat.  Si 
vero  ia  eadem  ecclesia  ooq  sit  secretarium  seu  sa- 
cristiacoaveaieoSidepoaaturcap^IIai  ut  fiaat  qu6B 
pr^dicta  ^uQt  ia  oliquoapto  locoprope  altare;et  si 
forteiaecciesii^illacoQ^uetumesset  (^uod  pootifex 
looge  al)  oJtfri  iaduaturt  et  cum  ordiaata  Proces- 
siooe^^&U^re  procedat,  coasuetudo  servandaest. 
Praeterea  di^ti  cleqcistern^t  ante  altare  sacrum 
^UeV?  ?eu  tft]}p<ia,f5t  proyidewt5podi|«umiftare, 


lano ;  qui  accipiens  ab  acolydio  pelves  cum  aqua,et 
tenens  inferiorem  pelvimmanusinistra,  superiorexD 
vero  dextra  manu^  flexis  genibus  lunpla.t  ^quam  soper 
maous  pontificis,  assistentibus  interim  ipsipontifid 
diaconoa  parte  dextra,  et  subdiaconoapartesinis- 
tra  genibus  flexis,  et  tobaleam  prfiedictam  tenentibus. 
293  Cumque  pontifex  manus  ablueritetabster- 
serit,  surgens  et  stans  super  scabellum,  et  ministit 
reverenter  et  dUigenterinduanteum,  itaqnodaco- 
lytbi  deferant  vestes,  et  diaconus  a  parte  dextra,el 
subdiaconus  a  sinistra  recipiant  easdem  vestes,  at 
indus\nt  eum;  quos  Jqvar^  poterunt  capellani  etalH 


mi 


ttOMANI  OftDINElS.  —  Xtl. 


m 


olerkipootificis  iadttUcoUisaaiaQlM,  proutoppor-  ^  loin.Sui^s^^^pieAt^rdi^coiii^dd^U^i^f^tMjl^iaGCMivs 


UiDum  fuftrit.  la  priBMs^goacolythi  deferaoi  amic- 

tuiB)  quem  pooat  aupercaput  poDl»fieis4iacoQua|  ei 

ejusdem  amictua  efaordulam  eioisiraiQ  dlaconus, 

dextram  aui>dtiiooQttiaeeipiat,et|MMtierguBi  pooii- 

fieie,ducaii4  etreduoaot  adaQteriorem  pariemsuper 

eioguliua,  f  oaa  invieem  cotttgare  potertt  ip«a  poa* 

tilsx.  Deittde  iaduaiiteuuall^a^quam  diHgeQterap- 

tant  eirea  collum  et  eirca  nauus  ;  et  tubsequeater 

subciogat  eaaGi  oiagulo  oam  subciQotorio,UQode  mi- 

ntttris  JeTaate  ipsam  albam  aDteriori  parte  circa 

peetut,  et  iptiuteiDguii  chordulatdiaeoauBiDvkeai 

liget  ei  striogat,  TelipsepoQlifex  tiriogere  poterii* 

eiout  ei  piacuent.  lliQiBiri  Yero  albam  k^m  apteot 

cirea  fimbrias,  utipt«Bfimbri«terram  qoq  taDgaiit 

etaqualiierditteQt  aterra.  Aplent  etiam  maQieat 

iptiutaliMe,compiicaQdoeat  deeeQteriateraratuiB 

eteubitum.  CoQsequeoter  aocipiai  poQtiCex  crueem 

peetoraiem.ipsaBiquedeoBCulaDs  appeodateoUotuo* 

ita  quod  peudeat  aote  peetus.  Deiade  aocipiat  tt4H 

lam,  et  deotcuialam  cirea  mediuoi  ^ut  jmateirca 

ooilum  tuura,  nec  reducai  paries  iptiot  ttol»  biuc 

et  iude  im  modam  crQcis  aaie  peeius,  sed  pemuttai 

eat  inlerius  dapeQderesicuta  ooilo  Yeaiuoi ;  ei  nu« 

nistri  QtraaMfue  pa«iem  striaguQt  cum  oiaguloy  ne 

defluere  possit.  PottbittemiaiBtriiBdaaoieutQtuQi^ 

celia,  aptaotet  eam  oirca  colium  et  eirca  laaAUt ; 

detQde  indiiaQteumdaimattca,  aptaDies  eam  circa 

collum  et  maDicas  ejus  repUoaiitet,  iia  quod  ipsfls 

maQicce  Boniao^aAtBiaQuspeQtifioiSyaeddisteDtab 

eis,  qoasi  per  spaQum  dimidii  paluu. 


B 


a  siQifttris  plaoeiau)  super  brachia  poQtificis  ^i» 
compi^ceai.  £tsipoQUfexpropsaitarelDduitur»sub- 
diacaousiQ  ipsa  pjicatura  sinistri  brachii  col|ocet^ 
qoasi  abseondaimafiipulum  poDUi^cislradendum  sibi 
ab  aooIytho.Quod  si  poQtiiex  looge  ab  altari  yestia? 
tur,  Qon  debet  sui^diaconustuQC  imponere  manipu- 
luiBySed  debet  ipsuin  portare  cum  libro  Evaugelio- 
rum;et  cum  pootifex  perveDerU  adaltare,  imponat 
et  aptet  maQipulura  praBdicto  modo.  Plaosta  vero 
complicataj  ui  praBdictum  est,  diaconus  de  capile 
poDii£cis  amictum  depooat,  et  aptet  circa  cojlum 
e|ug,et  provideat  quod  plaueta  plaoe  jaceat  super 
humeros,  et  trahat  ip^^am  a  parte  ^teriiori ;  dainde 
pallium  oompoaat  ita  quod  crux  ^gpterior  sii  aDie 
peoius  super  Hurifrigium  plaAeiss,  et  ipsi  oruci  po- 

QeasexieiisosdigitosdextremaDuscufflmaDuaiais- 
tra  trahat  paihum  super  dextrum  bractoim  j^oaiificit 
Yarsu6cub)tum;poatea  juopaaeDseideff)  cruadigitos 
siDisiresmaQtts,  cuoidextraaMiDu  paUiuo»  supersi- 
Qiatrum  braehium  poDtiiicis  trah»t,provid€^»s^yiod 
iptum  paliiunt  super  braciiia  dQsceadAt  quati  ad 
Dte^iiuniQter  armumet  cubiiiMD;atjux44t  iuiQO  WA- 
dum  aj4eiurpaJiUum,quotiesvidetuturopportwiHD. 
Deiode  diacoaus  aocipieDs  mjtr^m  ab  eoqai  ipsaia 
6eryat,impoDat  eam  ciapiii  poDtjlicis.|Qterim  citpel- 
lanus  iaduai  se  piuvia]i;et  impositamiir^  poDtifigi» 
ipae  capeliaQ  asimmiltat  SMI  poQtificaiem  ao^uium 
aoaalari  digito  dextrflBiQaauspoDtiilcis,osculaDdo 
ettiD;quod  semper  Xacere  det^t^quaodp  iaMnit^tei, 
aotiVaaQdo  aMO^vei  ipsvm  aoAvilvw.  Poterit et^l^m 


PostiMeo  poD4i£tx  iterumreaideai,et  cecApiatchi-  G  poat  pootificalem  aDDuLum  immitti  aUer  aaoultUS 


rotiMoatoffBreadassiiH  ab  aeoiytho,  iiamittefi^eeat 

maaibusejut  diacoDodaxtnB,  ettuiHiitooootioieiraQ, 

qttibos  aeeeptis,  turgat,  et  preBdioii  oaiDiatriimpa- 

naatei  plaaeiaaa  ;  eiai  pontifex  otaiur  pailio,  impo* 

sita  pdaoeta  iaM]iediale,aaolytkuitoffiejrat  ei  pailhuo 

teoeiis  ipsufltoum  pulolm  tobalea  pAaaibusexteaais, 

itaqaod  dextra  maouieoeat  paliiamcirca^eritcem 

siiiieiraiD,  et  siaiatra  maaucirca  crvcem  dextram. 

Ipaa  aatempoQtifiex  S94  o*^^^  p>4Uiare  io  cruce 

poatenori.  Deiade  mioiaMri  impoaaat  eipaUiuiDi|)^ 

siMn,  diaooiio  elevaate  partem  iiiam  qaa  dabet  pM- 

tenua  dapeadere*  £t  aitea^aot  juiDietri  quod  4I0 

pars  paAii,  qoe  dttfdex  esi,  veoiat  aapra  aioiali^Mia 


paf  vus,  qui  ipsttiD  pQatific^mfixum  tcQeat^elboc 
episcopaliter  aptetur.iauDisso  aQQulp^capallaaus  ac- 
cipiat  de  oiaAatiuiriferaxiiDavicaif^mcvun  thuce  e^ 
cochleari^et  thuriierariQpneseDia^te  poaMA^iWO 
igae,quem,daDp  poatife^  ia^uitWTitipj^  thuri(ex:^rjius 
priapararedebet;<^peUapus  porri^  poDtiQ(;iAfivi-' 
culam  deiectaoi,  et  poDtifex  accipieos  <^tra  m^ 
cocblear  cum  thure  pQoat  iu  igoe  thus  j^i  cc^chlef^ 
iQ  oaviQuUrepoDat^  ipsuwqv^  tt^uspo^iiuip  JiQij;^a 
l>e^edicatsiga(>criMus.  CapeU^UBVjai^op^A^liyridJe.- 
beti^aaum  poQtificif«et  quaodo  qo<iM^9J'  A^^tplU^t 
quaodo  Apaam  repoait ;  et  qQcble^fgri  riypt^^tp  per 
pGAtificem,aaviaulamipi(fmi  thurJi|(e^rariQre44At.fi€^ 


hamMiim.  PogtacolytiHUD  defereotem  paltiam  fce-  ^  aoiea^xiQod diotuio  etsi de positioojB  io«i\]^,.ah3er- 


qooAiir  is  qui  iaitramservaredei>et»  deforenseam  io 

maAttdextera  mediaate  toi>aiea»etiatiai>tf a  tpiour 

laa  iofigendatpeUio.Quo  i»poeito,ioiaieiriiafi0aAi 

spinuiaa  iptas,  videiicetdiaoottus  uaainiA<ciitteeaaff 

teurioii,  aUam  tutidiaoonat  ia  oruoe  tttper ^ifijii trmii 

haiMruia,  tertiam  ttaus  ex  aiiis  mioistrisio  cruca 

poalmori.  Ipse  autem  apuuil»  sic  ioiigeadsB  suati 

quod  4[otBiibet  ieMio  ir^oeeat  per  oriMam  Otti  iotigir 

tur,  et  qoarta  vioe  aouaiea  spioul^B  iafigatur  palUo 

ullM  cituoem,provltoquod  aoDquapi  apioula  perioret 

pailHim,eiaulioaiodoacttiaeQejtts  taogat  pieQatauu 

praviaoetiamqttod  ettjutliiMt  apiouiflB  capot^^Q 

aai^mmtiaitA^aalraiiiiatoinggealitiiwemapiiw^ 


waf^m  ^i  quadMo  pootifex  looge  ^  .flt^i  io4uir 
tur»  Nam  ei  i\uia  #lt^  loduatur,  doq  o^or.tet  ^iif 
caoawo  pQiaare*uaime  poatXaQt9rP,A^  f  ^s^o^m,  iia- 
dttiopaoti^  firasdiqtQ  oiodo^di^cQDi^ei  ^i\^iaQQ' 
nutaceipiaat  mMMpulos  suq3«  et  io^m^txt  pla,aetas,si 
tempusj^eqoii^it*  Hi^paractis.ai  siOrt  iQoge  ab  altari, 
prQcedaQi.ad  ipsum,  pr^qedeote  thiiriier^rio^etpoit 
ipi^aiduo  cerQjeraE;iiftd^Ddesuhdi^qQ^u3c^mUbro 
Evaagaiiorum;post^OQs  seQuit^rpQOtifex^  dedu* 
ceotibu^  iUuQ(iQepeitaaoap^rte4^M^atetcM^<20Doa 
sittiatra.  is  «,ttte«i  itti  o4traD;i  i^XAtt  at  alii  qleriqi 
iadtttioottyaeeq^^ervtUirpoetpoDtifii^m^QuaDdopoa* 


1159 


\PPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNl  LITURGICA  OPERA. 


ii60 


natei  initram,accipiens]eamunainaiiu  per  anterius  A  pontifex  ad  sedem  venerit,  stanB  super  scal^eUam 


cornu^et  cum  aliamanucomplanetcapillospontifi- 
cis,  si  opus  est,  quod  semperfacere  debetisquimi- 
tramremovet ;  etsicamotamitra,diaconustradatei 
qui  ipsamservat,  quiseraper  eam  recipere  debetde 
manu  diaconi  velcapellaniamoventls  ipsam,  et  tra- 
dere  eam  illi,  cum  fuerit  imponenda. 

Quod  si  pontifexjuxtaaltareinduatur,  nonopor- 
tet  httjusmodiprocessionemfieri ;  sed  ipsopontifice 
accedentead  altare,deducentibus  ipsum  capellano 
et  diacono,  ceroferarii  sint  parati  juxtaaltare,  et 
accipiant  de  altare  candelabracumcereis  accensis. 
Tburiferarius  quoque  sit  paratusin  sinistra  parte 
cum  thuribuio,  in  quo  sit  ignis,  et  cum  navicula. 
Pontifexautem  inolinatus  paululum  ante  altare  con- 


dicat  sine  cantu  cum  suis  ministris  lotroituffl,  et 
Kyrie,el€ison,  997  capellanoiDteriaiaptaQte  yesles 
ejus,  videlicet  manicas  dalmalicee  componeodo  ia 
debita  plica,  similiter  componendo  planei&m  su- 
per  brachiai  et  extendendo  eam  super  humeroset 
trahendo  a  parte  anteriori,  aptet  palliom juila  mo- 
dum  superiusdescriptum.  £t  hoc  quod  dictum  est 
de  aptandis  vestibus  pontifioiscapellanus  seudiaco- 
nus  semper  facere  debent,  quandovideturopportu- 
num,  et  specialiter  quando  pontifex  surgit.  Aptatis 
vestibus  pontifex  sedeat,  diacono  imponente  ei  ffli- 
tram ,  et  uno  de  acoly  this  expaudente  super  gremium 
ejus  pulchram  tobaleam,quamponlifexsemperha- 
bere  debet  dum  sede ;  et  si  opportunum  Tidebitur, 


fessionem  faciat,  296  assistentibus  ei  capellano  a  n  is  qui  mitram  servat,stans  juxta  pontificem,  etfla- 

'"  '  .  .     o  .^  i.  bellum  tenens,  abigatabeo  muscas.Quandocunque 

autem  surgere  debet  diaconus  vel,  si  ei  non  vacat, 
oapellanus,  accipiens  eamdem  tobaleam,  extendat 
manus  suas,  et  mediante  ipsa  tobalea  revereuter 
accipiat  manuspontifiois,  eteumdemadjuvetadsur- 
gendum ;  deinde  tobaleam  tradat  acolytho.  Et  hoc 
quod  dictum  est  de  tobalea  ezpandenda  super  gre- 
mium  pontificis  semper  observandumest,  qnaodo 
pontifexresidet ;  et  quandosurgeredebet,juvaodus 
estpraedicto  modo,  velperdiaconum  velpercapel- 
lanum.  Residente  pontifice,  utdictumest,  ministri 
sedeant  circa  ipsum,  prout  commodius  potuenmt, 
secundum  qualitatem  loci. 

Cantatis  Introituet  Kyrie,  eteison  achoro,  surgat 
pontifex,  et  diaconusaptet  ei  vestes,  proutopusest 
Ipse  autem  pontifex  stans  super  scabellum,  amotaei 
mitra  perdiaconum,  elevetmanus  juxtaaltitudineni 
humerorum,itaquoddextrasitantedextrumhume- 
rum,  et  sinistra  ante  sinistrum,  extensis  utriusqoe 
manus  digitis,  sed  non  disjunctis^etmanibus  sie 
elevatis  incipiat  Gloria  m  excelsis,  si  dies  requirat; 
etcumdixerit  />tfo,jungatmanu8  antepectus,etip- 
sum  Hymnum  Angelicum  prosequatur  sinenota  cuffl 
suis  rainistris.  Quo  sic  dicto,  resideal,  et  diacoous 
imponatei  mitram;et  postquam  eumdem  Hymoam 
chorus  cantaverit,  iterum  surgat,  et  amota  ei  mitram 
perdiaconum.elevatis  manlbus,ut  supra  dictum  est, 
dicat  Pax  vobis ;  deinde  prosequatur  Orationem  vcl 
Orationes  secundum  exigeotiam  tempori8,capellaoo 
tenente  librum  Missalem  antefaciem  ejus,  etOratio- 


partedextra,etdiaconoa8iaistra.Subdiaconusvero, 
si  debet  immittere,  manipulum  pontificiimmittat.  Et 
dum  pontifex  facit  confessionem  ,stet  cum  libro  Evan- 
geliorum  juxta  gradum  altaris  in  sinistra  parte,  et 
ceroferarii  stent  circa  altare,  unus  in  dextra,  alius 
in  sinistra  parte.  Alii  rainistri  possunt   stare    post 
pontificem.  Facta  confessioneetdataabsolutioneper 
pontificem,  priusquam  dicat  Deus  tu  convei^sus^^Xc. , 
Gapelianus  accipiatde  manu  thuriferarii  navloulam 
cum  thure,  quam  ille  sibi  porrigere  debet  inter  pon- 
tificemet  altare,  et  pontifex  ponat  thus  in  thuribulo, 
capellanonaviculam  et,thuriferario  thuribulum  offe- 
rentibus  ei,  sicut  superius  dictum  est.  Quo  facto, 
pontifexdicendoZ)eu5  tu  conversus^  etc,  ascendens 
ad  altare,  et  inclinatus  ante  ipsum,  dicit  Orationem 
Aufef^  a  nobis,  etc,  qua  dicta,  osculatur  altare,  et 
posteaosculetur  librum  £vangeliorum,quem  apertum 
in  eo  loco,  m  quo  est  Evangelium  legendum  in  Missa^ 
ofierre  debet  ei  subdiaconus ;  et  osculatumperpon- 
ficemdimittatclausum  super  altare,  nisi  ex  causa 
aUbi  reponendusvideatur.  Osculatolibro,sigaetse 
pontifex  signocrucis,  et  tuncchorusinciperepotest 
Introitum.  Cumque  pontifexsignaverit  seprsedicto 
modo,  vertat  se  ad  dextram  partem  altaris ;  etdia- 
conus  accipiens  thuribulum  do  manu  thuriferarii  tra- 
dat  pontifici;etipse  pontifex  incensat  altare,  inci- 
piens  ab  ejus  medio  contra  faciem  suam ;  et  prius 
incensatpartem  dextram,etpostea  sinistram;deinde 
a  sinistro  latere  redeatad  dextram,incensandoan- 
teriorempartem  ipsius  altaris.Quo  incensato,reddat 


thuribulumdiacono,quiosculari  debetmanum  pon«  D  nes  dicendas  eidem  preBsentante,  acdiacoooa  dei- 


tificis,  et  quando  tradit  ei  thuribulum,  et  quando 
recipit  ab  ipso.  Diaconusvero,accepto  thuribulode 
manu  pontificis,  incenset  ipsum  pontificem,deinde 
altare  percircuitum :  postea  tradat  Ihuribuium  thu- 
riferario,  et  ipse  accedat  ad  sedem  pontificis. 

Pontifexautempostquam  incensaverit,  utdictum 
est,deducentibuseum  capellano  et  subdiacono,vadat 
adsedem,  suam^videlicet  ad  faldistoriumprffipara- 
tum  in  dextra  parte  altaris,  seu  post  ipsum  altare, 
secundum  qualitatem  et  consuetudinem  loci ;  ubi 
v6ro  consuetum  est  quod  pontifex  sedeat  in  altiori 
sedelapideaetlignea,  servetur  consuetudo.  Gumque 


tris,  et  subdiacono  a  sinistris  sustentantibus  eum. 
Gumque  post  ultimam  Orationem  dicet  Per  omws 
saseula  so^/orum  Jungat  manus  ante  pectus;etpo8t* 
quam  298  dixerit  Orationes  dioendas  cum  nota, 
poterit  dicere  submissa  voce  duas  Orationes,unam 
pro  se,  videlicet  iilam,  Suppliciter,  etc,  vel  illam, 
Omnipotens  sempiteme  Deus,  qui  me  peccatoremf  vel 
aliam,qu8esacerdoti  conveniat  prose  ipso,et  aliam 
Orationem  pro  vivis  et  mortois.videlicct  illam,  Om- 
nipotenssempiterne  Deus^qui  «;it>oitm,etc.HaBtaroen 
duffi  Orationes  in  solemnitatibus  omitti  possunt.Si 
veronon  debeat  dici  Ghria  in  excelsis^  cantatolTv 


H6i 


llOMANI  ORDINES.  —  XlV. 


ii6S 


riB,  eleison,  surgatpontifex,  et elevatis  maoibus  prsB-  A 
dicto  modo  dicat  Dominus  volnscumy  et  prosequatur 
Orationem  seu  Oratioues,  ut  dictum  est. 

Et  est  attendendum  quod  pontifex,  quando  dicit 
Paxvobis,  velDomintisvobiscum/mMissSi,  semper 
habeat  faciem  ad  populum,  hoc  salvo  quod  quando 
dicit  Dominus  vobiscum  ante  Praefationem,  seu  ante 
ipsum^  sive  post  ipsum  sit  populus,  vertere  se  non 
debet.  Quando  autem  dicit  Gloria  in  excelsis,  vel 
Orationes,  vel  Credo,  faciem  habeat  ad  illam  partem 
ad  quam  aspiceredebet,  prosequendo  Bfissam  in  al- 
tari  secundum  dispositionem  altaris.  Dictis  Orationi- 
bus,  pontifex  resideat,  subdiaconus  verodumpontifex 
dicit  Orationem  seu  Orationes,  tempore  opportuno 
vaditcum  libro  epistolarum  ad  locum  in  quo  epistola 
legenda  est,  praecedente  eum  uno  de  acolythis ;  et  g 
tuQc  unus  de  aliis  ministris  sustentet  pontificem  loco 
subdiaconi ;  et  completis  Orationibus  quas  pontifex 
dicit  cum  nota,  subdiaconus  incipiatetprosequatur 
epistolam ;  qua  finita,  redeat  cum  eodem  libro  ad 
pontilicem,  et  genufiectens  coram  eo  praBsentet  ei 
librum  preedictum  clausum,  superqnemponatma- 
num  dextram,  quam  subdiaconus  osculatur,  et  pon- 
tifex  benedicat  ei  signo  crucis.  Similiter  facere 
debent,  qui  prophetias  legunt,  quando  prophetiffi  le- 
guntur  in  Missa. 

Post  Epistolam  vero  subdiaconus,  si  non  debet 
pr»dicari  in  Missa,  ablutis  digitis  praeparet  in  apto 
loco  calicem  prope  altare,  ponens  in  eo  vinum,  et 
desaper  patenam  cum  hostia ;  et  utrumque  cooperiat 
mappula  ;  quod  si  non  sit  prope  altare  locus  aptus,  ^ 
superipsumaltareprsepareturcalix.  Deindesubdia- 
coQus  sedeat  cum  aliis  ministris.  Si  vero  proBdican- 
duonest,  hujusmodipraeparatiodifferripotest  usque 
post  prsedicalionem. 

Diaconus  autem  opportuno  tempore,  priusquam 
finiantur  ea  quae  cantanda  suntante  Evangelium, 
genufiectens  ante  ponUficemosculeturmanusejus, 
nihil  dicendo.  Deinde  accedens  299  ^^  ^ltare  geni* 
bus  flexis  dicat  Munda  cor  meum,  etc. ;  surgensque 
accipiat  demedioaltarislibrum  Evangeliorum,  qui 
ante  horam  illamponi  debetibidem  per  acolytuin  ; 
et  tenendolibrumantepectus,  conversus  ad  pontifi- 
cem,  stansinclinato  capite,  petat   Benedictionem 
submissa  voce  dicens  Jube,  domne,  benedicere;  quem 
poQtifex  signet  signo  crucis,  dicens  Dominus  sU  in 
cordetuo,  etc.  Gum  autem  diaconus  adaltare  accedit  ^ 
oraturus.utdictum  est,thuriferarius  thuribulum  cum 
igne  deferens  ante  pontificem ,  flectat  genua,  et  tradat 
naviculam  cum  thure  capellano,qui  similiter  genu- 
flectat;etipsepontifexincensumponatinthur)bulo, 
et  benedicat  eo  modoqui  supra  describitur  inprima 
positione  incensi.  Aocepta  Benedictione,  diaconus 
ferenslibrum  Evangeliorum ante  pectussuum,  prse- 
ceden  tibus  eum  primo  loco  thuriferario,  secundo  ce- 
roferariis,  pergat  ad  locum  in  quo  Evangelium  iegi 
debet,  subdiacono  eum  sequente,  etfinilis  omnibus 
qu8d  in  choro cantari debent  anteEvangelmm,inci- 
pit  Dominvi  vobiscum,  et  prosequatur  Evangehum, 
Patrol.  LXXVIII. 


subdiacono  tenentemanumsinistram  sublibroEvan- 
geliorum.  Et  est  attendendum  quod  Evangeiium 
legatur  in  amboneseupulpito  eminenti.  Geroferarii 
etthuriferarius  in  medio  eorum  stare  debentinferius 
ante  ipsumpulpitum,  habentesfacies  versasad  dia- 
conum.  Si  vero  Evangelium  iegatur  in  inferiori  loco^ 
nihilo  roinus  ceroferariietthuriferariusinmedioeo- 
rum  staredebentante  faciem  diaconi.  Etdum  Evan*' 
gelium  legitur,  pontifex,  amotamitraet  aptatisves^ 
tibus  per  capellanum,  stetsuper  scabellum,  habens 
faciem  vesam  ad  locum  ubi  legitur  Evangelium. 

Et  finito  Evangelio,  si  tunc  praedicari  nondebeat 
elevatismanibus,utsupra  dictumest,incipiat  Cr^do^ 
si  estdicendum ;  etcumdixeritZ>eKm,jungatmanus 
ad  pectus,  et  prosequat  ur  ips  um  S  jmbolum  sine  nota 
cum  iis  qui  sibi  assistunt.  Si  autem  Credo  dicinon 
debet,  finito  Evangelio,  dicat  pontifex  Dominus  oo- 
biscum,  Oremus,  Diaconus  autem,  lecto  Evangelio, 
osculetur  librum  ;  deinde  reverti  debet  ad  officium 
pontificis,  precedentibuseum  thuriferarioetcerofe- 
rariis  eodem  ordine  quo  iverunt,  prsecedente  etiam 
subdiacono  ipsum  diaconum  immediate,  et  deferente 
librum  Evangeliorum  apertum.  Quibus  redeuntibus, 
capellanus  accipiat  thuribulumde  manuthuriferarii, 
etmcensetpontificem ;  deinde  subdiaconus  prsesen- 
tetiibrum  Evangeliorum  apertum  pontifici ;  et  ipse 
stans  detecto  capile  300  oscuietur  Evangehum  quod 
lectum  est;  capeUanus  autem  reddat  thuribulum 
thuriferario,  postquam  incensaveritpontificem.Et 
residente  pontifice,diaconusimponateimitram;  et 
si  dicatur  Credo,  ip80cantatoachoro,iterumsurgat 
poiitifex ;  et  amola  ei  mitraperdiaconum  dicat  i)o- 
minus  vobiscum,  et  Oremus;  deinde  resideat.  Cflete- 
rum  sipontifexprffidicaredebet,  nonincipiat Cr^c/o, 
vel  Dominus  vobiscum ;  sed  exspectet  donec  diaco- 
nus  redeat ;  et,  osculato  Evangelio,  sicut  prfledictum 
est,  accedens  ante  altare,  inciinet,  et  oret  breviter 
detecto  capite.  Quod  silocus  in  quo  lectum  est  Evan- 
gelium  distet  a  sede  pontificis,  priusquam  diaconus 
redeat,  potest  pontifex  accedereadOrationem  prce- 
dictam ,  et  post  ipsam  recipere  incensum,  et  osculah 
librum.  Deindeimposita  ei  mitraperdiaconum,  per- 
gat  ad  locum  inquoprsedicaturus  est,ubidiaconus 
aptet  ei  vestes,  prout  opus  est ;  et  pontifex  prffidioet 
cum  mitra. 

Finita  prsedicatioDe,  faoiat  confessionem  diaconus  ; 
etipsepontifexconcedatsiveannuntietinduigentiam 
Deinde  amota  eimitraper  diaconum,faciatabsolu- 
tionem,  clara  voce  dicendo,  cum  nota  Precibus  ei 
meritit,  etc. ,  Indulgentiam,  etc . ,  U Itimo  det Benedic- 
tionem  dicendoE^  benediciio  Deiomnipotentis,  eic., 
signando  populum  circumcirca.  His  peractis,  reas- 
sumpta  mitra  redeat  ad  sedem  suam,  et  incipiat 
Credo,  eic.,y  elDominusvobiscum,  utsuperiusdictum 
est.  Quod  si  pontifice  celebrante  alius  inferior  eo 
praedicare  debuerit,  post  EvangeUum  aocedat  isqui 
prsedicare  debet  ad  pontificem»  et  fiexis  genibus  Be- 

nedictionem  peia,i,dicen%Jube,domne,  benedicere ; 

et  pontifexfaciat  super  eumsignum  crucis,  dicens : 

37 


ii63 


APPENDIX  AD  S.  GREGORH  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


1(64 


Dominussilineordetuoetinlabiisluisadannunlian'  A  cuin  aqua  offerat  eid^m,  etpootifex  converleQs  te 


dum  digne  et  fruetuose  verbasancta^innominePalris, 
etFiiii  et  Spiritus  sancti,  Amen,  Tudc  is  qui  praedica* 
turugest  pergat  adlocum^inquoprsedicaredebet,  et 
pr8MlicatioDem  prosequatur ;  qua  fiuita,  diaconui 
ttans  juxta  poutificem  faciat  confessionem  ;  qua 
fiDitaperdiacoDum,  isquipreedicaverit,  staus  inloco 
in  quo  preedioayit,  annuntiet  indulgeutiam,  si  au- 
nuDtiaDda  est ;  posteapoDtifezfaciat  absolutioDem, 
deinde  incipiat  Credo,  velDominus  vobiscum,  ut  di- 
ctumest.Is  autemqui  pr8Bdicavit,po8tquam  anDun- 
tiaveritiDdulgeDtiam,  redirepotest  adiocumsuum. 
Gumque  poDtifexiDcoeperit  Crerfo,  veldixerit  Z>omi- 
ntii  vo^isctim  etOrationem,  quando  Don  dicitur  Cr^(/o, 

acolythi  exteudaDt  pallam301sup^f  &1^^^'^^P<>' 


ponat  aquam  id  calicem,  diceDdo  illam  OratioQem, 
Deus  qui  humam  substantiw,  etc.  Deinde  diacoDus 
acci  piat  de  man  u  subdiaconi  ipsum  calioem,  stte&CQs 
dextra  maau  faciat  cum  eo  super  S02  corporale 
sigDum  erucis,etoolloceteum  superidemoorpc^ 
QOD  recte  in  medio  oontra  faciem  pootifieii,  sid 
pauiisperad  dextram  partem ;  et  cumdigitisutria^ 
que  maousaccipienBcorporaleiilud,  quod  ooneipli- 
catur  [A  l.,  explicatum],  cooperiat*  cum  ipso  calicen. 
Dum  etiam  diaconussic  poDitsuperaltare,poQtifei 
dicetOratioDem  illam,  Offerimus  tibi,Domine,^, 
et  subsequeuter  illam,  In  spiritu  iitii&i/i/a(ii.Dei]Kii 
facieus  sigDum  crucis  UDum  super  calicem  etHos- 
tiam,  similiter  dicat  Oratiouem  illam,  Veni,  mcti- 


nant  librum  Missalem  super  cussiuum  in  sinistra  »  ficatory  etc 

parteeju8;unusautemdeacolythis,  postquam  pon-         ^' 

tifex  dixerit  Z)otwinM«  vobiscumeiOremus,  defercDS 

tobaleam,ezpaDditsupergremiumejus,acdetrabat 

ei  chirothecas,  amoto  prius  aoDulo  poDtificali  per 

capellaDum.  TuncdiacoDus  adextris,  et  subdiaco- 

nus  a  sinistris,  flexis  genibus  obvolvant  manicas  luni- 

cellad  poDtificis  juxta  maDus  cum  dicta  tobalea,  et 

eamdem  eleveut  aote  pectus  poDtificis ;  et  capellaDus 

accipicDs  pelves,  fiexis  gcDibus   aute  eum  fuudat 

aquam  super  mauus  ejus  eo  modo  qui  superius  po- 

nitur.  Quod  si  eo  tempore  diaconus  occupeturcirca 

praeparatioDem  calicis,  loco  ejus  servialis  qui  mitram 

servat.  Quod  si  pootifex  mauus  abluerit,  diacoDus 

ablutis  digitis  ad  altare  accedeus  extcDdat  corpo- 

rale  super  pallam. 


Diaconus  vero  postquam  calicem  coUocaTerit, 
accipiens  patenam  tradateamsubdiacoao,  quieAoi 
recipiatcum  dextramauu,  mediaDtemappula,cujas 
extremitas  defluare  debet  post  daxtrum  humeruiD 
ejus ;  ipsamque  pataoam  teoeai  tectam  et  elevatam, 
staDB  retro  post pootificem  usquepost  PaterttoOfr. 
Data  patenaasubdiacono,  thuriferariusdeieratttui- 
ribulum  cum  navicula  ad  diaconum  io  dexlra  parte 
altaris,  et  diaconus  ponat  thus  id  thuribulo,  petiU 
prius  bcDedictioDe  a  poDtifice.  PoDtifex  vero  posl- 
quam  dixerit.  Veni,  sancti/icator,  etc.,  coDVsrteas  se 
signum  crucis  faciatcontra  ipsum  thurik)ului&,diceiido 
illam  Orationem. Per  intercessionem,  etc.  Etdiacoous 
accipiensipsum  thunbuluo)  tradatpoatificiosculaDdo 
manus  ejus  ;  et  poutifex,  aoc«pto  thuribulo  cuoi 


Poniitex  autem  extersiscum  tobalea  manibus,  ac  ^  dextra  mauu  staas  ia  medio  altaris  versafadead 


resumpto  auDulo  pontificali,  immitteudo  digito  ejus 
per  capeUaDum,  surgat,  et,  aptatis  vestibus  ejus  per 
eumdem  capelianum,  pergatad  altare,  deducentibus 
eum  capellaDoet  subdtacoDO,  veiilloqui  servit  mi- 
tram ;  et  cum  veaerit  ad  altare,  diacoDus  staas  ia 
dextraparte  amoveat  mitram  ejus,  ques  tunc  reponi 
super  altare  vel  in  alio  loco  apto  potest.  Tuac  sub- 
diacoaus  accipieas  dextra  maau  mediaate  mappula, 
calicem  cum  pateaa  et  hostia  superpositis,  et  cum 
sinistra  maau  vasculumcumaqua^  quaBadmisceada 
estcum  viao,  staas  iadextra  parte  altaris  preeseatet 
calicem  et  patenam  diacono,  et  ipse  diaconus  cum 
quatuor  digitisutriusque  maaus  accipiat  pateaam  cum 
hostia,ita  quod  maoipulum  suum  poaat  iaterextre- 
mitatem  pateaee  et  superioresdigitos,  quibusipsum  j) 
teaet;  sicque  pateaam  cum  Hostia  offerre  debet  poD- 
tifici  Oficulando  maoum  ejus ;  qui  eamdem  pateuam 
elevet  cum  Hostia,  diceas  Orationem  illam,  Suscipe, 
sancte  Pater,  etc . ,  capellaao  provideate  quod  poatifex 
Oratiooem  illam  et  sequeatem  legere  possit  iu  iibro 
Missali ;  et  circa  fiaem  prsedicte  Oratioais  poatifex 
collocetHostiamsupercorporale,  aoadirecte  coatra 
faciem8uam,sed  paululum ad  sioistram  partem  ;et 
pateuam  depoaat  in  dextra  parte  extra  corporale. 
Qua  deposita^  subdiacoous  tenens  calicem^  vasculum 


ipsum  altare,elevet  pauiisperioaltum  iptumthuri* 
bulum,  diceodo  illam  Orationem,  Ineensum  istud,  etc.; 
deiode  cum  ipso  thuribulo  faciat  ler  crucem  super 
calicem  et  Hostiam  simui,  diceodo  ter  illum  Tt^i' 
culum,  Dirigatur,  Domine,  etc.,  subsequeaterpros»' 
queado  illos  versiculos,  Elecalio,  manuum,  usqueid 
fiaem  illius  versns,  Ut  nondeclines  rortHetun,  etc, 
et  circumferat  ter  ipsum  thuribulum  io  gjrocirci 
calicem  et  Hostiam.  Deiode  thurificet  totum  altare, 
iacipiaos  io  mediocoatra  faciem  suam,  et  procedeo^ 
addextram  partem ;  postea  rediens  ad  mediumiinde 
procedatad  siDistram  partem ;  deindeasioistrolatere 
aitaris  procedat  thuriferando  anteriorem  pArteis 
usque  ad  dextrum  latus. 

Facta  thurificatiooe  preedioto  modo,  tradit  tlum' 
bulum  diacooo»  diceodo  illam  Oratioaem,  Aaef^ 
Dominus,  etc.  fitdiaooousosculandomaoumpooti* 

ficis,  accipiens  ipsum  thuribulum  thurificet  ipsQB 
pootificem ;  et  tradens  thuribulum  servandum  tluui' 
ferario,  303  ^P^^  "^^^da  pootificis,  prout  fueiit 
opportuoum.  Quibusaptatis,  recipiatthuribuluBMie 
maou  thuri[erarii,etthurifioetaitareperciroiuii0« 
primo  a  partedextra,d6indea  sioistra ;  posteatliU' 
rificet  capellanum  qui  servit  pontifici  Potest  etitn 
thurificare  prselatos  et  digniores  personas,  si^o* 


'  a  Ita  etiam  nunc  actitant  Garthusiani. 


■■■■■Vii 


^168  hOHANI  0&6tMli$.  -^  KlV.  lU^ 

\ni&dne»iniUi9Mm.JimQA»HdihiilMf^  A  t>^ine,famulorumftimularumqueiuarum,  •ubtiitit 

modioum  a  prolatione  ▼erboram,  etmenta  hahfat 


lerario,  qui  thorifioetipsamdiaconum  etaliosmi- 
nUtrot,  et  reliquos  attanlet,  prout  videhitur  fa^ 
eieadum. 

Fontilez  Tero  postquam  thuribulam  diaoono  redr 
diderit,polestad  majoremman^itiaai  ablueredigitos 
suos  in  dextra  parte  aitaris^capellaaD  Amdente  aquam 
eom  pel¥ibus,quamvis  hooaoB  servetur  communiter 
in  Bcelesia  Romana.  Et  attendat  quod  tuno,  oum 
duobusdigitts,  videlioet  poUiee  et  indice  utriusque 
manus,  oam  quibus  tractare  debet  sacram  Hostiam 
«ibilalittd  tangat  asquepostcommunionem,  sedoa* 
lioem  et  patenam  et  alia  qu«  tangere  oportuerit, 
tangat  eum  reliquis  digitis.  Ablutis  vero  et  absiersie 
dtgitis,  ineliaet  se  antemedium  altari8,diceado  iilam 


ooram  Deo  memoriam  viYorum,  pro  quibus  orare 
intendit ;  et  post  paululum  resumat  illud,  ei  omnium 
eireunutantium,  etc. 

Gumque  perYeneht  ad  illum  iocuBi,Ouam  oblmtuk' 
nem,  eto.,  faciat  signum  eruds  super  caiicem  el 
Hostiam ;  similiter  dicendo  Benediciam,  et  iterum 
dicendo  A^mptom,  ettertiodicendo /tetem,  eto.;  et 
cum  dicet  Ut  nolns  eofpus^faciat  signum  super  Hoa- 
etiam  tantum.  Similiter  cum  dieit  Sanguii,  faeiat 
er ueem  super  calicem  tantum ;  dicendo  autem  Dile- 

0lis<tmiFi/Uyetc.,junctismanibu8a«lpeotus,susoipiat 
pnulisperinaltum.Deindedioendo  Quipriaie,  eto., 
tergat  paululum  super  oorporale  utriusque  manus 


OratiaBem,iStact>e,san(Mrriiitlas,elc.;eteadicta,  ^  poUicem  et  indioem,  et  aodpiat  cum  ipsis  digitis 


oseoietur  altare  super  oorporale  eirca  sinistram 
Partem  Hostiss.  Poetea  seerigensversafaeiead  por 
palum,  diQat,0i^6,  FraOvi,eto.Einotandum  quod 
qaandoounquedispositiDaltarisrequiret  ut  pontifez 
sians  saper  aliare  se  vertat  ad  populum,  del>et  se 
^•ftereezdextra  parte,  etexeademconvartete  ad 
altare,  ezceptoquodcumdixeritfOrai^.fV^i/m,  etc., 
debet  se  eonvertere  ad  altare  ex  parte  sinisira  ;  et 
stans  in  mpdieahaHs  versa  faeie ad  libmim,  et  ma- 
nibaseleTaiis,  ut  supesius  dietu|n  est,  dicat  saoreias 
Oraiiones  oorreepondeotes  iUis,  quas  aniaa  dixit, 
siYe  cum '  oantu,  siye  sobmisse.  DiaconttSTeroposi» 
quam  reddideritthuribalumthunlerario,  stet  imme* 
diatepostpontifieem,YideliQetinter  ipsum  etsub* 
diacoaum,paratusad  miaisteriumopportuaum^Juxta 


liostiam,  necmultum  eloyet  super  ippum  altare  ; 
dicendoautemJ?Ztfwi/i<o{m/tim  cmlum,  elevet  ipsos 
ooulos ;  etdieeodo  iKene^tiAri^faciatoumdextramanu 
aignum  cruois  super  Hostiam,  quam  teneat  manu 
ainisira ;  quo  facto,iterum  teueat  Hostiam  cum  digitis 
utriusque  manus,et  proforaidistincte  aodevote  verba 
consecrationis ;  quibus  dictis,  ipse  primo  adpret  in* 
olinatoeapiie  sacrum  diTinum  corpus ;  deinde  reve* 
xenter  et  attente  ipsum  elevet  in  altum  adorandum 
apopulo,  et  adoratam  sacram  Hostiam  deponet  ip 
looo  euo.  fit  atiendatquod  ex  tano  utriosque  manas 
poiiieem  oumindice  ^  juncium  ieDeat,nee<li»jungai 
ipBoadigttos  usque  posi  communionem,  nisi  quando 
ipsum oportei contingere  saeram  Hosiiam,  vei  signa 
fUere. 


ipsum  diaconum  stare  poteai  in  parte  dextra  is  qui  ^     306  D«positaHosiia,utdietumesidieendo  SimiHr 


mitram  servat;et,  sitempu9requirit,teneatflabel* 
lum,et  Bihilo  minus  eappellanuf  ,vel  aliquis  alius  de 
ministris^  aliud  tenere  polesi  ad  abigeadummuscas. 
Acolythi  et  alii  clerici  cottis  induti  stara  possunt 
oiffoa  subdiaconum  ,paraii  ad  mioisterium,prout  opus 
fnerit. 

Pontifex  auiem  postquam  dixertt  aaoratas  Oratio- 
nes,  deponai  manus  supet  altare,  et  elevaia  vooe 
dicet  Per  amnift  sxeula  imeularum  ;  964  ^^  ^^^ 
dixerit,  8ur$um  earcUi,  sursum  ele  vei  maaus,  et  pro- 
aeqaatur  pr8slatiooem.Quaeompleia,jungatmanaf 
ad  peoius,  et  dioai  Scmetus^  Sanetut,  eto.,  auhmiasii 
voee,  cum  minieiris  sibi  astaniibus.  E\>sieaoappeUo 
pfwpsianie  sibi  librum  Mieaalem,  osou)etur  iaiagiaes 


waodo,  eio.,  apoipiat  oaiioem  ipsum  discoopertum,  ui 
prius  ieneat  cum  utraque  manu  pauiisperelevatum 
super  altare,  et  cum  dioit  Benedixit,  deposito  super 
altare  oaUce,  £aoiai  auper  ipsum  oalioem  crueesi  ^um 
deaira  maau,  taaendo  eum  cum  sinistra,  quo  laoio, 
tasumans  com  utaque  maau,  et  elevans  paululum 
ad  aUare,  prosequatur  verba  consecrationis  ueque 
adiUum  looum,  AmiinonempepcvUortim.  Quibusfi* 
nitis,  iocliQatopaululum  capiteadoretsaorumDot 
mini  ^ikoguinem,  et  eievet  adoranduma  popuio,  ui 
supra  de  eorpore  diotum  est.  Nep  oportet  quod 
ve)  oorpus^  vei  sanguinem  diu  teneat  elevatum  ; 
sed  posi  brevem  moram  deponat,  ita  tamen  quod 
elevatiooeset  depositiones  faciat  oum  debita  levet 


qaee  debent  esse  depioisB  in  eoddemlibro  anteCaaO"  D  rentla  ei  maturitate.Deponendo  autemoaJioemdicat 


nem  MisssB.Sabsequenter  maDibusjunotisinolinatue 
anie  altare  incipiat  submissa  voee  Te  igiiur,  ete.  ; 
ei  comdioet  UH  aeeepiu  habeas,  erigat  se«  ei  osoup 
letur  altare  in  parte  sinistra  prope  Hostiom.  Deinda 
proeequaiotipsum  Caoonem,  8icutinlibrobal>etur, 
faoiende  signum  erucis  aoper  ealioem  et  ppstiam 
sirailiier,  quando  dioii  Bme  dona,  et  iterum  quando 
dieti  Hme  mu$ura,ei  iterum  quando  dicitH«c  sancta 
eaerifMaHtiMa^CvLmsLuXBm dixerit  Memento,  D^ 

•  NuQC  semper  dicuntur  submisse. 
b  idisjn  ifi  usu  erai  mfip^  u>  quo  temper«  m^ 
crologus  hunc  ritum  imponit  m  cap.  16  :  mn  ergo 


bsio  verba :  Bme  quietieseunque^  ete.Depoeiio  calioe, 
eiooUooatoin  laco  auo,  elevaiis  manibus  ui  priusy 
prosequatur  illud :  Unde  et  memores,  etc.  £i  oum  di^ 
cet  Uostiam  puram,  faciat  signum  crueis  super  eali'* 
cem  et  Hostiam  simul ;  ei  iierum  faeiat  dioendo  Ho^ 
stiamsaneiam,  et  iterum  faoiaidicendoiios/iam  tm" 
macuUUam ;  et  cum  dicet  Panem  samctum  mtm  mier* 
nm,  faoiat  signum  super  Hostiam  iaatum.  Similiter 
cum  dicit  Et  calicem  salutisperpetum,  faoiaisignum 

digiti  sunt  contrafiendi,  ut  quidam  prx  nimia  cauiela 
(ficittnt. 


1167 


APPENDIX  AD  g.  GREGOtlll  MAGN[  LITORGIGA  OPERA. 


ii68 


supercalicmtaDtum.  Gumautem  dicet  Supplices  te 
rogamus,  etc.,  manibus  cancellatis  ante  pectus,  ita 
quod  deztrum  brachium  sit  supra  siuistrum,  incliuet 
ante  altare ;  etcum  dictnrus  est :  Ex  hac  aUafHs  par- 
ticipatione,  etc.  erigit  se,  et  osculetur  altare  in  sini- 
stra  parte  prope  Hostiam.  Subsequenter  dicendo, 
sacrosanctumt  etc,  faciat  signum  crucis  super  Ho* 
stiam,et  ali  ud  faciat  super  calicem  dicendo  ^^  sangui' 
gmnem  Cumque  dicet  Omni  Benedictione,eUi.,sigtiei 
faciem  suam.  Cum  autem  dixerit  Memento,  etc,  fa- 
ciat  memoriam  pro  defunctis^sicut  superius  de  vivis 
dictum  est.  6t  cum  pervenerik  ad  iilud,  nolns  guoque 
peccatoribus,  etc,  dicendo  iVbto,  elevet paululum 
vocem  sine  nota,etpercutiat  pectus  suumcum  digi- 
tis  deztrffi  manus,  non  poliice  et  indice,  sed  aliis. 
Deinde  prosequatur  quse  scripta  sunt  usque  ad  iilum 
locum,  Per  quem  omnia,  etc. ;  et dicendo Sanctiftcas, 
faoiat  signum  super  calicem  et  Hostiam  similiter,  et 
iterum  faciat  dicendo  Vivificas,  et  tertio  dicendo 
Benedicis,  Posthssc  diaconus  detegat  calicem,  amo- 
vendo  corporale  quod  ipsum  tegit,  et  ipsum  calicem 
per  pedem  teneat  firmum  cum  digitis  deztr»  ma- 
nu8  ;  306  ®t  tunc  idem  pontifez  cum  reverentia 
recipiatcorpusDomini  cumdeztra  manu,  et  faciat 
cumeo  signum  crucis  super  ora  calicis  a  labio  us- 
que  ad  labium,  dicendo  Per  ipsum  ;  idem  faciat  si- 
gnum  paululum  juzta  calicem,  dicendo  Et  in  ipso. 
Cumque  dicet  Est  tibi  Deo,  etc,  faciat  cum  eadem 
Hostia  signum  crucis  inter  se  et  calicem  contra  la- 
bium  calicis,  et  iterum  faciat  signum  contra  pedem 
ipsius  calici8,dicendo  In  unitate  Spiritus  sancti,eic. 
Quofacto,  deponatipsam  Hostiam  in  loco  suo,  et 
diaconuscalicem  tegat  cum  corporali,  ac  osouletur 
altareetdeztrumhumerumpontificis,  et  sic  redeat 
ad  locum  suum  post  pontificem. 

Ipse  autem  pontifez  posteain  loco  suo,  depositis 
manibus,  elevatavocedicatPeromnux5«^to5«ett- 
lorum,ei  proneqneiiuT,Oremus,prmeeptisSaltUaribus 
moniH,  etc»  et  cum  incipit  Pater  noster,  elevet  ma- 
nus,  ut  supra.  Cumque  post  Pater  noster  dicet  Ora« 
tionem  Libera  nos,  etc,  diaconus  acoipit  patenam 
demanu  subdiaconi^  et  tradet  eam  pontiftci,08cu^ 
lando  manusejuset  pontifez  ipsam  accipiens  cum 
deztramanu,quando  dicit  Intercedente  beata  DeiGe- 
nitrice  Mariay  etc,  faciat  sibi  cum  ipsa  patena  si- 
gnum  crucis  ;  et  quando  dicit  Da  propUiuspacem 
osculetur  ipsam  patenaminsuperioriejus  parte.Quo 
facto^  prosequendo  ipsam  Orationem,  accipiat 
oummanu  sinistra  Hostiam,  et  patenam  deponat 
juztacalicemin  locoubi  fueritHostia;et  Hosliam 
tenens  super  oalicem  cumdigitis  utriusque  manus, 
dividat  eam  per  medium,etmediam  partem,  quas 
remanetin  deztra  manu,  ponatsuperpatenamcirca 
prsBdicam  mediampartemHostias.  Interimdiaconus 
positis  digitisdeztrte  manus  super pedemcalicis,  to~ 
neat  ipsum  firmum. 

PoDtifez  autem  tenens  in  deztra  manu  partem 


A  Hostiae,  quse  remansit  in  ea,et  duos  digitoa  manus 
sinistrae  junctossuper  calicem,  incipiatelevataToce 
Per  omnia  sajcuiasoBculorum ;  et  dicendo  Pax  Do- 
mini  sit  semper  vobiscum^  faciat  cum  eadem  parte 
Hostiae  ter  signum  crucis  intra  calicem.  Deinde  po- 
nat  ipsam  in  calice,  dicendo  Fiat  comnmlWy  ete. 
Quo  facto,  diaconus  tegat  calioem,  at  prius,  et  poa* 
tifez,  junctis  ante  pectus  manibus.  dicit  Agnut  Dd, 
submissa  voce  cum  ministris  astantibus.Deindedicat 
ilieLmOrsLiionem,DomineJesuChristeqiUdix\siiytk.\ 
qua  dicta,  osculetur  altare  in  sinistra  parte  prope 
calicem  et  Hostiam.  Cappelianus  vero,  dom  %ijfl 
pontifez  dicit  prsedictam  Orationem,  dextram  ace^ 
dat  ad  partem  altaris  ;  et  poniifez,  osculato  alUri 
convertat  se  ad  ipsum,  et  det  ei  pacem,  dioeodo 

g  Pax  /e(;tim,quamilie  recepturus  priusinolinet  reve- 
renter  ante  pontifioem  absque  genuflexione ;  deinde, 
reoeptapace,  respondet  £^  cum  spiritu  tuo;ei  oscn- 
IeturpectU8pontifici8,et  aptet  ei  vestes,  prout  fid^ 
ritopportunum.  Posteadetpacemdiacono,  etdiaoo- 
nus  subdiacoDO,et  subdiaoonus  ei  qui  senrat  mitiaiB, 
et  iUe  uni  de  acoly this,  et  ille  aliis  ;  et  sic  pax  # 
fundatur  per  circumstantes.  Capellanus  veio  data 
paoe  diacono,  si  episcopi  adsunt  in  Missa,  vel  ai 
preelati,  seu  principes,  portet  ei  paoem,  qui  si  simi- 
liter  stent,  sufficit  quoddet  uni  eorum  qui  primuin 
locum  tenet,  si  vero  stent  in  diversis  locis,  aceedat 
ad  eos,  prout  viderit  ezpedire;  et  data  eis  pace,re- 
vertaturadpontificem.  Et  est  observandumquodsi- 
adsuntcommunicaturiin  fineMisses,  ipsi  non  d^ 

P  bent  pacem  recipere  quando  aliis  datur. 

Pontifez  autem,  data  pace,  ut  prflBdictumest,  ca* 
pellano,  oonvertens  se  ad  aitare  inclinet  ante  Hof- 
tiam  et  calicem,  et  junctismanibus  dicatrevereDtet 
illasOrationes,i>omtn««/esu  Christe,  fiUDeim 
etcetalias  Orationes,qu8sdicendaisuat  ante  samp- 
tionem  oorporis,  prout  babentur  io  libro.  Subs^ 
quenter  accipiens  cum  digitis  sinistrsB  manus  ilias 
duas  partesHosti»,  queBsuntsupra  patenam,saaitt 
easdem  cum  omnidevotioneet  reverentia ;  et  dua 
babet  in  ore  sacrum  Domini  corpus,  teneat  maous 
ante  pectus  junctasinmodumorantis.  Posteadetecto 
per  diaconum  oalioo,  poterit  super  eum  detergefe 
paululumpatenamcumpoliice  deztro,ut  si  quidifi 
ea  remansit  de  Hostia,  cadat  in  calicem,  et  difii^ 
illos  versus,  Quid  retnbuam,  etc.,Ca^em,ete.,et 

D  alia  dicenda  ante  sumptionem  sanguinis,  prootlQ 
libro  baben  t  ur .  Demum  sumat  sanguinem  cum  pvi^ 
HostisB,  qu8B  in  caiice  est,  cum  omni  re?erentia^ 
cautela.  Quo  sumpto,  recipiat  modicum  de  vino  ifi 
calice,  infundente  iUud  subdiacono;  et  iiludsoiDai 
ad  abluendum  os  suum.  Postea  dicendo  illas  Ora- 
tiones,  Quod  ore  sumpsimus,  eto.  et  Corpus  totoR 
ienens  super  calicem  digitos  utriusque  manua,guibits 
tetigit  Hostiam,  abluatipsos  modicum,  subdiacoBo 
iterum  infundente  vinum  ;et  antequamilludsniB&t, 
abluatiterum  eosdigitos  308 <^^^^  aqua,quam  '^ 


«  Hanc  Orationem,  non  ex  Ordine  Romano,  sed  ex  religiosorum  tradiiione  baberi  ezistimat  Micro)og«^ 
in  cap.  18. 


^^s^ 


1169 


ROMANI  ORDINES.  —  XIV. 


1170 


fundal  capeUanusoom  pelvibus,et  ipsa  aqaa»  pro-  A  culis,  etOrationibus  dicendis  postMissam.Et  si  pou- 
jiciaturin  loco  mundo.Ponlifex,  abhitis  digitis  pne-     tifei  eiui  debet  juita  altare,  non  debet  aocipere 


dicto  modo,cum  aqua  abstergat  os  cum  panno  ter- 
8orio,quem  ei  porrigat  is  qui  mitram  servat.  Postea 
sumpto  vino  quod  erat  in  calice,tergatos8uumcum 
eodem  panno.Interea  diaconus,ablutis  digitis,  cor- 
poralia  complicet,et  reponatin  loculo  inquo  servari 
debent. 

Peracta  communione,  diaconus  aptet  vestes  pon- 
tificis,prout  opus  fueril;subdiaconus  abluatcalicem 
cum  aquamunda  quae  projicienda  est  inloco  mun- 
do;postea  ipsum  abstergat,  et  decenter  obTolvat 
ipsum  simul  cum  patena,  et  tradat  acolytho  repo- 
nendum.Acolythi  vero  removeantdealtaripallam, 
et  complicatam  reponant.Deniquecantata  commu- 


mitram  recendo  ab  altari  ;  si  vero  debeat  ire  ad 
sacrariumsive  ad  sacri8tiamexuendus,ibidemcam 
mitra  vadat,praeoedentibuseumduobusceroferariis 
et  subdiacono,ac  dedncentibus  eum  capello  et  dia- 
cono.Cumque  pervenerit  ad  locum  inquoezuendus 
e8t,stetante  faldistorium  super  scabellum;  etsi  pal- 
lium  habet,acolythi  accipiant  spinulas  pallii,etdia- 
conus  deponat  eimitram,  si  detuiil ;  et  oapellanus 
extrahat  annulum  pontifioalem,quem  tradataoolytho 
reponendum.Deinde  diaconus  et  subdiaconu8»amo- 
tistantum  manipulis  suis.exuanteumomnibusaliis 
vestibus  ordinate  et  modeste^acolythis  recipientibus 
ipsas  vestes^etsi  pontifexpallioutitur^quandoipsum 


nioneachoro.pontifeidicatOrationesdicendaspost  b  pallium  amovetur  abipso,  osouletur  orucem  ejus 

^» ••_        j   •  •       •    •  •   »»•        «•  •« 


communionem,  ita  quod  si  in  principio  Missse  dixit 
sobmisse  Orationes  pro  se  et  pro  vivis  ac  pro  de- 
funotis,  correspondentes  illisdicat,  antequam  dioat 
principalem  Orationem/et  iUisdictissubmissavoce 
osculetur  altare  circa  medium  eju8;et  elevatis  ma, 
nibus  dicat  elevata  voce  Dominus  voMscum  ;  et  si 
dispositio  altaris  requirat  quod  se  vertatadpopu- 
lum,ipsose  vertente  vertant  etiam  sediaconusetsub  • 
diaoonus,Diaconus  vero,antequam  pontifex  conver- 
tat  se  ad  altare,  ipse  convertat  et  trahat  paululum 
planetam  pontificis  ab  anteriori  parte.Pontifez  autem 
conversus  ad  altare,  et  stans  circa  dextrum  oomu 
ejus,  prosequatur  Orationes  quse  dicendsB  sunt ;  et 
cum  dicit,post  ultimam  Orationem,  Per  d(minum 


posterioren.Similiter  osculeturstolam  etcrucempe- 
otoralem,quando  amovetur  abeo.Demum^deposita 
alba^reoipiatoappam  suam  oommunem,  quam  de- 
bet  habere  paratam  unus  de  famulis  ^ns^et  oapella- 
nus  vel  alius  qui  servat  annulum  ejus  quotidianum, 
restituat  sibi  annuium.Cum  autemfinierit  praBdic- 
tas.Orationesdicendaspost  Mis8am,inoipiat  Seztan^ 
vel  aiiam  Horam  quse  post  Missam  dioenda  sit  pro 
tempore,et  prosequendo  eam  cum  ministris.resideat 
in  faldistorio;et  subdiaconus  indutu8,8icut  in  Missa 
fuit,ab8que  manipulo  cumuno  deacolythis  detra- 
hat  ei  sandalia  et  caIigas,quibU8U8U8  est  in  minit* 
tericassistenteuno  famulo,etcalciante  eumcalcia- 
mentaoommunia;quicaloiatU88urgitutfiniatHoram 


nos<rtim,etc.,  redeat  ad  medium  altaris,  et  oapella-  p  praedictam.Inlereadiaconusetaliiministriseexuant 


niis  osouletur  altare  ao  dextrum  ejus  humerum. 
Pontifex  autem  dicendo,  post  ullimam  Orationem, 
Peromnia  sacula  sasculorum,i  ungat  manusante  pec- 
tu8;deinde  osculatoiterum  aitari,et  manibus  eleva- 
ti8,dioat  Dominus  volnscum;  et  si  dispositio  altaris 
requirat  ut  vertat  se  ad  populum,  diacouus  et  sub- 
diaconus  similiter  vertant  se  similiter.  Ipse  autem 
pontifex,dicto  jDoinmti«t;o6t5ctim,revertat  se  ad  al 
tare^et  diaconusdicat  IteMissaest  yelBenedicamus 
DominOtpro  tempore;ita  quod  si  secundim dispo- 
sitionem  altaris  pontifei  vertit  se  ad  populum^  di- 
eendo  Dominus  vohiscum  ,diaoonus  etiam  vertat  se 
dic6ndo,7^6  Missa  est ;  sed  si  Benedicamus  Domino 
dicat,vertere  se  309  ^^^  debet.Elpostquamoho- 
ru8,responderit  Deo  ^ra^u»,  pontifexdioatoumnota 


prsBter  aoolythos,  qui  non  debent  deponere  cottas, 

donec  recollegerintet  complicaverintsacrasvestes. 

Pontifex  8ute,finitaprsediota  Hora,  reoedere  potest, 

remanentibus  310  aoolythis  oum  capelia,  donec 

ipsam  faoiant  reportari. 

lAS.DeusuplanetQrum  diaconi  etsubdiaconi 

rubrica. 

Circa  prsmissa  sciendum  est  quodquandodiaco- 

nus  et  subdiaconus  utuntur  planetis  secundum  exi- 

gentiam  temporis,earumu8U8  talis  debet  esse.  Dia- 

conus  indtttus  alba  et  stola,  subdiaconus  alba,  det>ent 

servire  pontificidumse  induit,quo  induto,aocipiant 

manipulos  et  planetas,  nec  plioent  eas  a  dextris, 

neo  a  sinistris.uout  faoiunt  sacerdotes,  sed  ab  an* 

terioriparte  ^  elevent  eas  super  braohia,ttt  mini- 


SU  nomen  Domini  benedictumMo.f  et  det  Benedic-  ^  strarepossintproutfueritopportunum.Sttbdiaconus 


tionem  signando  populum,  et  \ertendo  se,  dumsi- 
gaatfProut  seoundum  qualitatem  loci  videtur  expe- 
dire^Demum  inclinatus  ante  altare  dicat  submisse 
illam  Orsiiionem JPiaceat  tibi,eic. 

Qua  diota,deducentibus  eum  oapellano  et  diaoono 
pergat  adlocum  ubi  exui  debet,dicendo  cum  mini- 
stris  Antiphonam  illam,2Wiimptim>rt4m,et]^enedt- 
ciie,ei  LaudateDominum  msattcdXcumrepetitione 
dictflB  Antiphonas,et  Oratione  dominica  cum  Versi- 

•  Modo  aqua  simul  cum  vino  ad  puriQcationem,  ut 
loquuntur,  miscMur  in  c&lice,  atque  utrumque  hau- 
rit  sacerdos. 


autem,quando  pergere  debet  ad  legendum  episto- 
lam,deponat  planetam,etin  alba  cum  manipuloepis^ 
toiam  iegat,et  rediens  ad  altare  resumat  planetam, 
et  teneat  usquepost  Missamfinitam.Diaconusquo- 
que,instantehora,qnando  pergeredebetad  legen- 
dum  £vangelium,deponat  planetam,etacoIythi  de- 
center  eam  complicent^etimponantsupersinistrum 
humerum  ejus,  ac  sub  dextrobrachiohgenteam,at 
mehus  poterunt,itaquod  ab  humero  sinistrodescen- 

b  Hinc  videas  qua  ratione  dict«  sunt   planete  pli- 
cat®. 


il7i 


APPENDIX  AD  S.  OREGOIUI  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


im 


dat  ftdlatos  deztruin,  sicut  diaoonaiii  stola  descea-  A  liocKn  pnipararedei>ea8,oapellaout  f  el  diaeontis,  il 


dit;et  hoc  modo  diaconus  plaaetam  teueat  dum  le* 
git  Bvangelium,  et  usquequo  dicatur  ultima  Oratio 
poft  communioDem.TuiicadjuVante  uno  de  aocrij* 
tUsyamoveatplanetam  desuperhumerum,etinduat 
eam>  aicut  fuerat  in  prin<Hpio  Miitffi.  Qua  finita,  tam 
ipte  quam  « ubdiaconus  venientes  cum  pontifice  adio* 
cumiaqiioexuidebent,planeta8deponunt,etfierTiant 
pontificietuenti  sacrasvestes^casteraomnia  faciant 
diaeoiiasei8abdiaooau8,quando  utunturplanetisqu» 
faeeredebentquando  utunturdalmatica  ettunicelia. 

LV.Deofficioeapellanit  ^ui  debet  servire  de 

mUra. 

Seiendum  est  etiam,  quod  in  praocipius  festis  ad 
preDdictos  ministros  superaddi  potest  unus,  qui  de 


doctas  fuerii^suppleat  vicem  ejus,  aut  si  idemsob- 
diaoonus  non  sit  doctusealceare  pontifieem.aimsde 
aooljthis  vice  ipsios  hoo  faciat;et  dedealiis.  Ea 
vero  qun  ab  acolTthisfacienda  suntyfaeerepottiiiit 
quieunque  cierici  induti  oottis. 

LSLDecomfmmioM  eorum  fui  ordinantw, 
PraBler  prsBtermissa  notandum  est  quod  si  ponti* 
fex  celetMret  81S  ordines,  ii  qui  promoveoiuf  sd 
sacrosoommuDicare  debent  ex  hone8tate;et  prsdi* 
cendam  est  eis  ut  digne  se  preparent ;  et  aeoljrthi 
inquirere  debeotqui  ex  eis  sint  commutiicaturi,  ut 
annantient  hoesubdiaoono,  quaadocalicem  prapa* 
rare  debet»  ut  prasparet  Hostias  quas  aecessftritt 
fueriat.Gumqae  poatifex  oiroa  flnem  MissA  tangtii' 


mitra  sarviat»  indutus  pluviali  siout  capeilanus ;  et  g  nem  sampserit^post  primam  eJusablutioaem^aDte* 


tunc  tpse  debet  a  parte  sioistra  deducere  pontifloem 
citm  oapeUano^qUocunque  pontifex  procedat;ut  ipse 
debet  eidemfacieatieonlessionem  assisterein  parte 
sini8tra.Dei>et  semper  pontiiici  deponereet  amovere 
mitram,  eioepto  quod,  quando  primo  imponitur 
311  mitraidiaconusipsam  imponeredebet,etipse 
diaoonus  debetamoveremitram,  qaando  pontifex 
aoeesserit  ad  altare,  tam  in  prinoipio  Missae,  quam 
post  Evangeiium;etquandopontifex  redit  cum  mitra 
ad  searetarium.  Quando  antem  ipse,  qui  de  mitra 
serritiprmdieto  modo  deducit  pontiiicem,tunc  dia- 
coaus  decet  praecsdere  poatifleem  immediate  ^  et 
quando  idem  qui  de  mitra  servit^stat  juxta  pontifi- 
cem  facieatam  confe8sioQem,ut  dictum  est^velresi- 


qnam  digitos  abluat,  aooedant  ad  eum  qui  commuHi- 
cari  det>eat,  primo  sacerdotes,  secundo  diacofii, 
tertio  sabdiaooAi.  Duoautem  ex  miaistris  extefidant 
mapptilamqaa  tegitur  calix,velaliam  decentem,tl 
teneat  exteasam  iater  poatificem  et  communiean* 
tes.Poutifex  vero  aecipiens  cum  sinistra  mano  pa- 
teaam,et  suppoaens  Hostias  consecratas  non  moltas, 
similiter  convertat  se  ad  eos  qui  commuoieaturi 
saat,et  porrigatsingulis  oum  dextra  maQQsacrao 
communioaem.dicendo  :Corpus  Domini  nostri  Jm 
Ghristi  enstodiat  animam  tuam  in  vitam  xlemam. 
AmenAs  autemqul  commuoicatur,  flezit  genibus, 
osculetur  prius  maaum  ponflflcis,  postea  Hostiam 
sumat;et,  8l  pretbyter  ett,  vel  diaconut,  pootifex, 


deotem  ia  sede  sua,  tuoc  diacoaus  del>et  stare  io  p  data  Rostla,  immediate  acoipiat  eum  ad  oscuiuoi 
dratraparte  post  oapeliaoum.Ipse  quoque  demitra     paci8;6ubdiacoau8  vero  poaat  *  vinum  in  calice.et 


servieasiqaando  sicest  indutuspiuviali|debet  pon* 
tiflei  sede  sua  surgentl  porrigere  manus,  et  ipsum 
juvare  ad  8urgendttm;et  dum  pontifex  stat  super 
altare,ipse  debet  stare  post  eum  in  dextra  parte  dia* 
coni,et|  sitempus  requirat^aabellum  teneat  ad  abi- 
gendum  muscas.  Ipse  etiam  teneat  ac  pontifici  porri- 
gat  pannum  tersorium  post  communionem.lntelli- 
gendumveroestquod  quandoipsede  mitraserviens 
utHur  plaviali»nihilo  miuus  debet  alius  esse  iodutus 
cotta,qui  mitram  amotam  servet,  et  imponendam 
tradat. 

In  preedictis  ergodiebus,  in  quibus  diaconus  et 
subdiaeoUus  utuntur  plaaetis,et  quando  is  qui  ser* 
vit  de  mitra  utitur  pluviali,  provideant  clerici  ca- 


porrigat  lis  qui  communicaverunt,utexeo  suiDant, 
et  08  abluant.Quod  si  multi  suot  communicantes, 
poterit  diaconus  vel  alius  de  mioistris  aiiomtenerc 
calicem  oum  vino,  et  communicatitibnt  porrigtre. 

LVII.D^  communione  episeoporum  qui  eonsemniw, 
etablHitumqmi  6enedieuntur. 
Pnnterea  sipontlfet  aliquandoveialiquosepiscO' 
pos  conseorare  debuerit,  subdiaconus  opportdoo 
tempore  pmparet  Hottiam,  vel  Hostias  pro  const- 
crando,vel  consecraDdiSyConsecrandam,  vel  consa- 
craadas;et  provideat  qnod  tantum  de  vino  in  calicc 
ponat  ad  conflciendum  sanguinem  Domini,  qQ&fl* 
tum  sufflcere  potest  ipsi  poiHifloi  et  consecraodo 
seu  ooa8ecrandis,quidesanguiQe  communicare  dt- 


peUfls  qui  deferant  prssdictas  vestes  pro  ipsis.  Girca  "^  bent.Pontifexautem,quandocommunicatdesangai* 


haec  attendere  debent  omnes  ministri,  ut  ea  quse  fa- 
cere  debent  singull  seoundum  suum  ministerium 
faoiant  prompte,  ordinate,  ac  reverentennon  tarde- 
aopraspostere,  aut  impetoose  ;  et  si  aliqui  eorum 
mious  experti  fueriotin  miai8terio,quod  ad  eos  per* 
tiDet,a]iqui  qui  magis  experti  suntdebeanteosdo* 
cereqQomodoageredebeant,vel  etiam  supplere  vi- 
cem  eorum.  Verbi  gratia,  si  diaconus  nesciat  mi- 
tram  imponere,  autaptare  vestes  pontificis^capella- 
nus  qui  doctusest,  faciat  haec  vice  ipsius.  Similiter 
si  subdiacoausoon  sit  doctusqualiteret  quando  ca* 


ne,non  totum  sumat,  sedpartemejuscQmparteHos. 
tinquss  in  calicedimissafuit;  reliquum  vero  dimitt^t 
in  oalice.  Det  sacram  Hostiam  313  oodsecrato  sen 
consecralisqui  communiocure  debent^sicotsuprade 
sacerdotibusordinatis  dlctum  est^excepto  quod  g^ 
nuafleetere  non  debent ;  et  si  sint  uqqs  velduo 
consecrati  tantum,ac  dispositio  loci  permittatquod 
stantes  olrcacoroaa  altar.SjSicutsteterdOtconcei^ 
brando  Missam.communicare  posaint,  ibidem  stando 
communic6nt,alioquiQ  accedentes  adipsum  pootin- 
cem  sacram  communionemrecipiant.  Subsequenter» 


a  Jam  ergo  ^desiat  usus  sacri  calicis   in  communione  etiam  pro  ministris  sacris. 


L 


J 


1 


1193 


ROMAN!  OftDWES.  -^  XIV, 


1174 


diaconoelsporrigentecalicemicomninaiceotdeeo-  A  incensaredebetdominampapam,  deinde  reddm 


dem  sanguine;  qui  potuerunteumsumere  cum  ca- 
lamo,  si  habeatur  paratus ;  alioquin  sumant  cum 
ipso  calice.  Postea  pontifexabluatdigitos  cum  vino 
Bupercalicem,  et  de  ipso  vino  iterum  abluat  os,  de 
quo  etiam  ad  abluendum  os  consecratus  vel  conse- 
crati  sumere  debent  cum  praedicto  caiamo,  ita  ta- 
men  quod  si  is  qui  ultimo  sumit,  sive  sanguinem, 
8iyevinum,postquamsumpsitcum  calamoquantum 
sumere  potest,  residuum  sinecalamobauriat,utni- 
hil  in  calice  remaneat,  nihilo  minus  sugaf  ex  utra- 
que  parte  calami,  si  quid  forte  in  ipso  remanserit  ; 
et  tandem  eumdem  calamum  subdiaconus  tergat 
cum  panno  quo  tergitur  calix. 
Quandopontifex  abbatemvel  abbatesbenedixerit, 


thuribulum  thuriferario ;  nec  debent ioceasari  aHi  in 
principio  Missce.  Item  subdiaconus,  lecta  Epittola, 
non  debet  reverentiam  hcere  pontifici  celebrantii 
sed  ire  debetadoscnlum  pedis  domioi  pap».  Iteol 
diaconus  iecturus  Evangelium  ire  debet  ad  pedem 
ejusdem,  et,  accepto  librode  altari,  ab  ipso  Bene- 
dictionem  debet  petere.  Item,lectoEvaageiio,  tha- 
riferariiisferenstharibulumdebetillud  tradere  car- 
dinali  supradicto,  qui  thurifioare  debet  domiaum 
papam  ;  et  consequenter  veniens  subdiaconus  cum 
libro  Evangeliorum,  apertumprffisentaredel^etipBi 
domino  papa  osculandum,  oisi  Missa  fueritpro  de- 
functis.  Item  quando  dominus  papa  pooit  thus  in 
thuribulo  post  Offertorium,  Pootifex  oelebraos  debet 


praeparandae  sunthostise  pro  ipsis,  et  ipsi  tempore  g  omittere  illam  Orationem,  Per  intereessionemt  etc. 


opportuno  accedentes  ad  pontiticem,  communicare 
debent  modopr8Bdicto,non  tamensumere  de  san- 
guine. 

LIX.  De  Missis  defunctorum 
C«etetnim,quandopontifex  solemnitercelebrat  pro 
defunctis,  heec  observanda  sunt,  videlicet,  quod 
postquam  diaconuspost  Offertorinmthuriferaverit 
pontificem,  nullum  alium  thuriferare  debet.  Item 
EpistolaetErangeiiumnondebent  legi  ia  ambone 
seu  aitiori  pulpito,  sed  ioipso  presbyterio  prope  al* 
tare.  Lecto  autem  Evaogelio,  non  est  deferendus 
liber  Evangeliorum  ad  pontiflcem  ab  eo  osculandus^ 
sicutfit  in  aliis  Missis.Item  postquam  pontifexdixe* 
rit  Agnus  Dei,  non  debet  dicere  illam  Orationem, 
DomineJesu  Christe,  etc,  nec  osculari  tunc  altare, 
quiapax  non  datur.  Itemnon  debetdici  Sitnomen 
Domini  benedictum,  post  Missam.  Caetera  fiunt  si- 
cut  in  aliis  Missis. 

3l4  ^^*  Siepiscopus  cardinalis  celebret  in  prw* 

sentia  pap«. 

Praeterea  si  episcopus  cardinalis  celebret  in  pr«- 

sentia  papae,  hoc  principaHter  convenitobservari. 

In  primis  pontifex  sacris  vestibus  indutus,  postquam 

cum  suisministrispervenerit  ad  altafe,  specteldo- 

minum  papam,  qui  veniens  stare  debet  in  medio 

contra  altare  ,  pontifex  celebraturus  stans   ad  si- 

nistrampapcBinciplatlntroitum^etc,  et  prosequalur 

more  solitoPsalmum  Judica  i7i^.Quodicto,dominus 

papadicit  Adjutorium,  etc,  et  ipse  facit  confessio- 

nem,etdatabsolutionem  ;quadata,  vaditad  sedem 


Item  postquam  pontifex  thurifioaverit  oblata  post 
Offertorium,  diaconus,  accepto  thuribulo,  thurifi- 
care  debetipsumpontiflcemcelebrantem  posteaal- 
tare,  deindeipsum  thuribulum  tradere  acolytho,  qoi 
portet  ipsum  cardinaii  assistenti  domino  pape9,  nt 
ipse  thurificet  315  dominam  papam,qui  solut  thu- 
rificandas  erit,  si  Missa  sit  pro  defunctis ;  in  aHis 
veroMissis,  thurificato  dominopapa,  thurificentar 
et  ahi  hoc  modo.  Postquam  cardiinalis  thurificaverit 
dominum  napam,tradatthuribulum  thuriferario,  qni 
thurificare  debet  primoeumdem  cardmalem,deinde 
diaconumcardinalem  assistentem  domino  papae  a 
dextris,  et  subsequenier  diaconum  assistentem  asi* 
nistris  ^posteacardinaiesaiiosquisunta  dextrisdo- 
mini  papae,  demum  cardinales  qui  sunt  a  sioistris, 
deinde  alios  praelatos  etreliquos  astante8,prout  vi- 
derit  expedire.  Itempostquamcardinalispraedictai 
assistens  domino  papae  dixerit  cum  ipso  domino  papa 
i4^nt/sZ)ei,  pergatadaltare  ;  atcum  pontifex  cele^ 
brans  convertit  se  ad  dandam  pacem,  recipiat  ipsam 
ab  eo,  et  portet  domino  papae,  qui  dat  eam  primo 
diacono  assistenti  adextris,  etposteadiaconoassi* 
stenii  a  sinistris  ;  et  ipsi  duo  dant  eam  duobus  de 
cardinalibus  aliis  assistentibus  hinc  et  inde,  et  illi 
dant  eam  aliis  ;  et  sic  pax  diffuoditur  per  circum- 
stantes.  Item  post  Missam,  quas  non  fit  pro  defun- 
otis,  ipse  domiouspapadicit,  Sitnomen  Domini  be- 
nedictum,  Item  si  praedicator  per  ipsum  ceiebran- 
tem,  finita  proedicatione,  et  dicto Con/!teor  per  dia- 
conum,  etdata  Induigentiapercelebrantem^domi- 


suam,  et  ponlifex  dicens  Deus  tu  eonversus,  elc,  D  nuspapadicitPr<jd*M«e^mfH/w,etc.,Jiidti/^ewtiaffi, 


ascendit  ad  allare  ;  ipse  autem  dominus  papa  ponit 
thus  in  thuribulo,quoiiescunque  ponendumest,  vi- 
deiicet  posl  confessionem,  et  ante  Evangelinm,  et 
postOffertorium,  thnriferariodeferente  ad  ipsum 
dominum  papam  thuribulum  cum  navicula,  quam 
tradere  debet  presbyterocardinali!assisteniidomino 
papaB  ;  et  thure  peripsumdominum  papam  posito, 
eamdem  naviculam  reddat  thuriferario.  Item  post 
confessionem  thuriferato  altari  per  pontificem,  ac 
demam  ipso  pontifice  et  altari  thuriferatis  per  dia- 
conum,  thuriferarius,  recipiens  thuribulumde  manu 
ipsius^  debetiliudporlarecardinallpraedicto^etipse 


eic,  Benedictio,  etc. 

LXI.  De  Missisqum  celebrantur  coram  cardinale  in 
capella  eju$  per  eapellanum  ipsius. 
HaBC  suntquse  specialiterobservariconsueverant 
io  Missa,  quandoin  praesentia  cardinalis  oelebratur 
io  capella  ejus.  Sacerdote  siquidem  induto  sacris 
vestibus,  cardinalis  accedat  ante  medium  altaris  ; 
el  stans  sacerdos  ad  sinistram  ejus,  incipit  In- 
troitum,et  caetera,  etprosequatur  more  solito  Psal- 
m  um  ./tirfi^a  me.Ouoflnito,cardinalisdicat. 4  fi^tiM- 
rium,  etc,  etfaciat  confessionem  ;  et  dataabsolu- 
tione,  pergat  adlocum^  suum,etsacerdosascendat 


1175 


APPENDIX  AD  S.  GREGORIl  MAGNl  LITURGJCA  OPERA. 


1176 


ad  altare.  Acolythus  sefviens  in  Missalhuribulum,  A  8acerdotem,p<>steaaltare,deindecardinalem,ultimo 


et  UQU3  4e  capellanis  astantibus  naviculam  cum 
thure  coram  cardinaledeferant,  et  ipse  cardinalis 
thus  in  thuribulo  ponat.  Is  autem  qui  nayiculam 
tenet  oscularidebetmanumcardinalis,  quandoco- 
ehlear  accipit,  et  quando  ipsum  reponit.Acolythus 
Teroqui  tenet  thuribulum,  postquam  in  eo  thus 
positum  fuerit,  deferat  ipsum  ad  sacerdotem  316 
qui  incensare  debet  altare ;  quo  incensato,  reddat 
thuribulum  acolytho,  qui  incenset  ipsum  sacerdo- 
tem  ;et  stans  juxtaipsum,  dicat  cum  eo  Introitum 
et&'v^>  e^/5on  ;quibus(iictis,  inoensetaltare  per 
circuitum,  inoipiens  circa  medium  ejus  ab  ante- 
riori  parte,  et  procedens  ad  dextram  ac  rediens  ad 
sinistram,  alios  non  oportet  incensare  bac  vice.  Gar- 


alios  astantes,  nisi  forte  Missa  sit  pro  defunctis.  Tunc 
enim  nuUus  incensari  debet  nisi  sacerdos  ceiebrans. 
Quando  sacerdos  dicitPer  omnia  fcbcuIq  sceeulO' 
rum,  antePreefationem,  cardinalis  surgat ;  etdicta 
praefatione,  dicat  sine  nota  Sanctus,  etc.,  eum 
astantibussibi  ;  et,  si  non  sitMissa  deferia  velpro 
defunctis,  stet  usque  ad  elevationem  dominici  cor- 
poris.  lustante  autem  ipsa  elevatione,flectat  genua 
et  stet  flexis  genibus  usque  post  consecrationem 
sanguinis,  vel  si  ei  piacet  usque  ad  Per  omnia  $«- 
cula  sceculommfBLnie  Paternoster, Sivero  sitMissa 
de  feria  vel  pro  defunctis  extra  tempus  paschale, 
postquamchoruscantaveriliSanc/us,stet|fiexi8geni- 
bus  usque  ad  Per  omnia  sxcula  scBCulorumf  quod 


dinalis  autem,postquam  factaconfessione  ad  locum  B  dicitur  ante  Agnus    Dei ;  ita  tamen  quod  detccto 


suum  yenerit^  stans  cum  astantibus  sibi  Inlroitum 
et  Kyrie  eleison  siue  cantu  dicit;quibus  dictis, 
residere  potest.  Simihterfaciat,  quandodicitur  Glo* 
rto,etc.,  eiCredo-  Cumque sacerdos dicet  Dominus 
vobiscumfSUTgei ;  etsi  sit  Missa  de  feria  vel  pro  de- 
functis  extra  tempus  paschale,  vei  extra  Oclavas 
festorum  quaa  habent  Octavas,  stet  genibus  flexis, 
dum  diountur  omnes  Orationes ;  aliis  vero  diebus 
stet  rectus,  nisi  ex  speciali  devotione  ad  ahquam 
Orationem  genu  flectere  vellet.  Dictis  Orationibus 
ledeat  usque  ad  Evangelium. 

Lecta  Epistola,  is  qui  legit  accedat  ad  cardinalem 
oum  libro  EpistoIarum,et  osculetur  manum  ejus,et 
ipse  benedicat  cum  signo  crucis.  Quando  autemle- 


capite  faciemerigat  inelevatiooe  dominicicorpons, 
et  erecta  facieflexis  genibusstetusque  post  conse- 
crationem  sanguinis,et  tam  corpus  quam  saoguinem 

reverenter  adoret.  Cumque  sacerdos  dicit  Pax  Do- 
mini,  etc,  tunc  cardinahs  surgensdicatil^s  Dei 
sine  cantu  cum  aslantibus  sibi ;  et,  si  nonsit  Missa 
pro  defunctis,  capellanus  ille  qui  detulit  cardinali 
Evangelium  osculandum,postquam  sacerdosdixerit 
submisse  A^nt^  Dei,  accedat  ad  altare,  etrecipiens 
pacem  a  sacerdote  trahat  ab  anteriori  parte  plane- 
tam  ejus;  deinde  accedensad  cardinaiem,inclinet 
seante  ipsum,  etdeteipacem.  Ipse  autem  cardina- 
lis  det  pacem  astanti  sibi  propinquo,etcapelianus 
detacolytho,etille  det  alteri  acolytho,  si  sintduo; 


gendum  est  Evangelium,  cardinalis  ponat  thus  in  q  et  per  eum  qui  recipit  pacem  acardinale,ac  demum 

per  capeJlanumetacolythos  seuacoiythumdifrun- 

datur  pax  per  circumstantes.  Cardinalis  veropost- 

quam  dederit  pacem  astanti  sibi,  ut  dictum  est,  si 

sit  Missa  de  feria,  iterum  prosternat  se,  usqueqoo 

sacerdos  dominicum  sanguinem  sumpserit  Idem 

faciat  postquam  dixerit  Agnus  Dei,  sisit  Missapro 

defunctis;  alioquinsteterectus.  Et  sumptosanguine 

a  sacerdote,  residere  potest,  usquequo  sacerdos 

dicat  Dominus  vobiscum,  Tunc  8urgat;atin  Missis 

ferialibus  velpro  defunctis  flectat  genua,  dum  di- 

cuntur  omnes  Orationes  post  communionem ;  ioaliis 

vero  stet  rectus  usque  ad  flnem  MisseB. Quafioita,  si 

non  sit  Missa  pro  defunctis,  dicat  318  cardioaiis 

SUnomen  Domini  benedictum^ei  detbenedictionem; 

qua  data,  si  non  dicatur  Missa  de  beata  Virgine, 


thuribulojuxtamodumsuperiusdescriptum.Adver- 
tant  autem  illi  qui  thuribulum  et  naviculam  cum 
thure  ad  ipsum  deferunt,  ut  si  cardinalis  sedeat, 
flectantcoramipso  genua,  dum  thus  in  Ihuribuio 
ponit.Similitetrfaciat  acolythusdum  incensat  ipsum. 
Si  vero  cardinalis  stet,  genu  flecterenon  debet.  Sa- 
cerdos  autem  lecturus  Evangelium,  stans  juxtaal- 
tare  versusad  cardinalem,  inclinato  capite,  petat 
Benedictionem,dicendosubmi8savoce  Ju6&,domne, 
benedicere,  qud^miile  det,facienscontra  sacerdotem 
signum  crucis^et  dicens  Dominussit,  etc.;et  sacer- 
dos  prosequatur  Evangelium,  acolytho  stantecum 
thuribnlo  circa  sinistram  partem  altaris,  ubi  Evan- 
geliumlegitur.Quoiecto,  inoenset  sacerdotem  et 
librumEvangeliorumsimul,amovendoipsumthuri- 


)>aiumcontrautruroque;deindeaccedensacolythus      sacerdos  qui  celebravit,  revertens  ad  cardiDalem 

1  •      \*  m 


ad  cardinalem  incenset  eum  soluni ;  et  capellanus 
prsadictus,  quidetulit  naviculam  cum  thure,  portet 
librumEvangeliorum  apertum  ad  cardinalem;  qui 
etans  detecto  capite  osculetur  ipsumlibrum,  nisi  sit 
inMissa  pro  defunclis.  Cum  autem  sacerdos  dicit 
ante  Offerto*ium  Dominus  vobiscum.ei  Ovemus.csT' 
dinalis  stet ;  quibus  dictis,  sedere  potest  usque  ad 
prsefationem.  Et  dum  cantaturOfifertorium,  cardi- 
nalis  iterumponatincensum  praedicto  modo;317 
quoposito,  acolythus  deferat  thuribulum  ad  sacer- 
dotem  ;qui  postquamthurificaverUoblataetaltare, 
reddat  acolytho,  et  acolythusprimoincensat  ipsum 


indutus  sacris,  osculaturmanumejus,etcardinalis 
benedicateum.Sivero  dicatur  prfiedictumofflciom, 
sacerdos  exuere  se  potest;etpostqaam  exutus  fuerit, 
ven  i  re  ad  osculum  manus,et  Benedictionem  recipere. 
Sciendum  tamen  est  quod  si  aliquis  preelatus  io* 
tersit  Missae,  cui  cardinalis  deferre  velit,  tunc  ips0 
innuente  cardinale,  confessionem  facit ;  et  omnes 
preedictfie  reverentiaB,  quae  fieri  solent  cardinali,  fa- 
ciend®  suntpraediclopraelato^et  ipseBenedicliooem 
debetdare.De  preemissis  observantiisnonnuUaomilU 
possunt,  prout  cardinali  placuerit,praBsertim  in  Missis 
quae  minus  solemnitet  sive  cUm  festinationediouotur, 


1177 


ROMANI  ORDINES.  —  XIV. 


1178 


LXII.  De  ministerio  presbyteri  cardinalis  assistentis 
summo  pontifici,  cum  coram  eo  clebratur  Missa 
in  capetla  vet  in  aula. 

iQ  primis  assistens  ei  a  dextro  latere  preBdictus 

presbyterad  celebrandum,  ducat  summumpontifi- 

cem  de   camera  sua,   vel  de  sede  ad  altare  ;  et  si 

essent  ibi  duo  diaconi  cardinales  praBsentes,  ipsi 

tantum  ducant  eum,  assistente  semper  a  dextris  ia 

principio  presbytero  oardinali.  Cum  autem  summus 

pontifex  est  ante  altare,  ipse  presbyter  cardinalis, 

sinon  esset  ibi  diaconus  cardinalis,  accipiat  mitram 

decapite,ipsereverenteretcummanu  dextra  teneat 

eam ;  et  tunc  sacerdos  celebraturus  incipit  Introibo, 

et  Psalmum  Judicame,  etc.His  dictis,  summuspon- 

tifexdicil  Adjutorium,  etc,  etfacit  confessionem 

suam.Postmodum  cardinaies  ibi  prffisentes,  etceie- 

braturus,  etastantesfaciunt  confessionem  suam;et 

ea  facta,summuspontifexdatabsolutionem, iVtserea- 

<iir,etc.Presbytercardinalisassisteo8expartedextra, 

tenensmitramcum  manu  dextra,debetcum  manu  si- 

nistra,  acci[>ere  mantum  seu  pluviale  circa  medium,et 

porrigereassistentipapsexpartesinistra,  ut  coope- 

riaturpars  anterior  pap®.  Quibus  sic  peractis,  dum 

celebraturus  incipit  dicere  Deus  tu,  etc,  cardinalis 

redditpapasmitram ;  ettuncsummuspontifexmodo 

pradictoreducitur  ad  sedem  suam;  etibidem,  an- 

tequamdicaturintroitusa  papa,  ipse  presbyter  car- 

dioalis  oblatam  sibi  naviculam  ofifert  summo  ponti- 

fici.  Etdiiigenterattendatur  quodsemper  cochlear 

3 19  si^  ex  illa  parte  naviculae  quae  est  versus  ipsam 

presbyterum  cardinalem,  et  cum  papa  recipit  de 

ipsa  navicula  cochlear  ad  ponendum  incensum  in 

thuribulo  existenti  in  manuacolythi,  ipsepresbyter 

oardinalis  oscoletur  manum  ejus ;  et  similiter  oscu- 

ietur  manum,  cumipse  reponitcochlear  in  navicula 

Et  a  presbytero  cardinali  reddita  navicula  ipsi  aco- 

lytho,  acolythus  ipse  cum  thuribuio  vadit  ad  altare  ; 

etpresbyter  celebraturusrecipiensthuribulum  sibi 

obiatum  de  manu  acolythi  incensat  altare  modo 

dicto ;  et  reddito  thuribuloipsiacolytho,acolythu8 

ipse  incensat  altare  de  circumcirca  ;  et  tunc  vadit 

ad  summum  pontificem,  et  presbyter  cardinalis 

recipiens  thuribulum  de  manu  acolytbi  inoen- 

sat  summum  pontificem,  ducendo  thuribulum  ter 

aate  pectus  ejus,  stando  si  papa  stet,  et  genu  flexo 

si  papa  sedeat.  Quo  taliter  incensato,  reddit  ipsum 

thuribulum  jicolytho,  et  acolythus  cum  thuribulo 

revertituradaltare;et(unc,veletiam  parum  ante, 

coramsummopontiiicediciturlntroitus  Missae.  Et 

ipse  presbyter  eardinaiis  cum  ipso  domino  papa  et 

astantibus  prosequiturlntroitum  ei  Kyrie,eleison, eic 

Dicta  autem  Epistola,  dumdiciturGraduale,etcad- 

tera  quae  suntdicenda,  praecipue  quando  inchoatur 

A  lleluiasinie  Evangelium ;  item  ab  acolytho  ofiferatur 

ipsi  presbytero  cardinali  navlcula  cum  thure  etco- 

chleari  ;  et  ipse  recipens  eam,  ofifert  eam  summo 

pontifici,  et  pontifex  ponit  incensum  in  thuribulo 

modo  praedicto  ;et  tuncacolythus  cum  navicula  et 

thuribnlosihealiquaincensationerevertituradaltare 


A  Et  cum^presbyter  celebraturus  dictums  fuerit  Evan- 
gelium,presbyter  cardinalis,  si  non  sit  ibidiaconus 
cardinalis,  accipiat  mitramde  capitepapee  ;  et  cum 
ipse  presbyter  dixeritSegu^n^m^anc/t  Evangeliisecun" 
tfum,  etc  Interim  dum  respondetur  G/orta /t6t,i)o- 
mxne,  acolythus  ipseincensatipsum  presbyterum,et 
presbyterincensatusprosequiturEvangelium.Dlcto 
vero  Evangelio,  reddit  papse  mitram  modo  prfiedicto. 
Ettunc  acolythus  ipse  cum  thuribulo  de  altari  redit 
adsumraumpontificem;etpresbytercardinaIisiterum 
oblatum  sibi  thuribulum  de  acoly  tho  recipiens,papam 
incensat  ducendo  thuribulum  ter  ante  pectus  ejus, 
stando  si  papa  stet ;  si  vero  sedeat,flectat  genua  co- 
ram  eo ;  et  eo  taliter  incensato,  surgens  presbyter 
cardinalisreddit  thuribulum  acolytho,  et  acolythus 

g  cum  thuribuloreditadaltare  ;ettuncpresbyter  ceie- 
bralurus  recipiens  thuribulum  3  20  ^^  ^£inu  acoly  Ihi 
incensat  altare ;  et  reddito  thuribulo  ipsi  acoly tho, 
acolythusipse iterum incensataltarecircumcirca.  Et 
taliter  incensato  ailari  iterum  ipse  acolythus  cum 
thuribulo  reditad  summum  pontificem,  etipse  pres* 
bytercardinalisiterum  sibi  oblatam  naviculamcum 
thure  et  cocbleari  recipiens  de  manu  acolythi,ofirert 
ipsam  naviculam  sum  mo  pontifici  modo  praedicto;  et 
papaiterumponitincensuminthuribulo;etincenso- 
posito,presbytercardinalisrecipiensthuribulumsibi 
oblatumabacolytho,iterumpraedictomodoincensat 
summum  pontificem,  et  eo  iucensato,reddit  thuri- 
bulum  acolytho,  el  reddit  ad  locum  suum ;  ettunc 
acoly  thus  incensatipsum  presby  terum  cardinalem  et 
ceeteros  cardinales  ibidem  praesentes,  et  alios  astan- 

•  tes  ordinate.  Et  taliter  incensatione  facta  acolythus 
revertens  ad  altare,  reddit  thuribulum  clerico,  seu 
custodi  capellae;  et  ab  ipso  clerico  recipiens  bacilia 
cum  aqua,  afifert  aquam  presbyteroceiebrantiadab- 
luendum  manus ;  et  ablutis  manibus,subdiaconus 
ofifert  tobaleam  ipsi  presbytero  ad  abstergendum 
manus. 

Gum  autem  debet  fieri  elevatio  corporis  Ghristi, 
summus  pontifex  descendit  de  sede  ad  faldistorium, 
et  presby ter  cardinalis,  si  non  sit  ibi  diaconus  cardi- 
nalis,accipitmitramdecapite  ejus  modo  praedicto  ; 
etassistens  addextram,  flectit  genua  in  elevatione 
corporis  Christi ;  etstatflexis  genibu8,quousque  facta 
est  elevatio  sanguinis.Qua  elevatione  facta,cum  papa 
surrexerit,presbytercardinalisreddit8ibimitram,et 

D  pontifexreditadsedem.  Cumautempresbylercele- 
brans  finieritOrationem  Libera  nos,  qucBsumus  Do- 
minCj  etc,  et  fecerit  fractionem  antequamincipiat 
dicere,vel  saltem  tunc  cum  incipii  Peromnia\sacuta 
swculotntm,  etc.,ipse  presbytercardinalis  accipitmi* 
tram  de  capite  papae,  ct  assistens  oum  eo  dicat  ter 
Agnus  Dei.  Quodicto,  tradit  mitramassistenti  papae 
a  latere  sinistro,  et  vadit  ad  altare,  et  osculatur  iilud 
in  partedextra;etfactainclinatione  aliquaad  pre- 
sbyterum  celebrantem,  pacemrecipitabipso,etpla- 
netamtrahitaliquantuluminferiusaparteanteriori, 
etpostmodumreditadsummumpontificem,etincIi- 
natione  facta  coram  eo  profunde,  non  tamen  flexis 


117« 


APPENDIX  AD  S.  GREOORtt  MAftm  LlTtmGICA  OPORA. 


1180 


geoibus,  ip3ipontiflcidatprecem;etrecipiens  mitram 
demanuejuscuitradiderit,  reditadlocum  ^uum;  et 
ibidem  subdiacono,  qui  diiit  Epistolam,  dat  pacem 
etipsesubdiaconusdatpacemcaeteiis.SummaBaatem 
poDttfet  321  ^^^  pacemomnibuscardinalibusibidem 
astantibus,  et  data  pace,  ipse  presbyter  cardinall^ 
reddit  mitram  papae. 

Dictis  autem  communione  etpostcommunionibus 
seuOrationibus  a  presbyLero  celebrante,el /^e.ifi5- 
50  est^  vel  Benedicamus  Domino,  presby  ter  cardinalis 
accipiat  mitram  de  capite  papas;  ettunc  cum  papa 
incipit  dicere  Sit  nomen  Domini  Benedictum,  etc, 
cubicularius  fleiis  genibus  coram  papa  stante  recipit 
mantumex  partedeitra,  cooperiensanteriorempar- 
tempapmusqueadpartemmeniiaparte  sinistra ;  et 
data  Ben^dictione  a  papa,  et  dicto  ab  eo  Pater  nosler 
seci^eto,  ct  dicto  abeo  ^enedicile,  eiDominusnos 
benedicat,  etc,  presbyter  cardinalisredditmitram, 
osculando  dfianum  modo  prmdicto. 

fitsciendum,  quodquotiescunqueest  ibidemdia- 
conus  cardinalis^  ipse  semper  accipit  mitram  de 
capite  pap8B,  et  reddit.  Item  est  sciendum  quod 
quotiescunque  episcopuscardinalls  est  ibi  praBsens 
in  officio  praedicto,  ipse  episcopus  facit6fflcium pr?e- 
dictum  seuminislerlum  ipsipresbyterocardinaliin^ 
cumbens.  Item  est  sciendum  quod  quotiescunque 
ipse  presbyter  cardinalis  reddit  mitram  papee^  oscu- 
lalurmanum  ejus.  Itemest  sciendum,  quod  quan- 
docunque  ia  tali  Missa  papa  utitur  piuviali,  seu  man- 
tohabenteaurifrigiacum  perlis,  cardinalis  serviens 
macibus  propriis  imponit  semper  papae  mitramln 
capite.Cum  veronon  habuerit.hujusmodiaurifrigia 
oum  perlis,  tunc  ipse  cardinalis  serviens  tradit  mi- 
f ram  in  manibus  papffi  modo  prffidicto. 

hXLl.Quoties  et  quando  accipiturmitrade  capitepapx 

dum  cetebrat. 

Ex  praemissis  patet,  quod  presbyter  cardinalis 
quinquies  accipit  mitram  de  capite  papae.  Primo, 
cum  ductus  fuerit  ad  altare,  ut  fiat  confessio  ;  red- 
ditur  autem  ei  mitram,  dum  facta  confessione  re- 
ducitur  ad  sedem.  Secundo,  accipitur,  cumdicendum 
fuerit  Evangeiium ;  redditur  autem  eo  dicto.  etpapa 
incensatOy  et  libro  evangeliorum  osculato.  Tertio> 
accipiturinelevatioDecorporigChristi;redditurautem 
cumfactaelevalionesanguinisreducitur  ad  sedem. 
Quarto,  accipitur,  cumdicendumfuerit^^nt^s  Dei; 
redditur  ei  data  pace  summopontifici.  Quinto,  ac- 
cipiturcum  finito  officio  debet  dicere  322  Sit  no^ 
menDomini  benedictum,  etc.;redditur  autem,  cum 
data  Benediotione  papa  dixerit  Benedicat,  etc. 

LXUI.  Deincensationepapmin  Mista. 

Item  patetex  praBmissi8,quod  presbyter  cardinalls 
offertter  papae  naviculam  cumthureetcochlearisibi 
datam  ab  acolytho,  et  ter  incensat  papam.  Primo, 
autem  cumfacta  confesslone  reductus  fuerit  papa 
ad  sedem,  tunc  incensato  altari  primo,  modo  d^ 
bito  ipse  presbyter  card  inalis  incensat  papam.  Secun- 
do,efifert  naviculam  ante  Evangelium  ;ettunc  noH 
incensaturpapa,  sed  demum  dicto  Eyangelio.  Ter^ 


A  tio,  offert  naviculam,  cum  presbyter  celebr&ns  io- 
censaverit  oltare  ;  similiter  post  illam  Orationem 
Veni  Sanctificator,  etc.,ettuncpresbytercardinali8 
incensat  ipsum  papam  modo  prsedicto  ;etpo9tmo- 
dum  incensaturpresbytercatdinalis,  etaliiastaotes. 

LXIV.  De  usumitrae, 
Mitra  aurifrigiata  non  utitur  ecclesia  Romaoa  ab 
AdventuDomini  usque  ad  festum  Nativitatis  DomioJ, 
excepto  quod  dominus  papa  utitur  in  Domlolca  dd 
Qaudete;  nec  a  Septuagesimansque  adferiamqola* 
tam  majoris  hebdomadae,  excepto  quod  domioas 
papautitur  in  DominicaquartaQQadragesim8e,qua 
cantatur  Lxtare,  Jerusatem ;  necin  onmibns  vigiliis, 
de  quibus  jejunium  celebratur,  nec  in  omoibasqoa- 
tnor  tempofibus,  nec  in  Rogatlonibus,  nee  tn  lita- 

g  niis,  nec  in  officiis  defunctorum. 

LXV.  Quibus  diebus  dicatur  Qloria  in  excelsis  Deo, 

et  Gredo. 

A  Dofflinioa  de  Adventu  usqae  ad  nativitalem  Do- 

mtiin6n69LnihUiTGlafiainexcel8isDeo,  nisi  io  fes- 

to  novemleetionttm.  ASeptuagesimausquead  Pst- 

chainmiliternonoantatur,  nisi  inf^stis  novemlee* 

tlonaai,pr«terquafflin  feriaquinta  ante  Pasctaa.  hi 

reliquis  autem  diebus  Dominieis  et  fe«tivis  genenli' 

ter  cantatur.  Item  nota,  quod  si  in&*a  hebdomadtni 

oantetnr  Missa  de  Dominiea,  vel  de  Gmee,  v el  de 

beata  Virgine,  non  dioitur  Gloria  in  exeetsis  Des. 

Itemnota,3S9  c[tiod  a  Paschausque  ad  Ootavam 

Pentecosten,  dicitur  Qloriain  excelsis  Deo,  Item  ti 

festum  novem  lectionum  veneHt  inDie  Dominico, 

et  fiat  de  festo,  dicimus  Credoinunum  Deum,  oon 

C  propterfestum,  sedpropterdominieam  diem.  Nota 
qtnydGloria  dioitur  semper  in  Missa,  quando  f> 
Detfm  laudamus  dieitnr  ad  Matdtiuom,  ut  didtor 
Ite,  Missa  est^  seoundummorem  RomaBos  fioeleMB 
Item  his  subsoriptis  diebus  Credo  1n  mum  Deum 
6antatur,  videlicet  omnibusdiebosDominieii  totidi 
anni.  In  Epiphania  et  per  octodies,  in  OonversioQe 
saneti  Pauli,1n  Purifleationebeat»Mari«,inAofian' 
tiatione  ejusdem,  in  Cathddra  saneti  Petri^  feria 
quitita  in  Coena  Domini,  in  festo  resurreetionis,  dt 
perootodies ;  in  octavabeatiJoanni6,qo»estinfri 
ootairam  apostolorum  ;  in  Penteeosten,  et  per  oeio 
dies  \  in  festo  sanoti  Joannitanteportam  Latinan,  in 
festoapoatoIommPetri  et  Pauli,  et  per  ooto  dies ;  io 
festo  sanctiPetrf  ad  Vlncula,  in  Assumptionebeatc 

D  Virginis,  et  per  ooto  dies ;  in  octava  sancti  Laareoiii 
eo  quod  venitinfra  Octavam  beat»  Virginis;io  Na- 
tivitate  beatie  Virginis,  et  per  oeto  dies  ;  in  M» 
Angelorum,  in  festo  sanctas  Gruois,  infestooomiaiD 
Sanctorum,  infesto  apostolorum  et  evangelistarum 
et  sancti  Barnabie  ;  iu  omnibus  oonseeratiODibos 
ecclesiarum  et  altarium,  et  pontiflcum. 

LXVI.  De  officio  tigitiae  Nativitatis  Dominiin  0- 

cio  presbyteri 

In  vigilla  Nativitalis  Domini  statio  ad  sanclam  Ma- 
rlam  Majorem.  GonsueveruntRomanipontificesha- 
ctenus  pergere  ad  sanctem  Mariam  Majorem,  et  can- 
tare  ibl  Missam  de  vigilia,et  coenare  ibi  et  posl  ccenam 
Vesperaa  decantare.  Peractis  autem  Vesperisi  datur 


1181  .  ROMANI  ORmNES.  •  XIV.  iiSS 

potus  in  aula;  et  dominus  papa  remanebat  ibi  et  A  dinales,  qui  leguntlectioDeshacnocte,  nonveniunl 


pernoctabat,et  ibi  stabatjoto  ibidem  apparatu  curi» 
existente.  Primo  episcopus  vel  prebyter  cardinalis 
qui  assistit  domino  papse  nocte  Natalis  Domini^  de- 
betassociare  dominum  papam,  ut  moris  estindu- 
tus  pluviali  albo.  Deinde  yidelicet  debet  tenere  mi- 
tram,  dum  incipit,  Domine,  labia,  etc,  et  Deus  in 
adjutoriumf  et  stare  ibi  officio,  ut  moris  est  Cum 
yerocantatur  ultimo  tertia  Antiphona^accipit  cap&u- 
lam  cum  incenso  de  manu  acoljthi,  et  incensat  do- 
minopupa3,  utmorisest;deinde  vadit  ad  altare,  et 
incensatipsum»  324  ^^i'^^^  domlnum  papam,  et 
reddit  acolytho  ;  etidem  facitin  secundoet  tertio 
noctumo,  et  debet  legerelectionem  quartam  unus 
presbyter  cardiualis. 


ad  osculandum  pedem  papse.Et  nota  quod  Matutinn 
non  mandantur,  sed  omnes  tres  Itissffi  per  Papam 
dicuntur,  sive  debent  dici :  neque  est,  etc. 
LXVIl.  DeMissa  noctis  Naialis  Domini. 
Omnibus  iis  finitis,  dominus  papa  prcparat  se  ad 
Missam  cantandam  ad  PrflBsepe,ubi  quidquid  offertur, 
quandiu  dominus  papa  celebraverit,sive  ad  manus, 
sive  ad  pedes  ipsius  domini,  vel  super  altare,  ca- 
pellanorum  e8t,excepto  pane,  qui  est  acolythorum« 
si  recipere  voluerint.tn  qua  Missa  utitur  dominus 
papamitra  frigiata.Mitra  frigiata  non  utitur  ecolesia 
Romana  ab  Advenlu  usquejad  festum  Nativitatis  Do« 
mini.excepto  quod  dominuspapa  utiturin  Dominica 
de  GaudeteMto  a  Septuagesiroa  usquead  secundam 


Si  autemdebeat  Missam  cantare  in  galli  cantu,  g  feriam  majoris  hebdomfiB,  excepto  quod  dominus 


vel  in  mane,  primo  induit  se  omnibus  indumentis 
albisy  et  vadit  ad  altare  ;  et  stans  a  sinistris  domini 
papa^,  incipit  dicens  Introibo,  et  Psalmum  Judica ; 
deinde  repetitur  Jn^roi^o^etresponso  acircumstan- 
tibus  Ad ^et4i7i,etc.,dominus  papa  dicit  Versioulum 
Adjutorium,  etc.,et  facitoonfessionem  etabsolutio- 
nem.  Deinde  sacerdos  dioit  Versiculum  Deus  tu  con' 
t7er5tu,etc.,etantequamincipiaturIntroitus,incensat 
altare;et  postearedit  ad  sedem,  etdicit,  Introitum, 
Kyrie,  eleison,  et  prosequitur  Missa  in  ordine  suo. 
Itemin  primo  nocturnolegunt  tres  lectiones  clericl 
ejusdem  ecclesi»,  et  cantoresproipsa  ecclesia  can- 
tant  tria  Responsoria.Lectionemquartamlegit  unus 
ex  cardinalibus  presbyteris  ;  lectionem  quintam  ali- 


papa  utitur  in  Dominica  quarta  QuadragesimflB^qua 
cantatur  Lwtarejerusalem^nec  in  omnibus  vigiiiis, 
de  quibus  jejunium  celebratur^nec  in  quatuor  tem-^ 
poribus,  nec  in  Rogationibus,  nec  in  litaniis,nee  in 
officiis  defunotoruB.  [&em  dicitur  in  Missa  noctis 
Gloria  in  excelsis  Deo,  et  Credo,  et  Prfiefatio  Quia 
perincamati,  etc.  et  Communicantes . 
In  Cosremoniali  domini  Rothomagensis  de  Stouta- 
villa  habetur  ut  legitur. 
Iteniin  prsesenti  Missasoluspontifexoommunicat» 
et  super  altare;  et  sine  calamo  bibit  sanguinem,  et 
nihil  aiiud,quia  habet  celebrare  illam  de  tertiis,sed 
cumdigitisbenetergatcalicem;etcum  aquainfra  la- 
vetdigitos,  proultnoris  est  in  Missis  parvis;et  com- 


quisjudex,vel  septimanarius,  lectionemsextamali-  c  munioantur  qui  tolunt.  In  noote  autem  Nativitatis 


quis  diaconus  RomanaB  curiaB ;  lectionem  septimam 

homiliam  aliquisdiaconuscardinalis  quiservitpap» 

a  parte  sinistra,  et  ahamhomiliam  alter  diaconus 

cardinaiis  ;  nonam  vero  lectionem  legit  domihus 

papa,  in  qua  dicit  Jube,domne,benedicere;ei  nuUus 

benedicat  ei,  nisitantummedo  quod  omnes  respon- 

dent  alta  voce  Amen.  Finita  lectione,  dicatur  Te 

Deum  laudamus,  et  eo  flnito,  dominus  papa  dicit 

Orationem,  scilicet,  Concede,  quaesumus. 

Ex  CoBremoniali  antiquo  domini  •■  Rothomagensis 

de  Stoutavilla. 

In  istisMatutinispapavenit  indutus  cappalanea 
descarleto  rubeo,clausa  usque  ad  mediumpecioris 
cum  bireto  connodato  subtus  barbam  propter frigus, 


Domini  statio  ad  PrfiBsepe.  Peraoto  offloio  MisssB 
oantaatur  lAudes,  deinde  vaditquiescere. 

Si  imperator  vel  Hjl  sit  In  euHa  hac  nocte,  sacri- 
8ta  et  olerici  prmentant  •ibi  librum  legendarum,in 
qiio  debetlegere  9S6  q^idtam  leetionem,et  eutn 
boneste  inBtruQntdeoAfamoniisobservandis  inpe- 
IftDdo  Benedictioneni,  in  levando  ensem  cum  va- 
gina,et  extrahendo,  ipsum  vibrando,  et  de  pluviaii, 
pileo,  et  allis. 

Itemnotabiliter  paretur  per  saeristam  et  clericos 
eimeree  ensis  oum  vagina,corrigia  et  pileo  secundom 
nobilitatefnprinoipis;  etdum  oantatnr  quartum  re^ 
spoQsorium,  rt  sit  imperator^  tel  rex,  camerarius, 
saeritla,  et  olerici  capelliB  parantunum  pulchrum 


et  sine  mitra  sedet  in  dictis  Matutinis,quas  ipse  inci-  q  pluvialealbum,6icantepulpitumdeponuQtsibicapu- 


pit  more  sotito.Nec  stant  ante  altare  cardinales  dia- 
coni,  sed  sedent  in  cappis  juxta  ordinem  suum. 
Duas  primas  lectiones  legunt  acol^thi,  vel  clerici 
capel]a3;tertiamlegit  minorclericus  camer&  ttiesau- 
rari8e;quartam  raioor  presbyter  cardiQaiis;quintam 
nobilior  in  genere,qui  tunc  sit  in  curia;sextam  priof 
snbdiaconorum  ;  325  septimam  minor  diaconus 
eardinalis,  qui  stata  sinistris  papse;  Octavam  prior 
diaconorum  cardinalium,  qui  stata  dextrispapes  ; 
nonam  papa,in  qua  dicitsolum  Jube,domne,benedi' 
cere,ei  cantores  respondenti4men.Et  notaquod  car- 

•  Id  est  ex  Cseremonialis  Petri    Amelii    episoopi 
Senogaliiensis  exemplo^  quod  fuit  quondam    Guil- 


oium,et  ipsuminduuntad  modum  ohiamydis  illud 
piuviale,itaquod  soissura  sit  ad  manum  ejus  dextram, 
et  cinguntei  ensem  |  etipsemetextrabit,etfacitvi- 
brara,  ponunt  sibi  super  caput  pileum,  et  ipse  in-> 
clinat  caput  ad  papam;  et  petit  Benedictionem,et  le- 
gitleotionem  sibi  praBdictis  astantibus  ;  qualeota, 
ducuntsic  indutum  cum  pileo  super  caput  ense  ex- 
tracto  in  manu  ad  osculum  pedis  papae,  et  quilibet 
revertitur  ad  locum  suum. 

Notaudum  etiam  quod  sl  papa  sit  Romee,  hanc 
Missam  debet  celebrare  ad  Praesepe  Domini,  et  de 

lelmi  de  Stoutavilta,  archipiscopi  Rothomageosis  et 
cardinalis. 


1183 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  UTOUGICA  OPERA. 


ii84 


seroibidem  cantareVesperas,  etcum  clericis  et  no-  A  ei  obviamsub  gradibusin  porticu,  et  facianteilau- 


bilibus  Urbis  facere  potum  in  aula. 
IXVlU.Qualiteragitur  in  Matutinis  et  Missa  in  nocte 
^atalis  Domini  coram  papa^  rubrica. 
Primo  episcopus  yel  presb  jter  cardinalis,  qui  assi- 
stit  dominopapaBin  nocteNatalisDomini,  debetas- 
sociare  dominum  papam  ad  altare,  ut  moris  est,  in- 
dutus  pluviali  albo;  deinde  debet  tenere  mitram,  dum 
incipit  Domine,tahia  meaaperies,eiDeus^inadjutO' 
rium^  et  stare  sibiin  officio,ut  morisest.  Cum  vero 
cantatiir  ultimo  tertia  Antiphona,  accipit  capsu- 
lam  cum  incenso  de  manu  acolythi,  qui  ministrat 
domino  papse,  utmoris  est ;  deinde  vaditad  altare, 
et  incensat  altare,  et  deinde  dominum  papam,  et 
reddit  acolytho ;  et  idem  facit  in  secundo  et  tertio 
Docturno  ;  et  debet  legere  quartam  lectionem  unus  n 
presbjter  cardinaiis.  Si  antem  deberet  Missam  can- 
tare  in  galh  cantu  velin  mane,  primo  induit  se  om- 
nibus  vestimentis  albis,  et  venit  ad  allare ;  et  stansa 
sinistris  domini  papae,incipit  Introibo.eK  Psalmum 
Judica  me,  etc.  ;  et  deinde  repetit  Introido,  et  re- 
sponso  a  circumstantibus  327  Ad  Deum,  eic,,do- 
mmusp^psLdicii  Adjutorium,  etc,  etfacit  confessio- 
nem  etabsolutionem.  Deinde  sacerdos  dicit  Deus,tu 
convef*suSy  etc, ;  et  antequamjncipiat  Introitum,  in- 
censat  altare,  et  postea  redit  ad  sedem,  et  dicit  In- 
troitum,  et  Kyrie^eteison,  etprosequilurMissamor- 
dioe  suo. 

LXIX.  De  Missa  in  mane  Natalis  Domini, 
Summoigiturmane,  indutus  missalibus  vestimen- 


des,  prout  in  libro  PoJyptycho  scriptumeBt;  et  ibi  do- 
minus  papadescendit,  et  depositoregQoaccipitmi- 
tram  ;  demum  judices  ducunt  eum  usque  ad  locum, 
in  quo  datur  presbyterlum.  Tunc  vero  exaunt  eum 
planeta  ;  et  apposito  manto  super  scapulas,  sedet 
in  consistorio  vel  cathelra,  et  manibus  propriis 
dat  presbyterium. 

328  Sciendumest  quodcapellaai  recipiunt  pro 
presbyterioilladie  unum  malachinum,  et  inomQi 
coronatione  suatantum.  Datopresbyterio,siciDdu- 
tus  vadit  admensam;eteodemdiecoQ8ueyitlegere 
ad  mensam  aliquis  diaconus  cardinalis  indutusplu- 
viale.  Circa  vero  finem  Missae  schola  cantomm  d^ 
bet  cantare  sequentiam. 

Ex  Casremoniati  antiquo  domini  cardinalis. 
Rothomagensis  de  Stoutavilla. 

Missam  de  aurora  Romanus  pontifex,  si  sitin 
Urbe,  consuevit  celebrare  ,  et.egrediens  de  sancta 
Maria  Majorisummo  mane,  indutus  missalibusves- 
timentis  vadit  ad  sanctam  Anastasiam,  el  ibi  cele- 
brat.  Inhac Missa dicitur  Credoin  Deutn, et  Gtoria  in 
excetsis  Z)eo,non  dicitur  Lxtatus  sufn.Obl&tionesut 
in  alia  Missa  de  nocte  media.  Etiam  solus  papa 
communicatut  in  prima.Qua  finita,  sicindutusre- 
vertitur  ad  sanctam  Mariam  Majorem,  et  depositis 
paramentisquiescitmodicum  in  camera8ua.|Ethora 
competentiintratsacrariumseuvestiariumcumepis- 
copis,  presbyteris,  diaconibuscardinalibus,  capella- 
nis,  subdiaconibus,  et  reliquisordinibus;]etcantant 


tis  vadisad  sanctam  Ana«ta8iain.utcelebretibiMi8.  c  ^f!?^'""  tf  *  «^if  a'.'?'!"''"^»'""  solemnitersacris 


sam  secundamcum67ortaet  Credo,  et  utlturmitra 
frigiata.  Statio  ad  sanctam  Anastasiam.  Po8tea,finita 
Missa,  revertitur  ad  sanctam  Mariam  Majorem.  et 
intratsacrarium  cum  episcopiscardinalibus,diaco- 
nlbuset  subdiaconibus,  et  reliquis  ordinibus,  et  di- 
cuntTertiam  ;quadicta,induuntse8olemniter  vesti- 
mentis  albis,  et  processionahter  vadunt  ad  altare, 
siout  moris  est. 

Nota  quod  semper,  quando  papa  celebrat  solem- 
niter,  debentponi  super  altare  faculae  septem,  nisi 
aliquibus  paucis  diebus,  curia  debetdare.  Deinde 
dominuspapaincipitMi88am,etpo8tpr]mamOratio« 
nem  fiunt  laudes  ejus,  siout  habentur  in  Polypty- 
cho.  Finitis  laudibus,  legitur  primo  Latina  Epistola^ 
et  postmodum  Gr©oa  ;  sicut  etiam  legitur  Evange-  ^  ^^]^^^ 
lium  Latinum,  et  Greecum.  Diaconus  vero  cardina*  ^' 

lis,  dicto  EvaQgelio,revertitur  ad  altare,  nec  exspe* 
ctat  diacoQumGreecum,licet  simuliverintcum  car- 
dinali,  sequens  ipsum,  et  prosequitur  papa  Missam 
suo  ordine. 


albis  vestibus,  etquilibet  in  ordine  suo  sic  proces- 
sionaliter  accedunt  ad  altare  cum  cruce  et  septem 
faculis,  et  curia  debet  dare,  etc. 

Quodsi  papanon  sit  in  Urbe,  cardinalis  qui  habet 
titulum  sanctffi  Anastasiae,  consuevit  haQcBTissam 
celebrare ;  etinabsentiaejusy  si  papa  non  celebra* 
ret,  prior  presbyterorum  cardinaUum,  etc 

Notandum  estquod  si  papa  vellet  hasduas  Missas 
celebrare,  si  veiiet,  possetambas  celebrare  absque 
eo  quod  deponeret  sacras  vestes;sed  propter  'ho* 
neslatemetnocturnam  fatigationem  ratioaale  est  (^oi 
fiat  aliqualis  interpausatio  secundum temporis  cod- 
gruentiam,et  prout  expeditbrevitati  temporisetdiel 

Notaquod  si  papastetinLaudibussacrisvestibus 
indutus,  cardinalis  qui  sibi  servit  debet  ioceDsare 


LXX.  De  Missa  uttima  in  die  Natatis  Domini, 

In  die  Nativitatis  Domini  statioad  sanctamMariam 
Majorem.  Expleta  vero  Missa,  ad  portam  ipsius  ec- 
clesiaB  recipit  regnum  de  mauu  prioris  diaconorum 
vel  marescalli  majoris,  et  gestafiilud in capite  usque 
ad  graduspalatii.  Tuncjudices  etjadvocati  veniunt 


Inhac  secunda  Missa  communicatomnes  diaco* 
nos  cardinales,  329  protonotarlos,  coomiensales, 
et  auditores,  et  omnesfamulantes,  qui  indignitate 
episcopali  non  sunt  coostituti,  quoniam  tales  per  se 
celebrare  tenentur.  Et  in  communione,  et  in  illa 
diei  Paschatis,  parantur  tres  calices  magQi:unus 
pro  consecratione,  alius  cumquo  papa  bibitvinun], 
aiiusprocommunicantibus.PostsumptionemEocba- 

ristifiB  vinum  sumunt  de  manu  alicujus  acoljtho- 
rum  ;  oblationes  vero  dividunt,  ut  notalur  in  alio 
loco,  fol.  49. 


«  Notandus  hic  locus  de  bonestate  interpausationis  iuter  Missas  Natalis  Domini. 


im 


HOMANl  ORDINES.  —  XIV. 


il86 


In  secundis  Vesperis  papa  venitcumpluvialiru-  A  Vers.G/onaPa^ri,coniplendo  ipsum,  ei  Kyrtetelei- 


beo  de et  mitra  aurifrigiata  ;subdiaconus  dat 

capitulumiCantores  Hymnum,  papa  Orationem. 

LXXI.  De  ii$  qux  observanda  suntcircalntroitum 
Missx  dum  papa  celebrat,  et  de  secunda  Missa 
^atalis  Domini,  rubrica. 

(ndutus  dominuspapa  omnibu8pontificalibus,di 
cit  an  te  altare  versic  Introibo  adaltareDei;vespond^ 
tur  Ad  Deum  qui Ixtificat  juventutem  meam.  Deinde 
papa  incipitPsalm.  Judica  me,  D€t4S,ei  completur 
tam  pereum  quamperastaDtes;demumrepetit  In- 
troibo  ad  altareDei;Tespondei\xT  AdDeum,  etc.Po- 
stea  papadicit  Adjutorium  nostrum,  etc.;responde- 
tur  QutYect^etc.  ;demumpapa  dicit  iConfiteorDeo 
omnipotenti,  beatxMarim  semper  virginiMato  Mi- 


so«,cum  cardinalibussibiastantibus.Deinde  sedeat 
in  sede  sua,etdecantati8  Introituetifyne,e/^/iper 
chor\iDi,dicaLi Gloriainexcelsis Deo,  quo  cantatoper 
chorum,stando  dicat  Pax  vobis,  versus  populum  ; 
deindedicatOrationem  :Da,  quaesumus,  omnipotens 
Deus,ut  qui  nova  incamati  Verbi  tui  luce  perfundi- 
muryhoc  innostro  resplendeat  opere,quod  per  fidem 
fulget  in  mente.per  eumdem. AUei  Oratio  prosancta 
Anastasia:Z)a,  quassumus,  omnipotens  Deus,  ut  qut 
beatx  Anastasias  martyris  tux  solemnia  colimus 
ejus  apud  te  patrociniasentiamus,per,PosiesLpB\xsei 
in  sede  sua.  Lectio  Epistotae  beati  Pauli  apostoli  ad 
Titum,  Charissime,  apparuit  benignitas  et  humanitas 
salvatoiHs  nostri  Dei,  etc.Dicta  Epistola.  et  osculato 


ch«liarchangetoMcitoJoanniBaptist3e,sanctisapo  g  pedepapaepersubdiaconum/papasignalipsura  Gra- 


stolis  Petro  et  Paulo,  omnibussanctis,et  tibi,frater 
qua  peccavi  nimis  cogitatione,delectatione,  consensu 
verbo,et  opere,mea  culpa,  mea  culpa,  mea  maxima 
eulpa.Ideo  precorbeatam  Mariam  semper  virginem, 
beatum  Michaetem  archangelum,beatum  Joannem 
Baptistam,  sanctos  apostolos  Petrum  H  Paulum  om' 
nes  sanctos^et  te  frater,orarepro  me  ad  Dominum 
Deumnostrum.  Posteaastantes  dichni  Miserealurves- 
tri  omnipotens  Deus,et,dimissis  peccatis  vestris^per- 
ducat  vos  ad  mtam  aeiemam .  Responde  tur  A  men .  S  u  b- 
sequenter  dicant  Confiteor,vii  supra;demum  dicat 
papaiPrecibuset  meritis beatw Marix  semper  virgi- 
niSfbeatiMichaelis  archangeli,beati  Joannis  Baptis- 
tae,beatorum  apostolorum  Petri  et  Pauli,  etomnium 
sanctorum,misereaturvestri  omnipotens  Deus,  et,di' 
missis  peccatis  vestris,perducat  vosadvitam  aeter- 
nam;  respondetur  Amen.  Subsequenter  dicat  papa: 
Indulgentiam  absolutionem  et  remissionem  peccatorum 
vestrorum  tribmt  vobis  omnipotens  et  miseticoj^s 
Z)et/s»respondetur  Amen.Posteapapa  ponat  thus  in 
thuribulo;d6mumdicit  infra  330  scriptos  Versus : 
Deus  tu  conversus,eic.,Etplebs  tua,eic.;OstendenO' 
bis,eic.;Et  salutare  tuum,eic.\Domine,exaudi,  elc, 
Et  clamor,  etc.  Dominus  vobiscum,  respoodetur  Et 
cum  spiritu  suo.Subsequenter  papadicit  Oremus,ei 
dicit  Orationem  lAufer  a  nobis,quaesumus,  Domine, 
cunctas  iniquitates  nostras,  ut  ad  sancta  sanctorum 
purismereamurmentibus  introire,perChristum  Do- 
mtnum(no5/rzim;respondeturi4m^.Btinclinatu8di' 
cit  subsilentio  hanc  Orationem.Oratio.  Oramtiste, 


dneie, Benedictus  qui  venit  in  nomine  Domini,  Deus 
Dominus,etiliuxit  nobis.A  Domino  factum  est,etest 
mirabileteic.  Dominus  regnavit,decorein,  etc.Et  de- 
canlato  Graduali  et  primo  Atleluia  a  choro,datBe- 
nedictionem  diacono  cardinali  qui  debet  legere  E  van* 
gelium  eunti  ad  pedem,sigDandoipsum,acdicendo: 
Dominus  sitin  cordetuoet  in  labiis  tuis,ut  digtieet 
competenterannuntiesEvangeliumsuum.DeindepO' 
nat  thus  in  thuribulo,signando,postquam  posuerit, 
semel  signocrucis;et  iterum  cumidem  diaconus^pe- 
tit  331  ^d  altare  Benedictionem  a  papa,  papasl. 
gnet  eum  sedendo.Sed  cum  incipitur  Evangelium, 
papa  stet  detecto  capiie, EvangeliumsecundumMar' 
cum.ln  illotempore,pastores  loquebanturadinvicem, 
etc.Quo  dicto,  osculetur  dictum  Evangelium,  quod 
sibi  subdiaconus  offerat. 

Deindedicat  Credo  inunumDeum,  etc.Quodicto 
per  chorum,  dicat  Dominus  vobiscum;vesp.  Et  cum 
spiritu  tuo.  Postea  dicat  Oremus,  deinde  paiisetin 
sede  sua.0ffertorium,Det<5/!mawt  orbem  terrae,eic. 
etdumcantatur  Offertorium  per  chorum,  scdendo, 
lavat  sibi  manus.  Lolis  vero  manibus  et  Offertorio 
cantato,vadat  ad  altare^et  ibi  recipiat  patenam  cum 
Hostia,quam  sibi  offert  diaconus  cardinalis;et  eam 
aliquantulumelerans  dicat  hanc  Orationem  .Sus- 
cipe,sanctePater,omnipotens,aetemae  Deus,hanc  im- 
maimlatam  Hostiam,quamego  indignus  famulus^tuus 
offero  tibi  Deo  m&o,etc.Deindeponat  Hostiam  super 
corporale  cum  patena  ad  partem  sinistram,et  pate- 
nam  ponat  ad  manum  dextram  juxta  corporale.  Et 


Domine,permeritasanctorumtuorumqiu)rumreliqui(B  D  postea  recipiat  ampuUam  cum  aquademanusubdia- 


hic  sunt,et  omnium  sanctorum,ut  indulgere  digneris 
omnia  peccata  m^a. Demum  osculaturaltare  in  me- 
dio,et  subsequenter  Evangelium,quoddebet  cantare 
illa  dieofferendum  sibipersubdiaconum  insinistra 
parte  altaris.Hoc  facto,  vertat  se  ad  diaconum  car- 
dinalem  qui  sibi  seryit,recipiens  thuribulum  de  manu 
ipsius  cardinalis,  et  incensat  altare  ;  quo  incensato, 
reddatthuribulum  diacono  cardinali;demumrecipiet 
omnes  diaconos  cardiuales  ad  pacis  osculum. 

Postea  vadit  ad  sedem  suam,  et  sedendo  incipit 
IntfoiiAmLuxfulgebithodiesuper  nos^quianatus  est 
no6t5,etc.,  Psalmus,  DominusregnaviLde€orem,eUi, 


coni^et  ponatde  aquainScalicem,  dicens  Deus,  qui 
humanae  substantiasdignitatem  mirabilitercondidis- 
/t,etc*,et  reddatampullam  subbiacono.Deinde  sigaet 
supra  calicem  semel ,  ei  dum  ponitur  calix  supra 
corporalein  locosuoperdiaconum  cardinalem,papa 
dicat.O^mmus  tibi,Domine,  calicem  satutarem,etc., 
cum  odore suavitatisascendatdonum.^icxm^peT di- 
ctum  cardinalem  calix  cooperitur,papa  dicat  Antf- 
phonam  In  spiritu  humititatis,  etc.  Subsequenter 
dicat  Vent,  sanctificator,  etc,  signando  super  Ho. 
stiam  et  oalicem  ;  etpostea  vertat  se  ad  diaconum 
cardinalem»etb€nedicatinoensumtignandodioen8 : 


ii6? 


APPENDIX  AD  «.  ^REGQRn  Ui^^l  UttmGlCA  OPERA. 


1U8 


4lfimQ^mctifi€eris,in(iii^ushonof^crmi0em*l^ei$^  4  ^*^  S99  (Uque ca^hoUcx  et  apo$U>liC9  fiiei cul- 


4e  recipi^t  tburibulum  demaaibusdicticarciioaliQf 
at  i^cea^et  ^apercaUeemetHostiainia  modum  cru- 
cia  dic^ncio  ilncetuum  istuda  te  bei^e  f  dictumat' 
cendat  arf(tf,t  Domine,  etdescendat  t  super  nosmi- 
serioordia  tua- Dirigatur  Oratio  meat  etc,  Elevatio 
m(^nHummearunfheXc*Pon^fDQminet  custodiani  ori 
meo^  etp.  Et  tion  dedit^et  ^or  meum%  etc.  ^t  coati- 
Quaado  iacepa^t  *  oruces^t  imagiaesataptes  super 
altare^et  ip^um  altare,  desuper;pQ3teaiac6Qset  it§- 
rum  &upr?v  Uostiamet  calicem*  Deiade  reddat  thuri- 
bulumdicticardiaali,  diq^ado  :  Accendat  Dqminus 
in  nobis  ^^^ignemsuiatnoriStetflammamsBterwe 
charHatii.amen^  Peiade  iacliaatus  aate  altare  dic(^t 
hauc  Oratioaaiaf^^^^^^P^»  sanctq  Tvinitas,hancobil(h 


toribt^, 

Goipmemoratio  pro  Yivis. 

Memfn(o^Oomine/amulorum  famularumque  tua- 
rum  N.  ii  omnium  circumstantium^quorum  tiH  fi- 
des  cognita  est,et  nota  devotio^frQ  qmius  tibi  ofe- 
rimuSt  vel  q^i  tibi  offerunt  hpc  sacrifUnum  laudi» 
pro  se,  suiSQUe  Qmnibus,prQ  redemptioneanimrm 
suarum.pro  spesalutiset  incQlumitatissu9,tihifu 
reddunt  vota  ma  xterno  Deo  vivo  et  vero, 

lafra  Actioaem. 

Communicanteset  diem  sacratissimum  celebran- 
tes,  quo  beatse  Uarise  intemerata  virginitai  hm 
mundo  sHdit  Salvatorem,  sed  et  memoriam  vmranie$ 
in  primis  ^usdem  glorios^  smper  virginif  Mam 


tionem,  etc.  Subsequeater  erigat  w,et  osculetur  aj-  g  Genitrids  sfusdem  DeietDomininostri  Jefu-Chrisii, 


iara  ia  medio;deia4edicat  versus  populum,  Oratef 
fratres,  elc.  Circum^tantes  vero  respondeaat  iSus- 
cipiat  Dominus  sacrificium,eio,  Subsequenteirdicat 
Secretam  Muneva  nostra,  qumumus,  Domine,  etc. 
Alia  secvQU.Accipe,qu3esumus,Dominefmunera,elc, 
Ex  Casremomialt  fiothomagensis  cardinalis. 

Item  quidquid  oQertur  ^ive  ad  pede«,  vel  ^uper 
altare,  capellaQis  cam^rse  lolveadum  e^t,  exc^pto 
paae  et  ^/ino,  quod  acoljihorum  ast;et  aic  de  om- 
aibus,qu6B  veaiuat  per  iotam  Missam  super  altare. 
£i  isle  modus  semper  debet  observari  in  Qif^aibut 
Missis  papalibu9>prQutcoaliQatur  in  libro  Polypty- 
cbo  saactovumiquod  dipitur  Js^cobiGaietaai.Etpre- 
sbjt^rijCum  c^pellauis  recipiunt  duodeaim  dena- 
riosa  papaiet  vocatur  presb)yterium,deq«ihusme- 
dietasest  sacrisiffijuxtaordinationem  Urbaailabac  ^ 
dies,nec  in  sequeati  cardinales  aoa  consuevepunt 
venire  ad  reverentiaoi  papae,qaoniam  bis  io  dienon 
teneniur.  Sed  quod  obs^rvatum  sit  alibj  inv^as, 
nisi  tantummodoilli  tre«  juniorescardinal^^  presby< 
teri,  etc.,  illi  nuaquam  fallunt.  Cantrarium  ordina- 
vit  doiaiaus  Urbanus  Vl.sed  in  secunda  Missa  de 
auroranon  veniuat,  sedinprima  ct  tertia  Bencdi- 
ctione. 

Per  omnia  s^cula  3«Pcu^orttm;rcspondelur  Amen 
Dominus  vqbi^cum.^t  cum  spititutUQ.$ursum^da{ 
resp.Babemusad  Dominum.  Gratiasagan^us  Domino 
Deo  nostro;resp.Digr^um  et/ustum  est.Yere  digr\um 
et  justum  est^  «quum  et  sa\utare,  nos  tifyi  semper  el 
ubique  gratias  agere^Don\ine  sancte  Pater  omnipof^ns 


sed  e^  beatorum  apQstolorum  et  martyrun\  (uorm 
Petri  etPauli,Andre9,Jacobi,Joannis, ThomxJaco- 
bi,Philippi.Parthotom^i,Matthaei,Simonis,Th(4ssi, 
Lini,Cleti,  Ctementis,  Suipti,  Cornelii,  C^anii 
laurentii,  Chrysogoni,  Joannis  et  Pauli,  Cosmx  et 
Damiani,el  omnium  sanctorum  tuorum,quorum  nu- 
ritis  pre^busqueconcedaSfUt  inomnibus  protectionis 
t^x  muni(mur  auxilio,  Per  eumdem  CknsltmdQr 
mintm  mstrum,.  amen. 

Alia  iafra  AQtioaem. 
ffanc  igitur  oblationem  servitutis  nostrx,  sedet 
cunct^i  familise  tu9,quwsumustDQmine,utplacatus 
accipias,diesquenQ$tros  m  tua  pace  dispQnasat(iHe 
ab  aptema  damwlioneMsenpi ,e(  in  electorum  tuo- 
rum  jub^  grege  numeran,PerC^ristum  Don\inun 
ttQltrt4W,affie?I.Sub8equeater  4icat  :Qmm  oblationet^ 
/<4,  Dfius,  in  omnibus^  quassumus,  tiip  communiler 

sigaet  ter  tam  saper  Bostiao^  qmw  supcrcalicem: 

Bene  f  dictam^ascrip  f  tam,rc^  'itqr(\,rationabilem 
acceptabitemque  facere  aigneris,tit  ^ofns.  fiic  semftl 
separatiopi  sigaet  «oper  Hostiam,  et  postea  soper 
calicem  dicensiCorf  pus  et  san  f  guis  fial  dileetiS' 
simi  Filii  {ui  Domini  nostri  Jesu-Chrisli.  pic  acci- 
piensHosiiam  revereater,  junctis  manibus,levet 
eam,  QQA  moveado  o^iaaus  de  altari,  diceos :  Q» 
pridie  quam  pateretur^  accepit  panemin  sanctasoc 
venerabiles  manus  suas,et,  elevatis  oculis  w  calun 
ai  teDmniPatrem  suumQninipQtentem,tibisrQiuis 
a^ens  ;  h\^  teaeus  Hpstiam  manu  sinistra,  dextra 
^eipel  sigftei  supva  eam  4icens  Bene  f  dixit,  frep 


aet^me  Deus^quia p^rincamati  Verbimysterium,e\c^  9  deditg.u^  discipulissu\s  dicensiAccipiteetmanducaU 
m^  ..^.M       ,         ..-..j      n^.  T  ,    .  ,  ^  hQQ  ofjfi^vtes^hfi^  est  enim  (^orpui  m^Mm.HiceleTet 

Hqs  Uam  reverenter  adorandaw  a  populotct  re  veren- 

ter  deponat  eam  uade  elevavit^Subsequeoter  334 
^^coperiat  caMceWj,  et  teneai  eum  cmq  aniftab'** 
mauil>us,dicens : 

Simiili  modo  postquam  cmdtum  est^  accipienset 
hunc  prcectarum  cadicem  in  sanctas  ac  venerabiies 
ill[!mt^s^s,^em  UbigratiasagenHs-.hic  teaeatcalicein 
manuwu9triUCtcum  de]^tra»ignando  sanguinem 
J;>enedic4t  dicen^o  :  J^ene  f  dixit,  dedU  discipil» 


Te  igHur,clementiss\me  Pater^per  Jesum  Cfiristum 
Fili{im  tuun^  Poqi^tti^  ^ostru,^st*pp.lices  rogamufi 
aq  pe^u7iti5;hip  erigens  se  o^u\eturaltare,eterePti8 
manibm  dicat  Vti  accepfa  hab^as  et  benedicas]  bip 
ter  ^igaat  Um  s^per  gp8tiam,quamsupercalicefl[i: 
H(^c  t  dorwM^  t  ^^^cva»  A»c  fsanQta  Wirififiiia 
illibata,in  primihfl^^  tib\  offeiimUS  PKO  ^ccUsiatm 
siancta  catholica,qu(j^m  pacifica;re,cus\Qdire,adtjmre 
et  regere  dignerifi  totQ^  orbjs  terraxMVkfUiH  (rwt^  ftwn^to 
tu^  papa  Ket  antistite  nostrq  ^.  €{  QmntibH/t  orth^- 

*  Ha  eUam  cruees  hifra  in  Missa  sanctl  Stephanf. 
BpiBl  •!§•  plypea  Mipi»  aUar#  emuu^  nmf^enx. 


stationaHs,  de  qna  «nprs,  et  qu»  alto  mpmf^ 


^p 


im 


tm^iii  mwm^  ^  m. 


U99 


stits,  diems:  Accipit€  etbibUeexio  otnnes.  Mee  sU  ^  PaltiQmmpotmiiimimiMe  SpirUus  sanctimnvih^ 


enim  calix  sanguinis  mei^noviet  xtemi  Testamenti, 
mysteriumfideitquipro  vobis  et  promuUiseffundetur 
in  remissionem  peccaiorum.  Hioelevetcalic^aiadO' 
randuiD  a  populo,  et  revereDter  reponatin  loco  suo 
•oiito,  dicendo ;  Bwc  guotieseunque  teceritis,in  mei 
wsemoriam  facielis.  Hio  aippliet  maouA  et  bracbia. 
Vnde  et  memores,  Domini^  nos  ssrvi  tui,  sed  et 
plebetuasmctaeiusdemtJhriuiFitii  tui  Domini  nos- 
tritambeatmpassioniSt  necnon  ab  inferisresumctiO' 
niSfSedetinemlos  gkriosseaseensumiStOfetrimusprss^ 
ctares  Majesti  tum  de  tuis  donis  ae  datis.  £t  ibi 
reducens  ad  se  manus  ei  brachia*  iigoet  ter  fluper 
HoBtiamel  caiicem,  cpiartoeuperBosliam  taatun», 
etquinto  super  oaiicem,diceado:i^(0«/tamf  pfiraiM* 


aor  et  gloria.  Hic  repooat  Hostiam  in  ioco  lolilbi  pt 
oooperto  palice  per  diaooaum  cardiualem,  ac  d^- 
poi»iti«  a)4aibu9  papa  ^uper  altaredicat : 

Pp^omniasxculasmculoi^m.Amen.Ormus.Prig'' 
ceptissalutaribuf  moniti,et  divina  inuUuiione  fQrma- 
ti,audemus  ditere:Paterno%ter,qui  es  in  ccelis,sancli' 
fieelur  nomen  tuum.  Adoeniat  regnum  tuum.  fiat 
volmtas  tua  sieut  in  ccelom  terra.  Panem  nostrum 
guotiduxnum  da  nobis  hodie,et  dimitte  nobis  debita 
nostra^  sicutetnosdimittimusdebiioribusnostm.  El 
ne  nos  itHiucas  in  tentatiunem  ;  respondetur  ;  Sed 
libera  nos  a  maio.  Amen.  Deinde  dicat  Oration^; 

Libera  nos,  quasumus,  Domine,  abomnibus  malis 
prmterUis^prfCseniibus  et  fuiuris,et  intercedente  beata 


HosOamf  sanctamMostiam  j^immaeulatam,pa»em  r  ^  gtoriosa  semper  virgine  Dei  Geniirice  Mafia,  0 

beaiisapostoii$tuisPeiroeiPaulo,atqueAndreacum 
omnibus  sanctis,dapropiiiuspacem  in  diebus  nostris, 
ut  ope  miseri£ordi(£  tua  adjuti,  et  a  peccaio  ^ipiUf 
semper  libeii,  et  ab  omni  periurbaiione  securi, 

Hic  aocipiat  pateo^m,  pt  «igaet  se  cmp  ipMt  ^t 
aubmiitens  eap^of»  fiostJ8e,poa4iHo3tij[^nipp{((^- 
jaa ;  et,  di^cooperto  oalioe  per  diacop  um  cajrdiii^ep]^ 
aiM^iatHosiiam»  et  cumrevereuti^ifr^agateam  per 
mediumeuper  caiicem  etsanguineo^^eimediam  de 
linistra  o^aoupooat  in  pateoa  ;  et  de  iila,  qu»  eat 
10  dextra  «coipiat  partiouiam  ;  et  qu£e  remaoet  in 
siniftraa^jongat  partioul^  que^  est  in  p^teoa,  di- 
o«indo;  PeretmdemDoninumnosirumJs^um  Cbris- 
tumFiiium  iuwn^gui  tecuv^  vivUetregwU  iu  tsnitatfi 
Spiritussancti  Deus,  HiciUam  partein,qu9  reo)anet 


t  sanctum  vUmmtemm,et  ealieem  f  saiutis  perpeium- 
Subseqnenter  dioat : 

Supra  qumpropitioacserenovuliurespieerediign$' 
ris^taccepiahabef^ttSicutaceepiahaberedignatuses 
munera  pueri  tuijusti  A  bel,et  sacrificium  patriarchm 
nostri  Abrahm, ei  quod tibiobtuUt  summus  sacerdos 
tmus  Mslchisedech,sanctum  saciificium,immacuiaUm 
hosOam.  Demum  inolinet  se,  et  pooat  braobia  in 
modum  orucis. 

Sssppliees  te  rogamus^  omnipotens  Deusjube  hmc 
perferri  permattus  sancHangeU  tiU  in  subUme  altare 
tuum^ineonspeciuduriHCi  MaiestatistwB.aicmgWi 
seosoidetur  akare,  dieeodo:  Ut  quotquot  eas  hac 
aUarisparUcipatume  sacrosanctum  Fiiii  /t4t;hic  pri- 
mo  super  Hoetiam,  demum  super  oalioem  signet, 


aignelseipeum  diceas :  Omnibenediciioneeceiesti  et 
§ratia  repleamur,  per  eumdem  Christum  Dominum 
nosirtnN.Postea  dioateommemorationemdefunoto- 
Memento  etiamyDomine,  famulorum  famula- 


diooodo:  €orpus-\-  ei  sanguinemj:  sumpserimus,lnc  ^  in  dezt^a,  teneat  ^iiper  ^aoguinem  et  caiicem,  et 

dicat :  PeronuUaa^saculascBcuhrum  ;  respon- 
delur  Ameu.  Blc  oum  ips a  particuja ter  signet  super 
oaJicem  diceodo :  Pcuc  f  Domini,  sU  f  semper  m  f 
6i^cMn;respoadetur  ^^  cum  spPitu  tuo.  Hio  ildjungat 
particuJam  iUaoi  aliispartioniis  qu«  sunt  io  pi^pa* 
Pemum  dioatjunoiis  mambu^diMfeu^  yif^imAgW 
Dfi  qui  tolUs  peccala  mundi,  misererc  mibis,  £t 
tertia^  dona  nobis  pacem'  Et  in  Sne  cojusiibet  pe^- 
outiat  pectus  suum*  poetea  inclinatu^  dio4^  ba^ 
Oratonem :  DQmineJesuChristcquiiixisiiapQsioHs 
tuis :  Pacsm  meamdo  vobis,  pacem  meam  reUng^P 
uobis,  ne  rcspicias  peccala  meo,  sei  fidem  eficlesi<f 
tum,eamque  s$cun4um  volu^Hq^em  ttumpmficarfit 
coadunaredigneri^,  qui  pivU»  pic  eievat  ^^  et  P^U- 


nun 

rwnque  tuarumN.,  quinosprmcesseruntcumsignQ 
fUiei,  et  dormiunt  in  somno  paics.  lpsis,Domin$,  et 
osnnAus  m  christo  quieseentibus  tocum  refrigerii^ 
Isicis^et  pacis,  utindutgeas  deprecamur»  Per  eum- 
dem  Christum  Dominum  nostrum,  Amen. 

Hicperoutiens  peotus  suum,  aiiquaatulum  die#os 
altiue :  iVoMf  S9l6Q^^^^^P^t:cUoribusfamuUstms 
demul^udinemiseraiionum  tuarumsperantibuspar- 
Sem  aUquam,et  socieiatsm  donare  digneris  cum  tuis 
eanctisapostoUsetmartyribus,cumJoansie,Stephano. 


Mntthia,Bamaba,lgnatio.  Alexandro,MarceiUno,  D  letiMr  altare,  deas  paoei»  apisoopQ  vq)  pres);>^te^ 


Peiro^  FeiicUate,  Perpetua,  Agatha  Lucia,  Agnete, 
CmciUa,  Anastasiaet  omnibussanctis  tuis,iniraquth 
rum  nos  eonsoriima/wn  cestimatorfiterUi,sed  uenim, 
qusmmus,  largiiiorejdmiUe.PerCkristsim  Oominum 
noeirum.  Per  quem  hmeomnia^Domiuejemperbona 

ereas,  bieterieiiielsignetsttperlloeliameAealieem» 
dioendo  ^one^t  f  fieas,  vivi  f  fieask  bene  f  dseis  et 
prsssias  nobk,  JHo,  disooperto  oaiioe  per  diacomHn 
cardinalem,  aeeipiat  Ooetiam  maau  dejLtra,et  OAim 
Mitersigaeisuperoailioeinet  saaguiDeia«dleens,P«r 
pnum  t  et  eum  f  ipso  eiinipiso.Uia  oum  ijwa 
«MtiaWiialtf  #efltealieem  iiipiit*  dioiM: 


oardioali,  <v^  servitei,  dioendo^^aa^^^cton^rf^^pW' 
^oUiTSi  fium  spiritu  tug.  Hio  pap^dimi^t  iptoiP 
aaoramentum  in  alt^i,  etvadit/ad  sedem^oam;et 
alando  deteotp  capit^  M^^peotet  subdiflWift»  oom 
patena4tHoslj«»et4iaoopumpardiaf^em  cump^lioe 
ot  eanguine ;  et  istJi»  ^antibus  aiout  d^o^  gxm  pm^ 
dioti^  oor«m  eo,  dio#t  i^oa  Ortitioaem  :  Domine 
Jesu  Christi  FiU  Dd  vivi,  gui  ex  volmt(itC  PcUrif. 
eooperanteSpirU¥$anQtopermgrte^tUfim  ipuniw 
msnficaeUMera  m^pgrkop  sa^m  coi^usetspngui- 
nem  iumnabmmbmmgmMUH^usmeif  etfmf^frrie 

matis,etfacmetuis  sempera^gdif^  mWlM^»  ^^§t^ 


119i 


APPENDIX  AD  S.  GRBGORII  MAGNI  LITURGIGA  OPERA. 


119) 


nunqmmseparatipermiilas^quivivUetregnas  cum  A 
eodem  Deo  Patreinunitate  Spiriiussancti  DeuSy  per 
omnia  scecula  soBculorum.Amen,  Alia  Oralio  :  Per- 
cepiio  corporistui.  Domine  Jesu  Christc,  quam  indi- 
gnus  sumere  prcesumOtnon  mihi  proveniat  injudicium 
eicondemnationem,sedpro  iua  pieiaie  prosii  mihiad 
iutamentum  mentis  et  coi*poris,  et  admedelam  per- 
dpiendum,  quivivis  et  regnas  cum  eodem  DeoPatre 
in  unilaie  ejusdem  Spiritus  sancii  Deus,  per  omnia 
sceeulasasculorumfamcn.Hiccum  reverentia  accipiat 
de  patena  majorem  partem  Hostiae,  el  dicat :  Panem 
ccBlestem  accipiam,  etnomen  Domini  invocabo.  Hic 
tenens  partem  preedictam  HostisBOumquatuor  digitis 
super  saDguiaem,etcaHcem,  dicit  reverenter  iribus 
vicibus;/)omi»^e,/2on  sum  dignus  ut  iniressuh  iecium 


Communio  Exsulta  satis,filiaSiony  etc.  Et  caotala 
perchorum  Communione,  8urgat,etvadiladaltHre 
et  ^ubsequenter  dicat  Dominus  vobiscum.  Resp.^^ 
cum  spiritu  tuo.  Deinde  post  CommunioDem  banc 
Orationem :  Hujus  nos,Domine,sacram€n:i,e{c.  Alia 

Po8tcommunio:5a(tash,Z)omme/amt7iam(uam,etc. 
£t  cantato  liCy  Missa  esi,  per  diaconum  cardioalem 
praedictum  ,non  recedendode  altari,beDedicat  popu- 
lum  :  Sit  nomen  Domini  benedicium.  Resp.  Exhoc 
nunc,  eio. kdjulorium  nostrum  in  nomine  Dottmi. 
Resp.  Quifecitccelum  et^%%te^ram,Benedicaim 
omnipotens  Deus  Paterf  et  FiUus  fet  Spiritm  f 
sanctus.  Respondetur  hmen,  Postea  secrete  dical 
hanc  OratioDem  :  Placeai  tibi,  sancta  Trinitas,ek. 
Post  Missam  ezuenssepapa  restibus  pontificalibus 


meum,sediantumdicverbo,etsanabituranimamea.  3  dicathancAntiphonam  :  Triumpuerorumcantefim 


Postea  signet  se  cum  ipso  corpore,  et  reverenter 
sumattotum  illudquod  est  extra  digitos  preedictos  ; 
et  quod  infra  digitos  reraanet  ponat  in  calice  cum 
sanguine  dicens,  Fiat  commisiio  et  consecraiio  cor- 
poins  elsanguinis  DomininosiriJesu  Christiaccipien- 
iibus  in  vitamcetemamyamen,  337  Subsequenter 
dicat  :  Corpus  Domini  nostnJesuChristicustodiat 
animam  meam  in  vitam  OBtemam,amen.  Demum ac- 
cipiat  calamum  de  manu  episcopi  cardinalis,  et 
teoens  ipsum  cum  ambabusmanibus  ponat  eum  ia 
calice,  diceado:Qi«id  retrlbuamDominoproomnibus 
qucB  retribuit  mihitCalicem  salutaris  accipiam,  ei 
nomen  Dominiinvocabo^Laudansinvocabo  Dominum, 
ei  in  inimicis  meis  salvus  ero.  Hic  sumat  de  san- 
guine  Christi  sugendo  cum  dicto  calamo  ;  deindc 
dicat :  Sanguis  Domini  nostri  JesuChristicustodiat 
animam  meam  inviiam  Gsternam,amen.  Posteadet 
dictumcalamumsupradicto  diacono  cardinali,  non 
removendo  ipsum  de  calice  ;  et  tersis  digitis  cum 
perfusorio,  quod  ibi  ofifert  episcopus  cardinalis, 
postquam  communicaverit,  dicat  Orationem.  Quod 
oresumpsimus,  DominCypura  menie  capiamus,  ei  de 
munere  temporalifiatnobisremedium  sempitemum. 
Subsequenter  aliam  Orationem  :  Corpus  tuum,  Do- 
mine,  quodsumpsifCi  sanguis  quem  potavi,  adhmreat 
visceribus  meis^  et  praesia  ui  in  me  non  remaneat 
sceleris  macula,  quem  puraetsanctarefeceruntsa' 
cramenta.Quivivisei  regnas  cum  eodemDeoPatrein 
unitate  ejusdem  Spinlus  sancii  Deus,per  omnia  sxcuta 
saeculorum,  amen,  Deinde  ^recipiat  partem  unam 


C 


Hymnum^quem  caniabant  in  caminoignis  knediafdti 
Dominum,  Psal.  Benedicite  omnia  opera  Dmmibo' 
mino,ioium.LaudateDominurKinsanctisejus.btMt 
repe  tat  An  tiphonam .  Trtum  ptierortim  ,iryn>,e^OR, 
ChtHste>,eleison,Paier  noster.  Et  nenosinducos^^ 
Resp,Sedliberanosamalo.  Vers.  ConfUeanturlibiy 
Domine,opera  tua .  Hesp.Et  sancti  tui  benedicant  tiH 
yers,Exsultabunt  sancti  in  gloria.^esip.LsstabutUur 
in  cubilibus  suis,  Vers.  iVoit  nobis,Domine,nonnobii. 
Resp.  Sed  mmini  tuo  da  gloriam.  Vers.  Domint, 
exaudiOrationemmeam,  Resp,Etclamormeusadit 
veniat.\ers,Dominus  vobiscum,Res^.Et  eum  ijnnl% 
tuo,  Deus,quitribus  pueris,eic,Acti(mesnostra$,ei^ 
LXXH.  In  festo  sancti  Stephani Introitus. 
Sederunt  principes,  et  adversvmmeloquebanlw. 
Psalmus  Beatt  immaculaiiinviaXloriaPatri^Cm' 
pleado  ipsum^  et  Kyrie,  eleison,  cum  cardioalibas 
sibi  astantibus,  deinde  sedeat  insede  sua;etdecaa' 
tato  Introitu,  dicat  Gloria  in  exceisis,  Quo  cantaio 
per  chorum,  stando  dicatPox  vobis,  versuE  populoii 
Oratio.  Da  nobis  quxsumus,  Domine,imUariquod 
coiimus,  etc.  Commemoratiode  Nativitate,  Cmtii^ 
quxsumuSy  etc.  Lectio  Actuum  apostolorum.S(€pi^ 
nus  autem,  etc.  Et  dicta  fipistola,  et  osculato  pede, 
papas  per  subdiaconum,  papa  signet  ipsum.  Grad. 
Sederunt  principes,  etc.  Alleluia,  Vers.  Video  caio^ 
apertos, eic.Ei  deoantato  Graduali  et  primo  klkbik 
achoro,datBenedictionemdiaconocardiDalilegeflti 
Evangelium,  eunti  ad  pedem,  signaado  ip8am,ic 
dicendo  :  Sit  Dominrs  in  corde  tuo,et  in  tabHs  tttis 


Hostise,  quae  estinpetena,  et  ponatin  ore  diaconi  0  etc.  Deindeponatthusin  thuribuk),  sigoando,  post- 


cardinalis  supradicti,  dicendo  :  Corpus  DominiJesu 
Christi  custodiat  animam  tuam  invitam  cetemam,amen. 
Subsequenterrecipiat  ipsumad  osculum  pacis;pos- 
tea  recipiat  aliam  particulamHostiae,  quae  inpatena 
remansit,  et  ponat  In  ore  subdiaconi,  dicendo  : 
Corpus  DomininostriJesu  CArts^t,  utsupra.  Demum 
sedeat  in  sede  sua,  et  perfundat  supra  scyphum 
aureum.  Subsequenter  lavet  sibimanus,et  sedendo 
dxspectet  subdiaconum,  qul  sibi  apportat  calicem 
cum  vino>  quem  calicempaparecipiatcum  duabus 
mambus,  etde  vino  cum  calicesumatad  lavandum 
sibi  os,  quantum  piaoet. 


quam  posuerit,  semel  signo  crucis ;  et  ileruo)  cm 
idem  diaconus  petit  Benedictionem  a  papa,  papi 
signet  ipsum  sedendo.  Sed  cum  incipitur  EvaDge- 
lium,  papa  stet  detecto  capite.  Secundum  Mattluitnn 
In  iilo  tempore,  dicebat  Jesus  turbis  Judcsorum  ti 
princibibus  sacercbtumiEcce  ego  mitto  ad  vospfo- 
phetas,  eic.  Etosculato  libro  Cvangeliorumperpa* 
pam,fiat  sermo  aut  pereum,  aut  339  pdr'^"^°' 
cardinalem,  cui  ipsepapa  commi8eritfacieDda]D.& 
facto  sermone,  subsecutaconfessione  per  diacoauis 
cardinalem,  si  papa,  sermonem  fecerit,  ipse  pa{» 
pronuntietindulgentiam  prout  ei  p\»/oei:Auetoritstt 


U9i 


ROMANI  ORDINES.  —  XIV. 


1194 


Dei  omnipotentis,  Patris,etFilU,etSpintussancH,  A  iterum  super  Hosliam  et  calicem  ;  demum  reddat 


beatorum  Petri  et  Pau  li  apottolorum  ejus,  et  nostroj 
omnibus  quiverierunt  kodie,  quisuntin  statu  vera^ 
pcmitentise,  concecUmus  indulffentiam  unius  anni,et 
quadraginta  dierum,  vel  plurium,  ad  yoluntatem 
suam.  Postmodum  dicat :  Precibus  et  meritis  beatx 
Mariae  semper  virginis,  beati  Michaelisarchangeli, 
beati  Joannis  Baptistae.sanetorum  apostolorumPetri 
et  PauH,etomniumsanctorum,misereaturvestri  om- 
nipotens  Deus,  et  dimissis  peccatis  vesltis  perducat 
vos  advitamsetemam,amen.  Deinde  dicit :  Indul- 
gentiam,absolutionem  et  remissionem  peccatorum  ves- 
irorum  tribuat  vobis  omnipotens  et  misericors  Dominus, 
aiTim.SubsequenterdicitsignandopopulumetiQmo- 
dum  orucis :  EtBenedictio  Dei  omnipotentis,  Patris, 


thuribulum  dicto  cardinali,  dicendo  Accendat  ih 
nobisDominus  ignem,  etc.  Demum  inclinatus  ante 
altare,  dicat  Suscipe,  saficta  Trinitas,  etc.  Subse- 
quenter  erigatse^etosculetur  altareinmedio ;  deiilde 
dicat,  versus  populum  Orate  pro  me,  ftatres,  etc; 
Circumstantes  vero  respondeant  5tisct;na/  Dominus 
sacrificium  demanibus  tuis,eic.  Subsequenterdicat 
secrete  Orationem  Suscipe,  Domine  munera,  etc; 
Alia  Oratio,  Oblata,  Domine  munera,  etc.  Pr»fatio 
et  alia  dicuntur  ut  supra. 

Ex  Cxremoniali  CardinaUs  Rothomagensis. 

Completa  Missa,  si  papa  sit  in  Urbe,  recipit  re* 
gnum  de  manu  marescalli  majoris,  et  gestat  iUud 


et  Filu  et  Spiritus  saneti,  descendat  supervos,  et  »  "^l"*  t*^.»?'^"'  ^''^f''  T"°*^ .  J'«"^«»  «*  ''f  <».°*" 


maneat  smper  .Si  autem  cardinalis  sermonem  fecerit, 

cum  vadit  ad  pedem  papaB,  osculando  petat  bene- 

dictionema  papa  flezis  genibus^dicens :  Jube,domne, 

benedicere.  Papa  sedendo  dat  Benedictionem,  et 

signando  et  dicendo :  Sit  Dominus  in  cordefuo  et  in 

labOs  tuis,utdigneetcompetenterannunties,  verbum 

sanctum  suum.  Deinde  dictus  cardinalis  reverenter 

quaerat  a  papa  quantum  indulgentiam  placeat  sibi 

concedere ;  qua  pronuntiata,papa  dat  absolutionem , 

ut  supra,  et  papa  concedit  sicut  piacet  sibi,  quam 

indulgentiam  ipse  cardinalis  pronuntiat.  Tum  papa 

standoin  sede  sua  super  8cabellum,incipiat  Credoin 

unum  Deum.  Quo  dicto,  etper  chorum  cantato,dicat 

Dominus  vobisctm.  Resp.  Bt  cum  spiritu  tuo.  Ore- 

mus.  Deindesedeatinsedesua.OfiferendaE^e^erein/  G 

apostoli  Stepkanum  levitam,  etc.  Et  dum  cantatur 

per  chorum,  sedendo  lavet  sibi  manus.  Lotis  vero 

manibus^  et  Offertorio  cantato,  vadat  ad  altare,  et 

ihi  recipiat  patenam  cum  Hostia,  quam  sibi  offert 

diaconus  cardinalis,  eteam  aliquantuium  elevans ; 

diceii  Suscipe,  sanctePater,  etc.  Demura  ponatHos- 

tiam  super  corporale  cum  patena  ad  partem  sinis- 

tram,  et  patenam  ponat  ad  manum  dextram  juxta 

corporale,  et  postea  recipiat  ampuUam  cum  aqua  de 

manu  subdiaconi,  et  ponat  de  aqua  in  calice,dicens 

Deusqui  humanx  st<6s/an<ta?^etc.,etredditampul- 

lam  subdiacono.Demumsignatsupercalicem  semel, 

etdumponitur  calix  super  340  corporale  in  loco 

SQO  per  dictum  papam,  dicit  Offerimus  tibiyDomine, 

etc.  Et  cumper  dictum  cardinalem  calix  cooperitur,  j)  ticellum,  ibique  invenitequnmphaleratum,  sednon 


veniunt  ei  obviam  sub  gradibus  in  porticu,  et  faciunt 
iterum  ei  laudes,  proutin  libro  Polyptychoscriptum 
est ;  et  ibi  dominuspapa  descendit,etdepo8itoregno 
accipitmitram.Deindejudicesducunteumusquead 
locum  in  quo  datur  presbyterium.  Tunc  deposita 
planeta,et  apposito  manteUo  saper  8capulas,seden$ 
in  cathedra  manibus  propriis  dat  presbyterium 
capellanis,  proutin  coronatione.  Dato  presbyterio, 
sicindutus  vaditad  mensam,  elc.,et  diaconus  car- 
dinalis  legat  in  mensa  cum  pluviali  •:  et  infinecanto- 
res  cantant  sequentiam  Lastabundus.  Quod  si  papa 
non  celebraret^  presbyter  cardinahs  tit.  sancti  Ste- 
phani  prsBdicti  consuevit  coram  papacelebrareilla 
die. 

Illa  die  capellani  commensales,  acolythi  et audito» 
res  et  33 1  poenitentiarii  comed  unt  cum  papa  splen* 
dide,  et  in  collatione  datur  presbyterium, 

In  secundis  Vesperis  papa  venit  cum  playiali  et 
mitra. 

LXXIII.  De  officio  sancti  Stephani.  Statio  adsan- 
ctum  Stephanum  in  CcbHo  monte. 

Missa  et  sermo  mandantur  k 

In  die  sancti  Stephani  summo  mane  conveniunt 
omnes  ordines,  tam  clerici,quamlaici,  indutipan- 
ni8sericis,in  basilica»  diaconis  cardinalibusetsub' 
diaconis  exceptis,  qui  indutt  dominum  papam  du- 
cunt  ad  basilicam  ipsam,  ubi  cardinales  et  pralati 
omnesexibunt  ei  ad  reverentiam  ;  ibiqne  induit  se 
planeta  alba,  et  descendensdepalatio  usque  ad  por- 


dicat  Antiphonam,  /n  spirituhumilitatis,  etc.  Subne- 
qnenter  dicat,  Veni,  Sanctificator,  etc,  signando 
super  Hostiam  et  calicem  ;  et  postea  vertat  se  ad 
diaconum  cardinalem,  et  benedicat  incensum,  di- 
cendo,  A  b  ipso  sanctificeris,in  cujus  honorecremaberis, 
Demum  recipiatthuribulum  de  manibus  dicti  cardi- 
nalis,  et  incensetsupercalicemetHostiaminmodum 
cruci8decenter,dicendo:  fncenstim  istud  a  tebene- 
dieium\ascendatadte,Domine\,etdescendat\super 
1MS  muericordia  tua,  Dirigatur  Oratio  in«a,  etc.  Et  con  ti- 
nuando  incensat  cruoes  et  imagines  stantes  super 


ipsius  collum,  nacta  scarleti  ;et  ascendens  equum, 
et  de  manu  diaconi,  qui  a  dextris  ejus  stat,regnum 
recipiens,  ioduitipsum  ;sicque  vaditad  ecdesiam 
beati  Stephani  in  Cselio  monte  coronatus  cnm  ordi- 
nibus  proce88ionaliter,sicut8cribiturin  Polyptjcho 
Gumque  sic  ad  prsedictam  ecdesiam  sancti  Stephani, 
in  quaipso  die  est  statio,devenerit,depo8ito  regno, 
intrat  ecclesiam,  Factaque  Oratione  vadit  ad  sacra- 
rium ;  et  deposita  planeta  alba,  induit  rubem,et  ce- 
lebrat  Missam,  sicut  hestema  die  in  omnibus  ad  Mis- 
sam.  Missa  vero  finita,  resumit  planetamalbam,et 
induit  regnum,  et  revertitur  ad  palatium.  Ca^tera 


altare,  et  ipsum  altare  desuper  ;  postea  incenset 

*  Qu8B  sequuntur  usquead  caput7d,paumsexceptis,  conveniunt  cum  Cttremoniali  Petri  Amelii. 

Patrol.  LXXVni  38 


1198 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LlTURGICA  OPEftA. 


1194 


m 


Polyptycho  scriptum  A  guisalutis3Sterfias;i0t[\SidesHnQio?eivOiDmcujm 


yero  omnia  fiant^  prout 
est. 

LXXIY.Ir»  die  sancii  Joannis. 

Missa  ets6Fmomaadantur,quam  consaeyit  dicet  a 
aliquis  oardinalis.  Adquam  papaveaitcum  pluviaH 
f  uiiKBo  de  scarleto,  et  mitra  aurifrisiata  cum  presby-i 
terlB,  proutiaconsistorio.  £t  ita  in  secandis  Yespe-^ 
ris,  in  quibusomBes  acoiy  thi  debent  esse  cum  super- 
pelliciis,  primo  commensaies,  auditores,  et  8ubdia-> 
coni ;  deindeacolythiet  capellani  horum. 

34S  liXXY.  De  officio  festi  Innacentium. 

In  boc  festo  consuevit  esse  Missa  et  sermo  ;  sed 
modo  Qon  observatur,  nec  papa  venit  ad  secundas 
Yesperas  ad  capellam. 

IiiNatalisanctorumlnnocentiumstatioadsanctum  g  costea  usqueadAdveutum. 


dextera,  etc.  ;  quarta,  Ecclesies  tuas ;  quiata  Dm 
onmiumfidelium  pastor,  £thocQbserTatqrus()ue^ 
Purifi,catioaem  beatee  Mari».  A  PurificaiipDe  vecQ 
usquiBadquartamtolWiquaBeBtcaput  iejuaii,  prj* 
i^a  Oratjo  dicilur  de  die  isecuada  A  cunclis ;  tarti^ 
Z^eea^^r^mMm.  locipiath/ibdQa^edarw.QuodsiteiiL* 
pus  breve  est  a  Oooiiaica  post  Ootava^  £piph4iu< 
usque  ad  Septuage9imam>quodB^queaatdiebu8sujs 
dici  officia  DominicaUa»  videlicet  latroituset  Ora- 
tioaes,  EpistolQB  et  Evaagelia»  ita  distrihuat,  ({uod 
aoa  potest  habere  Doaumcas  per  dies  ferialea  iAfra 
hebdomada^)  fa.cit  decantare  utiliter,sicoapteutiir ; 
ita  quod  compleantur  ia  ultiaia  bebdpmada,  IM 
idem  observatuir  de  DomiaicispostOctavamP^te* 


Paulum^  ia  Missa  aon  dicitur  Gloriain  exceUis,  nec 
Alleluiay  sed  Tractus  cantatur.  Credo  vero  cantatur 
propterOctavamNativitatisDomini ;  et  paramenta 
debent  esse  violacea,  et  prsBfatio  de  Nativitate*  Nec 
Ite  Missa  est  diciivLT,  nam  Ite  Missa  est  semper  se- 
qmiuT  Gloriainexeelsis,  Dicunturtamenistain  Octa- 
va  eorum.Si  festivitas  ista  in  Dominica  veneri  t,ad  Ma- 
tutinas  Te  Deum  laudamus  cantatur,  et  paramenta 
debeni  esse  rubea.  Ad  Missam  Qloriain  excelsis  Deo 
cantatur,  etAlleluia,  cum  Credo,  et  Preefntione  de 
Nativitate. 

LXXYl.  In  Circumcisione  Domini, 

Missaet  sermo  mandantur  tantummodo.  Licetan- 
tiquitus  Romani  pontiiices  consueverunt  in  primis 
Yesperis  hujusdiei  solemniter  venireinduti  pluviali 
,  pretioso  albo  et  mitra  solemni,  et  servatur  nunc>  et 
bene.  Yenimtamen  modernis  temporibus  non  obser- 
vatur,  sed  soium  venit  cum  pluviali  de  samito,  et 
mitra  aurifrisata.  Totum  hoc  stai  ex  voluntate 
papcB. 

Item  si  papa  sit  in  Urbe  ha^  die  Gircumcisionisi  et 
noncelebret,  sed  faciat  per  aliquem  cardinalem  oe- 
lebrariin  ecciesia  sancti  Petri ;  antaquam  cardinaiis 
induatur^prasseatetur  bulla,quomodo  papa  dispensat 
cumeo,quatenuspos8itceiebrare  superaram  beati 
Petri ;  et  per  totam  diem  pendeat  aate  rec^as,  et  ita 
iaonuiibusaliis  Missisqufiesuper  illudcelebraatur. 

LXXVU.  In  EfnphmUi. 

Missa  et  sermo  maadaatur,  et  Yesperes  coasueve* 
runt  mandari,  sermonon.  In  utrisque  Yesperispapa 


LXXYIIi.  De  Benedietione  cereorum,  quae  fttindie 
Purificatione  beataMarUg, 

TantummodoMissamandatur.NonhabetVesperas 
praecedentes  mandatas  ;tamen  cardinales  in  pnmis 
Vesperis  veniunt,  et  incipiunt  Aaiiphonas.  Et  si 
festum  hoc  cadit  ia  Septuagesima,  vel  sexagesima 
transfertur  iu  diem  LuoaB.  In  primis  Vesperis  papa 
venit  cum  pluviali  simplici  de  samito  et  mitra  auri- 
frisiata. 

In  festo  puriflcationis  heata  MacifisoereitMBfidi» 
cuntur  perjunioreoaipresbytepum  cafxiiaAlaiiii  (p 
esse  debet  indutus  rooiieto  aiho»  aoHAta,  state  ^ 
pluviaU  albi  coloris,  et  mitiia  simplicl  da  garoeUo» 
cumaqual>eaedictaetincenao»etsociia  iadntis  ooa 
8uperpeiiiciis,et  duobus  ceroferariisoum  faoolia  ^ 
oensis  ;  et  sic  beaedicat  caadalas,  ut  in  Missali  «i 
pontificali  Romano  contiaetur.  Etfieaodictionoeo» 
pletai  aspergaotrur  cerei  aqua  benedicta,  ot  tluuii 
adoieatur  per  eumdem  prasbjterum  caidiiMiaa» 
Deinde  diatribuantur  cerei  ut  iafra  944  ^'>'^' 
Nam  papa  iadutus  maato  rubeoi  teoaas  mitram  dt 
veraello  ia  oapite,  venit  ad  locum  pivBparatam  ad 
hoo  more  coasueto»  cum  duobus  diaoonilios.I^ 
facta  re  veren  tia  consue  to.por  oaadi  nalaa  presbptini 
et  poatrevereatiampanatis  oamiboe»  tam  cardiaah' 
bus  quam  aliis,  violaMiSf  diaoonibus  soiiioot  oeUa 
amictu  et  planeta*  etpreabyteris  oardtaalibus  ainip 
literet  oum  plaaeta,  episcopiaaimiiiter,  eioumplB^ 
viali»  et  caterisetiam  praladssimiiiter»  et  eufl»  pio^ 


iaterestcumpluviali  descarietQ  rubeo,  et  mitra  au-  D  vialibua  violaoeis,  se  halMat ;  tuno  soilioet  pnsi 


riirisiata.  Uanc  etiam  Missam  aatistes  Urbis  celebrare 
coasuevit»  et  semper  faciuat  decommuai  cursu,aisi 
iafirmitate  aut  nimio  frigore  detenti. 

343  liem  anno  Domiaii389  poatiftoatusdomiai 
Urbani  VI  aoao  10,  festum  saacti  Antonii  venit  in 
pnma  Dominioa  post  fipiphfiLniam»  etailiil  feoimu» 
de  festo  saacti  Antonii,  sed  totum  oMoium  fuit  de 
Dominica  ;  et  eramus  in  Uri>e. 

Ad  OctavasEpiphani»  quotidie  ad  Missam  dicitur 
Oratio  priipai  sivefestiva,  sive  sit  feriaiis ;  secunda 
flt  commemoratio  de  saacta  Maria,  videlicet»  Deus 


episcoporum  cardiaalium»depoaita  mitnuuiai  staai 
papes  sedeatiia  faldistorioetouin  mitrav  fiaoiilAn* 
non  aeoensam»quaaliis  majiMresti  nihiidioende  ^ 
osoulando  manum  papa.  Deinde  ipse  prior  opisao* 
porum,  vel  subprior^  ^sauflezusyreeipitiiAODlaai^ 
manu  pap»  nonacoeiiaftffl,ettiaouietur  gaaudoxtnn 
domini  papa.  EtaiodeiDdeofflnaBoardiaalea  f^tv^ 
primo  episcopii  seouadD  presbyteri»  teciio  diaooait 
et  prtelati  omnes^  qui  sunt  parati,  mitris  suis  dape*^ 
sitis  osculaado  geau,et  modo  quo  «piaoopus  volpBit* 

byter  cardiaalis  ceiebrat  corampapft  et  aics^untQS 


Sic  etiam  ia  coBremoniali  Petri  Amelii  coreus  noa  aoceasus  porrigitur ;  sod  statiin  accendftttri  infra^ 


119t 


kOMANt  OllDlNES.  -  XIV. 


ilftS 


antequam  veniat  ad  recipiendum  cereum,non  exuit  A 
plaoetam.  Camerarius  vero  notarii,  auditor  contra- 
dictarum,et  corrector,etiamsialiqui  ipsorumessent 
episcopiy  quia  non  sunt  parati ;  et  etiam  capellani, 
tam  commensales,  qui  debent  essein  cottis,  quam 
alii  capellani  et  similes^  necnon  pcenitentiarii,  et 
breviter  omnes  alii  familiares  papae^  etiam  laici,  ei 
quicunque  alii  non  familiares,  qui  possunt  illuc  ve- 
nire,recipiunt  faculam  de  manu  papfle,etosculantur 
non  genu,sed  pedem.Etsciendum  est  quodfacul» 
tam  pap»,  quam  aliis  dantur  non  accensa,  sed  re- 
cept«e  statim  accenduntur. 

Sciendam  tamen  quod  quando  rex  est  pnBseasi 
immediate  post  cardinalee  ante  omnes  «liospnsla- 
tosetiam  paratosmodoprMdicto,reoipitcereummo- 
do  predictodemanupap»;etpostreceptionemcer«i  B 
osculatur  pedem,  et  non  genu.  Tamen  modemis 
temporibus  consuaTit  recipererex,sicat8edetipost 
priorem  episooperum  oardinalium  ;et  itainramis 
Palmarum,  et  in  die  Cinemm. 

8i  imperator  esset  praesens,  post  priorem  reeipit 
cerenmiet  osoulatur  pedem,  et  non  gtnn. 

34S  ^^^™  notandum  quod  postprlorem  episcopo- 
rum  cardinallum,si  aliquisintersitpatriarcha,can* 
delam  recipit  de  manu  pap®.  Quod  si  rex  sit  prse- 
8en8,p08t  regem  candelam  recipil  subprior  episco< 
porum  cardiaalium,etineju8  absentlaprior  presby- 
teroram;ettunc  patriarcha,  etiamsi  piuressintpa- 
trlarchffi^quilibet  recipit  post  cardinales  qui  eum 
antecedunt;et  semper  inter  duos  cardinales,  etiam  p 
in  processionibus  et  in  Missis,stare  debent  patriar- 
ch».  Processio  ordinatur  per  pnorem  diaconorum 
cardlnalium,qui  dicit  alta  voce,  facieyersa  adPro- 
ces8ionem,Proc6£/amti5tn  pac«,et  respondetchorus 
In  nomine  Christifamen,  Deinde  movetur  Processio, 
et  domlnus  nosterpapa  indutus  pluviali  rubeo  cum 
perlis  et  aurifrisiiSjdeposito  alio  post  distributionem 
cereorum  vel  palmarum  in  die  suo,  cum  mitra  au- 
rifdsiata,  quaminProcessioneportat,  et  tenetfacu* 
lam  accen8am,vel  palmam  die  suo  inmanusinistra, 
et  manudextra  signat.Et  papaincedit  aliquantulum 
pef  capellam  processionallter  sub  pallio,  quatuor 
milltibas  deferentibus  cum  mappulariis,  si  sint  in 
Urbe,aut  quatuor  de  nobilioribus  Urbis,  yel  clienfi- 
bns  armorum  in  iUorum  absentia;8icque  pergit  ad 
regias.Et  prlmo  ad  partem  dextram.secundo  ad  si-  t) 
nistram  veniendo  pr<^icit  candelas  populo,  postea 
regfeditur  ad  sedem  suam;in  qua  sedens,extendi- 
tur  super  genuasuatmatobdleaperduoscapeUanos 
ipsam  tenentes  flexis  genibus,unum  a  dettris,alium 
a  8lttistiis,etsic  lavaf  manus  suas  aquaminfunden- 
te  nobillOrl. 

Aliquidiountquodpapananquam  mutatpluviale 
in  Processionibusistis,  sed  solum  mitram  aurifrica- 
tam  et  sineperlis,  quoniam  ploviale  debel  semper 
portare  inProcessionlbtt*  et  dlebus  feriaIiba8,qTlod 
certecredo^ubicunquesitsineperlis.  Ideo  sunt  duo 
pluvialia  et  tres  mitree^albaaurificata  cum  perlis^  et 


alia  sine  perlis,aurifiislataiquam  defert  diebus  fe- 
riahs. 

Quibus  sic  peractis,  deponitur  ei  mitra  aurifri- 
siata,  et  recipit  simplicem  de  gameDo  albam  et 
planam.  Cantatis  Antiphonis  et  Psalmo  Nunc  dimittis 
papa  assurgit  in  8edesua;et  deposita  sibi  mitraper 
diaconum  cardinalem  adextris  sibi  astantem,  papa 
cantandodicitOremu<,et  immediatediaconus  adex- 
tris  dicitcantando  F^cramus^entia.Cardinalisvero 
a  sinistris  assistens  dicit  cantando  Levate,  Subse- 
quenter  papa  dicit  cantando  Orationem,  Exauii, 
quasumus,  Domine^  etc.,  346  deinde,si  papa  ce- 
lebrat,  vadit  ad  reve8tiarium,8i  sit;  si  non  sit,  ad 
cathedramsuamlongeab  altareparatam  adpartem 
sinistram  altaris  ;  et  deposita  mitra  alba  et  plana 
cum  pluviali  et  8tola,induitur  sacris  et  pretiosisal- 
bis  vestibus,  servato  ordine  alibi  signato. 

Notandme  etiam  quod  inhoo  festo  purificationis, 
et  in  receptione  cinerum^et  in  receptione  palmarum 
cardinales  et  prslati^ut  supradictum  est,sivepapa 
celebraturus  sit,  sive  non,  parati  esse  debent,  cum 
recipiunt  faculas  cinerum  vel  palmam.  Sed  dicto  In- 
troitucumpapa,  sinon  celebrat,  cardinales  depo. 
nimt  paramenta,  et  resumunt  cappaslaneas  ;  prae- 
lati  yero  statim  receptis  cineribus  paramenta  depo- 
nunt.  Cum  vero  dicitur  fivangeliumy  omnes  tenent 
faculas  accensasvel  palmam  inmanibus,stantesre- 
cti  in  cappis,  non  parati.  In  die  Palmarum,  in  pas- 
sione,  papa  etiam  tenet  faculam  accensam  yelpai- 
mamin  Eyangelio  etpassione  ;8ed  dicto  Evangelio 
vel  Passione,  faculas  et  palmascommendat  servito- 
ribus.Si  yero  papa  celebrat  his  tribus  diebus,  Puri- 
ficationis.Ginerum,  et  in  die  Palmarum,|cardinales 
et  prselati  non  deponuntparameata  violacea,  quo- 
usque  facta  sit  Procesaio,  si  fiat ;  et  in  Processione 
si  fiat,  dominus  papa,  indutus  manto  rubeo,  ut 
dictum  est»  hal>ens  mitram  de  garnelloy  tenet 
faculam  accensam  vel  palmam  in  die  Palmarum  in 
manu  sinistra,  quia  vadens  cum  dextrasignat.Om- 
nes  etiam  alii  tenent  faculas  accensas  vel  palmasin 
Processione  ornamentisviolaceis  parati  cummitris 
in  capite  degarnello.Ordinatur  autem  Processio  per 
priorem  diaconorum ;  qua  ordinata,  ultimus  diaeo- 
norum  oardinalium  dicit  alta  voce  cum  nota  Proce- 
damusin  pace,  versa  faoie  ad  prooessionesBy  et  re- 
spondetur  oum  nota  alta  In  nomine  Christi,  amen. 
Facta  Processione,  commendant  faculas  servitori- 
bus,vel  palmas ;  et  tnnc  hac  die  Purificationis  in 
albis  omines,tam  dominus  papaquamaliimorecon- 
sueto  parantur.  Sed  in  die  Cinerum  et  Palmarum 
tenent  paramenta  violaoea,  usquequo  Missa  sit  eom- 
pleta.  In  Eyamgelio  vero  dominus  papa  et  omnes 
resumunt  faOulas,  yel  in  Passionepalmas  ;  et  dicto 
Evangelio  velPassioae^eas  servitoribusrecommen- 
dant. 

Idemobservaifirsuomodoin  dh  Palmaram  in 
palttiis  reoipleadiSyOsculatione  genu,yel  pedls.Pro- 
oes&ione  etaliisyUtinfra  dieetur.  Advertendumquod 
si  Processiones  hujusmodi  347  fiorent  Romse  per 


1199 


APPENDIX  AD  S.  GREGORn  MAGNI  LITURGICA  OPERA. 


itoo 


papam  et  solemniter  in  locis,  ubi  papa  his  tribus  A  pulum.Ia  hac  Missa  diciturprflefatio  Quadragesimfi 


diebusessetcelebraturus^papa  paratus  esset  solem- 
niter  etiam  in  Processioneparamentis  pontificalibus 
et  cum  palliOyCt  iretdiscalciatus  ipseetomnes  car- 
dinales  et  prselatiin  Processidne,saltem  inhacdie 
Purificationis,  abecdesiasanctiAdriani  usque  ad 
sanctam  Mariam  Majorem  ;  et  in  die  Ginerum  ab 
edclesia  sanct6B  Susannaa  usque  ad  sanctam  Sabi- 
nam^ubi  est  stiLtio. 

hi  cathedra  sancti  Petri,  nec  Missa,  nec  sermo 
oonsueyerunt  mandari,({uianonsunt  secundum  mo- 
demosised&ntiquitus  consueveruntesse.  Et  domi- 
nus  Urbanus  papa  VI,  in  primo  anno,  et  in  secundo 
annomandayitfieriJnprimofecit  sermonem  cardi- 
nalis  Gradensis,  in  secundo  fecit  cardinalis  Bona- 


Qui  corporali  jejunio^&X  deinceps  usque  ad  Dominl- 
camc  Palmarum,  lamia  feria,  quam  in  domimcis 
diebus  festivis,  dicitur  Praefatio  ~  quse  competit. 
Peracto  Miss»  ofiBcio,  non  dicit  Vesperas  quiain 
tota  illa  hebdomada  non  dieit  Vesperas  post  Missam, 
sed  in  sero,  sicut  in  aliis  transactis  diebus  retro. 

Notandum  quod  ab  initio  quart®  feriee  caput  je- 
unii  quisque  dies  proprias  habet  Orationes,  etpro- 
phetiasetEvangeiium,  et  Antiphonasad^e9i6(/ic/i». 
et  ad  Jfa^fit/fea^Orationes  vero  quse  fiuntin  Missa 
super  populum  dicuntur  in  Vesperis,  prster  diem 
Sabbati ;  in  die  vero  Sabbati  ad  Vesperum  dicitar 
Oratio  deDominica.  Sciendum  estquod  abhacdie 
usque  Goenam  Domini,  secundum  Romanamcon* 


ventura  dePadua  Augustinensis  in  ecciesia  sancti  g  suetudinem,  non  dicimus  Flectamus  genua,  nisi 


Petriin  Urbe,  Urbano  Bfissam  celebrante  in  dicta 
ecelesia. 

Memorandum  quod  cantetur  Lumen  adrevelatio- 
nem  gentium. 

LJJOX.  DeofficioCinerumquartaferiacaputjejunii, 
Feriaquarta  caputjejunii,non  estprsetermitten- 
dum  de  offlcio  Gineris.  Illa  die,  si  papa  fuerit  in 
Urbe.conveniunt  omnes  ad  sanctam  Anastasiam ; 
sed  antequam  yeniat  dominuspapa,fluntcineresibi 
de  palmis  prfleteriti  anni,et  benedicuntur  a  Juniori 
presbytero  cardinali,  cumministris  paratis  inalbis 
tantum.Tuno  dominus  papavadit  addictam  eccle- 
siam,  comitanteeum  tota  curia,etdicitibi  Sextam, 
quia  antequam  descendat  de  palatio,  debet  dicere 
Tertiam,Po8tmodum  imponiturei  cinisbenedictus 
a  priore  episcoporumysi  prsesens  est ;  sin  autem,  a 
subpriore  presbyterorum.  Demum  dominus  papa 
ipse  imponit  cineres  super  capitaeorum,dicensil/«- 
mento^  homot  etc.  Postea  per  priorem  diaconorum 
ordinatur  Processio.  Si  dominus  >  papa  vult  per« 
gere  pedes,  debet  se  induerevestimentis  missalibus 
usque  ad  dalmaticam  ;po8t  impositionem  cinerum 
debet  sediscalciarcetinduinigra  casula,etpergere 
processionaliter  usque  adsanotamMariam  Schola 
Greecorum,  et  usque  ad  sanctam  Sabinamubistatio 
est^pedibusdiscalceatis.Interim  scholenses  cantent 
perviam  Antiphonam;demumsequuntur  litaniee. 
His  finitis,  dominus  papa,  eiblutis  pedibus,  ad  san- 
ctam  Sabinamin  sacristia,  et  recaiceatus,  dicitNo- 
nam;  348d6ii^<l®  procedit  ad  altare  ad  divina 


quando  plures  prophetias  ad  Missam  legimas.  Qaao- 
do  verolegimusunamprophetiam,dicitur  iomodoiD 
epistolee,  etdicitur  Dominus  vobiscum,  Notandom 
quod  quando  du®  prophetiae  ad  Missam  legmitur, 
prima  legitur  inmodumlectionis,et  dicitur  Fleeta- 
mtts  pentia;secunda  in  modum  epistol»,  etdicitur 
Dommus  vo^Mcum.Exconsuetudinehactenusobser- 
vata,quandoaliquod  festum  trium  lectionum  in  di^ 
bus  Quadragesimse veniebat,  videlicet  aquarta  feria 
caput  jejunii  usque  ad  feriam  quartam|m^ori8  heb- 
domadffi,  nihil  de  festofaciebamus  prater  comm^ 
morationem,  sed  nunc  non  observatur.  Unde  sife- 
stum  sanct®  Scholasticae  venerit  in  Quadragesioa, 
Missam  dicimus  de  feria,cum  commemoratiODe  de 
festo ;  etiam  Tertia,  Sexta  et  Nona  de  festo  si  ali- 
quod  festumnon  sequatur,de  feriadicuotor.Notan- 
dum  quod  camerarius  papae  exit  ^  regia8,etdatd- 
neres  349  stando  pedes  illis  qni  sunt  extra,  et  in 
ejus  absentia  ahus  preelatus^  cui  papa  mandat. 

Ante  Orationemnon  dicit  Pax  vobis,  sed  tantum 
Dominus  t;o6tsrum,et  sic  in  omnibusferiisdomioi- 
cis  tam  Quadragesim6e,*quara  et  Adventus,  exceptis 
Dominica  Gaudete  et  Lxtare. 

Et  notandum  quod  in  Tractu  qui  hac  diecanta- 
tur,  quando  pervenitur  ad  Versum  AcffuvA  not,  di- 
ctus  dominus  papa,  deposita  mitra,stat  genofleios 
in  sede  sua,quandiu  cantatur  iile  Versus.  Sipapa 
non  celebraret,  sed  alius  coram  eo,  debet  ire  ad 
cathedram  cum  scal>ello  coram  altare  paratam,  et 
ibi  stat  quandiu  versus  iUe  cantatur,depo8itaaiitra 


peragenda.  Solet  dominus  papa  hac  die  ad  Mis-  D  etipso  finito,debet  redire  ad  sedem  suam  reposita 


samunamii  tantum  Orationem  cantare  etin  om- 
mbus  dominicis  diebus  ;  sed  in  ferialibus,  quando 
oelebrat  in  capella,  dicit  tres  Orationes,  videhcet 
Orationem  diei,  etOrationem  A  cunctis,  et  Oratio- 
nem  Omnipotem  sempiteme  Deus,  quivivorum,eic. 
Et  quando  venit  adOrationem  super  populumdicit 
Per  omnia  sceeula  sceculorum,  amen .  Postea  dicit  Ore' 
muSyEumiliate  capita  vutra  D^/postea  Oratio  superpo- 

•  Eadem  apud  Petrum  Amelii,in  cap,37. 

In  caeremoniali  Petri  Amelii :  Notandum  auod  se- 
cundum  dominum  Jacobum  Gaietani  in  hac  Missa,non 
debet  dici  nisi  tantum  un/i  Oratio,licet  modemis  tem- 


mitra;  etetiam  dicto  Sanctus,  si  non  celebret,  sta- 
tim  debet  accedere  ad  eamdem  cathedram,  etibi 
stare  usquead  Agnus  Dei  cum  mitra.Etdum  iocipit 
Per  omnia,  redit  ad  sedem  suam.  Hoc  idem  M 
papa  non  celebran8,quandocunque dicuntur prtoas 
et  ultimseOrationes  in  Missisdeferia^vigiliaaatdi^ 
bus  quatuor  temporum^sivesolemniter  celebretor, 
aut  feriahter.  Quandin  enim  Orationes  dicaotnf» 

poribus  consueverunt  dici  ires, 

A  Dominica  Passionis  dicitur  Praefatio  de  Cruee. 

^  Id  e8t  extra  cancellos.  Vide  Pelrum  Amelii,cap. 
21,35. 


1201 


ROMANI  ORDINES.  —  XIV. 


1)0) 


semper  stat  flexis  genibus,  ut8upra,cum  mitraiu 
capite,  nisi  illani  ex  devotione  speciali  deponere 
vellet ;  et  Orationibus  tinitis,  dum  dicitur  Per  Do- 
minumf  yel  quaado  vult,  surgit  et  revertit  ad  cathe- 
dram  suam. 

Notanduma  quod  anno  Doininil395BonifaoiusIX 
Perusii  dedit  cineres  ;  quibus  datis,  deposito  plu- 
yiali^  recepit  chlamydem;  etsicabsequemitrastetit 
in  Missa  propter  frigus  ;  neque  cardinales  diaconi 
sederunt  ante  eum,  sed  in  locis  suis.  Dominus  car- 
dinalis  Bononiensis  dixit  Missam,  et  dedit  cinerem 
papeB,etimmediatepapadedit  sibi  cineres  ante  om- 
nes  cardinales.  Verumquodnon  fuitaliquisepisco- 
pns  cardinalis  tunc,  prsedictus  dominus  noster 
papaordinavit,quod  iste  modusdebet  semper  obser- 
yari,  quod  ille  quicelebratimponat  pap®  cineres, 
anno  quinto  pontificatus  sui  in  die  sancti  MattLiae ; 
et  tunc  fecerunt  de  feria,  et  non  de  sancto,  sed  die 
Jovis  immediate  sequentis  factum  fuit  de  festo. 

Notandum  quod  quandocunque  aliquis  cardinalis 
facitofficium  coram  pootifice,  omnescardinalesex- 
spectare  debent  illum,  quousque  ille  deposueritsa- 
cra  Yeslimenta,etreassumpseritquotidiana;  etcum 
eo  vaduntad  camerampapae  cum  dictisillis  duobus 

diaconibusquipapamantecedunt;vel8iomnes350 
exspectarenoluerint,  saltem  duoexspectaredebent. 

Si  verodominuspapanonestin  Urbe,  conveniunt 

omnes  adecclesiam  sanct®  Sabin»,  etdictaTertia 

benedicuntur  cineres  a  pontifice,  yel  sacerdote^qui 

debet  cantare  Missammore  soiito,  ut  supra.  Finita 

Benedictione,  pontifici  vel  sacerdoti  celebraturo  Mis- 

sam  imponitur  cinis  a  pontificealiovei  sacerdote, 

si  adest.  Sin  autem,  idem  pontifex,  yelsacerdosim- 

ponit  sibi  ipsi  cineres,  deinde  clero  et  populo,  di- 

cendo  Memento,  hwno,  etc.  Interim  cantatur  /m- 

muiemurhalntu^eiJuxtavesHbulum,  etc.  Finitaim- 

positione  cinerum,dicitur  Oratio  Concede,qu3Bsumus, 

ut  snpra.  Postmodum  procedit  ad  altare  ad  divina 

peragenda.  Hoc  idem  servatur  in  capeila  domini 

papeB,quandopapa  non  ceiebrat,  excepto  quod  sibi 

et  omnibus  astantibus  imponit  cineres. 

LX][X.  Dominica  prima  Quadragesimx, 

Dominica  prima  Quadragesim»  sermo  et  Missa 
mandantur ;  et  in  hac  Dominicaet  deinceps  in  die- 
bos  dominicis  usque  adDominicamdePalmis,  cum 
corampapa  ceiebratpreBsentibuscardinalibuSypa- 
pi^induiturmanto  rubeo  cumaurifristissineperlis, 
portans  mitram  albam  et  planam  de  garnello  sine 
]>erlis,   excepta  quarta  Dominica,  de  qua  infra. 

Secundum  Jacobom  Gaietani  in  ista  Dominica^nec 
in  aliisQuadragesim»,  non  debetdici  nisi  una  Ora- 
tio  tantum*  Verumtamen  modernis  temponbus  pre- 
sbjteri  oonsueyerunt  dicere  unam  pro  dicta  die,  se- 
cmidam  EcclesixtuaMTiiB,mDetisomniumfideliurn, 
quartam  OmnipotenssempitemeDeuSy  quivivorum. 

nie  qui  debet  lacere  sermonem  osculatur  pedem 
dextrum  papce,  et  petit  Benedictionem  apapa;qua 


A  recepta^  papa  sibi  committit,  quatenus  ex  parte  soi 
denuntietYerepcenitentibus  et  confessis^quisunt  vel 
erunt  in  statu  gratiae,  infra  octo  dies,  tres  annos  et 
tot  quadragenas  de  indulgentiis.  Notandum  tamen 
quod  in  Dominicisistis  consueverunt  y  anni  et  y 
quadragenae^  et  in  quarta  Dominica  de  Lmtare  vii« 
qui  viianninunquam  solentdari,  nisipontifexcele- 
bretin  dicta  Dominica  de  Lmtare,  et  in  Dominica 
Gaudete.  Etistopraedicto,  Missa  et  sermo  in  aliis 
tribus  Dominicis  Quadragesimae,  etc.,  fuerunt  ut 
supra 

351  LXXXI.Z)eo/yfdo  quart»  Dominiem  Quadrage- 
sim»,quwvocaturDominicacte  RosUy  et  de  An' 
nuntiatione. 

Dominicaquarta  Quadragesimfie^statio  ad  sanctam 

|.  Gracem.  InhacDominica  dominuspapaportatnobi- 

lem  mitram  frigiatam,  cum  yadit  Missam  celebrare 

ad  ecclesiam  sanct»  Gruci8,qu8edicitur  Jerosalem. 

Illo  etiam  dieportatrosam  aureamcum  baisamoet 

musco  sibi  in  camera  a  camerario  prflesentatam ;  ba* 

julatque  eam  in  eundo  abeadem  camera  usque  ad 

sanctam  Grucem,  et  cum  praedicat,  in  manu  tenet 

eam,  reducetque  eam  inredeundousque  adLatera- 

num.  Ad  ascensionem  etdescensionem  equi  praBfectus 

Urbis  indutusscarletoyel  purpura,baben8unamoa- 

ligam  rubeamet  aliamdeauratam,tenetei8tapham, 

et  dominus  papa  dat  ei  rosam  aureamy  cum  descendit, 

In  hac  Dominica,Mis8a  finitaydominus  papa  rosam 

portat  usqueadcameram  suam ;  yel,  si  sitinUrbe, 

usque  ad  Lateranense  palatium ;  etdumrevertitur, 

sequuntur  eum  omnes  nobiles  in^curiaprflBsentes ;  et 

G  dum  adoameram  suam  redierit,siBitextraUrbem, 

dat  rosam  nobiliori,  vel  iihcui  sibi  placet  magis ;  et 

iUe  incontinenti  flectit  genua,  et  osculatur  pedem 

papae^dato  etiam  quod  esset  rex.  Deinde  paparecipit 

eum  adosculum  oris ;  deinde  ilie  recedit  comitanti- 

bus  eum  duobus  diaconibus  antiquioribus  cardinali- 

bus,  etcumillo.equitantaliquantulum^quantumsibi 

placebit. 

Anno  Bonifacii  IX  pontificatus  ly,  Perusii  hac  die 
rosa  fuit  missa  in  magnacapella,  etsermoni  onmes 
cardinales  infuwunt,  sed  non  papa,  quia  eratinfir- 
mus.  Rosam  ad  Missamportavit  8uperaltare,et  re- 
portavit  juniorclericuscamerae^  etpapadeditrosam 
in  camera  sua. 

Notandum  quod  antequam  papa  det  resam,  debet 

D  dicere  aliquaverba  breyiade  conditionibus  etpro- 

prietatibus  rosse,  quae  habet  colorem  gaudiosom, 

odorem  confortativum,  aspectum  laetificnm»  prout 

est  in  libro  rationaii  divinorum  offlciorum. 

In  die  Annun  tiationisbeat»  yirginis  Mari»  Missaet 
sermo  mandantur ;  quodfestum  si  yenentin  Qua- 
dragesima,  papa  non  yenitadprimas  Vesperascum 
pluyialietmitra,necoardinaIescon8ueyeruntyenire, 

quia  cantanturanteprandium,  35S^i^i^^i^®"^^^® 
Lunae,  quia  tunc  Dominica  de  sero  sunt  Vesperae 
papales,  et  Antiphonas  incipiunt  cardinales. 
Et  notandum  qubd  hod  festum,  quocuaque  tem- 


•  Eadem  observatio  apud  Petrum  Amelii  in  cap.  39. 


im 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  IfAGNI  UTURGICA  OPERA. 


IS0( 


pore  TeniatyinMissanondiciturmBiDratiodebeata  A 
Maria  virgiae,  et  Ditiil  de  feria.  Dicta  Missa,  imme- 
diate  data  Benedictione,  pontifez  stans  in  sede  sua 
ginemitra  incipit  Vesperas»qu89  sunt  solemnes^et 
incoapta  prima  Antiphona,  deponit  par  amenta,  e  t  re- 
sumit  pluyiale  rubeum,  et  omnes  cardinalesetprse- 
latideponuntparamenta^etrecipiunt  cappas  ianeas. 
Neccardinales  incipiunt  antipbODaminiis  Vesperis, 
Gpiscopus  yero  cardinalis  qui  servi  vi  t  pape  in  Missa, 
nondeponitparamenta,quoniambabetportarepapiB 
naviculumcum  incenso  horadebita.etinceDsareal- 
tare  etcopbinum^ioquo  reservaturCorpusDomini. 
etsimiliter  papam ;  etbabetetiamtenerelibrumco- 
ram  papa,  cumdicitOrationem ;  et  debentdioiduaa 
Orationes,  una  de  festo,  altera  de  fena,  si  veniat 
intempore  ;  quibusfinitis^papadatBenedictionem.  g 

Gonflttevaruntaiitiquitus  inseoundis  Vesperis  cu* 
jttiqaafefltieardinalesdioereAntipboDaStetnunquam 
aliuflin  fleeundis  Veflperis»  lioet  temporibus  domini 
Joanaifl  XXII,  Benedieti  XII  it  Clementifl  VII,  nun- 
quamfiierit  obiervatum. 

In  Dominica  de  Pafliiooe,  qusB  est  quinta  Quadra- 
gtflimai,  flermo  «t  Missamandantur»  omnia  alia  ut 
saprainaliiflDominioiflQuadrageflimsBefltfierioon* 
fluetum. 
UUUC)!.  De  ordinaeuoffieio  in  die  Palmarum,  etc. 

DominicainPsalmiBi  seounda  boradiei  mediante, 
junior  *  oardinalis  laoerdoi  etomniiolerus  conve- 
niant  in  eoclesiam  sanetiSiivestri  in  palatioLatera- 
nensi,  missalibufl  vestimentisinduti^eipositiique  in 
medio  palmarum  vel  olivfls,  leu  aliarum  arborumra- 
mii,be&edicit  cardioalis  vel saoerdoi  lalem  et  aquam;  ^ 
deinde  lequitur  Antiphona  Boianna  FilioDavid. 
Deindepro  Gradualieantatur  h»np.Collegerunt.YeTB. 
Unu§  autem ;  vel  Resp.  /n  monte  Oliveti.  Vers.  Vigi' 
late,  DiotaOratione,  ezpandantur  palmffi,et  oanente 
olero  et  populo,  boo  modo  deferentur  palmaB  bene* 
diotain  palatioLateranensi  ante  eapellam,  si  ibi  est 
curia.DomiDus  exiens  datunicuique  episcopoetoar- 
dinalispatulam  palmarum  353  etaliis,  sisupersint 
pabn» ;  deinde  projioit  folia  palmarum  sea  oliva- 
rum  fluperpopulum,  et  aliquibufl  aliifl  dat  manu  » 
et  cantor  inoipit  Antiphonam. 

a  In  hao  die  non  coufluevit  eise  sermo,  neo  Ro^ 
mani  pontifices  officiare  consueverunt,  sed  bono 
manein  oapella  leoreta  oelebrant  Missam  suam  ; 
eunt  tamen  et  distribuunt  palmas,  licet  aliquando  D 
modemis  temporibus  celebrent. 

)>  Etnotandumquod  si  pontifexnonfacitofficium, 
quicunque  aliusdicitMissam.dumtamen  sit  cardi* 
nalifl,benedicitramos,etnoD  junior  presbyter^et  iti 
de  oandelis  etoioeribus  estobiervandum.Etinom- 
nibusflpeotaatibui  ad  hano  lolemnitatem  palmarum 
recede  ad  ea  qusB  suntnotata  indieCandelarumet 
Cinerum. 

«  Apud  Petrum  Amelii.  Secundum  dominum  JacO' 
bum  Gaietani,  junior  presbyter  cardinalis  debtt  bene- 
dicerepalmas. 

^  Haio  totidem  verbii  lef  uatur  apud  Petrom  Amelti 


«  Si  papa  bac  die  Palmarum  celebraret,  portare 
debet  paramenta  violacea,  vel  viridl^  coloris  gioe 
perUs,et  sandaliasineperlis  ;  mitram  simplicemde 
garnello,  et  cbirothecas  sine  perlis,et  pilmam.V&* 
rum  est  quod  modernis  temporibus  consueTenmt 
portare  mitram  solemnem  et  pretiosam,  et  ohiro- 
thecas  pretiosas,omnia  alia  simphcia. 

<c  Notandum^  quod  anno  Domini  1388  dominoi 
Urbaous  YI  hac  die  ramis  Palmarum  non  fecit  offi- 
cium  quia  noodum  erat  coronatus^sed  bene  deditpal- 
mas  et  ramos,  et  interfuitMissn  indutus  pluTiali  ni* 
beo  et  mitra  alba  ;  quam  Missam  dixit  cardioalis 
Florentinus  in  magna  capella ;  et  sic  per  dominos 
oardinales  etiam  illffi  Missm  debebdomada  sancU 
fuerunt  celebrat»  ipso  prsesente,  ut  supra. 

a  In  die  Lun»  non  est  Missa  papalis.  Item  in  die 
MartisDominus  noster  audivit  Missam  ma^am  in 
sua  capellaparva,quam  celebravitunus  de  canto- 
ribus,  et  legit  Passionem. 

d  Item  in  die  Mercurii  sancta  idem  observatur.Scd 
notandum.quod  si  sintperegrini,de  gratiaspedali 
papa  post  Missam  consuevit  dareindulgentiampo* 
pulo,  in  qua  est  indutus  c 

a  Item|notandum  quod  dieMercurii  sanctadesero 
bora  competentipapa  venitad  audiendum  officiQm 
in  capella  simpliciter  cum  chlamyde  rubea  et  capucio 
super  caput,  non  tamenreplicato.  sicut  in  aliisdie- 
busconsuevit,sed8olum  eztenso  354  superoculos. 
Et  his  tribus  diebus  post  officiumpapa  deb6t|dare 
Benedlctionem;etcardinalesconsueveruntTenirede 
sero  ad  audiendumofficium  in  oapellapapffiiitistri- 
bus  diebus,non  tamenmandatijiedliberedeTotionis 
oausa, 

«  Notandum  etiam  quod  Romani  pontiflceshis 
tribus  diebusnon  consueveruntdicereoffloiumcaffl 
episcopis  et  oommensalibus  suis,cumdiouotQrlla* 
tutinm,  sed  dcTOte  audire  officium,  etposieaiaca* 
mera  sua  cum  cubiculariis  suia  dicere.  *» 
LXXXIII.  De  officio  feriw  guint(9  in  Gffina  Domu 

Feria  quinta  in  Cosna  Domini»  statio  ad  sanctum 
Joannem  ad  Lateranum,  Qacdiesacrificium  sacri 
corporis  et  sanguinis  ab  ipso  Domino  nostro  Jesa 
Ghristoeelebrationissumpsitinitium.Hacdieintoto 

orbe  sanctum  ohri8maconfioitur;hao  dieetiiDpce- 
nitentibusperinoulgentiam  subvenitnr.  Mane^niias 
diei  primo  mansionarii  prseparent  omnia  quanseis»* 
ria  sunt  ad  consecrationem  ohriimatts :  tres  ampo^ 
las  oleo  mundissimo  plena8,maximam  vero  ampullaia» 
quas  ad  ohrisma  debetfieri,  de  panno  serico  albo, 
alias  autem  dealio  serico  coopertas.Siatttempao* 
nu8  adeo  subtilis,  quod  ampuUss  posslntvideri  per 
eum.  Hora  vero  tertia  sonetur  signum»  et  vaaiast 
omnes  ad  eoolesiam^in  qua  chrisma  oonsecrari  debit 
Tunc  egrediantur  posnitentes  de  looo,  in  quop<Bsi* 
tentiam  fecerunt,  utgremioecclesiasprffiiententara 

cap.  59. 

c  CflBtera  supplet  Pelrus  Amelii  in  cap.  61 :  indufvi 
plHlfiali  rubeo  me  perlis,  et  eum  mitra  iimpliei  alH* 


»05 


ROMANI  ORDINES,  —  XIV. 


1206 


pontifice,  qui  sederedebet  pr®  foribus  ecdesi»,  et  A  re ;  et sicprocessioaalitervaduatadeoclesiamsancti 


reconciliareeoscum  Anlipboois  etOrationibus ;  qui- 
busilaitis,  pulseatur  campanae,  siout  mos  est  in  so- 
lemnibus  diebus,etextuno  sileantcampanee  usque  ad 
diem  Sabbati.  Antequam  dominus  papa  exeat  de 
camera,  dicit  tertiam  et  Sextam.  Hora  Tero  sexta 
exit  dominus  papa  de  palatio  cum  episcopis  et  car* 
dinalibusettoto.apparatu  curi6e,veaiens  adpalatium 
majuSfjubi  soletessebospitium.  EpiscopusAlbanen- 
sis  stans  ibi  in  loco  eminenti  sermocinatur  ad  popu- 
lum,  et  facit  Processiones,  si  fuerint  faciendae,  ut 
morisest.  Peractis  hisomnibus  descendit  ad  eccle* 
siam  Lateraaensem  ;  et  intra  ecclesiam, veniens  ante 
sacrarium  ad  ecclesiam  sancli  Georgii,  et  dicit  ibi 
Nonam. 


Joannis,  vel  sancti  Georgii,  ubi  ampuUaB  cum  cbris- 
mate  et  oleo  conservantur.  Cardinalis  diaconus  ac- 
cipit  illam  ampullam,  quae  est  chrismatis ;  duo  alii 
subdiaconi  accipiant  illas  duas  alias  ampuUas  olei 
exorcizati  et  olei  infirmorum,  et  eo  modo  quo  ive- 
runt  revertantur.  Venientes  autem  ad  altare,  ante- 

quamdominuspapadical/^er^uemAd?comnta,356 
subdiaconus  quibaj  ulat  ampuUam  olei  infirmorum, 

repraesentateam  summopontifici  adbenedicendum. 

Poniifez  dicsLip\dna.yoce  Exorcizoteimmundissime, 

lis  Benedictionibus  peractis,  vertitur  ad  altare  et 

dicitP^  quem  hoec  omnia,  etc.  Scwe  nos  convenit, 

quod  sifuerit  pontifex  Laterani,  decantato  Credo  in 

unum  Deumt  et  antequam  intret  ad  sacriflcandum,a 


Deinde  tam  pontifex  quam  presbyteri,  et  diaconi,  g  diaconibus  levatur  mensa  de  altari  paliiis  desuper 


et  aUi  clerici,  etquisqueinduatur  ornatusui  ordinis. 
Pontifex  induit  355  vestimentaaiba,  episcopiplu- 
viaUa,  presbjteri  planetas,  diaconi  dalmaticas  pro 
reverentia  chrismatis.  Pontifex  vero  jam  indutusdal- 
matica  sedeat  in  sede  sua ;  cui  praesentetur  ampulia, 
quas  meliorest,  cumoleo  abacolythis,  et  balsamum 
cum  eleo  commisceat  nihildicens,etconficiat.Om- 
nes  vero  ampuUaeremaneaotibi,  et  diligentercusto- 
diantur,  quousque  ad  altare  portentur.  Postmodum 
autem  pontifex  lotismanibus,  indutuspIaneta,proce- 
dit  cum  presbyteris,  diacooibus,  et  acolythis  et  om- 
nibus  ordinibus,  et  habent  in  processione  crucemi 
Evangelium,  septem  oandelabra,thuribulumcumin- 
censo ;  et  sic  processionaUter  pergantad  altare  cum 
mappula :  et  facta  confessione  etreverentia,ascendit 
adsedemsuam.Interimautem  decantetur  a  cantori- 
bus  Introitussine  GloriaPatri;  etfinito  Versu  repe- 
tatarlntroitus ;  posteaacantoribus  decantaturifym 
e/^ison.  Quibus  finitis,  dominus  papa  dicit  excelsa 
voee  Glona  in  excelsis  Deo.  Diota  vero  Oratione  Deus 
a  quo,  etc,  lectisEpistoIa  et  EvangeJio,  factoque  ser- 
moae  ad  popuium,si  voluerit,et  Credo  in  unum  Deum 
decantando,  presequatur  Missam  ordine  suo.  Tamen 
sciendamesty  quod  non  fit  sermo,  nisi  quandofuit 
processio. 

c  Notandumquod  inhac  Missanonconsuevitesse 
lermo,  nisi  papa  veUet  facere  Processionem.  Tuno 
sipapa  iUum  sermonem  facare  non  veUet,  sacrista 
committitde  ejus  mandato  sermonem  aUouide  do- 
minis  cardinalibus  episcopis,  vel  presbyteris,  quo* 


C 


compiicatis,  et  cum  reverenUa  et  omni  devotione  ab 
eisdem  reportetur  incapeliam  sancti  Pancratn  juxta 
claustrum  canonicorum,  quod  ibi  est  locus  conser- 
vationis  ;et  cumomnicautela  usque  in  die  Sabbati 
custoditur. 

Deindepontifex  venit  adaltare»  accipiens  ampal- 
lam  vitream,  quaeiQtus  se  conUnet  quoddam  vascu- 
lum  aureum,  et  in  illo  vasculo  est  lapis  pretiosus 
ooncavus^  etin  iUa  concavitatelapidisest  diligenter 
pretiosus  ChristisanguisA  inclusus,  qui  annuaUter 
oxtrahitur,  et  reponitur  ibi  in  concavitate  arcae,  et 
tunc  levatur  a  pontiiice ;  etostenditur^uttota  turba 
populi  valeat  cum  timore  et  reverentia,  et  omni  de* 
voUone  eum  videre.  Postea  traditur  custodienda 
priori  et  canonicis  ejusdem  ecdesi»  usque  in  diem 
SabbaU.Tunc  pontifex  ad  sacrificandum  intrat  solus» 
et  intrat  arcam,  ut  significetur  quod  in  Veteri  Tes^ 
tamento  scriptum  est,  quia  summuspontifex  intrabit 
semelinannoinsanctasanetorum  ;  tamen  et  cruce 
et  linteamine  superpositis,  episcopo  vel  CMrdiaaUt 
cum  capellano  sacerdote  ministrante  sibi. 

Confecto  itaquesacrificio,  ponUfex  solus  commu- 
nicatsuperaltaresine  miaistris,  et  non  cumcalamo, 
sed  cum  caUce  tantum  se  confirmat  ilia  die  et  sexta 
feria,  et  ponit  Ulam  quartam  partem  in  calice.  Fost- 
quam  autem  communicaverit,  ponitcaUcem  supw 
altare,  et  patenam  juxta  eum  oum  oorpore  DondBi 
reservato,  quiasexta  feriadeipso  resumit»  et  ooo- 
peritur  utrumque  sindone  mutida.  Receptis  corpbre 
et  sanguine  Domini,  ponUfex  asoendit  Ugneam  se^ 


niam  diaconinunquamcoram  papa  prffidicant,  aut  D  dem  ;etcontinuoduoacolythideferunt  ampuUasifi-* 


aUcui  prffilato,  vel  magistro  in  theologia. 

c  Notandum  quod  abbates nunquam  consue verunt 
preedicare,  neo  doclores  decretorum»  neclegum  nisi 
duntaxat  praelati  et  magistri  in  theologia)  sed  modo 
abbates  praedicant*  »  * 

Postquam  dominus  papa  inUrat  ad  Baerificandum» 
et  confecit  duas  Hostias,  tunc  acolythus  oonduoit 
juDiorem  diaconumcardinalem^  et  cum  eo  plures 
subdiaconos.Unus  autem  ex  iis  subdiaconibus  portat 
crucem,acolythoantecedentecum  thuribulo  etthu- 


volutascum  sindonealba  sericainsinistro  brachiOj 
itaut  videripossinta  medio;etdiaconus,quias8istit 
domino  papse,  accipitampullamunammistamcum 
balsamo^et  reprsesentateam  pontiflci,357  tenens 
eam  ia  sinistro  brachio  involutam.  Tunc  pontifldx 
haletter  in  ipsam;  etposteumhalentetiaminipsam 
omnesepiscop),  qui  assistuot  ibi^  et  presbjteri  car- 
dinales  ;  et  dicit  sine  cantu  :  Dominus  vobiscUm 
Exorcizo  te,  creaturaolei,  etc.  PostBenedictionem 
vero  istam  omnes  episcopi  et  cardinales  salutent  per 


*  Apud  Joanndm  canonicum  ecclesiee  Lateranensis      sunt  in  basUica  Salvatoris :  De  sanguine  et  aqua  fa- 
b»o  leguntur  ia  cap*  d|  ubi  agitur  de  reliquus  qu«      ierisDomini  ampHllm  dux.  Eadem  BuperiuSj  pag.  09. 


«07 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNl  UTCRGIGA  OPERA. 


ItOS 


ordiaemsaactumchrisma.etinsalutaiidoincUnent  A  supra  dictum  est,  summus  pontifex  presybtenum 


capita  dicentesAtje,  sanclum  chrismu,  et  deosculen- 
tur  ampullam.  Facta  salutatione  chrismatis  ab  epi- 
scopis  et  presby teris,  statim  debet  fieri  salutatio  olei 
ab  eisdem,  boc  videlicet  modo. 

Dominus  papa  saiutat  chrisma^  et  stattm  postea 
oleum,  diGensAve^  sanctumoleum; ita  et  singulifa- 
cere  debent.  Postea  reportenturampullaeprocessio- 
naliter,  sicutfuerunt  adducteead  sacrarium,Yelad 
locum  ubi  sedere  debent.  Deinde  distribuatur  uni- 
cuique,  sicut  debetur  etfueritopportunum.  Pontifex 
vero  in  sedecommunicat  illosqoi  communicari  vo- 
lunt.  Reverenter  tamen  oblatse  integree  de  corpore 
Domini  in  diem  Parasceve  reservantur ;  sanguis  vero 
Domini  penitus  assumatur.Pacis  osculum  non  datur, 


largitur  cardioalibus  et  legatis.  Nam  indutus  para- 
mentis  usque  ad  dalmaticam  inclusive,habeos  man- 
tum  robeum  ad  scapulas,  fanonem  super  caput,  et 
super  ipsum  mitram  aurifrigiatam,  ducitur  ad  capel- 
lam  sancti  Silvestri  per duos  diaconos  cardinaies,  in 
quamintrat;etsicparatassedetin  faldistorio  sao, 
etdat  cuiUbet  cardiDalisingulariteret  prelato  pres- 
byterium  solitum,primo  videlicetepiscopis  cardina- 
libus,secundo  presbyteris,  tertio  diaconibus  secon- 
dum  ordiaem  antiquitaUs  singulorum  in  statu,  in  quo 
tuac  est  cardiaalatus  ;  consequenteromnibusaliis 
praelaUs  siogulis  singulariter.Nam  quilibet  cardioalis 
et  prffilatus,  eztracta  sibimet  mitra,  deferens  eam  in 
manibus,  vadit  coram  eo  flexis  genibus ;  tenet  mi- 


Agnus  Dei  dicatur,  et  communio,  Dominus  Jesus  g  tram  apertam  ante  papam,  qui  ponit  in  iUam  peca- 


Christus,  etc.  Tunc  ponUfex  reverUtur  ad  altare,  et 
dicit  hanc  OraUonem,  Refecti^  etc. ;  qua  expleta, 
diaconus  dicit  Ite  Missa  est, 

LXXXIV.  De  Mandato  fiendo  in  die  Jovis  sancto 

rubrica, 

Mlssa  igitur  solemniter  peracta,  indutus  ponUfex, 
sicut  cantavit,  ascendit  ad  palatium,  comitantibus 
eum  tam  episcopisquampresbyterisetdiacoaibus, 
omaibusperactissecuodumordinemsuum.Pontifex 
veroingreditur  basUicam  sancti  LaurenUi  de  PaiaUo, 
vel  capeUam  sancU  Martini,  si  est  ad  sanctum  Pe- 
tnim ;  et  exuit  planetam,  et  assumit  sibi  mantum  in 
scapuUs  ;  imposito  super  caput  suum  fanone  cum 
mitrafacitMandatum,  duodecim  subdiaconibusro- 
chetumcum  superpeUiceo  portanUbus.  Cubicularii 


niam,  quam  dat  ei  in  uno  scypho  ^  argenteoeame» 
rarius,  et  quam  dicit  liber  camer»  qui  vocatur  po- 
lyptychus  ;  et  Ule  qui  recipit  pecuniam  in  mitra 
osculaturgenudomiDipapffi.  Idem  vero  camerarius 
habet  ante  se  magnam  roensam  coopertam  tobalea, 
ubi  sunt  hujusmodi  monete,  et  assistunt  ipsicame- 
rario  clerici  camer»  359  ^^  ^^^  mercatores.  Ipsi 
vero  caroerarius  etclerici  tantumsuatinsuperpeUi* 
cus  sive  cotUs. 

LXXX.  De  comestione  in  Coena  Domini. 
Dato  ^  presbyterio,  domiuus  papa  sic  paratus,  ut 
diximus,  a  duobus  diacoaibus  cardiaalibusducitur 
admeo8amsolemnit»{rparatam,et  ibi  sedet,  episco- 
po  cardinale  sibi  dante  aquam ,  et  duobus  diaconibus 
cardinahbus,  unoadextris,alio  a  sinistris  tobaleam 


ponunt  concham  ante  eum  ;  ipse  vero  prfficiuctus  ^  tenentibus,  ipsoque,  qui  a  dextris,  eUam  annalam 
Uateo,  habeas  aate  se  Uuteum  muadum,  quouuus      teoeaUs,  dum  lavatur. 


diacoaus  qui  ei  servit,  secuadumdomiaum  Jacobum 
>  Gaietaaum,  ipsura  papam  prfficiagit,  bracheolam 
358  ^I^o<^Po>^Uim  habeusia  brachiis,  etliateum 
muadum  aate  se  teueas ;  qu»  omaia  debent  parari 
per  thesaurarium,  vel  fratres  de  Prognota  [AL  Pi- 
gnotta],  et  duodecimsubdiaconimanent  forisbasiU- 
cam  disoalciaU ;  duo  vero  ostiarii  accipiuat  priorem 
in  uluis,  et  portaat  eum  aate  poatificem.  PoaUfex 
vero  cum  aquacalida,  quam  iafuaderedebeatcubi- 
cularii,  lavat  pedes  ejus,  et  tergit  Uateo,  et  deoscu- 
laturpedem  ejus  dextrum,etdateiduos8olido8;et 
sic  facit  uaicuique  subdiacoaorum,  etdat  eiduode- 
cim  deaarios.  loterim  caotores  caataat  Vesperum, 


Notaodum  quod  pr®dicti  trescardiuales  iaprima 
etsecuDda  maauum  loUoae,  et  meas»  Benedictioae 
miaistraat  papae  sioe  maateUis,  mitra  sibimet  de- 
posita  dum  mioistraat  ;  sed  ia  gratiarum  ac^ne 
resumuat  mautellos  suos  et  mitram  loco  soo.  Eo 
loto  prima  maouum  lotione,  factaque  Beaedlctione 
meoste,  dequa  iafraseriosiusdicetur^vaduatoom^ 
sedere ;  et  tuac  omaes  cardiaales  lavaat  cum  sede- 
riat,  manus  suas,  et  sibimutuo  serviunt,  ut  infra  in 
aUa  loUoae  dicitur. 

LXXXVII.  De  ordine  sedendi  m  mensa, 

Sedet  autem  papa  ia  uaa  measa  emiaeati  solos, 
diversis  et  magais  vasis  aureis  et  argeoteis  auper 


ante  eum  staates,  cum  AaUphoaa  ad  Vesperum,  D  measam  positis.  la  aUa  vera  measa,  qua  est  ad 


CaUcem  salutaris,  ^c.  His  dicUs,lecUo  aoadicitur, 
nec  Versus,  sed  AnUphonacantatur,  Ccenantibut  au- 
iem,  eto.  Omaibus  completis,  dicit  poaUfexOratio- 
nem  legeado  Aespice,  qumsumus,  Domine,  super 
hancfamiliam  tnam,  etc.,  ut  moris  est,  proutia  Ves- 
p^rorum  officiis  hujus  diei  pleaius  coaUoetur. 
LXXXV.  De  largitibnepresbyteru, 
Dictis  Vesperis^  et  maadato  facto  per  papam,  ut 

A  Hioc  patet  hoc  non  esse  piurum  putum  Jacobi 
Gaietani  Ordinarium,  sed  ab  aUquo  alio  iDterpoIatum 
quibusdaro  in  locis,  roaxime  iis  [ut  videtur]  in  locis 
ubi  rubricffi  vocabulum  in  titulo  apponitur. 


dextrampapse  in  longum  aulffisedentepiscopi  car- 
diaales ;  iater  quos  eUam  sedeat,  si  sint,  patnarchc 
quatuor  ecdesiarum  patriarchalium  princlpaUom 
secuadum  ordiaem  prioritaUs  et  posterioritatis  ec- 
clesiarum  suarum  ;  ita  tameaquod  quiUbet  patriar- 
oha  sedeat  iater  duos  episcopos  cardiaales,  et  post 
eos  in  aUa  mensa  presbyteri  cardinales. 
Inparte  autem  sinistra,  quseUam  estin  loagum 

<i  Hffic  Petrus  Amelius  citat  in  cap.  67  secundmn 
dominum  Jacobum  Gaietani. 

b  Heec  et  sequeDtia  capita  ad  91  loUdem  fere  ver- 
bis  leguntur  apud  Petrum  AmeUi,  a  cap.  69. 


1209 


ROMANI  ORDINES.  —  XIV. 


1210 


aulffi  ^sedent  diaconi  oardin&les,  omnes  secundum  A 
ordinemprioratis  singolorum  in  statu  in  quo  sunt 
cardinalatus.  Nam  priores  primo  in  mensasedent  ; 
et  post  mensas  cardinalium  erunt  mensfle  omnium 
aliorum  prslatorum  et  nobilium.  Etattende  quod 
papa  stabit  dum  comedit,  sic  paratus,  ut  dictum 
est,  scilicet  usque  ad  dalmaticam  inclusive,  habens 
mantum  rubeum  360  ^^  scapulas,fanonem,inca 
pite^etmitram  aurifrigiatam  super  fanooem,  etan- 
nulumpretiosumnon  pontificalem  indigito,etsan- 
dalia  inpedibus.  Cardinales  vero  omnes,  tam  sae- 

culares  quam  religiosi^  babebunt  cottascum 

sine  camisiis  albis  et  mitris  simplicibus  de  garnello 
in  capite,  et  mantellis  ad  scapuias^sedsasculares 
babebunt  mantellumdebrunetto  rosaceo;  religiosi 
autem  babebunt  mantellum  coioris  sum  religionis ;  n 
et  itaparati  comedent,  et  alii  omnes  praBlati  simili- 
ter,  factatameninter  eos  distinctionede  sasculari- 
bus  et  religiosis  quoad  mantellosin  colore^sicut  di- 
ctum  est  in  cardinalibus. 

LXXXVill.  De  serviioribus  mmssB  papae. 

Coram  papa  serviunt  laicimajores  natuet  nobi- 
liores,qui  praesentes  erunt,  secundum  officia  illis 
distributa  per  magistrum  hospitii.  Notandum  ta- 
men  quod  in  mensaprimum  ferculum  ponit  coram 
papa  aliquis  de  principalibus  nobilibus,  etiamsi  es- 
set  rex;quo  posito,  si  rex  foret,  vaditadsedendum 
in  mensa  a  sinistrisinterprimosduosdiaconos  car- 
dinales;et  sic  faciebat  dominus  Garolusprimusrex 
SicilisB,  et  descendentes  ab  eo  reges,  maxime  quia 
imperator  Gonstantinopolitanus,  qui  tunc  tempons  q 
erat  in  curia,  et  sedebat  a  dextris  inter  duos  primos 
episcopos  cardinales^qui  primumfortassis  ferculum 
posuerat  papas^secundum  verorexSiciliaB.  Alii  etiam 
nobiles  majores»etiamsi  esseni  filii  imperatorum  vel 
regum,  serviunt  papse  in  mensa,  unus  videlicet  de 
cupa,  alius  de  cultello  ad  ij^cidendum.  Alii  astant 
comedenti ;  alii  sequuntur  fercula,  portantes  et 
ipsi  incisoria  papae  et  cardinaIes,prout  ordinatum 
erit 

LXXXIX./>e  secunda  loiionemanuuminCcena 

Domini. 

Comestione  sumpta^  papalavat  manus,ministran- 
tibus  sibi  episcopo  etduobus  diaconibus  cardinalibus 
ut  prius  :qui  tres  cardinales,resumptis  mantellis  et 
mitrissuis  redeunt  sedere  cum  aliis  cardinalibusin  ]) 
suis  mensis.  Tunc  tam  singuli  ipsorum,  etquilibet 
cardinalis,et  unusquisque  similiter  sedendo  lavabit 
manus  sua8,serviente  fundente  aquam  cardinalila- 
vanti.Cardinales  autem  qui  assistunt,  teneanttobale- 
am,361  uQus  ^^  unaparte  lavantis.aiiusexalte- 
ra;et  sic  sibi  invicem  mutuo  serviant.  Quibusomni- 
bus  lotis,  danlurspecies  et  vinum.  In  fine,  remotis 
mensis,surgit  dominuspapa,etomnes;etipsostante 
super  scabellum  suum,  ministrantibus  sibi  duobus 
diaconibus  et  episcopo,  cardinalibus  redduntur 
gratiaB  ut  infra  sequitur.  Ulis  autem  redditis,  papa 


reducituraduobusdiaconibusprdBdictis  ad  cameram 
vel  anticameram  suam,  ibique  sedet  in  faldistorio 
cum  cardinalibus  tantum  fratribus  suis,  ipso  et  eis 
paratis  ut  fuerant  in  mensa.  Gonsequenter  sacris 
exutus  vestibus,  discalciatis  sandaliis,  requiescit. 
Cardinales  vero  et  alii  praBlati  redeunt  ad  hospitia 

suaparati  cum  mitris  * sicutincomestione  ste- 

terunt.Memorandumquod  omnes  capellani  domini 
papsB  commensales  et  non  commensales  debent  eo 
die  comedere  cum  dominocamerario  splendide. 

Item  notandum  quod  nunquam  aliqua  mulierco- 
medit  in  praBsentia  Romani  pontificis,etiamsi  esset 
imperatrix,vel  regina.  Ita  exstitit  observatum  tem- 
pore  domini  ClementisV^domini  Joannis  XXII.do- 
mini  Benedicti  XII,  domini  Clementis  VI,et  domini 
Innocentis  VI,nec  fuit  auditum  quod  aliquo  tempore 
fuerit  factum  contrarium,  et  tempore  domini  Ur- 
bani  V,  domini  Gregorii  XII,  aut  Urbani  VI. 

Notandum  qaod  si  papa  non  conficiat  sanctum 
chrisma,  non  habent  locum  prsedictaB  cseremoniaB. 

Item  si  cardinales  non  comedant  cum  ipso  papa 
non  habent  locum,  prsBdictffi  solemnitates. 

XG.  Benediciio  mensss  in  Ccena  Domint 

In  Goena  Domini  ad  benedicendum  mensam  di- 
citur  absolute  sine  nota  vers.  Chtistus  facius  est 
pro  nobis  obediens  usquead  mortem,  Deindeimme- 
diate  dicitur  Patei"^  noster  secreto  :  quo  completo, 
sine  pronuntiationealiquadominuspapasignatmen- 
sam  tam  suamquamalias.Nec  JubCtdomne AicitUT, 
nec  Tu  autem,Domine,lii  fine  prandii  repetiturVer- 
sus  Chrisius  factusest,eic.t  ut  supra.Postea  imme- 
diatedicitur  hiacindePsalmus  Miserere  mei,  Deus, 
sine  Gloria  PaM;postea  secreto  dicitur  Pa^erno^/er; 
quo  finito,  dicit  papa  absolute  Oraiionem  Respice, 
quxsumus,Domine,superhanc  familiam,eic.,  etnon 
pronuntiatur.  362  Quiiecum  nec  fidelium  animx 
sed  solum  sine  aiiqua  permutatione  dominus  papa 
signat  se  et  omnesjdevote.Tunc  resumpto  fanone  et 
mitra  super  caput  cum  manto  ad  scapulas,reduci- 
tur,ut  dictum  est,aduobus  diaconibus  cardinalibus 
ad  cameram  vel  anticameram  suam. 

XCI./tm  de  mandato  et  atiis  supradiciis,  papa  non 

existente   in  Urbe. 

Dicta  ultima  Oratione  per  dominum  papam,et  Ite 
Missa  est,per  diaconum,  et  Sit  nomen  domini  bene- 
dictum,ni  moris  est,dominuspapa,indutusomnibus 
paramentis,  sicut  celebravit,  vadit  cum  omnibus 
cardinaUbu8,episcopis,presbyteris  etdiaconibus  se- 
cundum  ordinem  suum  ad  aliquem  locum  praepa* 
ratum,utfaciatibiMandatum.ResidensitaqueinfaI- 
distorio,  deposita  planeta  et  pallio,  et  assumpto 
mantoin  scapuIis,tenensfanonemincapite  etsuper 
ipsum  mitram,pr8ecinctusIinteo,  quo  unus  diaconus 
qui  ei  servit,papam  pr8Bcingit,braceoIa  ad  hoc  pa- 
rata  habens  in  brachiis^  posita  concha  per  cubicu- 
larios  anteeum,Iavat  pedes  duodecim  diaconibus; 


»  Apud  Petrum  Ameliiadditur  :  eques,  iamen  equis  hofi  paratiSf  ied  coopertis. 


Uii 


APPENDIX  AD  S.  «REGQBil  MAflNI  UTWGICA  OPERA. 


IMi 


yali!ape]lani8iDdAfoctuaiips4»am  ia  ft«i8...eteoUis  A 

qui  paraU  LtiDicellis  et  discaleiati  debeat  in  aliquo 

loco  separato  exspectare.  Tubc  duo  oetiadi  velser- 

vieates  accipiunt  priorem  illorum  eu^aeoDorum, 

et  portaut  ante  pontificem^  sic  de  singulis.  Siim' 

mus  poatifex  cum  aqua  calida  lavat  pedes  eoram 

singulanierportaiorum,  ettergitiiDteo»et  deoseu- 

lalur  pedes  eorum,  et  dat  siagulis  duos  solidos  de- 

Dariorum.  Interim  cantores  cantant  Vesperas,  ei 

capella  coram  papa  cum  DOta.  Pontifex  vero  dick 

Orationem  Respice,  quxsumus,  Domine,  i^ine  nota. 

Hisperaclis^sammuspontirexpresbjteriumlargitur» 

et  vadit  ad  mensam,  ut  supra  seriosius  dictum  est. 

De  Benedictione  olei  infirmorura,  et  olei  exorci- 

zati,  et  consecratione  chrismatis  dictum  est  supra 

in  officio  praefal^  ferine  quintfle  Coeaae  l>omini.         g 

XCn.  Qualiter  et  quibus  diehus  fiant  Processus  ge- 

nerales, 

Processnsnatot^e  generales,  secuhdum  consue- 
t«Kl^ttettapprobatamfiunttr!bti%  diebtisin  anno,Ti- 
delieet  fetia  qmnia  §nCtena  bomin!,^tem  in  Ascen- 
f4oo6  Domini,i(emkiDedicationebmsiIicaruTti  393 
apostolonitt  Petri  ei  Paali^efjM^ictis  tribusdiebus 
fiunt  etiamaliquiProcesstts  epecialeB»prottt  expedit, 
sive  contra  aliquascommunicantes^velpersonasno 
tabiles,  etiamsi  reges,  vel  imperalores  essenl,  con- 

traquoseorum  ad  monitionem,  cilationem, 

suspensionem,excommunicationem,interdictum,et 
privationem,  vei  ad  alias  spirituales  et  temporales 
poenas  et  sententias  procederetur ;  et  in  Processibus 
sunt  omnes  cardinales  et  preefali  curise  parati  in 
albis.Domlnus  tamen  papa  babetpluviale  rubeum,  ^ 
et  alia  observanturut  infra  proxime  sequuntur. 

FeHa  ((uinta  in  Coena  Domini  ordo  qui  sequitur 
observatnr.Nam  dictaper  dominum  papam  in  came- 
ra  Tertia  et  Sexta  sine  nota,  habens  ipse  dominus 
papa  stolam  ad  collum  more  consuelo,etindutusplu- 
vfalirubeo.habente  aurifrigium  solemne  cum  perlis, 
et  gestans  mitram  cum  perlis,  ministranlibus  sibi 
duobus  diaconibus  indutis  cappis  suis  de  laua,  ht 
8olitumest;horatertia,velsexta,praecedenlibusipsum 
cum  cruce  diaconibus  cardinalibus  etcapeilanis  et 
aliiSfprogreditur  ad  locum  solemnem  et  eminentem 
paratum  ad  prssdioandttmtet  utfiant  Prooeasut  qai 
fuerint  faciendi. 

Ad  locum  perveniensysedensin  faldistorio  recipit 
ad  reverentiam  cardinales  etpraelatosnondum  para-  D 
toSflicetquandoque  parati  ad  reverentiam  veniaati 
de  Processura  timeates.Quarevereatia  facta,  domi- 
DU8  papa  sermociaatur  ad  populum  ia  vulgariias- 
sumpto  tamea  auctoritate  iaLatiao,etbreviter,quia 
multaea  die  suat  perageada;yelcommittit  sermo- 
aem  alteri,  scilicet  alicui  episcopo,  vel  presbytero 
cardiaali.  la  sermoae  potest  fieri  meatio,si  placet, 
desolemaitatediei  et  aliquid  etiam  tangi  de  Proces- 
sibus  faciendis. 

Siipse  dominus  papa  sermoclnetur^  ipso  prsedi- 
cante,  omnes  sunt  parati,  tam  cardinales^  quam 


pnB)ati,iii  albis,  «ingdi  tn  a«o  Mnin ;  dj«MiMii  ii 
daUnataois  et  tunioellis,  presbjrteri  in  pknetis,  epi- 
soopi  iii  pluTiaiibus^oapolia&i  in  sontis  et  ootta  nm 
B«peqMUieeo.Siii)diaeonidoiBtai  papa  poaaunt  etse 
in  tmiieeHt8>  qii  ea  die  deberent  esse  duodeoim. 

Si  yere  aliqi]d«episeopus,  yelpresbyteroardiiHilia 
8enBoolBaretiir,ipse  pr«edioafis  debet  osse  pamtvs; 
aed  alii  eardinales  et  prvslali  poMQt  diflferre  reeipere 
paramenta,  qoousque  incipia&tur  Processus,  vel 
quousque  dlaeonus  eardinalis  ipsos  inelpial  tuI* 
garizare. 

384  Sediaon&em  erftntQm  dno  diaotal,  ifal 
mtnistrant  domiaopapa>etille  diaoonuB  qni  debel 
Tulgarizare  ProoeBsu8,et  unus  epi8eopoHim»Mltem 
qui  prwdieat,  possufit  reelpere  paramentai  sMim 
facta  reverentia,  ut  sint  magis  paratl  ad  8Wii&  mi- 
nlsterium  exsequendnm. 

Sie  igitur  iste  consucTit  esse  ordo,  ut  dotninns 
papaTeniensadlocumProcessttum,infal(Ustoriose- 
deat,eatur  adreTcrentiam,  fiat  breTissermo  ad  po- 
pulumperpapem»  toI  per  aUqnem  cardiaalem ; 
revertaturdominus  papa  adsedendum.SipredioaTit 
aliquis  oapellanus,Tel  plureSfSi  sint  plures  Prooea* 
sus,  in  ootta  et  scuta  totsus  populum,  oito  et  iatei* 
ligibiliter  legant  Processus  Mn  Tsro^  modum  quo 
leguntur  lecUones  in  ecclesia.  Unus  diaoonorumia 
paramentisalbistenensmitram  incapite  Tersus  po- 
pulum,  lectum  Processum  per  oapellanam  saltem 
in  substantia  Tulgarizet.  £t  deineeps  seoundo  Pro* 
cessu  lecto,idem  diaconus  Tulgarizet.Idem  faciat|8t 
eodem  ordlne,si  fuerint  plures  Prooessus. 

Et  sciendumquodProoe88Uscommune8,quifiufit 
oontra  hffiretico8,et  oontra  piratas  maris»  etcoBtra 
imponentes  noTa  pedagia^et  contrafalsarios  bttD»^ 
et  portantes  prokibita  Sarraeenis,  et  impedie&tos 
euntes  et  redeuntes  ad  euriam^  non  coBsaeTeruBt 
omitti. 

Quibus  peracti8,dominu8papa  asoeDditpnlpitam 
Tersus  ad  populum»duobu8diaoonibu8  assiateatiboB 
uno  a  dextris,altero  a  sinistris,  et  uno  episcopo  a 
dextris;cffiteri  vero  episcopi  et  presby  teri  cardinaks, 
proutlocus  patitur,stent  a  dextris,et  diaconi  a  sini- 
stris,  et  alii  prsBlati^  sive  a  dextris^sive  a  sinistris, 
ut  pbterunt;omne8  tamen  inspiciant  popidum  cum 
milris  in  capite. 

Tunc  dominus  papastansTersuspopulum,aliquid 
potestdicerede  Processibus  lectis  et  expositis,prout 
sibi  placet,scilicet  quod  ipsos  approbat,ratificat,  et 
facit,proutleotisunt,etsioutdiaconusexposuit;etcir- 
caultimumTerborumhabens  aliquos  torticiosaccen- 
sosinmanuiprojicitipsosdominuspapaTersuspopu- 
lum  ad  terram.Hoo  idem  faciunt  singuli  cardinales 
et  prffilati  tenentes  tantummodo  singuli  unum  torti- 
cium  in  manu,nihil  dicendo;et  cnm  candel®  projiciun- 
tur,  debent  campanae  ecclesiae  inordinate  pidsari. 

Gompletis  Prooessibus>diaconu8  ministraas  summo 
pontifici  38B&  Biaistris»  deposita  sibiOMt  mitra^et 


*  Forte  in  Latino^  ut  apud  Petrum  Amelii  ia  capi  61. 


»i3 


ROMANI  ORDINES*  ^  XIV. 


4«U 


digitisulriusquemanusantepectuB  iavioeiniQoppo-  fi 
situm  canceUatis,dicisaUavoceCon/^/eor  Deo, cixm 
nota  more  solito;  quo  flnito,  dominuspaparesumit 
yaldebreviter  ad  populum,maxime  siipse  prfi&dicaTity 
quod  sicut  inobedientes  et  maU  debent  paonas  et  gra- 
ves  Processus  de  sua  malitia  reportare»  sic  boni  et 
obedientesdebentgraUasetpreemiaobtinere;  el  dat 
indulgentiam  omnibus  qui  interf uerint  prfiddicationi 
etProcessibuSfVelaiteriipsorum,  quitalis  consuevit 
esse  ;  indigenis  datur  annus  et  quadraginta  dies  ; 
extraneis  duo  anni  et  duae  quadragens^ultramontaQis 
tres  anni  et  quatuor  quadragenee ;  iis  qui  transierunt 
mare  quatuor  anni  et  quatuor  quadragen». 

Tunc  diaconus  ministrans  a  dextris  deponat  mi- 
tram  domino  papffi;qui,maDibuselevatiSySioutcum 
dicit  Orationem  in  Mis8a,f acit  ab8olutionem,dicendo  ^ 
clara  voce,  sicut  consuetum  est,  Sit  nomen  Domini 
benedictum^  TideUcet,  Precibus  et  meritis^  etc.  ;  et, 
responsoiimen,  dicit  simiUter»  AbsolutioHemtlndul' 
gentiam,  etc.  ;et,re8ponso  Jmen,  ultimo  datBene- 
dictionem  dicendo,  et  signando  populum :  Et  bene- 
dictioDeiomnipotenti$,Patris,etFiliitetSpiritussan' 
ctifdescendat  super  vos,et  maneat  semper, Posihw, 
repositasibimitraperdiaconum,vaditadeccle8iam, 
cruoe,C6eteris  cardinaUbus  et  prffilatis,subdiaconibu8 
et  capellanis  paratis,  ut  post  ipsum,  praecedentibus ; 
et  ibi  facto,  vel  omisso»  Sit  nomen  Domini,  ut  sibi 
placet,  omnia  peragat,ut  in  Ordinariocontinelur  et 
dictum  est  supra. 

XCIII.  De  officio  feria  sexta  inParasceve. 

Feria  sexta  omnia  dicantur  per  ordinem.  Prima 
hora  hujusdiei  capeUani  omnes  vocantur  addicen-  ^ 
dum  Psalterium,  domino  papasedenteante  lectum 
suum.OmnescapeUanisedentetiamjuxtapedesejus, 
et  vicissim  totumPsalteriumcomplent:  quoflnito« 
sacerdos  cum  aUis  dicit^ntiphonamiVe  reminiscaris 
postea  Utaniam  Pater  noster  j^iiYBiie,  Misereremei, 
heus  8inecapitulo,eti)omtntf«  t'o6iscum;0ratio  Deus^ 
cui  proprium  es^mtserm^etcffitersomnesquaBcon- 
sueverunt  diciomnibus  diebus  Quadragesimaeetin 
fioe  Oratio  sicutin  aliisofficiis,  Die  ipso  sancto  Pa- 
rasceve,  dicta  Prima  cum  Oratione  sua^  Respice, 
quaesumus,  Damme,etPsaImo  lecto,  in  hora  qua  con- 
venit,  dicitur  Tertia.  Hora  vero  sexta  conveniant 
omnesad  Lateranensem  basiUcam,3G6  ^^^  adaUam 
eccle8iam,eldicantSextam.Tuncdominuspontifex 
induat  se  omni  ornatuquadragesimali  tantum.epi-  ^ 
scopi  vero  pluviaUbus^  presbjteri,  diaconi^  et  sub* 
diaconi  planetis. 

fl  Ista  die  cardinales  non  veniunt  ad  reverentiam 
papae,  sed  immediate  In  ipsa  cathedra  deponunt 
cappam  de  scarleto. 

«  Et  est  sciendum  quod  ista  die  dominus  papa, 
antequam  vadit  ad  ecclesiam  seu  capellam  pro  offi- 
cio  faciendo,  bisvenit  adfenestramproindulgenlia 
more  solito  popuIodanda,videUcetdemanesemeIy 
secundo  cum  ad  capeUam  vult  ire  pro  officio  faciendo; 

•  Hue  spectant  verba  Petri  Amelu  in  cap.  76   : 
Sseundum  dominum  Jacobum  Gaietani  iunior  presby* 


et  qualibet  vice  portat  pluviale  rubeum  et  mitraai 
planam  de  garneUo«ineaurificiiB  ;  qua  indulgentia 
secundo  data,  vaditad  cameram,  etlbideponitplu- 
viale  ;  et  recipitcappam  deBoarletorttbeo«aperttm 
a  medio  peotoris  usque  ad  pedes»  et  eamdem  mi* 
tram  albam  et  planam  de  garnelio  absque  aurifi* 
cus  et  perUs  in  capite  portansi  cum  oardinalibtti 
intrans  capeUam  pro  offioio  faoieQdo.  » 

TuQojttnior*  presbyterorumcardiaaUumferatad- 
ornatam  capsidem  cum  domino  corpore  hetter&o 
die  reservato;et  sio  8ubdiacontt8  cum  popuU  cruee 
processionem  prscedente,  omnes  disoalceaU  siae 
oantupsallendoad  eoclesiam  8anctfieGrucis»quiB  ett 
in  JeruBaIem,ubi  statiofieri  debet,  ordinate  prooe* 
dant,quandodominu8papae6t  LateraaenBi;quando 
autem  iUuo  perveneriat,  ingrediantur  eodeBiam  sine 
caatu,  et  prostraU  in  medio  eccIesiaB  diutius  orent. 
Preebyter^qui  portat  corpttBDominii  poaat  Ulud  in 
secretario»  dumdomiQUBpapaprflBparat  se.  Ulapro- 
parato^  reportetiUudanlepapam  in  prooesBiooe  ad 
altare.  SurgeAteB  ab  Oratioae  dominuB  papa  ettm 
clero  iotret  Becretarium,  et  abstracta  planeta  cum 
palUo  sedet  in  sede  sus^  et  lotis  pedibus  ministri 
calcient  eumi  non  BaodaUa»  eed  qootidianacaloia- 
menta.  Yeniens  adfialdiBtorium  didt  Nonam,et  post 
paululum  reindutuB  pianeta  et  paUio  prMunte  [M., 
prfficedente]  eumoum  crtteeetEvangelio  Binelumina* 
ribu8,cum  incenso^ordinate  oum  silentio  ad  altar  e  pro- 
cedunt.EttuncomneB  prostratisuper  tapetia  strata 
diutusorant.  Interi(ncumminiBtri....capeUam unam 
tantum  tobaleam  8indonem,nonaurifigiatam,exten* 
duntsuper  aUarenudatum.GompIeta  vero  367  Ov^» 
tione  nihil  aliud  dicat,nec  eUam  coafesBionemfaciat ; 
sed  pontifex,  deosculato  altari^  aBcendit  sedem  me- 
dium|more  8oUto;et  BubdiaooQus  staUm  prooedit  ad  le- 
gendum,  et  sine  titulo  et  sine  reverentia  et  obcuIo 
pedum  in  modum  lecUoaiB  sic  iQcipit:^m  dieitDo- 
minui :  In  tribulatione,  etc.  OoiaeB  leotioneB,  tam 
bodie  quam  in  dieSabbati,  leguntur  in  modum  le- 
cUoniB.  Qua  finita,  cantatur  Traetue  Dominetaudi^  ; 
et  finito  traotu,  dicit  pontifex  Oremu$,  et  diaconuB» 
BcUieet  prior  diaconorum,  FUetamui  genuUi  poBtea 
alter  diaconuB  qui  asBiBtit  pap».  Levate,  et  dicat 
Orationem  Deusaquo,eXo. ;  qua  finita.  diaconuB  si- 
miUter  sine  Utolo  legataliam  fiplBiolam  :  In  diebus 
Ulii,  dixit  Dominus  ad  Uoysen^  eto.  Leotione  com- 
pleta,  cantatur  tractu^  Eripe  me,  eto*  Antequam  fi- 
niatur  TractuB»  diaconuBPaBBionemdicturuB  debet 
exuere  planetam>eteam  plaoctam  ad  modum  stoIaB 
recipere  debet  super  humerum  Binistrum,  itaquod 
capita  eiuBfirmentur  ad  latuB  dextrumquasiretro. 

Notandum  quodinprinoipioPasBionspapa  Burgit 
decathedra,et  depoBita  Bibi  mitra,  stat  pedes  con- 
traaltare  circa  medium  ;  qui,  suBtentans  ee  super 
iUud  retro  in  scapulis,  respiciens  ad  iUum  qui  legit 
Passionem,  junctis  antepectUBmanibus ;  etsic  senv- 
per  stat  quosqueperveniat  ad  looumPaBsionis  ubi 

ter  cardinalis  corpus  Christi  antiquUus  ad  altare  por^^ 
iare  consuevit. 


I)i5 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  LITORGICA  OPERA. 


iii6 


dicitur  Et  mclinato  capite,  etc,  Et  tunc  papa  genua  A 
flectit  ibidemYersa  facieadaltare,statque  genufle- 
xus  per  taDtum  spatium,  quod  semeipossitdici  Pa- 
/ernosfer. Posteasurgit, et  statsicutprius.Similiter 
et  omnes  aiii  faciunt.  Quo  finito,  diaconus,  facta 
reverentia  coram  aitari,  sine  Benedictione  et  pedis 
osculo  procedat  cum  Evangelio  sine  faculis  et  sine 
incenso  ;  etascenden8nudumpulpitum,nondicat 
Dominus  vobiscum,  sed  simpliciter  dicit  PassioDo- 
mini  nostriJesuChrisii,  etc. ;  et,nullo  respondente, 
legat  In  ilh  tempore  egressus  est,  etc.  Gum  autem 
yentum  fuerit  ad  eum  locum  ubi  dicitur  Tradidit 
spiritum,  statim  diaconus  genuflectit  ad  Deum,  et 
omnes  similiter,  et  stant  genibus  flexis  quantum 
dici  posset  Pater  noster,  Tudc  surgens  diaconus  et 
alii,  et  prosequitur  ut  inchoaverat  Passionem.  Gum  b 
autem  ventumfueritadeum  locum  ubidiciturPost 
hac  autem  rogavit  Pilatum,  acolythi  repraesentent 
ex  more  tburibulum,et  pontifex  imponat  incensum, 
quod  acolythi  portant  ad  Evangelium,  et  portant 
etiam  faoulas  accensas.  Finito  vero  Evangelio, 
roportatur  liber  cum  incenso  deosculandus  ponti- 
fici. 

368  ^ost  hsec  secundum  modernos  consuevit 
fieri  sermo  per  aliquem  magistrum  in  theologia, 
vel  prselatum  ;  et  ille  qui  facit  sermonem,  genibus 
flexis  ante  papam  petit  Benedictionem,  sed  non 
deosculatur  pedem;  sed  habita  Benedictione,  et 
recepta  indulgentia  pronuntianda  per  sermonem, 
vadit  ad  locum  solitum  pro  sermone  faciendo.  Gum 
autem  fit  sermo^  papa  sedet  in  cathedra  nuda  ante  q 
altare,  tenensmitram  incapite.  Quosermone  finito, 
non  dicitur  Confiteor,  sed  statim  ille  qui  fecit  pro- 
nuntial  indulgentiam  de  mandato  et  auctoritate 
papffi^  verbi  gratia  septem  annis  et  septem  qua- 
dragenis. 

Notnadumquodpriordiaconuscardinalis,  qui  as- 
sistit  papee  a  dextris,  in  istis  Orationibus  dicit  Fle- 
ctamus  ^entia,  etsecundus  dicitLet;a<e;quodpostea 
dicit  secundus  Flectamus  genua^  et  tertius  diaconus 
dicli  Levate ;  quodtertiusdiaconusposteadicitF/e- 
etamus  genua,  et  quartus  respondet  Levate,  et  sic 
usque  ad  ultimum  ;  et,  si  oportet  repetere,  ad  pri- 
mum  diaconum. 

Tunc  pontifex  surgens  dicit  has  solemnes  Oratio- 
nes,  Oremus,  dilectissimi  nolns,  etc.  In  hac  igitur 
Oratione  pro  JudfieisdiciturOremus^sednondicitur  ^ 
FUctamus  ^enua,quia  ipsi  hac  die  Domino  irridendo 
genuaflectebant.  IdeoEcdesiaillorum  exhorrescens 
facinus,  pro  ipsisnonflectit  genua  in  Oratione  Om- 
nipotens,  eic.  Finitis  Orationibus,  procedit  pontifex 
ad  aitare  ;  etstans  addextrumcomualtarisaccipit 
crucem  a  ministris sibi  praeparatam  sindone  munda 
coopertam ;  et  discooperiens  eam  a  summitate,  ele- 
vatis  manibus,solus  incipit  Antiphonam,^cr^  lignum 
crucis,  adjuvantibus  eum  in  cantu  qui  assistuntei. 
Gum  autem  Venite  adoremus  cantavehnt,  omnes  pro- 
strati  reverenler  adorent,  et  usque  ad  terram  se  in- 


clinent  ;etrepetitur  Antiphona^  Eccelignum,  etc.,  a 
cantoribus  in  choro.  Iterum  pontifex  paululum  pro- 
cedens,  etcrucem  ad  medietatem  discooperiens,  am- 
plius  elevatis  maoibus,  eialtando  vocem  eamdem 
Antiphonam  solus  incipit,  in  cantando  juvantibus 
eum  qui  circa  ipsum  sunt,  et  secundoacantoribus 
Antiphona  repetitur.  Ettertioprocedit  pontifex  ante 
altare,  discooperiens  crucemtotam,  erectis  sursum 
manibus,  altius  incipit  Bcce  lignumerucis  ;  et  tertio 
acantoribusrepetiturAntiphona ;  ettertiodumc^- 
tatur  Veniteadoremus,  adoratur  ab  omnibus.  Tunc 
pontifex  cum  chirothecis  nondum  extractis  deponit 
manibus  suis  crucem  super  stratum  pallium  et  mun- 
dissima  linteamina  369  ^^  radicem  altaris,etdi8* 
calceatus  tertioprostratussoluscrucemadorat.  Quo 
facto^  revertitur  ad  sedem  suam,  et  ibi  recipit  de- 
posita  calciamenta. 

«  Notandumquod  dominusGregoriu8lX,necnon 
dominus  Urbanus  VI,  Romani  pontifices^  nunquam 
voluerunt  se  discalceare  in  cathedra  prope  allare, 
creditur  quod  propter  reverentiam  altaris,  quia  ambo 
devoti  erant;sedinaha  magnacathedraetiam  nuda 
longe  ab  altare,ubi  consueverunt  se  induere  in  solem- 
nitatibus.Posteaomoes  cardinales  discalceati  in  locis 
suispereorumfamiliares,  nudispedibus  vaduntbini 
adadorandum  crucem  secundum  ordinem  suum,  et 
nonflectuntgenua.  Similiter  et  omnes  alii  ibidem 
praesentes  eo  modo  eamdem  crucem  adorant.  > 

Postmodum  omnis  chorus  ordinate  adorent.Interim 
autem  cantore8cantentvicissim^^5,repetentes  ^on- 
ctusDeus,sanctusfortis,eic»,ka^phonam.Populemeus 
quia  eduxi  te  de  terra*  Quid  ultra  debui  facere,  cnm  toio 
improperio;et  alias  Antiphonas,^  (ioremtw  te,Chri$ti, 
Crucem  tuam,  et  Salva  nos,Chrisie,salva;  et  Psaimus, 
Deus  miset*eatur,ei  Hymnus,  Pange,  et  Crux  ftdeUs. 

«  Finita  adoratione  crucis,8acrista  vel  alius  ad  hoc 
deputatusdeponitcrucemin  suoloco  superaltare.et 
accenditluminaria  in  altare,  et  pecuniam  oblotam  in 
crucis  adoratione  sacrista  recipitsolahao  die  quo- 
niam  sua  est ;  in  aliis  vero  est  capellani.Ipsa  ergo  cru- 
ceita  collocata,  dominuscamerarius,  vel  alius  ejus 
gerensvices,  aliam  crucem  portat  extraregias,  co- 
mitantibus  eum  clericis  camerae  et  capell®,  ad 
adorandum  aliis. 

a  Notandum  >  quodtemporibus  Romanorumpon- 
tiRcum  Joannis  XXII,  Benedicti  XH,  Glementis  YI, 
Innocentii  VI,  Urbani  V,  Gregorii  XI,  et  Urbani  VI 
fuit  observatum  quod  papa  reversus  ad  cathedram,ut 
hicdicitur,in  ea  standoresumpsitplanetamnigram 
et  pallium  cumspinulis  demanudiaconicardinalis 
qui  dixit  Passionem ;  et  sio  progressus  ad  altare  sine 
mitraetsine  confessioneconsueta,  assistentibussibi 
duobusdiaconibuscardinalibuSfdeindeivitcumcmce 
et  luminaribus,  etincensoadarmariolum,  seucophi- 
num,inquohesternadie  fueratcorpus  Ghristi  cum 
calice  reservatum.  Etitafuit  hactenus  observatum, 

quodRomanuspontifexemetSTO&^^^L^^o^iii"^ 
cophinum  vadit,et  corpu8Ghristi  portatad  altare  cdni 


Hffic  apud  Petrum  Amelii  in  cap.  76. 


i)17 


ROMANI  ORDINES.  —  XIV. 


im 


illa  tobalea  d&  serico  coopertum  cum  uno  capite,et 
cutn  alio  quod  sibi  pendet  super  humer  u  m  sinistrum» 
«  Hisfioitls,pontifex  chirothecis  depositis,  quas 
amplius  non  resumit,  et  lotis  manibuSi  ac  cruce  lo- 
cata  inter  faculasin  altare,vel  a  altare  ingredlatur. 
Presbyter  cardinalis  portat  corpus  Christi,  et  ponit 
super  altare,  et  dominus  papa  aperit  capsulam,  et 
cum  manu  accipit^  etponitcorpus  inpatena  :quam 
accipit  diaconus  a  subdiacono,  ettenet  in  manu;et 
diaconus  offert  ei  in  patena  Corpus  Domini,  quod 
pridie  fuerit  reservatum.  Quod  accipieus  collocet 
super  corporaie  ab  eodem  diacono  prius  super  sindo- 
nemexpansum.OfTerateicalicemsimilitercumpuro 
Tino,  et  subdiaconus  offerat  ampullam  cum  aqua, 
quampontifexvinocommisceat,utrepr8BS6ntetquod 
eo  die  emanaverunt  sacramentaecclesise,  videlicet 
sanguis  et  aqua  de  corpore. 

«Notandum  quod  in  Missa  istain  officio  capellani 
s^rvit  papffi  unus  presbyter  cardinalis,  vel  ille  cui 
Papa  manda  vit,  vel  cui  prior  diaconorum  ex  preecepto 
PapiB  hoc  facere  commiserit.  » 

Inquibusdamvero  ecclesiisi>  purum  vinumhodie 
sine  aqua  offertur,ut  in  puro  et  forti  vino  crudelitas 
Judffiorum  repraesentetur,  et  asperitas  passionis 
Christi.  Collocato  autem  calice  de  consuetudine  ad 
latus  dominici  corporisa  diacono,  offerat  eiincen- 
8um  ;  et  pontifex,  ut  mos  est  utrumque  adoleat : 
deindeinclinatseantealtareorans,et  dicens,  !n  Spt- 
riiu  humiUtatis  ;  et  erectus  pontifex  vertit  se  ad 
populum,  dicens  Orate,  fratres.  Deinde  dicatplana 
voce,at  moaestfPer  omnia  smvla  sceculorum.  Ore' 
tnus.  Praceptis  saltUaribus.  Pater  noster^  etc.  Oratione 
Dominicacompleta,dicathanc  Orationem  ineadem 
nota,  Libera  nos,  qucesumus^  Domine,  ab   omnibus 
malis,  etc.  Responso  autem  Amen^  frangit  Hostiam 
secundum  consuetudinem,  ponens  de  ea  in  calice, 
niliildicens.  Sanctiffcaturenim  vinum  nonconsecra- 
tum  per  corpus  Domini  immissum.  Pax   Domini 
non  datur.  A^us  Dei  non  cantatur,  nec  pacis  oscu- 
lum  datur,  nec  Postcommuoio  cantatur.Communicat 
autem  37 1  solus  pontifex  sine  ministris,  non  ad 
sedemsolemniter,sedibi,tantumeodie  ante  altare, 
ob  humilitatem  reverentiffidiei  et  passionisChristi ; 
c  perfundit  in  calice,  et  ipse  sumit,  et  postea  cum 
aquainbasOibus.  Deinderediensadsedem,  exuatse, 
etcumclericissuisdicatVesperos  prsteriti  diei,  non 
cantando,8edrecitando.Antiphona,Ca^icem  saZutarij, 
usque  in  finem  sine  lectione,  sine  Hymno,  et  sine 
Versiculo ;  ad  ifa^nt/^a(,  Antiphona,  Cum  accepisset 
oce/fim ;  aiia  Antiphona  Magnificat,  Ait  Latro  ad 
UUronem,Qi  in  aliis  omnibus  non  dicitur  Gloria  Patri. 
Quibus  expletis,  dicatur  CAmfus  factus  estpro 
nolns,  etc,  totum  ;  postea  sine  Kyrie  eleison,  sub 
silentiodicaturPa^  noster^pssAmnsMiserere  mei, 

*  Forte  ad  attare  progrediatur,  ubi  scilicet  repo- 
situm  fuerat  Christi  corpus  ex  prsBmissis. 

^  Petrus  Amelii  icribit,  in  cap.  76  :  In  quibusdam 
vero  Eeclesiis,  seeundum  dominum  Jacobum  Gaietani 
purum  vinum  sins  aqua  offertur,  ut  in  puro  et  forti,eio . 

^  Qu«dam  hic   Bupplf  t  Petrus  Aj&elii  :   Et  rum 


A  Deus,  et  Oratio  Respice,  .etc.  His  omnibus  expletis, 
quisque  eum  pace  et  absque  confabulatione  ad  invicem 
revertitur  ad  propria.  Dominus  papa  eo  die  non  coenat 
cum  capellanis.neccapellani  cum  eo ;  sed  qui  velit 
coBnare,coenataliquiscumquovult,  et  quando  vult. 
Itemdeseroadofficium  Matutinorum  papa  venit 
ad  capellam  cum  cappa  clausa  de  scarleto  rubeo, 
foderata  de  herminis,  clausa  a  medio  pectoris  sur- 
sum,  et  aperta  deorsum.  CocuUam  semper  tenetsu- 
per  caput,  et  sine  mitra  in  cathedra  nuda  sedet ; 
nec  diaconi  cardinales  sedent  ante  pedes  ejus  iniis 
trjbus  Matutinis,  neque  in  fine  dat  Benedictionem 
in  ipsis. 

XClV.  Ordo  officii  de  Sabbato  sancto 
Sabbatosancto,horasexta,  a  ministris  ecclesiae 

3  ignis  excutiturded  crystallo  sive  lapide,  et  accen- 
ditur.  Junior  presbyterorumcardinalium,  sacrisin- 
ductus  vestibus,  cum  cruce,  aqua  benedicta,  et  in- 
censo,  benedicit  novum  ignem«  Oratio  :  Deus,  qui 
per  Filiumtuum,  angularem,  etc.  Z)omine  Deus^Pa- 
ter  omnipotens,  lumen  indeficiens,  eic,  Domine  san- 
cte,Pateromnipotens,  cetemeDeus,  Benedictionibus 
nobis,  etc.  Veniat,  qucesumus,  omnipotens,  etc. 

Benedicto  igne,  aspergatur  aqua  benedicta,  et 
adoleatur  incenso  de  ipso  igne  in  thuribulo  posito. 
Deinde  diaconus  junior372<^i&conorumcardina- 
lium,  dalmatica  indutus,  venit,  et  de  manu  mini- 
strorum  accipitarundinem  triumcubitorum  et  dimi- 
dii  cubiti,  triplicem  candelam,  quam  de  novo  igne 
illuminatam  imponit  arundini,  comltantibus  eum 

p  subdiaconibus,  cantoribus  et  reliquis  de  dero  cum 
populopraecedentibusministriscum  cruce  etincen- 
80,  stans  in  porta  ecclesi»,  elevatis  paululum  ma- 
nibus,  dicit  magna  voce  Lumen  Christi  ;Tespondent 
alii/)eo^ra/ta5.  Proceditusqueadostium  chori,  et, 
elevatis  manibus  amplius,  excelsius  dicit  Lumen 
Chm^t;  respondentibusiterum  Deogratias.  Procedit 
usqueadmediumchori;  et.  plus  elevatis  manibus, 
tertio  altius  dicit  Lumen  Christi,  respondentibus 
omnibus  Deo  gratias.  Ascendit  ad  omatum  pulpi- 
tum,etilluminatomagno  cereoi  et  incensato  libro, 
incipit  abisolute  Benedictionem  cerei :  Exultet  jam 
angelica  tuba  ccelorum,  etc,  sicut  in  libris  habetur 
Omnia  luminariadebentesse  exstincta,  ut  de  novo 
igne  accendentur.Interim  autem  dumcerens  bene- 
dicitur,  pontifexdicat  tertiametSextam  in  camera 

D  8ua ;  Nonam  vero  dicatin  ecclesia.  Dictis  ipsis^  cal- 
ceatus  induitur  omni  ornatu  suo  quadragesimaii, 
episcopi  pluvialibus,  presbyteri  etdiaconiplanetis ; 
subdiaconi  vero  non  planetis,  sed  tunicis  induuntur 
ut  compositi  induti  sint,  ut  magis  expediti  ad  le- 
ctiones  legendas.  Tuncpontifexcumomnibus  egres- 
SU8  a  sacrario,pr8ecedente  eum  subdiacono  cum  cru- 
ce,  et  alio  subdiacono  cum  Evangelio,  processio- 

cum  calamo,  sed  cum  calice  sumit  sanguinem,  et  vt- 
numpost  sumptionem  sanguinis  in  calice  funditur  per 
saeristam. 

^  Non  probat  hoc  Zacbarias  papa  in  epistola  12, 
ad  Bonifacium.  Idem  tamen  legitur  apud  Petrum 
Amelii,  oap.  77. 


kM 


APPENDIX  AD  S.  GRECORlt  MAGNI  UtDRGICA  OPfiRA. 


IM 


naliter,  cum  sllentio  tamen,  procedit  ad  altare  ;  et  A 

facta  reTerentia  ad  omatum,  ascendit  sedem,  cir- 

cumsedentibus  hinc  inde  j  uxta  ordinem  suum  omni- 

bus.  Finita  benedictione  cerei,  subdiaconus  ascen- 

densambonemincipit  legere  lectionem  sine  tituio ; 

Inprincipio  creavit  Deus  catum  et  terram.  Eo  vero 

oomplente,  si  dominus  papa  velit,  Graecus  subdia- 

conus  eamdem  Greece  relegit.  Qua  completa,  dicit 

pontifex  Orcmta ;  diaconus  qui  esta  dextris  Fle- 

ctamusgenua;  et  postpauiulum  alter  diaconus,  qui 

est  a  sinistris,  Levate.  Deinde  sequitur  Oratio,  et 

reliquae^  prout  in  Ordinario  continentur. 

Et  intelligendum  est  quodin  Sabbato  sancto  in  toto 

offlcio,  quod  agitur  ante  Missam,  utendum  est  vio- 

laceo  colore,  hoc  excepto>  quod  diaconus  qui  can- 

tatBenedictionemcerei  indutus  estdalmatica:sub-  g 

diaconus,  vel  subdiaconi,  qui  ilia  die  erunt  induti. 

tunicellis  utuntur  albis ;  sed  Benedictione  cerei  37  3 

cantata,  dlaconus,  amota  dalmatica,  assumitplane- 

tam  violacei  coloris,  et  tenet  eam  usque  dum  in- 

choatur  officium  Mlssce ;  suddiaconi  vero  noo  mu- 

tant  vestes. 

XCV.  Of^um  in  die  sanctx  Paschas  resurrectumis 

Domini, 

DominicasanctaPasch^statioad  sanctum  Joan- 
nem  Lateranensem.  Summo  mane  dominus  papa, 
dicta  Prima,  vaditinbasilicamsanctiLaurentii,  qu6B 
dicitur  Sancta  Sanctorum.  Posita  ibi  capella  in  fal- 
distorio  prius  orat ;  postea  induitur  a  diacono  et 
subdiacono  usque  ad  dalmaticam.  Tunc  surgit  et 
ingreditur  ad  Salvatorem,  aperitque  imaginem  Sal- 
vatoris,  et  deosculaturpedes  ipsius  imaginis.  Tuno  C 

venitadaltaresumenscrucem queeposita  estibl 

a  capellanis  ;  et  tenendo  eam  in  manu  cantat  voce 
convenienti  Antiphonam  SurrexitDominus  desepul- 
crOfquipronoHspependitinlignOfalleluia.Ceipellsjii 
qul  assistuntet  juvant  eum  in  cantando^  duabus  aliis 
vicibus  ipsam  Antiphonam  reiterando,  et  semper  al- 
tius  imponendo,  sicut  primo  incipiat.  Deinde  rever- 
titurad  faldistorlum.  Omnes  diaconi  cardinalesibl 
esse  debent,  et  prior  subdiaconorum  cum  omnibus 
subdiaconis  decapella,  etomnesaiil  capellani;  prse- 
dicti  vero  diaconi  induuatur  dalmaticis,  subdiaconi 
vero  tunlcis,  alii  vero  capellani  albis  togls.  Tunc 
dominus  papa  sedens  in  ftiidistorlOi  prlor  diacono* 
rum  ileetens  genua  sua  coram  ipso,  dat  osculum 
pacls  ;  sed  prlus  osculatur  pedem.  Tunc  dominus  0 
papa  dando  pacem  dicit  Surrexit  Dominus  vere  ; 
respondet  iUe  qui  accipit  Bt  apparuit  Petro ;  et  Ipsa 
diacontisrevertituradfllumjuxta  papam  in  locum 
suum.Posthadcomnesdlaconietsubdiaconi,  et  alii 
capellani  etcsteri  ordinescurice  recipiunt  pacem  a 
summo  pontiflce,  et  vicissim  dant  et  recipiunt  pa- 
cem,  a  primo  Incipientes  venlunt  usque  ad  ul^ 
timum« 

DaindB doMlaiia  pa|Mi  kidiMist  plao«tealb«;«l 
redimitus  mitra  cum  omnibus  aliis  ordinibus  desMn» 
ditde  paUtlo,  prsBpar&tis  eqtiis  cum  mappuUis  albis 
•uper  sellam^Coronatusiequitatque  cum  AroaMsioM 


ad  sanclam  Mariam  Majorem.  Gum  autem venerit  ad 
Merolanam,  quidam  scriniarius,eIectusabomnibus 
scriniariis  Urbis,dicit  altavoce  Jube,(tomne»  bene 
dicere.  Pontifex  benedieit  ei.  Item  scriniarius :  In 
ecclesia  sanctx  Marise  dominx  nostrae,dicii  can  tando 
hac  voce  Bapii:;ati  sunt  tot  masculi  et  tot  femince. 
Pontifex  respondet  374  ^^^  gratias.  Eodem  modo 
fitsecundaferiaad  sanctum  Petrum;tertia  ad  san- 
ctum  Paulum.Gum  autem  venerit  dominus  papa  ad 
sanctam  Mariam,  ibi  fit  statio.  Statim  descendit  de 
equo,  deponit  coronam  de  capite,  quam  dat  dextra- 
toribuSpUt  diligenter  serventeam.Canoniclecclesis 
cumthuribuloetincenso,  etaqua  benedicta,  susci- 
piunteumcumProcessionecantando  ;8ed  pontifiex 
pontt  incensum  in  thuribulo,  et  aspergit  aquam  super 
populum;  deinde  intratecclesiam.etorat ;  et  vadit 
ad  locum  prmparatum,  ascendit  ad  sedem  suam,  et 
dicit  Tertiam. 

FinitaTertia,residentedominopapa  induto  usqna 
addalmatlcam,  priorepiscoporum  accedensadeum 
recipitpacemabeo,etredit  adlocumsuum.  Deinde 
secundus  episcopus,qui  rediens  dat  pacem  priori  suo» 
etstatjuxta  eum  infilo.Sic  faciunt  omnes  episcopi 
cardinales  presby  teri.  Postea  praefectus,  senatores»  et 
omnes  ordines.  His  peractis,  surguntduo  subdiaconi 
basilicarii,  etaccipiuntpriorem  subdiaconorumreli- 
giosorum  sustentantes,  ac  dextrantes  eum  ab  introita 
secretarii  usque  ad  mcdium  secretarii  ante  pontificem, 
qui  alta  voce  dicit  lube,  domne^  benedicere.  Poniifex 
benedicitei.  Deindeparumproducunteum,etiteram 
dicit  lube^domne^benedicere;  etiterum  benediciUPro- 
grediturante,  et  dicit  lubct  domne,  benedtcere^^i  ite- 
rumb6nedicit.Tunc  ilie  subdiaconus  dicit  trit>us  vici- 
bus,  Servi  Domini  nostri  Jesu  Christi,  qoalibet  vice 
vocem  exaltando.  Deinde  statim  sut^ungit  thmiuuiS. 
sancti Adriani  diaconus  cardincUis  legat  Evoj^Uum 
Dominui  Joannes  dominipapasubdiaconus  et  capeUoMMi 
legat  Epistolam,  J,  primicerius  et  ccUeri  camtoret  coa- 
tent.  Tunc  surgens  dominus  pontifex  a  duobos 
diaconibus  sustentatus  in  Processione  pro^veditor 
sicutmos  est.  Mappularii  in  introitu  ecdesise  habeot 
mappulIamextensamiquamportantsupercapatejQS 
usque  ante  altare.  Gum  intratpresby  terium  ecciessB* 
mansionarius  prfieparat  eidem  arundinem  eum  oweo 
accensoi  quem  accipit  et  ponit  in  stupa  super  capita 
coIumnarum,quQB  ibi  stanU  Gum  venit  ad  primice* 
rium,primicerius  deponitmitram,et  osculatar  acac 
pulam  dextram,  qui  benedicit  ei«  cum  venerit  aaift 
altare.  Mappullariiauferunt  mapullam  super  capvl 
ejus;deindeceIebratofficlum,sicutcon8uetum  est ; 
etlaudes  proferuntur,  sicutinPolTptjQhohabeutuCt 
In  secreta  tero  descendentduo  dHaconiante  altara» 
37 5 ^^^^0  subdiaconiordinatestantes  cam  silai^ 
tio.  Cumpontifex  diciiPeromniascecula  sweulorumt 
nuUoi  ei  reapondet  AmMf  ted  iiMi^Pa$ir  waiHMi 
csBtera  qua  Baqotmtiur.  Pioita  WMf  eoTdflalari  «1 
retertitttr  itd  palathim. 

Sclenduni<{uodquandodomiauspapataIi<BeAaa 
vaditadiaaeta«illariMali>ji<iM^inwilip>ilMgii' 


fffl 


IMMANt 


.-  ttv. 


piont  episcopi  et  presbyteri  cardhiafes  m  portica  ante 
basilicam  sancti  Laureatii  de  palatio,ubi  fiunt  exami- 
nationes  episcoporam  electorum  ad  Missam. 
XCVI.De  Sabbatoprimo  infra  Pascha. 

IstoSabboto  statio  ad  sanctnm  ioannem  Latera- 
nensem.Bac  die  domiaus  papa  dehet  ibi  Missam 
eantare,ibtquerautaturSradmalein  A tteluia,\n  suis 
Yersibus.Dum  Agnus  Dei  a  schola  cantatur,  domi- 
nus  papa  expendit  agnos.Prtmo  dat  episcopis,  se- 
cundo  presbyteris,  tertio  diaconibus  indutis  para- 
mentis  propriis,etponit  agnosin  mitra  eorum  ;  et 
osculantur  genu;et  idem  alii  prslati,  si  parati  sint. 
Si  vero  non  sint  parati,  et  alii  qui  veniunt  ad  reci- 
piendum  agnos  osculantur  pedem,etiamsi  esset  rex, 
quiimmediatepostcardinales  venit  ad  recipiendum 
cande]as,tenens  et  palmametagnos.Et  danturduo 
cuilibet  prffilato,  et  aliis  unum.  Notandum  tamen 
quod  antequam  prior  presbjterorum  cardinalium 
recipit  paramenta,  recipit  pacem  a  praelato,  cele- 
brantte  illo  coram  papa;etipsa  data^Yadit  adparan- 
dum  se,  prout  alii  cardinales  presby teri.  Nec  fit 
sermo  itla  die^sedsi  ipse  papa  oelebraret,fiteod^m 
modo. 

Finita  Ifissa,  dominuspapa  redit  adpalatfum  : 
Teniens  ad  domum  in  qua  comedere  debet,ascendit 
ad  sedem  8uam,manibusabiutis,dataBenedictione, 
mensa  ante  eum  po8ita.Acolythus,cujusestl)ebdo- 
mada  senriendi,  accipit  tobaleam  ;  manibus  vero 
snppositis  accipitbacileplenum  de  illisagnis,etye- 
niens  ad  ostinmdomus  dicit  alta  Yoce,Domine.DO' 
minefisH  suntagni  novelli,  qui  annuntiaveruntallel- 
luia,  modo  veniunt  ad  fontes,  repleti  sunt  charitate, 
a^/efufa^ftinclinatse.TuncpaululumprogredienspIus 
alte  dicit  idem;tertio  progrediens  stans  coram  sum* 
mo  pontifice  altius  pefert,DDfyttne,  Domine,  istit  sunt 
a^ni,etc.  Post  hsBC  ponit  bacile  in  mensa.  Dominus 
papa  expenditillosagnosperfamiliamsuam;sedpri* 
mo  370^^^^<^^^o^bus,capellanis  et  acolytt)i8,et 
omnibus  aUis. 

XCVIff.  Quemodo/iuntagnus  Dei  cerei.e^v 

IHec«mi»quomodo  ipsi  agni  fiant.  Acolylhi  reci^ 
piimt  eeraoi  muodam  ab  altari  beaitisBimiPetn  prin* 
oipi»  apettolonirai  eteooflciunt  iilam  ceram<oumr 
chrismate  quod  remansitanno  pr0lerit5>etimpon!int 
iMa  sigiila  in  fonaialiB  ]»opter  hoo  adiwentis* 

OemiBicaOotaTOPaaohte;  Oralio,^€e9i(Ei,  qumii^ 
mm,.9mnifiiUdm  Detie,ete.  Ri  iMisyepa  diebns,  qui 
sapanini  poat  QotaYam  Ascensiottis^Tidvlieet  texts 
feria  el  Sabbato>  u  feetivitae  alionjus  Tenerit,  de 
festo  faoioius  totum  offloHimBlise»  com  oommerao*^ 
ratione  de  Dooiinioa.  Si  ▼eponoa*ett  feetum  de^Do^ 
iBimt%  faokms  totum  offleiQw  Mf mee,  et^  dioitw 
priefatio  Qui  ascendem  super  (mmeK^exi^sM  rmM*' 
citaw  ^rado/aed  ai  Ceatum  aliqaod'  in  ialQ  Mi)bato 
venerUttotum  officiumfacimusdefeato»  Miasa  vero 
dicttur  de  Tigilia,  cum  cQnunemoratime  fe^.  Go«- 
dem  die  Sabbati  amnes  jejunaro  debautdeyata» 

Hora  vero  nona  conveniunt  omnesin  ecclesiam^ 
et  omneofflcium  yelordinem»  sicatinSaAMavanetb- 


iiii 

A  yigilFarum  PaschaB  facimus,eodemmodo  facere  debe- 

mus,exceptoquod  neccereus,,necignis  benedicitur. 

Omnibus  igiturpr»paralis,subdiaconis  proceditad 

legendum,  et  sine  titulo  inciuit  iectionem.  Piima^ 

Tentavit  Deus,  etc.  Qua  finUa,   dicit  pontifejj^  vel 

sacerdos,  Orationes,  sine  Flectamus  germa.Ikus  Qut 
Abrahm. 

Finitis  lectionibus,  Tractibus,  et  OVatioinbus,  et 

omnibitslampadibusecclesise  tunc  accensis,pontifbx 
velsacerdo8,descendit  ad  tontes,  praBcodentibus  eum 
desicis  H^ttiam  dtecantando,  et  Tractum  Sicutcer- 
t^»9.Quibus  explietis,antequam  intretad  Benedictio- 
nem,dicit  hanc  Orationem,Conre^e,  qucesumus,om* 
nipotens  Deus,  ,eto.  Oratione  compieta,  sequitur 
dMiedJeiio  tontift,  prout  in  Sabbatosancto  habetur* 
jf  Et  post  celoiM>attoiiem  baptismi»  pontifex  et  clerus 
ingreditur  ad  sacrarium.  hidutu»  vero  solemniVer 
rubeisvestimentiseumomai^apparatu  etltonia  pro- 
cessionaliter  proceditad  altare.  Pinita  liectione,  et 
Kyrie,  eieison,  poet  ooafesaioaora  statim  postiftx 
aaoeadit  adr  aademauAm,  elcHoit  soleranitMr  &'tor^ 
m  opee^a  Bea^  Q«w  ftait»,  dicit^  Pu:»  vobh^ydmt^^ 
39^  aeq«ii4ttrMiaaamopdine8uo.(7^e«ionondieitUp, 
OfiEectorium  dieiiur,et  ^d^ntia  Bei,  simiiiter,  ef  paois^ 
osculum  daluii,  et  PeatoomnMmio.  Oratio^  prmsttt, 
quxsumus,^^ 

Urbanua^qaiAtaa  pro  magna  munai»  raiait  impe- 
ratori  unnn^agaumi  wm,  hia  vaaaibua^ 

BaUamu»  et^mUBd»  eera  cum  ohrismatletii^da 
OoDficiuDt  agnum  quem  do  tibi  munere  mi^um» 
Fonte  velut  oatum  ;  per  mystica  sanctificatum. 

g      FulguTtt  desorBum  depeUit,  ei  omne  maligDom. 

^       Pra^gDans  servatur,  amev»    partus  liberatur. 
Portatus  munde  servat  de   fructibus  undae  ; 
Peccatum*  ftranflitiut  Ghristi  sanguis,  et  angit  ; 
Dona  confert  mgxiis,  virtutas  deetruitigois* 

XCVlU.Quibus  diebueetMlamniteMutestmiOvenmt 

Romani  pontifiemiMimirum  aoimm»  m  pemona 

cekbrarem 

In  diebuaotaolemmtatibuftiA£rapoaitiMenaw«#» 
runtRomani  pontifloesJiitaanima<ikmnia4)cAetwgwr 
in  propria>per«ona;86d  pf«dicaro  oonsueveroniiiir 
eisdem  diebuaot  8QlemDitatii)usin.propria>p»eDna». 
quando  plaeeret,  et^  faoese  preBdioari  ooram  m  per 
aliquemcardinalBm>ppout>seqqitur;aon  tttaon  per 
alium  presdieatur  comm  dominai  qiiam«pat  oarcK- 
nales,  quaodo  dominu»  papa^  oelabMilb 

la  paima  Oomioar  de^AdveiitiftOQmini^.Qlpmdiv 


D 


catm^ 
In  Beeonda  Dominioa  Ad¥entua,et  pradieatui^ 
bi  tartia  Dominica-Advo&ttts»  qu9  YOoaturDomW 
nioa  de  QwHktef  et  pradioatuis  eilMbet-  Vospero» 
prttcedentea  p^)alaasolemne«oantaDdoa4»eccktitti 
et  daturpotu»f^t  Vesperoa^iiiattla^DieuAturautemi 
Vesperi  pa^Milee^q^aildo  domiausipapfttiOMrdiaalflB 
et  prflBlati  omnea>debent  osae  parati Jn-  eoeleai«  au- 
temparati  non  sunt  cardinales  et  praelati^ittV^ape'' 
ris  nisi.dioaiitur'  Vesperi  in  eoeioiia. 

Innatifitate  DomiAi  iii«  thbua  Mteais  |,el'habe*) 
Vesperos  prsecedentes  papales  solemnestantumet 
hafaet  Mttutmmii  pa:pa!a;et  mm  pmdlcacitit  hodle^ 


im 


APPENDK  AD  S.  GREGORII  MAGNt  LITURGICA  OPERA; 


1224 


licet  aDtiquitus  prsdicaretur  Id  Missa ;  sed  commu-  A 
nicaut  omnes  diaconi  cardiuales  et  officiales  curise 
de  manusummi  poDtificis. 

Id  festo  saDcti  StephaDi  protomartjris,  etpraBdi- 
catur. 

Id  festo  sancti  Joaunis  evangelistffiyet  praedicatur. 

378  Ii^  ^^^^^  Innocentium,et  praedicatur. 

In  Gircumcisione  Domini,  et  praedioatur. 

In  Epiphania,  et  preedicatur,  et  habet  Vesperos 
praecedentes  papales  solemnes,  etc. 

In  primaDominicapostOctavam  Epiphaniae^quse 
dicitur  Dominica  de  iVu;9/t(B,cum  estRomee^etpr®- 
dicaturante  Missam. 

In  conversione  sancti  Pauli,et  praedicatur. 

In  festo  Purificationi3,et  praedicatur  anteMissaiti. 

In  Cathedra  sancti  Petri,  et  praedicatur.  B 

In  Septuagesima,  et  praedicatur. 

In  Quinquagesima,  et  praedicatur. 

In  die  Ginerum,  et  prtedicatur. 

Inprima  Dominica  Quadrage8im8e,et  omnesDo- 
miniciB  Quadragesimse  sunt  papales,  specialiter  Do- 
minioa,qua  cantatur  L(»tare,Jerusalem;esi  ipsa  Do- 
minica,  in  qua  fit  solemnitas  rosae  aureae^et  praedi- 
catur  in  ei8,praeterquam  in  Dorainica  de  Palmis^in 
qua,  quatenus  sit  papalis,  non  praedicatur. 

In  Dominicade  Passione,  et  praedicatur. 

Id  Dominicain  ramisPaimarumnonpraedicatur, 
sed  anteMissam  dantur  palmffibenedictae  cardina- 
libus  et  prsBlatis  paratis^et  aliis  tam  clerici8,quam 
laicis;etfit  Processid. 

In  die  Jovis  sancto,et  praedicatur  ante  Missam.     C 
Processus  generales  fiunt;et  etiam  aliqui  speciales, 
prout  expedit;et  in  Processibus  sunt  omnes  cardi- 
nales  et  prnlati  curise  parati  in  albis. 

In  Parasoeve  non  prndioatur. 

In  Sabbato  sancto  non  prsedicatur. 

In  Paschatenon  prndicatarhodiejicetantiquitus 
pradioaretur;  sed  omnes  diaooni  cardinales  et  offi- 
oiales  curiae  communicant  de  manusummipontifi- 
ois,et  ante  Missam  fiunt  quaedam  solemnitates  tam 
de  adoratione  crucis,  quam  de  osculo. 

In  die  Lunn  in  crastino  Paschse,  etpradicatur. 

In  die  Martis  post  Pascha,et  pradicatur. 

In  Sabbato  in  Aibisconsueyitcelebrare  priorepi- 
scoporum  cardinalium,  yel  alius  cardinalis  coram 
domino papa,licetantiquituspapa  celebraret.Etdic-  D 
to  Agnus  ^et,parantur  oardinalesseoundum  morem 
in  suo  ordine,et  dantur  agnusDei  per  ipsumpapam 
tam  cardinalibus,cnterisque  prnlatis,  quam  379 
aliis;et  posteaMissa  finitur.Postmodumpapacome- 
ditcum  capellanis,  et  fiunt  aliqusa  solemnitates,  et 
dantur  eis  aguus  Dei  per  domiuum  papam. 

iD  ADnuDtiatioDe  beato  VirgiDis,  etpradicatur. 

Id  DomiDica  qua  caDtatur  Ego  sum  Pastor  bonus, 
et  pradicatur. 

In  festo  sancti  Marci,idest  iu  litaDiis  majoribus, 
Romn  DOD  pradioatur.  Sedhodie  dod  servatur  de 


Missa  papali,  sed  celebrat  unus  cardinalis,  papa 
praseute  et  cardinalibus. 

In  Ascensione  Domini,  et  praedicatur  ante  Mis- 
8am,et  habet  Vesperos  papales  praecedentes  solem- 
nes,  etc.  Et  Processus  generales  fiunt,  et  etiam  ali- 
qui  speciales^prout  expedit;et  in  Processibus  sunt 
omnes  cardinales  et  praelati  curin  parati  in  albis. 
Processus  vero  fiunt  ante  Missam, 

In  festo  Pentecostes,  et  Pradicatur,  et  habet  Ve- 
speros  papales  praecedentes  solemnescantandosin 
ecclesia,  et  datur  potus  post  Vesperos  in  aula, 

In  die  Lunse  crastino  Pentecostes,  et  praedicatur. 

In  die  Martis  sequenti,  et  praedicatur. 

In  Nativitate  beati  Joannis  Baptist»,  et  praedica- 
tur,et  habet  Vesperos  papales  solemnes  praceden- 
tes,etc. 

In  festo  apostolorum  Petri  et  Pauli,et  pradicatur, 
et  habet  Vesperos  papales  pracedentes  solemnes. 

In  Commemoratione  sancti  Pauli,  et  prfiBdicator, 
et  habet  Vesperos  papales  pracedentes  solemnes, 
Romse,etc. 

In  festo  Nivis,  quod  estdie  quinta  Augusti^et 
pradicatur. 

In  festo  sancti  Laurentii,  et  pradicatur,  et  habet 
Vesperos  papales  praecedentes  Romn,  et  etiam 
alibi ;  si  moraretur  dominus  papa  juxtaecclesiam 
sancti  Laurentii,  Vesperos  siquidem  solemnes  can- 
tandos  in  ecclesia  ;  etdatur  potus  praelatis  in  aula. 

In  festo  Assumptionis  beataeVirginis,et  prsedica- 
tur,  et  habet  Vesperos  papales  praecedentes  solem- 
nes,  etc. 

In  anniversorio  summorum  pontificum  et  cardioa- 
lium,quod  estquinta  die  Septembris,  non  prasdiea- 
tur. 

In  festo  Nativitatis  beatae  Virginis,  et  preedicatnr. 

In  Dedicatione  sancti  Michaelis  in  Septembre,  et 
pradicatur. 

In  festo  omnium  Sanctorum,et  pradicatur,  et  ha- 
bet  Vesperos  papalespraecedentes  solemnes. 

380  iDanniyersario  omnium  animamm,  quod 
est  in  crastinoomniumSanctorum^nonpradicatiir. 

In  Dedicatione  basiUcn  Salvatoris,quie  estvldi» 
Novembri8,et  prndicatur,et  habet  Vesperos  papales 
praecedentes  Romn  solemnes. 

In  Dedicatione  basihcarum  apostolorom  Petri  ^ 
Pauli,  quffi  estin  Octava  beati  Martini,  et  prsdica- 
tnr  ante  Missam,  et  habet  Vesperos  papales  prsce- 
dentes  solemnes,  etc.  Et  Processus  generales  fiunt, 
et  etiam  aliqui  speciales,  prout  expedit  ;  et  m  pro- 
cessibus  sunt  omnes  cardinales  et  pralati  parati  in 
albis.  Prooessns  non  fiunt  ante  Missam. 

In  anniversario  Romani  pontificis  priBdecessorii 
semel,id  est  primo  anno  tantum,  non  proceditur. 

XGIX.  Additio  *  faeta  tempore  Joannis  papx  XXfT. 

In  anniversario  consecrationis  seu  coronatioois 
Romani  pontificis,idem  Romanuspontifex  tototem- 
pore  suo  celebrat  Missam  papalem  de  illo  festo. 


*  Ergo  hoo  Ordinarium  scriptumfuit  anta  pontificatum  JoanniB  XXIL 


inn 


ROMANI  ORDINES.  -  XlV. 


ini 


quod  eascilicet  dieanniversarii,occurrit,  cardina-  A  singulis,  Vesperis  et  vigiliis  pro  defunctis,  cum  no- 


libus  etcseteris  praelatisparatismoresolito;  etprffi- 

dicatur  in  pr®sentia  domini  papae  non  per*  ipsum 

sed  per  aliquem  cardinalem  ;  et  post  Orationemfe- 

8ti  dicit  dominuspapaquamdam  Orationem  prose, 

quffi  debet  esse  scripta  in  libro  papaJi.  Et  licet  di- 

ctum  anniversanum  non  habet  Vesperos  papales; 

dico  quod  non  vocanturcardinales,  ut  paratisericis 

in  Vesperis  ;  tamen  in  capella  sua  dominus  papa 

cantatVesperos  festi,  etfiuntquaedam  solemnitates 

postea.  Nam  dicta  Oratione  festi,  repeiitur   Gloria 

Pairi^Sicut  erat,  solemniter,  etdicitur  vers.Elegit 

te  Dominus  sacerdotemsiln,  etc,  et  papa  dicit  post- 

modum  Orationem  pro  se,  qusB  debet  essescripta 

in  libro. 
Tamen  advertendum  quodsi  anniversariumdo-  n 

mini  nostri  fiat  die  Lunae^quia  eademdie  Lunseest 

anniversarium  summorum  pontificum  etcardinalium, 

quod  etiam  papale.  Nam  papadebet  celebrare,  et 

cardinales  sunt  parati,licet  non  praedicetur,  induti 

violaceis  velnigris.  Poteritenim  dictum  anniversa- 

rium  paparum  et  cardinalium  differri  in  sequentem 

diem,  si  domino  placebit. 

381  Is^A  consueverunt  servari ;  domini  tamen 
estfaoere  quod  sibi  placebit. 

In  festo  sancti  Andreae^  et  praeilicatnr,  et  Roma 
habebat  antiquitus  Vesperos  papales  et  Matutinum, 
licet  hodie  non  sic  servetur. 

Item  praeter  solemnitatessuperiusdictas  erantali- 
qu»  solemnitates  antiquae,  quibus  Romani  ponti- 
fices  solemniter  celebrabrant;sed  hodie  non  sic  com- 
muniter  observatur.  ^ 

Item quandocunque  Romanus  pontifex  facitordi- 
nes,  vel  consecrationes  episcoporum,  celebrat,  sed 
non  praedicatur  in  Missa. 

Iteminfestisprincipaioribus  civitatum,in  quibus 
moratur,  et  in  festis  aliis,  prout  devotio  ipsum  mo- 
Tet,  celebrat,  et  prsedicatur. 

ItemquamvisconsueveriDtRomanipontificesistas 
solemnitates  superius  dictasobservare,  si  tamen 
sint  impediti  ez  debilitateveialia  rationabili  causa, 
possunt  ipsas  omittere,  etconsueverunt  quandoque 
committere  alicui  episcopo,vel  presbytero  cardinali, 
quod  celebret,  et  sermonem  faciat  in  ecclesia  cujus 
festum  est ;  et  etiam, si  placet,  committit  quod cele- 
bret  episcopus  vel  presbytercardinalis  in  ecclesia 
cathedrali  civitatis,  vel  alibi,  sicut  placet,  et  sermo-  D 
nem  faciat. 

C.Ordinatio  Domini  Alexandri  papx  quarti  de  suf- 
fragiis  faciendis  pro  summispontificilms  et  carai' 
natibus  defunctis, 

Dum  fideles  animasdefunctorum,  sibi  salutispro- 
eorare  consilium  nequeuntes,  charitatis  instinctu 
conveniat  Orationum  sufFragiis  adjuvari,  sanctissi- 
mos  dominus  pater  Alezanderpapaquartus,  defra- 
trum  suorum  unamini  consilioet  assensu,  anniver- 
sarium  sacrosanctae  Romanae  Ccclesiae  pontificum  et 
cardinaiium  obeuntium  Nonas  Septembris  aonis 

*■  Oiim  id  fietMLt  per  ipsum  pontificem,  ut  patet  ex  sermone  sancti  Leonis. 
Patrol.  LXXVin. 


vem  lectionibus,  et  cum  notasolemniterdecantatis, 
statuit  celebrari,  Ipse  Romanus  pontifex  assistenti- 
bus  sibi  cardinalibus,  ut  morls  est,  Missam  pro  de- 
functis  celebret  solemniter,  ipsa  die  ducentos  pau- 
peres  refecturus,  et  vigintiquinque  reficiatcardina- 
lis  unusquisque,  nec  non  domihns  papa  ducentas 
Missas  faciet  decantari. 

Ordinavit  etiam,  de  dictomm  fratrum  consilio  et 
assensu,  ut  cum  Romanum  Antistitem  e  vita  mi- 
grare  contigerit,  diem  def uctionis  ipsius  382  car- 
dinales  solemniter  etcum  nota  celebrent  pro  defon- 
ctis,  et  esum  quinquaginta  pauperibus  pro  anima 
defuncti  cardinalis  quilibet  administret,  et  Missas 
totidem  pro  defunctis  facient  postmodum  decantari. 

Ordinavit  etiam  ut  cardinali  obeunte,  tam  idem 
summus  pontifex,quamcardinales  in  capellis  suis 
cantent  cum  nota  solemniter  pro  defunctis  ;  idem- 
que  Romanus  pontifex  ducentos  pauperesproejus 
anima  pascat,  et  vigintiquinque  quilil^etcardinalis, 
imo  et  ipse  dominus  papa  Missas  pro  defunctis  du- 
centas,  et  viginti  quinque  cardinalis  quilibet  post- 
modum  faciat  celebrari. 

Cl.  In  quibus  diebus  et  solemnitcUibus  cansueverunt 
Romani  pontifices  a  consistorOs  abstinere, 

Notandum  quod  in  diebus  et  festivitatibus  infra 
positis  consueveruntRomani  ponitificesregulariter 
a  consistoriis  abstinere,prout^8ec  partimezperien- 
tia  docuit,  et  partimmajorumnostrorum  relatiopa- 
tefeoit. 

In  primis  sciendum  quod  nuUo  die  dominico  per 
totum  annum  fit  consistorium. 

Item  nullo  die  Jovis  per  totum  annum  fit  consis- 
torium,  etiamsi  sit  aliqua  festa  in  septimana. 

Item  a  vigilia  Nativitatis  Domini  inclusive  usque 
ad  festum  Epiphanininclusivenecfitconsistorium. 
Quandoque  tamen  postCircumoisionem  vooantur  ali- 
qua  die  cardinales  ad  consi8torium,non  ad  negotian- 
dum,  sed  ad  revidendum,  si  placet  domino  papae. 

Item  prima  die  Quadragesimfle,  scilicet  in  die  Ci- 
nerum,  non  est  consistonum,  nec  etiam  est  consi- 
storium  duobus  diebus  prsecedentibus,  sciiicet  die 
Lun»;  et  die  Martis  in  carnisprivio,  si  curia  sit  in 
Urbe,  propter  insolentias  qufle  iliis  diebus  fieri  con- 
sueverunt ;  sed  si  alibi  sit  curia,  signanlerduobus 
diebus  carnisprivii  praecedentis,  fit  consistorium. 

Item  a  Dominica  Palmarum  inclusive  usque  ad 
Dominicam  proximampost  Pascha  inclusive  nonfit 
consistorium,  hoc  salvo,  quod  si  fieri  debent  Pro- 
c^ssus  in  die  Jovis  sancto,  tunc  oonsuevit  esse  con- 
sistorium  in  die  Mercurii  sancto,  vel  aliquo  diesep- 
timanflB  sanctflB  ad  revidendum  Processus  qui  fue- 
rint  faciendi,  licet  aliter  pluries  forte  dominus  papa 
consuluerit  383  ^^^  fratribus  suis  super  Proces- 
sibus  faciendis,  salvoetiamquod  si  deberet  fieri  or- 
dinatio  cflurdinalium,  bene  tunc  fieret  consistorium 
pluribus  diebusipsa  septimana  saucta.  Quandoque 
tamen  die  Veneris  proxima  post  Pascha  vocantur 


39 


iJ27 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  LITURGICA  Ot^ERA. 


liis 


cardinales  ad  consistorium,  Don  ad  negotiandum,  A  oiTiiatibuft  dominuspapamoratar,inaxiineqTiaiido 


sed  ad  revidendum,  si  placebit  domino  papee,  ut 
dictum  est  in  Natali . 

Item  in  die  Ascensionis  Domini  et  die  priecedenti 
ipsa,  et  in  OctaraAscensionisnonfitconsistorium 
etsunt  Vesperipapalessoiemnes  invigiliacantandi 
in  ecclesia  ;  et  datur  potus  in  aula.  Sed  benequaki- 
doqne  ipsa  die  praecedenti  Ascensionem  ante  Vespe- 
roB  Gonfert  dominus  papa  cum  eardinalibus,  si  sit 
necesfte»  de  processibus^quifieri  debent  in  ipsa  die 
Ascensionis  ;  licet  antepiuries  fortedominus  papa 
consuiuerit  cum  fratrifous  suis  super  Processibus 
faciendis. 

Item  in  TigiiiaPentecostesinclusiye,  inquayigilia 
sunt  Vesperi  papalessolemnes,  quisuntcantandiin 


celebrat,  non  fit  consistorinm,  sed  hocest  episcopi 
ordinare. 

Item  quandocunque  sunt  Vesperi  papales  soiett- 
nes,  in  reverentiam  aMct^us  festi,  non  eftteoBsito* 
rium.  Vesperi  autem  papaies  dicuntar,  qnandetlo- 
minuspapa  et  praiatid^>eBtet«eparatiiiieeeMa. 
Parati  autem  noa  sunt  eardinales  et  praelatinisiii- 
cantur  Vesperi  in  eeoiesia. 

Et  notandum  quod  quaedam  de  prasdiotisfeitisha- 
bent  Vesperos  papales^utinfiraponiturpersingebs 
menses. 

UtaulemprsBdieta  generalia  etarius  elueeslBaiit, 
subjicientur  per  singulos  menses  singula  feila  in 
quibus  a  consistoriis  regnlariter  oonsuemontllo- 


ecclesia,  et  datur  potus,  usque  ad  diem  Martis  g  mani  pontiftoes  cessare. 


proximi  post  festum  inclusive  nonfitconsistorium, 
sed  in  die  Mercurii  sequenti,  vel  die  Veneris  con- 
sueverunt  cardinales  vocari  ad  eonsistorium. 

Item  in  quatuor  festisbeatae  gloriosaB  virginis  Ma- 
ri»>  videlicet  Nativitatis,  Annuntiationis,  Purifica- 
tionis  et  Assumptionis,  non  fit  consistorium,  nec  in 
vigilia  Assumptionis  ejns,  nec  inOctava  ejusdem 
festi ;  nec  consuevit  esse  consistorium  modernis 
temporibusdie  prescedenti  Nativitatembeatss  Virgi- 
nis,  neo  in  Octava  ejusdem  festi,  nec  in  die  prtece- 
denti  Purificationem. 

Item  infesto  Nivis,  quod  est  festumbeat»  Virgi* 
nis,  et  est  quinta  die  Augusti,  nonfitconsistorium. 

Item  in  vigilia  etinfestoNativitatisbeatiJoannis 
Baptist8enontitconsistorium,DecinOctavaejusdem. 

In  festis  omnium  apostoiorum,  et  etiam  in  festis 
evangelistarum^tam  principalibus,quam  non  princi- 
palibus,  et  prsecipue  apostolorum  Petri  et  Pauli,  non 
fit  consistorium  ;  nec  etiam  in  vigiMa  apostolorum 
Petri  et  Pauli,  nec  in  Octava  eorumdem  Petri  et 
Pauti  fil  consistorium. 

Itemin  festo  beati  Laurentii,etinOctavaeJusnon 
fit  consistorium,  necetiam  in  vigilia  festi  Bomee  fit 
consistorium  ;  nec  etiam  alibi  fit  consistorium  in 
preesenti  vigilia,  dum  tamen  moretur  dominus  papa 
juxta  ecclesiam  sancti  Laurentii. 

384  I^ci^  ^  duobus  festis  beati  Michaelis,  vide* 
licet  Apparitionis,  et  Dedicationis,  non  fit  consis' 
torium. 

Item  in  duobus  festis  sanctae  Grucis^  videlicet 
Inventionis,  et  Exaltationis^  non  fit  consistorium .  ^ 

Item  in  festoomnium  Sanctorumnon  fitconsisto- 
rium. 

Item  inanniversarioomnium  animarum,  quodest 

in  crastino  omniumSanctorum^non  fitconsistorium. 

~  Item  in  anniversario,  consecrationis,  seu  corona* 

tionis  Romani  pontificis  preesidentis,  non  fit  consis- 

torium. 

Item  in  omnibus  festis  duplicibus  non  fit  consis* 
torium. 

Itemin  quibusdamaliisfestis  non  duplicibusnon 
fit  consistorium,  ut  infra  ponitur. 
Jtem  infestis  principalioribus  civitatum^  in  quibus 


In  Janmfio. 

In  die  Gircumcisionis  Domiili  non  fit  conMiio- 
rium. 

In  Octava  saneti  Stephani  non  fit  consisioHiiffi. 

Item  in  Octava  sancti  Joannis  non  fit  consistorimn. 

Item  in  Octava  sanctorum  Innoeentitlm  noti  flt 
constorium. 

Item  in  vigilia  EpiphaniBe  non  fit  consistoHum. 

ftekn  in  Epiphania  Domini  non  fit  consistorium. 

Item  in  Ot^tava  Epiphani^s  non  fit  consistoTiom. 

Item  in  festo  sanctorum  Pabiani  etSebastiamlio& 
fit  consistorium. 

Item  in  festb  sanctseAgnettsnonfitconsiilorftio. 

Item  in  festo  sanctorum  Vfncentii  et  AnasUisii 
,  non  tit  consistorium. 

Item  in  Gonversione  sancti  Pauiinon  fiteonsistO' 
rium. 

385  ^^  Febmario. 

In  vigilia,  seu  die  proxima  preecedente  Purifica' 
tionem»  non  fitconsistorium. 

Item  in  festo  Purificationis  nonfitconsislorium. 

Item  in  feslosanctae  Agathae  non  fit  consistorium. 

Item  in  Cathedra  sancti  Pelri  non  fil  consislo- 
rium. 

Item  in  festo  sancti  Matthise  nonfitconsistorium' 

In  Martio. 

In  festo  sancti  Gregorii  papae  non  fit  consistorium' 

Item  in  festo  sancti  Benedicti  non  fit  coasistO' 
rium. 

Iteminfesto  Annuntiationis  beatseMariae  virginii 
non  fit  consistorium. 

In  Aprili. 

In  festo  sancti  Marci  non  fit  oontisloriam. 

In  Maio. 

In  festoapostolorum  Philippi  et  Jaeobi  ww  ftt 
eonsistorium. 

Item  in  festo  Inrentionis  sanctSB  Grncit  noaflt 
consistorium. 

Item  infesto  sanc^Joannisante  Portam  LatixuiD 
non  fit  consistorium» 

Item  in  festo  Apparitionis  sanoti  Miduielis  noa  flt 
consistoriiun. 


ini 


ftOMANl  OllMNES.  •-  XlV. 


im 


tn  Junio,  A 

lQ(MlosaiietiB«rnabflBapostdi  hoq  fit  coosisto» 
riuBi. 

Item  in  yigilia  beati  Joaanis  Baptistee  noa  fit  oon- 
siMaHufli»6t  suBt  Vesperl  papales  solemaes  caatandi 
in  eecleeia,  et  datur  potus. 

Item  iu  festo  Nati?itatis  ^usdem  sancti  npn  fit 
conststorium. 

Item  in  vigilia  apostolorum  Petri  et  Pauli  nen  fit 
cottsislorittm ;  et  sunt  Vesperi  papaies  eantandi  in 
ecdesia,  et  datur  potus. 

Itenin  feste  sanctorum  apostolomm  Petri  et 
Pauli  nea  fit  ooneistoeium ;  et  si  sit  papa  Robms, 
eedem  die  Issti  euat  Vesperi  papales  soleouies  can- 
laadi  ia  eeeleeia,  et  datur  potus. 

Item  in  cemmeBoralioae  eaaeii  Pauli  tton  At  B 
coBsieterium»  et  coaeueTeruat  quaadoquefieri  vaoa- 
tiottee  es  tune  ueque  ad  Oetavam  Nati?itatis  JMata 
Viifiais,  ?el  oirea«  eeeuadttm  di?ersas  formas,  886 
proutdominuspapaordinat  in  consistorio  eu»  fra* 
Unbtts  suisb 

M  Jtdi0* 

la  OeCa?a  saeeCi  ieaaotsaoa  fit  coasistennm. 

Ifem  ia  Geta?a  aposlelorum  Petri  et  Pauli  aoa  fit 
otftteieienma. 

lAem  ia  Isste  sanetsB  Maiiee  MefdaleaaB  non  fit 
consistorium. 

IleminlssleaaactiJaeeMaf^telinoa  fiteonsis- 

tcriam. 

InAHgtislo 

la  festo  sancti  Petri  ad  Viocula  non  fit  eonsisto*  vs 
huiD. 

liem  in  festo  Ni?is>  quodestqointadieAugusti, 
non  fit  consistorium. 

Item  in  ?igilia  sancti  Laurentii  Romfie*  et  etiam 
alibi»8imoraturdominuspapajuxU  ecclesiam  t>eati 
Laurentii,  non  fit  consistorium  ;  et  sunt  Vesperi 
papales  solemnes  caDtdndiineoclesia ;  etdatur  potus 
RomaB»  etelisminloeo»  abidomiauspapaesset  juxta 
ecclesiam»  ut  dictum  est 

Item  infesto  beati  Laurentii  non  fit  consistorium* 

Item  in  Vigiiia  assumptionis  t>eatfle  Virgiois  non 
mconsistorium,etsunt?espefipapales  cantandiin 
^cclesia,  et  datur  potus. 

In  festo  Assumptionis  beatse  Vixgiais  non  fit  con- 
sistorium. 

liemin  OctaTa  l>eati  Laurentii  non  fit  eoosisto-  ^ 
dum*  ut  puto. 
I  Item  io  Oeta?a Assumptionis  noo fit  oonsistorium. 

Itemia  festo  sancti  Bartholomsei  non  fit  consisto- 

um. 

Item  in  festo  sancti  Augustini  non  fit  eonsisto<* 

ium. 

Item  in  festo  DecoUatioais  beati  Joannis  non  fit 

nsistorium. 

/a  Septembre. 

InAnni?ersariosanctorumpontificum  etcardinar 
mm«quodeatquiata  dieiatraate  Septembre^  xum 
K  consistohum. 


k 


l: 


Iteminvigilia  seudieproximapfaecedente  flestum 
Nati?itatisbeat8BVirginisnoncoDsue?it  fieri  coasl- 
storium. 

Item  in  festo  Nati?itatis  beatae  Vii^ginis  non  Qt 
consistorium. 

Item  in  festo  Exaltationis  sanctae  Crucis  tion  fit 
coDsistorium. 

Item  in  octa?a  Nati?itatis  beatae  Virginis  non  fit 
coosistorium. 

387  I^^Di^  i^  ^Gsto  sancti  Maitbaei  apostoli  et 
e?angeli8t6e  non  fit  consistorium. 

Item  in  festo  Dedicationis  sanctiMichaellBnonfit 
consistorium. 

Item  in  festo  sancti  Hieronymi  non  fit  cbnsisto- 
rium. 

In  Octobre. 

In  festo  beati  Franscisci  non  consudVit  fieri  con- 
sislOrium  :  quod  Romatai  poaiifices  conceduut  ob 
re?ereDtiam  sancti. 

Item  in  fesio  apostolorum  Simotds  et  Judse  non 
fit  consistorium. 

Item  in  ?igilia  omnium  SanctorUm  non  fit  consis- 
torium ,  et  sunt  Vesperi  papales  soiemnes  cantandi  in 
ecc]esia,et  datur  potus. 

In  Novembre, 

In  festo  omnium  Sanclotum  non  fit  coiisi^lorium. 

)  tem  in  anniversario  omnium  animarum ,  (}uod  est 
jncrastiooomniumSaDciorum,nonfitconsislorium. 

Iieminanni?ersario  Romani  pontificis  prmdeces- 
soris  semel,  id  est  primo  anno  tantum,  nam  iunc 
dominus  papa  celebrat,  non  fit  consi^torium. 

Item  in  Dedicatione  basiiicse  Saivatoris,  qum  est 
quintaldusr4o?embris,nonfii  cousistorium ;  etsani 
Vesperi  papales  die  praecedenti  Romm  solemnes  can- 
taodi  in  ecclesia,  ei  datur  potus,  et  sic  per  coOse- 
quens  uod  est  consistorium  die  praecedenti  Dedica- 
tionem  prsedictam  basiiicae  SaWatoris. 

Item  in  festo  sancii  MarUni  episcopi  et  cohTessoMs 
non  fitconsistorium. 

Item  iD  anni?ersario  consecratiohisseucoronatio- 
nis  Romani  pontificis  proesideniis  non  fit  consisto- 
rium  ;  et  licet  non  habeat  Vesperos  papalesprsece- 
dentes,  tamcD  in  capella  sua  papa  aUdit  Vesperos, 
et  fiunt  qusedam  solemnitales. 

ttem  iDDedicatione  basilicarum  apostolor^um  Petri 
etPauIi,  quseest  in  Octa?a  beati  ttarlini,  non  fit 
consistorium,  et  sunt  Vesperi  papales  solemnes  cah- 
tandi  in  ecclesia,  et  datur  potua  in  die  preecedenii ;  et 
sic  per  consequens  non  est  consistorium  die  prsece- 
dcDti  Dedicationem  praediciam  apostolorum,  sed 
bene  quandoque  ante  Vesperos,  vel  post  Vesperos, 
confert  dominuspapa  cum  cardinalibus^sisitmentio 
deProcessibus,  quifieridiesequenti. 

Item  in  festo  sanctse  Csecilise  non  fii  coDsistorium. 

388  ^^^  ^  ^^^^  sancti  Clementis  non  fil  con- 
sistorium. 

Item  in  festo  sancti  Andreae  non  fit  consistorium. 

In  Decembre» 

Infesto  sanctiNicolanon  fitconsistorium. 


j 


1331 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  HAGNI  LltURGICA  OPERA. 


mi 


Item  in  festo  sancti  Ambrosii  non  fit  consisto- 

rium. 

Item  in  Sabbato  proximo  praecedente  tertiam 
Dominicam  de  Adventu,  qu»  vocatur  Dominica  de 
(laudete,  nonfitconsistorium,  etsuntVesperipapa- 
les  cantandi  in  ecclesia,  etdatur  potus. 

Item  in  festo  sanct^e  Luciffi  non  fit  consistorium. 

Item  in  festo  sancti  Thomae  apostoli  non  fit  con- 
sistorium. 

Item  in  yigilia  NativitatisDomini  non  fit  consisto- 
rium,  et  sunt  Yesperl  papales  solemnes  cantandi 
in  ecclesia,  et  datur  potus. 

In  die  Nataiis  Domini  non  fitconsistorium. 

Item  in  festo  sancti  Stephani  protomartyris  non 
fit  consistorium. 

Item  in  festo  sancti  Joannis  e^angeiist»  non  fit 
consistorium. 

Item  in  festo  sanotorum  Innocentium  nonfit  con- 
sistorium. 

Itemin  vigilia  sancti  Thoro»  archiepiscopi  Gan- 
tuariensis  non  fit  consistorium. 

Item  in  festo  sancti  Thom®  prsdicti  non  fit  con- 
sistorium. 

ttem  in  festo  sancti  SilTestri  non  fit  consistorium. 

Item,  ut  supra  dictum  est  in  principio,  in  festis 
principaiioribus  civitatum,  maxime  sipapacelebret, 
et  in  die  Ginerum,  etinPaschate,  etquibusdamdie- 
bus  praecedentibus  Pascha  et  sequentibus^  et  in 
Asoensione,  et  Pentecostes,  et  quibusdam  diebus 
sequentibus,  et  vigiliis,  et  quibusdam  aliis  diebus, 
consueyerunt  Romani  pontifices  a  consistoriis  ai>- 
stinere. 

Item  quandoque  sunt  vacationes  in  eestate  a  festo 
beatiPetriusqueadOctayam  Natiyitatis  beataB  Vir- 
ginis,  yel  circa,  secundum  diversas  formas;  et  tuno 
non  fit  consistorium,  nisi  vooentur,  yei  nisi  sint  certi 
diesad consistorium ordinati.Quandoque  etiam  sunt 
ferim  repentinfls,  yel  propter  motum  curim,  yei  se- 
cundum  quod  alia  negotia  occnrrunt,  et  placet 
domino  papae ;  et  tunc  quandoque  per  plures  dies 
yacatur  a  consistoriis ;  et  ante  recessum  et  post  ad« 
yentum  ad  locnmpius  et  minns,secundumquodper 
dominum  fuerit  ordinatum ;  etconsueyit  in  consisto- 
rio  ordinari  de  yacationibus  et  forma  ipsarum  ;  et 
consueyit  etiam  significaricurialibus,  quando  dimit- 
tatur^  389  o^  quando,  et  ubi  sit  audientia  resu- 
menda,  ut  bene  sibi  provideant,  et  ne  possint  per 
adyersarios  circumscribi. 

Item  cum  cardinales  legati,yel  cardinales  minis- 
tri,yelquidiutiusabfuerunt,receduntyelreyertuntur 
ad  curiam,  yel  imperatores,  reges,  yel  eorum  filii 
yeniunt,  yelrecedunt,|ad  curiam  cardinales  consue~ 
yerunteosassociare;  etsiccum  associantrecedentes, 
nonconsueyitesseconsistorium.Gum  yero  associant 
yenientes,  non  est  consistorium  ordinarium  ad  nego- 
tiandum  ;  sed  receptis  prsedictis  yenientibus  inpu- 
blico,  quia  in  publicorecipiconsueyeruntperdomi. 
Qum  papam  ad  pedem  et  osculum,  et  aliisipsorum 
famfiiaril>u8  ad  pedem,  et  praelatis  ad  pedem  et  oscu- 


A  lum,  et  aiiis  majoribus  ad  pedem  et  osculum,  quos 
yelletdominuspapahbnorai^e,  deinceps  omnes  aiii 
aconsistorio  excluduntur,  remanentibussolumcum 
suromopontifice  cardinalibus  etpraedictis  imperato- 
ribus,  regibus,  et  eorumfiliisper  modieam  horamin 
aliqulbus  affabilibus  et  curialibus  coliocutionibos. 
Qui  postmodumrecedentes  apraesentiadominiasso- 
ciari  del)ent  a  duobus  diaconibus  cardinalibus  uique 
ad  ostium,  yel  usquequofaroiliam  suam  habeant ;  et 
etiam  quandoque  in  primo  adyentu  usque  ad  domum 
suam  associant  yenientem  ;  et  regulariterquando- 
cunque  stante  domino  papa  in  consistorio  cum  car- 
dinalibus  yeniunt,  yel  redeunt  prsedicti  imperatores 
yel  reges,  associari  dek>^t  a  duobusdiaconibus  us- 
que  ad  ostium  camerse,  yel  usque  ad  suos.  Qoando- 

D  que  etiam  idem  obseryatur,  si  non  nimis  sspe  ye- 
niant  filiiimperatori8,yelregum.  Etnotandumqood 
quando  diu  cessatum  estaconsistorio,  qoamyis  ce- 
tomsitquadieregulariterdebeat  esse,  nihilominas 
tamen  eardinales  consueyeront  speeialiter  ad  ooa* 
sistorium  eyocari. 

Notandum  etiam  quod  si  quando  dominiis  papa 
mandet  quod  cardinales  non  yeniant  ad  consistoriam 
die,  qua  alias  regulariter  yenire  debent  eardinales ; 
ex  tunc  nonyaduntad  consistorium,  nisi  specialiter 
fuerint  yooati,  yel  nisi  dominus  papa  in  oonsistoiio, 
yei  alibi  eisdixerit,  quadiead  consistoriiun  yenire 
deberent. 

Attendendum  etiam  quod  ante  Natale,  et,  si  sit 
neoesse,  quandoque  ante  camispriyium,  etantePi- 
scha,  et  ante  longas  yacationes,  si  fiant,  et  aote  mi^ 
tum  curiiB,et  cumconsistoriaresumontorpostk>D- 
gas  moras  seu  intermissione  consistorii  ex  caosts 
prasdictis  yel  aliis,  consueyit  dominus  papa  S90 
tenere  aliqua  consistoria  pubUca,  et  audire  adyoeatos 
etalios  proponentes^  et  ordinare  de  negotiis,  etipsa 
ponere  in  statu,  prout  susb  placuerit  sanctitati. 
CII.   D$  pronunHatione  prxlatorum 

(Ista  non  servantur  hodie,  sed  fiunt  in  creatione  cardiBt- 
lium,  et  plura  quam  hic  contineantur. ) 

Item  regulariter  quandocunque  pronuntiat  praelatos 
aliquarumecclesiarum,maxime  si  plures  proniintiat, 
et  etiam  sionum  tantum  alicujus  solemnis  eceksis. 
consueyitexireextrainconsistorio  publico,  et  pro- 
nuntiare  preelatos  yel  praelatum  protnoyendos  in  ab- 
sentia  ipsorum ;  et  facta  aliqua  commendatioDe  pcf 
D  papam  de  prsslatis  in  promoyendornoi  abseatia. 
postmodum  ipsis  promoyendis  yenientibns  ad  prc- 
sentiam  domini,  breyibus  et  paucisdictisipsis  pro- 
moyendis  per  papamyadunt  promoyendiad  pedesi 
dominiy  et  non  ad  osculum ;  et  inccepto  Te  Detp^ 
laudamtisper  aliquem  ex  capellanis,suinmoponti- 
flce  nihiloroinus  in  sede  suaresidente,  promoll  do- 
cuntur  ad  altare  quod  ibi  paratum  est,  ante  qood 
debentorare  genuflexi  et  prostrati ;  et  ducinitar  se> 
cundum  ordinem  susb  pronuntiationis  singoiiadof^ 
bus  cardinalibus  diaconibus  secundum  ordineoi  soc 
prioritatis.  Et  dicto  TeDeum  laudamus^  et 
dum  dictis  duabus  Orationibus  eom  nota 


1233 


ROMANI  ORDINES.  —  XIV. 


mi 


ipsorum  cardinalium^quiest  ibi,  et  fusa  magissub-  A  flexo.Tunc  papa,  legendo  et  sedendo  cum  mitra, 


missavoce  Benedictione  per  eum  super  ipsos^et 
ipsis  eiectis  surgentibus  et  deosculantibus  altare,et 
consequenter  ipsis  receptis  ab  omnibus  et  singuUs 
cardinalibus  ad  oscu]um,episcopis  primo,  presby- 
teris  secundo,  diaconibns  tertio,  reducuntur  adia- 
conibus  cardinalibusordine,ut  supra,ad  pedes  do* 
mini.Qui  singuli  primo  ad  pedem,deinde  ad  oscu« 
lum  a  domino  papa  recipiuntur.Post  haec  dominus 
reingreditur  cameram,si  placet. 

Attendendum  etiam  quod  cum  magaa  negotia, 
publicatamen,proponenda  sunt^sive  perambascio- 
tores  imperatoris,  vel  regum,  provinciaruro,  vel 
comitatuum  [Forte,  communitatum  ]  solemnium,  vel 
etiam  alia  magna  negotia.de  quibus  saepe  curia  re- 
uovatur,dominus  papaaudire  consuevitin  consis-  ^ 
torio  publico;et  maxime  primaspropositioneselec- 

tionum,quffiadsedemaposto)icam391d^^^^u^^u^» 
ne  aliqui  fraudulenterdicerent  sein  concordiaelec- 

tos^H^ui^  tamen  electioesset  in  discordia  celebrata; 

etetiam  quando  summuspontifex  multum  vultho- 

norareambasciatores,  vel  solemnesnuntios  venien- 

tes,etiamsi  tunc  nihil  magni  proponant;  in  publico 

consistorio  recipere  consuevit. 

Memorandum  de  festis  quae  transferuntur. 

Item  quod  quando  diu  vocatur,  debeat  mitti  pro 

cardinaiibus. 

ClU.De  ordinationediaeoni  cardinalis, 

Die  Sabbati  in  quatuor  temporibus  dominus  papa 

venietadecclesiam.Fitreverentia  more  solito,quam 

faciet  ordinandus  cum  aliis^  si  velit ;  et  statim  se- 

ceditadpartem,  ubi  suo  tempore  paramenta  reci- 

piet;et  dicitur  Tertia,  Sextaet  Nona. 

Paraturdominus  papa  quadragesimalibus  ;pro- 

greditur  versus  altare;fit  reverentia  trium  presby- 

terorum  ad  osculum  et  ad  pectus.  Dicitur  Introibo, 

etc.  Ingreditur  ad  altare;fit  reverentia  diaconorum 

ad  osculum  etad  pectus.  Bfissa  procedit  suoordine 

usque  ad  ultimum  Versum  Tractus ;  in  qua  Missa 

sunt  quinque  prophetiffi,et  inqualibet  diciturF^c- 

tamus  genua,  Levate» 

Ante  ultimum  Yersum  tractus^ordinandus  in  dia- 

conumcardinalem  paratus  more  subdiaconi,videlicet 

cum  scuta  cotta,  parvo  amictu  ad  scapulas,  ca- 

miso  seu  alba,  cinctorio,  seu  manipulo,  dalmatica 

vero,  et  super  eam  stolam  *  sex  manus  et  brachia 


dicii  Auxiliante  Deo,  etc.  Piatlilania,  paparecum- 
bentecum  mitra  super  faldistorio,  et  ordinando 
prostrato  ante  altare;  dalmaticacum  stola  interim, 
si  velit,  assiguata  alicui.  Qua  completa,  papa  re- 
vertitur  adsedem.  Ordinandus  stet  antefaciem  ejus 
reverenter.  Papa  stans  cum  mitra  dicit  Commune 
votum,eic.;  deinde  papa  ordinando  stante  incliDato 
ante  ipsum,dicatinmodum  Preefationis  :  Oremus, 
dileetissimii,  etc.  Papa  dicitOremus^diaconus  dicit 
Flectamus  ^enua;diaconu8  a  sinistris,  Let;a^;Papa 
dicit  Adesto,qumumus,  etc.,  per  modum  Pr9Bfatio« 
nis,licet  aliqui  dicant  legendo.  Qua  completa,  solus 
papa  ponat  manum  suam  super  caput  ordinandi, 
dicens  cum  m\irsL,Emitte,  etc. 

Ad  consummandum  diaconi  officium  dominuspa- 
pa  aocipiens.stolam,quamordinandu8  super  dalma- 
ticam  tenebat,dicat  sine  nota,  Accipe  stolam,  etc, 
quam  super  humerum  ordinandi  ponityetasinistris 
sub  latere  dextro  circumdata  ligatur.  Deinde  Domi* 
nu8  papa  dat  librum  Evangeliorum  in  manibusor- 
dinandi,  dicens  sine  nota  Accipe  potestatem,  etc., 
Deinde  dat  Benedictionem  seu  Orationem,  dioens 
cum  nota  Evaudi,  Z)omme,etc.Consequenter  facta 
praefata  Oratione,cardinali8  tuncordinatus  induitur 
a  ministris  tunicella  alba,  et  statim  idem  ordinan- 
dus  dalmatica  alba  induatur,  papa  tangente  ipsam 
dalmaticam  super  humerum,et  dicente  sibi  sine  nota 
Induat  te  Dominus  vestimento.eicMiimo  ordinatus 
osculetur  pedem  domini  papfie.Et  papa  recipiteum  ad 
osculum  :ordinatus  vero  statim  post  recipitur  ad  os- 
culum  abomnibus  diaconibuscardinalibus,  et  etiam 
ab  omnibus  episcopis  et  presbyteriscardinalibus. 

Quibus  factis,  accipit  manipulumin  armillasinis- 
tra  super  tunicellam  et  mitram  in  capite  :  vadit, 
deposita  mitra,  ad  reverentiam  domini  papnmore 
consueto.  Genu  flectit  etiam  coram  altari,  dicens 
basse  Munda  cor  meum,  etc,  recipit  librum  Evan- 
geliorum  de  altari  ;  petit  inclinato  [capite  Benedic- 
tioDcm  a  domino  papa,  dicens  basse  Jube,  domne, 
benedicere  ;  et,  recepta  Benedictione,  vadit  cum 
libro  ad  pulpitum,et  incipiens  dicit  Dominus  volns- 
cum.Et  cumspiritutuo.Sequentia  sancti  Svangelii, 
etc.,signandolibrum  etse  Gloria  tibidomine.  In  illo 
^^pore,etc393  Dicto  Evangelio,  osculetor  prin- 
cipium  dicti  Evangelii,  in  caetero  vero  minlBtret  ut 


portansa  priore  diaconorum,et  alterdiaconus  car-  D  diaconus,et  faciat  qusB  incumbunt. 


dinalis  ducitur  sinemitra  usque  ad  praesentiam  pa- 
p«,coramquogenaflectitur.Tunc  prior  diaconorum 
diciiiPositUatmaterEcclesia  catholica  ut  huncpraB- 
sentem  patremreverendumdominum  N.  subdiaconum 
et  sanctx  RomanxEcclesixcardinalemadonusdiacO' 
m  ordinetis,PB.psL  cum  mitra;5d/ts  illum  dignum  esset 
Respondet  of(erens:Ouantum  humana  fragilitas  esse 
sinitetscio,testificoripsumipsumdignum  essead  hu- 
jus  onus  o/yidt.Papa^sedendo  cum  mitra  dicit :  Dia- 
conum  oportet  392  o(ferre,eic.,  ordinando  genu- 


Dum  dicitur  Offertorium  ofCerat  more  consueto 
duos  torticios  magnosaocensos,  duos  panesetduas 
amphoras  vini ;  et  offerendo  singula  manum  pap® 
osculetur.  Papa  vero  oblata  leviter  tangit. 

In  Oratione  super  populnm  papadicit  Oremus. 
Diaconus  ordinatus  dicit  HumUiate  capita  vestra 
DeoAa  fine,completaOrationeMi88s,diaconus  ordi- 
natus  dicit  Benedicamus  Dommo. versafacie  adalta- 
re.Papa  dicit^St^  nomen  Domini  benedictum,  etcDia- 
conus  ordinatus  stans  in  dextrocomu  altarissine 


Forte  per  mauus  et  brachia  portalus  a  priote  diacdnorum  et  altet^o  diacono  cardinaU, 


l%Vi 


APPENDIX  AD  ».  GREGOWI  MAGW  UTURGICA  OPERA. 


iSd< 


mitra  4icit  ter  Multos  (|nnoa,quaiibet  vice  altius,  et  A 

qualibet  vice  genu^ectendocorampapastantecum 

mitra*  lo  fine  ordinatus  osculetur  pedem  papSj  et 

recipitur  ad  osculum  a  papa. 

Cjy^Ordo  •  qui  ob^ervatur  in  celebrationf 
concilii  generalis, 

Aate  solis  ortum  ejiciantur  omnes  ab  ecclesia, 
Qbseratisqu^  foribus  cunctis  ad  unam  januam,  per 
quam  pacerdos  ingredi  oportet,  ostiarii  stabunt.  Et 
copvenientes  omnes  episcopi  pariter  intrQJbunt,  ^t 
secup4uPA  ordinationissuaBtempus  residebunt.Post 
ingressupa  omnium  episcoporumatque  consessum, 
Yocenturdeinde  presbjteri,  qqos  causaprobaverit 
intfoire  ;  nuliusqiie  se  inter  sos  ingerat  quos  ordo 
poposcerat  interesse.  £t  corona  facta  de  sedibus 


Ex  concilio  Toletano  tertio  aera  18.  Flem  ex  con- 
cilio  Toletano  quarto  8Bra3.  Item  ex  capitulis  Orien- 
talium  Patrum,  qus  Martinus  episcopus  de  GrsBco 
inLatiaum  vertit8Bral8.De  synodo  facienda.  Itera 
exconcilio  Chalcedonensi  sera  IS.Item  ex  concilio 
Agathensi  eera  25,vel  aliud  de  canonibus,  quod  me- 
tropolitanoaptiusvisum  fueritutlegator.  Flnitisqne 
titulis,metropolitanus  episcopusconcilium  alloqna- 
tur  exhortatioi^e  itadicens:tEcce,sanctissimisac^- 
dotes,pr8Bmissis  Deoprecibusfraternitatem  vestram 
cum  pia  exhortationo  convenio,  et  per  divinum  no- 
men  obtestor,  ut  ea  quse  a  nobis  de  Deo  et  sanctis 
ordinibus,  vel  sanctis  moribus  vobis  fueriot  dicta, 
cum  omni  pietatesuscipiatis,  et  cum  aumnia  reve- 
rentia  perficere  intendatis.  Quod  si  forsitan  aliquis 


episcoporum,lpresbyteri  a  tergo  eorum  resideant,  n  vestrum  aliter  quam  dicta  fuerint,sen8erit,'siDe  ali- 


quostaipeasessuros  secum  metropolitanuselegerit, 
qui  utique  ^tcuqi)  eo  judicare  ^  aliquid,  et  deflaire 
possunt.  DiacoQcs  in  conspectu  episcoporum  stent, 

Deinde  ingrediantur  laici  qi^i  electione  concilii 
intereyse  meruerint, 

iQgrediaptur  quoque  notarii  quos  ad  recitandum 
yel  recipiendum  ordo  requirit 

Obseratisquejanuis,et  sedentes  in  diuturnosi- 
lentio  sacerdotes^atque  cor  totum  habentes  ad 
Deum^dicturus  est  archidiaconus  Orate  ;statimque 
pcqne?  ii|  terram  prostemuntur,tam  episcopi  quam 

Sresbyteri ;  et  orantes  diutius  tacite  cum  fletibus  ; 
194  A^u^  ^^^^  ^^  episcopis  senioribus  surgens, 
Oratiooem  palam  fuqdj^t  ad  Deum,cunctis  adhucin 
terram  jacentibus,  djcens  hanc  Orationem. 

Oratio.^Adsumus,  Domine  sancte  Spiritus,  adsu- 
mus  peccati  quidemimmanitatedetenti^sedinnomine 
tuo  specialiter  aggregati.  Veniadnos,et  esto  nobiscum 
et  di^nare  illabi  cordibus  nosttns.Doce  nos  quidaga- 
vws^  quQ  ^radiamur\et  ostende  quid  ef^ere  debea- 
muSyUt  te  auxiliante  tibiin  omnibu^placere  valeamus. 
^sto  salus,etsuggestor,et  effector  judtciorumnostrO' 
r^mtqui  solus  cum  Deo  Patre  et  ejus  Fitio  nomeyi 
possides  gloriosum,Non  nos  patiaris  perturbatores 
e^$eju^titi^,qui  summam  diligis  cequitatem;ut  in 
sinistrum  nosignorantia nontrahat,nonfavorinflec 
tat}  f^on  qcceptiq  muneris^  vel  personas  con  umpat; 
sedJunge  nos  tibiefficaciter  solius  tuaegratixdono^ 
ut  simus  in  te  unum,etinnuUodeviemusavero;qua' 
literin  nomine  tuocoUecti/sic  m  cunctis  teneamus 


quo  scrupulo  contentionis  395  ^^  nostrorum  co- 
pulationeeaipsade  quibus  dubitaverit  conferenda 
reducat»qualiter,Deo  auxiliante,autdoceri  possitaot 
docee^t.Deinde  simili  vos  obtestatione  obseero  ut 
nullus  vestruminjudicando,aut  personamaccipiat 
aut  quoJibet  favore  vel  munere  pulsatus,  a  justo  jo- 
dicio  scienter  avertatur  ut  discedat ;  sed  cum  tota 
pietate  quidquid  coetui  nostrose  judicandum  intule- 
rit  retractate,  ut  nec  discordans  contentio  ad  sob- 
yersionemjustitiaeintervoslocum  inveniat.oec  item 
in  perquirenda  sequitatevigornostriordinis  velsol- 
licitudo  t^pe^cat.» 

Posthanc  exhortationemintroibuntomnes  quiqne 
fuerintpresbyteri,diaconi,vei  religiosi  universi,  ad 
audiendam  doctrinam.  Sic  archidiaconus  lectums 
canonem  Toletaniconcilii  undecim  sra  prima,  !fe 
tumultu  concilium  agitetur,  Quo  canone  perlecto, 
consilium  Ephesiaum  ex  ordine  perlegatur.  Deiode 
collatio  pariteretinstructiodemysterio  sanct«Tri- 
nitatis  habeatur;sim  ulque  el  de  ordinibus  officiorum, 
si  inomnibus  sedibus  ejusdeo)  celebratis  unitaste- 
neatur.Pro  iis  quoque  causis  prout  spaUum  diei 
permiserit,  et  epistolie  papee  Leonis  ad  Flavlanum 
episcopum  de  erroribus  [Eutychetisjet  mjsterio 
Trinitatislegendfle  sunt,  canones  quaque  de  unitate 
ofQciorum>nec  aliud  aliquid  antea  transeatur,quam 
istaomniaexpIicentur;ita  tamen  ut  totos  tresdies 
litaniarumnihil  aliud  agatur  nec  retractetur  nisi  de 
mysterio  sanctffiTrinitalis,etde  ordinibus  sacris  vd 
offlciorum  institutis  ;lta  ut  hfiBc  tota  partiantur  per 


cum  moderamine pietatisJustitiamtUt  hic  a  tenuUo  P  totos  illos  tresdies,ut  nihil  aliud,sicut  dictumest 


di$sent\at  sententia  n0stro,et  in  futuro  pro  bene  gestis 
coTuequamur  pramia  sempitema . 

In  qua  Oratione  Pater  noster  nondicatur.Finita 
autem  Oratione,et  responso  abomnibus^men,rur- 
8US  dic^tarchidiacoDus  J?n^i7et;o5.Confestim  omnes 
surgant,  et  cum  omni  timoreDei  et  disciplina,  tam 
episcopi  quam  presbyteri  sedeant ;  sicque  omnibus 
in  suis  locis  in  silentio  consedentibus,diaconusalba 
indutus  Codicem  proferens,  Capitula  de  conciliis 
agendis  pronuntiet,id  est : 

*  Alius  est  hic  Ordo  ab  eo  qui  in  vulgato  Ordine 
Romano  assignatur  pag.  150. 


nisi  sola  qunstiode  iisquffi  pnedicta  sunt  habeatar 
ita  ut  lectio  semper  congruens  ordini  causae.etqQs 
quserenda  est,  antecedat. 

Posthfficin  quarto  diereliqus  per  ordinem  ad- 
mittendffi  sunt ;  sicque  omnes  qui  de  religiosis  in 
retroactisdiebuspro  spirituali  instructioQe  interftie- 
rantin  concilio,  foris  egrediantur,  residentibus  ali- 
quibus  presbyteris  in  conciIiO|qnos  metropoliUnBs 
probaverit  honorandos.Per  singulos  tamen  illostres 
dies  rogationum  litaniarum  episcopi  vel  presbjiefi 

b  ObservanduB  hic  locus  de  suffragiis  presbytero- 
rum  in  concilio  etiam  provinciali. 


«• 


••^^ 


mi 


ROMANl  ORDINES.  —  XIV. 


1S38 


cam  admonitore  primum  Orationibus  se  proster-  A  transgressores  venia,  etconfiientes  Hbi  subsequatur 
Dant ;  sicquecollectaa  metropolitanoOrationecon-      remuneratio  sempitema» 


surgant,  et  de  divinis  tantum,ut  diotumest^rebus 
collationem  habeant. 

Inreliquisautem  diebus,  cunctis  astantibus,  Ora- 
tio  colligenda  est ;  et  sic  consedentescausarum  ne- 
^ptia  juste  et  religiose  colligant ;  399  ^^^^^  ^^* 
men  tumultus  aut  inter  consedentes,  aut  inter  as- 
tanles  babeatur. 

Eodem  tamen  modo,  eodemque  ordine  ad  conci- 
liumomnes  persingulosdiesingrediantur,  quo  su- 
perius  jam  praemissum  est. 

Nam  et  si  praBsbyteri  reliqui,  ant  diaconi,  clerici, 
sive  laici,  de  iis  quaa  foris  steterint  ooncilium  pro 
qualibet  re  crediderint  appellandum,  ecclesise  me- 
^opolitanae  arcl^idiacono  causamsuamintiment^et  3 
ille  concilio  denuntiet.  Tunc  illis  et  introeundi  sin* 
gillatim  et  proponendi  lioentia  concedatur.  Nullus 
autemipsorumacoetucommuni  recedat^  antequam 
hora  generalis  sesslonis  adveniat. 

Goncilium  quoque  nullus  soivere  habeat,  nisi  fue* 
rint  cunctadeterminata  ;ita  ut  quaecunque  delibe- 
ratione  communi  flniuntur,  episcoporum  singulo- 
rum  manibus  subscribantur ;  itatamenutanteduos 
vel  tres  diesquam  solvaturconciliumomnesconsti- 
tutiones  a  se  editas  diligenti  consideratione  retra- 
ctent,  ne  in  aliquo  offendissent. 

Item  in  die  quo  ooncilium  absolvendum  est,  ca- 
nones  qui  in  sancta  synodo  constituti  sunt  coram 
ecclesia  in  publico  relegantur.  Quibus  explicitis,  re- 
spondeatur  in  choro  Amen.  Deinde  adlocum  rede-  ^ 
untes,  ubi  in  concilio  resederint,  canones  ipsos 
subscribunt.  Admonendi  quoque  a  metropolitano 
suntdePascha  venturo,  quoVeniat  die.  Admonendi 
etiam  sunt  quotemporesupervenienti  annosadfa- 
clendum  concilium  veniant.  Eligendi  etiam  de  epi- 
scopisqui  oum  metropolitano  diesfestosNatalis  Do- 
mini  et  sanctum  Pascha  debeant  celebrare.  Post 
haec,  dicente  archidiacono  OratCf  omnes  simul  pa- 
riter  in  terra  se  prosternent,  ubi  diutissime  orantes 
hano  unus  ex  majoribus  Orationem  dicat. 

Oratio.  Nulla  est,  Domine,  humanx  conscien- 
liaevirtusquxinoffensepossit  tuce  votuntatis  judicia 
expedire.  Bt  ideo  quod  imperfectum  nostrum  vide- 
runt  oculi  tui,  perfectioni  deputay  qucesumus,  quae 
perfeeto  xquitatisflne  concludere  peroptamus.  Tein 


Huic  Orationi  Oratio  Pater  noster  adjungatur ;  et 
cunotisadhucjacentibus  hsecBenediotio  ezphcetur : 
*  Christut  Dei  Fitius^  quiestinitiumei  finis,comple^ 
mentum  vobis  tribuat  charitatis.  Amen.  Ut  quivos 
adexpletionem  hujus  fecitpervenire  conciliUabsolU' 
tos  vos  efficiat  abomnicongregationedelicti.  Amen, 
Utabomnireatutiberiores  effecii,  absotutietiam  per 
donum  Spiritus  sancti/elici  reditu  vestrarum  sedium 
cubitiarepetatis  UtsBsi.  Amen.  Quod  ipse  praesiare 
digneturyCujus  regnum  etimperiumpermanei  in  sm- 
cula  ssBcuiorum.  Amen, 

In  nomine  Domini  Jesu  Christi  eamus  cum  pace 
omnes, 

llltco  surgentes  pariter  residente  metropolitano, 
ab  ipso,  primum  incipiente  officium,  osoulum  sibi 
in vicem  pari  ter  dabunt.  Sicque  data  sibi  invioem 
pace  coDventusconcilii  dissolvatur. 

Oratio  secundi  diei,  —  Nostrorum  tiki,  DommSf 
curvantesgenua  cordium  ,quaBsumus  ut  bonum  quod  a 
nobis  a  te  requiriturexsequamur^  scilicet,  ut,  prom^ 
pta  tecum  sollicitudine  gradientes,discretionisardu9S 
subtitejudidum  faciamuSyOomiserieordiam  diligen' 
tes  valeamus  studiis  tibiplacere, 

Ot^atio  tsrtii  diei.  -^kdte^Dominey  intemielamo* 
ris  vooibusproelamanies  unanimiterpostulamus,ut^ 
respectugratise  iusssolidati  ,prsecones  viriuiis  effl» 
ciamur  tnirepidi,  tuumque  valeamus  verbum  cum 
omni  flducia  loqui,  Amen, 

CV.Incipitordoadbenedieenchim  impercUoremf 
quando  coronatur. 

Gum  >>  rex  in  imperatorem  electus  peryenerit  ad 
portam  Goliinam^  qurn  est  juxta  castellum  Grescen- 
tii,  recipiatur  honorifice  a  clero  Urbis  cum  cnicibus 
et  tburibulis,  et  processionaliter  deducatur  usque 
ad  gradus  basilicae  sancti  Petri^  oantantibus  uni- 
versis  :  Ecce  mitto  angelum  metm,  camerariis  ejua 
missilia  398  spargentibus  ante  ipsum,  et  preefecto 
Urbis  gladium  preeferante.  Gum  autem  pervenerit 
ante  basiiicam  in  platea  quse  Gortina  yocatur,  dex- 
trandus  est  a  senatoribus  usque  ad  gradus  pr»dict0B» 
ubi  eodescendente,  tradendus  estequus  cui  rexin- 
sederat  illis,  Interim  summuspontifex  oum  omnibus 
ordinibus  suis  praeparet  se  in  seoretario,  tanquam 
celebraturus  divina,  et  processionaliter  exiens  usque 


nostris  principiis  occursorem  poposcimus;tequoque  ^  adsuggestumarcee^quaeest  in  capite  graduum^  su- 


in  hoc  flne  judiciorumnosti^orum  excessibusadesse 
precamur,  scilicet  ui  ignoranticeparcaSyUteierrori 
indulgeas,  etperfeciis  votis  perfectam  operis  ef/icaciam 
largiaris.Ei  si. . .  wos  traxerit  in  efTorem,aut  pra^ceps 
forsitan  votuntas  impuleritjustitiam  decHnare,ob  hoc 
teposcimus,  te  rogamus,  397  ^t  siquid  offensionis 
in  hac  concilii  cetebritate  contraximus,  condonare 
autremissibHefaceredigneiis,utineo  quod  soluturi 
sumus,aggregatum  concilium,acunctis  primum  ab- 
solvamur  nostrorum  noxibusdelictorumf  qualiteret 

a  Effidem  Benedictiones  in  vulgato  Ordine  Romano 
pag.  t57. 


per  faldistorium  ibi  sedeat  consedentibus  super  gra- 
dus  a  parte  dextra  episoopis  et  presbyteris  ;  a  sini<« 
stra  diaconibus  cardinalibus,  et  proximiori  gradu 
subdiaconis,  etacolythis,  primicerio  et  cantoribus 
astantibuscircailloscummagnatibusetofficialibus, 
et  nobilibus,  et  ministralibus  auiss  papalis. 

Tunc  rex  cum  archiepiscopis  et  episcopis  princi- 
palibus  et  magnatibus  suis  ascendens  et  summum 
pontificem.revorenter  osculetur  pedes  ipsiu8;ad  of- 
ferens  ei  aurum,  quantum  sibi  placuerit,  benigne 

b  Haec  multum  diversa  ab  Editis  in  Ordine  Roma- 
no,  pag.  136,  proeter  quasdam  Orationes. 


1239 


^PPENDJX  AD  S.  OREGORll  MAGNl  LITURGICA  OPERA. 


1)40 


accipiatur  ab  eo  ad  osculum  et  ad  amplexum.  Quo  A 
demum  surgeutes,  ipse  rex  a  parte  dextra,  et  prior 
diaconorumapartesiDistra,  deducanteum  usquead 
ecclesiam  BaDctDBMari®  iD  Turribus,  ubiante  aitare 
subdiaoonoevangelicum  textum  tenente,  rexsuper 
eum  corporaliter  praestet  hujusmodi  juramentum. 

«EgoN.  rexRomanorum,  annuenteDominofutu- 
ni8  imperator,  promitto,  spondeo,  etpoUiceoratque 
juro  Deoet  beato  Petro,  mede  caetero  protectorem 
ao  defensorem  fore  summi  pontificis  et  sanctfie  Ro- 
manaBecclesieBinomnibusnecessitatibus  et  utilitati- 
bus  suis,cu8todiendo  et  conservando  possessiones  et 
honoresetjuraejus,  quantum  divino  fultus  fuero 
adjutorio,  secundum  scire  et  posse  meum,  recta 
et  pura  fide  ;  sic  me  Deus  adjuvet  et  h(ec  sancta 
Dei  ETangelia. »  ^ 

Deinde  summuspontifexoumomnibus  ordinibus 
suis  ad  altare  procedit ;  et  facta  ibi  Oratione,  ad  se- 
dem  asoendit,  rege  cum  suia  et  tribus  episcopis,  vi* 
delicet  Ostiensi,  etPortuensi.et  Albanensi,ineccle- 
sia  sanct»  Mari®  in  Turribus  remanente,  ubi,  a  ca- 
nonicissancti  Petri  receptu8infratrem,imperialibu8 
induatur  insignibus,  dato  ipsius  pailio  camerario 
domini  papie.  Qui,  prsBcedentibus  illis  canonicis, 
caniantibus  Petre,  amas  me,  cum  ad  ostium  basilic® 
principis  apostolorumpervenerit,  quieporta  Argen- 
tea  nuncupatur,  deducentibus  eum  hioc  inde  comite 
Lateranensis  palatii  et  primicerio  j  udicium  canonico- 
rumfSOO^l^^&i^^Q^^^  episcopus  anteipsam  portam 
ArgenteamhancsupereumBenedictioDeminfundat. 

Oratio.  —  Deus,  in  cujus  manusuntcot^da  regum, 
ikelina adpreees  humilitaiisnostrx aures misericordise  ^ 
tua,  etimperatorinostrofamutoN,  regimen  tuseap- 
pone  sapientise,  ut,  haustis  de  tuo  fonte  consiliis,  et 
tibiptaceat,  et  super  [regna]pr(gcetiat,  Per. 

Gum  autem  intra  ecclesiam  in  medio  rotSB  perve- 
nerit,  Portuensis  episcopus  hanc  Oralionem  super 
ipsumdecantet 

Oratio, — Deusinenarrabilis  auctormundi,  condi- 
tor  generis  humani,  gubematorimperii,  confirmator 
regni,guiexuterofidetisamicitui  patriarchw  nostri 
AbrahsBprseelegistiregemss9cutisprofuturum,tuprce- 
sentem  regem  hunc  eum  exercitu  suo  per  interceuionem 
omnium  sanetorum  uberi  Bene  f  dictwne  tocupleta,et 
insolium  regniflrma  stabilitateconnecte,  Visitaeum, 
sieut  visitasti  Moysen  in  mari  Rubroy  Jesum  Nave  in 
prwHo,  Gedeon  in  agro,  Samuetem  in  templo;et  ilta  D 
eum  Bene  f  dictione  siderea,  ae  sapientise  tuse  ro)*e 
perfunde,  quambeatusDavidin  Psalterio,  Salomon 
filius  ejus  ts  remunerante  pereepit  ds  cselo,  Sis  ei  con- 
trainimieorumacies  lorica,  in  odversisgateaMpro- 
sperispati€nlia,inprotectioneclypeus  sempiternus ; 
etprsesta  ut  gentes  ilti  teneant  fidem,  proceres  sui 
habeant  pacem,  diligant  chaHtatem,abstineantsea 
cupiditate,loquanturjustitiam,custodiantveritatem; 
et  ita  populus  iste  pullulel  coalitus  bene  f  dictione 
mtemitatis,  ut  sempet*  maneant  tripudiantesin  pace 
victores.  Per. 

Quicum  eja  confessionem  beatiPetri  perveneritl 


prostcrnat  se  pronus  interram,etpriordiacononim 
super  eum  faciat  iitaniam.  Qua  finila,  episcopus 
Ostiensis  annuntiet ;  priorque  presbyterorum  dicat 
Pater  noster,  Vers.  Bt  ne  nos.  Vers.  Salvumfac  rt- 
gem  tuum.  Resp.  Deus  meus  sperantem  m  te.Vers. 
Esto  ei,Domine,turris  fortitudinis.Ke^^A  faeieini' 
mici.  Vers.  Nihil  proficiat  inimicus  tneo.  Resp.  Et 
fiiius  iniquitatis,  Vers.  Domine,  exaudi  Orationem 
meam.  Resp.  Et  clamor  meus  ad  te  veniat.  Yen. 
Dominus  vobiscum.  Resp.  Et  cum  spiritu  tuo. 

Oremus.  —  PrsBtende,quwsumus,Domineyfamvib 
tuo  dexteram  ccBlestisauxilii,  utte  totocordeperqui' 
rat,  et  quse  digne  postulat  assequi  mereatur.  Per. 

Actiones  nostras,  quaesumus,  Domine,  aspirando 
prseveni,  et  adjuvando  prosequere,  ut  omnis  nosira 
Oratio  et  operatio  atesemper  incipiat,  etper  lecsp- 
ta  finitur.  Per. 

400  Posthasc  procedant  ad  altare  pancti  Mauri- 
tii,  ubi  Ostiensis  episcopus  sibi  ungatde  oleoexor- 
cizato  bracbium  dextrum,  et  inter  scapulas,  haoc 
Orationem  dicendo  : 

Atia  Oratio.—DomineDeusomnipotens^cujusesi 
omnis  potestas  et  dignitas,te  supplici  devotio  neatgue 
humilUmaprece  deposcimus,  ut  huicfamulo  tuo.  N, 
prosperum  impera  tonse  majestatis  concedas  effectum: 
ut  in  tua  dispositione  constituto,ad  regendam  ecclesiam 
tuam  sanctam  nihit  eiprmentia  offictant,futura  nihil 
obsistant;sed,inspirante  sanctiSpiritus  dono,popu- 
ium  sibisubditumsequojustitisB...  regere  vateat,etin 
omnibus  operibus  suis  te  semper  timeat,tihiqueiugHer 
placere  contendat,  Per...in  unitate  ejusdem. 

SequUurOratio.  —  DeusDei  Pitius  Jesus  Ckristui 
Dominusnoster,quiaPatreoleo€xsultationisunctus 
estpraBparticibussuis,ipseperpraBsentem$acriungi- 
mints  infusionem  SpiritusParacletisupercaput  tuum 
infundat  Bene  f  dictionem,  eademque  usqueadinte- 
teriora  cordis  tuipsnetrare  faciat,quatenus  hoc  visHfi' 
li  ac  tractabili  dono  invisibiHa  percipere^et  temporaU 
regnojustismoderationibus  exsecuto  setemlaiterciM' 
regnareeimerearis,quisolussin€p€CcatorexreguM 

vivit  cum  Deo  Patre  in  unitate  Spiritus  sancti.Per. 

His  itaque  peractis,  ascendit  rex  ad  altare  beati 
Petri,ubi  summuspontifex  recipiat  eumadosculuffli 
sicut  UDumes  diaconibus  ^ipseque  procedatadpul- 
pitum  vel  ambonem,  ubi  thalamus  oonstructus  de 
lignis,  et  ornatus  de  pailiis,  debet  ei  esse  paratus, 
cum  suis  archiepiscopis  et  episcopis,  principibuset 
magistratibus  secundum  capacitatem  loci  ooDsistat. 
Primiceriusautemet  scholacantorum  inchoroaote 
altare  decantet  latroitum  ;  et  post  Kyrie,  eleison,  et 
Hymnum  Angeiicumdecantatum,  summuspontifex 
dicit  Orationem  quae  competitilli  diei,  et  hancOra- 
tionem  proipsoimperatore. 

Oratio.  —  Deus  regnomm  omnium  et  christiani 
maximeprotector  imperii,da  servo  tuo  N  impcratori 
nostro  tnumphum  mrtutis  tuae  scienterexcolereM 
qui  tuaconstitutione  est  princeps,  tuosempermune- 
re  sit  potens.  Per. 

Secret.a  —  Suscipe,  Domine,  preces  et  Hdstiasec- 


1341 


ROMANI  ORDINES.  —  XIV. 


124} 


clenmtu3eprosalutefamulUuiN,$upplicaniiSy€tpro 
tectione  fideliumpopulorum  antiqua  brachii  tuiope- 
rare  miracula,  ut,  superatis  pacis  inimids,  secura 
tibi  serviat  christiana  libertas,  Per. 

401  ^o^^  communionem,  —  Deus^qui  ddprxdi- 
eandum  aetemi  regni  Evangelium  Jiomanum  impe- 
rium  praeparasti,  prxtende  famulo  tuo  imperaton 
nostro  N,  arma  coelestia,  ut  Pax  ecclesix  nulla  tur- 
betur  tempestate  bellorum,  Per, 

Gumque  lecta  fuerit  Epistola,  et  Graduale  canta- 
tutn,  imperator  proceditprocessionaliter  adaltare, 
ubi  summus  pontifex  imponitei  mitramclericalem 
incapite,  ac  super  mitramimperatoriumdiadema, 
dicens  ut  sequitur  :  Accipesignumglorix,  diadema 
regni,  coronamimperHy  in nominePatrisf, et  Filii  f» 
et  Spiritus\  sancti,  ut,  spreloantiquo  hostcspretis- 
quecontagiis  vitiorum  omnium,sic  justitiam,miserir 
cordiam  etjudicium  diligas,  etitajuste,miseiicordi' 
ter  et  pie  vivas,  ut  ab  ipso  Dominonostro  JesuChn- 
sto  in  consortio  sanctorum  xterni  regni  coronam 
percipias,  qui  cum  Patre,  etc. 

Deinde  sceptrum  bt  pomum  aureum  tradat  ei. 

Sciendum  est  quod  peracta  communione  cum  ipso, 
in  impositione  dladematis  dicere,  si  forte  velit  apO' 
stolious,  valet  Orationeshujusmodi :  Dominusvobi» 
scum,  Et  cum  spirilu  Luo, 

Oratio, — Prospice,qu3esumus,  Domineomnipotens 
Deus,serenis  obtutibus,huncgtoriosumfamulum  tuum 
N.,ut  sicut  benedixisti  Abraham,lsaac  et  Jacob,  sic 
illi  targiaris  Benedictionesspiritualesgratiw,eumque 
plenitudine  tuxpotentice  irrigareatque  perfundere  di- 
gneris,  ut  tribuas  ei  de  rore  coeli,  et  de  pinguedine 
terrsB  abundantiam  ff*umenti,viniet  olei,  et  omnium 
frugum  opulentiam,  etexlargitatedivinimuneris  lon- 
gaeva  tempora,  utillo  regnantesUsanitas  corporis  in 
patria,  paxinviolatasitin  regno,  et  dignitasgloriosa 
regalis  palatiimaximo  splendore  regisepotestalis  oeulis 
omniumfulgeat,  luce  clarissima  coruscareatquesplen" 
descet  e,quasisplendidissimifulgoris  maximoperfusa 
lumine,  videatur.  Tribue  ei,  omnipotensDeus,utsit 
fortissimusprotectorpatrixet  consolator  Ecclesiarum, 
atquec(Bnobiorumsanctorum,maximapietateregatis 
munifieienlix;  atque  ut  sitforlissimus  regum,  triumr 
phator  hostium,adopprimendosrebelles  et  paganas 
nationes ;  sitque  suis  inimicissatis  terribilismaxima 
fartitudineregalispotentiss ;  optimatibusquoqueatque 
prsecelsisproceribus,acfidetibus  sui  regnisit  magnifi- 
cus  et  amabilis  et  pius,  et  ab  omnibus  timeatur  at- 
quediligatur  ;  et  postgtoriosatempora  atquefeticia 
vitx  prxsentii  gaudia,  in  perpetua  beatitudine 
^02  habitare  mereatur,  Per. 

Benedic,  f  Domine,  quxsumus,  hunc  principem 
nostrum  N,,  quem  ad  salutem  poputi  nobis  atecredi- 
mus  esseconcessum .  Fac  annis  esse  muttiplicem ,  sa- 
lubri  corporis  robore  vigentem  post  senectutem  ad 
opiatamperveniresalutem,  Sitnobisfiducia  obtinere 
gratiam  populo,  quam  Aaron  in  tabemacuto,  Eliseus 
influvio,Ezechiasintecto,Zachariasvetulusimpefra- 
vU  intemplo;sitnobisregendiauctoritas,qualem  Jo- 


A  sue suscepit in  castris,Gedeon sumpsit in prceliis, Petrus 
accepit  in  calice,  Paulus  est  usus  in  dogmate,  Et  ita 
pastorum  circa  tuum  proficiat  in  ovile,  sicut  Isaac 
p*ofecit  in  fruge,  et  Jacob  est  dilatalus  in  grege  ; 
quod  ipse  pf^aestare  dignetur. 

A  lia  Oratio.— Deus  Pa  ter  xtemxgtoriaB  sit  adju  tor 
tuuSftuusprotector,  et  omnipotens  bene  f  dicat  tibi, 
preces  tuas  in  cunctis  exaudiat,et  vitam  tuamin  tongi- 
tudine  dierumadimpteat ;  thronum  regni  titijugiter 
firmet  yet  gentempoputumque  tuumin  asternum  con- 
servet,etinimicos  tuosconfusioneinduat,  etsupei^  te 
sanctificatio  Christifloreat,ut  quitribuit  in  terris  im- 
perium ,  ipse  in  ccelis  conferat  prxmium,  Qui  vivit. 

InterpolataergocantiIeDa,coramaltarii>eati  Petri 
prfiBsentatur  domino  papae  in  supereminenti  specula 
residenti.  Is  itaque  tunc  ad  ipsum  altare  ascendit» 
et  gladiumevaginatum  de  altari  sumit,et  ei  tradit 
curamintelligensimperiitotiusingladio,sic  dicens : 

Accipe  gtadium  desuperbeati  Pelri  corporesum- 
ptum,pernostras  manus,  ticetindignas,vice  tamen  et 
auctotntate  beatorum  apostotorum  consecratas  imperia- 
liter  iibi  concessum,nostr(sque  Benedictionis  officio  in 
defensionem  sanctce  Deiecclesicedivinitus  07*dinatum 
ad  vindictam  malefactorum,  laudem  vero  bonorum ;  et 
memorestodequoPsatmistaprophetavit,dicens: «  Ac- 
cingeregladio  tuo  superfemurtuum,potentissime,ut 
in  hoc  vim  cequitatis  per  eumdem  exerceas,  motem  ini" 
quitalis  potenter  destruas,  et  sanctam  Dei  ecctesiam 
ejusquefidelespropugnesacprotegas;nec  minus  sub 
fidefatsos,quam  Christia  ni  nom  inis  hostes  exsecres  ac 
dispergas  ;viduas  acpupitlos  ctementer  adjuves  ac  de- 
G  fendas ;  desotata  7'estaures,restauraia  comerves;  utci- 
scaris  injusta,confirme  sbene  deposita,quatenus  in  hoc 
agendo,  virtutum  tnumphogtonosus,justitiwcuitor 
egregius,  cummundiSalvatore,  cujus  typum  geris  in 
nomine,  sine fine  regnare  m erearis .  Qui  cum  Deo .    ' 

403  H^s  verbisexpletis,  accingitilliensem  iterans 
ita  dictum  :  Accingere  gladio  tuo super femur  tuum 
potentissime,  et  attendequiasancti  noningUidio,  sed 
per  fidem  vicerunt  regna. 

SedscieDdum  estquod  in  aiiquibus  libris  primo 
daturgladius,  postea  diadema  ;  seddato  gladio  po- 
nitur  ista  rubrica  :  «  Mox  autem  ut  coronandus  ac- 
oinctus  ense  fuerit,  eximiteum  de  vagina,  et  viriliter 
ter  eum  vibrat,  et  vaginiB  continuo  recommendat.  » 
f)  Eo  igitur  sic  accincto,  et  beati  Petri  milite  mirabi- 
liter  facto,  subsequenter  apostolicus  de  altari  diade- 
ma  sumit,  et  ponit  in  capite  coronandi,et  dicit:  Ac- 
cipesignum  gtorics.  diedema  regni,  coronam  impetii 
in  nominePatris  f.  et  Fitii  f,  et  Spiritus  f  sancti,  ut 
spreto  antiquo  hoste,spretisque  contagiis  vitiorum  om- 
nium,sic*justitiam,misericordiam  etjudicium  diligas 
et  ila  juste  misericorditer  et  pie  vivas,  ut  ab  ipso  Do- 
mino  nostro  Jesu  Christo  in  consortio  sanctorum  ceter- 
niregnicoronam  percipias.  Qui  cum  Patre. 

Illicoprocedens  nuper  coronatus  osculatur  apos- 
tolicospedes;quibusgloriosissimegestis,apostolicus 

ad  eminentiamredeat  speculad  tribunalis,  et  impera- 
tor  ad  faldistorium  scandit,  ei  in  amplo  gradu  sub 


m 


APPENDK  AD  §.  GREGQWl  MAGNl  yTlJRGICA  OPERA 


m 


apostolici  dextra  prsBparatuip.Qviicoroaatusiiice-  k  protectaivisibilisseuinvinbilishostisnequiUasirim' 


dens^  pomum  ia  dextra  manu  portat,  in  sioistra 
sceptrupi ;  et  sic  ad  t^alamum  redeat,  ipsoque  ibi 
cum  suis  principibus  consistei^te,  prior  subdiacono- 
rum  cnm  subdiaconis  RomanaB  curiae,  etcapelianis 
aulaeiniperialisad  «  pectorale  dextrum  ante  cruci- 
fixum  argenteum  laudemimperatorialta  vocedicant 
hoc  modo  :  Exaudi^  Chrisie,  Scriniarii  vero  Urbis, 
sericiscappisinduti,  ante  pectorale  consistentes  in 
choro  respondeant :  Domino  N.  invictissimo  Roma" 
norumimperatoresemperaugustosalus  et  vtWoria.  Qua 
laude  tertio  repetita,  prior  subdiaconorum  cutp  suis, 
tribus  vicibus  dicat 5alt;a^or  mundif  et  scrinfarii  vi- 
cissimrespondcant  Tu  illum  adjuva;  deindeistecum 
suis  duabus  vicibus  dicatSane/a  Maria ;  etilli  vicis- 
sim  respondeant  Tu  illum  adjuva ;  et  sic  deinceps  g 
S^ncte  Michaelf  etc,  utsupra. 

Quibus  finitjs,  isti  bis  cantant  Kyrie  eZetson,  ac 
deindesimul  omnes^icant  Kyrte  eleison,  Post  hoec, 
Evangelio  decantato,  ipaperalor  corona  et  manto 
depositis,  accedat  ad  sumn^um  pontificem}  404^^ 
oneratadpedesejus^prum,quantumslbiplacuerit; 
ipsoque  pontiHce  descendenle  pro  perficiendis  Mis- 
sarum  mysteriis  ac)  alt^re,  imperator  more  subdi(i- 
copi  olferat  calicem  et  ampull^m,  et  stet  ibi,  donec 
pontifex  ad  sedem  reversu$communicet  ;factaque 
commuoione,  de  manu  ejus  suscipiat  cum  osculo 
pacis.  Et  sic  fid  thalamum  rediens  m  ambonem,  fe- 
sumat  mantum  pariter  et  coronam. 

Missa  finita,  pontificalem  Benedictionem  reveren- 


phaliterexpugnare  vateai  ,•  et  una  cum  Sara  et  Hebem 
Lia  atque  fiachele,  heatis  reverendisquefeminis/ruetu 

uterisuifecundanseugratularimereaturaddecorem 
totius  regni  velimperii,  statumque  sanctm  Deiecclesm 
regendum,  nec  non  et  protegendum.  Per  Christm  ^ 

minumnostrufnyquiex^OfibeatmetintemeratxMa' 
riae  virginis  alvo  nasci^  visitare  ae  renovan  km 
dignatus  est  mundum.  Qui  tecum  vivit  et  gloriatur 
Deus  in  unitate  Spiritus  sancti,  per  immortaUa  sx- 
cula  s(BCulorum, 

£t  postcoronationem  imperatricis  deducatnr  ad 
altare  ante  snmmum  pontificem  amictaregalibusin- 
dumentis  ;  et  summus  pontifex  det  super  eam  hane 
Benedictionem,  dicens: 

Deust  qui  solus  habes  immortaHtatem,  lucemqne 
habitas  inaccessibilem,  cujus  providentia  in  sua  di- 
spositione  non  falUtur,  qui  fecisH  ea  qwefutura 
sunt,  et  vocas  ea  qua:  non  sunt  tanquam  ea  qua 
sunt ;  qui  superbos  cequo  moderamine  deprincipatu 
dejicis.afque  humiles  dignanter  in  sublimeprovehis; 
ineffahilem  misericordiam  tuam  suppliees  exoramuSf 
utsicutEsther,  IsraeHticas  causa  salutis,  decapH- 
vitatis  sucecompedesolutamad  regis  Assueri  thala- 
mum  regnique  sui  consortium  transire  fecisti,  hm 
famulam  tuam  N.  humilitatis  nostrce  Bene  f  dictione, 
christianceplebis  salutis  gratia,addignam  subHmem- 
que  regis,velimperatoris,nostrieopulam,  et  regnijtftl 
imperii,  suiprincipium  misericorditer  transire  eonce- 
das;et  utimperialis,velregalis,fafdere  conJugH  «m- 


teraccipiat,  etslatim  praBcedatadlocum  ubi  debet  ^  per  permanens  pudica,proxiniamvirginitatipalmm 


summus  pontifex  eqnitare  ;  et  cum  ipse  pontifex 
equum  ascenderit,  teneat  slapedium  sellae  ejus,  et 
arrepto  frenoaliquantt^lun:)  ipsum  adextret ;  moxque 
suum  equum  ascendens,  procedat  juxta  summum 
pontiticem  usque  ad  ecclesiam  sanctae  Marise  in 
Transpadina  ;ubi  dato  sibi  osculo  adinviceqi,  non 
corde,  sed  corpore  separentur. 

CVI.  De  coronatiof\e  reginx, 

Si  vero  reglnafueritcoronanda,  debet  super  lecto- 
rium  ex  opposito  thalamus  praeparari,  ubi  cum  dua- 
bus  ad  minus  pueliis,  et  aliquibus  ex  principibus 
imperii,  tam  ecclesiasticis  quam  mundanis,resideat. 

Item  Benedictio  reginae  vel  imperatricis.Ad  in- 
gressum  ecclesite  sic  oratur  : 

Omnipotens  sempitetme  peus,fbns  et  origo  toiius  boni- 


continere  queat,  tibique  Deo  vivo  et  vero  in  omnibus,  et 
superomniajugiterplaceredesideret,  et,  teinspinnte, 
qucetibiplacitasuni,iotocorde  perflciat.  Per. 

InsacHoleiunctione.  —  SpiritussanctigratianO' 
strce  humilitatis  officio  vitce  copiosa  descendat,uttient 
manibusnostris^  licet  indignis,oteo  materiali  obtila 
pinguescisexteriuSfitaeJusinvisibiliungiminedetibfUn 
impinguarimerearis  interius ;  ejusquespiritualiun- 
ctione  perfectissimesemper  imbuta ,  et  illicita  dedinare 
totamente  etspemere  discasetvaleas,etutiUaani- 
mCBtucecogitareJugitef\optare,  atque  operari  queos 
et  optes,  auxiliante  Domino  nostro  JesuChristo,qui 
cum  Patre  et  spiritu  sancto. 

Deinde  summus  pontifex  ei  mitram  imponat,  ita 
quod  comua  mitne  sint  a  dextris  et  a  sinistris,  et 


tatis,quifemineisexusfragititatemnequaquamrepro'  D  super  mitram  coronam  imponat,  dicendo : 


bando  avertis,  seddignantercompwbandopotiuseti- 
gis;  et  quodinflrmamundietigendofortiaqumqitecon' 
funderedecrevisti,  quiqueetiam  gloHxvirtustisque  tux 
triumphum  in  manu  feminge  olim  Judaicmplebi  de  hoste 
saevissimo  resignare  voluisti  ;respice,  qussumus,ad 
pre^s  humititalis  nostrse,  et  super  hanc  famulam 
tuam  N,,  quamsupplici  devotione  in  reginam,  vel  in 
imperatricem,  etigimus,  Bene\diciionumtuarum  dona 
muttiplica,eamquedexterapotenti(etuaesemper  et  ubi* 
que circumda ;  ut  et  dono tuimuneris undique firmiter 


Offlcio  nostrceindignitatis  in  reginam,  velimpenr 
tricem  solemniterbenedicta,  aecipe  coronamre^olii 
velimperiatisexceilentim,quce,  licetabindignis,  ept- 
scopatibus  tamen  manibus  capiti  tuo  imponUur ;  unk 
sicut  exterius  auro  etgemmis  redimita  enites,  ita  rt  w- 
terius  auro  sapientice,  virtuium^emmis  deeorari  eon- 
tendas ;  406  ^^^j^^^^cf^^if^^prudenfibusvirginihus 
sponsoperenniDomino  Jesu  Christodigne  et taudaM' 
liter  occurrens  regina,coelestis  aulcemerearisingredi 
Januam,auxitiante  eodem  Domino  nostroJesu  Christo 


Pectoralis  nomine  hoc  loto  intiliigiUir  caa««Uus.  Adi  Qlomrium  GangiaauDi. 


m» 


ROMANI  0|l»INEg.  —  XIV. 


i«6 


quicum  Deo  Pafre  etSpintuvivil  elr^gnat  perinfi'  \  Actiones  nostras,usqx\e  Pei'  Domintm  nostrum  se- 


nita  ssecula  sseculorum, 

Goronata  Teroregma  reducaturad  thalamum,et 
post  Evaiigeliumducatur  adoblationem  summopon 
tiflciexhibendam,8tetque  in  gradibus  juxtaabsidam 
versusaltare  sancti  Leonis,  donec  de  manusummi 
pontiflcis  post  imperatorem  sacram  corpnationem 
accipiat  et  tunc  ad  tbalamum  reducta  permanec^t 
usque  ad  finemMiss«p. 

Consueyit  autem  imperator  largapresbyteriaom- 
nibus  ordiqibusexhibere,qaibus  ea,cum  coronatur 
summus  pontifex  elargitur,  videlicetepiscopis,pre- 
sbyteris  et  diaconjbus  cardinalibus,  primicerio  et 
cantoribus,subdiaconis,  basilicariis,et  regionariis, 
et  universitati  cleri   Romani,  capellanis  et  cieteris 


cundae  Orationis,proutsuprade  imperalore.Quibqs 
finitis,rex  surgat.  Posset  etlam  quod  dictum  est  de 
litanis^Versiculis  etOrationibu8,fleriper  episcopum 
cardinalem,qui  eum  inunget  juxta  aliquod  altaread 
partem,etibi  prosequaturpostmodum  officiumun. 
ctionis,  et  alia  quae  incumbunt ;  tamen  Ordinarium 
dicitde  imperatore  quod  Pater  noster,  Versioull  et 
Orationes  praBdictas  dicuntur  per  priorem  presbyte- 
rorura  cardinalium. 

Posthaecjuxta  aliquod  altare,  aliud  tamen,  si 
possible  est  ,ab  altari  domini  papae,  Ostiensis  epi^ 
scopus  nngat  eum  de  oleo  exercizato  super  bra- 
chium  dextrum,  et  inter  scapulas,  et  eas,  si  velit, 
inungat  sibi  manusetpectus,etscapulasamba8que 


ofiBcialibus,etministeriaiibuscurin,pr8efecto(Jrbis,  B  <^ompage8  brachiorum  ejus,  hano  Orationem  di- 


senatoribuSy  judicibus,  adyocatis,  et  scrinariis,  ac 
prsfectis  navalium. 

Consuevit  autem  rex,quando  desceqdit  de  Monte 
Gaudii,  et  venit  ad  Ponticellumf prasstare  hocjura- 
mentum  Hgmanis  :  «  Ego  enim  N.  rex  futurus  im- 
peratorjuro  me  servati^rum  Homanis  bonas  con- 
suetudines  8uas;sicmeDeU8^djuvet^  ethsBcsancta 
Dei  Evangelia.  » 

Rubricaquse  inferius  ponitur  fuit  ordinata  de 
mandato  domini  Qementis  papae  V  per  aiiquos  car- 
dinales,  quibus  hoc  incon^istorio  commissumfuit, 
cum  Bobertus  rex  Sicili®  cum  su^  CQpjuge  peteret 
pnctionem  et  coronationem  apud  Avenionem,  ubi 
tunc  Romana  curiaresidebat.Nam  nihil  invenieba- 


cendo,prout  86quitur,/>eti5  omnipotens,  etc, mutalo 
ubl  dicitur /mpmiforia?  (ft^n/fa^fs,dicatur  Hegix  cK- 
gnitatis;ei  ubi  dicatur  Ad  regendam  eeclesiam  tuam 
5anc</7ni,etc.,utsequitur.  Item  alia  Oratio,  dicendo 
Beus  Dei  Fitius,n%que  tn  finem.  Ethinc  immedtate 
post  regem  debet  regina  inungi. 

His  ita(|ue  peractis,  rex  pretiosis  etregalibus  in-^ 
dumentis  indutus  ascendat  ad  altare,  ubi  summus 
pontifex  recipiat  eum  ad  osculum  oris  et  pectoris, 

sicut  unum  ex  diaconibus  cardinalibu8,408  ^^^^' 
cet  post  primum  diaconumcardinalem;ipseque  rex 
procedat  ad  pulpitum  seuambonem,  ubithalamus 
con8trnctU8est,ut  supra  inrubricaimperatoris  con- 
tinetur.Omnia  praedicta  fiant  ante  Introitum.  Gan« 


tur  litteris  traditum,  qualiter  reges  et  regina)  de-  c  ^^^  Introitu,post  Kyrte,eleisonei  Hymnum  Angeli- 


beut  inungi  et  coronari,eo  quod  ip  Pontiflcali  Ro- 
maao  noQ  habetur,nisi  de  unctiope  et  coronatione 
imperatoris  et  imperatricis.Propterquod  deprsedi- 
eto  Pontiflcali  haec  rubrica  extracta  est,  additis,de- 
tractis,  et  mutatis  quibusdam,  (|ufla  ^d  eadem  non 
competunt  aliis  regious  qum  observari  oponet  ip  qq- 
ctlone  et  coronatione  imperatoris. 

^Py  CVII.  De  unctiofie  et  coronatiqn^  regi^ 

TUbrica. 

Tn  unctione  et  coronatione  regis  potest  decenter 

pQodus  qui  seauitur  obseryari.  NaDi  illa  quldem  vi- 

(lentursQrvanaai  qusB  in  imperatore  servantur,  ex- 

eeptis  quibnsdain  qu£e  soli  imperatpri  pertinere  4i- 

noscpntur. 


cumdecantatum,  summuspontifex  dicit  Orationem 
cum  caBtu,quflBcompetitipsi  diei,  et  hanc  Oratio- 
nem  in  eodemthrono  pro  rege.Detis  omnium  regno» 
rum  protector,  da  servo  tuo  N,  regi  nostro,  etc,  ut 
sequitur.  Hemovetur  enim  de  Oratione  Et  christiani 
imperH,ei  verbum  Imperatori;ei  ubi  dicil  Est  prin^ 
ceps.dicsLiHTBst  rex,  in  Secreta.  Oratio  5w»dpe, 
pominCf  sicut  jacet,  ut  supra ;  post  communionem 
vero  loco  Orationis  Deus^  qui  ad  prxdicandumy  ut 
supra,  dicatur  Oratio  quss  seqnitur  :  Omnipotens 
sempiteiyie  Deus,prsetendefamulo\tuo  N  reginostro 
arma  ccelestia.ut  paxecclesix  nulta  turbetur  tempe- 
statebellorum,  Per  Domfnam,etc. 
Cumque  lecta  fuerit  Bpistolaet  Oraduale   oanta- 


Inprimls itaque  dominusnoster  summuspoQtifex  «v  tum,*rexprocedat  processionaliter  ad  altare,  super 


ingressus  ecolesiam,  ibique  paratu^  vestibussacris 
coloris  convenientis  tempori,  nunc  Bcilicetviridibus 
tit  est  moris,  cum  ordinibus  suis  ad  altare  ascendat, 
et  sedeat ;  et  antequam  incipiatur  Introitus  Missae, 
rexingressus  ecclesiam,cumadconfe?sionem  beati 
Petri  pervenerit,  seu  cum  pervenerit  ante  altare, 
prosternat  se  pronusin  terram,et  aliqais  subdiaco- 
nus  dominipapae  supereum  faciatlitaniam,caeteris 
subdiaconibus  et  capeiianis  in  ipsa  litania  respon- 
dentibus,  nt  alias  fieri  consuevit. 

Qua  6nitfi,prior  presbyterorum  cardioaliumdiciit 
Paier  ii«fller,eumaiii8  Versioulis  etRe8pon8orii8,et 
dnabus  Orationiba8)8eilio6t,Pr«/#n(iei^iVfltm«i>et 


quod  debetsuromuspontifexMissarum  solemniace* 
lebrare;  ipseque  rex  praesentatur  ooram  altari  do- 
mino  papae  insuperiroinenti  specularesidente.  lis 
gestis,ad  altare  accedat  dominus  papa,  et  gtadium 
evaginatum  de  vaginasnroit,  et  regi  tradit,  dicens 
Accipe  gtadium,  etc,  usque  ad  finem  ;  hoc  salvo, 
quod  ubi  dicitur  Desuper  corpore  beati  Petri  sum- 
ptum;ve\  omittatur,vel  dicaturDe  sacro  altarisum- 
ptum;  et  etiam  ubi  dicitur  Imperialiter,  Dicatur  Re- 
galiter  Hisverbis  completis,accingitiiii  ensem,  ite- 
rans  jam  dictum^  Accingere  etc,,  usque  in  fioem. 
Mox  autem  ut  ooronandus  aoeiiietus  eose  fuerit, 
rex  eztral^t  mm  de  vagina,  Tiriiiterque  iUum  ▼!- 


1247 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNi  LITURGiCA  OPERA. 


m 


brat  t6r,et  YagiD8ecoatinuo|recommendat.Eo  igitur 
sicaccincto,  et  beati  Petri  milite  mirabiiiter  facto, 
subsequenter  apostolicusde  aitari  diademasumit,et 
ponit  in  capite  regis  coronaudi,  et  ait  Accipe  sU 
gnum.eio.9  usque  in  finem,  ut  supra^  sed  ubidicit 
Coronam  imperii,  potest  omitti.  Rex  autem  debet 
esse  genuflexus,  cum  sibi  imponitur  diadema,  vel 
inimpositionediadematis  genuflectat. 

Deinde  sceptrumet  pomum  tradit  ei  aureum.  Qui 
rex  debet  esse  genuflexus,  vel  in  receptione  ipso* 
rum  genuflectat. 

Sciendum  est  quod  in  impositione  diadematis  di- 
cere,si  velit  apostolicus,valetbujusmodiOrationes: 
Dominus  vobiscum.Et  cum  Spiritu  ^tio. Oratio  Pro- 
$piceiquaesumus,Dominefeic,,ui  supra;409  ^^^  ^^^ 
dicitur  Sit  fortissimus  regum,  dicatur  Fortissimus 
rex;ei  ubi  dicitur  Ad  opprimtndum  rehelles  et  pa- 
ganas  nationes,  omittatur. 

Benedictio  *  regis,  quam  facii  apoitolicus. 

Benedsc,Dofnine,  etc,  usque  in  finem,  utsupra; 
sed  ubi  dicitur  Hunc  principem  nostrum, dxceiiut 
Runc  regem  nostrum,  Alia  oratio  Deus  pater,eic., 
ut  supra;  sed  ubi  dicitur  Ut  qui  tribuit  in  terris  tm- 
pmum,dicatur  Ut  qui  tribuit  in  ierris  regnum.  Illico 
bis  peractis,  procedens  rex  osculetur  apostolico  pe- 
des,qui  ipsum  ad  osculum  recipiat  ;etiam  ab  omni- 
bus  diaconibus  ad  osculum  recipiatur,  et  postmo- 
dum  ab  episcopis  cardinalibus,  et  consequenter  a 
presbyteris  cardinalibus. 

Quibus  gloriosissime  gestis,  apostolicus  ad  emi- 
nentiam  redeat  speculeB  tribunalis,  et  rex  ad  faldis- 
torium  scandit^ei  sub  apostolicadextra  prffiparatum 
ibique  moram  trabit  aiiquantulum. 

Etestattendendumquodrexcoronatus  pomum  in 
dexter$L  portat,et  in  sinistra  sceptrum.Demum  ante 
incboatum  Alleluia  ei  Versum,  rex  ad  tbalamum 
suum  redeat,qui  est  in  pulpita  vel  amboneconsti- 
tutus:ipsoque  rege  cum  suis  magnatibus  et  nobili- 
bus  consistente,  regina  ad  altare  per  manus  summi 
pontificis  coronetur,ut  infra  ponitur.Deinde  oanta- 
iacAlleluia,  etrepetitur  klleluia;ei  Evangelium 
per  diaconum  cardinalem. 

Post  bsBC  dicto  CredoinunumDeum,  dumdicitur 
Offertorium,  et  dominuspapa  more  solitomanusia- 
vat,  rex  de  thalamo  suo  venit  ad  altare  ;  ipsoque 
pontificedescendentepro  perficiendisMissarum  my- 
sterib  ad  altare,  rex,  deposita  corona,  sceptro,  et 
pomo  aureo,  ponat  se  in  ordine  diaconorum  cardi- 
nalium,ita  quod  diaconus  quicantavit  Evangelium. 
sit  medius  recte  post  papam,  rex  vero  a  dextris 
ipsius  diaconi.  Et  ne  ordo  diaconorum  solitus  con- 
f undatur,  antiquior  diaconorum  aliorum  sit  ad  dex- 
tram  regis,rex  secundus;post  eum  antiquior  sit  ad 
sinistram  diaconi  qui  cantavit  Evangeiium  ;  et  sic 
deinceps  secundum  antiquitatem  sintaddextram  vel 

•  In  Diario  Alexandri  VI  per  Joannem  Brucciar- 
dum  fusius  describitur  coronatio  Alfonsi  Neapolitani 
regis,  per  Joannem  tit.  sanct» .  Suiwon^  pr^byie- 
rum  cardinalem  ac  legatum,  facia  Neapoii  anno  l494 


A  ad  sinistram  410  moresohto,  doQecdiaeonorum 
numerus  sit  completus  ;ibique  stet  rex  inter  diaco- 
nos,  donecpoQtifex  adsedemreversus  commuaicet, 
etdiaconus  qui  cantavit  Evangelium,  et  subdiaconus 
qui  cantavit  Epistolam,  commuQicaverint  de  manu 
domini  papee,  ac  pretiosum  sanguinem  Domini  no- 
stri  Jesu  Ghristi  sumpserint  in  altari,  ut  est  moris. 
Et  tuncsacram  communionem  rex  genuflexusde 
manu  papae  sedentis,  et  mitram  teneQtis  in  capite, 
suscipiat  cum  osculo  pacis  :  aote  tameu  osculetor 
poQtificis  manum,  et  tunc  reverenter  Hostiam  su- 
mat';  reversusque  ad  altare  idem  rex  sacratissimum 
sanguinemDomini  nostri  Jesu  Gbristi  sumat  deca- 
Uce  per  ministerium  diaconi  cum  calamo.  Quibus 
expletis,  ad  thaiamum  rediens,  resumatcoronam, 

n  sceptrumetjpomum. 

Missa  vero  fiuita,  pontificalem  BeQedictionem  re- 
verenter  accipiat,  communiter  in  Missis  papalibus 
consuetam;  statimquepraecedatad  locum  ubidebet 
summus  pontifex  equitare,  ut  cum  ipse  poDtifex 
equum  ascendit,  teneat  stapedumsellffiejus,ha- 
bens  coronam  in  capite ;  et  arrepto  freno  aliquantu- 
lum  ipsum  adextret.  Moxque,  suum  equum  ascen- 
dens^  priBcedat  usque  ad  iocumubi  summus  ponti- 
fex  m  palatio  suo  de  equo  descendet ;  ibique  simi- 
liter  ahquantulum  de  equo  descendat,et,  ut  prius, 
arreptofreno  aliquantulumipsum  adextret,  teneat. 
stapedum  sellee  ejus,  cum  dominus  papa  de  equo 
descendit.Rexaulem  ascendens  equumsuumregali 
bus  indumentisindutus,coronam  gestansiDcapite, 
pomum  aureum  iu  manu  dextra,  et  sceptrum  regium 

^  in  sinistra(nisiforterationeconsuetudiQisaliudde- 
bet  observari,  scihcet  quod  pomum  in  siaistra,  et 
sceptrum  iu  dextra  portaretur),  ad  domum  suam 
revertatur,  si  sit  imsignis,  vel  ad  locum,  ubi  debet 
convivium  exhibere.  Equus  autem  regis  debet  esse 
faleratus. 

GVIII.  De  inunctione  reginx. 
Rege  itaque  inuncto  et  ad  saum  thalamumre- 
verso,  ut  superius  est  expressum,  inungaturetiam 
regmaantelntroitum  e  vestigio  oleo  exorcixato^per 
episcopum  Ostiensem  juxta  idem  altare  juxtaqaod 
rexfuit  inunctus,  velin  peotore,vel  secundumquod 
aliasinreginaMaria  matreregisfRoberti  exstititob- 
servatum,  dicta  prius,  non  ad  ingressum  ecclesis, 
sed  juxta  altare,  ubi  unctioista  fiet,per  episcopum 

D  Ostiensem,veI  411  omissa,ut  volet,  illa  Oratione : 
Omnipotens  sempiteme  Deus,  etc,  utsupra;etsi 
dicatur,  omisso  verbo,  Vel  imperatnce ;  et  omisso 
Vel  imperii;  et  ubi  dicitur,  Statumque  RomanxEc- 
clesim  regendum,nec  non  et  protegendum,dic^i\iT  so- 
lummodo  Statumque  sanctae  Ecclesiae  defendendum. 
In  ipsa  vero  sacri  olei  unctione  reginae  dicatur  Ora 
tio  Spiritus  sancti  gratia,ui  supra,  usque  iu  finem. 
Qua  unctione  finita,ipsa  regina  procedat  ad  pulpl* 

Missaj  interfuit  orator  Turcici  imperatoris  usquc  ad 
Praefationem  Missse.  Qua  incoepta,  mandato  regis, 
siijg^eriente  magistro  cseremoniaruo),  recessit  ab  ee- 
clesia  praedictus  orator. 


1249 


ROMANI  ORDINES.  —  XIV. 


IISO 


tum^  ubi  pro  ipsa  est  thalamus  prseparatus,  cum  A 
duabus  dominabusyel  puellisad  miaus  sui  regni, 
tam  ecclesiasticis  quam  mundanis. 

CIX,  De  ccronatione  reginae, 
Regeitaque  coroDatoetad  thalamumsuumrever* 
so,  ut  est  superius  expressum,  immediate  regina 
juxta  altare  per  summum  pontificem  coronatur, 
amicta  regalibus  indumentis,  nihilyelaministenens 
in  capite,  sed  expansis  crinibus  et  solutis,  et  dicta 
vei  omissaper  summum  pontificem  iila  Oratione, 
Deus,  qui  solus,  etc,  ut  supra,  et  si  dicatur,  dica- 
tur  omisso  illo  verbo,  Vel  imperatoris,  et  omisso 
Vel  imperii,  et  omisso  Imperalis  ;  idem  summus 
pontifex  capiti  reginSB  coronam  imponat,  dicendo  Of- 
fieionostrceindignatitiSyeic.fVisqne  in  finem,utsupra, 
omissoverbo  Velimperatorix,velimperialis, Qwbus  g 
dictis,  regina  pedes  domini  papae  osculatur.  Regina 
autem  debet  esse  genufleza,  cum  coronacapili  suo 
imponitur,  vel  cumimponitur  corona,  genuflectat. 
Goronata  vero  regina  reducatur  ad  tbalamu  m  suu  m . 

CX.  De  communione  Eucharistix,  quam  regina  re- 

cipit  de  manu  Pap». 

Goronatis  itaque  rege  et  regina,  AUeluia,  vers. 
et  repetito  Alleluia  per  chorum ;  Evangelium  ve- 
ro  per  cardinalem  diaconum  decantetur.  Dicto 
Evangelio^  Credo  in  unum  Deum,  ofTertorium  ; 
post  communionem  papsB,  et  postquam  rez  com- 
municaverit,  et  sacrum  sanguinem  Domini  nostri 
Jesu  Christi  susceperit,  regina  genuflexade  manu 
Romani  pontificis  sedentis,  et  mitram  tenentis  in 
capite,  consecratam  Hostiam  reverenter  sumat, 
et  ad  suum  thalamum  revertitur ;  et  post  finem  Mis-  ^ 
sffi,  recepta  Benedictione  a  papa  communiter  in 
Missis  papalibus  fieri  consueta,regalibus  indumentis 
amicta,  412  nihil,ut  supra  dictum  est,  velaminis 
tenens  in  capite,  sed  expansis  crinibus  et  solutis, 
coronam  gestans  in  capite,  sedens  in  equo  cum  sua 
comitiva,  regem  praecedat,  et  rex  sequatur  ornatus 
regalibus,  ut  superius  est  expressum. 

CXI.  De  canonizatione  «  unius  saneti, 

Ipsa  diecanonizationis  mane,  descendente  papa 
ad  ecclesiam,  occurratprocessio;*postquam  recipit 
dominus  papacardinaleset  praelatos,  ut  moris  est, 
ad  reverentiam  inmedioecciesiae,etfacit5t/nomw 
Domini  benedictum ,  Accipit  pulpitum  cum  cardinali- 
bus  tantum,  et  ibi  parantur  cardinales  albis,  prselati 
pariter ;  etstantinferiusinnavi^ecclesiflealateribus.  D 
Dominus  papa  habens  mitram,  et  manto  indutus 
stans  vel  sedens  praedicat.  Finitapraedicatione^prffi- 
dicit  se  oraturum  ;  hortatur  ut  orent.  Incipit  Veni 
creator  oum  nota,  et  genua  flectit,  et  post  statim 
8urgit;c8eteriprosequuntur,  siplacebit.  Diaconusa 
dextris  dicit  Flectamus  genua,  et  dominus  papa  et 
caeteri  basse  et  secrete  orabunt ;  et  post  moruiam 
diaconus,  qui  est  a  sinistris,  dicei  Levate;  et  domi- 
nus  papaetomnessurgent.  Dominuspapastanscum 
mitra  definit  sanctorum  catalogo  ascribendum,  et 
tanqnam  sanctum  ob  omnibus  venerandum;ip8um- 

«  Alius  rituB  fusius  assignatur  infra  in  cap.  415. 


que  sanctorum  catalogo  ascribit,  statuens  ut  ab 
universali  Ecclesia  in  die  obitus  sui  festum  ejus, 
sicut  pro  uno  confessore  pontifice,  devote  et  solem- 
nitercelebretur.lnsuperaccedentibusannissingulis 
ad  sepulcrum  ipsius  in  dieobitussui  unumannum 
seu  quadragintadies  ininjunctapoenitentiamiseri- 
eoTdiierTe\axdi.iAncipiisinemiir9LTeDeum  laudamus. 
cantando,  quod  caeieri  prosequuntur.  Diaconus  a 
sinistris  dicit  Ora  pro  nobis,  etc,  alleluia  ;  caeteri 
respondent  Ut  digni,  etc-,  alleluia,  Dominus  papa 
dicit  Dominusvobiscum,  respondetur  EtcumSpiritu 
tuo,  Oremus ,  ei  dicit  Orationem,  finiendo  ipsam, 
Per  Christum  Dominum  nostrum,  amen.Tn  nc  diaco- 
nus  qui  est  a  sinistrisdicit  Con/i^^or,  etc.,  ut  moris 
est,  et  faciat  mentionem  de  beato  N.  confessore  in 
suis  locis.  Finita  confessione,  dat  dominus  papa 
indulgentiam  gratiosammoreconsueto.  Dataindul- 
gentia,  dominus  papa,  mitra  deposita,  facit  absolu- 
tionem  more  consueto,  Precibus  et  meritis,  etc., 
faciendo  mentionem  suojlocodebeato  N.  confessore, 
Indulgentiam,  etc.  Ultimo  annuntiat  se  celebratu- 
rum  de  more  consueto ;  413  i^  ^^^^  ordinato 
recipiet  paramenta,  et  Deo,  dante  Missam  solem- 
nitercelebrabit.Formapronuntiandiserioseerittalis 

c  Ad  honorem  Dei  omnipotentis  Patris  et  Filii  et 
Spiritus  sancti,  et  exaltationem  fidei  et  christianae 
relegionis  augmentum,  autoritate  ipsius  omnipo- 
tentis  Patris  et  Pilii  et  Spiritus  sancti,  beatorum 
Petri  et  Pauli  et  nostra,  de  fratrum  nostrorum 
consilio  decemimusetdefinimus  bonsememorise  N. 

quondam  episcopum sanctorumcatalogo  ascri- 

bendum,  ettanquam  sanctum  esse  ab  omnibus 
venerand  um;ipsumque  dictorum  sanctorum  catalogo 
ascribimus,  statuentes  utab  universali  Ecclesia  in 
die  obitus  sui,  videlicet....  festum  ipsius  et  officium 
sicut  pro  uno  confessore  pontifice  devote  et  solem- 
nitercelebretur.  Insupereademauctoritateomnibus 
verepoenitenlibus  etconfessis,  quiannis  singulis  ad 
sepulcrum  ej usdem  in  die obitus  sui  devote  accesse- 
rint,unum  annum  et  quadraginta  dies;  accedentibus 
vero  annissinguIisinfraOctavasdicti  festiadsepul- 
crum  ipsius  quadraginta  dies  de  injuncta  sibi 
pcenitentiamisericorditer  relaxamus.  > 
CXII.  Quandopapa  audit  Missam  in  diebusfestivis. 

Veniens  vadit  ante  altare,  deponitmitram,  sacer- 
dos  a  sinistris,  etsacerdosincipit/n(rot6o ;  et  pap» 
post  Confiteor,  faota  confessione,  diaconus  reponit 
mitram.gtansinlocosedispapa  dicit  Introitum  cum 
omnibus  cardinalibus^  et  Kyrie,  eleison ;  et  interim 
reponit  incensum,  episoopo  vel  presbytero  minis- 
trante.  Post  sedet,  et  recipit  sacerdos  incensum  ab 
acolytho,  et  cum  incensaverit  altare,  defert  acoly- 
thus  thuribulnm,  et  episcopns  vel  sacerdos  cardi- 
nalis,  qni  ministrat,  incensat  tantum  papam  ge- 
nuflexus,  si  papasedet ;  etnullus  alius  incensatur. 
Tnnc  mitra  non  deponitur  pap®  in  diebus  festivis, 
nisi  in  Confiteor  ante  altare,  et  cum  dicitur  Evan- 
gelium,  usquequo  dictum  fuerit  Credo,  ei  librum 


mi 


APP^NDIX  AD  S.  GREGORU  jiACNI  UTURGICA  OPERA. 


l!!ii 


faeiitoteaiatam»etpo8lquaiDd«8cenditinel6yatioDe  A  faldistoriosineaiitra,  et  infiQerevertitaradsedeia 


corporis  Christi,  et  tunc  reponitt  cum  redit  ad 

sedem,  ei  tenens  mitram ;  cum  sacerdos  dicit  alta 

Toce  seouadum  Per  omnia  $meulasmculorum,  etst&t 

capite  detecto,  usquequo  sacerdos  incipit  recipere 

yinum  perfusionis ;  et  post  in  fine  Miss»,  cum  de* 

beret  dicere  SitnomenDaminibinedictum^depouii 

biitram  ;  ettiinc  dieto  Sit  noment  $t  ^ened.,  repo- 

nilurmitra. 
414DiolaEpistola»subdiaconu8osculaturp6dein 

pap»>  et  Aon  ante.  Dicente  subdiacouo  Epistolam» 
associateum  aooljthue»  stansa  sinisirissubdiaconi. 
Gum  dicitur  Wwg,Atleluia,  papa  ponitin  thunbulo 
inoensum,  ministrante  episcopo  ut  prius,  nec  in- 
incensatur  papa»  sed  Evangelium  tantum.  Dicto 


cum  mitra.  Et  mitra  est  alba  sine  fregio.  Et  sio 
semper  in  Adventu,  etiam  diebus  Dominicis,  el  ia 
Quadragesima,  tamen  nisi  sit  festum;  pneter  Oomi- 
nicam  de  Gaudete  eiLxtaretJerusalem.bomimm 
vero  diebus  in  Quadragesima  servat  modum  oon* 
suetum  alias,  neo  ineumbit  super  faldistorium. 

Sidicitur  Fte€tamus$enua  in  feriali  officio,  papa 
cum  mitra  fleotit,  in  Levate  surgit,  et  iterum  incoppu 
Oratione  incumbit  super  faldistorium  cum  mitra.  Et 
iste  modus  senratus  quandoconque  hoc  fit  com 
Missam  audit, 

6i  sitfestumin  Quadragesima,  inMissafesti^ha* 
bet  mitram]  cumaurifrigio,  inltissa  Tero  fsrieie» 
dem  die  alba  loitra.  Post  Blissamretajoiitoiitramoam 


Evangelio^subdiaconusportatEvangeliumyetoffert  g  aurifrigio,  et  in  Vesperisfesticummitrafrigiata. 


papoB ;  et  papa  osculatur  Evangelium  dictum  ;  de- 
mum  incensatur  papa  taatum  ab  apiscopo  et  pres- 
bytero  oardinali,  ut  prius  in  principio  Missoe.  Post 
hac  cum  dicitur  Ofiiertorium,iaterim  portat  acoly  thus 
navicuiam  a  sinistris,  thuribulum  a  dextris,  et  epis- 
oOpui  vel  saoerdos  ut  prius,  offert  naviculam  cum 
coohleari ;  et  papaponitincensuminthuribulo;nec 
incensatur,  sed  sacerdos  incensat  altare,  et  acoly- 
thus  iaoeosat  presbyterum ;  deinde,  ut  prius,  papa 
incensatur  ab  episcopo  vel  presby tero  cardinalibus. 
Acoly  thus  deinde  inoensat  omnes  faoc  ordine :  primo 
episcopum  vel  saoerdotem  ministrantem^  deinde 
duos  diaconos,  demum  episcopos  et  presbyteros 
eardinale8>  deinde  diaconos,  demum  cancel^ios. 


Si  nonsitaliquisoardiQalif  episcopus  vdsaoeidoi 
diaconus  assistens  in  Missa  pap»  facit  da  inoeaso 
et  aliis,  sicut  episeopus  vel  sacerdos  faceret,  siin* 
teresset. 

Si  dicatur  Misea  ▼igiliflB»servateumdemmodam 
etin  genufieetendo,  et  mitra,  et  aliis,  sicot  in  feria. 

In  Quadragesima,adTi*actum,camdiciturA(i(^oa 
nct  BeuM  eatutaris  ycum  papaauditMissam,d6sceD- 
ditadfaldi8torium,etdiacoDUsdeponit  sibimitramt 
etipsefialdistorioincumbit;et  statim  dictousquead 
partem  iilam»Sa^/ai*u  no<ler,inclusive^  resomitmi* 
tram  diaooino  ministranta,  et  ad  sedem  reveftituTt 
etia  m  cum  celabrat  i  n  Q  uadragesima»  et  idem  Tractm 
fuerit  dicendus. 


deinde  archiepiscopos  et  alios  praslatos,  deinde  •      |o  leriali  offieio  idem  omni  tefnpora  obsenratar 


capellanos,  deiadethuribuiarios,demum  ostiarios, 
deinde  aliosqui  suntin  Missa.  fitsic  papater  pooit 
incentum,  et  terincensatur;  post  Introitum,  post 
Evangelium,  et  cumdiciturOffertoriumincensatur; 
et  ter  ponit  incensum  in  thuribulo,  io  Introiiu,  ad 
fivaHgelium,  et  oum  dioitur  Offertorium;  sed  ia 
Introituprimo  altareetsacerdos,  inOfiartoriopapay 
sed  post  EvangeUum  tantum  papa. 

GXIIL  De  Mitsis  f  tup  diemt%tr  corampapatempore 

feriato. 

In  Quadragesima  in  ferialibus  papa  ad  prioae 
Oratioaes  Misssd»  et  statim  dicto  cum  cardinaKlnii 
Sanctut  usque  adpoetcommuaioa^,  et  in  ultimis 
OrationibuSi  descendat  desede,  et  incumbit  super 


quodsufNradietum  ost  io  Quadrageeima  et  ia  vigi» 


liis 


eliainomnitevpore,  <iuoad  geaaflexii^ 


nem  et  alia. 

Cum  diciiur  Ite,  Missa  est,  diacoaiM  vertitsoad 
populum,  f  uoutqae  totum  dixerit,  alias  iaspioieati* 
bus  diaeoaua  altare  in  «  saaelo  Paulo»etiakioisii* 
milibus.  Ad  Benedicamus  Domino  semper  diaeoBM 
inspicit  altare  ;  etibi,  etalibi.  Papain  saactoPaalo 
et  similibasoum  incipit  G/orNt,veHitae  ad  tiibnnaan ; 
cum  dieit  Dominus9obi$eum,ret\P€LX  tM4tf,mipioit 
populom,  stans  m  sede  versiie  altare;eed  cum  Mt 
Otimm,  et  Oraiioaes»  et  cum  iaeipit  Credo,  iispioit 
I,  eed  proee«|ttitur  Credth  416  I^S^ 


▼ereaa  altare  oam  aliis.  Com  dicit  8it  nomaisempor 
laidistoriameummitra»qaamdeponit,cumMioerdo6  u.  ineipit  a  madio  altarit  versus  altare. 
ine^Ml  laoere  craoem  super  oblata ;  et  resiimit  post  ^     Diaeon 


tanctam  elevaiionem  «mDguinis  ;  ettune  ineiUDiNt 
laldistorio,  et  ia  seoandoP^  wmia  diaeonusaibi 
deponituaque  ad  vtnumperfusionis ;  etreoeptapaoo, 
stando  juzta  iiakiietorium,  a  presbytero,  et  dat 
diaoonis  servientibuiviaciimbit^dietorioJ^iaconas 
eamdatprimisaliorumoardiaaliaa^ete^sooporam 
et  diaeonoram  4etiaultimisOratioaibu6camBfitim 
iaeumbit  Mdisloriay  nee  eargi^  Kcet  ali^ai  dioaat 
fuod  sie,  4|rl§eed  priaMma  eat  hoiiesliaa ;  et  eaaa 
dieit,  ffrnnitiHttei  ele«,  deponit  milnam,  ineambat 


Diaeottivierosiosebabent  iajiaspaciendo  popahuB 
vel  akare^  aioaft  papa  oelebrims  in  aaaeio  f  aule  ci 
aoasiiiilibtts.  la  akimis  OrationitHie  post  Missamt 
«am  dioitpapa  slaaa  ad  aHare»  i>oiNifMitiH>6twiM) 
▼ertii  ae  ad  popaloia»  etdiacom;  seddiaeeaasfai 
aaalaTit  Evangeliam>  laeie  veraaad  papoB^i,  pvat 
aibi  paramaata  m  primM»  dteere.  Gum  dieiiar€ii|^ 
ieor,  dtaeaaasaaiaistris^ei  diacooas  a  dextris,iBii- 
ffim  pafatlaoaiiemat  ailapap».6i  «liaiiqaodiBskHi 

•peeiala,  di  ^aa  Mteaa  oelebretop^  fit  mfemom  ia 
ijotsfiieer,hocfBO&oiSane^  afOisMtePeiroetr0St^ 


«  Nempe  quia  papa  ceiebrans  in   his  locis,  habet  faoiem  oooversm  a4  populttmt  HfM  mA  Ifik^^^ 
seu  apsidem,  in  qua  est  chorus  sacerdotum. 


im 


bOMANI  OtU)lNB:S.  —  XIV. 


iisk 


it  beato  Creargiomurtyri.  Item  %ie:SMeti^9ioUs 
Petro  etPaulo^et  laeobo.  Item  ^c:Sancti$  apostoHs 
Peiro  €t  Paulo,  Joanni  evan§elistm,  lioet  «Uiqoidi- 
xefmiBeatoJoannibapiisUtetevan^liita,  vel  sic : 
Sanctiapostolis  PetroetPaulo  etJoamievangelisisf, 
Sed  prioium  modusmagisplacettetestfflagismtio- 
MbiUs.  Iq  ecekftia  saneti  LaiMotii  extra  muros,si 
sitibifestum^  item^^aiic^i^  €tpostoiis  Petro  etPaulOt 
etbeatis  martyribusStephano  et LaurentiOjhetisM' 
quis  sic  deoomiDayerit  Stephanum,  aed  malc.MO- 
btscum,  non  aliOy  Dominus  vobiscum,  quod  dieiiur 
in  ultima  Oratione.  Nam  tuncdebet  diacoaua  tue 
paratus  dicere  vel  Ite,  Missa  est,  yel  Benedicamm 
Domma,  prout  tempue  requirit. 

De  vaeante  sede, 

YacanteMdeapostolica,  sedent  epitcopiad^tris, 
post  ipsos  presbyteri ;  a  sinistrisyerodiaeoni  oardi- 
nales,  omnes  suo  ordine,  gradu  etloo6,sicutfaeie' 
bant  papa  praesente  ;  hoe  tamen  salTO^  quod  inter- 
dum  nondimittitur  lociismedius  intereptseopoS  et 
diaeonos ;  et  tnDcetiameptseopisedentadeitrisiit 
dictum  est^  et  presbyteri  post  eos  ;  •  sinisirts  yero, 
juxta  tamen  episoopos,  immediate  sedet  prior  dia- 
coBorum»  et  alii  post  priorem. 

Est  tamen  diffierentia  in  hoc,  quod,  papa  vivente, 
in  concilii8relatioetordovotonimpr»dictus[serv»- 
turjquaatam  adepiscopos,  vel  presb7iero6$ad  dia* 
conosvero  mutatur.  Nam  primavoxestpostpresby^ 
teros  primi  diaconi,  et  sic  descendendo  venitur  ad 
Jnniorem  diaconum,cujus  vox  est  ultima  sede  vacante. 

Item  ordoetmodus  servatnrinterdiaconum  esse, 
papa  vivente,cum  dicat  diaconns  concilia  auxiliaria* 
nbi  agitur  de417  ordtnatione  cardinalis,  vel  de 
aKquo  legato  cardinali  mittendo,  yel  si  aBqiidd 
aliud  concilium  auxiliare  papa  peteret. 

Si  qnie  oardiBaiistarde  yeniat,  aliisoardindibus 
sedentibus,  vel  in  consistorio,  alibi,  papa  prflesen- 
te>  omnes  qui  sedent  in  eadem  banca,  n^i  sessorus 
est)  veniens,  facta  pap»  per  yenientem  reyerentiay 
8«irgunt»  et  cum  ipso  post  sedent ;  post,  si  qnis  ear-* 
dinalis  surgat  missus  yel  aiias^  ac  reveriatur  tantam 
sibi  assurgunt  duo  inordine  yenientis  proximi. 

Idem  servatur  sede  vacante.  Dam  sedent  in  oon- 
sistorio  oardinales,  tenent  bireta  ;  in  ooUationibus 
bireta  deponunt,  et  suntsine  biretodum  oonferunt, 
siYe  cum  papa,si  ve  inter  se;et  uterqoe  oenferentium, 
ffi  adiA?ieemconferuntveldi8putent,est  sine  bireto. 
8ede  tamen  vaeante^inci^ens  oonferre  biretnm  de* 
ponit)  sed  statim  alii  non  patiuntur,  etimcoonfe* 
rens,  bireium  repo&it. 

Nulhisdebet  consuleniem  interrumpere,nisiptpa, 
si  yuli ;  et  statim  consulens  suum  biretum  depoBii ; 
sedcumresumiisuumeonsilium  oonferensi  reponit 
»ibi  biretum. 

Papa  vero  confereas  et  definieBs  mitram  tenet ; 
•edipsodeflnienteprimOjdumpneambula  dieitcar* 
diaaies  tenent  bireta.  Gum  vero  defiaii  ia  coBsieltM^ 
dapdaBoi  bireta;  ettfliCMtetdumaMqBOi  Iwm  yie 
^st  sine  bireto. 


A  CXIY.  DeMis9isdefunctorum,qu€Bcelebrantureeram 

paparubrica. 

Notaadam  quod  papa  non  consuevit  elelebrare  so- 
lemaiter  Bfissam  pro  defaacto,quantunftcufiquerege 
magno ;  sedfacereeetelmrisolemniter^eipFasdioari 
eoram  eo  per  uaam  eptscopum ,  yel  presb^terumear- 
dinalem,  vocatis  omnibus  cardinalibus ;  ei  iuaccuin 
cardiaali^  celebrat  pro  defuncto,  pa{Hi>  assisteatibas 
sil>i  duobus  antiquioribus  diaconibus  cardinalibus 
ioac,  et  etiam  in  tota  Missa,  cum  iUo  qui  celebrai, 
more  solito  facit  confessionem  ante  Introilum  Missia. 
Quaconfessiooefaota,cardinaleset  pra^ati  illa  die 
noayeoiuatadrevBrentiampapfle,proeo  quod  nou 
portatplavialeibiiadutum,sedcappamde  searleto, 
vel  mitram  albam  plaaam  sioeperiis  etaurifrigiev  se- 
Q  ouiidam  quod  magis  ei  plaoebit.  Noiaadum  quod  ad 

omaes  Oratioaes  Missfe,  4 1 8  *>  <^®lMre^u' OK^  ^0°^ 
pus  pasohale,  vel  extra  Oeta  vas  festorum  qum  habeat 

Octavas^  papa  debei  genufteciereanie  altarev  abi  est 

eatbedracum  soabello  parata,miiram  teaeado  ia  ea* 

piie.  fipistok  eiBvangeitum  nondebentiegi  ta  am- 

bone  seu  ia  palpito>  sed  in  ipso  |>resbjteHo  prope 

altare;  dtotoque  fivangelio,  nonportaturliberpapas 

ad  OBOulandum.  Postquam  veropost  Offertorittm  ilie 

qni  oelebraithurificaverit  altare,  papa  solusper  pHo- 

rem  presb jterorum  cardiaahum  in  Missa  ei  assistett' 

iem  thuriiieaUir,  ei  buUiis  alius. 

Notaadam  esi  etiatt  quod  iamMdiate  papa»  poi^ 

quam  dvLeTiiSanctusfianctuSySanctXASt  etc.,  deecea- 

dit  de  sede,  sua,  eiyaditad  oathedram  eoramaitari, 

p  ubi  genuflexua  moratnr,  quoosqae  oelebrans  iDcipit 
Per  OfTtnia  sanrti^  sapctiioirttin,  ante  i4^nci9 />et ;  ei  tonc 
papa  ingreditur  ad  sedem  suam>  et  stat  ibi  pedes, 
quousque  celebraos  dieiiPox  Dommt,  etc.  fit  tcmc 
deponiiur  sibi  mHra,  et  stat  capiie  discooperto>  do* 
nec  ipse  eelebrans  oorpusei  sanguinem  Doauai  sem- 
pserit.  Post  Paier  ftotter  noa  dioitHrPsahnnsLeetelM 
itifn,neo  Oratioaes  propaoefiunt.  ItemlHeqai  oele- 
brat,  postquam  dixerii  A^^nta  Det,  non  deJ»et  dioere 
illamOrationem,  DomineJesuChri^eqwi  dswssti^  eto.> 
aec  osculari  taao  altare,  quia  pax  non  datur.  Item  dob 
delset dioi  SU  ntmen  Domini  BenetfietumfposiUiB^ 
sam,  neo  dari  indulgentia. 

Sermo  qai  fit  pro  defaacte  eoram  papa,  immediate 
fit  post  Missam.  Et  soie&dBm  quod  iHe  qni  facii  ser- 
monem  genuflecteado  coram  papa  ini^atBs  petit 

D  Benediotionem.  Pinita  vero  Missa^  et  fiaito  smDone 

immediate  swieBenedicamus,  qnod  noa  dioiiSir  >i6- 

men,  etc,  papareceditintuscameramsuam.  Oratio* 

aesetmbsohitioaesyetoantnssoliiipro  defttaeto  fiert, 

post  Mlssam  non  finat ;  coetera  sioai  ia  aliis  Ifaais 

fiontper  fliBmqoi  eeiebratoorampapa,  etperpafMEi 

etp^ffi. 

€Xy.  Modrn  qui  servari  consuevit  circa  eaiMm^- 
tionem  aliet^us  sanoH,  rubrica. 

Andtta  per  dominnm  noetram  papam  famaaMcQJiis 

aancti,  et  ab  aliqniiBttstLOnestis  et  anthantiois  pers»- 

nis  eidem  domiBO  voatn>fN|)6s  mjgitiodeaiABelato 

ac  supplicato  eidem  continnaiis  vicibus  ao  pluries 


--f 


1855 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITURGIGA  OPERA. 


m 


jnstanter  pro  canooizatione  huj  usmodi  sancti  faeienda 
dominus  noster  papa  consuevit  hoc  419  proponere 
inter  fratres,  scilicet  cardinales,  et  de  ipsorum  con- 
silio  committit  aliquibusepiscopispatri«B  iliiusqui 
dicitur  sanctus,  velaliis  personisauthenticis^hone- 
stis,  discretis,  et  incorruptibilibus,  ut  inquirant  de 
fama  et  devotione  populi  quam  habent  ad  illum  qui 
dicitur  sanctus,  et  de  miraculis  et  aliis  qusB  eidem 
domino  nostro  papaB  sunt  nuntiata,  et  illi  quibus 
commissum  fuerit  debent  inquirere  et  referre  de  fa- 
ma  et  devotione  populi,  etaliisquaBsupermiraculis 
illius  quidicitur  sanctusinYenerintingenere,  etnon 
in  specie,  et  quoad  famam,  nonquoadyeritatem;et 
an  videatur  eis  quod  super  veritateet  specie  sit  in- 
quisitio  oommittenda.  Et  si  resoribant  taha  propter 
quffi  inquisitio  veritatis  committi  debeat,  dominus 
noster  papa  requirititerum  consiiia  cardiDalium,et 
deipsorum  consilio  definitin  consistorio,  utrumse- 
eundum  relata  sit  inquisitio  praedicta  super  veritate 
committenda,yel  non  ;  et  si  committenda  videatur, 
iterum  soribit  dominus  papa  eisdem,  vel  aliis  de  qui- 
bu8  sibi  yidebitur,quod  veritatem  de  praedictis  inqui- 
rant,  videlicetde  fide  et  ezcellentia  yit»  et  miraculis 
acoperatione  miraculorum  iili  us  qui  petit  canonizari, 
exacte,  diiigenter,  fideiiter  et  prudenter  secundum 
articulos  etinterrogatoria  quae  sub  bullasua  trans- 
mittit  eisdem  et  aliis  ;  et  iUi  quibus  committitur, 
factahujusmodiinquisitione.eam  remittere  debent 
dicto  domino  papSB  sub  sigillis  suis  fideliter  inter- 
clusam. 

Qua  inquisitione  sic  remissa^  dominuspapacon- 
snevit  ipsius  inquisitionisexaminationem  commit- 
terein  curia  aliquibus  capelianis  suis,yei  aliis  perso- 
nis  authenticis  et  discretis,  et  in  talibus  expertis,  qu» 
ordinent  et  forment  rubricas  super  inquisitione  proB- 
dicta ;  et  ipsis  rubricis  oum  exacta  diligentia  ordinatis 
et  formatis,  committiturperdominumpapamexami- 
natio  ipsarum  rubrioarumet  totiusinquisitionis  tri- 
bus  dominis  cardinalibu8,y idelicet  uni  episcopo,alii 
presbytero,  et  alteri  diacono. 

Qui  domini  oardinales,  visis  per  eos  et  diligenter 
examinatis  contentis  in  commissionibus,  rubriciset 
inquisitione  prsBdictis,  debent  referre  in  oonsistorio 
domino  papae  plene  in  genere  omnia  supradicta,  et 
quaBinvenerintineisdem,  hocexceptOi  quod  super 
vita  etmiraouUs  etdepositionibus  testium  superipsis 
produotorum  nihii  tunc  in  speoiem  refernnt  ;  sed 
postea  in  consistorio  in  proBsentia  domini  papaB,  et 
420  ftliorum  dominorum  cardinaiium  singulariter  et 
singiilatimlegunturdepositionestestium  super  vita 
et  miraculis  productorum.  Primo  enim  leguntur  de- 
positiones  testium  super  vita  productorum.  Lectit  et 
diiigenter  auditis  per  dominum  papam  et  cardinales 
antequam  a  daliud  procedatar,dominu8  papa  de  con- 
siliocardinalium  determinat,utrum  yitae  excellentia 
illius  de  quo  agitur  sit  plene  probata,  yei  non ;  et  ipsa 
determinatione  faota,  prooeditur  modo  proBdicto  ad 
lecturam  miraculorum,  et  depositionum  testium 
super  ipsia  miracullB  productorum. 


A  Notandumtamenquodlectainconsistoriodeposi- 
lione  cuj  uslibet  testis  super  quoiibet  articulo,  vel  sal- 
tem  testium  melius  probantium,  dominus  papade 
consilio  cardinalium  definit  u  tram  illi  testes  pleoe  pro- 
bent  articulum  de  quo  agiiur,  vel  non  vel  utrum...et 
heeo  scribi  debent  ibidem  per  unum  dc  dominis 
cardinalibus,  de  quo  domino  papeB  placuerit. 

Quibusomnibus  factis,et  diiigenter  per  domiiiam 
papametoardinalesexaminati8,dominuspapadebet 
inquirere  consilia  ipsorum  cardinalium,  et  petere  ab 
eis  anyideanturprobatataIia,propterqas  sitcano- 
nizatio  merito  facienda,  et  sifaoiendayideatur,do- 
minus  papaibidem  in  consistoriosecreteintercardi* 
nales  definit  ipsam  canonizationemes^e  faciendam. 
Postea  yero  definitione  hujusmodi  factaper  domiBam 

3  papam,  dei>ent  vooari  omnes  prselati,  quitaoc  in 
ouria  sunt  pnesentes  ;  et  dominus  papa  narrat  eis 
publice  in  consistorio  ea  qusB  facta  sunt,  et  probata 
secreta  definitione  praBdicta  jamfactasuppressa; 
et  requirit  consilia  eorumdem  praBlatorum. 

Deinde  assignaturper  Dominumpapamcertadies 
ad  aliquem  locumaptum  adhoc,  ubi  convecireba- 
beantidemdominu8no8terpapa,etcardinale8,etalii 
praelatide  ouria,  ac  clerus  etpopulu8;et  ioterimex- 
tra|consistorium  deputantur  per  dominumpapamoo- 
to  vel  septem  pra*lati  ad  minus,de  quibus  eidem(domi- 
nonostro  papae  videbitur  faciendum,  quidictadie 
assignata  habent  publice  presdieare.  Habetetiam 
idem  dominus  noster papa  ordinare gradus iaterip- 
808  praelatos,  qui  prc^icarehabebunt,ut  videlicet, 

p  talis  primopraBdicet,et  talis  secundo,  etsicdealiis. 
Gonsuevitenim  dictadies  assignariperunummensem 

ante,  yel  per  tres  septimanas  ad  minus,  ad  fioem 
quod  preedicti  praelati  diligenter  collationes  suas 
421  potuerint  studuisse,  quas  ipsadiesassignata 
succincte  et  breviter  io  publico  facerehal)ebnntGoii- 
olusiones  vero  dictarum  ooUationum  debentessetales 
videUcet  quod  ostendant  per  rationes  quod  dieta 
canonizatio  est  merito  facienda,  et  suppliceotdicto 
domino  nostro  papae  ut  facere  dignetur  eamdem. 
Facta  autem  preedictadefinitione  secretaperdo- 
minum  papam,  et  praeiatis  yocatis,  acdie  certa  ad 
faciendum  coUationesipsisprflelatis,  utprsemittitor, 
assignata,  dominus  papaiinterim  in  consistoriocon* 
suevit  seorete  committere  duobusdominiscardina- 
libus,  potissime  religiosis,  quinoverintin  saorapa- 
^  gina,  utunusipsorumlegendam  seulectionesordi* 
net  supervitamilliussancti,  et  aliqua  de  miracolis 
probatis  in  ipsis  leotionibus  recitando  ;  alius  vero 
ordinet  Responsoria  et  Antiphonas,  ac  Orationemi 
utipsiordinati  dicti  duo  domini  cardinales  omoia 
legere  debeant  in  consistorio  temperibus  opporto- 
nis. 

Peryento  itaque  ad  dictam  diem  a88ignatam,mane 
hora  consistorii  conveniant  ad  Jocum  ordioatoDt 
dominuspapa  more  consistofiali,  videlicet  cnm 
manto  seu  pluviali  rubeo  et  mitra  aurifrigiata  cam 
perlis,  et  omnescardinales  et  praelaticumonmibos 
vestimentis,  yidelicet  cum  cappis  laneis  ;  etetiam 


mi 


ROMANI  ORfilNKS.  ~-  XIV. 


1258 


cJerusel  populus  ibi  conveuiant.  Diclua  vdro  domi-  A 
Dus  Doster  papayeniendo  addictuiiilocum,associa- 
turpercardinalestuncpnesentes,duobu8diaconibus 
cardinalibus  sibi  adextrisetasinistris,  utestmoris, 
assistentibus;  et  indicto  locodebet  esse  faldistorium 
seu  cathedra oum  scabello  parata,in  quadictus  do- 
minus  papa  sedere  possit.  Residente  vero  ipso  in 
dictacathedra»  fit  ei  reverentia  solita  per  solos  do- 
minos  cardinales.  Qua  reverentia  facta,  sedeat  suo 
ordine  more  consistoriali.Domini  cardinales  et  duo 
diaconi  cardinales  papse  assistant,  ut  snperius  est 
jam  dictum  ;  preelati  vero  alii  stent  ex  opposito 
domini  papsB  a  dextriset  a  sinistris,  proutlocus  pa- 
tietur. 

Quibus  residentibus,  surgere  habet  procurator 
hujusmodi  negotiiexistensexopposito  dictidomini  q 
pap8e;etassumpta  sibi  aliquali  auctoritate,  narrare 
debet  aliqua  deliujusmodi  negotio,  et  supplicare ip- 
si  domino  nosti^o,  ut  sanctitas  sua  audire  dignetur 
aliquosprffilatos  qui  super  praediotis  praBdicare  in- 
tendunt;et  nihilominus  quod  placeat  sanctitati  suae 
definire  illum  422  dequo  agitur  esse  sanctum^et 
sanctorum  cataJago  ascribendum,  et  tanquamsan- 
ctum  esse  a  fidelibus  venerandum  ;  ac  festum  ejus 
anno  quolibet  perpetuo  certa  die,  de  quaipsi  do* 
mino  Qostro  papsB  vibebitur,  celebrandum.  Et  hu. 
jusmodi  suppHcatione  per  dictum  proouratorem 
facta,  surgat  ille  praslatus  qui  primopredicare  seu 
coUationem  suam  facere  debet  juxta  ordinationem 
jam  dictam;etincipiat  coUationem  suam,  et  eam 
prosequatur  succincte  etbreviter.  Qua  finita  sur-  ^ 
gat  secundus,  et  faciat  similiter,  et  sic  de  aliis. 

Finitisvero  omnibus  collationibus  supradictis, 
dominusnosterpapasurgit,  et  diaconus  cardinalis 
quiassistit  eia  sinistris,  dicitmore  solito  ConfUeor, 
Quo  dicto,datur  indulgentiaper  dominum  nostrum 
papam  deunovelduobus  annis,ettodidemquadra- 
genis,  vel  plu8,prout  domino  papae  placuerit.  Qua 
indulgentia  data,  dominus  papa,  deposita  sibi  mi- 
tra,  facit  absolutionem,  et  dat  Benedictionem  ; 
dcinde  pronuntiatur  dicta  indulgentiaper  unum  de 
dominus  cardinalibus  ;  et  ipsis  expletis,  revertitur 
adcameram  suam. 

Post  hffic  vero  in  consistorio  ordinatur  certa  dies 
ad  aliqnam  certam  ecclesiam,  inquaconvenire  ha- 
beant  dominus  papa,  cardinales,  et  praelati  alii 
de  curia,  ac  clerusetpopulusprosolemnitatecano-  d 
nizationis  hujusmodi  facienda.  Qua  quidemdie  ad- 
veniente,  sternatur  tapetis  ecclesia^et  paretur,etillu- 
minentur  in  ea  cerei  multi;et  mane  descendente  dicto 
domioo  nostro  papaad  eamdemecclesiam,  occurrit 
ei  Processio  cleri  illius  ecclesiae.  Gum  autem  est  in 
ecclesia,orat  aliquantulum  ante  aitare  deinde  ascen- 
dit  sedem  suam  in  medio  ecclesise  paratam,  et  ibi 
recipit  cardinales  et  alios  prmlatos  more  solito  ad 
reverentiam ;  et  ipsa  reverentia  f8cta,cardinales  et 
prsBlati  alii  parantur  paramentis  albis.Quibuspara* 
tis,  papa,  prout  decamera  venit,  scilicet  cum  plu- 
vialirubeoet  mitraaurifrigiata  cum  perlis,  vadit 


ad  cathedram  eminentem  ante  altare  cum  scabello 
paratam ;  et  ibi  sedendo  facit  sermonem,  roitram 
tenendo  in  capite,  ut  est  moris^  Processnm  reci- 
tando  et  probata,  ac  inducendo  populum  ad  oran- 
dum  pro  eo  quod  Deusnon  permittat  eumerrare  in 
hoc  negotio. 

Finito  vero  sermone  htgudmodi,  dominus  papa 
prffidicet  se  oraturum,  et  hortatur  alios  utorent, 
ut  supra,  scilicet  quod  Deus  non  permittat  eum  er- 
rareinhoc  negotio.  Deinde  flexis  genibus  fit  de- 
vota  Oratio,  et  papamet  debet  incipere  cantando 
423  Hymnum  Venhcreator Spiritus.QnoinccB^io 
genuflectit,et  in  fine  primi  Versussurgere  debet^et 
continuatur  totus  Hymnus  ab  omnibus  aliiscantando. 
Quo  Hymno  cantato,  si  domino  pap»  placet  diaco- 
nus  cardinalis  a  dextris  papas  assistens  dlcHFlecta- 
mu8  genua  ;  et  dominus  papa  et  ceeteri  alii  basse  et 
secrete  genibus  flexis  orent ;  et  devota  oratione 
facta,  post  morulam  diaconus  cardinalis,  qui  est  a 
sinistris,  dicet  Levate  ;  ettunc  omnes8urgent.Qui- 
bus  levatis,  dominus  papa  tenendo  mitram  in  ca- 
pite  definit  publice  illum  de  quo  agitur  esse  sanctum, 
et  sanctorum  catalogo  esse  a8cribendum,et  tanquam 
sanctum  esseab  omnibusvenerandum^ipsiquesan- 
ctorum  catalogo  ascriLit,  satuens  ut  ab  universali 
Ecclesia  in  die  tali  festum  ejusetofficiumdevote  et 
solmeniter  celerbetur.Quam  definitionem  facere  pote- 
rit  ipse  dominus  noster  papa,  utsequitur. 

t(  Ad  honorem  Dei  omnipotentis  Patris  et  Filii  et 
Spiritus  sancti,  et  exaltationem  fidei  catholic»  ac 
christianfle  rehgionis  augmentum.auctoritateipsius 
Dei  omnipotentis  Patris  et  Filii  et  Spiritus  sancti, 
beatorum  apostolorum  Petri  et  Pauli,  et  nostra,  de 
fratrumnostrorumconsilio,decemimus,acdefinimu8 
bonee  memoriceN.sanctum  esse.et  sanotorum  cata- 
logo  uscribendum ;  ipsumque  dictorom  sanctorum 
catalogo  ascribimus,  statuentes  ut  abuniversali  Ec- 
cle8ia,anno  quolibet,  in  die  tali,  festum  ipsius  et 
officium,  sicut  pro  uno  confessore,  si  sit  confessor, 
vel  sicut  pro  uno  martyre,  si  sit  martyr,  devote  et 
solemniter  celebretur. »  Et  si  domino  papae  placue- 
rit,poteritaddere  istaverba:  alnsupereademaucto- 
ritate  omnibus  vere  poenitentibus  et  confessis,  qui 
annis  singulis  adsepulcrum  ejusdem  indie  talide* 
vote accesserint^  unumannumet  quadraginta  dies; 
accedentibus  vero  annis  singulis  infra  octa^as  dicti 
festi  ad  sepulcrumipsiusquadragintadies  deinjun- 
ctis  sibi  posnitentiis  misericorditer  relaxamus  » 

Quibus  verbis  per  dictum  papam  prolatis,  ipse 
dominus  papa,  ritra  deposita,  incipit  cantando 
Psalmum  Te  Deum  laudamu$yq\iem  ceeteri  cantando 
prosequentur.Quo  finito,  diaconus  cardinalis  a  si- 
nistris  papee  assistens  dicatVersieulum  Oraprono* 
bis,  beate  N,yalleluia;ei  csBteri  respondent;^^  digni 
efficiamur  gratia  Dei,alleluia.Siyero hujiismodi  so- 
lemnitas  fuerit  a  Septuagesima  usque  adPaseha,in 
praedicto  Yersiculo  omittiturA^/e/Mia.  Deinde  do- 
minus  papacantando  424  dioat />omtHtt«  vohiscum, 
et  responso£<  cum  spiritutuo,dicaiOremut, eiposi^a 


Patrol.  LXXYUI. 


40 


APPENDIX  AD  S.  GtlEGORn  MAGNI  LITURGICA  0PJ5RA. 


iS5» 

Orationem  quaBCQmpetatillisaacto^iiaiendo  ipsam 
Orationem,Per  CAris^wm  Dominum  nos^rum,  et  re- 
spondetur  Amen, 

Sed  ipsaOrationefilnita,dictusdiaconus  cardina- 
lis  a  sinistris  papae  assisteas  dicat  Confiteorf  etc, 
utmoris  est ;  et  locisdebitis,  scilicet  immediate  post 
apostolos,  fadat  mentionem  de  dicto  sancto.  Qua 
confessione  finita,  dominuspapa  datindulgentiam 
gratiosam  septemannorum  et  septem  quadragena- 
rum.  Etdataindulgentiaperdominum  nostrumpa- 
pam,  ac,  mitra  eidemdeposita,facitabsoiutionem, 
et  dat  Benedictionem  more  consueto,  dicendo  Pre- 
eibus  et  Ynm<u,etc.,faciendo  mentioaem  locosuode 
sancto  canonizato. 

Quibus  factis,accedatdominas  noster  papa  adlo- 
cum  oonsuetum,  ubi recipiat  pontificalia paramenta 
scilicet  aiba  ;  et  postea  more  solito  Missam  celebret 
goiemniter  in  honoredicti  sancti  canonizati.  Qua 
Missa  finita,et  data  iterum  indulgentiain  tine  Missse 
de  septem  annis  etseptemquadragenis,  et  depositis 
paramentis,  ad  cameram  suam,  sive  ad  palatium 
reyertatur  oum  pluviali  et  mitra,  proutprimitus  ad 
eoclesiam  venerat. 

GXVL  Cxrimonia  et  solemnitales  solitae  se)*vari  in 
creaiione  novorurn  cardinalium, 

Sequuntur  c8Bremoni6eet  solemnitates  solitffiser- 
▼ari  in  creatione  novorum  cardinalium,  et  in  datioae 
annuli,et  assignatione  tituti  eis  facienda,et  quando 
presbytero  cardinali  non  noviter  creato  providetur 
de  titulo  episcopaii  cardinaiari,  et  de  adventu  ad 
euriam  novorum  cardinaIium,sisu8Bcreationistem- 
pore  a  curia  sint  absentes. 

£t  primo  de  iis,  qui  interveniunt  increationeno- 
Yorum  cardinalium. 

Sciendumquodin  creationenovorum  cardinalium 
modus  qui  sequitur  consuevit  servari. 

Die  Mercurii  quatuortemporumdominus  papa  in 
consistorio  consuevit  quserere  a  cardinaiibus  aa 
expediat  fleri  creationem  novorum  cardinalium  fa- 
ciendo  ibi  primitus  aliqualembrevissimam  coilatio- 
nem,quod  expediat  creare  novos  cardinales.Cardi* 
nales  veroposleaomnes  quiiibet  seoundumordinem 
suum  425^^^^"^^^^^'^^  respondere  et  consulere 
an  expediat  fieri,vel  non.Quo  facto,domious  papa 
consuevit  dicere  :  Nos  sequimur  consilium  dicen- 
tium,  quod  fiant,  vel  non  fiant,  secundum  quod 
melius  videbitur  ei  faciendum.  Et  ubi  eligit  viam 
quod  fiant  immediate,  interrogat  cardinaies   de 

quantonumerovidetureisfaciendum.Quoresponso 
pereos  utsupra,dominus  papa  dicit  :  Nos  sequimur 
consilium  dicentium  quod  fiant  usque  ad  talem  nume' 
mm.Deinde  ibidem  dicit :  Cogitabimus,  et  cogitetis 
depersonis  nominandis,et  die  Veneris  proxima  age* 
mus  super  iis  Deo  dante. 

Ista  sunt  vera,  quando  cardinales  sunt  omnesin 
oonsistorio  prassentes.Si  autem  sint  aliqui  in  domi- 
bus  suis  infirmitate  detenti,  est  consuetum  in  con- 
sistorio  per  dominum  papam  mandari  duobus  cardi- 
iialiba8,quod  vadant  ad  oardinalesabsentes^etre- 


IMO 


A  quirant  ethabeanteorumconsiliumsuper  pnBdiclis 
duabus  qufBstionibus.  Et  reiatione  facta  postea  do« 
miao  papee  consistorio,  audientibus  omnibus  c&r- 
dinalibus  per  illos  cardinales  deputatos,  domlQUR 
papa  postmodumeligitinconsistorio,  aa  velitsequi 
consilium  cardinaiium  dicentium,  quod  fiat  noTa 
creatio  cardioalium,  et  de  quoto  numero. 

Die  Yeneris  verosequentimandatur  etiamincoo- 
sistorio  per  dominum  papam  duobus  cardinalibai, 
quod  vadant  ad  requirendumethat)endumcoosiiiuiD 
cardinalium  absentium  super  personis  incardiaaies 
de  novo  creandis.  Quo  consilio  habito,  veQiunt  ad 
consistorium,  dum  domious  papa  audit  consiiiaao- 
ricularia  cardinalium,  et  ei  referunt  ad  partem, 
dum  est  in  cathedrasuaconsiiia  oardinalium  abien- 
£  tium. 

Quadie  Veneris,  facta  primitus  reverentia  paps 
per  cardinale8,papamandatquod  porteturcathedra 
nuda.Quo  dicto,  omnes  cardinales  ezeunt  ooDsist^ 
rium,et  ponent  se  in  fine  illius  aules  vei  camara^ 
ubi  tenetur  consistorium  ;  excepto  priore  episGopo 
cardinali,qui  remanetibi,  et  ponit  $e  ad  sedeodwn 
supra  cathedram  nudam,  quae  debet  esse  adiatas 
papfledextrum  parata. 

Dominus  vero  papa  consuevit  dicereilli  cardiaa- 
li,  et  aliisposteumveaientibus  secundum  ordioeffi 
suum  :  Nos  cogilamus  de  talihus  personis,  quas  ibi 
nominal,(3fic(//u  quidvobisde  istis^vetde  alii*  vide- 
iur  esse  fiendum. IwntcdiVdmoM^  iileetaiiisucGessiTe 
posteaperordinemsunmvenieotesrespondentqaod 
p  eis  videtur,secundum  quod  Deus  eis  miDistraTit;et 
cum  omnescardinaies  426  successive  seoaodam 
ordinem  suum  responderint,omne8  redeunl  ad  se- 
dendum  in  consistorioseoundum  ordinemstnim. 

Quo  facto,  dominus  papa  coasuenteis  dicere  : 
Deo  gratias,  nos  habemus  de  personis  concordiem 
omnium  fratrum,Yel  qui  minimum,vel majorispa^ 
tis  secundumquod  fuerint,nihil  tamenaliud  supra 
ipsa  concordia  specifice  exprimendo,  et  immediate 
ipse  ibi  creat  cardinales  tam  prssentes  in  cuiia 
quam  absentes,  dicendo : «  Auctoritate  Dei  omoipe- 
tentis,  sanctorum  apostolorum  Petri  et  Pauii,  et 
nosira,  talem  si  sit  preelatus,  absolvimusaTiaeulo 
quo  tenebatur  ecclesiee  suee ;  et  ipsum  assamus  in 
presbjierum  sanctee  Romanas  EloclesieB  oardinakm. 
Ubi  vero  ilie  non  esset  praBlatus,  dioit ;  Taiem  as* 
D  sumimus  in  presbyterum,  vel  diaconumsaacte 
Roman»  EcclesieB  cardiDalem^secundum  qaodei* 
dem  domino  papae  magis  plaoebit  super  hoo  ordi- 
nare.  r> 

Quibus  cardinalibus  creatis,  dominus  papa  vadit 
ad  cameram  suam,  et  cardinales  ibidem  publicaat 
provisionem  novorum  cardlnalium,quibQsei8pia- 
cet.  Dominus  vero  papa  interdum  ibidem»  eum  ad 
cameram  suam  redierit,  oonsuevit  novis  cardinalibie 
creationem  de  eis  mandare  per  domicellum  sqoib, 
interdum  non. 

Die  Sabbatosequente  dominuspapaifactaeireTe- 
rentia  ia  consiatorio  per  oardinales,  mandat  qnod 


ii6i 


ROMANI  OtlDINES.  ^  XIV. 


13164 


aperiantur  portn  auJse»  ubi  teueiur  boasUtoriuWt  A  4ebetdicw9ubmi»8avpce/^a(«rfWfer;po8teacaAT 


omuibus  intrare  Toleotibus ;  et  ibidemdebetvepire 
ad  coQsiitorium,  et  iufra  oonsistorium  infra  se^ere 
camerarius,  et  notarii^  et  eapellani  domiai  p^pie, 
et  auditores  palatii,  et  clerici  camer»  domioi  pa- 
pce ;  alii  vero  debent  stare  pedes  extra  consisto- 
rium. 

Omnes  rero  cardiQ&les  novi  debent  tunc  tem- 
poris  esse  extra  consistorium  in  aula  vel  oamera 
ibi  satis  prope,  quousque  domiuus  papa  mandet 
eos  vocari. 

DominusTero  papa  facit  ibi  io  prae^eatia  omoiiim 
uoum  breyem  sermonem  ;  ia  fine  vero  sermonis 
desoendit  per  ordinem  ad  nomin^iionem  cftrdina« 
lium,  tam  pr»sentium  in  curia»  quam  absentium 


taodo  versioulum Etncnoi  md^cmin  tmiatigin&n^ 
respoodetur iSc4  liberano^a  malo,\et9i.Scilm9  fac 
servos  ttio^i  respondetur  Dem  wm$perant^$p[^  te- 
Yers.  Mitteeisauzilitm  desancto ;  re^pondeturJ^^ 
de  Sion  iuere  eos.  Vers.  Domine,exaudi  Orationem 
meus ;  respondetur  Et  clamor  meus  ad  te  veniat^ 
Vers.  Jkiminns  pobiscum;  respondetur  Etcum  spi- 
ritu  tuo. 

488  Oremus.  —  Qmnipotens  sempiterne  de^s^ 
miserere  famulis  tuiStCt  diingeeossecundumckpifn' 
tifim  tuam  in  viam  salutis  (etef^nttyUtted^tnante  Hbt  > 
placita  cupiQnt,et  tota  virtuteperficiant- 

4-lia  Qratio,  —  ActiouesnostraSt  guf^sumus^  Qq^ 
minetOipirandoprceveni,  et  adjavando  prosequerei 


quos  oreavity  quemlibet  eorum  commeadando  de  ^  uteunctanostraoperatiQetQratioate^emperincipiat, 
" '  '  ^"    "     ^   '•  "       etpertecmpiafiniatur^PerChristumPominumn^^' 

trum.  Hespoadetur.  Amen. 

Prasdiota  tamen  debent  dici  per  epiicopum  pree- 
diotum  io  libroquisupra  altarf)  deb^t  esse  pf^fatuQ. 
Qqibos  fioitis,  capellaai  domini  p«p^«  bioi  pt  hial 
recipiuot  novos  oarfiiaaleS)  et  eof»  faciiiQt  oscul^ri 
altare ;  deiade  ipaos  adducunt  seouadum  or^j^efa 
suum  ad  oseulum  ori»  ci^diaalium  Aotiquorumr  St 
primo  veaiuatadepiscopo9>iecun4P^  pr^^i^yt^^rp?» 
sub»eqMeater  ad  diacpnps  car4iaflJ^8>  qufmlil^et 
eorum  seoundum  prdinem  saam^soulaado. 

Quo  facto,  ^ntiqui  cardinalei  bini  etbix4fe4^H^( 
ad  opnsistorium  ad  seden4vup  secufulam  ordinem 
suum ;  diaconi  vero  cardiaale«  ^atiQMJpi^es  4H6)Uit 
iterum  biui  et  bioi  aoyoscardinale^^ecaoduip  p|r<U* 


soieatia>  fidelitate,  prudentia,  et  alia,  proqt  mf^rita 
cujuslibet  requirent;  et  in  6ae  oommeadatiQai^  dicit 
ouilibet  i^ovorufa  cardinalium  miTalem  atmlvimH^ 
a  viHeulQ,quo  ecclesus  sux  tenehatur,et  etm  as^Hmp" 
simus  et  auumtmm  in  presbyterum  487  $a^ct<e  Rama- 
nm  Ecclesia  cardinatem.Si  vero  non  sint  praBl^tiapa 
fit  mentio  de  adsoZmmus,8ed  dicit :  Assumpsimnsei 
assumimus  in  preskytei*um,  vel  diaconum,  sanct^ 
Roman^  Ecclesim  cardinalem. 

Quo  facto,  dominus  papa  facityocari  cardinale» 
novos,qui  debent  veniread  eum  seeundumordiaem 
quem  dominus  papt  dederatineosaomiaando>et 
stare  ped^  retro  ooosistorium,  et  firmare  se  retro 
bonoam  quss  est  ab  opposito  sedis  cathedraa  doouai 
papae,  ubi  sedent  alii  antiqui  domiai  cardiaales ;  (^t 


tUBO  dominus  papa  debetdioere  aoviscerdinelibus  ^  nem  supradictum  ad  osculum  pedis  et  ori^  doo^ai 


aliquaad  iastructioaem  eorum^qaalesdebeatesse  ia 
ooosiliisi  et  aliis  ageadis.  Quibu»  dictis,  vocat  eos 
quodveaiant  adeum;  et  iatroitu  coasi^torii  dup 
diaconi  cardiaalee  antiquioreirecipiuat  novumcar- 
dioalem  priaxonominatumperdomiaum  papam,2(lii 
yero  duo  diaconi  cardinales  antiquiorespo^tprimum 
recipiunt  illum  cardioalem  secundonominatum  ;  et 
sic  deinceps  faoiuut  alii  cardinales  diaconi  per  ordi- 
nem  suumtsisiatplurescardiaales  de  aovqereati) 
et  adeos  adducaDtad  osculum  pedis  domioi  pap^e- 
Quibus  per  papaia  ad  osoulum  pedis  receptis,im- 
madiate  oamas  cardinalee  aatiqoi  et  ottteri  supra 
noauaatisurguat»  etincapeUampapasTeaieates  Te 
i)0i«tt  totiiitemi^iaoipiuat  alta  yQee»et  cardineJee 


papflB ;  et  poatea  eosducuatusqife  adsedem  ip  quisi 
debent  sedereinconsistorip,  s^cppdumprdinemp^f 
dominum  papam  innoiainatioae  eorum  ^is  4^fi^Q^* 
Postea  omi^es  alii  non  cardiaaies  receduot^  po?^ 
quorum  recessumdomiouspapa  impoaitsileatium 
doauais  cardinaiibua  aovis,  quousque  ipse  dominue 
papa  de  coosilioaatiquorum  cardinaliumlpeduzerit 
eis  aperire.  Et  tuac  dioit  eis  «  qualiter  debeat  cum 
reveBQi^ifloqui  in  ooasistorio,  cum  ioqueotur  aiii4 
oardiaaiibus,  eto. ;  oumloquentur»  tamia  yiamcon- 
siiii«quam  in  viamcoUatioais,aoncoatradiceado  $eu 
impugoaadodictaaliorumcardiaaiium,  sed&iia  di- 
caado  prudeuter  et  cum  reyerentia»quo4  ei3  Domi- 
nus  miiiistrabit  ;  etqualiter  etiam  aiios  cardinales 


aatiqui  seeuodum  ordinem  euum  bipi  et  bini  primo  Q  debeaathpnorare;  qualiter  etiamin  copsiliis  dapdie 


Tftdunt  ad  altare  quod  debet  in  aula,  ubi  dominue 
papa  tenet  ooo8istoriutn»tuoc  t^wporis  esveparatuw» 
sioo  cruoe  tameii,et  post  eos  dup  diapooi  oardiaales 
aatiquiorea  duoaatnovum  eafdiaales  ad  altare  pri* 
mo  nomiQatum  per  doouaum  pap^m ;  aiii  vero  duo 
diaconi  cardinales  alium;et  sio deinoeps  faoiuot aiii 
duo  diacooi  dardioalest  #i  sunt  plures  oardiuales 
de  povo  areati  sacundum  prdio.em  supradietum ;  et 
cmia  pervaaeciat  #d  altaca,  cardinalem  oovidebaiit 
stare  flexis  genibus  ante  altare  prostrati,  quandiu 
casdatur  Te  jOeum  taudamus,  etc. 
Q^o  oo»B{etQ»  pmr  epiiopporuw  eavdittaliiitt 


debeaatDeuin  prae  osculis  habere,  et  in  mente  et 

in  ore  tunc  temporis  sanctitatem  et  puritatem  habe- 

re,  remoia  onaium  partialitate  moris,  odii,  vei  fa- 

voris,  « 
AiiqpaadoeoD^ueviliaroeneissiieatiom  impoaere 

iUo  tuaci  etiseliqua  proxime  prsacedeatia  eis  dice- 

re,  dum  eis  decreverit  os  aperire. 

429  Quibus  dictis,  papa  surgit  et  vadit  ad  ca- 

ntaramsuani, etcardin^es omaesremanere  consue- 

veruntiadomopapaB>quousquemensai  pro  prandio 

9iat  para49 ;  pi  iUa  die  oomaB  cardinaies  cpmedupt 

in  aiflaeiimsaFi^  6t  cuipflwuaus  p^pa  e^i  de  ca- 


1863 


APPENDIX  AD  S.  GREGORn  MAGNI  LlfORGICA  OPERA, 


1264 


mera,  et  veaitad  prandiam,  associant  ipfum  doo  A  po8teaperjUDioremantiquumcardinalem,demanda- 


diaconi  cardinales  antiquioresusqueadmensamip- 
sumprfficedendo ;  etpostprandiumsimilimodoas* 
sociant  eum  usque  ad  cameram .  Et  sedent  cardinales 
in  meosa  primo  secundum  ordinem  suum,  a  parte 
dextra  papsB  episcopi  et  presbyteri  cardinales^  tam 
antiqui,  quam  novi ;  aparte  vero  sinistrasedent  se- 
cundum  ordinem  suum  tam  antiqui  quam  novi 
diaconicardinales  juxta  modiim  consistorii. 

Post  prandium  vero  eumdem  ordinem  servant  in 
sedendo,taoi  antiqui,quam  novi  cardinales ;  etcum 
fuerit  tempus  recedendi,  dominus  papasedendoin 
cathedrasuadatcapellum  rubeum  novis  cardinalibus, 
secundum  6rdinem-per  eum  in  nominando  eoseis 
datum  ;  etipsum  capellum  cujuslibetipsorum  ca* 


to  pap6B  vocentur  quod  redeant  ad  consistorium. 
Quibus  reversis,  papa  consuevit  eis  os  aperire. 

Papa  verosingulisnovis  cardinalibus  in  conBiito- 
rio»  die  qua  eis  os  aperuit,  dareconsuevit  litulos  et 
annulos  in  fine  consistorii;et  quilibet  novas  cardiaa- 
iisconsuevit  tunc  temporis,dum  papa  impoaitaiuiu- 
lum  digito  ipsius,  genua  flectere,  et  immediate  post 
dationem  annuli  manum  et  pedem  dicti  dominipa- 
pffi  osculari ;  et  osculo  per  eam  a  domino  papa  re* 
ceptopostea  redire  ad  sedemsuam. 

Novi  yerocardinales  annulosportare  non  debent, 
etiamsi  antequamcardinales  fuerintf^praBlatiexiste* 
rent,  quousquedominus  papa  in  coDsistorio  deteis 
titulos  et  annulos,  utest  dictum  ;  necdebentinca- 


piti  imponit  ipsis  cardinalibus    novis  stantibus  g  pellis,  vel  domibus  propriis  dare  benedictiooem, 


coram  eo  genuflezis ;  et  immediate  familiaris  domi- 
ni  papes,  qai  debet  esse  paratus,  capellum  de  capi- 
te  ipsius  cardiaalis  recipit;  ettuac  quilibet  eorum 
post  prsdictam  impositioaem  capelli  immediate 
secuadum  ordiaem  suum  pedem  domiai  papes  oscula- 
tur,  et  postea  domiaus  papa  quemlibet  eorum  ad 
osculomoris  recipitsecuadumordiaempreBdictum; 
et  quilibetaovorum  cardiaaJium»  osculopereum  a 
domino  paparecepto,  ad  sedem  suam  ibiredit. 

Quo  facto,  domiaas  papa  surgit,  et  etiamomaes 
cardiaales  ;  et  postea,  si  ecdesia  cathedralis  sit  ibi 
prope>  novi  cardiaalesaliquotiesadoraadum  con- 
sueYeruQtnnmediateire,deindeaddomossuasredire. 
Sequentiautemdie  aoyi  cardiaales  debeatsimul 
iacipere  visitatioaemomaium  cardinalium,  aatiquo- 
rum,  qiiemlibet  ipsorum  ia  domibus  quas  inhabi- 
taat,  V  isitaado,  aoa  atteadeado  ia  visitatioae  cardi- 
aalium  aatiqoorum,quifueriat,  velsiataatiquiores 
cardiaales,  sed  secuadum  quod  cardiaalibus  uovis 
magisplacebit;  etipsi  cardiaales  aatiquidebeatao- 
Tos  cardiaales  tuac,  dumvisitaatur,ia  camerasua 
secrete  iostruere  quomododomiaumpapametcar- 
diaales  aatiquos  debeaat  verbo  et  facto  hoaorare,ac 
etiam  revereri  ;  etquem  modum,quaadoIoqueatur 
ia  oonsistorio  etalibi,  cum  domiao  papa430  ^^I 
cardiaalibus,  in  viam  coasilii,  vel  ia  coUatioaeSysea 
alia  loqueado,  vel  ia  sedeado^  debeant  observare. 
Postquam  verocardiaalesaovi  cardiaalesaatiquos 
visitaverint  ia  suisdomibus,  cardiaalesaatiquide- 
beat  cardiaales  aovos  siagulariter  etsiagali  ia  eo- 


quousque  titulum  et  annulum  reciperint^utdictumest. 
Norma  veroquee  aatiquitus  cousuevit  serrariin 
apertioae  oris  aovoram|V)ardiaalium,et  assignatione 
titulorum»  ac  datioae  aanulorumi  estinfrascripta, 
videlicet  quod  ipostquam  sederint  cardinales  tam  an* 
tiqui,  quam  novi,  in  ordine  suo  in  consistorio,tunc 
quandodominopapaeplacebitydiciturpereumnoris 
cardinalibusquod  sedeaot  ad  partem^etipsisabsenti- 
bus  dantur  consilia  circularia  per  cardinales  antiqaos, 
an  oro  ipsorum  no  vornm  cardinalium  sint  aperienda: 
et  si  oonsulant  quod  sin  t,reYOcaatar  ad  consistorium 
iidem  cardinales  absentes,  431  ^^  sedent  inlocis 
suis.  Bttunc  dominuspapa,  proposita  aliqaa  aucto* 
ritate,  si  placet,  cum  brevi  vel  modica^abseqaeullt 
ipsius  proseoutione  ora  ipsorum  aperit,  dicendo  : 
Nos  aperimm  tibi  os,  \elvobis,  6isintplures,f(mtH 
eollationibus,  quam  eonsilm,  et  in  eleetione  Rmm 
pontificii,etin  omnibusaetis,tamin  consistorio,qu(m 
extra,  qumadcardinales  spectant,et  quossuntsoliti 
exercere,  Ipsi  vero  adproposita  non  respondent 

Postbeeo  in  fine  consistorii,  Tellbidempostape^ 
tionem  preedictam^  secundum  quod  dommo  pape 
videbitur,singuli  cardinales  novi,  singulariterunos 
post  alium,  genu  flectitcoram  dominopapa;ettusc 
dominus  paparecipit  unumex  aanulis  proBparatis 
ad  bac,  et  immittit  digito  oardinalis  novi,  dicendo 
tunc  haec  vel  similia  verba  qun  sequuntur. 

Ad  konorem  Dei  omnipotentis,san€torum  apostih 
lorum  Petri  et  PauU,  et  sanctm  Prisc»  vel  altorius 
aanctae,  vel  sancti,  ad  cajus  honorem  est  fundata 


rum  dominus  visitare,  et  interdum  ez  speoialitate  D  ecclesia  quam  cardinali  novo   oommittit  eommU' 


aliqoos  aovos  cardioales  et  io  domibus  propriis 
inmiediatey  cum  siat  creati  per  papam. 

Domious  papa  io  coasistorio  secuodo  quod  teaue- 
rit  vel  ad  tardius  io  tertio,  coasuevit  os  cardioalibus 
novis,  decoasilio  cardiaaliumaotiquiorum  aperire, 
et  tuac  eos  hortari  quomodo  debeaotia  coasistorio 
loqui  revereoter,  et  alia  boaa  verba,  prout  supra 
dictum  est,  tuac  temporis  eisdiceado. 

Adverteadum  tameo  est  quod  dum  presdictum 
coasiiiampetitur^cardiaaiesaovidebeat  ezire  coo- 
si8torium,et  stare  io  aliqua[cameraibi  prope,doaec, 
datis  preedictis  coosiliis  per  cardioales  antiquos, 


timus  tibi  Ecclesiam  sanctm  Priscm  cum  clero  etpo- 
pulo  et  capellanis  suis,  si  est  ia  presbyterum  cardi- 
aalem  assumptus  ;  et  sic  ia  simiilbus,  el  interdum 
additur :  Secundimfarmam,  qua\commiiticardina' 
Ubus  consuevit,  qui  eamdem  ecciesiamin  tUutatm 
pro  tempore  habtAertmt, 

Siyero  esseia  diacoaumcordiaalem  assamptus, 
dicitur:  Ad  Aonorem,etc.^ut  supra,  commitUmus  Bc- 
clesiam  sanctm  N.  cum  cleroet  poputo  suis,  etomit* 
titur  CapeUanis, 

Gardioalis  yero  qoi  recipit  aaaulam,  osculatur 
manum  et  pedem  dooiiai  papas,  et  domious  papa 


1265 


ROMANI  ORDINES.  —  XIV. 


1S66 


ipsumadpostosculum  orisrecjpit^etsiocoaseqaen-  A  repulsisaliis^dooiiauspapaallocutioaeetcollatioae 


ter  de  aliis  aovis  cardiaalibus  observatur.  Qulbus 
completis,  vadunt  praedicti  domioi  cardiaales  aovi 
sedere  ia  iocis  suis,  aec  tuac  etiam  cardinales  aovi 
aliquid  prfledictis  verbis  et  factis  respoadeot. 

Atteadeadum  etiamquod  domiaus  papa  tuacprsB- 
seatibus  omaibus  cardiaalibus  ordiaat  quos  titulos 
habere  debeaat  aovi  cardiaales  abseates,  ut  iade 
sollicitudo  tollatur. 

AtteadeDdum  eat  etiam  quod  prsemissa^quaatum 
ad  apertioaem  oris,  et  donatioois  aonuli  et  tituli, 
interdum  coosueveruat  fieri  extra  coosistorium, 
quaodo  domious  papa  vocat  omoes  cardioales  ad 
oameram  suam  pro  coosilio  superaegotiishabeodo 
et  tuoc  omoes  praBmissse  solemoitates  per  omnia 


aliqualibet»  ut  est  moris,  443  f &ctis  ad  iostructiooem 
ip8iu3,  ut  supradecardiaaUbuspreseotibus  iocuria 
Romaoaaoviter  creatis  recitatumest,  siieotium  oovo 
cardioaliimpooitquousquedecoasilioaliorumcar- 
dioalium  os  ei  duzerit  aperiri.  Subsequeoter  domious 
papucum  omoibus  cardioalibuscumfuerittempus 
recedeodi,  dat  iocamerasedeodoaovocardiaalica- 
pellum  rubeum,  vel  aote  praadium,  si  ooo  essetia 
statu  iila  die  solemne  praodium  facieadi.  Reliqua 
vero  debeot  per  domioum  papam  io  apertiooe  oris 
et  datiooe  tituli  et  aoouli  dici,  fieri  et  servari  isti 
oovo  cardioali,  et  per  eumdem  cardioaiem  io  visi- 
tatione  et  aliis  proemissis  per  eum  facieodis,  prout 
io  cardioalibus  oovis  creatis  io  curia  praeseatibus  eis 


servaotur  secundum  modum  aote  dictum^  proutfa-  g  per  domioum  papam,  et  per  eosdici,  fleri  et  servari 
ctum  fuit  432  aooo  aoativitate  Domioi*  1330,  i6      est  superius  recitatum. 


meosis  Jaouarii,  Avioioae,  per  domioum  papam 
Beoedictum  XII,  io  persooasdomioorum  cardioalium 
Ebreduoeosis,  cui  tuoc  fuitcommissustitulussaocti 
Marci;  et  Albi,cuituacetiamcommi8sus  fuittitulus 
quatuorcorooatorum ;  et  moatisOlivi^cuicommissus 
f uit  tuoc  etiam  titulus  saocti  Stephaai io  Goelio  monte 
ia  camera  proBdicti  domioi  papm  Beoedicti. 

Scieodum  quod  quaodo  creatur  cardioalisnovus 
aliquis,  qui  est  eztra  curiam,  et  ut  creatus  cum 
aliis  io  curia  Romana  prfleseotibus,  die  qua  iotrare 
debet  curiam,onmescardiualeset  camerarius  pap«, 
cum  clericis  cameree  etservientibus  armorum  ejusdem 
domini  pap6d,ezeuatsibi  obviam  eztra  viiiam  etio 
obviatione  cardioalis  alii,  amotis  capellisetbiretis. 


Item  scieodumestqood  si  vacaretsedesapostolica 
tempore  quo  rediretad  curam  cardioalis  aotiquus, 
sive  ooviter  creatus,  qui  fuisset  legatus  aut  auotius, 
tuoc  cardioales  aiii,  etiamsi  ooo  esseot  iacoadayi 
pro  electiooe  futuri  summi  poatificis,  ooo  vaduat 
cardioali  ob  viam  veoieoti,  pro  eo,  quia  sede  vacaate 
persooam  papae  quodammodo  repraBseotaat. 

Scieodum  quod  si  die  qua  cardioalis  aovus  tem- 
poresuee  creatioois  abseos  iotrat  curiam,domiau8 
papa  discretiatus  ooo  teneat  coosistorium ,  io  camera 
dat  capellum  rubeum  ipsi  oovo  cardioali,  proBseotibus 
cardioalibus  ;  et  ipsa  dis  os  ooo  clauditur,  sed  ia 
primo  venieoti  coosistorio  coosuevit. 

Regulariter  autem  cardioali  oovoabseoticapellufl 


recipiuotipsum  adosculum.Quo  facto^retrocedeotes      rubeus  per  domioum  papam  ooo  mittitur.  loterdum 


vaduot  ad  coosi8torium,duobus  taotum  diacouibus 
oardioalibus  juoioribus  cum  ipso  cardinali  oovo 
remaaeatibus,et  eum  associaotibus  usque  ad  aulam, 
ubi  papateoetcoosistorium.  Ctcum  illuc  perveoerit, 
et  postea  domious  papa  de  camera  sua  ad  coosistori  um 
veoerit,  aatiqui  cardioaies  prsBter  duos  diacooos 
cardioales  juoiores  cum  oovocardioali  eztracoosis- 
torium  io  fioe  auloe,  ubi  teoetur  coosistorium,  rema- 
oeates,f aciuot  reverentiam  more  solito  domioo  pap® . 
Qua  facta,duo  aotiquioresdiacooicardioalesoccur- 
reates  oovum  cardioalemio  iotroitu  coosistorii  reci- 
piuot ;  et  prfledicti  duo  diacooi  cardioales  juoiores, 
qui  eum  associaveraot,  eum  dimittuot,  et  acceduot 
ad  revereotiam  soUtam  facieodam  ;  et  ea  facta,  re- 


tameo  de  gratia  speciaiimittieiperdomioampapam 
coosuevit,  quaodo  ante  missus  legatus,  vel  ountias 
per  eum  fuerat  pro  pace  ioter  reges,  vel  regem  et 
priacipe8,tractaada,acetiamcon8ummaQda,adfloem 
quod  ipse  cardioalis  per  ipsos  io  majori  revereotia  ha- 
beatur,et  ez  hoc  ad  pacem  mellus  et  facilius  ioducatur. 

Item  ootaodum  quod  cardioaiis  oovitercreatus, 
aotequam  receperit  titulum,  si  papa soleomiter cele- 
bret,  vel  audiat  Yesperas  soiemoes,  veoit  ad  reve- 
reotiam  papee  secuodum  gradum  suum  ;et  postea 
recipit  et  portat  parameota  sua,  sicut  oaBteri  cardi- 
oales  gradus  sui,  si  receperit  ordioem  ad  quem  est 
electus  ;  aliter  ooo. 

434  Notaodum  quod  quando  cardioalis  qui  creatur 


deaotadsedeodumiacoosistorioia  locis  coosuetis.  D  perpapamiapre8byterum,veldiacoaumcardinalem 


PoHtea  eum  dicti  duo  aotiquioresdiacooicardiaales 
deducuQt  ad  domioum  papam,  qui  eum  ad  osculum 
pedis,  etpostmodum  oris,  recipit.  Deiode  iidemduo 
diacooi cardioales  aotiquiores  eum  ducuot  ad  sedem 
debitam,  per domioum  papam,  sibi  secuodum  suae 
creatioois  gradum  etordioem  assigoatam. 
Postquam  omnibus  cardinalibus  sedentibus,c88teris 

*  Ooufrius   hanc   creationem    revocat  ad  annum 
1337^  et  quidem  ad  zv  kal.   Januarii,  qua  die  Ber 
traodus  de  Deucio  archiepiscopus  Ebredunensis.pre- 
sbyter  cardinalis  titulisancti  Marci|frater  Guillefmus 
Curti  de  Divano,  abbatas  montis  Olivi,  presbyter  car- 


ooo  est  presby  ter,vel  diacoous,  si  sitio  presbyterum 
electus,  000  portat  io  vesperis  vel  Missa,  quas  papa 
solemniterfacitetdicitpraBseotibusaliiscardioaiibu 
aotiquis,pararoeota,qu8e  alii  cardioalesaotiquipor- 
tant  luoc  temporis,quou8que  dc  maoibus  pap8B  rece- 
perit  ordioem  presbyteri ;  et  si  sit  ia  diacooum  ele- 
ctus,i(a  ooaportatparameotadiacooi,  quousquede 

dinalis  tituli  sanctorum  quatuor  Ck}rooatonim,  et 
Guiilelmus  Albus,  presbyter  cardinalis  tituU  sancti 
Stephani  in  C(Blio  monte  reountiati  dicuntur  cum 
aliis  tribus.  Sed  praoferenda  hujus  Gsremoaialis  au- 
ctoritas. 


ii67 


APPENDIX  AD  S.  CREGORtl  MAGNI  LITUBGICA  OPERA. 


m 


maDibus  pap»  receperit  ordlnem  diaconatus  ;  sed  A  et  P.  deRoblayopresbyterlcardiDales  praecederent 


statultimus  iQtercardlnal&sgradus  sui  iudutus  cap- 
pa  de  scarleto. 

Minores  ordines  consueveruntdari  praedictis  cardi- 
nalibusnovisperepiscopumcardinalemexcommis' 
sione  papse  extra  quatuor  tempora.  Minores  vero 
ordines  per  papam  regulariter  in  quatuor  tempori- 
bus,  et  interdum  extra  quatuor  tempora  et  secreto 
prffisentibustantum  tribus  antiquis  cardinalibus,et 
paratissuis  paramentisuno  episcopoYelpresbytero 
et  duobus  diaconibus.  Consueveruntetiamdari  per 
papam  simul  omnes  ordines  majores  cardinalibus 
supradictis. 

CXVU.  Cosremonice  soUtceservari  in  creatione  pres- 
byterorMm  cardinalium,  quando  eis  commitiitur 
tuulus  episcopalis,  rubrica. 

Quando  vero  titulus  cardinalis  episcopi  <racat  tem- 
porequonovicardinalesperdominumpapamcrean- 
tur,consuevitiDterdumdominuspapaalicuideanti- 
quis  presbyteris  cardinalibus  in  curia  RomadaprfiB' 
sentibus,  de  iilo  per  modum  qui  sequitur  providere, 
^t  in  die  Veneris,  quando  cardinales  de  nono  crean* 
dos  nominat.antiquis  cardinalibus  per  ordinem  suum 
venientibuspro  consilio  ad  cathedram, juxta  cathe- 
dram  domini  papae  pro  ipsis  cardinalibus  antiquis 
paratam,eossingulariter  interrogat,  de  quo  antiquo 
presbytero  cardinali  eis  videretur  ecclesise,  ut  pr6e- 
mittitur,  vacanti  fore  providendum,neminem  tamen 
de  cardinalibus  eis  nominando ;  et  responso  per  ordi- 
i>em  per eos,  dum  postea  omnes  cardinales  ad  con- 
sistorium  ad  sedendum  secundum  ordinem  suum 


eum,  et  essent  antiquiores  in  cardinalalu ;  et  tempo- 
re  domini  Clementis  papse  VLquando  dominu»  Dal- 
bia,  qui  fuerat  episcopus  Rutbenensis,  fait  factus 
episcopus  Portuensis  ;  etdomlnuscardlDalis  Bono- 
niensis,  qui  fueratconsecratusarchiepiscopusLug- 
dunensis,  factus  fuitepiscopus  Portuensis ;  etdomi- 
nus  cardinalis  Ctaromontensis,  qui  postea  fuit  papa 
Innocentius  VI,  fuit  habitus  episcopus  Ostiensis,  li- 
cet  dominus  cardinalis  montis  Olivi  prsecederet  eos, 
et  esset  antiquior  ipsis  in  cardinalatu.  At  tempore 
domini  Innocentii  papse  VI,  quo  dominus  Atrahatan- 
sis  presby  ter  cardinalis  fuit  factns  episcopus  Ostien- 
sis,  et  dominus  Ispanus  etiam  presbyter  cardioalis, 
quitunc  erat  legatus  in  Lombardia,  fuitepiscopus 
^  Sabinensis,quamvisdominusmontisOlivi,quifuerat 
abbas  montis  Olivi  Benedictlnus  ;  et  cardinalis  Sa* 
cellensis  creatus  dieti  domini  Clementis  paps  YI, 
qui  fuerat  electus  Sucelledsis,  et  non  fuerat  coose- 
cratus.praecederentomnes ;  etsubsequentercreavlt 
alios  novos  cardinales  per  modumsupradletam. 

436  Die  vero  Sabbati  sequenti  dictus  eardioalis 
antiquus,  cui  die  Veneris  praecedenli  provisQmest 
de  titulo  cardiDali  episcopali,  debetesse  extra  con- 
sistorium  cum  aliis  novis  cardinalibus  die  Veneris 
praecedenti  creatis^  quousque  ex  partedominipapae 
voceturquodveniatadeum  cum  aliis  cardioalibos 
de  novo  creatis ;  et  tunc  primitus  debet  venire  cum 
eis,  etstareprimuspedes  cum  novis  cardinalibus, 
hi  omnia  alia  facere  cum  eis  quas  novi  cardinales 
facere  debent  Juxta  modum  superius  recitatuQ],hoc 


_  __  —  j  , 

redierint,dominuspapaantiquocardinaIipresbytero  ^  excepto,  quod  cum  omnes  solemnitates  prsmiss» 


ibidem  praesenti  vel  absenti  providet  de  ecclesia  epi- 
scopali,  ut  prcemittitur,  vacante,  antequam  creet 
alios  novos  cardinales. 

4$  5  t^raeferuntur  tamen  aliquirationelegationis 
npvissimi  presbyteri  cardinales  in  provisione  tituli 
episcopalis  antiquioribiis  presbyteris  cardinalibus 

?rout  factum  fuit  tempore  domini  Joannis  papae 
XII,  quo  tempore  erat  legatus  dominus  Bertran- 
dus  dePpeto,  qui  stando  in  sua  legatione  fuit  factus 
episcopus  Ostiensis,  licet  dominus  santelmus  [A/., 
SantelinusJJoannes,  qui  postea  lapsu  iemporisfuit 
episcopus  Albanensis,  et  P.  de  Roblayo,  qui  fuerat 
cancellarius  Francise,  presbyteri  cardinales  praece- 
derent  eum. 


sint  completse,  quod  per  duos  diaconos  cardioales 
antiquioresprimusducituradsedendumincoDsisto- 
rioimmediate  juxta  ultimum  antiquum  episcopum 
cardinalem.  Silentium  etiam  ei  nonimpoDitur,  quod 
novis  cardinalibus  est  imponi  consuetum  ;  necper 
pdpamannulusei  postcadatur,  nec  eshortaturper 
papam,  quomododebeat  se  haberein  consistorio  et 
extra;neccape]lusrubeuseiperpapam  datur.  Visi* 
tat  tamen  omnes  cardtnales,  ut  de  novis  eardioali- 
bus  superius  est  jam  dictum.  Si  vero  fest  abseus  a 
curia,  quandodominus  papaeiprovidet,  debetcum 
redierit  onlnes  cardinales  in  eonim  domibus  sin- 

gulariter  visitare. 
Sciendum  estautetoquod  titulud  episcopallscardi- 


Praeferunturetiamnovissimipresbyteri '  cardina-  D  nalatusnonconsuevitcommittlalicuicardinali^nisipri- 


les  in  provisione  dicti  tituli  episcopalisilli  qui  ante 
promotionem  ad  cardinalatum  fuerintarchiepiscopi 
velepiscopiconsecrati,aliisanliquorumcardinaIium, 
quinonfueruntepiscopiconsecrati  ante  promotio- 
nem  cardinalatus,  ul  tempore  praefati  domini  Joan- 
nis  papae,  quo  tempore  dominus  Petrus  de  Pratis, 
tunc  presbyler  cardinalis,  qui  fuerat  archiepiscopus 
consecratus  Aquensis,  fuit  factus  episcopus  Prsene- 
stinensis,  licet  prcedicti  domini  Santelmus  Joannes 

«  Quando  primum  diaconi  quidam  cardinales, 
exclusis  presbyteris,  prselati  sint  ad  titulos  episco- 
pales,  vide  Augustinum  Patricium,  tit.  8,  cap.  17, 
ubt  qucodam  exempla  refert  ex  Gregorio  XI»  qui  car« 


mofueritepiscopusconsecratus,positoquodteoipore 

quo  talis  titulus  episcopalis vacat,  sit  prlorprcshjte- 
rorum  cardinalium  primus,qui  non  fuitepiscopuscon* 
secratus  ante  promotionem  suam  ad  cardinalatuo). 
Et  ita  factum  f uit,  quando  dominus  cardinalis  de  Bo- 
loniafuitfactusepiscopusPortuensis,  qui  eralsub* 
priorpresbyterorum  cardinalium,qupd  fuerat  ante 
oardinalatum  archiepiscopus  LugdunensiscoDsecra- 
tus ;  et  dominus  cardinaUs  montia  Olivi  erat  prior 

dinalem  Lemovicensem  diaconum  promovit  ad  epi- 
seopatum  PreBuestinensem  •  ex  Pio  11,  qui  Joaanem 
Carva^al  sancU   Angeli  ad   episcopatum  Portoeo* 


L 


1269 


ROMANI  ORDINES.  —  XIV. 


137» 


presbyterofum'cardiiiallum;sedipse  doiDiQus  moQ- 
tis  Olivi  QOQfuerateptscopus  consecralus  ante  pro- 
motionemsuam  adcardinalatum,ideo  non  fuitsibi 
commissus  titulus  episcopatus  preedictus. 

Notandum  tamen  est  quod  tcmpore  preedicti  domi- 
ni  Joannis  papfle,  domiousSantelmusJoannespres- 
hytercardinaiisjicetnon  fuissetelectus  necquecon- 
secratus  in  episcopum  vel  archiepiscopum,  fuit 
factusepiscopus  Albanensis. 

Temporevero  Benedicti  XII  etdomini  Glementis 
yi,postreceptionemadosculumoris,dominuspapa 
consuevit  dare  annulos  nobiles  episcopis  noviter 
creatis,  quando  sunt  in  curia  437  praBsentes  ;.ab- 
sentibus  autem  etiamycum  adipsam  curiam  redie- 
rint,dare  non  est  consuetum.  Ita  fuit  observatum 
per  dominum  Clementem  papam  VI,quandodomi- 
nus  Petragoricensis  cardinalis  f  uit  creatus  episcopus 
Albanensis,etdomiQuscardinalisRutlienensisfactus 
episcopus  Portuensis;quibusdati  fueruntannuliper 
dominum papam  pr8Bdictum,utdictum est,quiaerant 
in  curia  praesentes.  Domino  cardioali  Ebredunensi 
vero,qui  erat  absens  a  curia,  quando  fuit  creatus 
episcopus  Sabinensis,  in  regressu  suo  per  papam 
annulus  non  fuit  ei  datus.  Domino  cardinali  Albo, 
cum  factus  fuit  episcopus  Tusculanensis,  datusfuit 
annulus,quia  erattuncin  curia  pra^sens  perdictum 
Clementem  papam  preedictum,  modo  et  tempore 
prsedictis;et  idem  fecit  Domino  cardinali  de  Bolo- 
nia,quandoei  providit  deepiscopatuPortuensi. 

Interdum  tamen  dominuspapaconsuevitantiquo 
presbylerocardinali  in  curia  Romanapraesentisine 
quatuor  temporibus,etsinecreatione  novorum  car 
dinalium  de  episcopalititulo  per  modumsupraple- 
ne  recitatum  providere ;  et  iUa  die  omnes  cardina- 
Irs  consueverunt  cum  papa  prandium  facere  ;  et 
cardinalis  ille  in  crastinum  babetomnescardinales 
singulariter  in  eorum  domibus,  ut  supra  prfiemib  sum 
est,  visitare. 

Si  vero  cardinalis  ille  sit  absens  a  curia  Romana, 
omittuntur  solemnitates  praBdictfle,hoc  excepto,quod 
auricularia  consilia  perdominum  papam  cardina- 
libus  in  curiaRomanaprdesentibuspermodumprsB- 
dictum  petuntur.Quibus  per  eosdatis,  etposteaad 
consistoriumreversis,\dominus  papa  facit  tunc  pro. 
visionem  prfedictam  cardinali  absenti  per  modum 
antedictum. 

Etnotandum  quod  licet  regulariter  omnes  dicti 
cardinales  veniant  ad  reverentiam  domini  papae, 
quando  idem  dominuspapa  venit  ad  consistorium, 
tamen  si  ipse  dominus  papa,  sive  in  loco  suo,  sive 
in  camera  sua,  seu  alibi  cum  mantello  etbireto, 
velcum  cappa,  non  portando  paramenta  solita,  ut 
fit  aliquando  propter  frigus,  vel  ex  causa  alia,  te- 
neat  consistorium  ;  tunc  quando  non  portatpara- 
mentasolila,non  veniunt  domini  cardinaiesad  re- 
verentiam  consuetam. 

Sciendumest  quodquando  dominus  nosterpapa 
creat  cardinales,  sive  diacouos,  sive  presbyteros, 
post  creationem  et  commissionem  ecclesiarum,  ad 


A  quas  intitulantur  per  dictum  438  dominum  no- 
strum  papam  eis  factam,  idem  dominusnoster  con- 
suevit  dispensare  ad  partem,ut  dicti  cardinales  pos- 
sint  obtinere  omnia  beneficia,qu8B  ante  dictam  cre&- 
tionem  obtinebant,  cum  ecclesiis  eidem  commissis, 
Sciendum  etiam,  quod  quando  dominus  noster 
papa  providit  alicui  presbytero  cardinali  de  aliquo 
episcopalu  cardinalari.tuncdominusnoster  nondi- 
cit  committimus,  sed  providemus  de  taliepiscopaiu^ 
etc.Et  hujusmodi  provisione  faeta,  dictus  dominus 
noster  papanon  in  publico,  sed  adpartem  dispen- 
sat  cum  ipso  episcopo  cardinali,  ut  benefioia,  quffi 
obtinebat  ante  dictam  provisionem,unacum  dicto 
episcopatn  possit  obtinere. 
Notandum  est  etiam  quod  dicti  cardinales,  qui 

n  mittuntur  nuntii  vel  legati,  diequa  debent  arripere 
iter  legationis  suae,  ambosimul  vaduntcum  famu- 
lis  suis^tamen  primoad  ecclesiammajorem  civitatis 
vel  villae,  ul  i  curia  est;  demum  debent  arripere  et 
continuare  iter  suae  legationis.Omnes  vero  alii  car- 
dinales,  qui  habent  remanere  in  curia,habent  prse- 
cedere  Iegatos,et  exspectare  quasi  per  mediamleu* 
cam  extra  civitatem,  et  ibi  recipiunt  licentiam  ab 
ipsis.  Qua  licentia  ab  omnibus  recepta,  contiQuant 
ad  usque  prosecutionem  iter  suum. 

Sciendum  estetiamquod  cardinales  nuntii  velle- 
gati  in  excessu  eorum  de  curia  et  regressu  habent 
visitare  omnes  cardinales  in  curia  remanentes;'jpsi 
vero  in  dictis  recessuet  regressunon  visitantur«nisi 
hoc  fieret  ex  affectione  speciali,  licet  secundum  usum 
modernorum,  quasi  per  omnes  visitentur. 

^  Item  sciendum  est  quod  cardinahs  legatus  vel 
nuntius  non  consuevit  rediread  curiam  Romanam, 
nisi  praehabita  super hoc  licentia speciaU  domiui  papse 

CXVIIl.  De  creatxone  cardinalium  legatorum,  vel 

nuntiorum. 

Sciendum  est  quod  quando  dominus  papa  vult 
ordinare  de  cardinali,  vel  de  cardinalibus,  Iegato> 
veIiegati8,nuntio,veI  nuntiis,mittondo,veI  mittendis 
ad  aliquas  partes,  seu  regiones,  dommus  papa  pri- 
mo  petitpublice  inconsistorioa  cardinalibus  utrum 
sit  expediens  mittere,vel  nondicendo  aliqua  439 
propter  quae  mittendum  videatur  ;  et  si  expediens 
videatur  mittere,  ordinat  etiam  publice  in  consisto- 
rio  utrum  sint  mittendi  unus,  duo  vel  plures;  et  oN 
dinato  de  mittendo,fiunt  auriculariaconsiliadeper- 
D  sonis  mittendis,  ut  in  cardinalibus  creandis  estfleri 
consuetum,et  dominus  papapetittuncauriculariter 
a  quolibet,de  quo,  velquibus,  videturbonumordi- 
nare  mittendis. 

Et  consiliis  completis,  postmodum  perpapamin- 
terdum  sumptaahquaauctoritate,sed  ipsamparum 
prosequendo,  regulariter  tamen  sine  assumptione 
auctoritatis,ibidemvelincrastinum,secundumquod 
papae  placuerit,  dicitur  per  dictum  papam  :  Omnes 
vel  major  pars  fratrum  nostrorum  concordant,  vel 
concordat  in  unam  personam,ve\duas  personas,Yei 
77/urcs,  si  duae  vel  plures  sint  miiieudBd  ;et  nos  de 
consilio  ipsomm  fratrumnostrorum  ordinamus  quod 


Wi 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNl  LITURGICA  OPfiRA. 


im 


vos  tali»,vel  taleSy^i  siot  duo  vel  pluves yVadatis  ad 
taUs  partes»et  paretis  vos  ad eundum,eic.liiierd\im 
veropapaconsuevitadderepostverbumOre^ftnamuf, 
Et  injungimus. Qao  dicto  per  papam^cardinalis  mit- 
tpndus  ibidemcoQsuevit  sumerealiquam  auctorita- 
tem,et  aliqualiter  se  excusare,  quod  ipse  non  est 
sufficiens  ad  id  quod  dominus  papa  eum  ordinavit 
mittendum  ;  sed  ejusexcusationenon  admissaper 
papam,cardinali8  ipsevenitad  osculumpedisetoris 
papsB,  cardinali  antiquiori  diacono  primituspedes 
papse  discooperiendo.  Quibus  factis,papa  surgit,et 
vaditad  cameram.AlifiBsolemnitates  non  fiunt^nec 
dicuntur,nisi  quod  si  cardinalis  aliquis  est  absens 
propter  iufirmitatem,  miltuntur  duo  cardinales  ad 
eumdem  pro  consilio  ejus  habendo,  juxta  modum 
servatum  increationibusnovorumcardinalium.Illa 
vero  die  qua  sic  ordinanturlegatus,veI  legati  nun- 
tius,  vel  nuntii  cardinales,mittendus,  vel  mitlendi, 
noQ  consueverunt  omnes  cardinales  cum  papa  co- 
medere  ;  sedtantum  ille,  vel  iili»  quis^  vei  qui,  le* 
gatus,  vel  legati,  nuntius,  vel  nuntii  ordinatur, 
vel  ordioantur. 

Attendendum  est  etlam  quod  si  forte  sint  duo  le- 
gati,  vel  nuntii  creati,  et  unus  illorum  processu 
temporis  forsitanse  excuset,vel  papaeum  excuset, 
utrum  illiqui  remanet,sit  aliu8legatus,vel  nuntius 
adjungendus^  vel  non  adjungendus,  et  de  persona 
adjungendasuperhoc  sit  auriculareconsihum^sicut 
prius;  et  hoc  propterillum  prirao  creatum,  se  non 
excusantem,  qui  remanet  nuntius,  vel  legatus,  qui 
in440^<)<^  tantum  cardinalium  votascire  nonde- 
bet.Ctitafuitobservatum  temporedomini  Clementis 
papee  Vlipontificatussui  anno  4,  quando  dictus  do- 
minus  papa  excusavit  dominumcardinalem  de  Bo- 
lonia,  qui  fuerat  electus  legatus  una  cum  domino 
cardinali  Ebredunensiper  eumdem  adpartesltali» 
et  regni  SicilioB. 

Notandum  est  etiam  quod  dominus  papa  debet 
ordinare  et  facere,  ut  supra  dictum  est,  hujusmodi 
legatos,  velnuntios  in  consistorio.Interdumtamen 
coDsuevitipsos  ordinare  et  facere  in  camera  sua, 
vocatis  omnibus  cardinalibus  ;  et  si  forte  papa  in 
dicta  ordinatione  non  portat  pluviale  et  mitramta- 
menm  pronuntiatione  ipsorumlegatorum,velnuQ- 
tiorum  ipse  debet  porlare  pluviale  aurifrigiatum,  et 
mitram  consistorialem  nuncupatam.  Sitempussit 
nimis  frigidum,papa  in  eadem  pronuntiatione  potest 
i^eciperepluviale  de  samito  fuirato  de  pellibus,  et 
oaputiumde  eodem.  Quo  pluviali  recepto,  ante  di- 
ctam  legatorum  velnuntiorumpronuntiationemom- 
Qes  cardinales  debent  venireadreverentiampapse, 
prout  est  consuetum. 

Item  notandumquodcardinalis  vel  nuQtius,ante 
recessumsuumdecuria,  dehet  omnes  et  singulos 
cardinales  ineorumdomibus  visitare ;  et  illud  idem 
debet  facere  iaregressu.Ipse  verolegatus,vel  nuntius 
non  coQsuevitab  eis  visitari.  nisi  per  aliquossibi 
speciales  ;sed  in  dio  recessus  ipsiusomnes  cardina- 
les  debcntextravillamin  convenienticampoexspe- 


A  ctare  ipsum.  ab  eo  factoprimitus  osculo,  depositis 
capellis  el  bireto  per  eosdem.  Si  vero  siut  duo,  vel 
plures  legati,  vel  nuntii,  debentipsi  coQvenirebene 
mane  in  ecclesia  majori  civitatis,  vel  loci,  ubi  reBi- 
dent  papaetcardiQales,etidemrecipere  simulviam 
suam^et  veuiread  cardiQales  extra  villam,  utsupra 
dictum  est,exspectaQtes  pro  commeatu  recipiendo. 
Cum  autemhujusmodiiegati,velQUQtiiredeuatde 
legatione  sua,  et  voluQtiQtrare  curiam,omnescardi- 
Qales  de  curia  debeut  exire  eis  obviam  extra  viUam, 
et  eosdemlegatos,  vel  q  u  n  tios  expectare  in  con  veDien- 
ti  campo,  ut  superius  iu  recessuest  dictum;etdeiQ- 
de  omQcs  oardinales  cum  dictis  legatis  vel  nuDtiis 
debentascenderepalatium,  ubi  recipiuQturprsedidi 
legati,  vel  Quutii  iu  coQsistorio  per  dictumpapam 

g  ad  osculumpedis  et  oris;  etsiQon  sit  uqus  legatus, 
vel  nuQtius,  441  ^^^^  associatur  a  loco  ubi  faitper 
cardinales  receptus  extra  viliam  usqueadpalalium 
papaB  perduos  juniores  diaconos  cardinales. 

Si  verosintduo  legali  vel  nuQtii,ipsorum  legato- 
rum  velQUQtiorum  prior  iQordiae  cardinalatus  as- 
sociatur  alocoprsBdictoperduosjuniores  diacoDos, 
et  legatorum  vel  uuQtiorum  alter  associatur  modo 
praedicto  peraiiosduos  peQultimosjuQioresdiacooos 
cardinaleSfSecuQdum  su6b  prioritatis  ordiaemiDce- 
deQdo.Quibuslegatis  vel  Quntiis  receptisperpapam 
ad  osculum  pedis  et  oris,  vaduQtipsilegativelDUQtii 
ad  sedcQdum  iu  sedesuasecuQdumordiaemsaum; 
ipsi  vero  diacoui  cardiQales,qui  eosdem  legatosTel 
QuntiosassociaveriQt,  post  eos  veQiuQt  ad  reveren- 
tiam  pap8B,  prout  estfieri  coQsue(um;et  demumva- 

^  dunt  ad  sedeQdum  Iq  loco  suo. 

Quibus  resideatibus,  paparecipit  aliquod  thema, 
et  facit  quamdam  collatioQemad  commeodatioDem 
et  laudem  ipsorum  legatorum  TelQuntiorum,prout 
videtur  pap8e;in  qua  collatione  ipsi  legati  velDUDtii 
sedentiQ  locissuis,  capitibus  omuiQo  discoopertis, 
etiam  absque  biretis  ;  et  sic  est  quaudiu  lauset 
commeudatio  illius  collatiouis  ipsis  diriguDturper 
papam ;  et  ipsa  collatioQefiQita,  remaoeQt  iUa  die 
omaes  cardiQales  ad  comedendum  cum  papa.Dieta 
Qamque  co)latio,qu8B  fitper  papamiu  adventuouo* 
tiorum,  vel  legatorum,fuit  introductaperdominum 
BeQcdictum  papam  XII,  et  observata  per  domiaum 
Clementem  VI.  Tameu  temporibusdominiCieaieD- 
tis  Vetdomini  JoannisXXn  qoq  observabatur. 

D  1q  primo  vero  ooQsistorio  secuto  dicti  nuntii  vel 
legati  referuQt,  seurelatioQemfaciuQtdegestisper 
eos  in  legatioQibus  suis ;  et  hoc  per  modum  coUa* 
tiOQis,  recipicQdo  thema  aliquale.Et  istud  servatur, 
etiamsi  siQtduo  iegati  vel  QUQtii,  sive  plures.  pro 
quibus  facit  suam  reiatiouem  per  modumcoUatioDis. 
Si  autem  ipsi  legati  vel  QUQtii  qoq  eruQt  paratire- 
ferreiQ  proximo  coQsistorio  per  eorum  adventum, 
coQsuevit  eis  desigoari  per  papam  certa  dies  adre- 
ferendum. 

Est  etiam  QotaQdum,  quod  cardiualislegatcsva- 
dens  ad  legationemsuam,cumexitterritoriumcivi* 
tatis  velloci  in  quo  papa  cum  cardinalihus  residet, 


1273  ROMANI  ORDINES.  «-  XV.  U74 

slatimdeponitcappam  commuoem,  et  recipit  cap-  A  legati^YelnunKi,  consuetum  est  ad  parandum  se  et 

pamrubeamdescarletoetbiretum  rubeum,  quibus  iterarripiendumuniusmensisterminuscommuniter 

in  tota  legatione  sua  utitur ;  etcumintratterritorium  assignari,  licet  propterpericulum  grande,  quod  im- 

supradictum,  statimdimittit signare,  etdeponit  cap-      minebatet  timebatur fortius  in  regno  Majorica- 

pam  rubeam  et  442  biretum  rubeum,  etassumit  rum,quodrexrexAragonumcumarmisintraverat,et 

cappam  communem,  et  biretum  tale,  sicut  alii  car-  civitatemMajoricamjamreceperat, etadlocum  Per- 

dinales  portant  et  deinde  intratcuriam  per modum  pignaniaccedenscuperenitebatureumdem,dominus 

supra  proxime  descriptum.  B.cardinalis  Ruthenensis,  adipsaregna  ordinatus 

Ista  vero  quoad  assumptionem,  necnon  depositio-  legatus,  die  duodecima  post  diem  suee  publicatse  Je- 

nem  cappeBrubei  coloris  et  bireti  et  crucis  signatio-  gationisiter  suum  arripuit  versus  illa. 

nem  non  habent  locum  quoad  nuntios,  sed  tantum  Itemnotandumquodcardinaleslegati velnuntiiin 

qaoad  legatos.  regressu  delegationesuaconsueveruntcardinalibus  in 

Attendetamen  quod  crux  non  portatur  ante  lega-  curiaremanentibusaliqua,proutplacet^darejooaJia. 

tum,  nec  antenuntium.  Item  notandum  quod  quando  domini  cardinales 

Sciendumestautem  quod  cardinalis  legatus^post-  suntcoram  dominopapa,  et  habentibidemloqui  vel 

quam  recesserit  decuria,  quousque  redierit  de  le-  g  responderedealiquamateria,primoloquiturprimus 

gatione  sua  ad  curiam,  nihil  recipit  de  censibus  ec-  episcopus  cardinalis,  et  subsequenter  alii  episcopi 

clesiae,  nec  de  serviliis  prsBlatorum  per  dominum  cardinales;  etpost  eos  presbyteri  cardinales  ;et  de- 

papam  medio  tempore factor um,  nec  de  aliis  camerae  mum j unior diaconus cardinalis,  et  per  ordinem om- 

domini  papsemedio  temporedebitis,  in  quibus  car-  nes  diaconicardinales  usque  ad  antiquiorem  diaco- 

dinales  praesentes  partem  dimidiam  habereet  perci-  num  cardinalem,  quiloquitur  seu  respondet  ultimus 

pere  consueverunt,  exceptis  annul.  card.  medio  Gumautemvacatsedesapostolica,  etdominicardi- 

temporedecedentium,inquibusannul.  card.  legati  nales  simulcongregantur,  443  ^^  ioquuntur,tunc 

absentes  a  curia  tantum  recipiunt,  ac  si  essent  prae-  non  servatur  iste  modus^  quod  antiquior  diaconus 

sentes.Nuntius  vero  missus  tantum  recipit  in  absen-  cardinalis  loquitur  immediate  post uitimum  presbj- 

tia  de  praedictis,  quantum  reciperet,  si  incuriaesset  terum  cardinalem,  et  demum  singuli  diaconi  cardi- 

prsesens.  nales  usque  ad  juniorem  diaconum  cardinaiem,qui 

Notandum  etiam quod cardinalibus,  qui  debent ire  tunc  sede  vacante loquitur  ultimus  omnium. " 

*  Qusedam  hic  alieno  charactere  addita  erant  de  verbo  ex  CaBremoniali  sequenti  Petri  Amelii,  quae 
omittenda  visa  sunt. 

ADMONITIO  IN  LIBRUM  SEQUENTEM. 

1.  Etsi  in  veteri  Codice,  quem  nobis  utendum  pro  sua  benevolentia  concessit  eminentissimus  cardinalis 
Casanata,  nullum  auctoris  nomen  sequenti  libro  sit  preefixum,  ex  variis  tamen  ejusdem  libri  locis  constat 
eum  esse  Petrum  AmeJii,  Gallum  Electensem,  ex  eremita  Augustipiano  Urbani  V  sacristam,  dein  GregoriiXI 
poenitentiarium  acbibliothecarium  ;  postea  SenogalJiensem  episcopum,  archiepiscopumTarentinum,  tum  pa- 
triarcham  Gradensem  et  Alexandrium^  atque  ecclesiae  Aquensisadministratorem.  Is  nimirum  seipse  prodit 
in  sequentis  libri  cap.  79  :  liavidi  ego  frater  Petna  Amelii,  Senegalliensis  episcopus,  obsei^vari.  Item  in  cap. 
441  Auguslioum  Patrem  nostrum  vocat ;  idemque  in  cap.  90  testatur,  se  sacristam  et  episcopum  Senogallieii' 
«em,  agnos  Dei  (ut  vocant)  confecisse  anno  iSifS.  Ad  haecin  cap.  158  ait  se  Gradensem  patriareham  una  cum 
patriarcha  GP.  processus  generales  in  crimonosos  feria  quinta  inCcBna  Domini  pronuntiasse  anno  1393.  De* 
nique  in  vivis  erat  ad  annum  1398,  instante  obitu  Bonifacii  IX,  ex  cap.  165.  Fallunturitaqueciui  eum  anno 
1568  ohiissc  ferunt,  cum  post  annos  dccem  agnosDei  confecerit  sacrista  et  episcopus  Senogalliensis.  Seditut 
patriarcha  intercardinales  episcopos  anno  1891,  ex  cap.  153.  Iter  Gregorii  XI  Avenione  Romam  versibus 
cecinit  :  cujus  operis  meminit  in  sequenti  cap.  142.  Quasi'e  iniiinerario  meo  de  dominopapa  Gregorio  XI,  Hoc 
Itinerarium  exstat  apud  Massonum  et  Ciaconium  de  summispontificibiis,in  Gregorio  Xl.  Ex  his  manifestum 
est  non  alium  a  Petro  Amelii  sequentis  libelli  esse  scriptorem,  de  quo  Augustinus  Patiicius  in  lib.ii,cap.60. 

2.  Qufedam  tamen  additiones  ab  aliis  auctoribus  hinc  inde  respersae  sunt,  nimirum  in  cap.61,ubiqn8edam 
observantur  de  tempore  Eugenii  IV,  tum  in  cap.  63,  ubi  exsequiae  cardinalis  Novariensis,  (^ui  anno  1434 
obiit,  referuntur.  Harnm  additionum  auctorem  esse  Petrum  episcopum  Oloycensem  conjicere  licet  ex 
cap.  85.  Et  ita  vidi  servari  ego  Petrus  episcopus  Oloycensis  tempore  domini  Bonifacii  IX,  InnocerUii  VI,  Gre- 
gorii  XI,  Joannis  XXIII,  et  Marlini  V. 

ORDO  ROMANUS  XV. 

VEL 

LIBER   DE    CyEREMONUS  S.    R.    E. 

AuctorePetro  Amblio,  ep.  Senegalliensi. 

^^%\»DeDominicaprimaAdventusDomini,rubrica,      vitceIebrareroagnamMissam,nisiallquiscardinalis 

In  prima  Dominica  Adventus  Domini  sermo  et     velpr6elatusfaceretsermonem,quiatunctali8debet 

Missamandantur.  Hac  die  camerarius  papoe  consue-     celebrare  totum  officium.  Inhac  Missasummus  pon- 


IS75 


APPEiNDIX  AD  8.  (JREGORH  MAGNI  LrniRGICA  OPERA. 


im 


tifex  inddius  alba,  stola,  el  pluviali  rubeo  simplici  A  veniuDtomnescardinalcdordinesuoad  werenliam 


^t  sine  perlis,  et  cutn  mitraalba,  veinlt  ad  Missam  ; 
et  sic  in  Dominicis  Adventus  et  Quadragesimae  ;  el 
antec}uam  eteat  caiberam,  occurrunt  ei  ad  osculum 
maiius  cum  aurifrislo  pluvialis  supra  manum  dexte- 
ram  duo  diaconi  minores  cardinales,  qiii  ibidem 
sint,  vfel  presbyterl,  si  non  sint  diaconi ;  et  cum  an- 
tecedunt  usque  ad  capellam.  (n  ista  Missadescendit 
decathedrasua,  etvaditadaliam  ante  altare^  dum 
diciiar  BancigitU7%eieid*  LcBtatussumiaifxiummodo, 

If.  De  Dominica  secunda, 

Ifl  secunda  Dominica  Adventus  sermo  et  Missa 

mandatur,utalia  supra.  Iterasciendum  quod  curia 

Romana  in  Dominicis  Adventus,  necnon  in  Quadra- 

gesima,  quantumcunque  sltfbslum   duplex,  et  in 


papfemoresolito.Primopriorepiscoporumcardina* 
lium  ;  post  eum  patriarcha,  si  est  ibi ;  secundo  loco 
subprior  episcoporum  cardinalium  ;  et  posl  eum 
alius  patriarcha,  si  est  ibi ;  et  lie  deinceps  secun- 
dum  ordinem  suum. 

VI.  Ordo  Antiphonarum  annuntiandarm 
Quofacto,  papasurgit ;  stando  Ibidem,  et  depo* 
sitamitfaperiilumquistata  dextris,  versa  faciead 
rllare.slgnando  seiac\pii  Deusinadjutorium  mcow 
ift/^(i6,etdicto  Glorta  Ai/rt  .subdiaconus  papae  9taDd9 
capite  inclinato  submissa  voce  incipit  Rex  Padlkus, 
et  postea  fiiectit  genua  ante  eum,  et  iterum  papa 
reincipit  Antipbonam  ;  qui  dicta,  sedet.  Statim  eho- 
rus  reincipit;etponltursibi  mitra  peruuum  diaco- 


ipsiscadat,nunqnam  consuevitde  festoilla  die  fa-  B  n^in^cardinalem.quiibiaslatadextriSjetpcralium, 


cere,  Scd  transfertur  in  sequentem  feriam ;  nec  com- 
niemoratibnem;  quoniam  istse  Dominicae  babent 
historias  proprias. 

in  et  IV.  De  tertia  Dominica  et  quarta. 

In  tertia  Dominica  Adventus  et  Missa  et  sermo 
itiandantur.  Si  came^arius  non dicit Hissam  in prima 
Dominica,  istam  debet  eelebrare,  nisi  cardinalis  aut 
aliquis  prfflatus  faceretserraonfem,  quoniam  tunc 
talisfaoietofficium  totum.In  bac  die  preelatus  utitur 
mitra  cum  perlis  et  paramentis  pretiosis  violaceis. 
Portat  dominus  papa  etiam  pluviale  de  449  sindone 
seu  samitocumau?  ifrigiis  de  perlis,  et  mitra  aurifri- 
giata  eum  perlis  utitur  ;  in  prima  Oratione  dicitur 
Pax  vobiSt  et  non  Dominus  vobiscum. 

In  quarta  Dominica  Adventus  sermo  et  Missa  man- 
dantur.  Omnia  et  singula  ut  supra  in  prima. 
W,De  vigilia  NativUatis  Domini, 

lix  vigilia  Nativitatis  Domini  non  est  sermo  nec 
Missa.  VesperfiBb  mandantur.  Potusiit  io  aula  post 
Vesperas. 

InprimisVesperissacrista  papae  bona  hora  facit 
pararepluviaiealbum  pretiosum  cum  imaginibusct 
perlis,  aquilam  et  mitram  pretiosam  oum  magnis 
sapphiris,  vel  aiiamjuxta  voluntatem  pap»  :  quibus 
indutus  potttifex  ad  Vesperas  venit ;  et  duo  diaconi, 
antequam  exeat  cameram,  faciantsibireverenliam 
oseulando  manum  cooperto  aurif  risio  pluvialis  papea. 
Btistomodosemperobservaturquandoounquepapa 
indutusexitcameram.Etfactareverentia  flexis  ge* 
nibus  ante  altare,  supracathedra  mitra  depositaper 


retrocaudasaptantes.SecundamAntiphonamineipit 
diaconus  qui  stat  a dextris ;  tertiam  incipit  episcopas 
cardinalis,  qul  servit  in  officio  presbyteri ;  quartam 
incipit  prior  presbjterorumcardinalium  ;quintam 
diaconuscardioalis  qui  stat  a  sinistris ;  et  iste  ordo 
observaturquandocunquesunt  Vesperee  papales. 

450  ^otA  quod  subdiaconuscum  unoacoljtbo- 
rum  denuntiat  Antiphonampapee  et  cardioalihus. 
Gapitum  dicit  subdiaconus  ;  Hjmnum  incipit  ali* 
quis  desenioribus  auditoribus  vel  acolythis ;  et  sta- 
tim  papaeumdem  Hymnumreincipit.Depooitursem- 
persibi  mitraquandocantat.  SubdiaconusveroiD- 
cipi  t  Antiphonam  de  Jfa^m/ica/;  et  stalim  papa  eam 
reincipit.  Postquam  caotores  ineipinni  Magnilieat, 
papa  descendit  de  sede,  et  vaditthurificaDdumal- 
^  tare.  Hoc  facto,  revertitur  ad  sedem,  et  tharificatur 
per  episcopum  cardinaiem  io  dictasede;et  postea 
ipse  episcopus,  dicti  duo  diaconi  a  dextris  eta  si- 
nistris,  et  postaa  subsequenter  omnes  cardiuales 
induti  pluvialibus  per  unum  aooly  thoram  \  etpoitea 
dieit  Orationem. 

NotaquodMatutineenon  mandantur,  sed  omnes 
tres  ItisseBi  neque  est  sermo. 

YIU  De Matutims. 

In  Matutinis  vero papa  veni t  indutus  cappa  laoea. 
Modernis  temporibus  est  de  veluto  cremosiao,  fode- 
ratade  ermelinis,  HocadinvenitBonifaciusIX.Gappa 
lanea  de  scarieto  rubeo,  dausa  usque  ad  medium 
pectoris,  cum  bireta  connodata  subtus  barbam  pro- 
pt^r  frigus  ;  et  sine  mitra  sedet  in  dictis  Maluliais, 


antiquioremdiaconumprimo;s6dduominores  dia-  D  quas  ipseiucipitmoresoiito.Neestantante  ipsuoi* 


ooni  in  oappis  laneis  remanent  oam  papa  ;  et  alti 
omnes  cardinales  cappis  dcposilis  sacra  recipiunt 
paramenta,  scilicet  amictum,  latum  superpliceumet 
pluviale ;  etsicrevertunturduoarttiquiores  cardina- 
les.  £t  surgensabOratioDe,duodiaconeseardlnales 
antiquioresadextris,etaliiasinistris  recipiunt  oram 
pluvialis,  et  alia  manu  fimbriam  retro ;  et  sic  ducunt 
eum  ad  cathedram  solemnemlonge  ab  aitari  para- 
tam  ;  et  ipso  sedente,  antiquior  stet  a  dextris  ipsius, 
junior  a  sinistris,  capitibus  discoopertis.  Et  tunc 

*  Psalmus  Lmtatus  sum  dicebatur  ante  communio- 
uem)  InfierittBi  in  oap.  43^ 


nacadiateracardinaiesdiaconifSedsedentioicam* 

nis  suis  juxta  ordlnem  suum. 

VIII.  De  lectionibus  legendis, 
Duas  primas  lectiones  legunt  acolythi  vel  clerici 
capeliae  ;  tertidoi  legitjunior  thesaurariae  clericos 
quartam  minor  presby  ter  cardinalis ;  quintamnobi- 
lior  in  genere,  qui  tunc  sit  in  curia  ;  sexlam  prior 
8ubdiaconorum;septimamjuniordiaconuscardin&- 
lis,  quistat  a  sinistris  pap»  ;octavam  priordiaco- 
norum  cardinalium,  quistantadextris  papse;no* 

b  Id  dst  signiflcantur  cardinalibu&»  etc* 


1277 


ROMANI  ORDINES.  ~  XV. 


im 


nam  papa,io  qua  dicit  solummodo  Jube,  domine^  A  Deu$y  in  adjutorium  meurH  intende,  et  reverdtur  ad 


benedicere,  et  cantores  respondentA  men. 

Nota  quod  cardinales  qui  legunt  lectiones  ista 
nocte,  postlectionem  non  veniunt  ad  osculandum 
pedem  papae,  sed  alii  dicentes  lectiones  vadunt  ad 
osculandum  pedem  papse,  sed  non  cardinales  ;  et 
quando  dicunt  iectiones,omnes  habent  superplicia 
prceterquam  cardinales,quistantcumcappis,dicen- 
tes  lectiones;et  lectione  lecta  per  papam,subdiacO' 
nu8  incipit  antepapam,  Te Deum  taudamu^M  papa 
iterum  resumit  Te  Deum;  etcantores  perflciunt  to- 
tum.  Dum  cantatur  Te />et4m,  sacrisia  facit  parari 
paramenta  super  aitare  albi  coloris,  primo  casulam. 
8ecundodalmaticam;8uper  parte  siuistratunicellam; 
super  parte  dextra  stolam  pectoralem,  chirotecas, 
annulos,  pallium,  tres  acus  sive  spinolas,  sandalia  q 
supereadem  parte;manipulum  infra  librum  Evan- 
geiiorum  ;  iu  sinistra  parte  mitram,inmedioaltaris 
albam  simplicem,  etab  una  parte  cinctoriumcum 
succinctorioversus  mitram,etfanumaparte  dextra; 
etsic  idem  sacrista  successive  et  ordinate  cum  ho- 
nestale  451  traditetdistribuitcapellanis^commen- 
salibus  auclitoribus,etacolythis  juxtaordinem  suum 
summo  pontifici  deferendis. 

Completo  vero  Te  i>et4m,portan(urduocandelabra 
cum  faculis  peracolythosantepapam,etMissaleper 
allquem  episcopum  de  sibiastantibus;etponit  super 
caput  primi  presbyterornmjaui  sibi  serviredebetin 
hacMissa,  et  papa  dicitCollectam.Qua  finita,  non 
datur  Benedictio  sedacoljthi  cnnisini  Benedicamus 


revestiarium,  ubi  debet  semper  indui.Si  papavelit 
celebraresecundamMissamsineintervaliOinonexuit 
de,sed  dict^  pereum  Oratione,etdicta  Benedictione, 
vadat  ad  altare.  Si  autemperalium  eelebratur,  et 
ithmediate,  non  cappam,  sed  pluviale  deponit,cutn 
aurifrisiatam  mitram  recipit.  Si  est  infra  eapellatn, 
et  ibi  exspoliat  se  sacris  vestibus  legendo  Laude» 
cum  capellanis  suis  ;  et  ibidem  tantummodo  dlcit 
Collectam,etdatiterumBenedictionem,  cantato  p^r 
caotores  Benedicamus  domino.  Quod  si  non  si  reve- 
stiarium,istafiunt  incathedra  sua.Resumitcappam 
clausam  quam  prius  deposuerat,ei  revertituradca- 
meram,  si  sibi  placet,  Usque  sit  tempus  incipiendi 
Missam  de  aurora. 

NotaquodinhacMissa  nec  in  secunda  non  dici- 
tur  Lwlaius  sum  Aiemin  preesenti  Missa  solus  ponli- 
fez  communicat,etsuperaUare;et8ine  caiamobibit 
sanguinem,et;nihii  *  aliud,quiahabetcelebrareiliam 
de  tertiis ;  sed  cum  digitis  bene  tergat  caUcem,  ^t 
cum  aqua  infra452  lavet  digitosiprout  moris  est 
inparvis  Missis. 

Notandam  etiam  quod  impeealor  velrex,  si  sit  in 
euriahae  noote  de  sero,  elericuscapell»  portatsibi 
librumlegendarum,  in  quo  debet  legere  quintam 
lectionem ;  et  eum  honeate  inttruit  de  caeremoniis 
observandiB  inpetendoBenedictionem,  in  cingendo 
ensem  oumTagina,  eztrahendo,  etipsum  vibrando 
pileoetahis.  Itemnotandum,  paretur  percamera- 
rlum  et  deneos  ensis  cum  vagina,oorrigia,etpileo 


Domim  Etinterim  papa  stando  duo  diaconicardi-  ^  .ecundumnobiUtatemprincipis.Uein  dum  cantator 


nales  deponunt  sibi  illa  vestimenta  prsecise  usque 
ad  camisiam  seu  albam  Homanam,et  induunt  ipsum 
sacris  vestibu8,prout  scripta  sunt  et  notata  superius, 
ordioe  contrario,  quia  primo  traditur  ei  alba  per 
Dlum  qui  habetlegere  Evangelium,  qui  etiam  debet 
esse  in  habitu  diaconi  a  parte  dextra  pap®  ;  et  per 
8ubdiaconumex'parte  sinistra.Ambo  simulinduunt 
papam.  Secundo  cinctorium  cum  succinctorio ,  et 
caveatquod  illud  pendeat  ad  latus  sinistrum.  Tertio 
crucem  pectoralem,  quarto  fanum,  etsicdeincepd. 
IX.De  prima  Missa  hativitaiisbomini. 
lnhacMissaveniuntpap8Bobviam,eode8cendente 
decathedra,tresjuniores  presbjteri  cardinales,  in* 
duti  rocbetto,  amictu,  8uperpIicio,etplanetayeuca- 
sula;  et  eodem  modo  inomnibus  missis  solemnibus 


quartum  Responsorium^si  sit  imperatorvelrez,  ca- 
merarius,  sacrista  et  clerici  capellaB  parant  unum 
pulehrttm  pluviaie  album^  etaote  pulpitum  sibi  de- 
ponunt  oaputium»  et  ipsum  induunt  ad  medium 
ehlam jdis  illud  pluviaie,ita  quod  fissura  ^  si  ad  ma- 
num  ejus  dezteram ; et  ciogunt  ei  ensem,  et  ipsemet 
extrahitet  faoit  vibrare  ;  etponuntsibisuper  oaput 
pileum.etipee  inolioat  oaput  ad  papam,et  petit  Be- 
nedictionem,et  legit  leetionem  sibi  praBdictisastan- 
iibu8.Qualecta,duount  eum  sio  indutum  oum  pileo 
supercaput,  ense]eztraoto  ad  manum,  ad  osoulum 
pedls  pap8B;et  quilibet  revertiturad  locumsuum. 

Notandum  etiam  quod  si  papa  slt  Romie,  hano 
Missam  debet  celebrare  ad  prtasepe  Domini,  et  de 


papalibus,proutnotatur  inordineipsorum,etinBne  D  "''^  Ibidem  cantare  Vesperas^etpotumcumdericis 
continetur  libri.  Post  thurificationem  allaris.  papa      ^^  tiobilibus  Urbid  facere  in  aula. 


stante  vel  sedente  in  sede  dua;omnes  cardinales  fa. 
ciuntreverentiam  paps.etnon  inmatutinis,  Dieta 
Missa,  et  data  Benedictione  papali,  et  denuntiata 
indulgentia,  per  cardinalem  qui  ei  servit  in  ofBcio 
capellani,  de  vu  annis  et  septemquadragenis,  papa 
revertitur  ad  magnam  cathedram;et  mitradeposita 
per  cardinalem  quisibiastata  dexlris,incipitlaudes 

•  Huc  spectat  rubrica  Saoramentarii  Gregoriaui 
in  vigilia  apostolorum  Petri  et  Pauii,  scilicet  quod 
apostolicus,  qmndo  celebrat  duas  Missas  una  die,  non 
lavat  os  nisi  post  officium. 

^  Id  non  pa88U8  est  Fredericus  tertius  imperatori 


Itera  quidquid  offerlur  sive  ad  manus  papcevel 
pedes,velsuperaltare,capeIlanorumcommensalium 
est,exceptopaneetvin6,  quod  acolythorum  est,  et 
quidquid  venit  per  tolam  Missam  super  altare.  Et 
istemodusdebetsemperobservari  in  omnibusMissis 
papalibus,  prout  continetur  in  libro  ^  Politico,  se* 
cundum  quod  dicit  Jacobus  Gaietani ;  et  presby  teri 

in  Musei  italici  tomo  i,  ])ag.  263. 

c  Id  est  io  libro  Cencii  camerarii  superius  edito, 
oui  Iq  hoc  CaeremoDiali  passim  Polilicus  rectiua 
PolyptychuSf^ii^MtninXo  Camerarius  appellatur. 


1279 


APPENDIS  AD  S.  GREGORIl  MAGNl  LITURGICA  OPERA. 


1180 


oum  capellanis  recipiunt  xn  denariosa  papa,  qui 
Tocatur  pre8byterium,de  quibus  medietas  est  saci^istsD 
juzta  ordinem  Urbani. 

In  hac  Missanec  in  sequenti  cardinales  non  con- 
sueverunt  venire  ad  reverentiampapae.quoniambis 
in  die  non  tenentur  (sed  quod  observatum  sit  alibi 
invenies^  nisi  tantummodo  illi  tres  juniores  pres- 
bjteri,  illi  nunqunm  fallunt.  Contrarium  ordinavit 
dominus  Urbanus  sextus.  Sed  in  secunda  Missa  de 
aurora  non  veniunt,sed  in  primaet  tertia.  Bene. 
X.  De  seeunda  Missa, 

Missa  de  aurora  mandatur,  quam  Romanus  pon- 
tifeXySisit  in  Urbe,consuevitcelebrare.Etegrediens 
de  sanctaMaria  Majori  summo  mane  indutusmissa- 
libus  yeslimentis,  vaditad  sanctam  Anastasiam,  et 
ibi  celebrat.fn  hac  Missa  dicitur  Credoinunum 
Deum  et  Gloria  in  excelsis,  Non  dicitur  Lsetatus 
sum  ;et  oblationes  ut  in  alia  Missa  de  medianocte. 
Etiam  papa  solus  communicat  super  altare  ut  in 
prima,  etc. 

Quafinita^sic  revertitur  indutus  ad  sanctam  Mariam 
Majorem  ;et  453  depositis  paramentis  quiescitmo- 
dicum  in  camera  8ua»et  hora  competente  intrat  sa- 
crarium  seu  vestiarium  cum  episcopis^presbyteris, 
diaconis  cardinalibus,capellanis  subdiaconis^et  re- 
liquis  ordinibus  ;  et  cantant  Tertiam.  Qua  diota, 
induunt  eum  solemniter  saorisyestibusalbis,etqui- 
libet  inordine  suo;etsicprocessionaliterprocedunt 
ad  altare  cum  cruce  et  septem  faculis;et  curia  de- 
bet  dare  presbyterium,  etc. 

Quod  si  papanon  sit  in  UrbCyCardinalis  quihabet 
titulum  sanctaB  AnastasieBconsuevit  hanc  Missam  ce- 
iebrare,  et  in  ejus  absentia,  si  papa  non  celebret, 
prior  presbyterorum  cardinalium. 

Notandum  quodsi  papavellethasduas  Missasoe- 
lebrare»si  vellet,  posset  ambas  dicere,  absque  quod 
deponeret  vestes  sacras;  sedpropter  honestatem  et 
nocturnam  fatigationem  rationabile  est  quod  dat  ali- 
qualis  interpolatio  secundum  temporis  congruentiam 
etprout  expeditpropter  brevitatemtemporisetdie- 
rum.quod  etiam  notandumest.Quo  dicto  Te  Deum 
laudamuSfduo  ceroferarii  accedunt  ante  papam  cum 
candeiabris  etcandehs  accensis,  ct  papa  dicitOra- 
tionem,et  illi  Benedieamus  Domino,  cantando.  Nec 
papa  dat  Benedictionem  consuetam,  sed  post  Lau- 
des.Sciendum  quod  si  dictamsecundumMissamce- 
Jebrare  velit,dictaprima,8acras  vestes  nondeponit, 
sedcum  illis  dicit  Laudes  ;  quibus  dictis,  dat  Bene- 
dictionemiCt  iterum  reineipit  secundam  Missam. 

Hora  ergo  competenteindutussolemniter  summus 
pontifex  cum  capelIanis,8ubdiaconis  acolythispro- 
cessionalitercum  septem  faculis,  cruce  et  incenso 
incipit  Missam.Et  occurrunt  tres  juniores  cardinales 
presbyteri  ad  osculum  oris  et  pectoris.  Sciendum 
quod  lecta  Oratione  consueyerunt  laudes  ejusfieri 
sicut  habetur  in  Politico,  et  notatur  in  ejus  corona- 
tione.Finitis  illis  laudibus^cantatur  Epistola  Latina^ 
postmodnm  Graeca.  Subdiaconus  Latinusexspectat 
subdiaconum  GraBcum;  et  posteaambo  vadunt  ad 


A  osculandum  pedempapae,  ducli  perclericumc«re. 
monarium.  sic  etiam  legiturEvangeliumGrecomet 
Latinum.  Diaconus  vero  cardinalis  dicto  EvaDgelio 
revertitur  ad  altare,  nec  exspectat  diaconum  Gne- 
cum,  licet  iverunt  simul,  sed  Graecus  sequens  illum. 
Ad  Evangelium  Latinum  portantur seplem  candela- 
bra,  et  immediatedicitur  Evangelium  Grfiecmncom 
duobus  candelabris  accensis,et  alia  qiuoque  portan- 
tur  inaltari.In  hac  die  papa  in  Missa  consuevit  fa- 
cere  aliquas  novitates.  Quaere  in  additionibus. 

Notaquod  si  papastetinlaudibus  sacris  vestibus 
indutus,  cardinalis  qui  sibi  servltdebetiaceDsare 
altare. 

XL  De  tertia  Missa, 

In  hac  Missa  communicant  omnes  diaconi  oardi* 

g  nalesiprotonotariiflcommensales,  et  auditores,  et 

omnes  in  Christo  vero  famulantes,  qui  in  digoitate 

episcopali  non  sunt  constituti,quoniam  (ales  perse 

celebrare  populo  tenentur. 

454  ^^^^  quod  in  ista  communione  et  in  die 
Paschfie  paranturtres  calices  magni :  unusprocon- 
secratione,  alius  cum  quo  papa  vinum  bibit,  alius 
pro  comm  unicantibus  post  sumptionem  Eucharistia. 
Yinum  sumuntdemanualicujus  acolythorum,obla- 
tiones  vero  dividantur  ut  inprima. 
XL  De  secundis  Vesperis. 

In  secundis  Vesperispapa  venit  cum  pluvialirubeo 
de  samito  et  milra  aurifrisata.  Subdiaconos  dicit 
capitulum,  oantores  Hymnum,  papa  Orationes. 

Gompleta  Missa,8i  sit  iu  Urbe,  reoipit  regnum  de 
manu  marescalchi  majoris.et  gestat  illud  usquead 
G  graduspalatii.  Tunc  judices  et  advocati  feniuntei 
obviam  sub  gradibus  in  porticu,  et  facinnt  itenun 
laudes,  prout  in  libro  Politico  scriptum  est;  el  it» 
dominus  papa  descendit,  et  deposito  regno  acdpit 
mitram.Qu<e  hic  continenturnon  servanturmode^ 
nistemporibus.Deindejudices  dncunteum  usque&d 
locuminquo  datur  presbyterium.  Tuncdeposita 
planeta,et  apposito  manto  super  scapulas,  sedens 
in  cathedra,manibus  propriisdat  presbyterium  ca- 
pellanis,commensalibus,  et  aliis/  proutin  corona* 
tione.  Dato  presbyterio,  sic  indutus  vaditad  meo- 
8am,etdiaconus  cardinalis  legit  in  mensacumplu- 
yiali,  et  in  fine  cantores  cantant  Sequentiam  L«to- 
bundus. 

XUI.  Ue  sancto  Stephano. 
D     In  die  sancti  Stephani  Missa  et  sermo  maod&Dlar 
Interdum  Romani  pontifioes  consueverunt  istadie 
celebrare.  Ideo  nota  si  papa   sit  in  Urbe. 

Summo  ergo  mane  conveniunt  omnes  ordiaes^taiD 
clerici,  quam  laici,  induti  pannis  sericis  inbasilica, 
diaconi  cardinales  et  subdiaconi,  exceptis  illis  qoi 
induti  vestibus  consimilibus  inc8merapap8B,etde 
quo  ducuntipsum  ad  basilicam,  ubi  cajdin&les  et 
omnes  prselati  exeunt  et  veniunt  ad  reverentiam  pt 
pee ;  ibique  induit  se  planeta  alba ;  et  desceodens  da 
palatio  usqueadporticellam,ibique  invenietequuo 
faleratum,sed  non  collum  ipsius,8ed  nates  descar- 
leto;etascenden8  equum,  et  de  manu  diaconi  qui 


ii8i 


ROMANI  ORDINfeS.  —  XV. 


i288 


stat  a  dextris.  regnum  recipiens,  induit  ipsum  ;  A 
sicque  vadit  ad  eeclesiam  sancti  Stephaui  in  Goelio 
Monte  coronatus  cum  ordinibusprocessionaliter,  ut 
scriptum  est  in  Politico.  Cum  ad  prcedictam  eccle- 
siam  pervenerit,  deposito  regno  intrat  eccle8iam,et 
facta  Oratione  vadit  ad  sacrarium ;  deposita  pla- 
netaalba  induit  rubeam,  etcelebrat  Missam,  sicut 
hesterna  die  in  omnibusad  Missam.  Quafinitaresu- 
mit  planetam,  et  induit  regnum,  et  revertitur  ad 
palatium  ;  ceetera  sumit  proutin Politioo  continetur. 

Quod  si  papa  non  celebret,  presbyter  cardinalis 
titysancti^ClementisMissam  sanoti  Stephani  praedicti 
consuevit  coram  papa  celebrare  illa  die. 

455  Istadie  commensalescapellani,  acolythi, 
auditores,  et  poenitentiarii  comedunt  cum  papa 
splendide,  et  in  coUatione  datur  piper.  Sedde  istis  g 
duobus  diebus  sanctorum  Stephani  etJoannisnon 
consueverunt  celebrare  Vesperas,  et  maie. 
XIV.  Desecundis  Vesperis. 

In  secundis  Yesperis  papa  venit  cum  pluviali  ru« 
beo  et  mitra. 

XV.  De  sancto  Joanne. 

Indie  sancti  JoannisMissa  et  sermo  mandantur, 
qnam  consuevitdicerealiquiscardinalis  :  adquam 
papa  venit  cum  pluviali  rubeo  de  samiio,  et  mitra 
aurifrisata  cum  perlis,  prout  in  oonsistorio.  Et  ita 
insecundis  Vesperis,  in  quibusomnes  acolythide- 
bentessecum  superpliciis,  primo  commen8ale8,au- 
ditores,  et  subdiaconi,  deinde  acolythi  et  capellani 
•  honoris. 

XVI.  De  InnocentUms.  p 
In  die  sanctorum  Innocentium  consuevit  esseMissa 

etsermo  ;sed  modo  non  observatur^nec  papavenit 
in  secundis  Vesperis  ad  capellam. 

Notaquodsiveniat  Dominica,  in  Matutiniadicitur 
Te  Deum  laudamusyei  inMissa  Gloria  in  exeelsis  et 
Credo  m  unum,  et  paramenta  rubea.  Quod  si  non 
Teniat  in  Dominioa,  nec  Te  Deum,  nec  Gloria,  nec 
Credo  dicitur  ;  etparamenta  debent  esse  violacea. 
XVH.  De  Circumsisione  Domini, 

!n  Circumoisione  Domini  Missa  et  sermo  mandantur 
tantummodo.  Licet  antiquitus  Romani  pontiflces  con- 
sueverunt  in  primis  Vesperis  hujus  diei  venire  so- 
lemniter  induti  oum  pluviali  pretioso  albo  et  mitra 
solemni ;  modemis  temporibus  ^  venit  solemniter 
cnm  pluviali  pretioso,  et  bene. 

Hano  Missam  Romanipontificessemper  consue-  ^ 
vermit  celel»*are ;  nec  fit  commemoratio  de  sanctis 
propter  rubricam  Clementis  sexti. 

Item  nota,  si  papa  sit  in  Urbe  hao  die,  et  non 
celebret,  sed  faoitdioi  Missam  per  aliquemcardina- 
lem  in  ecolesia  sanoti  Petri,  antequam  cardinalis 
induat,  praBsenteturbnlla  quomodopapadispensat 

•  Hinc  corri^enda  lectio  Jacobi  Gaietani,supra,  pag. 
344 ,  versu  ultimo,  et  legendum,  ut  hoc  loco,  capellani 
hcnoris. 

i>  Legendum  videtur  non  venit,  Confer  Caremoniale 
Petri  Gaietani  cap.  77. 

e  Etsi  hasc  vox  regUs  non  raro  portas  basilicffi  si* 
gnificat  apud  alios  auctores,  in  his  tamen  libris  pas- 


cum  eo  quatenus  possitcelebrare  super  aram  sancti 
Petri,  et  per  tolam  diem  peniet  ante  c  regias,  et 
ita  in  omnibus  aliis  Missis  quse  super  iilud  celebra 
buntur. 

456  XVIII.  De  Epiphania  Domini  rubrica, 

In  Epipbania  Domini  Missaet  sermo  mandantur, 
etVesperaenonconsueveruntmandari.Tamenmodo 
mandantur  Vesperee,et  papaportat  pluviale  pretio- 
sum  album,  et  inchoanturAntiphonaeperpapamet 
cardinales.  In  utriusque  Vesperis  papainterestcum 
pluviali  de  samito  rubeo  et  mitra  aufrisata. 

Hanc  etiam  Missam  antistites  Urbis  celebrare  con- 
sueverunt,  el  de  communi  cursu  semper  faciunt, 
nisiinfirmitateaut  nimiofrigoredetenti.  In  hacdie 
aliquando  pronuntiaverunt  novos  cardinales,  sicut 
in  Missa  tertla  Navititatis  Christi. 

Item  anno  DomlDi  i389,poutifioatus  Domini  Ur* 
baniVI  anno  10,  festum  beati  Antonii  venitin  pri- 
ma  Dominica  post  Ephaniam  Domini ;  nihil  feci- 
mus  de  sancto  Antonio,  sed  totum  de  Dominica 
retinuimus  in  Urbe. 
XIX.  DePurificatione  beaixMarix  virginis\rubricaB, 

In  dei  Purificationis  beataeMariffi  vlrginistantum- 
modo  missa  mandatur.NonhabetVesperaspraece- 
dentes  mandantes;  sed  tamen  cardinales  io  Vesperis 
sint,  et  incipiant  Antiphonas,et  habent  paramenta 
alba. 

Sciendum  quod  siistud  festum  cadatin  Septua- 
gesima  aut  Sexagesima,  transfertur  usque  in  diem 
Lunae. 

In  primis  Vesperis  papa  venit  oum  simplici  plu- 
viali  de  samito,  et  mitra  aurifrisata. 

XX.  De  Benedictione  candelarum. 

Sciendum  qnod  indiePurificationisbeataB  Mariae 
virginis  cerei  benedicantursummomaneperjunio- 
rem  presbyterum  cardinalem,  qui  esse  debet  indu- 
tus  rochetto,  alba,  amictu,stola  et  pluviali  albi  co- 
loris,  et  mitra  simplici  de  garnello,  cum  aqua  be- 
nedicta,  incenso,  et  sociis  indutiscumsuperpiiciis, 
et  duobus  ceroferariis  cum  faculis  accensis  benedicit 
candelas,  prout  in  Missali  et  Pontificali  Romano 
continetur. 

Completa  ergo  Benedictione,  dominus  noster  papa 
in  camera  paramenti  induit  se  albam  sive  Romanam 
camisiam,  stolam  etpluvialerubeumdesamitocum 
aurifrisiis  sive  perlis  et  mitra  alba  de  garnello  ;  et 
cum  pervenerit  ad  capellam,  orat  ante  altare,  aU- 
quantulum  accumbens  super  cathedram  et  scabellum 
paratum  ad  illud.  Quod  si  non  sit  ibidem  457  <^- 
pella^  aooedet  ad  cathedram  suam,  et  ibi  sedet. 
Postea  veniunt  oardinales  et  praaiati  non  parati  ad  re- 
verentiam  papee,  utahasestconsuetum  fieri.  Qua 
fa  cta  reverentia,  vadunt,  cardinaleset  caeteri  prselati 

sim  snmitur  pro  cancellis  altaris,  ut  infra,  cap.  24  et 
25.  VidesupraJacobum  Gaietani,c.  76.  etc.  20  Com* 
mentarii  nostri  praevii.  Certe  hujusmodi  bullaibidem 
appendi  solet  etiam  nunc,  atque  ita  factum  vidimus 
diefesto  sancti  Petri  in  basilica  Vaticana,  ubi  ad 
unam  e  columnis,  quse  ciborium  sustinent,  baec  bulla 
posita  est.  Legesis  Iter  nostrum  Italicum,  pag.  56. 


ifia 


APPfeNDIX  AD  S.  GREGOWI  MAGNI  UTURGIGA  OPERA. 


m 


ad  reoipieDdumparamentasuaviolaceaTel  lodiioo-  A  alio  po8tdiiiifibut)Oiieii|  eereoruoiTel  palmarum  ia 


lori8;preBby  teri  et  diaconi  cardinales  induunt  s  uper- 
plieium,  amictu  latum^  et  pianetain  ;  episoopi  vero 
pluviaie,necnon  etcaeteriprflelati  similiter|pluvialia 
recipiunt  coloris  violaoei.  Quibus  paratisi  par^tur 
una  tobalea  per  sacristam  de  lino  super  genua  pa- 
pae,  quam  tenent  duo  capellani  ab  utroque  iatere, 
aut  duo  acolytbiflexisgenibus.unusa  dextris,  alius 
a  sinistris.Tunc  prior  episcoporum  cardinalium,  vel> 
si  absit,  subprior,  sic  descendendo^  mitradepositai 
stans  ante  papam^  sedente  eo  in  sede  sua,  cereum 
reoipitde  manucamerarii  veialicujusepisoopi  pap» 
assistentis  ;  et  stans  dictum  oereum  de  oera  alba 
grossiori  aliis  et  majori,  non  accensum,  nihil  di- 
cendo,  dat  papce,  oseulaado  manum  papas ;  et  ite- 


die  euaoum  mitra  aurifrisatai  quam  iuProcessioQe 
oaQdelarumseupalmarumdeponit,  et  tdnetfaculam 
aooensaiBvelpaimam9UodieiQmaQU8im8tra,atque 
vadens  cumdextrasigDat.0mne8  etiamalii  teQeot 
faculas  aoeenaas  vel  palmas  in  Prooessione,  para- 
mentis  violaoeis  parati,  oum  mitris  in  capile  gca- 
diuntur ;  etpapaiaceditaliquantulumpostcapeUaffl 
processiooaliter  sub  paUio»quatuor  militibuspallium 
delereatibusoommanipulariis  [Forte,  mappulariis], 
si  sit  in  Urbe  ;  autquatuordenobilioribusviris  vel 
olioQtibus  armorum  in  illorum  absentia,  sicquepergit 
ad  regias.  Bt  primo  ad  dezteraQCi  partem,8ecQD(lo  ad 
sislstram  veniendoprojioit  candelaspopuU),it  go^ 
iea  regf editur  ad  sedem  suam  ;  et  ibi  sedeos  exteo- 


rum  alium  eodem  modo  dat  papse  ;  et  ibidem  ipse  g  ditur  super  genua  sua  tobaleaper  duos  capdiaoQs 


qui  porrigit  papee  non  accensos,  et  osoulatur  dex- 
trum  genu  Domini  paps ;  et  sic  inde  omnes  car- 
dinales  faciunt,prlmoepiscopi,seoundo  presbjteri, 
tertio  diaconietprflelati  assistentesyet  consequenter 
omnes  praelati  indutigenu  osculantur :  camerariua 
vero,  notarii,  auditor  contradictarumetcorrector, 
etiamsi  aliqui  ipsorum  essent  arobiepiscopi  velepi- 
scopi,  quia  non  consueverunt  venire  induti,  sedcuoa 
cappis  laneis,  et  etiam  capeliani,  tam  commensa- 
les,  quidebentesseoumsuperpliciis,  quam  aliioa^ 
pellani,  necnon  poenitentiarii,  et  breviter  omnes 
familiares  papee,  etlaici,  et  quicunque  alii  non  fa. 
miliares,  etsi  esset  rex,  flexis  genibus  reoipiunt  oe- 
reum  de  manu  papae,  et  ipso  recepto  osculantur 
pedem,  et  non  genu. 

Sciendum  etiam  quod  modernis  temporibus  eonsue- 
vi  t  recipere  rex  sieut  sedet  post  priorem  episcoporum 
oardinalium,  et  ita  inramispaimarumi  et  Ginerum. 
Sciendum  quod  si  imperatoresset  preesens,  post 
priorem  recipitoereum,  etosoulatur  pedem,  et  noa 
genu. 

Item  notandumquodpost  priorem  episcoporum 
cardinalium,  si  aliquisintersit  patriarcba,oandelam 
recipit  de  manu  domini  PapeB.  Quodsi  rex  estprai- 
seos,  post  regem  candeiam  recipitsubpriorepisoo^ 
porum,  et  in  ejus  absentia  priorpresbyterornm,et 
tunc'patriarcba.Et  sic  si|^uressint  ibidem  patriar- 
chaB^  quiiibetreoipitpostcardinalem  quieumante- 
cedit.  ^emper  debent  stare  patriarchse  inter  duaa 
cardinaleSi  et  siein  Prooeesionibus  et  in  Mississta* 
re  debent  patriarchae. 

Notandum  quod  omnesoerei,  tam  papn,  quam  alii, 
non  aeeetisidantur;sed  recepti  statim  acoendantuf . 
Interim  tero  ordinatur  Prooessio  per  priorem  dia- 
conorum  oardinalium,  quidieit  alta  voee,  versafacie 
adProcessionem.jProee^amta<n]i7a^tf ;  etrespondet 
chorus  In  nomine  Christi  amen. 

XXI.  De  processione. 
Nota  quod  iflEimediate  ai^te  di«tributioapm  capdf^ 
larum  et  oinerum^  4S8  aotequam  reeipiat  aliud 
piuviaie  et  mitram  aurifrisatam^lavat  manuB. 

Dein4p  movetur  Prpcessio,  dominus  papa  indU' 
tue  pl«?|all  ruli^  cuw  pMJUs  iiunfri«iif ,  d^ppsfib) 


ipsam  teneBtei  flexis  gembus,uno  a^deitris,  alioa  »i' 
nistris  ;  et  aie  lavat  mai|us  suas  aquam  effQadeodo 
nobiliore,  etc. 

NQtandum  qued  aliqui  diouQt,quod  nunquampapa 
mutatpIuvialeinProcessionibusistis.sedsolummi* 
tram  aurifrisiatam  et  sii^lperlisi  quamdebetsemper 
portareiaProoessionibueetdiebus^Quodcerto^o 

quod  ubicunquesit  sine  perlis.ldeo  suQtduo  pluviili» 

ettpesmitped^albaaurifriaataougappnlis.  et  lUiaaim- 
£risatesi^eperlie>quasdeferuatdieb^sf^iati9'Quibm 

sio  pevactie»  depooitur  ei  laaitra  aarif risiata,  et  recipit 
simphoflmdegarnelloalb^metplao^m.CantatisAati' 

phoAaetPsalmoi^<iiic<;(tmtlit$,papaassurgitiase4« 
sua,  et  depositaei  mitra,perdiaconumcardioalsm& 
^  dextris  ei  assisteQtem,papaeantando  dicit  OratioDem, 
eiimmediato  diaeoaus  adextris  diciteajftteudo  Flfc^' 
mu8  genuQ ;  eardinalis  vero  Asinistris  assistemdioit 
oantando  z:^i;a(e.  Subsequenterpapadicitcaatao<ip 

OTeLi\&aemfSaaud$,qumumuitDQmine^leim  ^^' 
Deinde,  si  papa  oeiebratj  diota  Oiationn  f  »dit  a4 
revestiarium,  si  sit ;  ai  non,  a4  oatbodram  IM» 
longe  ab  altari  paratam  a  pacte  einistia  altarii,  et 
deponit  mitram  albam  ei  ptlaaam,  similiter  et  plo- 
viale  cum  stola,  et  reinaaet  euoa  alba  preut  prius, 
leotis  Quam  diUciu,  et  Oratiooibus  iUis  debitti;  ^ 
cum  dieuntur  >  calceatttB  eao4^ibue.Qait>us  «tplo^' 
lavat  manus,  et  induiiuc  sftcris  et  pretiofis  albi^ 
vastibus.  Similiter  omnesoapdiaales  et  pnelati  llii 
juita  ordinem  euum,  vid^cet  episcopi  pla?itl)^ 
presbjrteri  casulas,diaeopitunifieUas  etd^in^fttioHf 
D  piout  moris  est,  quibue  ut^tur  |>(K'  totaw  MisMD 
Reoeptis  paramentis  pe?  papaustraditur  sibimii^ 
nobilis  etsolemnis»quautituf  pertotamHiss«R)i*i 
postea  vesit  ad  altare.Venieiidoda}>onteioeci|0«re 

tres  presbyteri  cardinales  junieres  ad  Qsoulanoni 
et  pectoris  juzta«rdiaem  suum.  Deind^  ooram  altari 
iaeit  confessionemaaoresotito  :  etantequaiQ  boiat 
confessionem  deponitur  sibi  mitraper  diaconuma 
dpxjri^;  ettl^urjfliiatoaltari,  r^poniturci,assisteoti- 
bus  capellano  a  parte  dextra,  et  diacono  a  si0istf*« 
SubdiacoBU8veroremitUtpootifloimaiiipului|i,dttiD 

pontifex  facit  confessionem,  osculando  ei  mano*- 
049 1^%  r^ciplat  flbrurt»  Eyjui^Utmim,  slet)wta 


ii«(i 


ROMANl  DRDWB8.  ^  XV. 


im 


graduni  altaris  ia  tiniBtra  parte :  alii  ministri  stent  A  niam  tunc  papa  aederet  super  parvam  oathedraiD) 


retropapam  458^&<i^&<^ii^os8ione;postquam  dicat 
Deu$  tu  con^ernus.  Gardinalisqui  servit  in  officio  ca- 
pellaniaecipiatdemanu  thuriferariinaviculam  cum 
thureyquam  ille  porrigere  sibidebetinter  pontificem 
etaltare ;  et  pontifei  ponat  thus  in  thuril>ulo,capeUaao 
naTieulam>thuriferario  thuribulum  ofiferentibus  pon- 
tifici.Quofaeto,dicitpontifex,  Deu$  tucomersus^^iG.t 
et  sio  acoedat  ab  altare,  duobue  acolythis  pannoa 
anterioreselevantibus  modicum  ;  et  inclinatusante 
altare  dicit  Orationem  Aufer  a  nobis,  ot  osouletur 
altare  etlibrum  Evangeiiorum,  quem  apertum  in  eo 
loooinquoestErangeUumlegendum  inHissa  offer- 
redebet  ei  subdiaconus,  etosculatum  per  pontifioem 
dimittit  elausum  superaltare.  Uuo  osoulato  signet 


quasi  ante  medium  aitaris,  apodiatue  ad  altare. 

460  ^ota  qualiter  debet  sedere  et  ubi  papa, 
quando  faoeret  sermonem. 

Si  vero  papa  non  celebrat  iUa  die,  statimdatis 
oereis,  et  finita  per  eum  Oratione  Exaudi^  qusesu- 
ftiKi,eto.,  vaditcoram  aitariad  faciendum  moresolito 
confessionemjncipiendo  IntroilfoadaHare  Dei,  oum 
iUoqui  oelebrat,  existente  a  sinistris  versa  facie  ad 
papami  juncUsmanibus  cumministrissuisduobus 
diaeooisoardinaUbuspapae  assistentibus,  unoa  dex- 
tri8,etaUoasini8tris,papaetiamvuUuver8o  et  sine 
mitra  erga  celebrantem.  Qua  confessione  facta,  et 
dataabsoluUone  papoB,  papa  vadit  ad  sedem  suam, 
etstandodicitlntroitumMissasouraoardinalibusaQte 


se  Pontifex  sanctflB  orucis  signo.  Tunochoriis  inei-  g  ipsuminmodumcoronassemperremanenUbuSyduo 


piat  Introitum  Missce,  etponUfexvertatsead  dexte- 
rampartemaltaris ;  etaooipiens  thuribulum  de  manu 
diaooailecturi  EvaogeUum  inoenaetaltare,  ineipiens 
abejusmediooontrasuamfaciem^etpriusincenset 
partem  dexteram  poBtea  sinistram ;  et  deinde  a  si« 
nistrolatereredeat  ad  dexteram,  incensando  ante- 
riorem  partemaltaris.  Quo  inoensato,  reddat  thuri'* 
bolum  diaoono,  qui  osoulari  sibi  debet  manum  in 
dandoet  reoipiendo,  Non  thurifioatarpapa  in  altari, 
sed  insede  per  assistentem episcopum vel presbyte- 
ramoardinaiam,factapriu8eireverenUa  per  omnet 
cardinales.  Diaoonus  veroinoensatopontifioeincen* 
sat  deinde  altare  per  oirouitum  ;  sedpriuspapare'* 
oipUpraBdictumdiaconum  ad  osculumorisetpecto- 


bus diaconis j  uxta latera  sua,  vel  aliquo  episcoporum 
de  sibi  assistenUbus  non  cardinalibns  librum  inter 
manus  tenentibus;  et  dicto  eUam  ibidem  Kyrief 
papasedetinsedesua.Si  papanonceiebratista  die» 
ante  oonfBssionem  oardinalis  et  prslaU  deponunt 
saora  paramenta,etexindeomnes  oardinales  depo' 
nuntparamenta,eto.,etre8umentcappas  laneas,  et 
eUamomnes  subdiaconi,auditores,etoapeUani,  eto., 
pr«iati  verb  secundum  mod  um  an  Uquum  debent  re- 
cepUs  candeUsparametJtadeponere;  sed  modernis 
temporibuaoonsuoTerunt  in  Processionibus  semper 
papamsacnsindutumvestibus  associare  post  eum, 
anteoedenUbus  oardinaUbus ;  et  quando  cardinales 
deponunt  paramenta,  ipsi  etiamdebent  depouere. 


ris,   oonsequenter  omnes  diaconos  juxta  ordinem  ^  EsthonesUus  utprselaU  stentparaU  etiam  pertotam 

______      -.--»1?-^- — -  .  -ji_.   __|i*_____     _«. i_  A , ik^    **   mmi I I  -_l^_      _J l_l A.  -   _A    _•  -_ -      1.  -  -^^ 


toum,etuitimu8parat8ibi  pallium  et  subtuscapita 
faai  a  parte  anteriori;et  sio  capellaniet  alii  diaeoni 
dedueunt  papam  ad  sedem  suam.  Tuno  diaoonus 
iaoenset  Quo  faeto,  legat.  iDtroitum  Miss»  super 
altare  eum  saorista,  si  sit  episoopus,  vel  oum  alio 
episoopo^  qui  aervit  sibi  in  officio  arohipresbjrteri» 
Gamque  ponUfex  ad  sed  em  suam  venerit  staas  super 
soabelium  dioat  sine  cant u oum  oardinaU  Introitum, 
JTy  rte,e(eisofi;e»tera  fi  unt  prout  sun  t  notata,  quando 
papa  oelebrat. 

XIII.  Ds  sermendo  papa. 

Nota  de  aerviente  papflein  assistendo  quaadooun' 

qiia  ceIebrat.Notaadum  quod  io  priedicta  Missa  servit 

pap»  1  n  offioio  oapellani  prior  episcopor  um  eardina- 

lium,et8emperin  Missisquffi  per  papam  celebraDtu' 


Missam  inolusive,  sipapacelebret :  et  si  non,  salteiti 
quandiu  oardinales  tenebunt  paramenta. 

Soiendumquod  incoeptoEvangelio,  etiam  si  papa 
oelebraret,  cardinaUs  diaconus  in  sinistraparte  assi* 
stens  reoipit  cereum  accensumde  manu  miUUs  vel 
domieelU  papsB  8tanU8eUamapartesini8tra,et  ponit 
eum  in  manu  papsB,  ipsam  manum  deosoulando  in 
dando  etrecipieodo;  etipsumtenetpapaaeoensum 
et  eardinales  eUam,  et  omnes  alii  suos  in  manibus 
Buis  accensos  tenent  cereos  sive  candelas,  quousque 
EvangeUum  sitcantatum.  Quotinito,pr8sdictusdia* 
oonus  de  manu  papse  cereum  recipit,  eteum  acoen- 
sum  domiceUoseu  miUti  reddit;  et  eUam  oardinales 
etceeteri  prflBlaUsuis  servitoribus  tradunt  suos  cereos 
aocensos  usquead  finem  Missee  tenendos,  sioutf  an* 


ipaedomiaus  oardinalisservitpapiBindioto  offloio.  ^  tequam  EvangeUum  iegeretur,  tenebant;hoo  ex- 

et  ipse  episoopus  sedere  debet  super  faldistorium  suum 

ad  dexteram  partem  sedis  papaa  supra  alios  episoopos 

cardinaleS)  qui  sedere  etiam  dedent  in  eadem  parte. 

Sed  notaquando  fitsermo^etquandooantaturEvan* 

gelium,et  quaodoincipitur  Pr6efaUo,dum  dicitur  Per 

omniai  quando  alius  pra^iatus  faoit  offleium  coram 

papa,  ipse  vaditad  sedendum  in  ordine  suo  et  io  looo 

soo,  nisi  'papamet  faceretsermonem,  quoniam  tunc 

liaberet  sedere  in  ordine  diaoonorum  oardinaUum> 

scilicet  ante  iUum  qui  papsB  assistet  a  dextris,  quo' 


oepto,  quod  quaudo  debet  incipi  sermo,  si  fit,  quod 
non  est  consuetum  modernis  temporibus^  omnes 
cerei  debent  exsUngui ;  sed  staUm  finito  sermone 
iterum  accendi,  et  debentteneriper  miUtem  acoen- 
8um  seu  domicello  papae,  et  alios  servitores  cardi' 
naUum  etaliorumprslatorum  usqueadflnemMisssB. 
Soiendum  tamen  quod  oardinalibus  daotar  oerei 
grossiores  et  majores  aUis,  et  eUam  prsBlatis,  sed 
minores  oardinalium  iUis,  tamen  de  eadem  oera. 
Cateris  existentibus  ia  Missa  daatur  oaadela  oom^ 


>  Eadem  voce  papamet  id  eet  papa  ipsemet  utitur  auotor  inferius  non  semel  \  ^ic  in  superiori  Ubro  fonti* 
fexmetf  pag.  369. 


mi 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNl  LITURGICA  OPERA. 


1288 


petentes  ;  deinceps  officialibus  papse,  qui  aliquan- 
tulum  majores  reoipiunt.  Ceetera  fiunt  prout  in  aliis 
Missis  fieri  consuetum  est. 

XXIIl.  De  cathedrasanctiPelri  rubrica. 

In  Gathedra  sancti  Petri  nec  sermo,  nec  Missa 
consueverunt  mandari^  quia  sunt  secundum  mo- 
dernos,  licet  antiquitus  consuevit  esse  ;  sed  461 
dominus  Urbanuspapasextusinprimoanno  et  in 
secundo  annomandavit  fieri.  In  primo  fecit  sermo- 
nem  cardinalis  Gradensis,  in  secundo  feci  t  cardinalis 
Bonaventura  de  Padua  Augustiensis  in  ecclesia 
sancti  Petri  de  Urbe,  Urbano  Missam  celebrante  in 
sancto  Petro. 
XXIV,  De  prima  die  Quadragesimas  seu  Cinerum. 

In  die  Cinerumferia  quarta  in  capite  Jejunii,  sci- 
licet  prima  die  QuadragesimsBy  sermo  et  missa 
mandantur. 

Hacdiefiuntcineresderamispalmarumolivarum 
annlprseteriti  per  sacristamvelejus  clericum  qui 
capelisB  curam  gerit.  Secundum  domiuum  Jacobum 
Gaietani  benedicuntur  per  juniorem  persbyterum  car- 
dinalem  cum  ministris  albis  tantum  paratis ;  et  ipse 
paratus  cum  pluviali,  incenso  et  aqua  benedicta, 
antequam  papa  exeatdecamerasua^illosbenedicit. 
Post  hsec  vero,  si  papa  non  fueritin  Urbe,  dominus 
papa  indutus  manto  sive  pluviali  rubeo  sine  aurifrisiis 
sive  perlis,  et  mitra  etiam  sine  aurifrisiis  et  perlis, 
albaet  plana  de  garnelio.  veniens  de  camera  sua 
vaditad  capelIam,etoratmore  soiito  aate  altare, 
ubi  debetesse  cathedrascabellopraeparata.  Deinde 
vadit  ad  sedem  suam,  panno  de  velulo  vioiaceo  or- 
natam  per  primicerium  seufolcarium  ;  et  ibi  sedet, 
ettunc  veniunt  cardinales  ad  reverentiam.  Finita  re- 
verentia  solita  papae  per  cardinales  et  alios  prffiiatos, 
omnes  cardinales  etaliiprselati  vadunt  ad  recipien- 
dumparamenta,videlicetdiaconicardinale8oottam, 
amictum  latum,  planetam ;  presbyteri  cardinales  si- 
militer,  et  planetam,  episcopi  vero  cardinales  et 
omnes  alii  prselati  similiter,  etpluvialiaviolaceico- 
loris  recipiunt.  Quibus  paramentis  per  cardinales 
receptis  et  per  omoes  aiiospr«elatos,extenditurqu8B- 
dam  tobalea  linea,quam  sacristaporrigeredebet^per 
duos  capellanos  super  genua  papse,  flexis  genibus 
ipsam  tenentes,  uno  a  dextris,  et  alio  a  sinistris ;  et 

tertius  capellanus  vel  prior  subdiaconorum 

planetae  violacei  coloris,  recipiens  pelvim  cum  cine- 
ribus  de  manu  sacrist^e  coram  papa,  fiexis  genibus 
a  parte  dextrapap»  tenet  basinum  de  argento  prse- 
dictum  cum  cineribus  quidebentdari  papse,  assis- 
tentibusduobus  diaconibus  more8olito,unoadextris, 
et  aIioasinistris,parati8;et  depositamitrapapee  per 
diaconum  cardinalemadextris  sibiassistentem,prior 
episcoporumcardinalium,  siestpraesens ;  sin  autem 
subpriorepiscoporumautpriorpresbylerorum,etsic 
de8cendendo,stando,etnihildicendoimponitcineres 
super  caputpapee  admodumcrucis^  inclinante  pon- 
tifice  caput,et  sedente.Deindeidempriorgenuflexus 
ponit  caput  suum  inter  genua  papae,  et  papaeodem 

A  Ita  in  guperioris  Csremonialis  cap.  80. 


A  modo  podit  cineres  super  caput  ejus  dicenslfemm- 
fo,  homOy  postea  genu  osculaturdextrum  papae. 

Notaquod  si  sitimperator  veIrex,postip8um  recipit 
cineres,  et  pedem  papee,  et  non  genu  oseulatur; 
deinde  omnes  cai*dinales,  primo  episcopi,  secundo 
presbyteri,  tertio  diaconi,  etomnesalii  pr8Blati,qQi 
sunt  parati,  genu  paps  osculantur  in  receptioDeci- 
nerum,  patriarcbae  post ;  camerarius  vero  papae, 
notarii,  auditores  contradictarum,  et  correcior,  et» 
aliquis  ipsorum  esset  episcopus  vei  praelatus,  quia 
non  consueverunt  venire462  parati,8edcumcap- 
pis  laneis,  et  cappellani  tam  commensales,  quam 
continui  alii,  quidebent  esse  incottis,  necnoQpsai- 
tentiarii,  et  breviter  omues  alii  familiares,  etiam  si 
esset  rex,  dux,  aut  comes^  flexis  genibus  recipiunt 

Q  cineres  a  papa ;  et  ipsis  receptis  osculantur  pedem 
papae,  et  non  genu. 

Sciendum  quod  si  rexessetprseseuSjCiDeresreci- 
pit  post  priorem  episooporum  cardinalium,  proot 
dictumest ;  sedfiliiregum,  si  etiam  intersiDt,eodem 
modo  quosedentinter  cardinaIes,cineresrecipiQot, 
etpatriai'chmetiam,  dequibusdicetur  ioferiusinsoo 
loco.Quibus  cineribus  datis  et  ablutis  papfiemanibos, 
extensa  alia  tobalea  iinea  per  acoly thos  et  capella- 
nos,  dominus  noster  papa  surgitde  sede,  etibidem 
8tando,depositamitra,  dicitcantando  Dmvmtif^ 
cum,  Et  nota  quod  non  dioatur,  Fleclamus  genm, 
sed  statim  dicit  hanc  Orationem ,  Coneedefqfmsumm, 
Domine^  praesidia.  Quacompleta  Oratione,papare- 
cedit,  et  vadit  ad  recipiendum  paramentasoainre- 
vestiano,  paratis  solenmiter  per  sacristam  etejus 

^  olericos  nigri  aut  violacei  Indii  coloris.  Verumtameo 
modernis  temporibus  Romana  ficclesiaistis  tnbos 
utitur  quasipro  uno  colore,8ed  hacdie^*papautitar 
▼iolaceis  parameutis  vel  Indii  coIoris.Quibus  receptis, 
et  mitra  sibi  reposita^veuit  coram  altari,et vemendo 
occurrere  debentei  tres  j  uniores  presbyteri  cardinaleB 

parati  ;  et  ipse  debet  eos  recipere  secundum  onti- 
nem  suum  ad  osculum  oris  etpecioris.  Deindeco* 
ram  altarifaoit  more  solito  confessionem  suam: 
postea  vadit  ad  osculandum  altareet  iibmffl;et 
accepto  thuribulo  a  prioriepiscoporumquisibise^ 
vit,  eiltare  thurificat.Quofacto,  et  repositoeimitra, 
subdiaconus  retro  cum  ambabus  manibus  tenetenm 
in  scapulas ;  deinde  vertit  se  ad  diaconos  oardinales 
qui  ei  more  soUto  faciunt  ibidem  reverentiam;et 
D  ipseeosrecipit  secundumordinem  suumadosculum 
oris  etpectoris ;  et  sic  fiunt  omnia,  prout  in  aliis 
Missis  est  fieri  consuetum.  Posmodum  vaditadse- 
dem  suam  magnam>  ubi  stando  cam  cardinalibus 
dicit  Introitum  Missee  et  Kyrie  eleison, 
XXV.  De  Missa  et  Oralione. 

Notandum  quod  secundum  dominum  Jacobum 
Gaietani  in  Missa  non  debet  dlci  nisi  tantum  una 
■  Oratio,  licet  modernis  temporibus  consueverunt 
dici  tres.  Item  in  prima  Oratione  dicitur  Awitwtf 
voinscum,  et  non  Pax  vobis, 

Item  notaudum  quod  inhac  Missa  dlcitur  tractus 


1S89 


ROMANl  ORDINES.  —  XV. 


1290 


Domine^  non  secundum  peccata  noslra,  etdumper-  A  diaconus  et  subdiacoQus  planetas  recipiunt^  ekalii 


ventum  fuerit  ad  versum  Adjuoa  nos  Deuisalulatns 
nosiery  dominus  papa»  deposita  mitra,  stat  genu- 
ilexuB  in  sede  sua,  quandiucantatur  ille  versus.Sed 
si  papa  non  celebraret,  sed  alius  coram  eo,  debet 
iread  cathedramcum  scabelloantealtareparatam ; 
et  ibi  stat  quandiu  versus  iUe  cantatur  deposita  mi- 
tra  ;  etipse  finito,  debet  redire  ad  sedem  suam  re- 
posita  mitra.  Et  etiam  dicto  Sanctus,  si  noncelebret, 
statim  debet  accedere  ad  eamdem  cathedram^etibi 
stare  usque  ad  AgnusDei  cummitra.  Et  cum  incipi- 

lurPeromm(i9etc.,reditadsedemsuam.468S<^i6Q* 
dumquodin  hac  Missaetiam  dicitur  prfefatio  Qua- 

dragesimfle,  videlicet  Qui  eorporali  jejunio,  ei  dici- 

tur  in  tono  feriali. 


cardinales,  quas  ievare  debent  a  parte  anteriori  su« 
per  brachiausque  ad  pectus  medium,  ita  quod  ali- 
quaotulum  dependeat  infraantepeotus. 

Notaquodsubdiaconus,antequamlegitEpistolam, 
deponit  planetam;  464  ^^  ^^^^^  Epistola  eam  reci- 
pit,  et  librum  portat  Missalem  antepapara,osculalo 
prius  pede.  Cum  autem  cantores  incipiunt  cantare 
Domine,nonsecundum  peccata,d\sLCOii\xs  cardinali^, 
recepto  prius  manipulo  in  brachio  sinistrode  manu 
capellani  sibi  in  praedicta  Missa  servientis,  surgit, 
et  exuitplanetam,  et  plicatureiadmodumstolse  per 
ministros  suos  et  clericos,  quam  tunc  portat  super 
humerumsinistrum,  etfirmantur  capita  plaQet6B  ad 
latus  deztrum  inter cinctorium ;  etsio  tenet  eam  per 


Item  notandum  quod  in  fine  dicitur  Oratio  super  ^  totam  Missam,  quousque  ipse  et  subdiaconus  com- 


populum,/iir/tnaA/e«  se,  etc.  Finita  vero  ultimaOra- 
tione,  et  responso^tm^,  papadicit  Ormt^^  ;  et  ille 
qui  legit  Evangelium  versa  facie  adpapam,  dicit  alta 
voce,  humiiiate  capitavesiraDeo.FimiSi  veroMissa, 
iterum  versa  facie  ad  papam  dicit  Ben^tcamta  Domino. 
Et  ibidem  ante  mediumaltarisverso  vultu  ad  popu- 
lumdominuspapadatBenedictionemmoreconsueto; 
deindevaditad  sedem  suam,  et  deponitparamenta, 
prout  habetur  in  aliis  Missis. 
%l\l,  De  serviendo  papx  diebus  processionalibus , 
Sciendum  quod  in  largitione  oandelarum  in 
hac  die  Cinerum,  in  dio  ramis  Palmarum,  et 
semperin  diebus  processionalibus,  prior  episco- 
porum  servit  papse,  dum  distribuit  illas.  Sed  no- 
tandum  quod  datis  cineribus,  prior  episcoporum 


municaverint  de  manu  papsB,  et  sanguinem  sumpse- 
riot  superaltare,  proutestfiericonsuetum^etstatim 
factacommuniooe,  ipse  induitplanetam  ad  modum 
aliorum  diaconorum  oardinaliuro^etsioetiamtenet 
usquequo  papa  dederit  Benediotionem.  Qua  data, 
planetamdeponit,  etsubdiaconusetiam,  etremanent 
oum  albis,  prout  erant  quando  papam  induerunt, 
et  sic  exspcdiant  papam.  Quo  facto,  deponunt  pa- 
ramenta. 

Sciendum  quod  si  papa  non  celebret  illa  die,  sed 
alius  coram  eo^modus  etomnes  ritus  observenturin 
Processione  in  recipiendis  cineribus,  et  ahud  prout 
supra  notatum  est. 

XXX.  De  receptione  cinerum. 

Notandum  quod  si  iile  qui  facit  hac  die  coram  Ro« 


vaditad  sedem  suam,  prius  lotis  papae  manibus,  ^  m&QO  pontifice  officium,  si  sit  episcopus,  non  tamen 


deinde  veQit  prior  presbyterorum,  et  servit  papae 
per  totamistam  missam  iu  offlcio  capeUaQiseu  ar- 
cbipresbyteri. 

XXVI 1.  De  Induigentiis. 

Item  Qotaadum  quod  in  hao  Nissa,  posito  quod 
papanoQcelebret,coQ8ueveruQtdari  vh  anniet  vn 
qaadragen89,hoet  aliquidiouot  quod  non  debentdari 
Disi  in  casu  quod  ipse  celebret.  Verumtamen  pro- 
pter  majorem  devotionem  dantur  vii  anni. 
XXVlll.  De  prseiaio  qui  servii  papse. 

Nota  etiam  quod  prflelatum  qui  servit  papffi,tam  in 
praBsenti  Missaquametiam  soiemDibus  Missis  iuof- 
ficio  archipresbyleri  de  Hbro  missali,  debet  subdia- 


prior  episcoporum,  post  pnorem  cardiQalium  epi- 
scoporum  debet  recipere  ciueres  de  maQu  pape, 
etiam  si  rex  esset  preeseQs  ;  et  rex  post  ipsum  im- 
mediate ;  et  debet  esse  iQdulus  parameutis  sacris 
usque  ad  casulam  iuclusive,  et  non  cum  pluviali» 
sed  cum  mitra  alba  simphci  recipitcineres. 
XXXI.  Quandorex  recipii  cineres. 

Nota  quod  si  rex  recipit  cineres,  sitindutus  sa- 
cris  vestibus,  et  mitra  alba. 

Item  notandum  quod  si  ille  qui  facit  officium  in 
hac  die  et  in  die  Purificationis,ao  in  die  Palmarum, 
si  sit  cardinahs,  ipse  benedicit  candelas,  cineres,  et 
ramos,  et  non  juniorpresbyter  cardinalis,  indutus 


conusthurificareimmediatepostcardiQalem  etom-  j)  sacrisvesUbus  usque  ad  oasulam 


Des  papae  assisteutes,  et  clerici  debent  dare  postea 

immediate  post  cardinales  ante  ambassiatorem  e^ 

patriaroham. 

XXIX.  De  offido  diaconi  cardinalis,  quando  dicit 
Evangeiium  in  die  Cinerum. 

Notandum  de  offlciis  diaconi  cardinahs  dicturi 

E  vangelium  ista  die,q  uod  dum  papa  legit  Tertiam  cum 

capeUanissuis,  ipsediacouus  vadit  ad  sedem  suam 

cottam^  amictum  [Fors<m  latum] et  albamcum 

ciogulo,  etstolamsuperhumerum  siQistrum;etcum 

eo  subdiacoQus,etiam  cum  alba  et  maoipulo  iQdutus, 

induunt  autistitem  ut  moris  est.  Quo  solemQiter  in- 

duto,  moresohto  antequam  desceQdatdecathedra, 


Item  QotaQdum  quod  si  ille  qoq  sitcardiQalis,  sed 
aUus,  primas,  archiepiscopus,  aut  episcopus  debet 
caQdelas,  ciQeres  et  ramos  recipere  ante  diaconum 
cardiQalem,  sacris  iQdutus  vestibus,  ratioue  offlcii 
et  persoQfe  pap»  quam  reproseQtat. 

XXXII.  Quomodo  debei  sedere  pairiarcha. 
Item  Qotaodum  quod  si  esset  patrlarcha,  qui  sem- 
per  sedere  debet  iuter  episcopos  cardiQales,  debet 
caQdelas  et  ciQeres  recipere  post  priorem  episco- 
porum .  Quod  si  rex  esset,  immediate  post,  ante 
omnes  ahos. 

Advertendumtamenyprout  dicit  rubrica  antiqua,  et 
e8tvera,qQodilie466  quilacitofficium  corampapa, 


PATaoL.  LXXVni. 


41 


mi 


APPENOa  AD  S.  GREGOWl  MAGNI  LlTURGlCA  OPERA. 


m 


quicuDque  sit,  sive  cardinalis  sit,  sivc  non,  repraB-  A  gredituradsedemsuani;elibistatp€des,qnousq\ie 


sentat  pefsonam  papse.  Idcirco  deberet  ratione  of- 
ficii  oineresrecipere  ante  omnes  cardioaies  imme- 
diate  post  priorem  episcoporum  cardinalium.Modo 
non  observatur;  nisi  inter  religiosos,  ista  regula. 

Cardinalis  qui  sedet  postregem Sed  quid  de 

hoc  consuetum  sit  fieri,  in  additionibus  notabo 
saltem  meistemporibus. 

XXXIIT.  ^ttomodo  rex  debet  sedere. 
Notandum  quod  sirexessetytuncsedetinterprio- 
rem  episcoporum  cardinalium^  et  illum  qui  servit 
papfieinofficio  capellaaisuper  cathedram  suamnu- 
dam  et  bassam. 


XXXIY.  Quando  papa  non  celebrat  hac  die  ru 

brica. 


B 


Item  sciendum  quod  si  papa  non  celebrat,  datis 
eineribus,  et  lotis  manibus,  et  finita  Oratione  per 
eum,  Concede  nobis,  qucesumui,  prcendia,  papa  va- 
dit  coram  altariadfaciendum  moresolitoconfessio- 
nem  cum  iHoquicelebrat.  Quistat  inclinatus,  ante 
pectus  juBCtis  manibus,ad  latussinistrum  papaadno- 
bus  diaconibusantiquioribus  sibi  assistentibus^uno 
a  dextris,  etalio  asinistris.Papaincipit/n^rotdoo^ 
altareDei.  Qiia  confessione  facta,  papa  reditad  se- 
dem  suam,  et  standoet  sine  mitra  dicit  Introifum 
Mift8fBcumcardioaIibusmore8olito.Quofinito,papa 
sedet  in  sede  sua.Deponuntdeindeomnes  cardina- 
les  paramenta  sua,  etrecipiuntcappassuaslaneas; 
prsBlati  vero  alii  statim  receptis  cineribus  paramenta 
deponunt. 

XXXV.  De  illo  quicelehrat  roram  papa.  C 

Notandum  quod  cum  ille  celebrat  coram  papa 

tn  bac  die,  et  etiam  in   alio  tempore,  quando  est 

Missa  de  feria,TigiIia,autquatuortemporibus,  sive 

solemniter  celebretur  autferialiter,etetiamsecrete, 

papa,  dum  sacerdos  dicit  primas  et  uliimas  Oratio- 
nes,  descendit  de  cathedra  sua  magna,  et  vadit  ad 
cathedrauj  bassam  cum  scabello  pro  eo  paratam  ; 
et  ibi  mitram  tenens  incapite,  stat  genufiexus,  nisi 
causa  devotionis  eam  velit  deponere ;  et  sic  stat 

quousque  Orationes  fueiint  diciee.  Quibus  finitis, 

dum  dicitur  Per  Dominum nostrum^  etc.,aut^m  ui- 

1^25,  surgit  elreverlitur  adsedem  suam. 
Nota  otiam,  diclo  Sanctus  pereum,  incontinenti 

vadit  ad  cathedram  ante  allare,  et  genuflexus  ibi 

residet  usque  ad  Agnus  Dei. 


celebrans  dicit  Pax  Domini ;  et  tunc  deponilur  sibi 
mitra,  et  stat  capile  disoooperto,  donec  sanguinem 
et  corpus  celebrans  sumpserit.  Reliquafianl  ul  so- 
pra  notata  sunt. 

Advertendum  etiam  quod  cardinalis  qui  celebrat 
ista  die  coram  papa,  dum  recipit  cineres  a  papa, 
non  deponit  planetam^  sed  totus  paratuscineresre- 
cipit  per  modum  superins  notatum,  licet  in  dona- 
tione  candelarum  venire  debeat  cum  pluviali,  et 
non  tantumcasula,  ratione  Processionis.  NotaDdam 
etiam  quod  camerarius  exit  regias,  et  dat  cJDeres 
stando  pedes  illisquisuntextra,  etin  ejus  abseatia 
alius  preelatus  cui  mandatur. 

XXXVI.  Quando  papa  est  in  Urbe. 

Scienduio,  quod  si  papa  fueril  bac  die  CiDerum 
in  Urbe,  omnes  conveniunt  ad  sanctam  iUia»tasiam. 
Sed  antequam  veniatdominusnoster,  ibidemfluot 
cineres  de  palmis  prfiBteriti  anni,  et  benediountura 
juniori  presbyterocardinalicum  ministris  paratiiin 
aibis  tantum.  Deinde  dominus  *  praBsul  vadit  ad 
dictam  ecclesiamcomitante  eum  tota  curio,  et  dicit 
ibiSextam,quoniamantequamdescendatd6p&latio 
debetdicereTertiam.Postmodumimponitureieioii 
beoedictus  per  priorem  episcoporum  aut  per  snb* 
priorem.  Deindedominuspapa  ipserepoDitciDeres 
supercapitaeorum  dicens  Memento,  homo,  Poatea 
ordinatur  Processio  per  priorem  diaconorum  car- 
dinalium. 

XXXVII.  Quando  antistes  velit  t»ef*gere  pedet. 
Notandum  quod  sidominus  antistesveiit  pergere 
pedes,  debet  se  induere  vestimentis  mitsalibos  ns- 
quedalmatieam  inclusive,antequamcineret  reeipiat. 
Post  impositionem  cineris  debet  se  diBcaktare  per 
suoscubicuIarios,etinduintgra  casulavelviolacea* 
et  pergere  processionaliter  usque  ad  sanctam  Ma« 
riam  Scbolee  GreBCorum,et  asqueadsaoetamSabi- 
nam,  ubi  est  statio,  pedibus  discaleeatis.  iDtefim 
scbola  seu  cantores  cantent  per  viam  Antipb. ;  de- 
mum  sequnntur  litaniee,  prout  sunt  in  PoIiUco.His 
fmitis,  dominus  papa,  ablutis  pedibus  ed  sanetam 
Sabinam  secrete  in  sacrislia  per  cubicularios  suos 
subdiaconos  et  coo^mensales,  aqna  parataealida 
cum  berbis  odoriferis  per  preBdictos  cubicularios ; 
tapeta  vero,  bancalea,  et  alia  necessaria  adiUud 
D  per  febrarium  cum  cursoribus.  Quibus  Ioti»pedibos, 


Itemnotandum  etiamquod  quandodiciturOratio 
illa  super  populum,  dicio  Bumibate  capita  vestra 
DeOy  deponitur  mitra  per  diaconum  cardinalem  sibi 
a  dextris  assistentem.  Qua  completa,  regreditur  ad 
sedem  suam,  et  reponitur  ei  mitra  per  eumdem  car- 
dinalem.  Item  notandum,  quod  quando  dicitur  ille 
Versus  Tractus.  Adjuva  nos,  Deus  salutaris  noster, 
466  P&pst  descendit  de  catbedra  et  vadit  ante  al- 
tare,  ut  supra  notatum  est. 

Notandum  quod  dum  celebrans  dicit  Per  omnia 

sdBcnlasmculorum  ante^ljfiwsDet^papasurgil^et  re- 

*  Similiter  pepa  vocaiur  in  ittiik)  capitis  sequentis 


calceatur  sandaliieviolaceissineperlis  legeodeNo- 
nam  ,et  Quam  amabilia  tabernacula  tua^  Domifu^ 
Deus  virtutum .  Perinde  ind  uitur  eacrls  violaoeisptit- 
mentis,  etsineperlis  ,467  et  sic  proceditaddi- 
vina  peragenda,  prout  est  moris.  Solet  dominus 
papa  hac  die  eld  Missam  unam  tantum  OratiooeiD 
cantare,  etin  omnibus  diebus  Quadragesims. 
XXXVIII.  Quando  papanon  est  in  Urbembrka. 
Siverodominuspapanon  sitiu  Urbe, conveniant 
vero  omnes  clerici  et  populi  ad  ecdesiam  sanettB 
Sabinee;  etdictaTertia^  benedicantur  cineres  apoQ- 
antisteSf  et  in  contextu  dotnkiUi  antisUs, 


ii9i 


ftOMANI  OROINES.  ^  XV, 


1194 


tificeyelafacerdoteqQidebetcaatarellissaromore  ^  dioales^eiDper  aDtequamij)eipiat»p^stea  eedett  et 


solito,  prout  in  Blissali  coDftifletur.  Finita  Benedi- 
ctioQe  poQtificis  vel  tacerdotis,  dum  ponitur  pinis 
illi  qui  celebrat  Missam  per  alium  episcopuoi 
yel  sacerdotem,  si  adest  ;  sia  .a^teoQ,  ipse  sjbi 
imponit ;  deinde  imponit  clero  et  populo,  dicen- 
do  cuilibet  Memenio,  homo,  etc*  loterim  cantatur 
EmencUmus  in  meliu*,  etc.  Finita  impositione  cine- 
rum,diciturOratio,  scilicet  Quxsumus,  etc*.  ut  su- 
pra.  Postmodum  proceditad  altare  ad  divina  pera- 
genda.  Hocidemseryaturincapella  papse,  quaodo 
papa  non  celebrat,  hoc  excepto,  quod  sibi  et  onmi* 
bus  per  alium  impoQitur  ciois. 

Idairco  notandum  quod  papa  nunquam  debetsibi 
imponere  cineres,  sed  in  abseQtiacardinalisille  qui 
celebrat  tunc  ^ibi  debet  io^pouere  pioeree  eoli^  et  n 
papa  tunc  aliis. 

XXXIX.  De  modo  incedendi  Romani  pontificis. 

Notade  modo  incedendi  Romani  pontifiois  iQ  dje- 
bus  pcenitentialibus  et  processionnlibus  in  loco  suo. 
In  pontificatu  domini  BonifaciilXanno  quarto  Pe- 
nisium  ipse  dedit  cineres  indutus  pluviali  et  mitra 
sineperlis.  Quibus  datis,  deposito  pluvlali  et  mitra 
reassumpta  chlamjde  absque  mitra,  sic  stetit  per 
totam  Missam  propter  frigus. 

Notaquodannot395domiDusBonifaciusnonu8de- 
ditcineres.  Quibus  datis,  deposito  pluviall,  recepit 
chlamydem^etsicabsquemitrastetitinMissapropter 
frigus,  neque  cardinaies  diaconi  sederunt  ante  enm, 
sedin  locis  suis.  Dominus  cardinaYls  Bononiensis 
dixit  Missam,  et  dedit  cineres  papse,  et  immedjate 


tuac  fit  ei  r^vereotia  par  omoes  alio»  p««laiaa  iQ0ra 

solito. 

XLI.  Quodin  Dominicis  Quadragesima  pjnor  presblf^ 
terorum  cardinalium  servitpafip  it}  ^ffyfio  cfLp^Uam . 

Notandum  etiam  quod  in  ipsis  diebus  dominicis 
Quadragesimeeprior  presbyterorum  cardinalium  ser- 
vit  papaBin  ofiiciocapellaoi.  Quistare  debet  super 
scabelium  ante  diaconum  qui  stat  a  dextris^  prout 
notatpr  io  suo  ioco. 

Nolandum  quod  secQQdum  doQQiQUm  Jacoi^uxQ 
Gaietani  in  ista  Dominica,  nec  ia  allis  Dqq^q^cjs 
Quadragesimae,  nondebetdicinisi  taptum  una  Ora- 
tio  in  Missa.  Nunquam  dicatur  illa  Oratio  Ecclesice 
tum^  in  capella  papm.  Et  ratio  esl  qui  semper  dici- 
tur  Deus,  omnium  fidelium,  Et  iste  non  dicantur 
simul,  nisi  copulative  ponantur.  Verumtamen  mo- 
dernis  temporibus  plures  consueveruntdici,videli- 
cet  prima  dedie,  secunda/I  cunctis,  terlia  Deusom- 
nium  fldelium,  quarta  Omnipotenssempiteme  Deus 
qui  vivorum,  etc. 

Notandum  etiam  quod  dum  dicuntur  praedictaB 
Orationes  prim»  et  secundss  sei^  ultimee,  papa  noQ 
descendit  decathedra,  sedstatpedes  in  sede  sua^ 
nec  deponitur  sibi  mitra,  nisi  causa  majoris  devor 
tionis. 

Item  notandumquodRomanus  pontifexnunquom 
descenditde  cathedra  sua,  dum  dicunturOrationes 
in  Missa,  nisi  in  vigiliis,  Iitat)iis,et  feriajibusdie- 
bus. 

Notandum  etiam  quod  dum  celebrans  Incipitpri- 


papa  dedit  sibt  cincres  ante  omnes  cardinales.  Ve-  C  mam  Oralionem  in  Quadragesima  et  in  Adventu, 


rum  quod  tunc  non  fuit  aliquis  episcopus  cardinalis, 
et  prttdfetus  dominus  noster  papa  ordinavi  t  quod  iste 
modussemperobservari  debef,  quod  Slle  qui  cele- 
brat  imponat  papn  cineres  ;  anBo  pontiflcatus  sui 
qninto  Itt  die  sanctf  Matthice.  Tuncfecimusde  feria 
et  Qon  de  festo  ;  sed  die  lovis  Immediate  sequenti 
factum  fuit  de  festo. 

XL.  DeDominica  prima  quadragesimcp  rubrica. 

Dominica  prima  QuadragesSms»  sermo  et  Missa 
mandantur.  Notandum  quod  hac  die  et  deincepsin 
dlefous  Dominicis  usque  ad  Dominicam  in  ramis 
Palmarnm  tantum  coram  papacelebratur  preesenti- 
bas  cardinalibus.  468  I^&pa  indutus  manto  rubeo 
etim  aurifrisiis  sine  perlis,  portans  mitram  albam  e^ 


semperdebetdicere,Z)omtQt4SPo6f^cum,  et  nonPflx 
vo6ts,  exceptis  DominicisdeGati^e;eetLd?/ar^^  qui- 
busdlciturPrtXt;o6ts,datoeliamquodpap^ipelceIe- 
brarct. 

XLII.  De  extractione  mitrce  rubnca. 
InEvangelioextrahaturmitrade  capite  papee  per 
diaconum  cardinalem  qui  ei  assistet  a  dextris.  Quo 
dicto,  reponiturei  pereumdem,  semper  adjuvante 
alioqui  stat  a  sinistris ;  et  veniens  iJie  qui  habet  fa- 
cere,  osculatur  dextrum  pedem  papw,  et  pelit  Bene* 
dietionem  a  papa.  Qua  recepta,  469  P^P^  sibi  com- 
mittit  quatenus  exparte  sui  denuntietomnibus  vere 
poBoitentibus  et  confessis,  qui  sunt  veleruntin  statu 
gratlceinfra  vmdies,  tres  annosettresquadragenas 


planam  degameflo  sinepertis,  excepto  quarta  Do-  p  deindulgentia.  Finito  verosermone  diaconus  qui 

minieadequadicetnr  infra;  et  sic  venit  ad  capel-      "  ' — 

!am,  et  orat  moresolitocoramaltari^  ubi  debet  esse 

cathedra  eum  scabeih)  parata  ;  et  facta  Oratione 

arootapriusperciericumant  servitorem  capellffi  ca- 

thedraet  scabellopr8edicti8,papa  facit  confessionem 

cum  IUo  qui  eelebrat.Qni  stare  debeta  parte  sinistra 

juxta  diacenum  cardinaieni,  assistentibus  duobns 

dlaoonibus  cardinalibns,uno  a  dextris,  etaiio  a  sini- 

stris,  de  antiquioribus.  Deposita  mitra,  papa  incipit 

inifvibo  ad  mUenn  Oei,  eU  Qm  faota  eonfesskMie, 

vadftaddedem  suam,  et  dicit  introitum  Miss»  et 

j^yrie,e^on.  Primofitei  reverentiaper  omnes  car- 


dlxitEvangelium,  dicit  coram  papa  Confiteor  per 
modumconsuetum.  Quo  finito,incontinenti  quiprfle  • 
dicavitdenuDtietlndulgentiam.  Qua  denunUata,  si 
sil  prsBlatus  celebrans,  descendit  cito  de  calhedra 
seudeambone,  eivaditadbassamsuam  c?thedram 
niitrasuareposita,  sive  sitpraelatus,  sivenon;vadit 
adlocum  suum,  et  papa,  deposita  mitra,dicit,  quasi 
iegendo,  Misereatur  vestrt,eic.  etdatBenedictionem 
signando ;  et  camerarius  vel  alius  de  circumstantibus 
papse  H  ejuB  domestious  levat  oram  papflft  clilamjdis 
cum  ambabtis  manibns,  et  tunc  ceiebrans  dicit  Credo 

in  mmf 


im 


APPENDIX  AD  S.  GREGORll  MAGNI  LltURGICA  OPEBA. 


m 


Notandam  tamen  quod  in  Missis  dominicalibus  A 
consueyenint  dari  quinque  anni  etquinque  quadra- 
gennde  InduigentiiB,  et  in  quarta  DominicadeLo?- 
tare  vii. 

XLIII.  De  IndulgentUi  dandis  in  Missa^ 
Notandum  etiamquodRomanuspontifex  nunquam 
consueYit  dare  viiannos^  nisiipsecelebraretiuMis- 
sis,  nisi  in  Dominicis  de  Gaudete  et  Lcetare,  Papa, 
extracta,mitra  cum  cardinalibus  dicit  Credo  in  unum^ 
et  dum  ipse  et  cantores  cantaut  iila  verba:  Et  m- 
camatus  esi  de  Spiritu  sanc(o,etc.  Papa  genuflectit, 
etsemperextrahitursibi  mitra,  etetiam  dum  dicitur 
Ave^  Maria  in  •  principio  sermonis. 

XLIV.  De  extractione  mitroe.. 
Item  extrahitur  mitra  pap8e»dum  dicitur  Soni^us. 
Quodicto,ponitur  sibi.  item  notandumquodquando  B 
celebransincipitfacerecrucem  superpanem  et  yi- 
num  consecrandum,  tunc  vadit  ad  cathedram  ante 
medium  altaris  cum  scabello  paratam;  et  dum  debet 
elevari  corpus  Christi,  extrahitur  sibi  mitra.  Quo 
elevato,  surgit  et  redit  ad  sedem  suam  et  ibi  stat 
pedes  oum  mitra  in  capite,  quousque  dicitur  Pater 
noster,  Et  ne  nos.  Et  tunc  descendit,  et  vadit  ad 
bassam  oathedram  au  te  medium  altaris  ona  cum  sca» 
bello  paratam;  et  ibi  flexis  genibus  super  scabello 
cum  celebrante  dicii  Lwtatus  sum.  Etdiotis  tribus 
Orationibus  per  celebrantem,  semper  habet  mitram 
in  capite.  Tunc  surgens  revertitur  ad  sedemsuam;et 
cumcelebransdicit  Pax  Domini,  etc.,  deponitur 
sibi  mitra.et  dicit  cum  cardioali  Agnus  Dei,  eisic 
semper  stat  sine  mitra,quousque  ille  sumpserit  cor-  p 
pusGhristi  et  sanguinem.  Quo  facto,  reponitur  ei 
mitram,et  eam  tenet  in  capite,  quousque  in  finem 
MissflB  dicit  cantando  SitnomenDominiBenedictum 

etc.;et  470  <^^^<1<>  dat  Benedictionem.  Etan- 
tequamdicat  Sit  nomen  Domini  benedictum,  depo- 
nitur  ei  mitra,et  subdiaconus  ante  ipsum  tenet  cru- 
cem,  ita  quod  crucifixus  sit  ante  fadem  pap»  ;  et 
camerarius  tenensflexisgenibuscoram  chiamydis» 
si  non,  si  cardinalis,  dat  Benedictionem.  Qua  data, 
reponitur  ei  mitra,  et  sic  revertitur  ad  cameram 
suam,  assistentibus  ei  duobus  diaconibus  cardina- 
iibus  more  solito  antecedentibus  immediate. 

Notandum  etiam  quodin  finedictarum  Missarum 
dicitur  Benedicamus  jDomtno^perdiaconumquilegit 
Evangelium,  et  dicitur  versa  faciead  altare. 

Notandum  etiam  quod  quando  aliquiscardinalis  ^ 
facit  officiumMissfficorampapa,  omnesoardinales 
exspectare  debent  illum,  quousqueiliedeposuerit 
sacra  paramenta^etresumpserit  quotidiana;et  cum 
eovadunt  ad  cameram  papae  posteum.Deincept, 
demptis  illis  duobus  diaconibus,  qui  papam  antece- 
dunt,  vel  si  omnes  exspectare  noluerunt,  saltem 
duo  exspeotare  debent. 


XLV.  De  festis  dupliabus  vmMihusin 

Quiadragesima, 

Notandum  quod  si  aliquod  festum  duplei  quod- 
cunque,  etiam  si  festum  tituii  cardinalis,  si  Te- 
nerit  in  Domioicis  Quadragesimffi  et  Adyentus,  qua- 
rum  quo^libet  habet  hisloriam  proprlam,nQ]lomodo 
fitdefesto,  sed  deDominica,  nec  commemoratio ; 
sed  transfertur  in  secuodam  feriam.  Dealiisyero 
festivitatibusiqufie  cadunt  in  ipsis  Dominicis  per eir- 
culum  totius  auni,|nota  rubricam  BreviariiquflBibl 
in  principio notatur,  Quod  si  dliquod  fislumnoveti 
lectionum,  etc. 

XLVI.  De  secuttda  Dominica  Quadragesimx. 

Dominica  secunda  QuadragesimaesermoetMista 
mandantur  ;  aiia  fiunt  ut  supra. 

XLYIII.  De  tef^tia  Dominica  Quadragesimx. 

Dominica  tertia  Quadragesimee  sermoetNisst 
mandantur  ;talia  fiuntut  supra. 

XLYIII.  De  quarta  Dominica  QuadragesimXt  qui 

vocaturde  Rosa, 

Dominica  quarta  Quadragesim8e,quffi  vocatur  de 
Rosaseu  LaBtarCy  Jerusulem,  sermo  et  Missamaa- 
dantur.  Statioad  sanctam  Grucem.  Si  papasit  io 
Urbe,  bono  mane  celebrat  secrete  et  basse  Missaoi 
8uam,nisi  vellet  facere  sermonem,  quia  tanc  etiim 
diceret  Missam.  Id  certo  nota  quod  quandoouoque 
Romanus  pontifex  facit  sermonem|debet  etiamlis- 
sam  celebrare ;  et  etiam  quicunque  alius  prslatos 
eodem  modo.  Floita  ergo  Missa,  intrat  cameraffl 
suam,  et  parat  se  eundi  admagnam  Missam. 

471  Qnodsi  papa  fuerit  in  Urbe^paretsemea- 
mera  more  solitocum  mitraaurifrisiatanobilem,sed 
non  pretiosam  ;aIiasportaretaurifrisiatamumpli- 
cem;sed  propter  Processionem  portat  nobilemiliaiii 
cum  imaginibus.QuoindutOyVenit  camerarinscQiD 
rosa  aurea,et  flexis  genibus  preesentat  pape,etos' 
culatur  ei  manum;et  sacrista  prssentat  balsamam 
cum  musqueto,  quee  debet  recipi  ab  aliquocubieo- 
lariorum  pap«:et  papainfundat  snper  rosambal- 
samumet  musquetum.Et  aic  bajulans  rosamoit 
decamera,etvadit  adcapellam  suam;vel,siionibe 
fuerit  ad  sanctam  Crucem  in  Jerusalem.  Inmuui 
8inistraeamtenet,et  cum  alia  signat ;  etsieeam 
tenetquando  facit  confessionem,et  si  non  oelebrai 
quoniam  tuno,dumincipietCon/l/a>r,dictafflroiaa 
tradet  diacono  cardinali  qui  eum  servitadextris;^ 
postos  culationem  altaris  et  inoensationemi(ero0 
recipit,  dicto  prius  Introitu  MisssByde  manupnedicti 
diaconi,  et  sic  tenet  eam.  Quod  si  aliquis  oelebret 
coram  eo,iIIam  non  dimittit  in  tota  Missa,  nifi  ^^ 
flectitgenuaante  medium  altaris,  el  in  eiefatiofle 
corporis  Gbristi,  et  dum  dicitur  Lcstatus  n»  •  ^ 
etiam  dum  dicit  iUas  Orationes,  dimittit. 

Nota  quod  semperdiaconus  cardinalisineapiefi* 


•  Hinc  patet  seeculo  xv  jam  usum  ioTaluisse  ut 
Salutatio  angeiica  ^rvduxiiieTeiuTinprincipio  sermonis 
seu  concionis,  sive  id  inteliigas  absolute  de  principio 
ante  exordium,  ut  fit  bodie  quoque  in  quibusdam  ita- 


li»  et  Germaniee  locis,  quod  commodios  et  opportB^ 
nius  videtur ;  sive  de  principio  post  axordittm,  oti 
apud  nos. 


IJ97 


ROMANl  ORDINES.  —  XV. 


1298 


do  et  dando  dictam  rosdte  debet  osculari  manam  A 
papae. 

Notaquod  in  prffisenti  Missa,  si  esset  aliquisrexi 
et  papa  noa  celebraret^ipserex  sederet  interprimos 
duos  episcopos  cardinales.  Quod  si  papa  faceret 
offici  u  m,sederet  super  bassam  et  nudam  cathedram 
sine  scabello  ad  latus  dextrum  papcB  prope  episco- 
pum  cardinalem,qui  papee  servit  quasi  inter  ipsum 
et  subpriorem  episcoporum. 

Notandum  quod  inMissaprsesenti^datoquodpapa 
non  celebraret,  consueverunt  dare  vu  annos  et  vii 
quadragenasdeinduigentia.Missa  vero  finita^domi- 
nus  papadictamrosamin  manu  portatusque  adca> 
meram  suam  ;  vel,  si  sit  in  Urhe,  usquead  Latera- 
nensepaiatium ;  etdum  revertitur,  sequuntur  eum 
omnes  nobilesin  curia  prcBsentes.  Et  dum  adcame-  ^  tamen  indueti. 
ram  suam  redierit,  si  sit  extra  Urbem»  dat  ipse  do- 
minus  papa  rosam  nobiliori,  vel  illi  soli  cui  magis 
placet ;  et  ille  incontinenti  flectit  genua,et  osculatur 
pedem  papfiB,  dato,  etiara  si  esset  rex.  Deindepapa 
recipitipsum  ad  oscuium  oris.Quofacto^ille  recedit 
cum  comitantibus  duobusdiaconibusantiquioribus 
cardinalibus,  et  cum  illoequitant  aliquantulum  per 
civitatem  quantum  sibi  piacet. 

Sic  etiam  si  sit  rex  vel  imperator,  aliqui  de  aiiis 
cardinalibus  eum  modicum  equitandoassociare  con 
tueverunt;etsicrevertitur  illead  comedendumcum 
papa  ;  et  facto  prandio,  cum  gente  sua  equitat  per 
civitatem  absque  cardinalibus,  cum  snis  nobilibas 
et  principibus. 

Qaodsi  papa  sitRomaB,  rosam  praadictam  defert 


Sciendum  quod  quando  veniet  in  Quadragesima 
h<*)c  festi vitas,  non  venit  papaindutus  cumpluviali 
et  mitra  in  primis  Vesperis,  quia  in  vigilia,  dicta 
Missa,  incontinenticantores  incipiunt  Vesperas,  et 
papa  remanet  ibi  prout  fuit  indutus  dum  audiebat 
Missam.  Nec  cardinaiesconsueveruntvenire,  quia 
cautantur  ante  prandium,  nisi  veniret  die  Luns. 
Tunc  Dominica  de  sero  Vesperaa  papales ;  Antipho- 
nasincipiunt  cardinales. 

Item  notandum  quod  quando  veniet  infra  feriam 
quartam  majorishebdomadflByniliilesttuno  defesto, 
sed  transfertur  usque  addiem  LunmposiQuasimo^ 
dogeniti;  et  iUa  die  sit  soiemniterofficium,  etpapa 
venitinprimis  Vesperiscum  piuviali  rubeo  etmitra 
aurifrisiatacum  perlis,  etcardinales  veniunt,  non 


L.  DeMiua  eadem  die. 

Item  inMissaomnesdei^entesseinduti  albis  ves- 
timentis.  Quodsi  Quadragesima  veniat  i>ono  mane 
papaauditMissamdeferia.Quadicta,parat  se  more 
solito  in  camera  sua  ;  deinde  vadit  ad  magnam  ca- 
peliam,  et  ibi  induitur  sacris  vestibus  albi  coloris. 

Item  notandum  quod  in  hac  Missa,  in  quocumque 
tempore  veniat,  non  dicitur  Oratio  niti  de  beata  idr- 
gine  Maria,  et  nihii  de  feria. 

U.  Dt  Colleetii  ruMea. 

Propter  hoc  tciendum  quod  nunquam  Romanut 


papausquegraduspaialiiLateranensis,ubiquiesce-  C  pontifexinmagnisMistit  etpontiftcalibatcontaeyit 


re  debuit  noctepr6Bcedente;et  indescensu  equiprsB- 
fectusUrbis,indutus8carleto  vei  purpura,  habent 
unam  caligam  etaliam  deauratam,  tenet  papasta- 
pam;et  dominus  papa  cum  de8cendit,dat  eiauream 
rosam;et  ille  flexis  genibus  osculatur  pedem  pap» 
dextrum,  et  dominus  pontifex  eum  recipit  ad  otcu- 
lum  oris.  Quo  facto,  papa  ascendit  palatium,  et  ille 
incontinenti  cum  472  nobiiibus  Romanis  equitat 
com  magno  triumpho  per  Urbem. 

Notandum  quod  cardinales  nonconsueveruntin 
Urbe  as8ociarepr6Bfectum,quia  satishabetde  comi- 
talibus.Notandum  quod  papa,antequam  det  rosam^ 
debet  dicere  aliqua  verba  brevia  de  conditionibus 
et  proprietatibus  rosee,  quia  habet  coioremgaudio- 


dicere  nisi  unicam  collectam,  licet  contrarubricam 
qu8B  dieitquod  deilUt  de  quibut  facimot  commemo- 
rationeminVetperisetMatutinat,  debemut  etiamin 
Mitta  facere.  Lioet  ipte  papa  faeit  in  atritque  Yet- 
peris  etMatutinis  eommefflorationem,47  3  nnnquam 
tamen  in  magnit  Mittis. 

Nota  quodinhaoMistapriorepitcoporumcardi- 
nalium  tervit  pap6B  inoffleio  capellani. 

Finita  ergo  Mitta  per  papam,  et  data  Benedi- 
otione,  ipte  papa  revertitar  tio  indutut  ad  tedem 
tuam  magnam ;  etttantsine  mitraincipit  Vetperat, 
ceLVLtaudoDeusinadjutoriummeufn  tiilemife.Etdioto 
Gloria  Patrij  tubdiaconut  ante  eum  incipit  primam 
Antiphonam  cantando,et  papa  etiam  cantando  rein- 


tum  ;  odorem  confortativum,  aspectum  leetificum,  d  ®^P**  J  «*^^  ^^®""  anteipsum  in  Antiphona  de  Jfa* 


prout  est  in  libro  Rationali  divinorum  officiorum. 
Annoquarto  pontificatus  domini  Bonifacii  papee 
noni  in  Perusiohacdie  rosa  fuit  missain magna ca- 
pella^  et  sermoniomnesinterfuerunt,8ednonpapa, 
quia  inflrmus.Rosam  ad  Missam portavit super  al- 
tare  etreportavit  junior  clericus  camer»,  et  papa 
dedit  rosam  in  camera  sua. 

XLIX.  Defesto  Annuntiaiioni$  beata  Maria  inprimis 

Vesperis. 

In  die  Annuntiationis  beatseMariffi  virginis  sermo 
et  Mitsa  mandantnr. 


gniftcat ;  ceetera  omnia  inchoantur  per  cantores  ut- 
que  ad  Orationem,quam  papadebetdioere.  IncoBpta 
autemprima  Antiphona,  deponit  illa  paramenta,  et 
resumitpluvialerubeum;  etomnet  cardinalet  et 
prfielati  deponunt  paramenta,  et  recipiunt  cappat 
laneas ;  nec  cardinales  incipiunt  Antiphonatin  Vet- 
peris.  Episcopus  vero  cardinalis  qui  papse  servit  in 
Missa,  non  deponitparamenta  nitidictis  Vetperis, 
quoniam  hal)et  portare  papae  naviculam  cum  incento 
hora  debita,  et  papa  debet  inde  recipere  oochlear 
cum  incento,  et  ponere  incensum  in  thuribulo  prae- 
tentando  sibi  per  unum  de  acoljrthit.  Delndeidem 


IW»  APPENDIX  AD  S.  GREGORfl  MAGNI  LITORGIGA  OPERA. 

clifdhialidlldbetinc6tisareaHar6,  et  acoghiaum.m  A 


(300 


4tod(SrVatatCorpusGhrisfi,posteadomiiiumpapam; 
dtetiatfihabet  tenere  librum  antepapam,  dum  dicit 
draiioilein  prsedictam.  Finitis  vero  Vesperis^  in 
(|(iibus  debent  dici  ducB  Orationes,  videlicet  una 
defesto,  alia  de  feria,  si  tametl  iocidat  infra  tem- 
ptispraadictum.  Quibusfinitis,  papa  dat  Benedictio- 
netn. 

Itemnota,quodsi  cardinales  haberent  paramenta 
insecuhdi^Vesperisistiusfestisic  in  Quadragesima 
(ielebrati,  incipientAntiphonas,  quoniam  inprimis 
nOh  in^iOspei^unt,  nec  tale  festum  debet  proetermitU 
sine  Yesperis  solemnibus. 

Item  dMa  nota  quod  nunquam  cardinales  inci- 
piunt  Antiphonas  in  secundis Vesperis  coram  papa, 


Nota  qaod  antequam  papa  distribuat  ramos,om- 
nes  cardinaies  et  praelati  cum  cappis  laneis  venitiDt 
adreverentiampapaeadosculandummanumcooper* 
lam  aurifrisio  pluvialis,  non  genu,  nec  pedem. 

SciendumquodhacdieRomanipontificesofficiare 
noh  consueverunt,  sed  bene  dant  et  distribuuntra- 
mos.  Nota  quodsubdiaconus  debet  haberetunicel- 
lam  pertotum  officium,  etnon  fitProcessIo.Moder- 
nis  autem  temporibus  est  Missa  papaiis. 

Nota  etiam  quod  illequidebetMissam  celebrare, 
si  sit  episcopus,  etpapa  non  celebret,  primohat)et 
benedicere  aquam  cum  sale,  prout  fit  in  Dominids 
diebus;  deinde  benedicitramos.  Dumspargitramoi 
aqua  benedictadicit  A$perge$  me,  Domine.  Dalo  vero 
quod  papa  celebref,  junior  presbytercardinaiis  be- 


nisi  si  prsBsens  festivitas  sit  in  Quadragesima  cele-  g  nedicit. 


brata. 

Supradicta  flunt  per  modum  prflpdictum,quando 
diaconi  cardinales  non  ibi  habentpluvialia  parata* 
Nam  si  haberent,  ipsa  reciperent.  Licet  temporibus 
Joannis  XXII,  Benedicti  XII,  et  Glementi^  VI  Roma- 
nprum  pontiflcum,  non  consueverint  recipere  in 
dictis  secundis  Yesperis  praBdicta  paramenta,  nec 
incipere  Antiphonas,  prout  in  aliis  festivitatibus  in 
primis  Vesperis  est  fleri  consueium  ;  sed  secundam 
Antiphonam  diaconus  cardinalis  a  dextris  papse  ; 
tertiamveroepiscopuscardinalisserviens  in  Vespe- 
ri^  preedicta  Parameata ;  quartam  presbyter  cardina- 
lis  qui  stat  insede  secundum  ordiaem  suum ;  quin- 
%m  diaoonus  cardinalis  qui  assistit  papss  a  siniatris. 
Quas  Aatipbonas  aemper  incipit  subdiaconus  cum 
acolytho  coram  eis  ^  cantando, 

kiJJiUUD^  DomiHicainPassipnef  qum  est  quinta 

Quadragiiimce. 

\n  DamiiiieadePassioDe,  queeestquintaQuadra- 
geAuai»,r  (^1090  ei  Missamandantur.  Omuia  alia  ut 
suprain  aliis  Dominicis  Quadragesim»  eet  fieri  oon- 
•uetaiB» 

LIII.  De  DominicaPalmat^um. 

iQckie  Palmarum  Missa  etofficium  mandaatur.  Illa 
di4Bonflt8ermQi  quiadieilla,  seoundum  dominum 
JacobumGaietani  Juaiorpresbyter  cardinalis  debet 
benedioere  palmas  oU  vav  u  m  et  aliar  um  arborum  ra- 
mogfindtttus  proutin  die  Ci  nerumiCam  aqua  benedicta 
etinoenao^Quibus  benediotisi  deponit  paramentHi 
Bicelebrarenondebeat^Etdominuspapabonomane 


LIV  et  LV.  De  benedictione  Palmarum, 
Nota  quod  quicunque  dicitMissam,  si  tantam  sit 
cardinalis,  ilteramos  benedicit,  etnonjunior  pres 
byter  cardinalis  ;  ita  et  candelas  et  cineres. 

Sciendum  quod  hac  die  prior  episcoporum  cardi- 
nalium,  si  celebret  coram  papa,  facta  reverentia, 
proutestmoris^abomnibuscardinalibuSfipseindu- 
tuspluviali  datpapaepalman,  et  statimapapareci- 
pit ;  deinde  vadit  et  paratse  ad  celebrandum.  Doe 
palmae  dantur  papee. 

Notandum  etiam  quod  si  esset  rex  praesens^imiDedii- 
te  posteum  ^J  5  flc^is  genibus  palmamrecipitdema- 
nibus  papae,  pedem  dextrum  osculando,  et  noo  genu. 
Qua  reventia  facta  cum  cappis  laneis  per  cardiDa- 
les  et  omnes  preelatos,  prout  in  die  Candelarum, 
cardinales  et  omnesprflBlativiolacearecipiuntpara- 
menta,  videlicet  episcopi  cardinales  superplicia. 
amictus  latos,  etpluvialia:  presbyteri  vero  similiter 
etdlaconiparamentapraedicla,etrecipiuntplaoetas, 

et  noa  pluvialia.  Alii  vero  preelati  similiterplurialii, 
et  non  planetas,  coloris  violacei  recipiunt.  Quibus 
parameatisreceplis,  paraturunatobalea,  quamtra- 
dere  debet  sacrisla,  et  eztenditur  super  genua  pap* 
perduoscapellanosejus  lateribus  assistentes.etdi^ 
tam  tobaleam  flexis  genibus  tenentes,  adextrisuoo, 
asinistris  alio,  et  duobus  antiquioribus  cardinalibus 
diaconis  papae  raore  solito  assistentibus.Tunc  ptior 
episcoporum,  vel,si  non  sit,sabpriorepiscoporum 
cardinalium,  deposita  mitra  sua  stans  pedes,papa 
sedenteincathedrasuaetcum  mitra,  spatulam  aliatn 


celebrat  Miseam  suam  in  capella  sua  secreta.  Qua  ^  pahnes  pulchriorem,  nil  dicendo,  dat  papee.maoum 

ejus  osculando.  Incontinenti  papa  tradituni  deao- 
micellissuisconservandum  ;etibidem  ipsc  priorvel 
subprior  genuflexus  recipit  spatulam  paimae  de  manu 
papee,  elosculaturgenudextrumpapee.  Etsicdeifl' 
cepsomnescardinalesjuxta  ordinemsuum;  deiode 
omnes  praelali  induti,  mitris  depositis,  geouflexire- 
cipiunt  spatulam  palmsa  demanu  papee,  et  geouof- 
culantur  pluviaiibus  violaoeis  induti. 
Camerariuspapae,  notarins^  auditor  contradicta* 


diota^  indutus  pluviali  rubeo  aine  perlisi  et  mitra 
aimplioi  dba  de  garoello  sine  aurifrisiis  et  periis, 
intrat  oapellam  vel  looum»  in  quo  debent  distribui 
palmaei  ubi  deiiet  esse  caihedra  cum  scabeilo  pa- 
ratai  etibi  sedet  Deinde  omnes  cardinales  et  caeteri 
presiati  nondumparati  veniuntad  reverentiam,prout 
est  aliasfieri  consuetum,  osculando  manum  auri- 
fris^o  piuvialis  coopertami  non  genu,  nec  pedem,  ut 
supra  in  Quadragesima. 


«Gonfercap.   181   infirade  secundis  Vesperis  om-     infra^  num^  48. 
nium  SaDeiorum^  in  quibus  inoensatur  cophmum  nki         ^  Id  est  eis  pr»cinendo»  uti  haoiiaas  fiari  soatii' 
tiat  Corpui  Chisti\  et   Gonstitutiones  Lateranensesi      viti 


iSOi 


ROMANI  ORDINBS.  —  XV. 


130Si 


ram,  el  eorreetor,  etiamsi  aliqui  ipsorum  essent 
epifloopi  vel  archiepiscopi,  qui  noa  consueveruat 
esse  induti  parameatis,sed  sotum  cum  cappis  laaeis ; 
et  quieuoque  alii  priBlatiaoaparati,  eteUam  capel-' 
lani,  tam  oommensale&^  quam  alii  oapellaoi  papse, 
qui  debent  esse  specialiter  commensaleSyin  oottis ; 
neo  noa  podaileotiarii,  etbreviteromaes  alii  fami^ 
liares,  etiamlaiei,  etquicuoque  alii  aon  familiares 
etiaraai  rei  esset,  fleiisgenibusrecipiuotpalmas^et 
alios  ramos  aliarum  arborum»  de  maau  papfie,  et 
ipsis  reoeptis  pedem  pap»  dextrum  osoulantur,  et 
Don  genu. 

Notandum,  quod  in  hac  Missa  dieitur  tantum  una 
Oratio ;  et  dum  dominus  papa  ipsam  inchoare  dtbei, 
dicit  Dominui  voinseumf  et  Don  Pax  vobis ;  poalea 
dieit  Orationem. 

NotanduiQ  etiam  quod  si  celebraret  papa,  prior 
episooporum  cardinalium  servit  pap»  ia  hao  Missa 
in  offlciooapelli  de  libro  ;  si  vero  papa  noa  celc' 
bret,  servit  ei  io  officio  oapailani  prior  presbjtero- 
rom  cardinalium. 

Item  nota  quod  si  patriarchn  intersint  pest  pri« 
mom  oafdinalem,  si  sint  induti  pluviaiibusi  ramum 
palmffireoipiunt.  Quod  si  rex  sit  presens,  post  oar^ 
dinalem  qui  stat,  et  post  regem  palmam  recipiunt, 
itaquodsemperonoscardinalis  praBcedat  patriar- 
oham  ;  sio  suooessive. 

Notaquod»  distributis  ramis,  papa  deponit  pluvia- 
le  et  mitram,  et  recipit  aliod  cum  perlis,  et  mitram 
aorifrisalam  cum  periis. 

Notaquodsipapa  hodie  celebraret^  portare  debe^ 
ret  saora  paramenta  violaoea  vei  Indii  coloris  siue 
perlis,  et  sandalia  sine  perlis,  mitram  simplicem  et 
planam  degamello«  et  etiam  chirothecas  sine  periis, 
Verum  47  6  ostquod  modernis  temporibus  consue- 
verant  poriare  mitram  solemnem  et  pretiosam,  et 
cbirothecas  pretiosas ;  omnia  alia  simplioia. 
Lyi' Hic  eantoris  incipiunt  cantare  Hosanna  Filio 

David. 

Seiendom  qood  postquam  primus  cardinalis  pal- 
roam  recepit  de  manibus  papsB,  caatorescaataot  Ao- 
sanna  filioDdvid  coro  omDibus  aliis  Anti  phonis^prout 
sunt  in  Missali.  lalerim  ordioatur  Processto  per 
prioremdiaconuro  cardinalem.Quaprooessione  or- 
dinata  ut  supra  in  die  Candelarum  i  qui  papee  assistit 
a  sinistris,  dicit  alta  vooe  Procedamus  cim  pace,  et 
chorusrespondetalta  voce /nnomm«CAri«|tomen. 
LVII.  Hic  movetur  processin. 

Deinde  movetur  processio,  et  graditur,  et  primo 
servientes  armorum  cum  virgis  siiis  ante  subdiaco^ 
numbajuiaatemoruoem,quidebetesseindutuscum 
tQnicella  violacei  vel  Indiiooloris,  etoircaeum  dno 
ceroferarii  cum  lumioibus  et  uaoacolythorumcum 
thoribulo  et  iocenso. 

Notaquod  sicut  papa  surgii  decathedra,  quatoor 
nobillores  qui  ibideni  sunt  eriguot  paouum  'super 
eom  baouHs  etangillisin  summitatibus  ;  etsicsem 
perpapastatsubtuspannum,  quousque  pervenerit 

*  Umbellam  appellamus  seu  baldachinum» 


▲  ad  oolleotami  quam  dicit  post  largitionem  paima- 
rum  ;  et  semper  ante  ipsum  cardioalis  juxta  ordi- 
nem  suum,etpatriarchflB.  Cumautem  papaexierit  ti- 
nellum  velcapellam,  etest  in  porticu  per  quam  itur 
ad  capellam  magnam,  vadit  ad  fenestram,  qusB  res- 
pioit  ad  plateam  magnam  palatii ;  et  ibi  projicit  po- 
polo  ramos  palmarum  et  olivarum  et  aiiarum  arbo- 
rum  ramos.  Gum  autem  pervenerit  ante  osUum  oa- 
pellffi,  oantatur  Oloria,  laus^  etc.,  per  cantores  ab 
extra,  aliid  ab  intra  respondentibus.  Quae  porta  tuno 
clausa  debet  esse,  cantantibus  omnibus  illis,  prout 
in  Missali  Romano  oontinetur.  Dominus  papa  don 
peroutit  cumcruceportano,  sicut  seeculares  oonsue- 
verunt ;  sed  prsedicto  dicto  offtcio  aperitur  porta 
Deinde  domiouspapacum  cardinalibus  et  prflBlatie 

g  prooessionaliter  intratoapellam,  etmore  solito  orat 
aliquantulum  ooram  altarei  ubidebet  esse  cathedra 
cum  scabello  parata  ;  et  faota  Oratione  surgit,  et 
vadit  usqueadregiascapell»in  partedextra;  et  ibi 
projicitramos  etfoliaolivarum  populoper  foramina 
regiarum,et  postea  venit  ad  magaamcathedramlon- 
ge  ab  altari  paratam,  qu«del>etesseooopertapaDno 
violaceo  ;  et  extracta  mitra,  stando  versus  altare» 
episcopo  oardinali  librum  ante  eom  tenente,  dicit 
Orationem  qu6e  competit  in  Missali. 

hS\l\,Depapaeunteadaltare,etcardinalibusoccur^ 

rentibus. 
Deinde  vaditad  oathedram  longe  ab  altaripara- 
tametibidem  more  477  solito  violacea  recipit 
paramenta.  Et  diaconus  cardinalis  dicturus  Passio^ 

p  nem  parat  papam ;  et  cum  parat  eum,  ipse  diaconue 
cardinalis  portat  tantum  parando  superplioium  ,amio- 
tum,  sericum  album,  cingulum,  stolam ;  sed papa» 
parato  ipso  diacono,  planetam  recipit  violaceam 
ad  modum  aliorum  diaoonorum  cardinalium.  Papa 
veroparato,  etmitrapreedictarepo8ita,non  nobilis, 
sedsimplex  alba  de  garnello,  assistentibus  ei  duo- 
bus  diaconibuscardinalibus  antiqaioribus,  more  eo* 
lito  processonaliter  vadit  ad  altare  ;  et  in  medio 
eundooocurrunt  tresjuniorespresbyteri  cardinales, 
etipseeosfeeipitjuxtaordinemsuumadosoulumoris 
et  pectoris.  Mitram  pretiosam  interdum  ia  Missa 
dicta,  si  ipsemet  oelebret,  papa  coosuevit  portare. 
Postea  vero  coram  altari  facit  oonfesionem  suam> 
prout  est  consuatum ;  et  cum  dicit  Misereatur,  sub- 
diaconus  tradit  sibi  maDipuIum  osoulando  manum 

D  antequam  dicat  Deus  tu  conve7*sus,  etc.  Episoopus 
cardinalis,  qui  servit  sibi,  prssentat  ei  inoensum 
pront  est  fief i  consnetom  et  oseolatur  altare  et*  H« 
brum  Evangeliorum  ;  postmodum  vertit  se  odxBa* 
oonoscardinales,  etipsosrecipitadosculum.  oris  et 
pectoris  secundum8uumordinem,etultiml]s  p(it$i 
Fibifanumsubtuspalliumsuam^quodiifalits  Misieis 
regulariterconsuevitfieri.  Deinde  vadit  f^  sedem 
suam  :ubi  standodicitlntroitumicuikrcardinaiibus, 
illosolodempto  qui  debet  dice¥e"EvaDgelium,  qui 
remanet  superaltarecumsacn^  etsubdiacono ;  et 
omneslegunt  Introitumet  Kyrie,  eleison  super  alta* 


1303 


APP£NDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  LITURGIGA  OPERA. 


1304 


re,etp&paexinde  proceditin  Missa,  prout  est  alias  A  dietionemapapa,  sed  recte  vaditad  pulpitnm  coo 


fleri  consue^um. 

Nota  quod  anno  Domini  1375  die  15  ApriJis,  in 

prsedicta  die  ramis  Paimarum  dominus  Gregorius 

papa  XI  fecit  officium,  qui  portavit  omnia  para* 

mentautsupra  ;  portavit  etiam  chirothecas  et  pre- 

tiosam  mitram.  Notaeliam  quod  ante  eum  ponitur 

scabellum,  dum  Passio  legitur,  in  quo  ponitur 

palma,  si  sibi  non  piacet  in  manibus  tenere. 

LIX.  De  subdiacono  porlanle  tunicellam  in  Proces" 

sione* 

Notaetiam  quodsubdiaconusin  Processione  por- 

tat  tunicellam,  et  non  planetam.  Item  notandum, 

quodposiquam  aitare  thuriflcaverit,  antequam  dia- 

conos  cardinales  recipiat  ad  osculum,  sibi  reponi- 


pertum  cum  tobalea^  et  ibi  absque  luminaribus  et 
incenso,  et  sine  Dominus  vobiscum,  absdute  iacipit 
Passio  Domini  nostri  Jesu  Ckristi ;  nec  respoodetar 
Gloria  Hbi,  Domine,  sed  subsequenterdielt  Passio- 
nem  more  solito,  Gum  autemipse  diaconusdixerit 
in  Passione  ilia  verba,emmf«/nrt/um,  statim  papa 
et  ipse  diaconus,et omnes  aiiigenuflectunt  ad  I)eam 
versusaltare;  et  sic  manent  genuflezi  per  spatiom 
quopo8setdiciPa<erno$/er  semel.  Postmodum  sur- 
git,  et  dictus  diaconus  Passionem  prosequitur  soo 
modo,  ac  pervento  ad  illam  partem,  AUera  autem 
die,  ipsediaconuscardinalisin  eodem  ioco  veriit  se 
ad  papam ;  etstans  inclinato  capite  profunde,  dod 
tamen  genuflexo,basse  petit  Benediotionem  ab  eo, 


tur  mitra  per  illum  qui  debet  dicere  Passionem  »  dicens  Jube,  domne  benedicere,  Qua  benedictioae 


vel  Evangelium  :  quam  portaredebetquousquesit 
solemniter  mdutus  ;  etstatimetiamdeponit,etreci- 
pit  planetam  violaceam,quamanteepistolamdepo- 
nit,  et  lecta  epistoia  iterum  eam  reoipit. 

Nota  etiam  quod  papa  non  dat  aiicui  palmam 
suam,  sed  eam  portat  adcameram  suapi,  et  iUam 
cnstodiri  facit. 

Notaquodsipapahodie  non  faceret  officium,  de- 
bet  flectere  genua  ante  altare,  quando  dicitur  Et  in* 
camatus  est,  eto. ;  et  ante  elevationem  corporis 
Christi,  et  quando  dicitur  LmUUus  sum ;  et  semper 
tradatspatulamdiacono  cardinali  sibi  adextrisas- 
sistenti,  et  ille  semper  accipiendo  et  tradendo  oscu- 
latur  manum  papes. 

47  8  ^o^A  upfj^d  quod  omnia  supradicta  f uerunt  re- 


data  per  papam,  portantur  ipsi  diacono  cardioali 
duo  candelabra  oum  cereis  accensis  per  acdythos 
vel  auditores,  sicut  consuetum  est  flerl  ad  E?aage- 
liumet  etiam  incensumcumthuribuio  prinsbeae- 
dictumperpapam,prffisentante  episcopo  eardinaii 
qui  sibi  servit  in  offlcio  capellani  cum  acoljtho, 
proutmorisest.  Qui  idemacoijthus  prmsentatipii 
diacono  thuiibulum,  et  ipse  incensat  librum.  Quo 
incensato,  reddit  eidem  acolytho  thuribulum,et  beit 
crucem  cum  pollice  super  Evangelium  et  sibimet 
tam  in  fronte  quam  in  labiis  et pectore  more  solito. 
Deindeprosequiturresiduum  Passionis,  videlieetia 
presdicta  parte,  AUera  OKfem  dttf,etc.,UBqu6adfi- 
nem  Evangelii.  Quo  residuo  completo,  idem  diaeo* 
nuscardinalisosculaturpartemprasdictam ;  postea 


sarciata  per dominumGregoriumpapamXI,inUrbe,  ^  portaturilleliberpapeBado6culaodum479P^^^^ 

diaconum.Quo  facto,cardinalis  qui  sibi  servit  in  offi- 

cio  capellani^incensat  papam  tribus  ictibu8,geQQ  flei 

superprimumgradum,  sipapamet  celebrat ;  alias 

stans  inclinatus  profundeiUum  incenset.^Qao,  focto, 

papa  incipit  Credo  in  unum  Deum,  deinde  procedit 

proutinaliis  Missis  regulariter  est  fieritconsuetom. 

Notandum  quodstatimincoeptaPassionecardioa- 

lisdiaconusasinistrispapm  asaistens  redpit  spato- 

lam  palmm  de  manu  militis  vel  domicelli  papa,  et 

poniteamio  manu  pap8a,ipsam  manumosculaQdo; 

et  ipsam  tenet  papa,  et  cardinales  etiam  suas  et 

alii  prflBlati  in  manibus  suis  tenent  palmarum  spi* 

tulas  et  aliarum  arborum  ramos,  quousque  Passio 

fuerit  completa.  Preedictus  diaconus  cardinalis  de 


in  sancto  Petro,  anno  Domini  i  377.  Sciendum  quod 
hodie  dicitur  Presfatio  Qui  salutem  humani  generis. 
Sciendum  etiam  quod  omnia  supradictaobservata 
tont  per  dominum  Urbanum  yi,in  Urbe,  in  sancto 
Petro,  anno  Dominil38i  et  1382,  qua  die  fuit  de- 
terminatum  quod  quidquid  venit  super  altare,  ca- 
pellanorum  est,  prout  rubrica  de  pressepe  in  nocte 
Nativitatis  Domini  dicit. 

UL.Quando  diuconus  cardinalis  eantat  Passionem. 
Gum  autem  cantatur  tractusante  ultimum  versum, 
diaconus  cardinalis  dtcturus  Passionem,  recepto 
prius  manipulodemanu  capellani  sibi  in  missa  ser- 
vientis,  surgit,  et  exuit  planetam  ;  et  postea  sibi 
traditur  planeta  plicata  ad  modum  stoieB,  quam 


portat  super  humerum  sinistrum ;  et  firmantur  ca-  D  manu  papee,  spatulam  palmse  recipit,  et  eam  tradit 


pita  planetae  ad  latus  dextrum  quasi  retro  ;  et  sic 
tenetipsam  pknetam,  quando  dicit  Passionem,  et 
pertotamMissam^donecipse  et  subdiaconus  com- 
municaverint ;  etstatim  factacommunione,  ipsemet 
iDduitplanetamadmodumaliorumcardinaliumdia- 
conorum.  Tractu  vero  finito,  preedictus  diaconus 
cardinalisdicturusPassionem  osculatnrmore  solito 
p'e(iempap8e,etreversus  adaltare  genu  flectit  ante 
illud,  etdicitba^jse  Munda  cor  meum,  etc.  ;  et  sur- 
gen9recipitdeaItarilibrumEvangeliorum,deferens 
ipsum  anle  (>ectus,  ita  quod  tabuia  libri,  ubi  est 
crucifixus,  a  populo  Yideripossit;etnonpetitBene- 


militi  domioello  papes  preedicto ;  et  etiam  cardinales 
et  ceBteri  preelati  suas  traduntservltoribus  suis  te- 
neodas  usque  ad  finem  Missee. 

Sciendum  quod  in  hac  Missa  non  est  sermo;sed 
Passione  finita,  incipit  Credo  in  unum  Deumy  oseo* 
lato  primum  libro.  In  fine  vero  Missm  diaconuscar- 
dinalis,  quilegit  Passionem,  dicii  BenedicamutD(h 
minOr  versa  facie  ad  altare  ;  et  facta  BenedictioDC 
solita  per  papam,  prior  episcoporum  cardinaliuiD, 
qui  servitsibiinMissain  officio  capeilani,  pronun* 
tiat  Indulgentiam  de  mandato  et  auctoritatepapftt 
videlicet  de  septem  annis  et  septem  quadragenis ; 


1305 


ROMANI  ORDINES.  —  XV. 


1306 


et  dam  pronantiatur  iQdulgeiitia,<liacoQUs  cardiQa 
]i8  qui  dixit  PassiOQem,  depooit  plaQetam»  et  ia  al- 
bis  8icut,diaconu9vadiladpapamad  devestiendum 
eum,8eureiiioveQdo  sibi  parameata,  etposteasto- 
lam  pluviale  et  mitram  indueudo.  Deinde  ipse  dia- 
eonusdeponitparameQta,et  omnes  etiam  alii  prso- 
lati  sua  depoQuut  paramentaet  ci^)pas  laneas  resu- 
munt.Papavero,  depositis  saoris  vestibus,  indutus 
manto  rubeo,et  mitra  preedicta  sibi  reposita,  vadit 
ad  cameram  suam,assistentibus  ei  duobusdiaconi« 
bus  oardinaltbus  antiquioribus,  uno  a  dextris,  alio 
a  sinistris. 

Nota  quod  anno  Domini  1388Rom8B  dominusUr- 
banus  Vlhac  dieramisPalmarum  non  fecitofficium, 
quia  nundum  eratcoronatus ;  sed  bene  deditpalmas 
et  ramos,  et  interfuit  Missfe  indutus  pluviali  rubeo 
et  mitra  alba.  Quam  Missa  dixit  cardinalis  Floren- 
tinus  in  magnacapella.Et  sic  perdomiQOs  cardiaa- 
les  illflBetiamtres  Missffi  debeixlomada  saQctafue- 
ruQt  ceiebratffi  ipso  prasseQte  ut  supra. 
LXI.  De  diebus  Lunm  ei  Mariit  hebiumadcs  saneix. 

Item  die  Luq»  qoq  est  Missa  papalis. 

Item  iadie  Mariis  domiQus  noster  audit  Missam 
magnam  in  sua  capella  parvaquam  oelebrat  unus 
de  cantoribus,  et  legit  Passionem. 

LXn.  DedieMercurii. 

Item  indie  Merourii  saneta  illud  idemobservatur. 

Sed  notandum,  si  sint  peregrini,  de  gratia  spe- 
oiali  papa  postMissamconsueyitdare  indulgentiam 

populo,  in  quaest  indutuspluvialirubeo  480^^9* 
que  perlis,et  cummitrasimplici  albaetparaturibi- 
ubi  datur  Benedictio,vel  inanticamera.Etprimo  ve- 
nitcumchlamyde  descariettocum  capuceoin  capite 
absque  mitra  ;  et  sic  venitad  Matutinum,  et  stet 
cum  dicto  capuceo  Don  extenso  super  frontem  sed 
replicato.  Et  istud  fuit  Florentiffi  tempore  Eugenii 
qaarti.  Et  fit  die  Jovisidem  ad  Beoedictionem. 

Item  notandum  quod  de  sero  hora  competenti 
yenit  ad  audiendum  officium  in  capella  simpliciter 
cum  chlamyde  rubea  et  capuceo  super  caput,non  ta- 
menduplicato.prout  aliis  diebus  consuevit,  sed  so- 
lum  extenso  super  oculos. 

Item nota  quod  his  diebus tribus  post officium  papa 
non  debet  dareBeQedictioQem,etDOQportaturcrux. 

Item  nota  quod  cnrdiuales  beQC  coQsueveruQt 
veQire  de  sero  audiendum  officium  iu  capello 
pap»  istis  tribus  diebus,  qoq  tameo  maQdati,  sed 
libereet  spoQte,  devotiOQis  causa. 

Item  nota  quod  Romani  poQtifices  histribusdie- 
busQOQCOQsueveruQtdicereofficiumcumepiscopis 
etcoQventibus8ui8,dum  dicuutur  Matutius^sed  de- 
YOtedebeQt  dicere  officium,et  postea  ia  camera  sua 
cum  cubiculariis  suis  dicere. 

Item  Iq  die  Mercurii  de  sero  horacompeteutido- 
minus  papa  vcQit  ad  officium  Matutinarum  cum 
ehlamyde  de  scarletto  cum  capuceo  exteaso  super 
fronte,  qod  replicato,  et  sine  mitra. 


A  Item sciendumquodde  his  tribusdiebns,  etetiam 
quaadocunque  papa  venit  ad  capellam  cum  chla- 
myde  etcapuceo,  non  portatur  crux  corameo. 

Item  de  sero  ad  officium  Matutinarum  dominus 
papa  venit  ad  capellam  cum  cappa  dausa  descar- 
letto  rubeo,  foiderata  de  hermelinis,  clausa  medio 
pectoris  sursum  et  aperta  deorsum :  cocullumsem- 
per  tenet  super  caput,  etsme  mitra  in  cathedra 
nuda  sedetinec  diaconi  cardinales  sedent  ante  pe- 
des  ejus  in  his  tribus  Matutinis,  neque  ia  fiQC  dat 
BeQedictionem  inipsis  MatutiQis. 

LXIIl.  In  die  Jovis  sancia,  de  Missa,ei  de  officio 

chrismaiis. 

Item  in  die  Jovis  sancta  in  GcBQa  DomiQi,  hac  die 

MissataQtummodomaQdatur,  ueqae  estsermohodie. 

£  De  jure  Romaui  poQtifices  coQsueveruntprimo  dare 

populo  iQdulgeutiam,  sedde  gratia  iu  dieMercurii 

post  Missam. 

Scieudum  quod  Romaui  pr®sules  Iq  primo  anno 
coronationisconsueveructconficere  sacrum  chrisma 
et  facere  Mandatum,etconficere*agnus  Dei,QOtadd 
siDgulis  locissuis,etnunquamplusniside  septemin 
septem  annis,qaoniamtuQc  multaobservaQdasuQt. 

Annoergoillo  in  quovere  couficitursanctumchri- 
sma,8ummo  mane  quasi  in  ortu  solis,  dominus  no- 
ster  papavenitadregia8ferreas,ad  dandumindul- 
gentiam  populo,  indutus  pluviali  rubeo,  cumauri- 

frisiis  cum  perlis.^Sl^^^^^^l&^^UQ^P^^^^^^^^o 
consistoriali.  Qua  data,  depositis  paramentis,audit 
secrete  Missam ;  qua  finita  confitetur  peccata  sua. 

P  Missa  ergo  parva  fiQita,reassumit  parameata  pree- 
dicta,etcardiQalibu8  omQibus  indutis|sacris  vestibus 
albis  secundum  ordiQem8uum,8cilicetepiscopiplu- 
vialia,;pre8byteri  casulas,  diacoui  tuaicellas  etdal- 
maUcas^etahiprnlatipluvialiarecipiuQtcumseptem 
caQdelis^sisiQtProcessioQesgeaeraleSyUtcoQficiatur 
saactum  chrisma;alia8  vero  sauctum  chrisma  cum 
duobus  cereis  et  cruce  processioQaliter  vadit  ad  lo- 
cum,ubi  soleot  publicari  proce8sus;et  ibi  sedet  iu  ca- 
thedra  parata  paoQO  albo  nobiU^etomnes  cardinales 
et  prflslati  sedent  in  locissuis  cum  mitris,  sedantea 
fit  reverentia  per  cardinales. 

Item  notaquodquilibet  cardinalisetpraBlatusin- 
dutus  tenet  uuam  faculam  acceusam  de  cera  com- 
muQi,quam  tradit  magister  c8BremoQiarum,et  papa 
de  duabushbrisde  ceraquasi  alba;quas  projiciuut 

D  anathematibu^. 

LXIV.  De  leciione  Processus. 
Item  nota  quod  subdiaconus  legit  Processus  in 
Latino,iQdutu8  habitudiacoai.et  juuior  diaoonus  car~ 
diaalis  eadem  verba  Qobiliter  etiatelligibiliter  dicit  ia 
idiomateillo  in  quo  stat.Quibus  lectis,papa  sigoat  et 
dicit  Anaihemaii%amus,vel  tto/(QM:tamtt5.EtprojioitcaQ- 
delam  iQferiu8,et  omaes  alii  candelas  suas  projiciunt, 
sednon  ceroferarii^siveacolythi  illasde  candelabris, 
qula  processionaliter  revertuntur  sicut  iverunt.Quas 
demum  sacrista  papa  recipit.Incontinenti  ibidem  dia- 


•  Sic  infra^  in  cap.  83,  ubi  de    Sabbalo  in   Albis^      Dei  duo,  et  paulo   post,   ires  agnus  Dei.  Adde  ca- 
guando  daniur  agnus  Det ;   et  in  cap.  sed.,  agnus      put  90. 


I9«7 


APPENDIX  AD  S.  OREGORII  MAONf  UTtmGICA  OPERA. 


m 


oonfis  earditialis^cftii  papte,  asioifltH^  assistit^dieit  A  o<mle««ioii«etrrreretilla,proiil  eat  Mm9aetQtt),|Mpt 


Conflteor  Deo,  mo.El  papadat  more  solito  Benedl 
ctionem.QuadataJuDiordlaconusoardinalis  dema- 
nu  papaB  deountiatlnduigentiamde  septemanoiaet 
Tiiquadragenisietsicomnesprooessionaliteryadiiiit 
ad  magnamcapeliam,veF  ubiipsadiedebetfleriofB- 
cium;  et  factaOpationesanteallare^YaditadreTWlia- 
ribm,etinduitur8acrisvestibusa]bis,etaiitracumper- 
lis  etiamsolemni.Rtsic  procedit,  ad  Missamprosolito. 

Peria  ergoqulntainCcena  Domioisacriflcium  sa- 
cri  corporis  et  sanguinis  Jesu  ChristiDominlnostrl. 

LXV.  DeampuHis, 

Mane  hujus  diei  primo  mansionarii,  sacrista,  et 
derici  capellffi  ad  hoe  destinati,  praeparent  omnia 
qnm  necessaria  sunt  adcoosecrationem  chrismatis, 


asceodit  catfaedram  suam.lBcentato  altareaoipuUa 
reportatur  ad  loenm  inter  duas  alias.  Intenm  eas- 
taitnryero  a  oantoribus  introitui  Miss»  sineOtoHi 
Patri ;  et  flofto  versn,repetatiir  Introitus.  PostH 
cantatnr  JrvWe,eMsofi.Quibns  fioitis,doiiiiDi»papa 
incipit  Glofia  inexeebii  DeoAn  oratione  papa  didt 
Pax  t^o^.Etiam  in  hao  Missa  dlohur  CredofyiumB 
Detifn.etc.i  et  sic  Missa  proteqnaturordinesoo. 

Nota  qood  inhaoMissa  noo  oonsiieyiteflsesirmo, 
nisi  papa  yelil  faoere  ProoaMos  oontraaiiqiiaiBiQ 
speciali  :  et  etiam  generales  Processiones  toas^  si 
papa  illumsermonemfacarenoAvellelfSaorislacoiD- 
mlttitdeejusmandatoaliodidedominii  oardtoiiibas 
episoopifl  vel  presby  tori8,qa0Diam  diaconi  eoran  pipi 


yidelicet tres ampullas  de argento,non  tamen ejusdem  g  nnnquam  prfledieant,aut alteroprflBlato,yel  Bagislrfl 


qdantitatis,qnoniammajordebetes8edesanctochriS' 
mate,roundissimo  oleo  pleDas.Maximaveroampulla 
qusead  chrismadebetfleri,depanno  sericoall^ote' 
noissimo  oooperitur;aliffi  autem  de  alio  panno  serico 
dissimilieoopertAhabeantur;sedtamenpanntisadeo 
subti}is,quod  ampuUad  possint  videri  per  papam  et  alios. 

Hora  vero  tertiadominuspapaindutusmantoru- 
beo,et  cum  mitra  aurifrisiata,etiam  oum  perlisexit 
de  camera  8ua,et  vadit  ad  capellam;et  489  a^I^ 
altare  debetesse  cathedracumscabello  parttta,ubl 
orataIiquantulum,ute8tmoris.DeindeyaditadaHara 
cathedramlonge  ahaltariparatam;etibi  albarecipit 
paramenta,  et  omnes  oardinales  et  preelali,  prout 
morisest,yidelicetepi8copipluyialia,presbyteripla- 
nelas.diaconi  vero  tunicellas  et  dalmaticas  proreve* 
rentia  chrismatis.Papa  yero  indutusjamdalmatica 
sedeat  in  sede  sua  ;  cui  preesentetur  ampulla  qufls 
majorest^enm  oleo  ab  acolythis,  et  balsamnm  per 
camerarium,  aut  per  sacristam ;  et  baisamum  cum 
oleo  papa  misceat,  uihil  dicens ;  et  bene  commi- 
sceatoryelconflciat.Omnes  yeroampulle,id  estali» 
dufle,ibidem  super  mensam  remaneantcoopertffi,et 
diligentercustodiantnr,qnousqneadaltareportentur 
et  papafaotaieetionerecipit  plaoetam,  ohirotheca», 
et  omnia  aliaparamenta,ntestmoris,etdebentes8e 
XII  subdiaconiiDdutisine  priore  subdiaconomm. 

Postmodum  papa,lotis  manibus,  indutusplaneta 
et  mitra  sblemni  in  capite,proceditcumepiscopis, 
etpresbyteris,  diaconibus,  aeolythis  et  omnibtii  ot^ 
dinibos.Esse  debent  in  processione  yti  candelabra 


io  theologia. 

Nota  abbate8nonoQnioeferaDtpr»diiare,oeedoo- 
tores  deoretornm,  oeo  legam,  nisi  dootaxat  prdati 
magistri  in  theologia,ied  oiodoabbatespmdioaiit. 

PoitquamdofDlnospapaiotratad  saoriftoandQm, 
cooficit  duas  BostiaiiUOam  pro  fle>et  aliam  pro  die 
Yooerls.  Faota  ergo  eleyationeoorporifl  Chriflti  vel 
post  Sanetue,  si  expediat,  unua  aooljrthormD  dodt 
junioremdiaconorumeardiiaIem,6t  comioploroflflub* 
diaconos  r.unusex  eii  iubdiaeonibus  483 1^^^^ 
crucem,aoolythoaoteoedenteoom  tboribQloettinire 
sine  luminaribus;et  sio  prooeisionfltliter  yadastad  €!• 
pellam  sancti  Thomtt,yel  eancti  6regorii,yriQl»i  am« 
pullm  oudi  ohrismate  et  oum  olao  8ervantar;flt  ea^ 
dinalis  diaeonus  priBdietnsacoipitillamampttllaffi, 
qu»  est  chrismatii^et  duo  subdiaooni  acdpiuot  alias 
doas  olei  exorcizali,et  oiei  inflrmornm,  supflr  bra- 
ohium  sinistrum  eas  portantes^et  eo  mode  q^o  ib- 
neruntpostea  reyertantur.  Dominus  yeropapa,Td 
ilie  qui  conftoit  sanotom  ohrisma,  aut  oelebratiita 
die,  anteqoam  d}CB,iperquem  h»oomnia,  desceiKial 
ad  sedem,siyecathedramsuamantealtareparitam, 
versa  facieantealtare;et  subdiaoonosqui  hajolatiiH 
pullam  inflrmorum  olei  repradsentateam  sunnno  pon* 
tiflci  ad  l>enedicenduro.EtpapadicatplaDaToc«^ 
orcizo  te,immundissimet  eto.Qoibmi  BenediotioBibQS 
peractiSfpapareyertitur  ad  altarD,  etdloit;»erfi^ 
heee  omnia. 

Nota  quod  coafecto  isto  saorifleio  solos  pontifex 
oommunieatsnperaltaresine  ministris,  et  non  eum 


cum  cruce,Evangelio,  est  ampulla  qutt'  est  ohris- ^^  calamo;sedoumealicemtaDtumsecoafirfliatilla(iie 

etferia  6  in  Paraiceyen,  et  ponit  illam  qaartam 
partem  in  oalioe.  Poatcpiam  autemooromunioavflrit, 
ponit  oalioem  soper  altare,  et  patanam  jtixta  em 
onm  oorpore  Domini  nostriiesaChnsti.etreserTato 
usque  in  feriam  6,  de  ipso  sacrifioio  resnmit.  et 
cooperietur  utrumque  muoda^sindone. 

Peroepto  corpore  et  sanguine  Domini  noslri  Je^^ 
Christi  cum  calloe  et  sinecalamo,  antequam  abluat 
manus,  ipsiim  calicemoum  corpore  Domioinostn 
reservato,non  illum  calioem  in  quo  oeiebrafit,  se<i 
flolum  magnum  de  aiu^o  sibi  prflesentetcoopeiumcuiD 
magoareyereatia  flacrifltapapalii  GumdodoQeieuffl 


matis,  aliis  ibidem  remanentibus. 

Nota  quodsinonconHoeretnrhodie  saootumchri- 
8ma,ooo  essentnisi  dnocandelabrain  Processione, 
Notandum  etiam  cum  omni  anno  debent  sanetum 
chrisma  consecrare  cum  purissimoet  mundissimo 
oieo  oliyarum,etaddimu80UmtHbu8guttisdeflnis- 
simo  ba]samo,quas  episcopusnoncommisceredebet 
cum  oleo;sed  ita  per  alios,et  non  perpapam  nisi  de 
yn  in  vit  annos,  neo  alinm  in  ejusprdeseotia,  proot 
supra  notandum  est. 

Portatur  thuribulum  semper  cum  inceDso,et  sic 
procefliioDaliterpergaatadallarecumampullaiilfacta 


1309 


ftOMAiVr  oftomtes.  -  xv. 


13(0 


lustrisaureis;  esiaislrobrachiopendetimuin  caput 
et  in  dextra  manu  portat  calicem  coopertum  alio  ca- 
pite,  et  reverenter  ponil  preedictum  callcem  prope 
papam  circa  medium  altariscumaliatobaleadese' 
ricOi  cum  qua  cooperitur  calix,  in  qwo  est  corpus 
Christi.Etnotaquodantequamabluatdigitosdomi- 
naspapa,corpusChristicum  reverentia  magnaiiifra 
praedictum  calicem  ponit,etsupercaIicemcorporalia 
illa;  parsminor  corporalium,  et  super  ^orporal^  pa- 
tenam,  et  superpatenamcaputilliustobaled^  desin- 
done  ;  statim,quofacto,  abluitdigitosinfracaliceiti 
cumqno  celebravit,  et  bibititlud^et  anteqnam  abluat 
manus  inmagnis  bacilibus  papse,  ipsepapa  vel  epi- 
scopus  cardinaiis  quiservitsibi  inMissa,  prcedictum 
calicem  cumcorporeChristi  8iccoopertUro,etsuper 
humerum  sinistrum  pendet  aliud  caput  illius  tobaleffi 
et  tenens  cum  ambabus  manib us  calicem  per  medium 
portat  ad  armariolum,  inquo.'conservatur  usquein 
crastinum,  antecedentibus  luminaribus,'cruceetin- 
censoprocessionalitercumdevotione.Quoreposito^ 
genuflezus  thurificat  corpus  Christi.Quo  facto,revef- 
litur  ad  altare  ;  et  sic  lavat  manus  ut  moris  est. 
LXVI.  De]officio  ehrhmaiU, 

Posteapapa,  si  facitsanctum  chrisma,ascendit  ad 
catbedramcoram  altariparatam^versafacie  ad  at- 
tare;  et  continuo  duo  acoljthi  deferunt464  ^^~ 
pullas  involutas  cum  tobalea  subtili  alboserico  in 
sinistro  brachio,  ita  utvideri  possint  medio^id  est 
permediumsericum,  eta  mediosursum.etdiaconds 
cardinali3Juniorquia$sistitpapse,accipitampullam 
unamraistamcumbaIsalmo,etreprffisentateampap» 
tenens  eam  in  sinistro  brachio  involutam  panno  se- 
rico.  Tum  papahalet  ter  in  ipsam,etpostea  haletit 
etiam  in  ipsam  omnes  episcopi  qui  assistunt  ibi  in- 
dnti  sacris  vestibus,  et  etiam  presbyteri  sive  sibt 
cardinales,sive  non.Quo  facto,papa  dicit  sine  cantu 
Dominus  vobiscumf  Exorcizo  te,  creaiura  Dei,  etc. 

Post  Benedictionem  vero  istam  omnes  episcopi  6t 

presbyteri  cardinales  salutent  postpapamsanctudi 

chrisma  per  ordinem  suum.  Qui  quidem  ordo  sic 

debetobservari,primo  alatere  dextropapaeepiscopi 

cardinales,  etposteos  presbyteri  cardinales ;  patri- 

arch»  verointer  episcopos  cardinales ;  diacoui  car- 

dinales  a  iateribus  papas  hinc  inde  juxta  ordinem 

suumalaieresinistro :  archiepiscopi,  episcopi,  pres- 

bytericardinalesindutisecundum  ordinem  suum,et 

in  halandosalutando  postepiscopos  cardinales.Ar- 

chiepiscopi,episcopi  debenlpraecedere  presbyteros 

cardinales,  quoniam  adsolos  episcopospertinetseu 

spectatsanctum  chrisma  conficerc;etepiscopos  salu- 

tent  presbjteri  cardinales,  et  in  salutando  quilibet 

inclinetcaput,  dicens  Ave,  sanctum  c/trt5m(t,ter ;  et 

post  salutionem  quilibet  deosculafur  serael  imme- 

d  iate.  Factasalulationem  et  deosculatione  chrismatis 

abepiscopisetpresbjteris,papabenedicatampullam 

olei  delatam  in  odine  quo  supra  ;  et  similiter  halet 

pontifexter  in  ipsam,  sedtacite  ;  etomnes  episcopi 

eipresbjtericardinaies,  etetiam  alii  episcopihalent 

tarinipUm.Hidmutatur  drdointer  pre^bjrieros  car^ 


A  dinales,etepiscoposnoncardinates;et  dumhatdtur 
in  ampullis  ab  ^liis,  pontlfex  sedet;  sed  quando  sa^ 
lutat,  stadt  bmnes  atli  etiatti.  Deinde  surgens  sitie 
caotu  Dominus  vobiscum,  eie.Bxoreizote,  ci^eatUra 
oteiy  etc. 

Post  Benedictionem  vero  istaa:i  omnes  episdopi  (H 
presbjteH  cardinales  saluten  t  per  ordln^m  suura  sati- 
ctumchrisma,etinsaIutandoincIinent.cap)ta,diCeti- 
tes^t;e,«an<?/um(?AK5ma,etdeosCulantot*ampullam. 
Pacta  salutatlofle  chrismatis  ab  omnibus  episcopis 
et  presbvteris,  statim  debet  fleri  olei  salutatio  ab 
eisdem  noc  modo,  Salutet  papa  chrisma,  et  statim 
postea  oleum,  dicens  Ave,  sanctum  oleum.  Hh  et 
CflSteri  singiili  dicere  debent. 
Posteareportanturampu]Ia}processionaliter,8icut 

%  fuerunt  adductfle,  ad  sacrarium,  veladlocumquem 
sacristaordinavit,  ubistaredebent.  Deindeidem  st^ 
crista  distribuitunicuiquesicut  debelur,et  fuarit  op* 
portunum.  Papa  vero  communicat  in  sede  sua  magna 
illos  qui  communicare  volunt.  Beserventur  tamen 
oblatflB  in  tegrft  HosticB  per  diaconum  cardinaletn  pro- 
utest  moris,acetiam  corpus  Domini  integrum  reser* 
vatur in  diem  Parasceve.  Sanguis  verd Domini  assu- 
matur  ;  quem  solus  papa  bibit  cum  (^alice,  et  sine 
calamo ;  illi  quicommunicant  nonbibunt.* 

Nota,diaconus  nec  subdiaconus  hodi6  non  commu- 
nican  t^nisi  forte  vellent  comm  unicare  causa  derotio- 
nis,  et  communicarentantealios,  nec  biberentsan- 
guinem.  Verum  tamen  non  est  de  more.Pacisosculum 
nondaLinr,  Agnus  i)ef  cantatur,  etCommanioDomt- 

Q  nus  Jesus  Christus,  485  'f^^^  P^P^  revertitur  ad 
allare,  et  dicit  hanc  Orationem,  Refecti.  Qua  exple- 
ta,  diacodus  dicit  Ue,  missa  est, 

LtVIl.  Sipapa  nolitfacere  Mandatum. 
Nota,  papa  nolit  facere  Handatum,  prout  infe- 
rius  sequitur,  vel  si  cardinales  non  comedant  ista 
diecum  eo,  statim  in  fineMlssse  data  Benedictione 
per  papam,  et  indulgentla  pronuntiata  per  episco- 
pum  cardlnalem  qui  ei  servivitin  Missa,  papa  et 
omnescardinalesibidem  in  capelladeponudtpara- 
menta.  Interim  verocantanturVesperfflper  canto- 
res,etInfineVesperarum,dum  diciturpsalmus  i/t- 
ser«r«me/,  Z)5MS,  vaditpapaadcathedramcoramalta- 
ri  cum  scabello  paratam ;  ubi  genu  ftectens  dicit 
cum  aliispraedlctum  psalmum  legendo,  et  Orationem 

|v  Respice,  etc.  Legendo  slne  qui  tecum,  etc.  Deinde 
surgit,  et  vaditad  camoramsuam. 

LXVII.  Deelectione  pauperum,  quando  fit 

Manaatum . 

Item  eodemdiepostprandiumpapanon  potuitla- 

vare  pedes  pauperum,sed  patriarcha  Gradiensis  con- 

fessor  de  maudato  papse  lavit  pedes  pauperum  in 

parvacapella,indutusrochetto,  amictu,[superpIicio- 

etpluvialicum  mitraalba  :audivitEvangelium,can- 

tando  cura  luminaribus,  cruceetinccnso,  more  so- 

lito.  Quo  cantato,  cantores  incoeperunt  cantare  ;  et 

ipse  deposito  pluviali,  cinctuslinteo,  et  mitra  in  ca- 

pite,  incoepit  lavare  pedes.  Quibus  finilis,  dixit  Ora- 

idn^t&^et  iiardliialiscattieraridti  deditflorenos  eum 


i3ii 


APPENDIX  AD  S.  GREGORn  MAGNI  LITURGICA  OPERA . 


m 


carlino,  et  noluitdare  illas  petiasdetelaadtergen-  A 
dum  pedes  pauperum,  nisi  duas  per   totum,  sed 
omniareportavit  secum  ;  et  male,  dicitglossa. 

Nota  de  hisqueefiuntquando  conficitur  sanctum 
chrisma,  etfit  Mandatum  de  largitione.  Omnibussu-- 
pradictis  peractis  secundum  ordinem  suum,  et  finita 
Missa,ut  superius  dictum  est,papa,indutus  paramen- 
tis  cum  quibus  celebravit,  vadit  ad  aliquem  locum 
adhffirentem  capoUfle  seu  ecclesiaa,  inqua  celebravit, 
comitantibus  eum  omnibus  cardinalibussecundum 
ordinemsuum^et  aliis  capelianis  et  subdiaconibus, 
qui  in  Missa  interfuerunt  parati,  et  in  loco  praediclo 
papaezuitpallium  etplanetam,  posteasedetibi  su- 
per  faldistorium,  ienendo  pedes  super  scat>eUum,  et 
assumit  sibi  manum  inscapuHs,  impositasuperca- 
put  fanone,capitiejusimposiiamitraalba,8acrista  ^ 
extendit  tobaleam  super  geaua  sua,  quam  tenere  de- 
bent  duo  acoiythi,  unus  a  deztris,  aiius  a  sinistris. 

Quofaoto,  secundumdominum  Jacobum  Gaietani, 
cardinaUs  camerarius  paps  eidem  debet  traderepap» 
in  quodam  magno  scypho  argenteo,  in  bacilibus 
grossos  et  moDetam  ordinatam  propresbyterio,  et 
dictus  caroerarius  debet  ante  se  hat>ere  unam  ma- 
gnam  mensam.coopertam  tobalea,ubi  sunthujusmodi 
monet»,  et  debent  ei  assistere  clerici  camerse,  et 
duo  mercatores.  Ipsi  vero  camerarius  et  clericica- 
meree^debentessein  superpliciiset  cottis.  Postea  ve* 
niuntcardinales,  quUibet  secundum  ordinem  suum, 
soli  cum  mitris  in  manibus  deferentibus,  apertas  ta- 
men  ;  et  flectuntgenuacoram  papa^etipse  summus 
ponfitex  dat  et  ponitpro  presbytero  486^1^  raitra 
cujusUbet  ipsorum  xiu  grossosTuronenses  argenti, 
et immediate  quiUl>et ipsorum  cardinaliumrecepto  in 
mitrasuaa  papa  presbyterio,  osoulatur,  genudex- 
trumpapffi,et  sicquUibetsecundum  ordinemsuum. 

LXIX.  De  Mandato  fiendo  per  papam  ipso  die. 

Dato  veroper  papam  presbyterio,  ut  dictumest. 
ipse  papa  facit  Mandatum  xii  subdiaconus  rochet- 
tumcumsuperpUcioportantibu8;etcubiculariipor- 
taot  etante  eum  ponunt  conoham  seu  pelvim.|Ipse 
vero  papaprflBcinctu8linteo,quounus  dia^onusqui 
ei  servit,secundumdominum  Jacobum  Gaietani,ipse 
papa  brachiolam  ad  hoc  paratam  habens  in  manibus, 
et  Unteum  mundumante  se  tenens,  quae  omnia  de- 
bentparariper  thesaurarium  vel  fratresde  Pignotta; 
et  dictizu  subdiaconimanentinaliquoloco  remoto 
discalceatt.  Duo  vero  ostiarii  papse,  sive  servientes  D 
armorum,portant  quemUbet  dictorum  subdiacono- 
rum  ante  papam  ,quorum  pedes  ipsi  ostiarii  sive  ser- 
vientestenereconsueveruntsuper  manus  suasdum 
portantur.  Papaautem  sedendo  cumaqua  caUdaia- 
vatpedescujuslibetiUorum,quam  infundere  debent 
cubicularU  ;  et  slaUm  tergit  linteo,  et  dcosculatur 
pedera  dextrum  cujusUbet  ipsorum ;  et  secundum 
dictum  domini  Jacobi  Gaietanidat  cuilibetduos  solL 
dos  ;  et  loUs  pedibus  illorum  per  papam,  eodem 
modo  reportari  debent  per  ostiarios  eosdem  sive 
servientesin  locis  eorum,  scUicet  ubi  eos  acceperunt. 

Item  cantores  non  cantant  Vesperaspost;  sed  oa- 


peUani  papsB  legendo  dicunt  ipsas  Vesperas  aQtep&. 
pam,incipiendoAnUphonam.C(7^te«msa/u/ari$aca. 
piam^  etc.  DicUs  autem  psalmis,  Capituium  nondi- 
citur,  sed  AnUphona  ad  Magnifical  incipiatur  per 
papam  cantanda,  videUcet,  Caenantibus  autm,  $[ 
tunc  compleverint  Mandatum ;  aUas  non,  sed  ean* 
tores  totum  faciunt. 

Notaetiamquod  modernis  temporibusnonobser- 
vatur  quod  papa  iUam  Antiphonam  inciplatadlfa- 
gnificat,  nec  inaUis.nisiinVesperismandatis.Om- 
nibus  ergo  completis,  papa  dlcit  legeodo,  genuflexo, 
Respice,  quaesumus,  Domine,  etc,  prout  plenius 
in  officio  hujus  diei  in  Breviario  conUnetur  Bo- 
maoo. 

Quibus  peracUs,  papa  indutus  permodumprae- 
dictum,  prooessionaliter  vadit  ad  cameram  suam, 
associanUbus  eum  omnibus  cardinalibus  paraUs  qni 
in  presdicto  Mandato  sic  induU,  prout  ia  Missa  fae* 
runt,  interessedebentfSedendo.in  suissedibusjoiU 
ordinem  suum,dum  papa  facit  prcedictum  Mandatum: 
ac  eUam  preBdicUs  capeUanis  papas  cereos  accensos 
portanUbus  cum  cruce  ante  papam  et  ante  cardinails. 
LXX.  De  comestione  in  caena  Domini  rubriea. 

Die  praedicta,  dominuspapa,  sicparatusutsapra 
notatum  est,  a  duobus  diaconis  cardinalibus  anti* 
quioribus  ducitur  ad  mensam  solemniter  paratam. 
et  ibi  sedet,  episcopo  cardinali  sibi  dante  aquam^et 
duobus  cardinalibus  pr8ediotis,uno  a  sinIstris,etalio 
a  dextris,  tobaleam  tenentibus,487  ipsoqueqnia 
dexhrisest^etiamannulumpapeetenentedumiaTatQr. 

Notandum  eUam,  quod  praedicti  trescardinalesio 
prima  et  in  secunda  manuum  lotione  et  menss  Deoe- 
dicUone  debeat  esse  sine  mantellis  et  mitra,  dam 
papae  mioistrant,  sedingraUarumactioneresumo&l 
manteUos  suos  et  mitras  loco  suo  ;  et  factaperpa- 
pam  prima  manuum  lotione  etmens»  BenedicUone, 
de  qua  infra  seriosius  dicetur,  in  secunda  lotione 
vadunt  omnes  ad  sedendum.  Et  tunc  omnes  cardina' 
les,  cum  sederint»  manus  suas  super  mensam  ifl 
plateUissuislavant ;  et  sibi  mutuo  serviunt,utinfira 
in  aUa  lotione  dicetur. 

£t  attendequod  papa,  dum  comedit,  si  paratni ot 
dictum  est  supra,usque  ad  dalmaticao)  inclu8ive,ha- 
t>ens  mantum  rubeum  ad  scapulas,  faoonem  siveorale 
incapite ;  et  mUramaurifrisiatam  super  fanonemet 
annulum  pretiosum  non  pontificalem  indigito.etsan- 

daUa  in  pedibus,  prout  in  Missa,  dempUs  chirotb^ 
cis,  palUo  et  casula.  Cardinales  vero  omnes,  tam 
seeculares,  quam  reUgiosi,  habebunt  cottas  sineso- 
perpUciis  cumsubUsseu  rochetUstantum,etmitras 
simplices  de  garnello  in  capite,etaianteUosdebrQ- 
netto  ad  soapulas ;  sed  seeculares  habebunt  mantel- 
los  de  brunetto  rosaceo  ;  religiosi  vero  habeboat 
manteUos  coloris  suee  reUgionis  ;etitaparaUcom^ 
dunt,  et  omnes  alii  prselati  simpliciter  sic  indati. 
faota  tamen  in  inter  eos  discretione  de  scecolaribQ-^ 
et  reUgiosisquoad  manteUos  in  colore,  sicut  dietoo: 
est  de  cardinaUbus. 
Sednota  modum  manteUorum  ooxniam.taiDsr 


1313 


R6MANI  ORDINES.  —  XV. 


1314 


cularium,  quam  religiosorum.  Retro  inter  duas  sca-  A  portantem  fercnlum,  et  ipsi  in  ferculopap»  et  car- 


pulascoDjunguntur  dusparteschlamydis,  et  bene 
8nmiturperspatiumpalmi,et8tatdissutum;etillum 
quod  est  sutum,  quodconjungit  duas  partes  chlamy- 
disy  stat  supercollum;etchlamy8  pendet  ante  peo- 
lus  ab  utraque  parte  usque  ad  terram,  etetiamretro- 
usque  ad  terram  duntaxat  et  sine  cauda,  sed  in  forma 
circulari  et  sphfflrica,  nec  partes  conjunguntnr  chla- 
mydisante  pectus. 

LXXI.De  ardine  sedendiin  mensa. 

Sedet  autem  ipse  papain  una  mensa  eminenti  so- 
lus,  diversis  etmagnisaureis  vasisetargenteis  super 
mensam  positis,  velin  trissadorio,  seu  teloneo  sitis 
propter  mensam  a  latere  sinistro  papas. 


dinalium,  prout  fuit  ordinatum. 

LXXH.  De  secunda  lotione  manuum. 

Comestione  sumpta,  papa  lavatmanus,  ministran- 
tibussibiepiscopoetduobusdiaconiscardinalibus,ut 
prius ;  qui  tres  cardinales,  resumptis  mantellis  et 
mioistris  suis,  redeuntsederecum  aliiscardinalibus 
in  locis  suis  in  measa.  Tunc  tam  singuli  episcopo- 
rum,  etquilibetcardinalium,  el  unusquisque  simili- 
ter  sedendo  lavent  suas  manus,  serviente  reinfun- 
dente  aquam  cardinali  lavanti ;  cardinales  autem 
quiassistuntteneanttobaleam  unam  ex  parte  una 
lavantis,  alterexalia  ;  et  sic  sibi  mutuo  ad  invicem 
sibi  servient. 


In  alia  vero  mensa,  qu»  est  ad  dextram  pap»,  ^     Q^ibusomnibus  lotis  dantur  species.  In  fine  vero, 
inlongumaul«seutinelli,8edentepiscopicardinale8;      remolis  mensis,  surgitdominuspapa^etomnesipso 


inter  quo8  sedent  patriarchs,  si  sint,  qnatnor  prin- 
cipalium  ecclesiarum  partriarohalium  secundum  ordi- 
nem  prioratus  et  posterioratus  ecdesiarum  suarum  ; 
ita  tamen  quodprimus  sedeat  inter  primnm  episoo- 
pnmcardinalem  etsecundum  episcopum^nisiessetibi 
rex,qui  iUe  sederetinter  duosepiscopos,  et  patriar- 
chaintersecundumepiscopum.tertiumposttertiam, 
et  sic  deinceps ;  ita  tamen  quod  semper  inter  duos 
episcoposcardinalesquilibet  eorum  sedeat ;  et  ita  in 
Missa. 

In  secnnda  mensa  ejusdem  lateris,  vel  in  eadem 
sicsatis  longa^sedentpreRbyteri  cardinalespostepi- 
scopos  cardinales  et  patriarchas ;  in  parte  vero  si- 
nistra,  qnm  etiam  est  in  longum  anln  seu  tinelli,  se- 


stante  super  scabeJlum  suum  pedes,  ministrantibus 
sibi  duobus  diaconibus  et  episcopo,redd  untur  gratisB 
utinfrasequitur.  Illis  autem  redditis,  papareducitur 
a  duobusdiaconibus  praedictisad  cameram,  vel  ante 
cameram  suam,  ibique  sedetin  faldistorio  cum  car- 
dinalibus  tantum  fratribus  suis  ;  ipse  et  illi  parati  ut 
erantin  mensaconsequenter,exutis  vestibus,  discal- 
ceatus  sandaliis  requiescit.  Cardinales  vero,  etalil 
prielatiredeunt  eorum  hospitia  cum  mitriseques, 
tamen  equis  non  paratis,  nec  alias  coopertis,  sicut 
in  comestione  steterunt,  ita  recedunt. 

Memorandumquod  omnescapellaoidomini  nostri 
papsB  commensales,  quasinon  commensales  debent 
eo  die  comederecumdominocamerario  splendide. 


dentdiaconi488<^^cli>^^^somne88eoundamordi-  C  J^l^SLXX\lLDeBenedictionemensx,etgrattarum 


nem  snom  et  prioritatem  singulornm,inqao  statu  sint 
cardinalatus,  nam  priores  primo  in  mensa  sedent ; 
et  post  mensam  cardinaliumeront  mensaBomnium 
aliommprsBlatorum  et  nobilium. 

Coram  papa  servient  laici  majores  natu  et  nobi- 
liores,  qni  prsBsentes  emnt,  secnndum  officia  illi  dis- 
tributa  per  magistmm  hospitii. 

Notandum  tamenquod  in  mensa  primoprimum 
ferculum  ponlt  coram  papaaKquis  deprincipaliori- 
bas  et  nobilibus,  etiamsiessetrex.QuopositOySirex 
foret,  vadit  ad  sedendum  inter  duos  primos  episco- 
pos  cardinales,  nisi  Romanorum  imperator,  quia 
tunc  iret  ad  mensam  suam  a  latere  dextro  papm  para* 
tam  cum  thalamo,  gradu  minori  et  bassiori  ilio  de 


acHone 

In  CoBua  Domini  ad  benedicendum  mensam  dicitur 
absolute  sine  Gloria  Patri  Versioalus  Christus  pro 
nohis  faetus  est  obediens  Msque  ad  mortem,  et  non 
amplius  ;  et  deinde  dicitnr  Pater  noster  secrete. 
Quo  completo,  siaepronunUationealiqaadominus 
papa  signat  tam  mensam  saam,  qaam  alias.  Hodie 
nondiciinr  Jube,domne,benedieere,nec  Tuautem; 
sed  mensis  signatis,  utdietum  est,  vadant  ad  seden- 
dum,  prout  est  saperius  ordinatum. 

In  fine  prandii  in  regratiarum  actiones  repetitar 
Yersiculus  Christus  faetus  est  obedienSy  ut  sapra  ; 
dicitur  immediate Pa/er  noster,  Qao  finito,papadi- 
citabsoluteOrationem  Respice,  qussumus,  Domi- 


papa;etsecandamfercalumportaret  rex.Quoetiam  D  ne,  etc.  ;  necpronunciat  <?tii  tecwn,nto  Pidelium 


posito,  vadit  ad  sedendum  in  mensa  a  sinistris  in* 
terprimosduosdiaconoscardinales.  Et  sic  faciebat 
domious  Carolus  primus  rex  SicilisB,  et  omnes  des- 
cendentes  ab  eo  reges. 

Et  nota  quoniam  tunc  imperator  Constantinopoii- 
tanus  erat  in  curia,  et  sedebat  interduosprimosepi- 
scopos  cardinales,  qui  primo  et  primnm  ferculam 
coram  papa  posuerat  ;  secundum  rex  Siciliee,  qui 
tunc  erat  praBsens ;  alii  autem  nobiles  maJores.Qui 
d  essentfiliiimperatoris  velregum,  serviunt  papas 
in  mensa,  videlicet  anasde  oapa,  alius  de  tucellisad 
incipiendam  ;  alii  astantcomedenti,  alii  seqnuntur 


animae,  sed  solumsine  aliqaaproouDtiatioaedominus 
papasignatse^etomnesalios  devote,  nihil  dicendo, 
Tunc  reposito  fanone  et  mitra  super  caput  ejus, 
cum  manto  ad  scapulas^  reducitnr,  at  dictum  est 
a  duobus  diaconibuscardinalibus  adcameram  vel 
ad  anticameram,  qnte  vocatur  camera  paramenti. 

Notandum  quod  si  papa  non  confiiciat  sanctam 
chrisma^  non  babent  locum  prisdiotaceremoniaB. 

Item  notandum  quod  sicardinalesnon  comedant 
cum  papa,  non  habent  locum  prsBdictaB  solemni- 
tates. 


iUH 


At^i^ENDl^  AD  S.  GtlEGORfi  UAGm  UTDRGICA  Ot>KRA. 


»16 


LXXIV.  Nmi  Ucel  quod  aUgua  muHer  interveniaiin  A     Ipse  T#ro  domiQus  pspa  pmlos,  idem  dominus 

comesiiom  summi  ponlifieis.  c^wJinalis  accipit  planetam  Djgri  coloris.  Simililer 

ItemnotaaduaiquodaliquamuUeriiuDquaTncQ-     omaes  cardioales  recipiunt  parameotai  Yidelicet 


meditin  praesentia  Romanipontificis,  etiam  si  esset 
imperatrix  vel  regina.  Ita  exstitit  obserratum  tem- 
pore  domini  Clementis  V,  et  domini  Joannis  XXII^ 
domini  Benedicli  XII,  Clementis  VI,  nec  fuit  audi- 
tum  quod  ali  |uo  tempore  fuerit  factum. 

Contrarium  tamentemporedomini  UrbaniV,  do- 
mini  Gregorii  XI,  aut  Urbani  VI.  Contrarium  au- 
tem  ejus  etiam  fuit  observatum  tempore  Boni- 
facii  IX  et  Joannis  XXIIl,  summorum  pontificum  ; 
et  >  male. 
LXXV.  De  officio  inferia  sexta  in  Parasceven, 
Feria  sexta,videlicetdieVenerissancta,ut  omnia 


epi«copi  cottas,  amictumlatum^  etpluvialia  ;presbj- 
tari  vero  el  diacoai  similiter,  noo  tdmeo  pluvialii, 
sad  plaoetas  nigri  colori»,  sicut  papa.  Quibus  p&- 
raoieQtis  receptis,  papa  progrediUirad  coma  dex- 
trum  altaris  a  parte  ante,  ubi  est  cathedra  bassa, 
nuda,  et  sine  scabello ;  et  ibi  sedet  respicieodo  ad 
caput  sinistrumaltaris;  etiam  omoes  alii  sedentia 
locis  suis,  prout  est  coasuetuai. 

Notaodum  taiQCB  quodsialiquisrexiUadieenet 
praseQaiadiotoofficiOyipseuoatederetiQ  cathedn 
nore  iolito»  id  est  quando  papafacitQfficiumied 
sedet  in  ordio#  episcoporum  cardioalium,  ndelicet 


dicantur  per  ordinem,  prima  hora  hujus  diei,  se-  g  iater  duoi  primos  episcopos  cardinales  ;  et  statim 


cundum  JacobumGaietan],omnes  capellani  vocan 
tur  ad  dicendum  PsaIterium,domino  papa  sedente 
anteleclum  suum  :  capellanietiamjuxta  pedes  ejus 
vicissimtolumPsalleriumcomplent.  4900uofini- 
lo,  sacerdos  cum  aliis  dicit  Antiphonam  Ne  remi- 
niscQris.  Postea  dicuntur  litaniffi  et  Pater  noster 
privale,  et  Psalmus  Miserere  mei,  Deus^  sine  Glo- 
ria^  etc.  ;deindecapitula,  etsine  Dominus  vobiscum 
absolute  dicuntur  Orationes /)eti5,  cui  proprium  est 
miseren,  et  caeteree  omnes,  quse  consueverunt  in 
Quadragesima ;  et  in  Hne  diciturOratio  ilia,  Respiee, 
qumsumus, 

Sciendum  quod  istadiedominns  papa,  antequam 
vadat  ad  ecclesiam  seu  capellam  pro  officio  faciendo» 
bis  venit  ad  fenestram  pro  indulgentia  more  solito 
danda,  videlicet  de  mane  semel,  et  sero,  euai  uA 
capellam  vultirepro  offteio  faciendo;  et  qualibet 
▼ioe  portat  pluviale  rabeiim  et  mitram  plaoam  de 
garnello  tine  aurifrisiis  et  perlie.  Qua  indulgentia 
mo  data,  ▼adii  adoavieram,  etibideponitpiuvialei 
et  accipit  eappam  de  searletto  rubeo,  apertam  a 
medio  peetoris  usque  ad  pedes ;  et  eamdem  mitram 
albam  et  planam  de  garnelio  absque  aurifrisiis  et 
perlis  in  oapite  portane  eum  cardinalibus  intrat  ca- 
pellamproofiiciofaoiendo.Cum  autem  papa  est  in 
capella,  iilico  vadit  ad  altare,ubi  eetcathedra  nuda 
cum  scabello  parata ;  et  ibi  genuflexus,  et  sibi  de- 
posita  mitra  per  diaoonum  cardinalem  qui  est  a 
dextrift,  orat  aliquantulum ;  et  postea  surgit,  et  re- 
poDiturmitrasibi,Deiade  vaditadaliam  cathedram 
nudam ,  longe  ab  altari  oum  seabello  paratam. 

ffotandvm  tamen  quod  ista  die  oardinales  non 
yentunt  ad  papss  revereatiam  :  sed  immediate  in 
ipsa  cathedra  de  scarietto  praedicto^  e  t  ipsa  deposita, 
diaoonns  cardmalis  dioturus  Passionemi  indutus 
superpUoio,  alba,  aBiotu,stolalata>absque  plane- 
ta>  sic  indatos  indait  papam  saoris  vastibus  nigri 
e<i4oris  vel  ▼lekeei^  proutsibi  plaeet. 

SniendumtamenfiiodietAdieptpa  ooocalceator 
s«ndalie>  sed  qudtidiaQis  ealeeamentis. 


•  Addidit  in  Codice  non  nemo  fecentiori  manu : 
Imo  optime  servare,  Nam  et  Christus  comedit  mm 
mulieribus,  Itaque  rectefeceruntJnnocentius,  Alexan* 


Offloibus  sedeatil>us,  UQQsoapellanusabsolute  sine 
tituioiooiodumleotionis  prophetiam  dioit Hxcdieii 
Dowinus ;  Jn  iribulatiom*  Qua  finita,  caDtaturlra- 
ctus  Domine  mdivi.  Finito  vero  Tractu,  papa  sur- 
git,  ei  ibidem  respideDdo  ad  altare  dicit  Oremtu, 
et  prier  diaconus  cardiaalis  stans  a  dextris  pape 
dicit  FleeUmui  genua,  et  immediate  diaconus  car* 
diaalis  quiestasiQistrispap9dicitLet;ate;et  \m 
papa  dioit  Oratiooem  Deus,  a  quOt  e(c,  et  ia  Ut 
ii^>ODdetttr  Amen. 

481  Q"^  finita,  subdiaconus,  deposita  planet», 
legit  siae  titulo  prophetiam  Jn  diebus  illif  dixit 
Dominus  eul  Moysen.  Qua  fioita,  cantatur  Tractos 
Eripe  m««  ete.  Diaooous  vero  cardioalis  dicturos 
^  Passiooem»  aniequam  terminetur  tractuspr^ctus, 
^  debet  era^e  plaQetam»eteamplie4teinad  modum 
Btolflsqaasireeiperedebetsuper  humerum  sioistruiD, 
i(A  quod  eapita  ipsius  firoieatpr  ad  latus  deitruoi 
quasi  retro ;  et  fioito  Tractu  ipse  diacofius  Q^m- 
lis,  facta  reverentia,  genuilei^us  coram  altari,  siae 
Beoedictiooe  et  pedis  oscalo»  procedit  cum  libro 
Evangeliorum  sioe  cereis  et  iocfmso  ad  pulpituis 
nudum  ;et  absolute  sioe  Dorninui  vobiscnm  iocipit 
PatdoDomminostriJesu  ChristisecundumJounni^ 
etabsqueahquahresponsionedicit  iaJnillotemfffn, 
egressui  Jesue,  etclo  priQcipio  Pasfiooispapasurgil 
de  cathedra»  et  deposita  sibi  mitra  stat  pedescofitn 
altare  eirca  medium^  quasis^steQtansse  superiUud 
retroiaseapulis»  respicieos  ad  iUuip  qui  tc^t  Pas* 
sionem  juaetis  aate  pectus  maaibus ;  e(  sic  semp^ 
D  atat,  quousque  porveoiatur  ad  locum  Passioms^cuin 
dicitur  Etinelinato  capite,  etc.»  et  tupo  papageuu- 
fleetit  adaltare»  et  stat  geQuilexus  per  tanti^^  $p&- 
tium»  quod  semel  posset  dici  Patfr  noster,  Po$(^ 
surgit  et  stat  sicut  prius ;  simiiit^  et  omi^  ^ 
beiuQt 

Sciendma  quod  papamet  Passiooem  legitj  dum 
eaotatur  per  diaooQum  cardinaleo^  ;  tuoo  aatem 
qaapJo  per  alium  quam  per  papam  legUur  scilic^ 
per  diaooQum»  et  perrenitur  ad  locym  illum  qoi 

der^  et  reliqui,  Verum  !d  magnopere  improbtt  w 
Aleiandro  Jaoobos,  0iari(  ipeias  Altxaodn  aett«r. 


1317 


tlOilANI  ORBiNKd.  -^  XV. 


llll 


debet  dieiiiitono  8yatigelii,Tidelioet  Poslhmcavtem  k 

rcgavit  Pilatum,  diaconus  cardinalis  inoliaado  ae» 

submissa  voce,petit  Benediotionem  a  papa  ibideai, 

etacolythi  repraesentant  more  solito  thuribuliim 

ctim  inceneo,  et  papa  ponit  incensam  benedictum^ 

quod  acolythusportabitad  diaconumproEvangelio 

iaoensando.et  alii  duoaeolythi  relcapellani  portant 

cereos  accensos. 

Finita  yero  Pas8ione,unacumEyangeIioreporta- 

tur  ipseliber  papas  more  solitoosculandus.yidelioet 

in  loco  prflBdicto,  Posi  hme^  etc«Bxinde  secaadum 

modemos  eonsuevit  fieri  sermo  per  aliquem  ma- 

gistrum  in  ttieologia  vel  pnelatum/et  ilie  qui  facit 

aermonem,  genibaB  Oezis  ante  papam,  petit  Bene- 

diotionem,,8ed  non  oscuiatur  pedem;sed  habitaBe- 

nediotione  etreceptaindulgentia  pronontiandapost  g 

sermonem,  vadit  ad  looum  Boiitumprosermone  fa* 

eiendo.  Cum  autem  iit  sermo,  papatenens  mitram 

in  oapite  sedet  in  cathedra  nuda  ante.utsupra.  Quo 

finito,  non  dicitur  Con/f ^eer,  sed  statim  ille  quifecit 

sermonem  pronuntiat  indulgentiamdemandalo  et 

auctoritate  domininostri  pap«,yidelicetde  vu  annis 

et  vii  quadragenis. 

Quibus  peractts^papa  surgit,et  fbidem  amotaca* 

thedra  et  deposita  mrtra,dicithaB  Orationes  solem- 

ne8,yidelicet,Or0mus,dtYei;ftMimt,etomne8alia8,proat 

sunt  in  Ordinario  seu  in  Missali  Romano  positae ; 

sedin  fineharum  Orationum,  cum  papa  dioitO/i^ 

f9ttfs,pnBdictas  diaconas  cardinaiis  qui  stat  adextris 

et  sinistris  pap8B,qai  in  primaflexione  genudixerat 

Leeaie^  diclt  nuno  flectamHt  genua,  et  penultimas  ^ 

diaconusdicitL^a^e;et  io  quarta  Oratione  penulti- 

mu8  oardinalis  48S  ^^^^  Fleetammsgenuayei  ter- 

tius  diaconus  cardinalis  dicit  Letmie  ;et  sic  faciunt 

onanes  diaconi  cardinalessecundumordinemsnam 

joxtaprioritates  ipsorum  usque  adultimum,  quo- 

UBque  omnes  Orationes  sint  completes  ;  etsiforte 

plures  Orationes  eunt  quam  diaconi  cardinalcs, 

atatim  cum  uitimus  diaconus  in  ordine  suo  dixerit 

FleetamuM  4^tfnt4«,prior  diaconus  pr»diotas  dicit  Le- 

vaie,  et  deinde  fociunt  sieut  prius  uBqti§ad  finem 

ipsarum  Orationum. 

Notandum  tamen  quod  in  Oratione  queedicitor 

proiodaisinoD  dieiturF(tof/amc«8^mti«i,  quia  ipsi 

Judei  haodie  Domino  irridentes  genua  flectebant, 

Etideoproipsis  non  flecttt  Ecclesia  genuahiOra- 

tionequa  pro  eis  dicitur.Quibus  Oratioeitmsftnitis,  D 

papa  ibidem  Btando  in  altari  deponit  spineliosi  pal- 

lium^planetam  etmitram,  et  vadit  ad  eomualtaris 

dextrum  a  parte  retro  ,*  et  ibidem  sacri8ta>  si  est 

eplseopas,yel  alius  episcopus  famiiiari8,nontamen 

eardioalis,  paratus  cum  pluviali  nigro,  qui  etiam 

episoopiisBeryit  papesin  Jtfi88a,tradit  papee  eruoem; 

qai  tenens  in  maoibus  versa  faoie  ad  populumi 

iDdutis  chirothecis,  discooperit  crucem  siniBtram 

p&rtem  crucis. 

LXXVI.  Defnima,  secwidaii  tertia  oHensiane 

crueis* 

Qua  parte  discoopertaipapa  solus  incipit  cantando 


Antiphonltm  Eeee  iigmm  crueie ;  et  qaando  tuno 
inetpit,eum  adjuvaot  in  oaatii  aMantas,  quoasque 
finita  sit  Antiphona  ipsa  ;  etoantores  cantaot  Vent- 
ie,  adormnm,  Qua  ilnita,  papa  progreditor  parum 
ultra  quasi  in  comu  aitaris,  at  discooperit  aliam 
partem  cruois,  videlicet  deztrara  ;  et  ipsa  discoo- 
perta,  papa  itemm  vocem  altius  eleyaodo  soius 
incipit  Antiphonam  prasdietam  Bece  lignum^  ut  su- 
pra  adjuvantes  eum.  Qiia  ftnita  Antiphona,  paps 
progredietur  nltraquasiin  medio  aitaris,  disooope- 
nendo  totam  eraeem  et  eievando  vooem  altius 
indpieiido,  qass  ast  t«lia^  Anliphoilam  prsBdictam 
Ecce  lignum  crucis,  adjuvantes  eum  in  cantu  ut 
Mipra.  Interira  vero  fuiearias  ponil  tapetum  eum 
piuvinari  et  munda  tobalea  antealtare.Qaafinita, 
ohirotliecis  non  extractis,de8ceadensgradus  altaris, 
et  genibas  flexis,  poait  eruoem  super  praedietam 
mundissimamtobaleam,  et  stiperiliam  omatamde 
serioo,qitam  ponit  sacrista  antealtare  in  terra  super 

paivinareextensamcamillaetiamcumquaoooperta 
faerat  crux ;  et  ipea  oraee  sie  posita  ibi  per  papam, 
statim  sabdiaconas  flaxis  genibus  a  parte  dextra 
cruois,  cum  manaunatenet  pedem  oruois^et  enm 
alia  ejus  summitatem  cum  iiia  tobalea  de  serico. 
Graoe  vero  posita  per  papam,  papavadit  adeathe- 
dram  nudam  et  bassum  sine  scabello  paratam ; 
et  ibi  sedendo  eakeameata  depooit,  qu«  sui  ca- 
bioalarii  depooere  eonsueverunt,  uno  episcoporum 
eum  ptuyiali  suo  oooperiente  ea  ;  etnadis  pedibus, 
et,  mitrasibi  d^sitacum  ohirothecis  in  manibus, 
vadit  quasi  ad  portam  regiarum  oapeli»,  oomitan- 
tibus  eum  presdictis  d  uobos  antiqoioribusdiaeoniboe 
«ardinalibus,  uno  a  dextris,  et  alio  a  einistris  ;  et 
vwsa  faciead  altareibigenuflectit,  inolinaodo  oa- 
put  ad  terram  junctis  manibus  ;  et  hoo  facit  tnbus 
yieibus,483  antequaraperveaiataderacem,  sur^ 
gendo  et  progrediendopaulisper  usque  ad  Ideom 
ubi  crucem  posuerat ;  et  prostratos  ibi  ad  terrami 
ipsam  crucemadoratearadeosculando ;  etpestea  sur' 
gens  revertiturad  cathedram  snpradictam ;  et  ibi 
sodens  calceatnr  a  prradictis  cubiculariis,  non  taoien 
sandaiibns,  sed  quotidianis  caiceamentis. 

Notaquod  doroinusGregoriusXl,  oecnon  dominus 
Urbauus  VI  Romani  pontifices  nunquam  voluerunt 
se  discaloeare  in  eathedra  priedicta  prope  altarci 
credo  propter  reverentiam  altaris»  quia  ambode- 
voti ;  sed  in  illaraagnacathedra,  etiam  nada,k>nge 
ab  altari»  ubi  eonsueverunt  se  induere  m  soleomi- 
tatibus. 

LXXVII.  Dt  adoratione  erucis  ip$a  iie,  et 
e^mmuHione. 

Po8tea  vero  omnes  cardinales^discalcaaii  ioloeis 

suis  per  eorum  familiares»  nudis  pedibus  vadunt  t^er 

modnm  praBdictumbini  et  bini  ad  adorandum  cro* 

cem  secundum  ordinemsuumietterflectontgenua; 

similiter  et  omnes  alii  ibidem  prsBsentes  eodam 

mode  eadem  crucem  adorant.  Interim  vero  canto- 

res  caotaot  Agici,  ete.«  vieiesira  repeteotes  Sanctus 

Deus,  Sanetus  fortis,  etc.    Popule  meus,  quid 


1319 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  LITORGIGA  OPERA. 


1320 


feei,  etc»,  et  alias  Antiphoaas,  prout  in  Missali  Ro-  A  dicto,offerat  ipse  diaconiiscardiQtlispapstbunbu- 


manocontinetur.  Papaetiam  prasdictas  Antiphonas 
ek  omnia  pnedicta  legit  sedendo  in  cathedra,  dum 
ipsa  orux  adoratur  per  cardinales  et  alios.  Finita 
vero  crucis  adoratione,  sacrista  Te)  alius  ad  hoc  de- 
putatus  eam  reponit  in  loco  suosuper  aitari,et  pe- 
cuniamoblatam  in  crucis  adoratione  clericus  capel- 
]8B  recipit  soia  hacdie,  quoniam  sua  est,  in  aiiis  ca- 
pelianorum.  Ipsa  igitur  cruce  in  altari  inter  faculas 
seu  cereos  collocata,  dominus  camerarius  tcI  vices 
ejus  gerens  aliam  crucem  portatextra  regias,  comi- 
tantibus  eum  clericis  camerflaetcapeliffi  ad  adoran- 
dum  aliis. 

Facta  ergo  adoratione  in  capella,  dum  iUi  de  ex- 
tra  aliam  crucem  adorant,  papa,  lotis  manibus,  et 


lum,  manum  papae  osculando  in  dandoetred- 
piendo  ;  et  papa,  utmorisest,  inceosat  tam  corpus 
Christi  quam  calicem.Deinde  papa  yadit  ad  coroa 
altaris,  et  ibi  lavat  aliquantuium  digitos  cam  aqua 
in  duobus  bacilibus  per  unum  de  militibus  seudo- 
micellis  suis, vel  per  nobiliorem  ibidem  pr»sentem, 
ipsum  juvanteprioreepiscoporum  quiserTitinoffi* 
ciocapellani  ;  et  ipsa  ablutione  facla,Yaditpapt 
ante  medium  altaris  absque  confessione,  proat  di- 
ctum  e8t,inclinat  se  orans  et  dicens  In  $pirHu  kM 
milUatiSf  et  erigens  se  vertit  se  ad  popalamdicens 
Orate  pro  me^  fratres,eio.,  deiode  dicit  planaTOce, 
utmorisest,  sine  Per  omnia  sxcula,  etc.,etnne 
Te  igiiur  ;  sed  absolute  incipit  cantando  Oremta, 


depositis  chirothecis,  quas  amplius  non  resumit,  g  prwceplis  saUUaribus  moniti,e\c.,Pater  nosler,etc; 


surgens  de  calhedra,  ibi  stando  resumit  prsBdictam 
planetam  nigram  et  pallium  cum  spineliis  de  manu 
diaconi  cardinalis  qui  dixit  Passionem  ;  et  sic  pro- 
greditur  ad  altare  sine  mitra  et  sine  confessione  con- 
sueta,  assistentibus  sibi  dictis  duobus  diaconiscar- 
dinalibus  ;  deindevadit  cum  cruce,  luminaribuset 
incenso,  ad  armariolum,  seu  cophinum,  in  quo  die 
hestema  fuit  calix  cum  corpore  Cliristi  reservatus, 
Ita  exstitit  hactenus  observatum  tempore  Joannis 
XXII,  domini  Benedicti  Xll,  domini  Clementis  YJ, 
domini  Innoceatii  VI,  domini  Urbani  V,  domini  Gre- 
gorii  XI,  domini  Urbani  Yl,  Romanorum  pontifi- 
cum.  Qui  papametad  armariolum  seu  cophinum  va- 
dit,  et  corpus  Christi  portat  ad  altarecumillatoba- 
lea  de  serico  coopertum  cum  uno  capite,  et  cum  alio 
quisibi  pendetsuperhumerum  sinistrum.  Licet  se- 
cundum  dominum  JaeobumGaietani  juniorprsby- 
ter  cardinalis  corpus  Christi  •  antiquitus  ad  altare 
portare  consuevit.  Accipiensigiturpapa  ipsumcali- 
cem  in  manibus,  prius  flexis  genibus  incensatum 
494  ^^  thurificatum,  coopertum  quodaro  panno 
nobili  de  sindoneseu  de  serico,  portatad  altare ;  et 
discooperto  calice,  recipitabinde  tamen  manu  cor- 
pus,  et  ipsum  ponit  super  patenam,  quam  diaconus 
quidixit  Passiooem  tenetin  manu  ;  etipse  diaconus 
corpusChristi  cum  patena  offert  papes,  quam  papa 
suscipiens  collocatsuper  aitare  ibidem  extenso  cor- 
porali.  Postea  calicem  sacrista  pressentat  papae 
absque  lotione  et  tersione  propter  sacramentum,  ne 
aliquid  de  fragmentis  intus  esset,  et  nihil  dicendo 


et  quando  eritinilio  loco  ubi  diciiuT  Sicutinet^ 
etin  <^ra,  eelebrans  accipienscorpus  Christiele?it 
ipsum,itaut  possit  videri  a  circumstantibus,  et  in- 
continenti  reponit  eum  ubi  prius,  et  in  fine  Pata* 
fwster  respondetur  Sed  libera  no$  a  malo ;  saeerdos 
vero  sub  silentio  dicit  Amen,  ei  statimin  eodem 
tonosine  Oremus  dicithanc  OrationemiLt^  noi, 
qusBsumus,  Domine,  et  in  fine  respondetur  Amm. 

Et  tuncdiaconus  offert  pap8Bpatenam,ac  deinde 
papa  frangitHostiamconsecratam  secundumconsoe 
tudinem,  ponens  de  ea  tertiam  particulam  in  eali- 
cem^  nihil  dicendo.  Sanctificatur  enim  vinum  noo 
consecratum  per  corporis  Domini  missionem.Po/ 
Domini  etiam  non  dicitur,  nee  Agnus  Dei  cantator, 
nec  pacis  osculum  datur,  nec  postcommanio  di 
citur. 

Communicat  autem  solus  papasine  ministris^noD 
ad  sedem  8olemniter,sed  ibi  tantum  eo  die  aotea^ 
tare.ob  humilitatem  reverentiee»  et  passionis  Cbri- 
sti ;  et  non  cum  calamo,  sed  cum  calioe  sumitsan- 
guinem;et  vinumpostsumptionem  sanguinisinca- 
lice  funditur  per  sacristam,  vei  alium  episoopuo, 
qui  sibi  in  Missa  servit  ;  et  sumitur  cumcalicein 
cornu  altaris,  et  ibidemcum  aqua,  inbacilibusper 
unum  e  485  militibus  vel  domicellis  portata,  hni 
manus.Et  deinde  depositis  ad  altare  spinellis,cttm 
quibus  firmatur  pallium  et  p]aneta,)vadit  ad  sedem 
altam  nudam,etibi  deponit  paramenta,  et  cum  mi- 
nistris  et  capellanis  ac  clericis  suis  dicit  Vesperts 
diei  praeteriti,  non  cantando,   sed  legendo,  etiam 


infra  dictum  calicem  ponit  sacrista.  Pos tea  prsedictus  D  Antiphonam  Calicem  salutaris^cnm  aliis  sequentibui 


diaconus  cardinalis  offertprffidictum  calicem  cum 
mero  et  puro  vino;et  subdiaconus  offert  ampuUam  cum 
aqua  quam  papa  vinocommisceat,  nihit  dicendo 
etreputetquodistadie  emanaverunt  sacramentaEc- 
clesise,videlicet  saoguiset  aquade  corpore  Christi. 
In  quibusdam  vero  ecclesiis,  secundum  dominum 
Jacobum  Gaietani,purum  vinumsine  aquaoffertur, 
ot  in  puro  et  forti  crudelitas  Judaeorum  repreesen- 
tetur  et  asperitas  passionis  Christi. 

Coliocato  autem  per  modum  consuetum  ad  latns 
domuiici  corporis  [calice]  a  diacono  cardinali  pree- 


et  PsaImis,pront  suntnotatee  in  Breviario  Romano. 
sempersine  Gloria,  etsine  Capitulo,  etsineVerso. 
Nec  incipit  Aniiphonam  ad  Magnifieai  ipsepapt|8ed 
omniadicuntur  legendo.Quibus  completis,  dieitnr: 
Christus  factusestpronobis,e\c.,ei  sine  KyritM' 
son,etsub  silentio  d\c\i\itPaterno$ter.EX  notaquod 
post  Christus  factus  est,eic,,  statim  papa  descendit 
decathedra  magna,jet  vadit  ad  illam  ante  medium 
altaris,et  nudam  cum  scabeilo  ;  etibi  genibusflexis 
dicit  Psalmum  ift;sereremei,Dtftta,etc.,quocompl«- 
to  sine  Gloria  Patri,  dicit  Oremus.  Respiee,e\c. 


« Id  pateiex  antiquioribus  libellis  Ordinis  Romani»  quo  supra  retuUmus. 


im 


ROMANI  ORDINES.  —  XV. 


13M 


Sciendum  est  eQim  quodista  die  servit  papsB  in  A  triplicem  candelamaccensamdenovo  igneilumiQa- 


officio  capellani  unus  presbyter  cardiQalis,videlicet 
ille  cui  papa  mandavit,vel  cuipriordiaoonorumcar- 
dinalium  et  praecepto  pap»  hoc  facere  commiserit. 
Episcopus  autem  cardinalis  servit,  si  papa  celebret 
hodie. 

Peractis  ergo  omnibus  supradictis^papacumplu* 
viali  rubeo  et  mitra  plana  prsedicta,  comitantibus 
omnibuscardinalibusindutiscappis  laneis,  duobus 
tamen  diaconis  cardinalibus  antiquioribus  sibi  assis- 
tentibus,  uno  a  dextris,  el  alio  a  sinistris,  vadit  ad 
dictam  fenestram  in  qua  consuevit  dare  indulgen- 
tiam  ;et  ibidem  in  prffisentia  cardinalium  facitab- 
solutionem  more  solito  et  Benedictionem ;  postea 
dat  iodulgentiam  populo  et  omnibus  assistentibus, 


tam  habentem;et  ibi  genuflechendo  arundini,eleva- 
tis  paululummanibuscumarundine,  dicit  cantando 
Lumen  CAris/r.etrespondenlibusomnibusaliis  Deo 
graHasJYadii  quasi  ad  portam  regiarum  dictarum, 
et  ibi  secundogenuflectitetplussolito  manibusele- 
vatis  vocem  magiselevando  dicit  Ltimen  Chmti ;  et 
omnibus  respondentibus  Deo^a^ui5,po8tmodum  va- 
dit  usque  ante  altare,  et  ibi  tertio  genuflecUt,  et 
plus  elevatis  manibus,  elevando  vecem  magis  dicit 
Lumen  Christi;ei  omnibus  respondentibus  Deo  gra- 
tias,  posteaascendit  ad  pulpitum  adornatum,  et  ab- 
soiute  incipit  Benedictionem  cerei,  et  cantando  di- ' 
cens,ut  seqmiiiVfExsultet  jam  angelica  turbaccBlo- 
reim,cont)nuando  ipsam  Benedictionemusquead  fi- 


videlicet  de  vii  annis  et  vn  quadrageuis :  quam  in-  g  nem,et  tempore  debito  ponuntur  per  ipsum  diaco- 


dulgentiam  pronuntiatde  mandatopapiejuniordia- 
conus  cardinalis,  vel  ille  cui  papa  mandaverit.  Et 
posteaintrat  incameram  suam,  in  qua  piuviale  et 
mitram  deponit,  et  vestes  consuetas  recipit,  et  car- 
dinales  absque  confabulatione  ad  propria  rever- 
tontur. 

hWym,  Deofficio  Sabhaiisancti. 

Notandum  qaoddie  Sabbato  sancto,in  vigilia  Pa- 
sch8B,antequam  dominus  papa  veniat  ad  capellam 
seu  ecclesiam  proofficio  faciendo,bisvenit  ad  fene- 
stramproindulgentia  danda  moresolito  popuIo,sci- 
lieet  de  manesemel,  etsero,cumvult  ire  ad  oapel- 
lam  pro  officio  faciendo;et  qualibet  viceportatplu- 
viale  rubeumet  mitramplanametalbam  degarnello 


num  cardinalem  quinque  grana  incensi  in  dicto 
cereo  ad  modum  crucis.Postea  tempore  debito  ac- 
cendatur  cereus  de  igne  novo  praedicto,  prout  in 
rubricisin  dicta  Benedictione  positis  prflecipitur  et 
mandatur. 

Facta  igitur  Benedictionecerei^papadescenditde 
sede  illa,et  vadit  ad  revestiarium  longeab  altari  pa- 
ratum,  si  sit ;  alias  vero,  si  non  sit,  ibidem  calcea- 
tur  sandalia.legendoO<<am£i^27ec^a,qu»  debentesse 
alba  cum  perlis,quia ea  non  mutat.Deinde  induitur 
omni  ornatu  suo  quadragesimali  violacei  coIori8,sci- 
licet  albaabsque  paramentis,cinctorio  etsuccincto- 
rio  albi  coloris,  pectorali,  fanone,  stola  cum  perlis 
(etistanon  mutal),tunicella,dalmaticaviolacea  (in- 


sine aurifrisiis  etperlls.   Ipsa  etiam  die  eitrahitur  p  terdamvestesistasduasproptertaBdinmexspoIiandi 

•  *  ^  «11  11*1*1  ai^  _3**  ^^  A*^  ^*H  A*  /1 


jgnis  novus  de  crystallo  vel  alio  lapide,  etbenedici- 
tur  in  capella,pr8esente  domino  papa,per  juniorem 
presbyterum  cardinalem  sacris  indutum  vestibus, 
oum  cruce  et  aqua  benedicla  et  incenso,  legendo 
Orationes  sine  nota.Ignisbenedicitur  antequampa- 
pa  veniat  ad  capellam. 

Hora  vero  debita,omnibu8  prffidictis  primocom- 

pletis,  ut  dictum  est,  papa  indutus  manto  rubeo  et 

com  mitra  prsedicta  venit  ad  capellam,  cum  asso* 

oiantibus  cardinalibus  qui  sunt  ibi  in  camera  cum 

eo  praesentesycum  duobusantiquioribusdiaconiscar- 

dinalibus  sibi  assistentibus^  486  "^  morisest,  uno 

a  dextris,  et  alio  a  sinistris  ;  et  deposita  sibi  mitra 

per  diaconum  cardinalera  qui  est  a  dextris  ejus, 

flexis  genibus  orataliquantulum  ante  altare,  ubiest 

cathedra  cumscabello  etpulvinari  parata.Et  facta 

Oratione  surgit  et  vadit  ad  sedem  suam  magnam 

quodam  panno  nobili  coopertam  ;  et  reposita  sibi 

mitra  sedet.  Deinde  veniunt  cardinales  niore  solito 

ad  reverentiam  papse.  Qua  reverentia  facta,  junior 

diacoQus  cardiDalisqui  debet  benedicere  cereum, 

iadutus  paramentisalbi8,videlicet  an)ictu,superpli' 

cio8tricto,alba,stola,tunicella,dalmaticaetmanipu- 

lo,exitregiascapeli®;etpr»cedentibuseumministri8 

cum  cmce,coDcomitantibus  eum  capellanis  et  can- 

toribus  et  reliquis  declero  et  populo,  vaditquasiad 

finem  capeilaB,et  recipitde  manu  acolythi  velmiui- 

stri  arundinem  trium  cubitorum   et  dimidii  cubiti, 

Patrol.  LXXVni 


et  induendi  RomaQi  poQtifices  coQsueverunt  portare 
albi  colorisyverumtamen  totum  stat  in  bene  placito 
eorum),planeta  violaceoper  diaconum  cardinalem 
quifecitfienedictioDemcerei,  stantem  in  alba  tan- 
tum  cum  stola.  Et  postquam  papa  cbirothecas  in- 
duerit,omnescardinales  paramenta  sua  recipiunt, 
videlicet  episcopi  cottam,  amictum  latum,  et  plu- 
vialia,  sed  planetas  violacei  coloris  recipiunt  ;  et 
etiam  ipse  diaconus  cardinalis  qui  induit  papam. 
papa  induto,induit  sibimet  planetam  violaceam, 
sicut  etaliidiaconi  cardinales;subdiaconus  veronon 
planeta,sed  tunicella  alba  utitur  in  toto  officioetin 
Missa,ut  magis  sit  composltus  et  expeditus  ad  le- 
gendum  lectiones,  etaliaquse  sibi  illa  die  agenda 
incumbuQt.  Omnibus  487  P^^At^^Qlis  receptis,et 
mitrapapaeprdBdictareposita  per  dictum  diaconum 
cardinalem,  recipit  annulos,  scilicet  pontificalem  et 
minorem,de  manu  episcopi  vel  presbjteri  cardioa- 
lissibi  in  officio  vel  in  Missa  de  libro  servientis. 
Deinde  papa  processionaliter  vadit  ad  sedem  suam 
magnam  prfledicfamlongeabaltari  cum  siIentio,as- 
sistentibus  sibi  duobus  diaconis  cardinalibus  prn- 
dictis  antiquioribus.  Hoc  saneinteliigas,si  induatur 
in  sacrario  seurevestiario,ibidemetiam  sic  proces- 
sionaliter  vadit.Quod  si  papa  induatur  in  ipsa  ea- 
thedra  et  noQ  in  revestiario,  ibidem  etiam  sedet 
duobusdiacouiscardinalibuset  presbytero  cardioali 
sibiin  officio  et  Missa  servienti  ante  eumsupersca- 

42 


mi 


APPENDIX  AD  S.  GREGOttll  MAGNI  LltURGlCA  OPERA. 


lill 


bellas,ut  moris  est^aliis  vero  diaconibus  cardinali- 
bus  ante  altare  in  loco  solito  sedenlibus.  Similiter 
et  omnesalii  cardinalessedentin  locis  suis,  prout 
est  consuetum. 

Postea  unus  declericis  capellsseuacoljthis vadit 
ad  pulpitum  nudum  ,ubi  debet  esse  llber  Epistolarum 
paratus  ad  legendum  lectiones  :  et  absolute  sine 
titulo  incipitetlegit  lectionem  In  principio  Deus 
creavit  ccslum  et  ierram^  etc,  et  ipsa  lectione  finita, 
sipapa  velit,Gra3cus  diaconus  legit  eamin  Orseco. 
Qu^  completa,  papa  in  prsdicta  sede  stando,  ac 
deposita  ei  mitram  per  diaconum  cardinalem  sibi 
a  dextris  assi8tentem,dicit  Oremus;  etdiaconuscar- 
dinalis  qui  est  a  dextris  papae  immediate  dicitF/e- 
ctammgenua  ;  deinde  alter  qui  est  a  sinistris  dicit 
Levate;eX  posteapapa  dicitOrationem  quae  competit, 
et reliqua  fiunt  etleguntur  proutin  Missali  seu  Ordi- 
nario  sunt  notata* 

I^XXiX.  Si  papa  velit  ordines  facere,velcardinates 

consecrare. 

Notandum  vero  si  papavelit  aliquos  ordinesface« 
re^etaliquos  de  cardinalibus  hacdieconsecare,iste 
modusobservandus  est.Primolectaprima  prophetia, 
fiuntminores  ordines  in  sede  prsedicta  ;  et  lecta  se- 
ounda  prophetia  alii  ordiDCs  acoljthatus,  prout  in 
Pontificali  domini  Ouillelmi  Durandi  continetur. 
Yerumtamen  EcclesiaRomanaistum  modumobser- 
vare  consueVit,  quod  leclis  xii  prophetiis  minores 
ordinesdistribuunlur,  etdicto  novies  Kyne,  eleison 
cum  htaniis,proutin  Missalicontinetur,  et  Gloriain 
excelsis  Deo  decantato,ante  primam  Colleclamordo 
subdiaconatusdistribuitur;etuItimus  ordinatuslegit 
epistolam.Distribulis  ergominoribus  Ordinibus,et 
etiam  subdiaconatu,  lectis  Orationibus,  Epistola, 
Graduali,usque  ad  ultimum  Versum,  vel  Allelnia, 
prout  notantur  omniain  ordinatione  diaconi  etpre- 
sbytericardinalis.Tuncarchidiaconusprsesenteteos 
papaB.CfiBtera  qusere  in  loco  suo.  Sciendum  tamen 
quod  diacoui  cardinalessecundumordiuemsuumin 
principioOralionum  dicendarum  per  papam  dicunt 
Flectamus  genna^ei  eliam  Leimte,]n\ia.  modumhe- 
fiternum  in  rubrica  declaratum.  Omnes  vero  alire 
lectioneslegunturpercapeljanos  papae  superpliciis 
tantum  super  rochettis  indutos  ;  quibus  lectis, 
lcctor  post  finemsuee  lectionisvadit  ad  osculandum 
pedem  papee. 
498J^XXX.De  presbytero  cardinali  serviSntipapge, 

Depresbyterocardinaliisto  die  servienteinofficio 
capellani  sciendum  est  quodin  toto  oflQciohodierni 
diei  servit  papse  in  officio  capellani  unus  presby ter 
cardinalis,  videlicet  ille  cui  papa  mandaverit,  vel 
alicui  prioremdiaconorumcardinaliumex  praecepto 
papae  hoc  facere  commiserit,  videlicet  de  libro 
quandopapadicit  dictas  Oraliones,post  quamlibet 
lectionem  tenens  librurasupra  caput  suum,et  in  altari 
edam  post  receptionem  paramentorum  tradit  papae 
annulos,scilicetpontiHcalem  et  minoremin  eodem 
digito  ;  et  etiam  quando  papa  deponit  paramenta, 
ipse  prevbjter  cardinalis  recipit  dictos  annulos  de 


B 


A  manu  pap8e,et  semperindandoetextraheDdooscu- 
latur  manum  papse. 

Nota  quod  in  rubrica  ista  modernis  temporibas 
prior  episcoporum  vel  priorpresbyterorum,  velsub. 
prioresin  priorum  absentia,semper  papae  serviuDtia 
dictoofficiocapellani.Ita  vidi  egofraterPetrusAm^ 
liifSenegaliensis  episcopus,  observari  tempore  do- 
mini  Urbani  quinti,  Gregorii  XI  et  Urbani  VI  Roma- 
norum  pontificum.  Completis  vero  Orationibus, le- 
ctionibus  et  Tractis,  subdiaconus  tunicella  alba,  ut 
praBdicitur,indutus  vadit  ad  pulpitum,ubi  Icctioncs 
lectae  fuerunt;et  ibi  cantando  dicitlitaniam,  etre^ 
pondetur  sibi  per  omnesqualibetvice,  verba  ipslus 
snbdiaconi  et  in  eadem  nota  repetendo.In  principlo 
litanias  papa,  deposito  pallio,  spinellis,  etplaoeta, 
descendit  de  sede  praedicta  et  vadit  ad  cathedram 
coramaltari  paratam  cumscabelloetpulvinari.ini- 
tram  prsedictam  tenensin  capite;etibistatgembas 
flexis,  quousque  perveniatur  ad  locum  ubi  dicitor 
Peccatores,  terogamus  audinos, 

Tunc  vero  papa  surgens  vaditad  aliamcathedraiQ 
longe  ab  altari  paratam,vel  ad  reve^tiarium,si  sit, 
et  depositisparamentis  violaceis  pr8edicti8,iQduitur 
ipse  papa  paramentisalbiset  solemnibusper  diaeo- 
num  cardinalem  qui  Evangelium  est  dicturus  .Qoi 
quidem  diaconus  paratus  debetesse  paramentisal- 
bis  quando  induit  papam  prout  eratin  eerei  Benediotio 
ne  .Similiter  et  omnes^aliicardinaiesparamentaalba 
recipiunt,videlicelepiscopi  cardinales  cottam,  ami' 
ctum  Iatum,pluviale;presbyteri  vero  cardinalessimi- 
liter,  nontamen  pluvialia,  sed    planetas recrpiuDt: 

G  diaconiverocardinalesetsimiliteramietumstriotuiB 
tunicellam  etdalmatica.m  recipiunt,et  omnespnelati 
pluvialia.  Quibus  paramentis  per  papam  receptis, 
imponitur  sibi  mitra  nobiliset  solemnis,  et  reoipH 
ambos  annulosdemanu  presbyteri  cardinalis,  ut 
supra;et  assistentibus  sibi  praedictis  duobns  antiquio- 
ribus  diaconis  cardinalibus,  uno  a  dextris,  etalioa 
sinistris,vadit  processionaliter  ad  altare^etveDiendo 
occurruntei  trespresbyteri  cardinales  parali;etipse, 
ut  moris  est^  recipit  eos  secundum  ordinem  saom 
ad  osculumoris  et  pectoris.Deinde  vadit  ad  allare, 
et  facit  confessionera8uammore»oHto;etposteao8' 
culatur  altare,et  librum  Evangeliorumin  priDcipio 
Evangelii  dicendi  in  Missa;  et  vertit  se  ad  diaconos 
489  cardinales,qui  more  solitofaciunt  eirevereD' 

D  tiam,elpapa  per  ordinem  sunq[i  eos  recipitados- 
culum  oris  et  pectoris;etexinde  reciplt  thuribnlum 
de  manu diaconi  qui  illa  die debetdicere Evangfliufl 
Dominus  deFranciacardinalis  inlroduxitconsuetth 
dinem,  quod  cardinalis,  qui  servit  papie  praesentet 
tburibulum  cum  navicula  ;etpapa  ponit  incensom, 
etaltari  iucensato  reponitur  sibi  mitra.  Ettano 
recipit  diaconos  cardinaleaad  reverentiam^etaltars 
incensat  more  solito. 

Postmodum  vadit  ad  sedem  suam,  ubi  stafido 
absque  Introitu  dieit  Kyrieeleison,  et  postea  sedel: 
et  finito  noviespercantore8ffyr/e^tetttm,pap««D^ 
^it;et  deposita  sibi  mitra  perdiaoonum  eardiDaleffl 


i^iii 


hOM\Nl  ORtolNEg.  —  XV. 


idi« 


qui  stat SLdex\T\s,incip\iso]emn\ieTGloriainexeelsi$  A 
Deo,  Ei  tuncpulsatur  magna  campana.Quo  caatato, 
«urgil,  et  mitra  deposita,  ut  supra,  dlcit  Paxvobis; 
et  raspondentibudomAibus  Btcum  spfritu  rtiodlelt, 
Ormnm,Dmi$,gmkanc $aeratis$imamnoetem^t^, ; 
quaOratione  finita,  8ubdiuooausdioitEpistolam;et 
iminediate  Epistolafinitaidem  subdiaeonus  indiQaDdo 
se  aliquantulum  aute  papam  dioit  cantando  plana  Yooe : 
A  nnuntio  vobii  gaudium  wM9num,vid$li€et  A  Ueluia,ei 
nihileirespoodetur,  etvadit  ad  osculandum  pedes 
pap».Quo£aeto«s(atim  surgit,  et  ilie  subdiaoonus  vel 
oapellaous  pap«  alta  voee  incipit  semel  taatun  eo* 
raai  papacantando  i4l/eima ;  et  papa  stando»etmiira 
deposita^psuniA/^/titaoaotandoterineipitiseounda 
Tiee  altius,  et  in  tertia  aliius  vocem  elevando ;  et 


LXXXIt.  De  incensdtione  et  eommunione. 
Postea  recipit  thuribulum  cum  inoenso  de  manu 
acolythi;  et  oflfert  papm,  et  itsemet  diacorius  ponit 
incensuminfrathuribulumosculandomanumpapae, 
ettradit  papfe  prcftdictum  thuribulam,6sculando  tta- 
num  ;  el  semper  caudam  thuribuli,  ub!  stint  anniiH, 
teneat  in  manu  dextera,  et  capit  prope  ignem  in 
mdnu  sioistra ;  etslcpapa  recipit  et  incensat  allAre, 
ut  moris  est.  Et  exinde  ipse  dlaconus  cardinalfs  fe- 
ciplt  thuribulum  de  manu  papse,  semper  mannm 
ejus  osculandoin  tradendo  et  recipiendo.  Quo  H- 
cepfo,  iocensat  papam  ter ;  et  tradito  thur Ibulo  aco- 
lytho,  parat  sibi  planetam  et  palHufti  cum  fAnd 
Postea  incensat  altare  et  presbyterum  cardinaleffl 
qni  Ipsodie  servlt  pap» ;  Deinde  duos  dlacooos  car- 


quaUbetTice  immediatepostpapamebori^mrepetil  a  dinates  antiquiores  quipapde  astiterunt  in  Mlssa  ; 


oaniando  ipsum  A  Ueiuia.Qw  A  lleluia  ter  oantato^Qt 
pmuttiUir,duocaniores  solemniter  cantant  Yersum 
Confitemini  Dmino ;  deinde  cantaiur  tractus  Laudate 
Dominum»  omn^s  genies.  Quo  fioito,  recepto  prius 
maoipulo,diaconus  cardinalis  de  manu  capellani  sibi 
serrientis  de  ooitra  yadit  ad  osculum  pedis  papas  ; 
deinde  revertatur  ad  altare,  ubi  more  solito  recipit 
librum  Evangeliocum  llexis  geoibus  osculando  mediuru 
aItare.Quolibrorecepto,pars  illa  ubiest  cruciQius 
stetanlealtareversuspapam;etibidem  stando  ali- 
quantulum  inclinatus ad papam,  sic  semper  tenendo 
preedictum  librum  ante  pectus  suum,  petit  a  papa 
summissa  voceBenedictionem.  Quahabita,  vaditad 
Evaqgeliumdicendum.  Ad  Evangeliumvero  istadie 
nonportanturIuminaria,sedincensumtantum.Quo 


postea  alios  diaconos  cardinales  ;  delnde  regem,  si 
sitibi;etposteaepiscoposcardioales  et  presbytcros 
cardinales,  etalios  prjelatos  paratos,  prout  in  aW* 
Missis  fleriestconsuetum;deindepapam,proutmo* 
ris  est  tautum  [Al.y  tamen]  in  hac  Missri.  Dlcitur 
PrsBfalio  Te  quidemy  Domine^  omni  tempore,  sed  in 
hacpotissimumnocte.eic.  ;  et alla dicuntur prout  in 
Ml3*ali  continentur.  Kt cum papa dixerlt  loco  debito 
Pax  Domini  sit  semper  vobiscum  respondelor  Et  cum 
spiritu  tuo  ;sed  AgnusDei  notL  dicltur,  nec  pacls 
osculumdatur.  Verumtamendicit  papanlhilomious 
illam  Oratlonem,  Domine  Jesu  ChiHste  qui  dixisti 
apostolis  luis  :  Paceni,  etc,  nec  Communiodicltnr, 
sed  immediate  papa  descendit  ab  altarl,et  vaditad 
sedem  suam,  comitantibusduobus  diaconls  ;  etdiS^ 


EvangeIiofinito,portaturiIIeUberEvangeliorumper  ^  conus  cardinalis,  factis  tribus  circuKs,  bina  vice 
subdiaconum  ad  osculandum  papae,  ut  moris  est ; 
ct  papa  stando  dicit  Dominus  t;o6wcum,etc.  ,diaconus 
vero  revertitur  ad  altare. 

LXXXl.  Quodnon  dicitur  Credo,  nec  Offertorium 
NotandumtamenquodC/^efl^otnMwumnec  Offerto- 
rium  dlcitur  in  Missa  prffisenti,  nec  fit  sermo  ;  sed 
extractis  chirotechis  lavat  manus,  deinde  more  sollto 
vadit ad  altare  :etdepositasibi  mitraper  diaconum 
cardinalemquidicitEvangelium,extensa  tobaleade 
auro  super  altare  per  acoljihos  et  per  sacristam,  idem 
diaconus  extendit  oorporalia  in  medio  altaris ;  et  epl- 
scopus  non  cardinalis^  sed  sacrista,  portat  calicem 
500  cum  pjxide  hostiarum  et  parvo  cochleari, 
coopertum  velo  serico,  et  paratcalicem  cumtribus 


vertendo  se  ante  medium  altaris,  patena  cum  cor* 
pore  Christi  elevata  ante  frontem  ad  paftem  dex- 
tram,  et  in  tertla  ad  sinistram,  et  tunc  tradit  Hos- 
tiam  cum  patena  flexis  genibus  subdiacono  ipsam 
papse  deferendam  more  solito.  Et  postea  idem  dia- 
conus  recipitmoresolitocalicemoum  sanguine,  et 
facit  trfbusvicibus  circulum,  et  portat  paprn  ad  se- 
dem  ;et  ipse  ibi  slando  solemniter  communicat;  Ct 
post  diaconum  sacrisla  episcopus  defert  calicem  va- 
cuum  coopertum  cumnobili  panno  serico  in  manu 
dextra,  ct  in  sinislra  papilionem  cum  fistula  et  tribus 
punctis,quam  traditpresbytero  cardinali  qui  servit 
pap»  ;  et  post  eum  venit  acolythus  cum  vinateriis 
501  ^^  duobus  a  taxeis.  Et  papa  Fangufnem  cum 


Hostiis,uoamprosacraqientQ,  etduasprd  proba;  e(  0  calamosugit;  et  statim  diaeontvs  corpus  Cbristi  de 


inpapse  praesentia  facitprobam  de  vino  et  de  pane 
et  fundit  viaum  in  calicem  tantum,  quantum  durat 
cretulus  hostifie,  et  post  aquffi  Benedictionem  ponit 
cum  cocbleari  tres  guttas  aq[uaB  ;  et  tupc  facit  pro- 
bam,  etponitpatenamcumbostiasuper  ca1icem;et 
tuncprsedictusdiaconus  cardinalis  recipitcuo^cauda 
manipuU  patenam  ipsam  cumhostia,etoffert  papae 
nihil  dicendo,  sed  osculatur  manum  papee  ;  postea 
offfertcallcem,  fyiciendo  trlbus  vicibns  crucem  cum 
calice  super  altare,  tenendo  tpsum  cum  ambabus 
mantbuspermedium,  nihil  dicendo. 

*  Eadein  vox  infiray  non  semel,  in  cap.  85. 


manu  papm  recipit,  et  post  eum  subdiaconus.  Quo 
receplo,  dlctus  diaconus  cardinalis  portat  calicem 
cum  sanguine  adaltare,  etibidem  deipso  sanguine 
cum  Ipso  calamo  sugit  ;  et  postea  dat  subdiacono 
residuum  sanguinis  ;  etpostca  recipitperfusionem 
papm  de  mann  cardinalis  portantis,  prout  est  fieri 
alias  consuetum. 

Pfotandum  famen  quod  cum  papa  ponlt  corpus 
Chrislr  in  ore  diaconi  cardinalis  qui  cum  ipso  com- 
municat,  nondebeleum  recipere  ad  osculum  oris, 
ut  in  £iti!s  diebus  fiefi  solet,  quando  in  sede  com- 


i3S7 


APPENDIX  AD  S.  GREGORII  MAGNI  LITUBGICA  OPERA. 


m 


municat^necetiamipse  diaconus  cardinalis  debet  A  facitplicariparamenta  muadeethoneste^etcardi- 


subdiaconnm  post  receptionem  sanguinis  osculari» 
pro  eo  quod  in  ista  Missa  non  datur  pacie  osculum, 
ut  supra  dictum  est. 

€ommunione  autem  facta,  et  omnibus  prffidictis 
expletis»  papareposita  sibi  milra  sedet,  et  cautores 
cantant  Antiphonam  A  IMuia,  alleltna,alleluia*  Qua 
caotata,  cantaturPsalmusLati(ia/e I>omtntim,  omnes 
gente$,eic.f  oum  Gloria  Patri,  etc.  et  in  fine  reite- 
ratur  Antiphona  prsdicta.  Capituium,  Hymnus, 
Versus  non  dicuntur  ;  sed  immediate  subdiaconus 
stans  corampapaincipitcantare  Antiphonam  Ves- 
pereautemSabbati;ei  ipsa  inccBpta,  papa,  deposita 
mitra,  cantando  incipit  ipsam  Antiphonam,  et  canto- 
rescantantipsamcantandousqueadfinem ;  et  pos- 


nales,  paramentis  depositis  in  cappis  laueis  reas* 
sumptisy  ad  domos  proprias  revertuDtur. 

LXXXIII.  (Juando  papa  non  celebrat  ipsa  die. 

Item  si  in  ipsa  die  Sabbati  sancti  papanou  faeit 
officium,  quia  Romani  pontiOces  non  consueverunt 
facere  offlcium,istemoduse5t  tenendus.  Primo  igi* 
tur  dominus  papa  vadit  ad  dandum  indnlgentiam  po- 
pulo,  et  in  reyersione  audit  parvam  Misaam  secrete, 
inquanon  diciiut  Alleluia,  quia  consue?it  esse  de 
MissisTOtivis,  nisi  diceretur  de  die.  QuaMissafiDita, 
interimvaditad  dandum  indugentiam.  Iterim  exi- 
tinguuntur  omnia  laminaria,  et  excutitur  de  lapide 
novus  ignis  per  magistrum  capellie ;  et  junior  prea- 
byter  cardinalis,  indutus  sacris  vestibus,  scilioet 


tea  cantatur  psalmusifa^m/lcanotum  cum  Gloria  b  amictu,  stola,  alba,  manipulo,  etpluviali  cnmmilra 


Pa/n,  etc,  et  in  fine  reiteratur  dicta  Antiphonaper 
cantores.  Et  omnia  pnedicta  debet  dicere  in  sede 
papa  standOylegendo  cum  ministris.  Quibusfinitisi 
papa  surgens  de  sede  vadit  ad  altare,  et  ibi  deponitur 
sibi  mitra ;  et  versafaciead  populum  dicit  Dominus 
vobiscum ;  et  respondetur  Et  cum  spiritu  ttio.Postea 
diexiChemm.Spiritumnobis, Domine.  Deindeversa 
facie  ad  populum  dicit  Dominus  vobiscum ;  et  responso 
EteumspiritutuOt^pdLYeriii  se  ad  aitare,  etdiaco- 
nus  cardinalis  qui  dixit  Evangelium,  versa  facie  ad 
populum  dicit  Ite  Missa  est,  cumduplici  Atteluia ; 
et  respondetur  etiam  cum  duplici  Alleluia  Deo 
gratias.  Deinde  papa  facit  more  solito  benediotio- 
nem.  Qua  Benedictione  facta,  presbjter  cardinalis 
qui  servivitin  Missa  demandato  et  auctoritatepapsB 


albaet8impiici,ipsumignembenedicitcummioistris 
suis  indutis  8uperpliciis,proutin  Missalicontiaetor. 

Sciendum  tamen  quod  si  iUe  qui  facit  officiam  sit 
cardinalis,  ille  benedicit  ignem,  et  debet  esse  iado- 
tussacris  vestibususqae  ad  casulam  exclusive,  loco 
cujusportat  pluviale,  et  cum  cruce  aquabeoedicta 
et  incenso,  legit  omnes  illas  Orationes  sine  caato. 
Quibus  lectis,  deponit  pluviale,  et  recipit  casulam 
sive  sit  cardinalis,  sive  non. 

Notandum  tamen  quod  quicunque  facit  officium  de- 
bet  esse  indutus  paramentis  violaceis  vel  lodii  co- 
loris  :  diaconus  vero  et  subdiaconus  albi  coloris. 
Gonsueverunt  interdum  etiam  praslati  tunicellam  et 
dalmalicam  portare   albi  coloris,  et  casulam  ladii 


{HTonuntiat  indulgentiam  de  septemanniset  septem  ^  coloris.Sandalia  debent  esse  alba,  et  non  mutaatar 


quadragenis. 

Hic  notaquodsi  papa  facit  officium  ut  praemitti- 
tur^  incoaptoPsalmo  Magnificat  descendit  de  cathe- 
dra,  et  sine  mitra  thurificat  altare,  nec  ultra  rever- 
titur  ad  prasdictam  cathedram,  sed  ibimet  in  aitari 
dicit  orationem  Spiritum  nobis,  Domine. 

Quibusomnibusperaoti8,papa  sibi  reposita  mitra 
totusparatus,  cum  omnibus  cardinalibus  etiampa- 
ratis  et  cum  mitrisin  capitibus,  et  secundum  ordi- 
nemsuum  processionaliter  gradientibus^assistenti- 
bus  tamen  sibi  duobus  diaconis  cardinalibus  anti- 
quioribu9,  uno  a  dextris,  et  alio  a  sinistris,  prasce- 
dentibus  subdiacono  paratocumcruceetcapellanis 
omnibus  superpliciis  indutis,  cum  cereis  accensis 


necstola»  necmanipulus.  Indutus  igitur  priBlatus 
qui  facit  officium  sedet  super  cathedram  suam  ooo- 
pertam  faldistorio ;  et  data  indulgentia  per  papampo 
pulo,  secunda  vice  papa  venitad  capellam ;  et  facta 
Orationealiqualiterante  aitare,  et  surgens  asceadit 
adcathedram  suam»  indutus  prouterat  quanco  in- 
dulgentiam  populo  dedit ;  et  ibisedet  cum  mftra;  et 
duo  diaconicardinalesanteeum,  et  presb7ter,et  qoi 
servit  sibi.  Indntus  igitur  preelatus  oum  ministrissaii 
ut  supra,  sedet  diaconus  qui  debet  legere  Evange- 
lium ;  portatarundinemtricubitem  cumcandelisaO' 
censis  de  novo  igne,  et  cum  duobus  acoljthis  cam 
candelabris  etfaoulis  accensis.Et  subdiaconuspnB* 
cedit  eos  bajulans  crucem  ;  et  sie  pergunt  onmes 


vaditadfenestram,  502inquaindulgenUapopuIo  D  quasiSOS  usquead  finemcapelte;  etibialUtoce 


consuevit  dari ;  etibipreBsentibusomnibuscardina- 
libusparatis ;  facta  Benedictione  solitaperpapam^et 
data  indulgentia  popnIo,omnibus  praesentibus  car- 
dinalibus  et  ahis  prielatis,ut  8upra,videlicet  de  vii 
annis  et  vii  quadragenis  per  unum  cardinalem  ut 
ftupra,  sicut  veneruntprocessionaliter,  etiamomnes 
sic  revertuntur.  Deinde  intrat  cameram  suam  cum 
cardinalibus,  etcum  eoremanet  solusdiaoonus  qui 
dixit  E  vangelium  pro  j  uvando  ipsum  dominum  papam 
ad  deponendum  paramenta,  et  alii  extraoameram 
deponunt.Quibus  depositis,  papa  recipit  vestes  albas 
de  lana  in  hacdie  portari  consuetas.  Sacrista  vero 


diaconus  dicitLtimenC/^rts/t ;  etrespondebitchorui 
Deo  graHas ,  etfleotit  genua ;  et  iterummagis  appro- 
pinquat  ad  regias  capell»  ;  et  iterum  flectit,  altias 
intonando  Lumen  Christi  /respondentibus  \)X\%D(o 
^ra/ids.Intratcapellam  etvaditad  cereum  paschale 
oum  dictis  ministris,  et  ibi  super  pulpitum  ineipit  ab- 
^oXixie  Exsultetjamangelicaturba^eic.t^^iiempnxi^ 
a  papaBenedictionem. 

Finita  cerei  Benedictione,  proutin  Missali  Roma- 
no  continetur,  diaconusdeponitdalmaticamalbico- 
loris,  et  unus  clericus  vel  de  cantoribus  legit  lectio- 
nem  phmam,  consequenter  omnes  alisBleguntur  per 


"vwrr^m 


•m^m^^^^m 


^329 


ROMANI  ORDINES.  —  XV. 


1330 


clerioos  aut  per  cantores  ;  et  praelatus  legit  omnes  A     DataBenediotioneperpapain»Yadiiaddanduaim- 


in  cathedra  sua  sedendo  cum  mitra. 

Orationes vero praBlatus  legit  in  cathedrasua  can- 
tando,  non  In  cornu  altaris,  et  sine  mitra ;  et  unus 
de  clericis  suistenet  sibiante  librum,  etipse  versa 
facie  ad  altare  legit  Orationes.  Lectis  igitar  zii  pro- 
phetiis,  papasurgit,  et  vaditantemediumaltaris,  et 
flectitgenua ;  et  praelatusaccumbitsuper  faldistorio 
suo,  ubi  cousueveruntstareprffiiatiquandofaciuDt 
officium  antepapam.lnterdumvidi  quoddescende- 
-runt  de  illo  loco  magis  inferius  ex  latere  dextro  pa- 
pee.  De  hocnonestjus.Ipsis  veroprostratis,  subdia- 
conus  vaditad  pulpitum,ubi  lectae  fuerunt  lectionesy 
etcantantlitaniam;etcumperventumfueritadillum 
locum,  Peccatores  te  rogamus,  audi  nos,  iilequi  facit 


dulgentiam  populo.comitantibus  cardinaHbus^dein- 
de  revertitur  ad  cameram  suam^et  deponit  paramen- 
ta,etrecipit  chlamydem  cum  capaceo  de  scarletto 
alix),  qoibusutiturperistam  Octayam  indusive^vel 
saltem  usque  ad  Dominicam  in  albis  post  prandium, 
sed  melius  est  quod  portet  per  totam  diem,  oum 
quibus  etiam  vadit  ad  mensam  et  ad  Missam  in 
capella  sua. 

LXXXIV.  /n  die  saneto  Paschm  de  offkio  Miss»  m- 

brica. 

Dominicain  festo  Paschee  Missa  tantum  mandatur, 
neque  est  sermo;sedauditabono  maneMissa  parva, 
dominus  papa,  indutus  plaviaii  albo  cam  mitra  au- 
rifrisiatacumperlisjvadit  ad  dandumindulgentiam 


officium  surgit,  etdeponit  paramenta  violacea,  et  n  popuIo.Deindevenitadoapellamyassociantibaseam 

^a  **•*  *  **  «llf  %  *  A  *  A  ^^  1*1*V_A  <*V  ^  %  • 


etiam  ministrisui  recipiunt  albi  coloris,  et  mitram 
pretiosam,papa  semper  accumbente  super  cathedram 
suam  ante  medium  altaris  ;  et  cum  cantores  inci- 
piuot  primum  Kyrie,  eleison,  papa  surgit,  etibimet 
cum  duobus  diaconis  cardinalibus  et  pr»lato  qui 
facit  officium,  qui  stare  debeta  latere  sinistropapae 
cum  suisministris,faoitconfessionem  more  solito ; 
et  facta  confessione  faciens  officium  ascendit  ad  al- 
tare,  et  paparevertiturad  cathedram  suam  ponens 
incensum  inthuribulo  ;  etincensatoaltariincensa- 
tur  ipse ;  et  prflelatusproceditad  Missam.  Et  dumin- 
cipiiufGloriainexcelsisDeo,  papadeponit  pluviale 
rat^eum,  et  stolam,  et  mitram,  qu»  omnia  debent 
essesine  perlis ;  et  subdiaconus,  vel  ille  qui  custodit 
prsedicta  cumjmitra  consistoriali  cum  perlis.Sacrista 


oardinalibus  tunc  prssentibus  secundum  ordinem 
suum  ante  eum  gradientibus,  assistentibus  ei  duo- 
busdiaconis  cardinalibus  antiquionbus,  onoadez- 
tris,  etalio  asinistris  ;  subdiacono  orucemportante 
ante  papametantecardinales.Cumautempapaest 
in  capella,  statim  vadit  ante  altare,  ubi  debetesse 
cathedra  pulvinari  parata ;  et  reposita  siU  mitra 
per  diaoonum  qui  est  a  dextris,  genuflectit,  et  ibi 
aliquantulum  orat,  ut  moris  est. 

Deindesibi  mitra  reposita,  yadit  ad  aliam  cathe- 
dramlonge  ab  altari  paratam,  etibi  sedet ;  et  faota 
ei  reyerentia  solita  per  cardinaies  et  aliosprslatot, 
papa  inoipit  more  solito  alteTertiam,  quam  dicit  ipse 
legendo,etcapellanicum  cantoribusante  eomiptam 
cantando.  Qua  finita,  papadioit  Orationem,etprior 


vero  velejus  socius  traditpluviaie  album  de  samito  ^  episooporum  tenet  ei  librum  super  caput  suum,  et 


cum  aurifrisiis  de  perlisetcumcordonibus;et  diaco* 
nus  qui  stat  a  dextris  papae  induit  papam ;  etdum 
incipiturG/omm^rrc^^D^,  parvse  campanaede- 
bent  pulsari,  et  etiam  illa  magna  consistorialis,  et 
papa dicit  Gloria in  excelsis  Deo,onm  cardinalibus 
sibi  assistentibQs  ante  ad  modum  circuli.  Omnia 
alia  fient  prout  in  Missali  Romano  continentur. 

Notandumqued  lecta  Epistola,  subdiaoonus  qui 
ipsam  legit  debet  venire  ad  prsBlatum  quifacitoffi- 
oium ;  etversafacieadipsumaltavocedicitilnmin- 
Ho  vobisgaudiummagnumt  videlxeet  A//e/ma;etin- 
continenti  praelatus  surgit^  et  deposita  mitra  dicit 
Alleluia,  et  tribus  yicibus  inoipit,  semper  voeem 
exaltando  in  qualibet  vice. 


duoaoolythioantantBenedtcamtif  DominOtaUekiia, 
alleUnOj  eto.  Deinde  papa  sedet,  et  subdiaconus  cum 
uno  de  cubiculariis  caloeat  sibi  sandalia^et  ipse  papa 
interim  legit  Quam  dilecta,cum  iUis  Orationibns,  eto. 
Deinde  lavat  manus,proatcoafaetum  est,  et  saoris 
aliis  induitur  paramentis.  8imiliteret  omnet  car- 
dinales,  secundum  ordinem  suum  et  seoandum 
quod  eis  competit,  alba,  etiam  recipiunt  para- 
menta. 

Quibus  paramentis  reoeptis,  imponitur  papa  mi- 
trasolemnis ;  et  deinde  assistentibus  prodiictis  duo- 
bus  cardinalibus,  uno  a  dextris,  etalioa  sinistris,  et 
prior  episooporum  eum  associante  et  praoedente 
qui  ipsa  die  servire  sibi  debet  de  libro  et  aliisquaB 


Reoepto  igitur  corporeetsanguine  Domini  nostri  D  sibi  competuntin  offioiocapellani,  processionaliter 


Jesu  Christi,  faciens  officium  remanet  super  comu 
dextrum  altaris  ;  etsubdiaconuspapaeincipitAnti- 
phooam,  Vespere  autem  Sabbati,  etc,  ante  papam; 
et  summus  pontifex  504  incipit  dictam  Antiphonam 
deposita  mitra, et ponitincensuminthuribulum;et 
ille  qui  faoitofficiumthurificat  ante  altare  ;et  can- 
tato  percantores,  faciensofficiumdicitGoIlectamin 
comu  aliaris  pr«edicto,et  nonpapa ;  et  semperstat 
sine  mitra  in  sede  sua  dum  dicitur  GoUeota.  Aliqui 
Romani  pontiflces  consueverunt  stare  per  totum 
Magnificat  sine  mitra.  Nota  quod  in  ista  Missa  non 
dicitur  Lmtatus  stiih. 


cum  cmce,  incensoetseptemfaoulisvadit  adaltare 
et  veniendo  occurrunt  ei  tres  juniores  presbyteri 
oardinales  parati ;  et  ipse,  ut  moris  est,  reoipit  eos 
secundum  ordinem  suumadosoulumorisetpecto- 
ris.  Deindemoresolitofacitconfessionem  suamante 
altare,  et  alia  qase  in  aliis  solemnibus  Missis  sunt 
fieri  consueta.  Deinde  vadit  ad  sedem  suam,  ubi 
stando  dicit  Introitum  Misstt,  ei  Kyrie,eleison  cum 
oardinalibus.  505  Deindesedet,  etsic  prooeditur 
in  Missasecundumquod  alio  tempore  est  'regulari- 
ter  fieri  consuetum. 
Noiandum  quod  inhac  Missa  j[>oft  A/Muia  etVer- 


lS3i 


APPENDIX  AD  i.  GREGOan  MAONI  UTUUGICA  OPERA. 


un 


§vm€omfi$mMnxkM\ifi^f  eanlorait  ei  inoipitur  A 
p«f  eosdefiit  noo  per  papani*  Sequantia  Victimx 
paiehaiilimUifei  iofina  reiteratur  il//e/t#ta. 

NolaAdum  quodistadieoon  fit«ermo,  sedimme- 
diate  fiaito  Evangelio,  diaeoaus  qui  astistebat  a 
partesinitradicit  Confittor  Dto^  ete.,etpapa  more 
solitodat  Benedietionem  absque  pronuntiationein- 
dulgentiHk  In  fine  Blissflsdebet  dari,  quandoounque 
non  est  sermo.  Data,  benedictione,  papa  dicit  Credo 
m  ununi  Dium^  ete.  Item  oota  quod  inveni  in  spatio 
libri  extra,  quod  licet  nonfiatsermo,tamen  dicilur 
ConfUeor,  et  datur  indulgentia.  Notandum  etiam 
qaod  saerista  bodieponit  mitras  pretiosas  et  solem- 
nes^upereornu  sinistrum  altaris,  et  semper  in  aliis 
diebus  pvoeessionalibus. 

Item  notandum  quod  paulo  ante  incboationem  g 
prsBfationis  duo  diaconi  cardinales  ultimo  electi  va- 
dontretro  aUare  ad  similitudinem  seu  reprfissenta- 
tionemangeioliim  monttmentum  eustodientium  ;  et 
ibi  moraatuv  erecti  versa  facie  ad  populum  usque 
ad  iatonationem  A§iiM$Dei.  Quo  incepto,  redeunt 
ad  loea  sua  pristiaa,  etnon  ante.  Notandum  vero 
quod  cufls  papa  dicit  incboationem  Paier  noitir^ 
Pefomnianbeula$(eeulorufntuon  respondetur  Ameti; 
sed  immediate  dicit  Oremuif  Prmceptii  ialutaribUi, 
PtUer  uoiter,  etc.  la  fine  respondetur  Sed  libera  nos 
a  malo  eiPam  domini  dioitari  et  omnia  alia  quss  in 
alio  tempore  disi  solent ;  eidiQii^fLmtatui  tumtP^ 
ier  nosfsr*  Etistodie^^papaeommunioatinsedesua 
aoleainiter»ut  moris  est.  Notandum  eUam  quod  sa^ 
ertefadebet  por^rebodie  trescaIlces,magnttmpro  ^ 
iliasa  :  alium,  oum  quo  papa  bibitvinum ;  tertium 
piro  eommuniode.  Parat  etiam  oustodiam  deaura- 
tam,  et  totfioitias  parvas  quot  sunt  neces^arisB. 

L^XXV.  De  eommunione  diaconorum  caf^dinaHum 
et  aliorum  prmlKUomm, 

DodommunioBediaeonorum  eardinaliumet  alio- 
ram  prsBkktommi  derieoram  etlaieorum,  soieodum 
estquod  istadie,  sidominus  papa  oelel>rat,  oomes 

diaoonieommanieantinoapellapapflB,necnonetao- 
tarii  et  capeilani  ipsius  domini  papae,  ac  clerioi»  et. 
kuoit 

Ifota  cb  pace  danda  ut  sequitur  immediate  post 
papatn,  oujus  oontraHum  reperitur  ia  C«remoniale 
domini  Jaoobi  Gaietani ;  sed  istemodusplus  placet 
mihi*  SoiliBetquodpapa  datapaoe  prioriepiscopo- 
rum  eardinaliam  qui  servit  papes  in  Missa,  imme-  # 
diatelpapa  d&t  paoem  diaoonis  oardinaIibus,dempto 
illo  qui  legit  Evangelium ;  etille  recipit  statim  post- 
quam  babuii  in  ore^eorpusCbristi  de  manu  papas.  Et 
data  pace>  papa  ascendit  magnam  catbedram,  asso- 
ciantibttsdiaooniseardinalibus  secundum  ordinem 
suum ;  et  iUe  qui  dioil  Evangelium  fiecUt  genua,  et 
reoipit  patenam  cum  corporeCbristi  stando  pedes, 
eteamelevat^tenendoipsamambabus  manibus  ele- 
vatis  quaiii  ad  suos  ocolosi  et  vertilse  ad  partem, 
deztram,  500  eesi  velletdioere  Dominue  vobiscum, 
etpereamdem  partem  revertituTi  et  vertit  se  simili 
«Mdo  aA  parleai  slaistvam  \  et  geaufleetlti  et  tradit 


subdiaeoBoetiamgenuflectenti,  qui  portateampape 
cum  corpore  Christi.  Et  recipit  cdlicem  disoooper- 
tum,  et  facit  simili  modo  cireulum,  et  portat  papse 
Cbristi  sanguinem . 

Eeceplo  ergo  corpore  Cbristi,  accepto  a  papa  os- 
oulo  pacis,  revertitur  ad  altare  cum  calice  ;  et  ibi 
ouui  caJemo  sugit  modicumde  sanguineCbristi,  et 
dat  subdiaconoetiam^etosoulatur  eum  ;  quo  facto, 
reclpitcum  descensus  est,  quia  episcopus  sacriata 
qui  servit  papa  ponit  Hostias  consecrataa  intra 
ooppam,  et  non  diacoaus  cardinalis,  cum  tenacuUa. 
Ht  ita  vidi  servari  ego  Petrus  episoopus  OloyocDais 
tempore  domini  Bonifacii  IX,  lonocentii  VI,  Grego- 
rii  yi,  Joannis  XXIII,  et  Martini  V,  et  tempore  quo 
cum......  tenaculis  de  auro  Ilostias  conseeratas,  et 

ponit  iilam  in  coppam  magnamdeauratam  ad  hoc 
dedioatam  ;  et  eodem  modo  facit  ciroulum  ;  et  aie 
tradit  subdiaeono.ambobus  genufleotentibua.Quam 
subdiaoonus  portatpapae,etsemperantepapam  te- 
netiquousqueomnes  communicaverint;et  diaconas 
remanet  in  altari,  tenendo  cummanu  sinistrasuper 
comu  deatrum  altaris  calicem,etoummanudextra 
fistulam,  oum  qua  dat  ad  bibendum  omnibos  qui 
eommunioaveruntde  manu  pap»  de  Cbriatisan- 
guiae,  dioeado  oaibbet :  Sanguitdomini  nostri  Je$u 
Ckristicustodiat  animam  meam  [Leg,  tuam]  in  vi- 
tam  mtefnam^  amen,  et  osoulatur  quemlibet. 

Notandumquodprimo  oommunioantdiaoonicar- 
dinales  juita  ordinem  prioratus  sui  bini  et  bini,  tI- 
delioet  postdiaconum  etsubdiaoonum ;  secundo  ca- 
pellani,  auditores,acolytbi«oum  cottisetsuperpliciis 
bini  et  bini*  Notaquodpapaosculaturtantummodo 
eardinalesqui  oommunicant  bodie,  etnullum  alium 
ia  diota  eommunione.Tertionotariicumcappisla- 
neis»  et  posnitentiarii  ;  quarto  barones  et  mibtes 
juxtaordinemsuum,depositismantelliseti»puceis; 
ultimo  quiouaque  voluerit  vere  confessus  et  poeni- 
tens.  Notaetiamquodquilibetquioommunicatcon- 
suovit  ofierre  aliquid  super  altare  po8tquam'eoBi- 
munioaverit ;  et  totum  illud  est  sacristss  et  capella- 
unrum*  Item  nota  quod  quilibet  poet  sumptionem 
Gbristi  saoguiais  debet  bibere  modioum  de  vioo 
oum  ealiee  de  maou  saeriatss  yel  aoolytbi  oaUceai 
teaentis» 

Notandum  quoddominusnosterpapabaedieno& 
consuevitlavare  digitos  eumTinoiuee  vinum  sumere, 
prout  ooasueviti  postquam  oommunioavit  subdiaco- 
aum»  sed  tuao  postquampmnescommunicavertQt, 
aec  ita  parum ;  nec  subdiaoonus  non  bibit  Tioum, 
nisi  postquamomnesoommunicaverint ;  et  eoquod 
si  aiiquid  de  corpore  Cbristi  ia  pateoa  remaneret, 
soluspapa  debet  sumere  ;  et  si  aliquid  de  sanguine 
Cbristi  in  calice,subdiacoousdebetsQmere.  Etpost- 
quam  omoes  oommunicaverint,  venit  coofessor  paps, 
sisit  episcopus  ;quod  sinonesset,  unus  alius  epi- 
scopus  de  domo  pap«  portal  calicem  coopertum  cum 
oapitetobaIesBdeauro,etaiiocapite  pendente  super 
bumerum  sinistrum»  prout  morts  est ;  et  aatiquior 
aeolirtborttmpostipsumepiseopUAbiiJulatai&pttUif 


■^ 


TT 


1333 


ROMANI  ORDINES.  —  XV. 


1334 


oum  vioo  et  aqua,  etduabustaxeis,coopertascum  A  vertuntur.  Etpapa  recipit  capuceuin  et  chlamydem 


panaoillo^cumquocooperiturpalliuro;etepiscopus 
praadiotus  pergit  cum  dicto  aoolylho  ante  papam, 
et  subprior  507  episcoporumabluit  parvam  taxeam 
de  aurocum  vino  ;  deindeinfuaditvinum  super  di- 
gitof  papffi,  et  dictam  perfusioaem  digilorum  idem 
•ubprior  portatad  aitare,  quam  bibitdiacouus  car- 
diaalift  cum  eubdiacoao,  prout  coasuetum  est.  Coa- 
fessort  abluto  calice,  iafuadit  viaum^  et  acolythus 
aquamiatra  calicem,  geauflecteatibus  aate  papam ; 
etdomiauspapa  abluitos^etsumitviaum  cumcalice 
pf flodiato;  etFi  aliquid  remaaet  subdiacoaus  sumit  su- 
peraltare.  Deiade  papalavat  maausia  magaisbaciii- 
buede  auro ;  quibus  lotis,  papaaccedit  ad  altare,  et  sic 
perdoitllissam  suam.Notaquod  omais  homo,  cu- 


de  scarletto  albo,  quibusutitur  per  totam  Octavam, 
et  slc  vadit  ad  measam.  Acolythi  vero,  et  clerici,  et 
sacrista,  plicaat  illa  parameata,  et  hodie  comeduat 
cum  papa,  auditores  a  latere  dextro,  508  pnmo 
unus  auditor,  secuado  uaus  pGenitentiarius,  et  sic 
per  ordinem  ;  a  latere  siaistro  primo  subdiacoaus, 
secuado  uaus  commeasaliis,  qui  est  magister  palatii, 
Tcluausalius,  tertio  uausacolythus,  et  sic  deinceps. 
£t  datur  piper  ia  coUatione  f>ost  praodium. 
LXXXVI.  De  secundis  Vesperis  eadem  die. 

la  secundis  Vesperis  papa  veoit  cum  pluviah  albo 
et  mitra  aurifrisiata  consistoriah. 

LXXXVII.  De  diebus  Lunm  et  Mariis  Pascfm. 

Item  die  Luosb  aec  die  Martis  aoa  est  sermo, 


jutcuoque  coaditioois  et  status  existat,  qui  sit  vere  ^  aequeMissa papalis,  nec papa  venit ad  Vesperas  his 


ooofestui  et  vere  posaiteos  cordecoatritut,  absque 
lic^tia  episcopi  «  plebaai  vel  aherius  majoris,  ho- 
diepotettreciperecorpusChristi  de  maaibus  papae. 
Notaadum  quod  buticularii  papsB  debeat  portare 
tres  vel  quatuor  magaas  quartas  vinipurietoptimi 
procommunioae.  Viuumvero  quod  remanettam  in 
magaisMissisquam  ia  parvispapalibus,  semperest 
sacristfis;  etcum  omaescommuuicantes  sanguinem 
8umpserunt,dominusdiacoausdatfistulamseucala- 
mum  ad  sugendum  ab  utroque  capite  subdiacono,  et 
posteacalJcemadsumendumillud  quod  superestde 
saoguiae  Christi.  Quibusfactis,  diaconus  plicatcor- 
poralia,  et  tobaleam  super  altare  positam  etiam  amo- 
vet.  Deiade  papa  veniente  ad  altare,  mitram  idem 
diacouus  deponit  ei  etpostmodum  ad  locum  redit. 


duabus  diebus,  sicutfacit  in  Nativitate  Domini,  ex  eo 
quia  aon  est  Missa  papalis ;  aec  veoit  ad  Vesperas, 
aec  est  sermo. 

LXXXVIII.  De  die  Sabbaii  in  Albis  rubrica. 
SabbatoprimopostPascha,  quod  dicitur  inAlbis, 
aatiquitus  coosuevit  celebrare  coram  papa  prior 
episcoporum  cardiaalium,velaliuscardiaali8,  licet 
papadecommuaicursuhac  die  celebrarecoasuevit. 
Perlicitur  igitur  Missa  quomodocunque  dicatur  usque 
ad  Agnus  Dei.  Quodicto,  paraatur  cardioales  secua- 
dum  modumsuum,  si  papa  aoa  celebret,  et  ia  or- 
dioe  parameatis  suis  alois,  et  dicitur  ii^nus  Z)et,  per 
domiaum  papam  cum  cardiaahbus  caeteris,  tam  pras- 
latis  quam  aliis  ;etposteaserviturMissa  morecoa- 
sueto.  Sciendum  quod  ista  solemaitas  aoa  fit  aisi 


et  papacomplet  Missam  suam,  et  diaconus  dicit  Ue  C  quaado  daatur  ^  agnus  Dei,  videlicetia  primo  aaao 


Missa  est,  cum  dupUci  ^ //«/uia. Deinde  data  Bene- 
dictiooeperpapammore  solito,  episcopuscardinalis 
qui  servit  papae  de  libroiomissa  pronuntiat  Indul- 
gentiam  de  mandato  et  aucloritate  papce  vii  annorum 
el  VII  quadragenarum.  Qua  Indulgentia  pronuntiaia, 
papa  totus  paratus  ut  in  Missa  fuit,  praecedentibus 
ejus  capellanis  portantibuscereosacceosos,  deinde 
cruce,  etomnibuscardinalibuB  paratis  ut  in  Missa 
fueruot,  etcum  miolstris  suis  secuadum  ordinem 
suam  oorameo  biaisetbiai8incedentibus,juniori- 
buB  tameocardinalibusseoundum  ordinem  suum 
praBcedentibus,  et  duobus  diaconibus  oardioalibus 
qui  ei  io  Mistaastiteruattuac  cum  eoassisteotibus, 
T«dit  ad  fanestramaddaadumpopuloiodulgeotiam 


et  io  septimo.Quodsipapaoelebret,  tuoccardioales 
et  prselati  omoes  ioduuot  se  parameotis  albis  iti 
principio  Miss{e,ut  in  aliisMissis  papalibusestooa- 
suetum  fieri.  Si  autem  alius  celebrat  coram  papa, 
sivesitcardioalis,  sive  prselatus,  nullus  debet  se 
parare,  quousque  fueritdata  paxomoibus,  et  facta 
communione  in  altari  per  celebraotem.  Notaodum 
quoque  quod  in  hac  Missa  ooo  coosuevit  esse  sermo, 
sed  sola  Missa  maodatur,  oec  habet  Vesperos  pr», 
cedeotes  papales. 

LXXXIX.  De  his  quce  debentfieriin  eodemSabbato, 
quando  papa  non  celebrat, 

Scieodum  tameoest  quod  quando  papa  ooo  cele- 
brat,  illa  die  audita  parvaMissa,  ipse  venit  paratus 


deyiiaooit  et  tu  quadrageois.  Deinde  modo  pree-  D  cum  pluviali  plaoo  albo  cum  aurifrisiis  taotum,  et 


diotovadit  adcameramsuam,  ubidebetessecathe- 
dra  cum  scabello  parata  ;etcumpapa  veoerit,dia- 
coDUs  qui  ei  servivit,  traditis  priusaooullsepiscopo 
cardioali  quiei  de  libro  servivit,exuit  ipsum  domi- 
Dum  papamomnibusparamentissuisquae  proMissa 
diceoda  sumpserit,  et  per  ordinem  dat  papse  ad 
osculaodum  stolam,  faoum,  crucem  pasloralem ;  et 
cum  omnia  paramenta  deposuerit.dictusdiacoous 
cardioalis  parameota  depooit,  etomnes  cardioales 
recipiuQtvestesquotidiaoas,  et  sic  ad  propria  re- 

•  Id  obtervatum  ob  legem  communionit  paschaliti 

Itt  proprta  oiyttiqtti  tcolitift  lumtndtt» 


mitra  alba  cum  perlis  coosistoriali  ;etilladieservit 
papae  prior  presbyterorum  cardioalium  cum  super- 
pliciis,  amictu  lato,  et  pluviali ;  prespyter  etiam, 
sed  cum  plaoeta,  et  oon  pluviali  ^diacooicardiaales 
cum  amictu  stricto,  superpliciis,  tunicella,  etdal- 
matica  ;  et  509  ^^^^^"^  ^ii  pfselatletiamcumplu- 
viall ;  et  sic  veoiuot  cum  mitris  ad  papam  ;  et  ez- 
tracta  mitra,coram  papa  geouflectuot,  etipse  cuili- 
bet  ponit  in  mitra,  quam  teoet  io  maou,  agnus  Dei 
duo.  Quibus  sic  receptis,  oscuiantur  geou  dextrum 

^  Vide  tupra»  capi  6i|  initio» 


1335 


APPENDIX  AD  S.  GRKGOHll  MAGNl  LITOUGIGA  OP£KA. 


1336 


pap»,  et  revertuDtur  ad  locasua^  et  deponunt  pa- 
ramenta,  reassumeDdo  c.appas  laneas.  Similiter  et 
alii  pfielati  veniunt  parati  ad  recipieadum  agaus 
Dei,  noa  tamencum  mitris  in  capite,  sed  in  manu 
eas  deferunt,  nec  genu  dextrum  osculantor ;  alii  vero 
non  induti  pedem ;  caoteri  prslati,  et  omnes  alii  qui 
adeum  veniuntproaccipiendo  agnusDei,  dextrum 
papffi  pedemosculantur,etnon  genu;  etiamsiesset 
rex,  immediate  post  cardinalem  venit  ad  recipien- 
dum  candelarum,  cinerum,  palmarum,  agnorumet 
cereorum  ad  talia  seu  consimiles  actus  pertineatium. 
Et  danturduo  agausDeicuiiibet  pr»lato;  aliis  vero 
unum  tam  clericis  quam  laicis. 

Notandumtamen  quod  antequam  prior  presbjte- 
rorum  cardinaliumrecipiatparamenta,  recipitpacem 
aprffiiato  celebrante  illa  die  coram  papa,  et  dat  pacem 
papffi  ;  etipsa  data,vadit  adparandumse  proutest 
dictum, 

Et  sciendum  quod  dominus  Clemens  papa  VI,  pon- 
iificatus  suiaaao  7,aDao  Domini  1350,  dedit  cuilibet 
cardinali  tres  agaus  Dei,  licettempore  domini  Joannis 
pap8B  XXIIet  Benedicti  XII  non  esset  consuetum  dare 
nisi  duo  cardinalibus  et  praelatisy  aliis  vero  unum. 
Datis  omnibus  cxistentibus  in  capella  infra  regias, 
papa  abluit  aliquantulum  manus  suas  in  cathedra. 
Postea  cantaturpercantores  Postcommunio,  etfiini- 
tur  Missa.  Deinde  Benedictione  faota  per  papam, 
prfielatusquifacitofficium  Missfieilla  diedemandato 
pap»  pronuntiat  indulgentiam  vii  annorum  et  vu  qua- 
dragenarum,quianoDcoasuevit  esse  sermoilladie. 

XC.  Quando  papa  celebral 

Nota  etiam  quod  si  papa  celebraret,  quod  tamen 
modemis  temporibus  non  est  consuetum  fieri,  dantur 
agnus  Dei  loco,  tempore  et  modosupradicto.Pree- 
tereasciendumquod  Romani  pontifices  non  coosue- 
veruntfacereiilain  solemnitatem  in  hac  die,  necper 
se,  necper  aiium,  oisiin  primo  anno  suae  creationis  et 
in  septimo  anno,  et  deinceps  sic  de  vn  in  vu  annis. 
Et  i>eneverumquodinprimoannoin  propriapersona 
tenentur  facere  officium  hac  die.  Idem  fecerunt  Ponti- 
fices  UrbanusY,  GregoriusXl  in  Avinione,  etdomi- 
nu8  Urbanus  VI  Romae  in  sancta  Maria  Transtiberim. 
Verum  quod  iste  dedit  etiam  post  prandium  agnus 
Deiomnivolenti,  et  misiteum  parionibus  regionum 
et  offlciaiibus  Urbis  anno  Domioi  1378. 

Scieodum  quod  anno  Domini  1378  dominus  Urba- 
DU8  VIRomaBin  ecclesia  sanotae  Mari»  TransUbe- 
rim,  in  secundoanao  buob  creationis  dedit»  quoniam 
inprimononpotuit,  quia  non  fueratante  eleclusnisi 
per  tres  septimanas;  et  eadeditDominica  in  Aibis, 
non  Sabbato^  etcelebravit  in  pontificaiibus ;  nec 
fuit  sermo  in  510^^^^^  inquaistumritum  tenuit 
et  observavit.  Dicto  Agnus  Dei,  ooopertoa  cum  uno 
veiosericopulchrotenuissimo,  acessitcircamedium 
ecclesifle,  quem  antecedebat  subdiaconus  cum  cruco, 
cerofarii  seu  acolythi  cum  candelabris  ct  candehs 
accensis,  ubi  subdiaconus  incoepit  caotare  istum 

•  Suppie  allarif  vel  calic^. 


A  Ver^nim :  Sanctissime  Pater,  utisunt  agni  novelH  qui 
annuntiaveruntnobis,aUeluia,modo  venerunl  adfon 
tem,elrepletisuntclaritite,  atleluia;  etchorasres- 
pondii Deo  gratias,altiluia,  Etiterum  secundoeum- 
dem  modum  tenuit,  cum  pervenit  ante  fores  capells 
8euchori,a]tiusinchoando  ;tertiocum  parvenitante 
altarepapasempersedendoincathedrasua  magna, 
eumdem  modum  tenuit,  sed  altius  inehoando,  et 
qualibet  vice  flectitgenaa.  Eteitensa  tobaka  super 
genu  papce,  praedictussubdiaconus,  flexis  genibus, 
semper  tenet  platellum  oum  agous  ante  papam,  et 
papa  dedit  cuilibetcardinali  tres,  et  cuihbet  prflelato 
duo,  alii<  vero  clericis  et  laicis  unum.  Quibus  sic 
distributis,  lavit  manus,  et  perfecit  Missam  suam. 
Depositis  magnisparamentissachs,  reas^umptitplu- 

g  viali  et  mitra  aurifrisiatayconsistoriaiitersedit  infira 
cancelium  capellee,  et  unum  pedem  extra  regiaste- 
nebat,  etorani  venienti  dedit  unum  agnus  Dei ;  et 
quilibet  osculatur  sibi  unum  pedem,  cardinales  et 
praelati  induti  ut  in  Candelis. 

Post  prandium  vero  redditis  gratiis  venerunt  cubi- 
cularii  cum  magno  platello  cumagnusDei,  etpapa 
dedit  servitoribus  et  familiaribus  suis  cuilibet  duos 
agnus  Dei.  Fuerunt  facti  ilio  anao  per  fratrem  Petrum 
episcopum  Seoegalieasem  sacristam  xxiv. 

Scieodumquomododictus  frater  Petrusepiscopus 
fecit  dictosagausDei.Primonamquecera  mundaet 
albissimafuitpositasupraaltare  beati  Petri  apostoIL 
Deinde  sibi  tradita  per  clericos  camer»  et  per  ma- 
gistrumcereffipapee.  Qua  recepta,  confecitillamdiem 
Q  cum  chrismateantiquoquod  remansit  de  annopra»- 
terito.  Verum  quod  etiam  miscuit  cum  chrismate 
novo  proptermajoremdevotionem,etimpressit  illam 
in  illis  sigillis  seu  formulis  ad  hoc  dedilis  ;  deinde 
i^eoedixit,  sicut  benedicuntur  caodelae  in  die  Cande- 
larum,  mutatis  vocabulis ;  demum  eos  immersit  in 
aquam  benediotam. 

Prfletereascieadumestquod  papaconsuevitdeferre 
albam  planetam  sine  paramentis  et sine  aliquo  auri- 
frigio,  omni  tempore,  sive  in  Missa,  sivein  Vesperis, 
vel  alias,  quandocunque  est  Missa  principalis  et 
Vesperae,  etquandoounquefueritprocessus,  et  venit 
ad  publicum. 

Caeterum  in  die  Jovis  sancta,  nec  in  die  Pasehae, 

nec  in  vigilia,  nec  in  Sabbato  in  Albis,  nec  in  fosto 

])  Natalis  Domini  consuevit  esse  sermo,  necin  Punfi- 

catione  beatae  Mariee  virgmis,  neoindie  Palmarum. 

XCI.  Defesto  Ascensionis  Domini  rubriea. 

In  die  Ascensionis  Domini  sermo  et  Missa  man- 
dantur,  non  tamen  Vesper»,  Hcet  papa  veniat  cum 
pluviali  rubeo  de  samita,  et  mitra  aurifrisiata  consi- 
storiali ;  et  cardinales  etiam  debent  veoire  cum  plu- 
vialibus  511  ^^^i  coloris,  et  Aatiphooas  incipiuot 
prout  est  io  aliis  Vesperis. 

Nota  quod  ista  die  possuot  et  coosueveruat  fieh 
Processiooes  geoerales,  et  speciales,  secuadum  quod 


4337 


ROBIANI  ORDINES.  —  XV. 


1338 


nftcessilas  ezigit,  de  maae  antequam  papa  veniret 
ad  MisBani. 

\C\l.De  vigilia  PenUcoites,de  Mi$sat*ubnca, 

Ih  yigilia  Peniecostes,  si  papa  velit  celebrare  se- 
creteet  basselfissam  suam,ipsemetle9itlectiones 
omnes  illas,  proutin  Missali  Romano  scribuntur,et 
more  soiito  facit  confessionem  ante  primam  leatio- 
nem. 

In  magna  Missa  papafacta  reverentiaantealtare 
more  solito,papaasceuditad  magnam  cathedram, 
et8edet;et  tunc  legitur  prima  lectio,  etconsequen- 
teromnes.Ad  litanias  papaflectitgenuaantealtare, 
et  dumdicitur  Peccatnres,  surgit  et  facit  confessio- 
nem,  nec  descendet  ad  Orationes  ad  flectendum 
genua  sicut  inferius.  Item  sunt  Yesperas  maodatie, 
etpotus  in  aula,  in  quibuspapa  venit  cum  pulchro 
pluTiali  rubeo  cumperlisetimagiDibus,etcummitra 
pretiosa  et  solemni ;  et  cum  in  secundis  iVesperis 
venit,  simpliciter  veniunt  in  primis  cardinalescum 
pluvialibus  rubeicoloris.  Missaet  sermoetiam  man- 
dantur. 

XGDI.D0  T^tnis  Vesperii  et  Matutinis, 

In  primis  Vesperis  dominus  papa  iocipit  primam 
Antiphonam^Hymnum,  et  illamad  Magnificat,  Gar. 
dinales  vero  incipiunt,  alias  Antipbonas.  Incoepto 
semper  Veni^creator  5ptrt^iit,antepapamperunum 
de  capellanis;papa  reincipit  Fefit;Creator  Spirttus. 
Quo  incoepto,papa  descenditde  sedesua^et  vaditan- 
te  cathedramcoramaltariparatam»etibi  genuflectit, 
et  stat  genibus  flexis  sine  mitra,  quandiu  canta- 
lur  primus  Versus  Hymni  per  eum  inccBpti ;  primo 
Yersu  iinito,  redltad  sedamsuam.Omniaalia  fiunt 
prout  in  aiiis  Vesperis  solemnibus  estfieri  consuetum 

In  Matutinis  qusB  cantantur  de  sero  i>ona  hora, 
dominus  papa  venit  sine  mitraet  sine  pluviali.Ipse 
iiicipitMatutinas,etdat  illis  Benedictiones  inprin- 
eipio  lectionnm,et  dicit  Orationemyet  niiplus. 

Notaquod  praslati  domini  stant  juxta  eum,et  an- 
tiquior  servit  sibi  de  libro  et  incenso  ad  ponendum 
in  thuribulo,  dato  quod  non  essent  ibi  iUi  majores 
illo,sive  protontarii,  aut  alii. 

XCIY. Deofficio  infesto  Pentecostes  rubrica. 

In  festo  Pentecostes,  si  dominus  papa  celebrat, 
ipse  incipit  Tertiam  cantando  Deus  in  adjutorium 
meum  intende.AniequeLtn  recipiat  paramenta  ponti- 
ficalia^incipit  Hjmnum  etAntiphonam,  post  quam 
acoly thus  cantando  per  capellanos  et  cantores  ;  et 
papa,  deposita  mitra  per  diaconum  cardinalem  a 
dextris  assistentem,dicit  cantando  Orationem.  518 
Qaa  dicta,reponitur  eimitramin  capite  pereumdem 
diaconum  cardinalem,et  dicit  sedendo  Quamdilecta, 
etc.,et  illasOrationes,  et  interim  calceatur  sandaliis. 
XCV.  De  Processione  et  Missa  ipso  die- 

Nota  quod  in  Processiooe  suntseptem  candelabra. 
Postea  vero  Missa  incipitur.Post  Allelina,  yidelicet 
secundum,dum  debet inchoari  per  cantores  Veni^ 

*  Mendosus  locus,  qiii  videtur  ita  restituendus  : 
Anno  Domini  1390,prtmo  ponti^tus  domini  Bonifa^ 
cii  /X,  in  diesanctm  Trinitatis  celebravit  Cosmas,  sci- 


A  sancte  Spiritus,peip9L  descendit  de  sede  8ua,et  vadit 
ad  cathedram  coram  altariparatam;et  ibigenuflec- 
tit,et  deponitur  ei,  mitra,et  stat  ibiusque  tuiamoris 
dicitur.  Deinde  dumdel>etincipi  prosasanctiSpiri- 
tu8,papa  surgit  de  sede  sua,et  ibi  stando,deposita 
mitra,etunusde  capellanis  cantando  coram  eo  eam 
reincipit,et  papa  cantando  dicit  Sancti  Spiritm,  et 
sedetdeindequousqueprosasitdicta.Aliafiuntprout 
est  consuetum.  Sed  ista  die  servit  papse  in  officio 
capellani  prior  episcoporum  cardinaiium.Seiendum 
per  totam  istam  Octavam  quod  utimur  paramentis 
rubeis,  etiam  de  Merourii,  Veneris,  et  Sabbato  in 
Missis,  q  uantumcunque  faciam  us  de  temporibus  Ipsa 
igitur  die  Sabbati,  si  papa  ceiebret  basse  et  secrete 
Missam  suam.antequam  faciat  confes8ionem,et  an- 

^  tequam  planetam  recipiat,  super  comu  altaris  legit 
omnes  ilias  lectiones  cum  litaniis,  prout  in  Missali 
Romano  continentur.Quibus  lectis^nduit  pianetam, 
et  facit  confessionem  more  solito,  et  dicit  Gloriain 
exceliis. 

XCVl.De  festo  sanctissimm  Tnnitatis. 

In  die  sanctse  Trinitatis,quod  estin  Octavis  Pen- 
tecostes,  utimur  paramentis  albis.  Sermo  et  Missa 
mandantur.Habet  Vesperas  pr8Bcedentes,nontamen 
mandatas,Iicet  cardioalessint  indutiin  albis,etpapa 
cum  pluviali  rubeo  de  samito  et  aurifrisiata  mitra 
consistioriali. 

XCVII.  De  MatutinU  et  MissOy 

In  Matuiinis  papa  ae  serocum  suis  prflslatis  con- 
suevit  audire  etalia  facere  prout  in  aliis.  Quod  si 
G  dominus  papa  celebret  iila  die  servit  sibiin  ofificio 
oapellani  prior  episeoporum  cardinalium* 

InMissanonfit  commemoratiode  dominicaquam- 
vis^n  primis  Vesperis  et  Matutinis  fiat  nona  lectio, 
et  ad  Benedictionem  commemoratio,et  in  secundis 
Vesperis.IstudfestumprsBdictumnonhabetOctavas. 
Nihilominus  si  veniet  in  feato  sancti  Barnal>»,  de 
Trinitate  faciamus^etnullamcommemorationem  de 
sancto  Barnaba. 

Nota  quod  anno  Domini  13l2pontificatU8  domini 
fionifacii  Vlilyln  die  sanctn  Trinitatis,  celebravit  * 
coram  in  capella|magna,513<]<^&  papaerat minus 
benedispositus,  et  fuit  sermo. 

XGVIII.Z>e  festo  corporis  Christi  rubrica. 
In  die  Gorporis  Ghristi  sermo  etMissa  mandantur. 
D  Gonsneverunt  VeBpera  prtecedentes  mandan  de 
gratia  speciali  causa  devotionis,  et  tunc  papa  venit 
cum  pulchro  pluviali  et  mitra  pretiosa  et  solemni. 
Quod  si  non  mandentur,  venit  cum  simplici  de  sa- 
mito,  Quoquomodo  sit,  cardinales  veninntietsunt 
parati  cum  paramentls  albis,et  inchoant  Antiphonas. 
XGIX.  De  MatutinU  et  Missa. 
MatutinsB  etiam  cantantur  de  sero,  et  papa  inte* 
rest  cum  chlamyde  sine  mitra. 
Si  fiuntprocessiones,episcopi  cardinaies  induun- 

licet  cardlnalis  Bononiensis,  de  quo  in  capite  centesi- 
mo* 


1339 


APPENDIX  AD  8.  GREaWU  MAGNI  UTDRGICA  OPERA. 


m9 


tur  piiiYMlibtit»  prasbyteri    oardiaaies   plftoetis,  A 

ditQoni  cardinaia«  dalmaiiois. 

la  Miasa  utimur  albis  paramentis,  iaquaservit 

pap«,  «i  eelebret,  prior  episcoporum  cardiaalium 

ia  ofdoio  oapellaDi.Quod  ai  aoii  oelebret,servit  sibi 

prior  presbyterovum  cardinalium. 

G.  D$f^tivUaiiHs  quaveniantinfra  Ooiaoas  Corp^ 

Chmti. 

De  festi  vitatibus  qu6B  inf ra  octavas  Gorporis  Ghristi 
▼eniuntt  nibil  dt»  eioeptis  fastivitatibus  beati  Joan- 
Dia  Baptistffi»  Joanois  et  Pauli,  apostolorum  Petri 
et  Pauli.  Si  feslum  sacicti  Joannis  Baptistffi  iu  die 
festi  Gorporis  Gbristi  veaerit,  aibil  de  eo,  sed 
in  orastiaom  celebratur ;  et  Octavss  t>eeti  Joaonis 
Baptistffi  cadentes  in  Ootavis  Gorporis  Gbri9ti  in 
erastina  oeiebrei:tur,;et  tertia  die  fitcommemoratio  ^ 
feaoeUPauU.  ^ 

Uem  nota  quod  aono  Domiai  i388»  aaoo  quiato 
aanotiaeimi  in  Gbristo  patris  domioi  Urbani  sexti, 
festum  beati  fiarnabffi  apostoli  venit  die  Merourii 
infra  Ootavas  Gorporis  Gbristi ;  et  nibil  de  eo  feci- 
mus^nec  commemoralionem,  nec  aliquid  ;  necfuit 
consistorium,  sed  fecimus  de  Octavis  ;  et  ita  per 
totam;et  in  die  Vcaeris  fecimus  de  sancto  Barnaba 

S»ost  Octavam.  Ita  factum  fuit  anno  1389.  Quod  si 
estum  beati  JoanDisindieOctavffiGorporis  Christi 
Teniat,fiatdesancto  Joanne  cum  commemoratiooe 
de  Octavis,  et  die  Veneris  •  ceiebrentur  Octavffi. 

In  die  corporis  Ghristi  in  primls  Yesperis  aon  fuit 
prffidiotus  papa,quiapas8us  oalouios;aeoGardinales, 
aed  patriaroba  Gradensis  oonfessor  sanotitatis  suffi 
in  magna oapella  fecit  per oantores cantare Vesperas.  ^ 
Quibus  dictis  inoontinenti  etiam  solemniter  oanta- 
verunt  Matutinas,  anno  Domini  1302. 

Item  domini  eardinales  in  die  Gorporis  Ghristi 
Toluerunt  aiidire  mafnamMissam  oumtermonein 
magna  oapella;  papaabsente,  eontra  mores  514 
Romauffi  eoclesiffi.Gardinalesenim  neoin  conoiiiis, 
nee  in  Missisdebenteongregarisinelioentiapapffi. 
Dictam  Missam  celebravit  Gosmatus  eardinaiis  Bo- 
noniensis*  Gaveatis  ne  trahatis  in  oonsuetudinem, 
quia|oontra  statumet  honoremBomanipontifioisest. 

Gl.  De  rubficis  oua  vinktnt  fn  mense  Januatiiy  ei 
primo  ae  Cirenmeisiohe  Domini. 

lo  Giroumcisione  Domioi  noo  iit  aliqaa  eomme- 
rooratioi  neo  de  Octavis,  neo  de  Sanota  Martina, 
Tenetbffic  rubrica  per  extravagaQtem  doiniaiCie-  fi 
meatia  pap»  sexti,  qui  ordinavit  quod  noo  fiat 
de  sanctia  aliquacommeoioratioiiieoia  duplicii>us; 
sedquodlibet  festum  babeatdiem  suumi  prout  aiii 
saoctihabeoL 

Item  ootaodum  quod  a  Nati  vitale  Domioi  usque  ad 
Domioicam  Quadragesimffi  auoft  ad  mious  sex  Do- 
mioicffi  ia  officio. 

Item  ab  Octava  £pipbaoi«  usquead  Dominieam 

•  Hic  ritus  noslro  tempore  non  est  in  usu  ;  nec  un- 
qiiam  remiltitur  Qctava  in  diem  sequentem^ 
»  Anno  pomlol  l483|  ponlincalu  Slxti   IV,  Pnri^ 

llMiionA  HHmHUakmitHBinaemtHimBemintcm 


Septuagesimffi  suot  quinque  ofBcia  Domimcaliaseu 
quinqueEvangelia;verumtameaesttantummodouDt 
historia  propria,  quffi  ooq  potest  traosferri  in  se- 
queotes  Domioioas.Idciroo  advertendum  quod  anno 
iilo,in  quo  non  est  oisi  una  Domioiea  ioter  octavaa 
Gpipbaniffi  et  Septuagesimam,ouUo  modo  posaainus 
faoere  in  illa  Domioioa  de  aliquo  saocto,  qaaaium- 
cuoque  soiemoe  et  duplex  sit,  quasi  iila  pooatur 
per  bebdomadam* 

Itemsoieodum  quodio  illoquo  suot  tres  vel  qoa- 
tuor,  quioque  vel  sex  Domioicffi,  et  sio  deinoaps, 
ioter  Ootavam  Kpipbaaiss  et  Septuagesimam,  si 
festumsaoctiSebastiaoiautsaootorum  Viocaotiiet 
Aoastasii  Domioioa  veoerit,  ooosueTimosliacerede 
sanotia  cumoommemorationede  Domioieain  utris- 
que  Vesperis,  oovem  leotiooes  io  Matutiois,  Ita  et 
io  festo  saocti  AotooU* 

Gil.  Di  sancta  Agnete, 

Iq  festo  saoctffi  Agoetis,  si  io  Domioica  Teoerit, 
fiat  deSaocta  cum  oommemoratiooe  deDomiolca, 
et  oovem  lectiooes,  quaodo  suattot  Domiuicffi  ;  io 
Octavaveiro  fiatde  Domioioaoum  oonwemoratioQe 
de  saaota. 

GIII.  De  Covoersione  sanctHPauli* 

Item  Bcieodum  quod  ai  Conversio  saoctiPauli  ve- 
oerit  io  Domioioajfiatdesaocto  Paulo  cum  comma- 
moratiooe  de  Oomioicai  oisi  veoiret  io  Domiaiea 
Septuagesimffi,  quia  tuoo  fieret  de  Domioica  aiae 
oommemoratiooe  de  Saocto  Paulo. 

Item  soieodum  quod  illffi  Epistolffi  Pauli  queooa 
poesuotlegi  in  Domioioisquffiimpediuotur  proptar 
feativitates  vel  propter  brevitates  hebdomadaraniy 
debeot  legi  et  distribuiper  hebdomabas. 

KIK  ^^V'  ^^  minse  Februarii.  De  Purifimti^ 

bealcB  Uwri»  virginis, 

Scieodum  quod  ai  festum  PurifioatiooiB  beata 
Mariffi  virgbiis  veoerit  in  Dominioa»  fiat  de  feato 
GumcommemoratiooedeDomioioa«NotaadumtaBien 
qudd  si  festum  traosferetur  ia  diem  Luoffi,  et  fiat 
de  Domioica,  ex  eo  quod  est  Domioica  qum  hobat 
hostoriam  propriam,quffinoa  potest  caotari  eitraoa- 
ferri  in  sequentem  Domiaicam.  Idcirco  notaudum 
quodomQesDomioicffiaSeptuagesimausqueadDomi- 
nieam io  albis iaclusi ve habenthistoriam  propriam» 
idciroo  non  fit  de  aliquo  festo  io  ipsis  Domioicit. 

Scieodum  est  quodaooo  Doouoi  1381,  aNativi- 
tate,  tempore  soactissimi  domioi  Urbaoi  sexti, 
aooo  pootifieatus  auiquarto,  festum  PurificatioQia 
veoit  in  DomiaioaSeptuagesimffi;etiproptercoaour^ 
aum  et  devotiooem  Romaoorum  et  oaodelas  pa- 
tentiumi  fuitordioatum  quod  caodelffi  dareatori  ei 
quod  fieret  officium  de  Domioica,  et  ooo  de  beata 
Virgine.  Sed,  salva  revareotia,  ooo  debuit  fieri, 
quooiam  festum  ceditDomiaicffi,  et  tantum  valeot  ^ 
oaodeiffi  die  Luoffi,  quaotum  die  Domioica. 

incidit,  jussit  pontilex  in  diem  sequentem  transferri, 
et  in  eodem  die  vetus  mfis  candelarum  servatus  estf 
Xui^  Jattobo  Maphtto  tn  Diari^  su^i 


134i 


ROMANl  0RWNB8.  -^  XV. 


iUt 


Sciendum  quodannoaNativitate  Domini  i352|in  A 
die  CutbedraB  sancti  Petri,  qu8B  fuit  prima  dies 
Quadragesimse,  scilicetCinerura,  domous  Clemens 
sextus  pontificatus  sui  anno  1 0  io  Avinione,  in 
capella  magna,  quce  est  in  palatio  apostolico,  ad 
perpetuam;reimemoriam,constituitetmandarifecit, 
in  sermone  per  illum  qui  die  sermocinavit  coram 
dioto  dorano  papa,  cardinalibus  et  aliis  praelatis, 
quod  quandocunque  festum  veniet  ipsa  prima  die 
Quadragesimce,  quantumcunque  dupiex,  quodbu- 
jusmodi  festum  ad  sequentem  diem  transferatury 
et  fieret  deincep^Tde  feria  illa  die  Cinerum. 

Anno  1388  pontiBcatus  domni  Urbani  sezti....in 
ecclesia  sanctae  Mariae  Transtiberim  fuerunt  faotee 
obsequise  pro  imperatore.  In  Missa  papa  interfuit 
oum  cappa  laneade  scarletto  clausa  et  mitraalba,  u 
et  fuerunt  Lxxx  torticiae»  quas  camera  posuit  et 
duo  panni  de  auro.  Domnus  tulit  sententiam,  quod 
omnia  essent  sacriBtae,et8ibi  de  jure  periinentldeo 
otnnes  torticias  et  praedictos  pannos  reoipit^  sed 
ceram  dimisit  propter  camerffi  paupertatem, 

Item  notaquod  anno  ejusdem  die  Mercurii  nona 
Febmarii^  omnes  dardinales  qui  tunc  erant  in  alma 
Urbe,  sancta  Maria  Transtiberim  in  parva  capella 
et  secrete  inMissasua  communicaveruntde  manu 
sua,  primus  domnus  cardinalis  de  Alengonio,  Gra- 
densis  Blioor  Teatinus^  Corsiensis  Agapitus  de 
Columna,  Ayersanus,  Tiberinus  Praedicator,  Cister- 
ciensis,  NuceHnus,  Reatinus,  t)esangro,  de  Petra- 
mala,  Neapolitanus,  Mesquinus  Presdicator,  Paduli- 
nus  Augustinensis. 

516  CV.  DeMenieMartiu  De  Annuntiatione beatm  ^ 

Marim  virgmii^ 

Si  festum  Annuntiatlonisiti  Quadragesima  Teniat, 
nota  rubf icam  propriam  in  suo  ioco. 

Nota  quod  hsc  festiyltas  veuit  in  dte  Jovis  ante 
Domtnicamde  Rosaanno  Domini  1889,  neokabuit 
primasVespefas,  sedindiepoetMissam  c«Iebfatatli 
iu  sancto  Petro,sanctissimusdominusuostef  Urba- 
nus  sextds  sic  indutus  in  cathedf a  lapidea  iuceepit 
solemniter  Ve8peras,e(iacaBpit  Antiphonam  pifiitiam 
el  Antiphonam  ad  Magni/lcat,  et  thuriflcavlt  aitare 
sempef  indutus  vestibus  sact^is,  prout  in  Missa;  et 
mandafit  cardinales  quatenus  sio  stai^eot  indtiti, 
pront  fuerunt  in  Missa*  Dietis  vero  Vespefis,  ipie 
papa  et  oardinales  sacra  deposueruftt  parafflenta 
9edpapaiticathedfiiligiiea,etearditiaie8itio(»perut)t  D 
Antiphonai  qutUbet  in  loco  loo. 

Nota  qood  iisc  festivi^s  Veuit  die  Luua  post  Do- 
miuicamd^  Pasiione  anno  Domini  1800  [09]  pon- 
tificatus  Bonifatii  pap»  aaao  11  >  et  non  habuit 
Vesperas  preecedentes  propter  magnum  frigus ;  sed 
die  Lunaeimmediatepost  Missam  fuerunt  cantatse. 
Aatiphonas  cantores  incoepenmt,  et  papa  fuit  cum 
pluviaii  rubeo  sicut  in  Missa.  Cardinalis  NeapoUta- 
nus  dixit  Missam. 

GVl.  Dt  mtfiM  ApHH.  Deianet6  Matto  rubrien. 


veniat  in  Dorainica  in  Albis  velinfra  Octavas  Pas* 

chae,  tunc  nihil  fit  de  festo,  sed  transfertur  in  diem 

Lunse. 

CVIl.  Demense  Maii,  Dc  Inventione  sanctas  Crueis, 

Nota  quod  Inventio  sanctai  Crucis  %%i  dupiex 
featum,  et  habet  offloium  proprium  ;  neo  fit  de 
aaQOtis  commamoratio»  sed  totum  offioium  ftt  de 
Cruce.  Item  si  pradiotum  festum  oadat  in  aliqua 
Dominica»  totum  offioium  fit  de  fosto  eum  oomme- 
moratione  de  Dominica>  es  eo  quod  duplex  eet. 
Historia  potest  transferri  in  sequentem  Dominioam, 

CVIII.  U9  mense  JunH  De  Dominieis  diebus  qtUB  U|- 
niunt  inter  Penteeosten  et  Adventum. 

De  Dominieis  quse  veniunt  inter  Penteeosten  et 
Adventom  rubricaest  expressa,  et  certus  numerue. 

CIX.  De  sancto  Bamaba  apostoto. 

Item  de  sancto  Barnaba,  quando  venit  infra  Oc- 
tavam  Corporis  Chrisii,  non  fit  de  eo. 

517  ^^-  De  Nativitate  sancti  Joannis  Baptistas. 

In  Nativitate  beatiJoanoisBaptiStas  Missa  et  ser- 
mo  loaQdaiitar.  In  primis  Vesperis  venit  papaoum 
pluviaUrubeo  et  mitraconsistoriaU ;  oardioales  ve- 
niuDtcttmpIuviaUbosalbii,etAQtiphonasinchoant. 
De  sero  dominuspapaest  in  Matitunis.  In  Missa  vero 
be^ti  JoannisiBaptistaenoofitaliquaoommemeratio, 
dato  quod  [Forsan,  qtlod  noiij cadat  in  Dominica, 
neo  dicitur  Qredot  nisi  cadit  in  Dominica» 

Item  aBnoDominii389  festum  beatiJoannisBap- 
tistSB  venit  in  Octavis  Corporis  CbrisU,  qua  die  feci- 
mus  de  sanoto  Joanne  oum  eommemoraUone  de 
Octavis  in  utrisque  Vesparis,  Matutinisi  et  Missa, 
DQHobstaBte  ooasUtutioae  domini  Joaanis  pap9  in 
eiHitraritim»  quam  ostendunt  oanonioi|sancU  Petri. 

Item  in  ■equenUfesto  apostolorum  Petriet  Pauii, 
papa  celebrante  ia  sanoto  Petro»  post  /le,  Missaestf 
antequam  reoederot  ab  altari,  vtneruat  Banderenses 
aoUqui,audipedes  a  oapitoUo  usquead  altaresaaeU 
Petri  siue  oapuo^isi  oum  corrigiia  io  ooUo»  4t  iiaico 
simplici  jupont » ouinoaadeUs  in  manibg^,  p^tendp 
veoiao)  papsB»quia  escommuaicaU  eraot«  ex  eo  quod 
noluerunt  senatorem  raciperequem  papa  poeuerat ; 
nec  papa  voluit  eos  audire,  sed  eommisit  summo 
pmniteoUario  ibidem  eaislenti,  quateous  eos  absol- 
veret ;  et  jussu  paprn  aseendit  ad  oathedram  lapi- 
deam  sancU  Petri  in  oapite  eeciesi»,  stans  tenendo 
virgam  in  maoibus,  dioenda  Miserere  meiy  Deus, 
atc,  pubhce  absolvit  eos  antequam  papa  discesse- 
rat  de  loco  suo. 

Item  ibidem  fecit  ()enuotiare  festum  VisitaUonis 
beatffi  Maria  per  Ulum  qui  preedicaverat. 

Item  secunda  die  mensis  Julu  celebravit  idem  do- 
minus  papa  Missam  primam  de  dicto  officio  Visita- 
tionis  in  saoctaMaria  Majori,  ubi  dedit  hac  die  per- 
petuis  tempocibus  vii  aooos  et  vU  quadragenas  de 
IndulgenUis. 
CXI.  De  Vigiliaapostolorum  Petri  ei  PauH  rubriea. 

Item  io  vigUia  bsatorum  apostolor  um  Petri  et  Pauli 


1343 


APPBNDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  UTURGICA  OPEiU. 


m 


facimus  d6  sancto  LeoDe.  Missa  dicitur  de  Vigilia  B 
cum  coaimeinoratioDe  de  saacto  Leone,  prout  dicit 
rubrica.  VesperaB  et  Missa  maDdantur. 

lapnmisergo  VesperisDominusDOsterveDitcum 
pluvidiirubeo  pretiosoetmitra8olemDi,et  cardina- 
lescumpiuvialibusrubeis,  et  iDchoaDt  AotiphoDas. 
Potus  det>etes8eiD  aula  de  sero.  Papa  est  in  Matu- 
tiuis.  In  MissatanlumdicituruDaOratio.  Tertiacaa- 
tatur,  et  suDt  septem  caadelabra.  Omaia  alia  fiaat 
proutiD  aliis.  PriorepiscoporumcardiDaiiumservit 
papas  ia  Missa. 

518  ^XII*  Demen$e  JulU.  De  Visitatione  beatm 

MatnsB  virginis. 

Secunda  die  Julii  celebretur  festum  Visit&tiouis 
beatffi  MarifiB  virgiais  totum  duplez  cum  commemo- 
ratioaedeapostolis.  Sunt  Vesperae  prsBcedeDtes  et  d 
Missa^  quffi  dicta  sunt  percardiDalemBononiensem 
aDDO  Domiai  1392  ex  ordiaatione  sanctissimi  domi- 
ni  nostri  Bonifacii  pap»  VIII»  ut  ponitur  m  KaL 
tali  die. 

GXIII.  DesanetoMartiak. 

De  sanctoMartialefacimus  secundadiepostOcta- 
vasbeatorum  PetrietPauli  apostolorum ;  et  ia  cra- 
stiDum  debetesse  MissadefiiDotorumpro  *  fratribuB 
et  Romaais  poDtificibus. 

GXIV.  De  officio  prodefunetis  fratribus  et  Romanis 

pontifkibus, 

Nota,  octava  die  istius  Julii  debet  fieri  officium 
defuDCtorum  pro  fratribus  et  Romauis  pontificibus. 
CXV.  De  $ancto  Jaeobo. 

ID  die  sauoti  Jacobi  apostoli  dod  fit  commemo- 
ratiode  saacto  Ghristophoro.  ^ 

CXVI.  Defesto  sanctorum  Proee$$iet  Martiniani, 

Item  si  festum  saactorum  Processi  et  MartiuiaDi 
Id  Domiaica  venerit,  eodie  DODcelebratur,  quiaof- 
ficiumproprium  de  eisDOD  habetur;ideo  traasfertur 
ad  diemLuDffi.  SabbatoveroinVesperisofficiumfa- 
cimus  de  Octavasancti  JoauDis  asquead  capitulum ; 
Capitulum  vero  dicatur  de  commuui  apostolorum 
Hymnus  Ex$tulet ;  ADtiphoua  ad  Magniflcat,  Glo- 
rio$i ;  postea  fiat  commemoratiode  saDcto  Joaaney 
et  de  DomiDica,  si  locus  ei  competit. 

Ista  rubrica  clarius  iiabetor  iu  commuDibus  rubri- 
cis  iD  paragrapho  ilio :  Quando  festum  celebratur 
infraOctavas  in  Dominica  die, 

CXVII.  De  sancta  Anna, 

Item  quaado  Romaai  poatifices  coasueveruot  fa-  D 
cere  desaocta  Aoua  matre  Virgiois  gloriste  Mariae. 

519  C^^^\^'DemenseAugu$ti,  SanctorumMacha- 

boBorum, 

De  saoctis  Machabaeis  fiat  festum  per   se,  quia 
totum  offlcinmestde  Viacula  saocti  Petri. 
GXX.  De  $ancto  Eu$ebio, 
Item  de  sancto  Eusebio  fiat  festum  per  se. 

GXX.  De  A$sumptione  beatwMarix. 
Notandum  quod  in  festo  Assumptionis  beat»  MariflB 
virginis  Vesperffi,  sermo  et  Missa  mandaotur  et  est 
potus  iu  aula. 


la  primis  Vesperisdomiouspapaveaitcum  pulchro 
pluviali  albo  et  mitra  pretiosa.Cardinales  etiam  cum 
pluvialibusalbisiachoaot  Aotiphonas ;  etHymQoio- 
coeptoperpapam,ibidemia  cathedrasua  statflexis 
geoibus,  quandiu  diciturprimus  Versus^etsioeou- 
tradecaDtaoturMatulia»,  etpapa  consuevitinteres' 
se.  loMissaservit  papaeiDofficio  capellanipriorepis- 
coporum  cardioaiium.  Omoia  alia  fiant,  prout  in 
aliis  solemoibus.  Domious  Urbaous  VI  aDoo  secim- 
do  iD  primis  Vespens  fecit  aote  se  sedere  ioco  dia- 
cooorum,  episcopos  CremeosemetSenegaliensem^ 
quia  DOD  erat  oisi  cardioalis  saocti  Petri. 
CXXI.  De$ancto  Augu$tino, 

Id  festo  beati  ADgustini  patris  oostri  in  Missa  di* 
citur  Credo  in  unum;  et  iD  omoibus  festivitatibos 
quatuor  doctorum  saoctorum  Gregoriii  Aogustioi, 
HieronjmietAmbrosiiyetpercoDstitutionemdomioi 
Gregorii  Papee  XI,  et  Urbaoi  VI.  lo  secundis Vesperis 
totum  facimusde  saDctoAugustiaocumcommemo- 
ratiooe  DecoUatioois  saacU  Joaoais  Baptistae,  quia 
duplez  perdecretalem  domioi  Booifacii  YIII,iaCle- 
meotiais  Booifacii. 

CXXXII.  De  sancto  Hermete, 

Item  de  saoctis  Hermete  et  Juiiaoo  in  die  bts^ 
Augustioi  DOD  fiat  commemoratio»  sed  quodlibet  f^ 
stum  fiat  per  se. 

GXXIII.  De  $ancta  Sabina, 

Item  de  saacta  Sabioa  io  Decollatioae  saocti  Joan- 
ois  Doo  fiat  commemoratio,  sed  fiat  per  se,  joiU 
formam  quam  tradidi  io  priocipiohujus  libri  de  ali- 
quo  saocto,  vel  saDCta,  dod  virgioe  oec  martjre. 

520C:XXIV.  D6fitenae50ptem6m.  De  Atftormpo- 

nendis  rubriea, 

Aooo  Domioi  1389  poatificatiis  domioi  Urbanipi- 
pee  VI  aDooi2,die  primameosis  Septembris,  fuit 
dies  Mercurii,  et  DecoUatio  saocti  Joaoois  venit  io 
Domioicaiocurreote ;  et  secuodum  aliquas  antiqau 
rubrioas  aiiqui  dicebaot  quod  tuoc  debebam&Bfactfc 
de  Domioica^  et  pooere  Job,  quia  prima  historia,  et 
Doo  de  saocto  Joaooe.  Et domious  oosterpapa  ordi- 
Davit  quod  fieret  de  saocto  JoaoDe,  ez  eo  qood  hi- 
storia  Job  poterat  traosferri  io  sequeotemDomioi* 
cam.  Et  quia  secuodum  iliamrubricamquaDdoeun- 
que  aliquod  festum  duplez  apostoli  veievangeli^ta, 
vel  habeos  aliqua  propria  reaponsoria,  veDerit  iQ 
Domioicam,  io  qua  prima  historia  pooitur,  et  potest 
traosferri  io  sequeotem  DoBUDicam,fiattaoc  (Usao- 
cto,etDoadeDomiDica.  £titafecima8,etiatertiaDo- 
ouoicapoBuimusTobiam,  et  io  quatuor  tempcmbai 
CXX  V.  De  sancto  Mgidio, 

lo  prima  die  meosis  Septembris  io  provinoiaProTJB- 
cise fit de  saocto iiigidio  Ideo  oota quod siveio^riB* 
cia,sive  alibi,Ordo  Romaous  coosuevit  faoere  fBstBO 
per  se,  et  festum  duodecim  Fratrum  etiam  per  se- 

GXXVI.  De  NaHmtate  beatm  Marim  Yirgtmi 

Id  festo  Nativitatis  virgiois  Marieesermoet  it*^ 
maodaotur.  lo  primis  Vesperisdomiouspipivaoi^ 


Id  est  cardioalibus,  qoi  olim  simpliciter  fratres  api^Uabaotur. 


1345 


ROMANI  ORDINES.  -  XV. 


1346 


B 


cuiB  pluviali  rubeoetmitra  consistorialiaurifrigia-  A 

ta  ;  et  cardinales  veniunt  oum  pluvialibus  albis,  et 

inchoant  Antiphonas.Matutinmdeserocantantur,  et 

papa  interest.  In  MissatantumOratiouna  dicitur,  in 

qua  servitprior  episcoporumcardinalium.Mododo- 

minus  papa  in  primis  Vesperis  venit  cum  mitra  so- 

lemni  et  pretiosa,  et  habet  Vigiliam  per  domnum 

Gregorium  XI  factam  in  civitate  AnagnisB  in  Gam- 

pania. 

GXXVII.De  sancto  Adriano. 

Uem  de  sancto  Adriano  fiat  festum,  et  non  com* 
memoratio. 

GXXVIII.  DeExaltationesanetaGrucU, 

Item  in  Exaltatione  sanot»  Grucis  sit  totum  offi- 
cium  de  Gruce,  quia  offlcium  novum  ;  et  de  sanctis 
fiat  alia  die.  Item  de  historia  ponenda  ita  nt  inlira 
rubrieam  propriam.  Item  notandum  quod  de  om- 
nibus  commemorationibus  totius  anni,  de  qui- 
bus  in  istis  locis  fit  mentio,  ez  quadam  extra- 
vagante  domini  Glementis  papn  VI  flt  festum  spe- 
ciaie. 

52 1 GXXIX.  De  mense  Octobris,  De  sanctis  Sergio 
et  BacchOj  et  saneto  Marco  papa, 

IndiesanctorumSergiietBacchi  est  festum  sancti 
Marci  papsD ;  de  eofit  per  se  festum. 

CXXX.  DemenseNovembris,  De  festivitate  omnium 

Sanetorum, 

In  festo  omnium  sanctorum  sermo,  Missa,  Ves- 
pernprfiecedentesmandantnr ;  etdebetessepotusin 
aula.  In  ipsis  igitur  primis  Vesperis  dominus  noster 
papa  venit  cnm  pulchro  phiviah  albo  et  mi  tra  solemni 
etpretiosa ; cardinales veroetiamcumpluviaiibusal-  ^ 
bis^etinchoantAntiphonas.  In  Missa  dicitur  tantum 
una  Oratio,  nec  in  Vesperis,  nec  in  Matutinis  fit  com- 
memoratio  de  saacto  GflBsario,  neo  de  Dominica ;  et 
festum  sanoti  GcBsarii  transfertur.  Dicitur  Tertia.In 
Missa  debent  esse  septem  candelabra  in  prooes- 
sione. 

GXXXI.  Desecundis  Vesperis. 

In secundisVesperispapa venitcumpluvialirubeoet  . 
mitraconsistoriali ;  etcardinales  non  parant  se,  nec 
inchoant  Antiphonas,8icut  in  primis  Vesperis.Et  istud 
semper  servatnrin  secundis  Vesperisoujuslibetfesti ; 
etconsequenternecacoljti,  neoauditores,  necetiam 
sQbdiaconusstanscnm  superplioiis,  sed  cum  cappis 
laneis.  Flnitis  vero  Vesperis,  et  data  Benedictione 
per  papam,  ibidempapadeponitpluvialeet  mitram  D 
prasdictas,  et  induitur  oappa  de  scarletto  de  samito 
a  media  pectoris  aperta  usque  ad  pedes,  bireto 
rubeoetmitraalba  simplici  de  gamelio  ;  etinterim 
eantores  oantant  Placebo. 

Anno  1428  pontiflcatus  domini  Martini  anno  11, 
in  die  omnium  Sanctorum  in  secnndis  Vesperis  papa 
nonvenitadoapellam,  ubitalis  ordo  servatus  fuit. 
Domnuscardinalis  sancti  Marceili  fecit  Vesperas,  et 
incoepit  Deus,  in  adjutorium  meum  intende,  et  dixit 
Orationem  de  festo  cum  commemoratione  sancti 
Csesarii,  etstetitinofficio  Vesperarum  cum  pluviali 

•  De  eodem  cophino  actum  est  superius  in  cap.  1. 


albo  et  milra  cum  periis.  Finitis  dictis  Vesperis, 
deditBenedictionem.  Qua  dala,  exuit  se  dicto  plu- 
Viali,  etrecepit  cappamsuamquotidianamdepanno 
etcum  dicta  cappa  stetit  in  locoquoprius  steterat. 
Interim  cantoresincoeperuntcantare  Vesperas  mor- 
tuorum,  et  continuaverunt  dictos  Vesperos,  dicto 
domino  cardinali  stante  seu  sedente  cum  dicta  cap- 
pa  super  faldistorio  et  sine  mitra.  Complelis  vero 
diclis  Vesperis  per  canlores  usque  ad  Magnificat, 
cardinalis  dixit  Orationem,  et  duode  acolythis  suis 
tenueruntsibi  duo  candelabracum  candelisaccensis. 
Quibus  finitis,  incoeptum  fuit  matulinum  de  mortuis, 
ubi  praBfatus  cardinalis  semper  stetit,  prout  in  Ves- 
peris,  cum  dictis  candelabris  ;etfuitincensatum  al- 
tare  ad  Magnificat  et  ad  Benedictus, 

588  lili  duo  cardinales  et  prior  presbyterorum 
qui  steterunt  ante  papam,  stant  et  sedent  ut  prius 
antc  papamin  scabellissuis.  Ad  Magnificat  papa  ac- 
cedit  ad  altare,  et  thurificatur,  et  cophinum  ubi  stat  * 
corpus  Christi.  Reverso  ad  cathedram  suam,  sibi 
soli,  et  nulU  alteri,  inoensum  datur.  Ipse  dicit  Ora- 
tionem,  scWicei  FideliumDeus  omnium  conditor. 

Nota  quod  incensatur  ad  Magnificat  et  ad  Bene' 
dictus  in  ofQcio  mortuorum.  Primoincensatur  altare, 
et  deinde  incensatur  papa,  et  non  alter. 

Nota  quod  datur  Benedictio  per  papam  post  dic- 
tam  Orationem. 

Item  nota  quod  si  papa  vult^  potest  posl  Vesperas 
ibidem  illam  cappam  de  scarlettodeponere,  et  reas- 
sumere  pluviale.  Verum  est  quod  de  more  est  prop- 
ter  honestatem,  ut  oum  pra^icta  oappa  revertatur 
adcameramsuam.  Consueverunt  tamen  aliquando 
Romanipontifioes,  completis  Vesperis  mortuorum, 
audire  tantum  Matutinumde  mortuiscantandisper 
cantores,  etstareoumdictacappa  etmitraalba.  Gom- 
pietisAntiphonismortuorum,  papa  surgit,  et  per 
modioum  spatium  stat,  quousque  incipiantur  iectio- 
nes  per  diclos  cantores.  Alia  fiunt  per  ordinem  de 
Oratione,  deincensatione  etoandelabris,  prout  tn 
Vesperis  mortuorum. 

GXXXII  et  GXXXm.  De  officio  Mortuorwn. 

In  Missa  vero  defunctorum  venit  eum  prsBdicta 
cappaetcummitraalbasimplici,  etdiaconus  etsub- 
diaconns  utuntur  tunicella  et  dalmatica  ista  die,  et 
non  planetis  ;  et  subdiaconus  portat  cruce  ante 
papam.  Ad  Evangelium  portantur  luminaria,  sed 
nonincensum,  etdicto  5ane(ti5,  immediate  descen- 
dita  cathedra  sua,  et  vadit  ante  altare  ;  et  ibi  fle- 
xis  genibus  usque  ad  Pater  noster.  In  ista  Missa  non 
datur  benedictio  postMissam,  nec  ad  EvangeUum ; 
necosGulatur  liber,  nec  pes  papas.  NuUidatur  in- 
censumnisipapse  tantum  ;  nec  thurificatur  altare, 
nisiinOfTertoriotantum^ettunosolus  papa  thurifi- 
catur ;  unaOratiodicitur.  Semper  cardinalesconsue- 
veruntistamMissamcelebrare.FinitaMissapraelatus 
qui  facit  officium  immediate  deponit  casulam,  et 
recipitplaviaiemagnum.  Interim  cantores  cantant 
Liberamet  Domine  demorte  setemafei  prselatus 


134^ 


APt>ENWX  AD  S.  GREGORtl  MAGiNI  LITURGIGA  OPERA. 


1^4^ 


prsBdictuaracit  absolulionerDt  prout  in  Missali  coq* 
tioetur,  et  tantum  una  Oratio  dicitur,  scilicet  fide'^ 
lium  Deus  omnium  condiior,  elc. 

NotaquodnanquamiuMissisdefunctorumportan- 
tarchirothecae,  nec  sandalia ;  nec  aliqua  Benedictio 
dalur,  nec  iiberosculatur.  Quod  si  papa  celebraret, 
diaconusnecsubdiaconuscommunicarentdemanibus 
papae.  Nec  est  de  more,  quod  Romani  pontifices 
celebrant  in  pontificalibus  pro  defunctis,  sed  bene 
secrete* 
523  CXXXIV.  De  sermone  in  Missis  defunctomm. 

Notandum,  in  bac  Missa  non  est  sermo,  nec  un- 
quam  coram  Romano  pontificedebetfieri  pro  defun- 
ctis;necipseunquamcelebrat  in  pontificalibus  pro 
defunctis^  sed  secrete. 

Item  sciendum  quod  Romanacurianon  consuevit 
in  Missis  defunctorum,quandocunque  funera  essent 
pr?esentia,  etquantocunque  nobilia,  haberc  sermo- 
nem.  Contrarium  hujus  rubricaD  servatur  modernis 
temporibus. 

Item  sciendum  quod  in  Missis  militum,baronum 
ducum,  comitumregumetimperatorum^  quae  cele 
brantur  coram  papa,  nnuquam   est  sermo  ;  nec 
etiam  in  sui  absentia,  ubi  sunt  cardinales,  sed  si 
cardinales  non  essent,sermo  potest  fleri. 

Nota,  sicoDtingeretRomanumimperatoremdiem 
suum  extremumclaudere  in  curia  Romana,  sive  in 
Urb»,  sive  extra^  post  Mistam  debet  fieri  strmo, 
quem  debet  faeere  aliquii  eardiaalis,  et  tunc  inteN 
sunt  cardinalM. 

Ilemnota  quod  •emio  soiummo  fieri  debetpr» 
RomanoponiifieeTelproeardiiiali  in  die  sepuitar»» 
duntaxat  in  {msseatia  cardio^ium  exeepto  impe^ 
ratore. 

Notandum  qttod  in  obeequiis  domini  Urbaui  VI 
omni  die  foluerunt  per  toUm  noYenam  habere  ser« 
monem,  ethabueranteontra  eoosuetudtnem. 

GXXXY.  De  Msmelo  Mgrtino  et  Bmcio  Clementei 

rubriea. 

In  die  sancti  Martini  non  flt  commemoratio  de  san« 
cto.  Menna.  Item  sifestumianeti  Martini  velClemen- 
tis  Dominica  qu^rta  Movembris  venerit,  in  qua  po- 
nuntur  sii  parvi  prophetae,  fiat  de  sancto,  quia 
habet  tria  responsorla  0t  parvi  propbetffi  ieguntqr 
per  bebdomadam.  Ista  non  est  liistoria  propria. 
QXXXXl.De  Mitra  rubricQ. 

Nota  bene,  et  bene  notti,  prout  est  ia  rubrioa  de 
mitra  portanda»  quia  quandocunque  papaindutus 
portat  mitram  in  capite  ia  of^oio,  duo  diaconi  ^tant 
ante  ipsum,  et  uous  presbyter  c^rdinalis. 
CXXXVIL  De  cappa  portanda. 

Sed  nota  quod  in  Pfurasceven,  quando  papastat 
cum  cAppa  l^ea»  a  medio  pectoris  ^perta  usquead 
pedesi  tunc  non  stant  ante  eum«  quoniam  non 
consu^vit  m\xm  port^re»  naque  CAputium  replica^ 
tum  super  caput,  nac  eti^m  uocte  NaUvit^tis. 
Ba4  CXXXVIU.  De  cappa  ei  mitra  nortawtii  ui 

Item  ih  die  defunctorum  in  Vesperis  et  in  Missis 


A  portat  illam  oappam  etmitramalbamsnper  caput, 
et  cappam  circa  colium  ;  tupc  duo  sedent  aote 
ipsum  sinescabcHis,  et  presbyter  cardioalis  super 
scabeUum.  Tunc  noncoasuevi^episcopusoardinalis 
sibi  servire.  Item  nota  quod  si  papa  non  veUet 
deferre  mitram  iUa  die  vel  his  diebus^  tuno  non 
stant  ante  eum. 

CXXXIX.  De  cappa  in  Natimtate  Domini. 
Item  in  Nativitata  Domini  in  MatntiBis  venit  cnm 
cai^  lanea^  neo  porlat  mitram.  Ideo  diaaoni  non 
sedent  inofficio  Matutinarum  anteeum.Itemqnod 
Romani  poatifiees  ioterdom  eoBiiievenint  ioteresse 
io  Matutinis  Nativitatis  Domini»  et  in  iUis  tribos 
diebus  in  hebdomada  sanetai  in  Vigiiia  PasobaUs 
vigilia  Penteoostas,  Corporis  Cbristiy  apost<dorum 

Q  Petri  et  Pauli,  AssumpUonis  Tirgiois  Mari4s  et  in 

vigiUa  omniMm  Saoetorum  ;  et  nunquaniportatssi- 

tram  neo  pluviale  in  ipeis  Matotinis ;  neo  diacooi 

oardinalas  sedent  anteeum  in  iocis  suis. 

CXL.  De  indumentis  mutandis  in  Vesperis  omnimn 

Sauctorum, 

Item  sctendum  quod  indieomniHm  SaBctorura, 

dietis   Vesperie  diei»  «t  data  BenedieUoae»  papa 

ibidem  deponU  mitram,  pluvialeet  stolam ;  et  recipit 

stolftoi  ahsq^e  pailis*  biretmn  nU>«um,et  eapptm 
clausam  foderatamdehermiois,apertam  a  pectore 
usqDQ  ad  pedes  ;  el  sie  sedet,  et  duo  cardinales 
sedeat  ante  eum  absque  soat>elUs,  et  prior  praeby- 
terorum,  Ad  Magnificat  thuriUcat  papa  altare,  et 
dioit  eoUtetam  pro  def uaetis»  siout  est  in  Breviario 
Non  dsdUir  Benedictio  post  Vesperas  istas.  (^iibus 

C  finitis,  caniores  inoi|iiunt  Matu  Unas  def unotorum.  e( 
papa,  deposita  mitra,  ibideni  sedet  cum  Wreto 
fubeo;  capoUum  eappo  tenet  super  oaput  bqb 
repUoaturai  sioot  die  Venens  saneta  ;  et  pnBdieti 
tr«s  oardinales  vaduat  ad  sedendum  in  leeis  euis. 
Ad  Benedictus  papa  thurificat  altare,  et  sibi  soU 
daturincensum*etnuUtalten«  Gumdtoit  CoUectam, 
praedicU  tres  cardioales  reyertuutur  ad  eum  more 
solito* 

Item  sciendum  guodannoNaUvitaU^  DpmUii  i388p 
die  Jovis,  8  ApriJis.  sanctissimus  domUius  nosler 
Urbaous  VI,  anno  sui  ponUUc^tus  ab  eleoUone  IS, 
audivit  Missam  de  sua  elecUonq  po^t  Missam  ds 
feria,  etvenit  cum  chlamjde  rubeay  prout  Coerat  in 
Missa  de  feria,  et  sine  ofuc^ ;  et  sio  fecit  in  magoa 

j^  capella  per  totam  Missam,quam  dixitdomnus  car- 
diualis  Neapolitanus. 

EtstaUmintravit  consistoriuoi  pubUcum  indutus 
pluviali  cum  mitra  aurifrigiata  eum  perUs  ;  et  mai 
gister  sacri  palatii  proposuit  pro  {e«to  VisitaUonis 
sub  isto  tbemate ;  Unde  hoe  mihi  eit^  tU  magiMUr 
Dominimeiveniatanteme? eitekoUk  serDsone,  domi* 
nusnoster  eamdsm  cblamydem  3&B  reassumpsit, 
etfecit  coUationem  ibidei» ;  in  qua  collaUone  seu 
sermone  istaooncesiit  cum  buUa.  Priou)  quod  cel^ 
bf^^returfestumVisilaUonisbeatseMaria  infraocta*> 
vas  b#aU  JqwUs  Qs{>U«(«f  $«cnado  quod  Ui  die 
Gorporis  Christi  ubique  terarum,  non  obstante 


1349 


kdMAl^I  OllftlNfiS.  -  XV. 


im 


quocunq[ue  interdlcto,  januis  apertis  celebretur.  A  tenentur  sibi  secrete  dicere  quod  ad  omnem  even* 


Dedit  centum  dies  de  indulgentiis  ultra  primas. 
Tertioconcessitannum  Jubila^um  ad  xxivannos. 
Quarto  ecclesiam  sanctaB  Marifie  Majoris  posuit  in 
numeroquatuor,  quoniamecciesiaprima  eratsancti 
Petri,  secunda  sancti  Pauli,  tertia  sancti  Joan^iis 
Lateranensis^quarta  est  modo  sanctm  Marise  Majoris, 
scilicet  de  Nive.  Quinto  confirmavit  privilegiaeccle- 
fl|arum  omnium  simpliciter  in  Urbe,  prout  in  bulla 
contineturplenius. 

CXLI.  Sequuntur  rubricae  nov»,  et  eorum  declara- 
HoneB,  quse  defectuose  m  libris  reperiuntur. 

In  pritnis  sciendum  est  quod  nulla  historla  pro- 
pria  Tocatur,  nlsihabeat  novem  lectiones  ad  minus, 
et  novem  Responsoria. 


tum  cogitet  deanlma,  primo  defactis  suis  ;  et  ipsl, 
quantumpoterunt,  cogitabunt  desanltate  eorporis. 
Deinde  tenentur  secrete  revelare  confesson  suo, 
quatennslpsum  dirigatet  cogitetde  saluteanimffi 
sna*^  ethortandoetmonendoipsum  in  generali  et  in 
specialijuxtascientiametdiscretionem  oonfessoris; 
maxime  quomodo  Ipse  est  lumen  tollus  universi, 
ideo  debet  dare  exemplum  omnibus  reglbus  et  prin- 
ciplbus,  laicis  et  clericls,  qui  in  infirmitatibus  ad 
Deum  recurrunt,  etordinant  de  conscientiis  suis^ita 
ipsedebetfacere,  qulest  caput  totluschristianitatls; 
et  qnomodo  tenetur  cOnfltftri,  et  recipere  corpus 
Dominicum,etpeterelndulgentlamin  mortis  articu- 
lo,  quam  Idem  confessor  sibi  daredebet ;  omnibus 


Item  sclendum  quod  illm  Dominicap  qusB  habent  ^  indulgere  familiaribus,  et  els  dimittere  male  ablata 


tria  vel  sex  Responsoria  etreliqua (require 

retro  vel  ante)  non  vocanlur  histori»  proprias.  El 

ratio  est  quoniam  mille  Imperfecta  non  faciunt  per- 

fectum;  ideo  historia  propria  vocatur,quandonihll 

deflcit.  Ideciro  nota  quod  in  talibus  Dominlois  diebus 

quae  non  habenthistoriamperfectam,RomanaeccIe- 

sia  consuevit  facere   de  festo  duplici  currente  in 

tallbus  Dominicis  diebus,  non  In  aliis,  nisi  posset 

transferri  in  sequentemDominlcam. 

Item  nota  quod  omnes  quatuorDomiolcffi  Adven- 

tus  Domini  habent  historiam  propriam.  Ideo  non 

moventur  de  locls,  exceptaquarta  Dominica,  quan- 

do  festum  sancti  Thomse  in  Dominicamquartam  ve- 

Derit. 

CXLII.  De  festis  in  feriis  Adventus  vel  Quadragesi' 
timXj  qux  hakeni  Laudesproprtas, 

Item  de  feslivitatibus  quae  celebrantur  in  illis  ferils 

Adventus  quceferiaB  habent  Laudes  proprlas,  scias 

quod  post  Orationem  diei  fit  commemoratio  de  fe- 

riis  :  etcompletisomnibusdefesto,  iterum  dicuntur 

Laudesdeferia  cum  quinqueAntiphonisetqulnque 

Psalmis,  prout  mandatum  est,  absque  Capltulo, 

Hjmno,  Benedictione  et  Oratione ;  sed  dicto  Lau- 

date  Dominum  de  ccelis, cnm  sua  Antiphona,Laudes 

terminantur.  Ita  videtur  habere   illa   rubrica  quffi 

incipit :  Sciendum  quod  Romana  Ecclesia  non  con* 

suevitfacere  commemorationem  de  feriiSt  nisi  dwn- 

taxat  in  Adventu  et  in  Quadragesima,  dum  fit  de 

aliquo  festo. 

Dominus  Bonifacius  Papa  VtlL 


etfnrtausquead  summam  centum  florenorum,prout 
sanctitati  suee  placebit,  sicut  dominus  Gregoriu« 
papa  usque  ad  sexcentos  florenos  dimisit. 

Item  debet  omnibus  familiaribus  suls  concedere 
indulgentiam  In  mortls  articulo  super  sigillo  alio- 
cujus  prselati  de  domo  sua. 

Demum  debet  Idem  papa  vel  camerarius  ejus 
convocare  suos  cardinales  ante  mortem  suam  per 
duos  vel  pertres  dies,  antequam  loquelam  amittat, 
et  in  prsesentla  ipsorum  debet  conderetestamentum 
el  eligeresepulcrum. 

Ilem  debet  proteslari  quomodo  ipse  morltur  et 
mori  vult  in  unltate  fidei,  etquomodo  credit  unam 
Eccleslam  cathollcam,  et  omnes  articulos  fidei, 
pro  quibus  paratus  est  morl. 

Item  quoraodo  non  bene  se  gessit  In  regimine 
papatus,  et  qirod  in  nonnullis  ofiendit ;  et  ipsi  car- 
dlnales  parcant  sibl,  et  omnes  quos  Indebite  vel 
injuste,  siquos  offiendlt ' 

Item  debet  eis  recommendare  omnes  suos  fami* 
llares. 

Item  debet  els  revelare  debita  per  eum  oontracta 
pro  ecclesia  Dei,  ut  ejus  successor  illis  satisfaciat. 

Itemetiamqui  sunt  creditores,etquibustenentur 
sibi  et  Ecclesiae  Romanas  ;  et  ubi  sunt  theauri,  Jo- 
caha,  et  bona  sua,  et  EcclesisB. 

Item  debetcardlnalibusaliquas  gratiasconcedere 
in  foro  conscientiee. 

Item  debet  els  recommendare  eccleslam,  et  quod 
provideant  de  bonopastore  in  pace  et  in  tranquilli- 


Anno  4389,  die  2  mensis  iNovembris,  reverendus  d  tate;  et  quodsi  els  videretur  bonum,  talis  veltales 


domnusPelrusdeThomacellis,presbytercardinalis, 
in  papamfuitassumptusinUrbe  unanimiteretcon* 
corditer  :  quae  fecit  in  Reate  et  in  Peruslo,  quare 
ia  Itinerario  meodedomino  meo  papaGregorlo  XI, 
et  de  ipso. 

526  CXLin.  De  papa  cegrotante. 

Sciendum  estquod  i.ste  modus  consuevlt  obser- 

vari  in  Romana  curiaRomanoponllflce  flegrotante, 

Medici  qui  curam  ejus  habent,  dum  sciunt  appro- 

pinquare  mortem,  et   ipsum  non  posse  evadere, 


essent  boni  et  regimlnejuxta  conscientiam  suam. 

Ultimo  dat  eis  Renedictionem,  et  quod  vadant  in 
pace. 

Et  d  um  approxi  mat  ad  mortem^  debent  esse  parati 
cubicularii  semper  ad  servitlum  suum,  et  debent 
vocare  confessorem  suum,  et  prmlatos  domus,  oui 
sibi  administrent  Sacramentaecclesiastica,  qusede- 
bentdari  Juxtaformam  527  qnwestinPolTptjrcho 
et  in  Pontiflcali  Romano  ;  et  post  flat  recommen- 
datio  animse,  prout  itt  dioto  Pontiflcall  contlnetur. 


•  In  marfioe  hm  «foripta  leguatur :  F$cH  papa  Nicolaus  V,  iia  quod  omnes  cardinales  e^ivir^iU  k^ 
crymaQtes, 


id5t 


APPENDIX  AD  S.  6REG0RII  MAGNI  LITORGICA  OPER  A. 


l^t 


ipso  Yero  agonizante,  unus  prnlatus  vel  sacerdos 
teneat  sibi  crucem  c^nsistorialem  sine  caudayel 
baculo  ante  ejus  oculos,  et  frequenter  sibi  osculari 
faciat,  semper  sibi  ad  memoriam  reduoendo  Passio- 
nem  Ghristi.  Tunccamerarius  sit  aTisatus,  quatenus 
recolligi  faciat  omnia  bona  pap»  ad  certum  locum 
et  securumprppter  iDsuitum ;  et  omnes  officiales  ea 
qusB  babent  sub  custodia  sibi  tradant  et  assignent, 
etiam  cubiculariiiilaquae  erantsubcustodiaeorum; 
etetiam  sacri8tapenesseretineat,quoniam  officium 
perpetuum  est,  et  rationem  reddet  sede  vacante 
tribus  prioribus  cardinalibus  ;  et  iterum  ab  ipsis 
tribus  prioribus  recognoscere^  et  ab  ipsistenere. 
GXLIV.  De  papa  jam  mortuo. 

Papa  vero  tnortuo,  vel  eo  agonizantequodmeiius 
est,  statim  vocantur  poenitentiarii,  et  legunt  ante 
eum  officium  mortuorum,  septemPsalmospoeniten- 
tiales,  et  illa  quffiin  libro  ipsorumcontinentnr  ;  et 
interimcumillisfratribusdeBuUa^si  fuerint,  vel  de 
Pignotta,  cum  aqua  et  cum  bonis  herbis,  quam  cu- 
bicularii  parare  debent,  lavent  corpusbene,  et  bar- 
bitonsor  radat  sibi  caput  el  barbam  ;  et  sic  loto, 
apothecarius  et  dicti  fratres  de  Bulla  obturent  sibi 
bene  omnia  foramina  cum  bumbasio  vel  stupa,  anum 
os,  aures,  nares,  cum  myrrha,  thure,  et  aloe,  si 
possit  haberi.  Lavetur  etiam  corpuscum  vine  albo 
et  calefacto  ourc  herbis  odoriferis,  et  cum  bona  ver- 
pagia,  qusB  cubicularii  vel  bolicularii  pap»  debent 
dictis  lavatoribusadmioistrare.  Gutturvero  de  aro- 
matibus  impletur  et  speciebus  cum  bombasio,  et 
etiam  nares  cum  musqueto. 

Ultimo  etiam  vuitus  fricetur  et  ungatur  cum  bal- 
samo  bono,  et  etiam  manus.  Gamerarius  vel  cubi- 
cularii  qui  cuslodiuot  balsamum,  vel  sacrista,  si 
habent,  tradent.  Demumdictipoenitentiariiinduunt 
ipsumbraquam,camisiam,caligas,ettunicam.TuDC 
qaasi  sedendo  erigant  eum  dicti  poenitentiarii,  et 
induantipsumtotalitersacris  vestibusrubei  coioris : 
primosandaiiaalba,  cinctorio,  fano,  stola^  tunicel- 
la,  manipulo,  dalmatica,  chirothecis,  planeta,  pailio 
de  corpore  beati  Petri  sumpto ;  et  plicent  fanonem 
super  caput,  et  circa  scapuiascircumdent,  ac  si  de- 
beretcelebrare,etponent  in  oapiteejusbiretamal- 
bam  cum  mitra  alba  sine  periis  et  sine  auro. 

Item  in  crucibus  pallii  sunt  tres  acus,  prout  mo- 
ris  est ;  et  semper  ardeant  ante  ipsum  ad  minus  duo 
magna  torttcia  cum  satis  de  candeUs  parvis.  Item 
verosicparato,  dictipoeDitentiariiponunteum  super 
feretrumnovumveliecticam,inquo  debet  essebo- 
num  mataliascum  coopertum  de  serico  rubeo,  et 
desuper  debent  esse  duo  panni  de  auro  se  tenentes ; 
et  circumquaque  debent  ponere  etpendere  arma  sua 
et  Kcclesiae,  inpanno  serico  nigro  vel  hyacintino. 

Item  subtus  caputejussitpulvinarcoopertum  de 
panno  aureo,  et  588  po^^  pedes  ejus  in  eodem  fe- 
retroaliudpulvjnarconsimilecum  flocciide  serico, 
et  cordonibus  de  auro,  super  quod  debent  stare  duo 
capelii  seu  piiei  pap®.  Pulvioaria  del)ent  esse  lati- 
tudinis  feretri. 


A  Sciendumquod  iectica  debet  poni  in  camerapa- 
pae,  ubicorpusest  positum.  Post  lotionem  levat 
eum  in  camera  secreta,  etinduitursacris  vestitms, 
prout  est  dictum. 

Sed  notandum  quod  antequamiavetur  etinduatur, 
domini  cardinales,  unus  post  alium,  vei  omnes  si- 
mui,  del>ent  eum  visitare,  et  quiiil>et  absolviteom 
prout  veniunt,  etstatim  recedanL 

Posito  super  lectioam  cum  cruce,  subdiaconos 
cappa  indutus  aut  nigra,  si  habeat,  vei  aha  consi- 
storiali,  antecedit  et  vadit  ad  oapeiiam. 

Dicti  poenitentiarii  portaot  corpus  cantando  5tt6- 
venitetSancti  Dei  yCum  cantoribuscapeilfietcum  aqaa 
benedicta,  et  ad  minus  xxv  tortiUa  accensa  antece- 
dentia,  quae  portari  debereotper  nobiiesaut  domi- 
g  ceilos  aut  scutiferos  dicti  defuDcti.  Quod  si  non  sint 
saitem  per  cHentes  armorum,  et  ultimo  per  curso- 
res,  si  aiii  non  essent. 

Gamerurius  vero  et  aiii  prsBlati  domus,  et  tota  £a- 
milia  domus»  vuitibus  coopertiscum  capuciisasso- 
cient  corpus, et  incapeiia  sedeant ;  et  tunc  per  can- 
toresetpoenitentiarios  cantantur  Vesperse  defuocto- 
rum  et  totum  officium,  quosque  veniant  ecdesise 
parochiales,  canonici  etreligiosi  quatuor  ordinom 
et  aliorum  ordinumetmonachorum;  itaque  quieli- 
I>et  ecclesia  ad  minus  cantet  unum  nocturnum  cum 
una  Oratione,  scilicet  Detis,  qui  inter  apostoUcos, 
etc.,  et  aspergant  funus  aqua  l>enedicta,  et  incen- 
sent.  Hac  die  dicti  pfienitentiarii  debent  comedere 
in  tinelio  papae  spiendide  propter  iabores  et  vigilias 
quas  sustinuerunt.  Nam  in  iiia  nocte  debentyigilare 
ante  funussivein  camerapap8e,siveincapeiia;  me- 
dietas  ipsorum  poenitentiariorum  usque  ad  mediara 
nootem,  et  alia  medietas  usque  ad  diem,  sempw 
orandopro  eo ;  semper  sintparati  buticnlarii  etpa- 
netarii  eis  admiDistrare  necessaria  vi  Ise  abundanter ; 
et  magister  ceree  provideat  de  candelis^  qnantom 
eis  ezpedit,  et  tortitiis.  Quod  si  indigeant  confec- 
tioDibus,  cubicuiarii  eis  abundanter  tribuant. 

Item  notandumquod  sicamerariussitcardinalis 
dum  corpus  lavatur  et  portatur  ad  capellam,  non 
consuevit  associare  funus,  Quod  si  non  sit  cardina- 
iis,  debetomnia  videre  et  ordinare,  etcorpua  cum 
aiiis  praeiatis  associare  ;  etsibi  portaturcauda,  sive 
sit  cardinaiis,  sive  non. 

Item  notandum  quod  immediate  dum  corpus  extra 
D  cameram  fuerit,  camerarius  dcbet  recipere  omnet 
olaves  cubiculariorum  camerfle  pape,etdebet  vocare 
tres  priore8cardinales,scilicetepiscoporum,  presbj- 
terorum  etdiaconorum;  eteis  assignareomniajoca* 
lia  pap6e,  et  inventaria  soium  in  scriptis ;  et  dare 
eis  copiam,  si  petieriDt.  Quod  si  yeilent  videre  om- 
nia  ocuiata  fide,  eis  non  contradicat,  sed  faciant  om- 
nia  inventaria  renovari  in  praesentia  camerarii  et 
ciericorum  camerse,  itaquodquiiibet  ipsorum  trium 
habeat  copiam,etdicluscamerariusaiiam,  nefraot 
possitesse. 

529  GXLV.  Quando  fiunt  exequia  pt-o  papa. 

Notandum  etiam  quoddum  fiantexseqoiee  in  ea- 


1353 


ROMANI  ORDINES.  —  XV. 


1384 


pella,  si  antiqui  cardiaales  volunl  intepe8se,8lentin  A  tunc  fiat  sermo.  Nec  cardinales  induliacceduntad 


banchis  sine  parameDtis,  induti  cappis  laneis  non 
robei  coloris^et  sic  infratotam  novenam  alioquam 
dicto  coiore  utantur  ;  et  dictiB  banch»  non  debent 
esse  coopert8e,nec  capella  debet  esse  parata,neqne 
strata  pannis. 

Item  debentesse  ante  et  circumquaque  ad  minus 
in  capellaxxy  torticfiB  seu  brandones,  quilibet  ad 
minusde  vi  lib.  cere8B,et  fiaot  multa  altaria  pala- 
tio,  in  roagna  capella  et  in  parva;et  dentur  cuilibet 
sacerdoti  celebranti  v  grossijpapalesproanimasua 
per  thesaurarium.DethesauroEcdesiae  nihil  datur^ 
et  male. 

Item  dominus  camerarius  sit  avisatus  cum  the- 
saurario,quod  nigri  panni  habeantur  in  magna  co- 


feretrum,  sed  exspectant  illos  qiiatuorquiabsol- 
vunt  corpus.  Est  etiam  sciendum  quod  prima  iie 
prior  episcoporum  cardinalium  debet  dicere  primam 
Missam,et  facere  sermonem,  vel  commitleresermo- 
nem  alicui  praslato  vel  magistro  in  theologia ;  Mis- 
sam  vero  non  debet  committere,  quia  si  non  pos^et 
celebrare,debet  eamdicere  secundus  episcopnscar- 
dinalis,  vel  tertius,  et  sic  deinceps.  In  hacMissa 
tantum  dicitur  una  Oratio,  sciiicet,  Deus,  quiinter 
apotlolieos,  elo.  Fioita  veroMissa,  dictus  cardinalis 
qui  eam  celebravit,cum  diacono,  subdiacono  etso- 
cio  indatis  sacris  vestibus,  veniunt  ad  locum  ubi 
stant  alii  cardinales  ;  et  tunc  fit  sermo,  nec  datur 
Benediotio  preBdicanti.Pinito  vero  sermone,  omnes 


plaetbona  hora,   ita  qnod  familiares  sint  induti,  B  <^^^i(^^^8recipiuntamictum,superp]icium,pluviale 


antequam  funtfs  exeat  de  palatio  ;et  in  illaProces- 
sionesemper  subdiaconuspapaBbajuletcrucem  ante 
feretrum,et  omnes  processionaliter  biniet  bini  post 
corpus  vadant. 

Primoppsecamerarius  indutus  cappa  nigra,sinon 
sit  cardinalis;  et  tunc  cauda  sibi  non  portatur,  nec 
per  totam  novenam  in  ezsequiis.  Qnod  si  sit  cardi- 
nalis,  non  induitur  nigro,  neque  rubeo  aut  viridi 
colore,  sed  in  aliis  coloribus,  neque  alii  cardinales 
per  totam  novenam  dictis  coloribus  debent  nti. 

£t  in  die  prima  sepultur»  ad  minus  debent  esse 
cc  tortitifie,  quaBlibet  de  sex  libris  ceraB ;  et  in  castro 
doloris  inquatuor  angulis  unumdedictisbrandoni- 


nigrum,et  mitram  albam  de  garnello  simplicem,  et ' 
vadunt  ad  corpus,si  non  est  sepultum  ;  bini  et  bini 
secundumordinemsuumacceduntsubtusprsedictum 
castrum  cum  mitrisin  capitibus.  Sed  qui  fecit  offi- 
cium  omnes  antecedit,  quicunque  sit.  Et  tunc  can- 
tores  cantant  Subvenite,  sanctiDei.  Quo  completo, 
dictus  cardinalis,  mitra  deposita,  thurificat,et  cum 
aquabenedictaaspergit  feretrum,et  dicit  prndictam 
Orationem.  Et  tunc  cantores  iterum  cantant  Ife- 
mentomeitDeus;eiah\is  episoopus  cardidalis  eodem 
modo  thurificat,  et  dicit  aliam  Orationem.  Et  tertio 
post  aliud  responsorium  prior  presbyterorum  dicit 
aham  Orationem  eodem  modo  ;  et  quarto  cantatur 
Libera  me  Z>omine,per  universumclernm,secundus 


bus,etin  mediosuperms  unum  aliud,etcircumqua-  .    .  ^-     i-    ^.  •.    w         n.    ^-  » 

.j^.      "^,,  ji.^  j-r»  presbyter  cardmalis  dicit  ultimam  Orationem.  Heec 

que  abundantia  candelarum,  qu8B  debentaccendi  ^ '^      ,a     »,        .       *       .     •    n     .n    i-  r^  -u 

*  '        •  ^mma  rifinr  r\n/\iil    /%/\nli««Artli.w  in    U/\rkfiM/.Mli      fliv.tviia 

antequam  Missa  incipiatur;etcircumquaquedebent 


esse  familiaresindutide  nigro.etiam  camerarius,8i 
non  sit  cardinalis.  Quod  si  esset,  staret  cum  aiiis 
cardinalibus  in  choro. 

Item  debentdarecuilibetcardinaliunam  tortitiam 
ad  minus  quatuor  librarum  de  cera  in  dicta  Bfissa 
qaam  tenere  debet  ante  eos  unus  scutifereorum,et 
hoc  idemde  preBlatis.  Sed  tortitisa  aliorum  prsBla- 
torumsuntdetribus  libris  cer8B;  poBnitentiariorum 
vero  et  aliorum  nobilium  de  una  libra  cerse ;  sed 
canonicorum  et  aliorum  presbyterorum  de  quarta 
parte  librse,  prout  placebit  dicto  camerario. 

Advertat  tamen,quod  omni  die  ad  minus  sintxL. 
tortici»  circa  feretrumseucastrum  doloris^desuper 


omniafiuntprout  continentur  in  Pontificali.  Quibus 
expletis,omnes  receduntad  propria  depositis  para- 
mentis.Sciendum  tamen  quod  omoi  die  debet  esse 
Missa  qu8B  debetdici  per  cardinaies  juzta  ordinem 
si>um,etsermo  per  eosdem^nisicommittantpraBlatis 
vel  magistris  in  theologia,  aliis  non. 

CXLVII.  Depanno  distribuendo  postmortem  papx. 

Itemsciendumde  pannis  distribuendis  istemodus 
consuevlt  observari.  Primo  camerarius,  si  non  sit 
cardinalis,  cum  duobus  capellanis  et duobus  scutife- 
ris ;  item  tbesaurarius,  item  confessor,  si  sit  prsB* 
latus  ;  istl  tres  domini  de  eodem  panno  bonoet 
nobili. 

Item  referendarii  deeodem  panno;item  cubicula- 


vero  non  debent  esse  candelsB  nisi  prima  die;et  in  D  rii  de  alio  panno  minori ;  et  clerici  camersB ;  ilem 


novena  dictum  castrum  debetcircumdari  panoose- 

rico  cum  armis  papeB  et  EcclesisB ;  et  subtus  debet 

esseferetrum  coopertum  duobuspannis  de  aurono* 

bilissimo  otiamcumarmiSyetin  quolibetcapite  unum 

puivinar  deeodem  panno  cooperto,unum  ad  caput, 

etcUiudad  caudam;et  super  quolibet  debet  stare 

unum  pileum  pulchrum  papss  per  totam  novenam 

B30  CXLyi,Z>0  Missis  per  totam  novenam. 

Itemomnidie  dantur  candelsB  prBBlatis  indutisde 

nigro,stantibuscircaferetrum,prout  inprima  die, 

qu8i8,si  voluQt,secum  reportant,  etiam  poenitentia- 

riis  et  canonicis  ecclesisB  in  qua  fit  ofilcium;  sed 

factaabsolutione  omnia  luminaria  extinguantur,  et 

Patrol.  LXXVin. 


medici  cum  scutiferis  papsB  de  simili  panno  cubicu 
lariorum.  Item  magistri  buticuiarieB,  panetariae, 
aquee  falleri8B,ber8e^coquin8B,de  aliopanno  minori; 
item  ostiarii,  janitores,  531  <^l<ii*i<^i  capellaB,  c8ere- 
moniarium^omnesde  consimilipanno  magistronim 
buticulari8B,et  servientes  armorum.  Juxta  volunta- 
tem  domini  camerarii  omnes  induantur,  totum  stat 
in  suavoluntate. 

llemduocoqui  pap8Bde  eodempanno  officialium. 
Item  deprima  porta  et  secunda,deeodem  et  consi- 
mili  panno;item  cursores,famulide  palefrenario,de 
panetaria,de  bulioularia,de  cera  et  coquina,omnes 
de  uno  panno  minori,ad  minus  de  quolibet  officio 

43 


1358 


At>PENDlX  AD.  S.  GREGOftU  MAGNI  LITURGtCA  Ot>EftA. 


lasd 


duo;sedpalefrenarii  secuDdum  numerum  ipsorum,  A  cituni  etbonestuin  esset  quodper  prielatumyelepi- 


et  eliam  cursores  j  uxta  voluntatem  domini  camerarii. 

[tem  marescalcus  curisB^et  advocatuspauperum, 
et  magistersacripalatii,procuratorfiseali3,  advoca- 
tus  papse^omnes  de  uno  panno.Item  emplor,  guaf- 
davessalla,guardia  majorjd  est  oustos  cibariorum. 
custos  sacrs  capeliffi,qui  est  sub  potestate  sacristS) 
omnes  de  eodem  panno.Itemcampanarius^scopator 
camersB  papse^  et  scopator  palatiide  alio  panno. 

Item  si  papa  moriatur  Romae,  sex  banderenses, 
tres  rectores,  duo  consiliarii  consueverunt  petere. 
Item  capita  regionum  et  manipularii  etiam  consue- 
veruntpetere  vestes  nigras^et  babuerunt  in  morte 
Urbani  VI.  Omnesisti  ofBciales  Urbis.  Qui  sipetie- 
rint,  simt  sub  beneplacito  domini  camerarii,  si  eis 
darevult.velnon. 


scopum  diceretur  Missa^sed  si  aliquis  de  cardinali- 
busintirmaretur,vel  non  posset  Missam  celebrare, 
alter  carJinalis  eam  dicet;et  sic  successive  per  or- 
dinem  usquead  finemi 

CXLVIII.  De  novena  papae. 

In  noven&dUtetncastruitidoloris  ornatUrtandfelis 
sicut  lndie,et  adminus  ponanturipsaditiLXxivelc 
brandones. 

Itemsciendumquod  barbitoilsorpapaB  non  retinet 
cassatn  cura  rasoribus,  etcutoiis  quas  infra  sunl; 
item  de  bacili  drgenteo.  Posteanovus  papa  facit  sibi 
dare  x  vel  xu  florenos.  V^erumtamen  bacile  semper 
in  camera  papsecum  rasoriis  ettobaleolls  remanet 

Item  si  patietariietbuticulariipetunttobaleasvel 


Seaalor  Urbis  propter  officium  non  utitur  neo     '  *'°"f '•  «^t"'"'  ^"'  "?"'*  ^^^T  "'*""*•   9".*^  '' 


vestitur,  nisi  veliet  facere  per  se  amore  papsB. 

Item  notandum  quoddanturtrescannso  de  panno 
unicuique. 

Item  prima  et  comedunt  in  palatio  pcenitentiarii 
et  omnesfamiliareBpapaBpertotam  novenam>etali- 
quando  quousque  papa  sitcreatus,qui  recipit  et  re- 
tinet  quos  sibi  placet. 

Item  statim  fiunt  magn»  eleemosynae  pro  anima 
papffi  per  tbesaurariamdemandato  camerarii,  pri- 
moquatuorordinibusmendicantibusaequaliterquin- 
quaginta  florenos  velyigintiquinque,ad  minus  de- 
cem,paDem,vinum,oarneprouna  die;dei  debospita- 
libus  et  aliis  pauperibus  juxta  voluntatem  camera- 
rii,  et  secundum  quod  camera  estpotens. 

Po«;t  secundam  Missam  immediate,qQi  eam  dicit, 
vaditad  feretrum  subtus  castrum  doloris,reposita 
planeta,indutus  pluvialicum  suis  ministris.CaDtores 
papsB  semper  cantantofticiumMisseeet.Responsoria 
in  absoiutione;et  canonicidebenteos  juvare  inres- 
ponsoriis  cantandis;et  flnitaabsolutione  dictuscar- 
dinalis  depositis  sacris  vestibus  revertitur  ad  alios 
cardinales.Qui  audiunt  sermonem,et  dicto  sermone 
vaduntomnes  ad  palatium  ad  ordinandumdecon- 
clavi,  etibidem  assignantur  eis  loca  per  dominum 
camerarium.  Omnes  fiunt  aequales  in  spatio  assi- 
gnando  ad  minus.et  spatia  ubi  debent^fabricareca- 
meras  suas  expensispiopriiscujuslibet,si  sint  divi- 
tes  etanliqui  cardinales. 

Item  omni  diepost  Missam  et  sermonem  debent 
facere  concilium,  cogitando  et  tractando  de  futuro 
episcopo  seu  papa. 

Item  nunquam  in  tota  nvoena  dicatur  nisi  una 
Oratio,  scilicet  Dem  qui  inter  apostolicos,  etc.  In 
absolutione  possunt  mutare  si  voluerint,  etdicere 
locoillius  Inclina,  Domine,  aurem  tuam, 

B38  Itemcamerariuscaveatbenene  ordoindi- 
cendis  Missis  interrumpatur,quoniam  omni  die  unus 
cardinalis  debet  dicere  Missam  de  mortuis,  etfaciat 
ibidemsermonem.Quod  si  nolit  facere,det  uni  pree- 
lato  vel  alicui  magistro  in  theologia,  quiasi  ordo 
interrumpatur, non  posset  reintegrari.  Non  enimli- 

» Id  est  iagenas,  Italis  vulgo  botte. 


non  darentureis,  rationem  haberenl  petendi  ia  to- 
baleis  in  quibus  papa  ultimo  comedit,  et  in  bottls  de 
quibus  ultimo  tunc  bibebal  vinum.  Item  cubicularii 
possunt  petere  cuilibetunam  vestem  papse.Si  volunt 

tamen,omnescoasueyeruntdarlamore  Dei  proaoi- 
maejus. 

CXLIX.  Rubrica  de  Conclavi. 

De  conclavivero  dicendum  est.Primoordinatione 
ac  dispositione  loci  caveatbene  camerarius  :  qnod 
postfle  murentur,  et  omnes  fenestrae  quse  sunt  bassc 
propeterramvelsolarium  adminus  adquatuorcan- 
nas,etomnia  foramina  quaecunque  parva  veimo- 
dica^  expensis   camerae. 

Q  Item  si  una  capella,  cujus  portae  et  fenestrae  om- 
nes  sintclausaedebonotnurOydemptaportaquaitur 
adconciave^  et  fenestris  quse  intraconclaverespl- 
ciunt,  quae  apertae  remaneant. 

In  haccapeUaomnidiecardinalesMissam  debent 
audireomnes  insimul,  non  tamen  cantaado,  sed 
basse.  Itemsi  non  sit  capella,qu8e  conclavecoQttn- 
gat,flat  infra  conclave  inaliquo  angulo.velprocon- 
clavi  unum  altare  portatile;etibi  audiunt  omni  die 
Missam  ;et  in  eadem  capella  possunt  convenlre  ad 
eligendum  etfaciendum  concilium,vel  ubi  placebit 
eis  melius.Caveantquodscribantomnia.ltem  in  di- 
cta  capella  semper  debet  esse  corpus  Cbristi  cum 
candela  accensa  ad  omnem  eventum,  quam  solvit 
camera  et  omnes  alias  quse  in  dictis  Missis  consu- 
mentur  ibidem  sede  vacante. 

Ilem  sciendumquod  modernistemporibusdomiDi 
cardinales  debent  intrare  quilibet  ipsorum  cum 
presbjtero  et  uno  famulo.lltem  ipsi  domini  faciaot 
pararicamerassuas  cum  cortinis  suis  et  iectisterois 
533  sinepalea,nisiesset  in  frigoribus.  Item  men- 
sam  scamnum,non  tamen  capsam,  nisi  esset  aperta 
totaliter  desuper.  Item  vas  ad  tenendum  aquam,Ti- 
num,vel  cannes  [Al.f  carnes],  quae  caditde  maoi' 
bus,et  alia  utensilia  liguea,  veru  seu  barra^,  §tiper 
quibus  debent  poni  cortinse,et  circumquaque  solvit 
camera. 

Item  sciendum  quoddomini  cardinales  tre8,prior 
cum  camerario  de  consilio  aiior  um,antequam  intreot 


D 


mm 


-y^ 


mi  tMJMANI  (mMNE9.  -^  XV.  im 

oonclayeydebenteligere  quatuor  sol6mnesir!ros,()Ui  A  omni  die  de  ftissa  dicenda  coram  cardiiialibus^  et 
hdbent  extracustodire  concla?  e  cum  gentibus  arma* 
tis,  et  cayeantbene  superhocquodtalessiniidonei. 
Poternnt  esse  duo  prielati  et  dud  milites,  vel  UnUs 


miles  et  unus  bandereDsis. 

Item  dicti  custodes  cayeant  sibi  bene  sub  poena 
perjurii,quodbene  aperiant  semp^i*et  videant  quid- 
quid  portatur  cardinalibus  ad  combdendUUi ;  ii  si 
pastilla  eis  portareotur,  illa  aperiatit. 

Item  subpoena  perjurii  nuUain  iitteram  eis  dent, 
aec  permittant  illos  accipere,  nec  ab  ipsisetiamre- 
cipere,  qnantumcunque  necessitas  cogeret,  sed 
quidquidTolueribthabereab  etlradictis  custodibus 
ore  dicant. 

Item  quod  tiullus  intretad  eqs  qUaudiu  erunt  in 


teneat  unam  lampadem  accensam  in  capella,  ef 
aliam  in  medio  conciayis  ;  et  custodiat  parathenta, 
caJicem,  librum,  et  chlamydem  sancti  Petri  cummi' 
tra  consistoi^iali. 

Item  sciendum  quod  domini  cardinales  postmor- 
tem  domini  Gregorii  pap»  XI  voluerunt  audire  in 
hospitali  sslncH  Spiritus  Missam  de  Spiritu  sancto. 
Sequenti  die  post  novenamfuit  quia  voluerunt  ha- 
bere  consilium  cum  Romanis,  antequam  intrai*ent 
conclavitii,  pro  conservatione  conclavis. 

Item  post  morlem  domini  Urbani  VI  domini  car- 
dinales  post  Missam  nonam  et  sermonem  votuerunt 
audire  Missam  ibidem  de  Spiritu  sancto  cum  ser- 
roone,  quam  dixit  dominus  t^isanus.  Tali  cera  fuit 


dicto  conciiio,  nisi  fbrte  dliquis  catdinalid  ab  extra  B  sibiadministrade  camera  apostolica  undecim  ma» 


veQiretde  sua  legatione.et  ille  potest  inirarfesolus 
cum  uno  prelbjtero  et  uno  clerico. 

Item  bmni  die  matie  et  sero  faciant  de  domibus 
eorum  t>ortari  cibaria  cocta  et  alia  vitae  neccssaria. 

Itemcapellaniipsorumcelebrenlin  communi  loco, 
in  quo  omnes  conveniunt,  prout  supra  dictum  est. 

Item  in  porta  conclavis  sint  ad  minus  tres  claves 
cumtribusserraturis  ;quilibet  custodientiumhabeat 
suam.llem  dicla  porta  sit  clausa  bene  cum  barris. 
et  clavelaturis,  et  catena  ;  et  in  medio  sit  foramen 
per  quod  detur  eis  ad  comedendum  longitudinis 
unius  paimi  et  semis,  et  tantumin  aItitudine,quod 
etiam  cum  ciavi  claudatur. 

Itein  sciendumquod  familiacamcrariidebet  dor- 
mireincamera  semper  ad  conservandum  bona;  et  Q 
ipse  camerarius,sinon  sit  cardinalis,  item  illiprse- 
lati  qui  habent  custodiam  de  conclavi,etiam  dormiunt 
ibidem  cum  aiiquibusfamiliaribus  eorum.  Itemom- 
nes  viyeredebentezpensis  camerse,  quousque  papa 
sitcreatus,  et  quandiufaciunt  custodiam. 

Item  inturnbus  debent  esse  custodes  ad  minusad 
quatuor  partes,  et  in  qualibet  turri  ad  minus  tres 
cursores,  eteis  vitas  necessaria  ministrantur  de  oa- 
mera.  Debentfacerecustodiamdienoctuque.Item  ab 
extra  debent  custodire  homines  deputati  per  tres 
priorum  cardinalium  etper  camerarium,  quibus  ad 
miniisdaturpanis  et  vinum  extraslipendium;etca- 
veant  quod  neminem  permiltant  intrare  palatium 
sive  cum  arihis,  sive  sinearnlis,nisi  de  licentiacu- 
stodietltium  duntaiat. 

llem  nolandumquodparapectusdebet  haberead 
nliQUS  quatuor  palmas  in  latitudihe  inter  murumet 
lcJCtumfcardinalis,6t  sitdeasseribusclausum  soium 
ad  aJtitudlhem  cortinarum  vel  x  palmarum  ad  mi- 
na».  Totum  istud  fUit  fkctutii  in  morle  domini  Ur- 

baaiexpen8iscamer83ap6stoUcd3,534  4^^^  cardi- 
naleserantniriiis  pauperes.  Longitudo  vero  quantum 
camerwiongcBerant.  RBU*ocardinaleS  debent  tenere 
ligna,  oarbonbs,  ei  alia  titei  tiecessaria  infmillud 
spatium. 

In  conolavi  autem  untis  clericusaUdientire,qui 
sarvit  capella»  inoapeliadioens  Epistolas,  intret  dt 
scribat  omnia  quse  huotde  die  in  diakn,  et  ordniet 


gnsB  candelte,  et  duo  brandones.  Item  intrarunt  con- 
clave  eodem  die  de  cero  post  Vesperas. 

Itemfuerunt  deputati  quatuor  praelati  ad  custo- 
diendum  conclave;  duo  pro  parte  camerarii,  quipor- 
taverunt  baculosin  manibus,  et  duo  ex  parte  collegii; 
etistoscamerariusnon  permisit  portare  baculos,neo 
post  de  suis,  nisi  unum^  qui  fuit  ille,  portavit.  Item 
extra  fuerunt  ad  conservandum  conclave  destinati 
duo  banderenses  cum  quatuor  famulis    quilibet 

9CA. .  (.  •  . 

Nota  quodquando  papaestcreatus,  induiturahis 
pannis.  Vestimentaquibus  exuitur  debeot  esse  dicti 
clerici  capellap,  secundum  quod  fuit  semper  obser- 
vatum. 

In  novena  castrum  doloris  fuit  ornatum  candelis 
proutin  primadie  :  brandones  fuerunt  circumqua- 
queferetrum,  proutante;  etinquolibetangulocasUri 
brandonem  unum^  et  in  cacumine  superius  unum 
valde  magnum  de  cera  alba,  forsan  xxv  Ubrarum, 
quia  fuit  c(}reus  paschalis.  Primus  circulus  candela- 
rum  castri  continebat  xxiv  candelas  a  quolibet  la-, 
tere ;  spatium  erat  de  candelaad  candelum  quasi 
paimse  unius. 

CL.  QualUer  papa  Bonifacius  /X  venit  in  Vesperis 
vigilix  NativUatis  beatx  Marix, 

ISotaquod  die  lovis  7  mensis  Septembris,  in  vigi- 
lia  Nativitatis  beat»  Marito  virginis,  in  primis  Ves- 
peris  dominus  Bonifacius  papa  IX  fuit  in  Vesperis 
j)  cum  pluviali  rubeo  et  mitra  aurifrigiata,  et  non  so- 
lemni  ;  et  inooepit  Vesperas,et  dixit  Orationem  so- 
lummodo,  nec  incoepit  Antiphonam.  Cardinales  in- 
coeperunt,  nec  deposuerunt  cappas  laneas,  totum 
dixerunt  cantores.  Auditores,  acolythi  fuerunt  cum 
superpliciis,  et  cardinalis  Tudertinus  de  mane  fecit 
officium  anno  1391,  ponlificatus  sui  anno  2. 

B35  CLI.  De  diebus  Mercuril,  Jovis,  Veneris,  et 
Sabbati  hebdomadx  sanctm, 

Attende  quod  die  Mercurii  sancta  InMAtutitiid  do* 
mittus  papa  venit  cum  sola  chlamyde  rubea  et  sine 
mitra.  Cathedra  estparata;  nec  diaconi  cardlnalcs 
sedent  anie  eum,  sed  In  locis  suis  ;  nec  episcopus 
vel  presbyter  qul  liervit  sibi  de  libro,  sedent  aute 


4359  APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  LITORGIGA  OPERA.  1360 

eum  super  scabellum,  sed  omnes  in  locis  suis  se-  A  appodians  sead  alUre  versa  facic  ad  populum  ;  et 

duodiaconi  auiiquioressedebantantepedes  e^usin 
scabellis»  aliisetiamcardinalibus  sedentibusinlocis 


dent. 

Die  Jovis  eodem  modo  per  omnia. 

Item  die  Veneris  sancta  papa  venit  ad  officium 
cumcappaamediopectorisinferiusaperta,foderata 

deherminis,  cum  mitra  alba  simplicidegarnello  aut 

aurifrigiis. 

Item  desero  inMatutinis  venit  tum  dicta  cappaet 
sola  bireta  rubea  in  capite  ;  et  in  toto  offlcio  tenet 
super  caput  absque  mitra. 

Item  indie  Sabbati  sancliinMlssa  venit  cumplu- 
viali  rubeo  sine  perlis.  Item   de  sero  in  Matutinis 
venit  cum  chlamyde  alba  et  sine  perlis. 
CLII.  De  obviationecardinalUintrantisinRomanain 

curiam» 


suis  cum  cappis  laneis  ;  et  factosilentio,  et  lumina- 
ribusaccensiSfpapa  sedendo  mitram  in  capite,  fecit 
collationem  et  sermonem  suum  sub  isto  themate, 
Viduam  ejm  benedicam^etflorebit  super  ipsam  sancti' 
ficaHo  mea.  Completo  sermone  et  facta  admonitione 
ut  omnes  deberent  Deumrogare,  quod  noa  permii- 
tereteuro  errare ;  protestatione  etiam  factaquodipse 
non  intendebat  facere  contra  sacrosanctam  Romaoam 
Ecclesiam,  surgensde  sede,  deposita  mitra,  inccBpit 
cantando  Veni,  creator  Spiritus,eif!LejXs  genibusste- 
tit  sine  mitra  usquead  Versiculum  tertium,  et  sem* 
per  stetit  ibidem  pedes,  tandiu  donec  cantores  caa- 


Nota  auodsi  cardinalis  veniat,  quod  sl  fuit  extra  g  taveruntdicturaHymnum.Quofinilo,  sine  VerRiculo 


curiam  per  aliquod  tempus  pro  negotiis8ui8,velra- 
tione  solatii,  non  tamen  Nuntii  vel  legati,  quando 
redit  et  intrat  civitatem,  ubi  Romanacuria  residet, 
cardinalesaliinon  debent  ei  ire  obviam,  sed  mittunl 
eornm  familiares  ad  sociandum  illum. 

Item  si  aliqui  cardinales  amore  vel  ex  nobilitate 
aut  consanguinitateoccurrunt  ei  obviam,  sisit  unns 
qui  intrat,  et  alij  qui  obviant,  plures  sint  in  pari  nu- 
mero  ;  ille  quinovitervenit,  solus  debet  prflecedere, 
et  alii  post  eum  bini  et  bini ;  deinde  patriarch», 
deinde  protonotarii,  et  aliijuxta  ordinem  suum. 

CLIII.  De  canonizationesanetm  Brigidce. 
Sequitur  canonizatio  sanctae  BrigidflB.  Anno  Domini 
1391,  et  die  Sabbati,7mensis  Octobris,  pontificatus 


dixit,  Dominus  vobiscum,  et  Orationem,  Deus  qui 
corda  fidelium,qiiAm  finivitp^r  ChristumDominvm 
nostrum .  Sed  reassumpta  mitra,  ibidem  sedendo  pro- 
nuntiavit  beatam  Brigidam  fore  Sanctam,  et  ascri- 
bendam  incatalogo  sanctorum,  ut  estin  libro  secre- 
torumpapaJiumdominiClementispapaB  VI.  Quapro- 
nuntiata,  ore  proprio  concessit  indulgentiamistadie 
et  in  sequenti  visitantibus  ecclesiam  sancti  Petn  et 
sancti  Laurentii  inPanispema,  et  qui  interfoerint  in 
divino  officio  isto  illam  indulgentiam  jubilsei,  et 
multas  alias  in  terris.  Post  hoc  procuratores  dict» 
sanctflB  petierunt  publica  instrumenta  de  hoc^  et  papa 
etiam  de  sua  potestate  jam  dicta...,  et  tunc  omnes 
cardinales  et  prflelati  receperunt  paramenta  alba,  epi- 


J^    *.  .  „     T    -iv  «  f    *   #  •*  •    *•    ri  scopipIuviaIia,pre8byteripIaneta8,di8conitumccllas 

Dommi  Bonifacn  IX,  anno  2,  facta  fuit  canonizatio  C    .  T ,     ..  *  .*  1    t ..  ..  _ 

et  dalmaticas  ;  et  iterum  venerunt  ad jreverentiam 

papflB.  Posthoc,  deposito  pluviali  rubeo,  recipitchi- 

rothecas  pretiosas  etannulum  pontificalem,  et|^n- 

viale  album  pretiosum  cum  mitra  solemni ;  et  depo- 

sita  mitra  incoepit  cantando  Te  Deum  lattdamus,ti 

tunc  datasuntduo  magnatortitiadecera  flLlbayqnafr- 

libet  de  octo  libris  cersB,  et  cuilibet  cardinali  ac  pa- 

triarchfle  de  septem  libris  cerflB  fldiflB  non  albflB,  et  om- 

nibus  preelatis  de  duabus  libris,  et  aliis  clencis  et 

cantoribus,  auditoribus,et  nobilibus,  etaliisde  una 

libra  cerflB ;  ettunc  incoepta  fuitProcessio,  et  omnes 

tenebant  faculassuasaccensas  inmanibus,quilibet 

in  ordine  suo  ;  et  duo  patriflurchflB  ibant  cumcardina- 

libus,  itemdominus  papasubtuspallium,  sed  mihtes 


beatflB  BrigidflB  in  magna  capellasacri  palatiiRomsB 
prope  sanctum  Petrum,  in  qua  talis  modus  fuit  ob- 
servatus. 

Primo  die  Veneris  pat  riarcha  Gradensis,  confessor 
etreferendariusdictidomini,  ex  prflsceptosanctitatis 
8uee  consistorium  generflde  mandavit,  item  canoni- 
zationem  sanctfle  Brigidee,  ut  omnes  deberent  venire 
adipsamsolemnitatem.  Item  campanflBomniumec- 
clesiarum  deberent  pulsari  hora  Completorii,  et 
crastina  die  hora  Tertiarum  etiam  mandavit. 

Item  parata  fuitcapella  circumquaque  depannis, 
et  sternata  de  frondibus  de  verta.  Mfltgister  foIrariflB 
fecit. 

Item  circumquaque  per  totam  capellam  fuerunt 


lortiti»  seu  brandooes,  536  quilibet  de  undecin,  D  f^'^^''^  extrapalUumtortitia  pap»accensa.Et«c 


libriscersB,  fuerunt  in  summa  Lxxxvi.Modum  dicta- 
rum  candelarum  etordinem  brandonum  inveni. 

ItemindieSabbati  demane  dominus  papa  audivit 
magnam  Missam  de  Spiritu  sancto  in  camerasua. 

Item  post  magnam  Missam  venit  ad  magnam  ca- 
peliam,  eum  comitantibus  omnibus  cardinalibus  et 
nobilibus  Romanis,  cum  pluviaU  rubeo  consistoriali 
et  mitra  de  perlis  consistoriali ;  et  facta  reverentia 
aliquali  ante  altare,  ascendit  ad  aliam  cathedram 
longe  ab  altari  paratam ;  et  ibi  recepit  omnes  cardi- 
naleset  prsBlatos  ad  reverentiam  cumcappis  laneis 
more  solito.Qua  reverentia  finita,  accessit  ad  aliam 
cathedram  cura  scabelio  paratam  ante  medium  altaris 


ivimusper  totam  capellam  usque  adajiam  capellam, 
et  reversifuimus  537  processionaliterad  magnam 
capellam,  etdominussummus  pontifex  ascenditad 
cathedram  flmte  medium  aitaris,  ubi  fecerat  sermo- 
nem  suum  prius ;  et  stando  diaconusa  dextris  dixil 
cantando  Ot*a  pro  nobis,  beata  Brigida,  alleluia ;  et 
papadixit  Dominusvobiscum,  et  aliam  OratioDemde 
beataBrigida  ;  et  cantato  percfluitores  Benedieamm 
Domtno,  diaconus  a  sinistrisdixit  Con/S/eor,  etp^ 
dedit  Benedictionem  more  solito ;  et  prior  «piseopo- 
rum  cardinalium  pronuntiavit  indulgentias  ;et  sie 
quilibetrepatriavit  cum  candela  sua ;  et  onmesalias 
andelas,  de  fldtari  et  tortitia  de  capella  camerarii» 


1361 


ROMANl  ORDINES.  —  XV. 


1363 


fecit  recipi  pro  papa per  sex  cardinales,  qiii  de- 

berent  omnesesse  sacrislflB.  Primus  erat  dominus 
deAlenQonioPhilippus  ;  secundus  de  Angelia  do- 
minus  Adam  ;  aller  Heatinus. 

Ita  die  papa  non  potuit  diceremagnam  Missamde 
sancta,  causa  iufirmitalis,  sicut  debebat,  sed  in 
crastinum  celebravit,  ubi  istum  ordinem  tenuit. 

Dominica  ergo  dieS  mensisOctobris,  bono  mane, 
post  parvam  Missam,  dominiis  papa,  indutus  cum 
pluviaii  et  mitra  cum  perlis  consistoriati,  descendit 
ad  ecclesiamsanctiPetricum  omnibuscardinalibus 
duobuspatriarchis,  Constantinopolitano  scilicetet 
cum  praelatis,  ei  tolo  clero ;  et  inporta  ecclesiaDve- 
nerunt  ei  obviam  omues  canonici  sancti  Petricum 
cruce,pluvialibus,pavilione,etcampanaproces8io- 
naitter,  cautando  De  Teum  laudamus,  duxerun t  eum 
ad  majus  altarc ;  et  facta  aliquali  Oratione  ante  al- 
tare,  recessitad  cathedram,  ubi  consueverunt  Ro- 
mani  prmsulesinduere  se,  et  sedendo  cardinales  et 
orones  prffiiati  vencrunt  ad  reverentiam,  et  ipse  vo- 
JiiitquodcantareturTertia.  Missa  fuit  de  sanctaBri- 
gidacum  commemoratione  deDominica.Tunc  pri- 
mo  inccepi  de  mandato  sedereinter  cardinales  epi- 
scopos.  Processit  Missa  ordine  suo. 

Item  post  Evangetium  diaconus  a  sinistris  dixit 
Con/Ueort  et  dicto  Credoin  unum  Deum,  et  postOf- 
fertoriumpapasedebatsuperbassamcathedramcum 
scabelto  ante  regias  ferreas  papae,  ubi  lectem  fuit 
Evangelium,  versa  facie  adsedem,  in  quafuitindu- 
tus.  Tuncdominicommissariitrescardinaies  deca- 
nonizatione  istius  sanctae  exierunt  de  sacrista  sancti 
Petri  cum  oblationibus  snis. 

Primo  dominus  de  Francia  cum  duobus  magnis 
torti  tiis  accensis^coopertis  de  auro.obtuiit  osculando 
pedem  et  manum;secundodominus  Anglicanus  cum 
daobus  panibus  coopertis,  cum  tobaleis  et  armis  et 
scudetissanctfle  Brigidae,  et  trium  cardinaliumcom- 
missariorum  ;et  osculatus  est  pedemet  manumpa- 
pae  ;  tertio  dominus  Barensis  cum  duobus  magnis 
bacilibus  de  vino  et  malvatico,  quee  vocantur  Homn 
scjphi  deaurati,  etoum  armiset  scudetis  dominie 
etcardinaliumpreedictorum;  etoscolatusest  pedem 
et  manum  papes. 

Ultimo  venerunt  quinque  procuratores  istius  san- 
ctffi  comadvooato,et  quilibetoblulitunam  magnam 
candelam  de  una  libra  cerao  albffi,  modicum  lai)ora« 
tam  cum  rosiset  floribus,  viridis,  alba  et  rubea. 

Item  unnm  parvum  canistrellum,  totum  depictum 
de  colore  viridi,ioquo  fueruntduee  columbie  albfle 
et  du»  turtures. 

538 1^^^  ^^^^  ^l^od  canonici  in  Processione  de- 
b  uer  un  t  habuisse  grossas  candelas  de  ceras  in  mani- 


A  bas  ab  istis  exsecutoribus ;  et  quia  non  habuerunt 
papa  fuit  turbatus. 

Item  fuerunt  in  istaMissasuperregias  ferreas  et 
super  coiumnasiapideas  properegias  prssdictas  circa 
Lxxx  tortitiee  accensfe,  et  vii  in  elevatione  corporis 
Christi.  Poterant  esse  qu8elii>et  de  quatuor  libris 
ceree.  Nec  papa,  nec  cardinales,  necaliquis  cande* 
iam  habuitin  ista  Missa  ;  nec  fuit  sermo. 

ltemnota,quod,compIetaMissa,dominuspontifex 
indutusprout  fueratin  Missa,etomnescardinaIes  et 
preelatiinduti  sacris vestibus,prout fuerunt  in Missa, 
cum  mitris  iveruntad  fenestras  propecampanilein 
locodeambcilatoriOyUbiRomaniantistitesconsueve- 
runtdarepopuloindulgentiam ;  etibipapadeditde 
vera  indulgentia  illa  die,  sicut  in  jubilaeo  ob  reve- 
D  rentiam  Brigidse,  et  in  sancto  Petro,  et  in  sancto 
Laurentio  in  Panisperna,  ubi  sancta  Brigida  dicta  fuit 
sepulta;etquicunque  visitasset  dictasduaseccles  ias 
sancti  Petri  et  sancti  Laurentii  vu  vicibusper  totum 
preesentem  mensem  haberet  indulgentiam  jubilflei. 

Item  notaquod  de  ceraeoclesifle  sancti  Petri  ac- 
censa  canonici  voluerunt  habere ;  sed  camerarius 
totam  recipit,  quod  papa,  nec  ipsi,  nec  acoljthi, 
nec  oantores,  nec  clerici  habuerunt. 

Itemnota  quod  quilibet  cantor  habuit  tres  duca- 
tos  ab  exsecutoribus. 

Item  dictiexsecutores  miserunt  unam  pintolam  de 
auro  papflB  valoris  c  ducatorum  et  unum  vitulum. 
XXIV  capones,  xxiv  pullos,  xxivcolumbos,  n  barilia 
de  vino. 

Item  nota,quodfuerimtVesper6e  prflBcedente8,nec 
^  sequentes. 

Item  nota,  quod  ista  die,  iioet  faerit  Missade 
sancta  Brigida,  tota  die  fecimus  de  Dominica,  nec 
fecimus  commemorationem  in  Vesperis,  necin  Ma- 
tutinis  de  ipsa  sancta. 

Item  notaquodomnescardinales  induti  saoris  ve- 
stibus  associaverunt  papam  usque  ad  cameram. 

Ista  die  nuUus  cardinalis  oomedit  cum  papa,  nisi 
solum  prselati  bomus  et  cantores. 

Item  nota  quod  tota  capella  debet  esse  intns  et 
extra  parata  pannis. 

Item  in  altaridebent  esse  vi  candel»  queelibetde 
una  libracum  dimidia ;  item  super  cancellumca- 
pellflB  VI  tortitia,  queelibet  de  octo  libris  cerflo. 

Item  extra  regiam  seu  capeliam  ponantur  ligna 
D  perforata  in  muro  circumquaquead  tenendum  torti- 
tia,quantum  capella  est ;  etinquolibet  lignoerunt 
VI  tortitia,  quflBlii>et  dequatuor  librisoerae. 

Item  iniine  capell»  ex  oppositoaltaris  illud  idem. 

Item  de  aliis  parvis  candelis  de  uncia  vel  media, 
aut  pro  libra  ponanturxx  habentia  per  murum,  et 
distribuantur  laicis  etclericis. 


ADDITIONES. 


539*  CLIV.  In  die  Cinerum. 

Additiones  vero  queein  die  Cinerum  DominusBo- 

nifacius  IX  in  die  preedicta  descendit  ad  magnam 

Missam  inmagna  capella  in  Perusiocum  pluviaH  et 

mitra  sine  perhs;  et  sio  dedit  citieres.  Quibus  datis^ 


deposuitpluviale  et  mitram,etreassumptachlam3'de 
sic  stetit  per  totam  Mtssamabsque  mitra  quam  dixit 
dominus  Neapolitanus.  P^pa  erat  alteratus  propter 
frigus  anno  Domini  1393,  pontifi<5atus  suiannd^. 


i363 


APPENDIX  AD  S.  GREOORH  HAGNI  LITURGICA  OPERA. 


im 


CLV.  De  Dominiea  Bosarum. 


A  dampedes  pauperumBisiduaspertotumtsedomma 


Item  in  Dominica  de  Rosa  fuit  celebrata  Misga  ia 
magna  capella,papa  absentejn  pr«8entia  omnium 
cardinaliura,  et  Rosafuit  portatade  camerapapas 
per  juniorem  clericum  camersB  adcapellam,etstetit 
super  altare  per  totam  Missam  ;  et  post  reportata 
per  eumdem  ad  camerampap8B;in  qua  camera  pa- 
ramenti,exeundopapa  dealiacamera  sua,eampor- 
tando  in  manibus  suis,  in  sede  sua  in  camera  sua 
paramenti  eam  dedit  Hostregio  de  Faventia  anno 
praedicto. 

CLVI.  Deannuntiatione  beatce  Virginis, 

Nota  quodinAnnuntiatione  beatae  MariaB  virginis 
dominus  Bonifacius  IX,  pontificatus  sui  anno  4,  in 
infirmitate  detentus,  non  inferfuit  Missee,  qusB  fuit 
celebrata  in  magna  capella  Perusii  perepiscopum  b 
Anconitanum;et  iile  qui  debuitfacere  sermonemin 
praecedenti  Dominica,quia  non  erat  factus,fecit  ser- 
monem  ista  die  de  prsBdicta  Dominica  cum  aliis 
verbis  de  beataVirgme,  queBfuitdies  Marlis  !393. 
CLVII.  De  Dominica  in  ramis  Palmarum. 

Sequenti  die  Dominica  in  ramis  Palmarum  idem 
dominus  Bonifacius  dedit  ramos  in  parva  capelia 
more  solito  post  magnam  Missam  celebratam  inca- 
mera.  Quibus  dalis,  domini  '•ardinales  induti  sacris 
vestibus  iverunt  ad  magnam  capellam,  et  depositis 
vestibus  audiveruntaliam  inagnamMissam,inqua 
non  fuit  papa,  quamdixit  Neapolitanus  episcopus. 
CLVIII.  DedieJovis  sancta. 

Item  eodera  anno,  die  Jovis  sancta  facta  magna 


reportavit  secum  ;  et  male,  dicit  glossa. 

CLX.  De  die  Veneris  et  Sabbati. 

Die  Veneris  sancta  et  Sabbato  praelati  feceroiit 

officium  in  magna  capella  absente  papa^cardiDali- 

bus  omnibus  prspsentibus. 

CLXII.  D$  diePasch(B,Ascenmnis,Pentecosleset  Tn- 

nitatis. 

In  die  PaschaB  propter  communioDero  cardiQalium 
fecit  officium.Kem  in  Ascensione.  Ncc  in  Fecleco- 
sten,  neque  in  Trinilate,  neque  in  CorporisClirisli, 
non  fuerunt  VesperaB  papales  propter  inGrmilalem 
papsB.  Missae  fuerunt  dictee  per  praslatos  non  cardi- 
nales  abseutepapajOmnibusprflBsenlibuscardinali- 
bus,  cum  sermone. 

CLXII.  De  sancloJoanne  Baptista. 

la  die  sancti  Joannis  BaptistaB  idem. 
CLXIU.  De  sanctis  apostolis  Petro  et  Pauk. 

Item  iu  die  beatorum  Petri  et  Pauli  fuerunt  Ve- 
sperae  absente  papa,  ofticiumfecitcardinalisBooo- 
qiensis.SoluminccepitVesperasindutuspIuvialicuiE 
mitra,et  Antiphouam  ad  Magnificat  inccepitjetdiiit 
Orationem,nec  deditBanedictionem  in  crastinttmiii 
ecclesia  beati  Petri  in  Perusio,  ubi  papa  residebit. 
Tupc  dixit  Missam absente papa^omnibuscardinali- 
bps  prfiBsentibus,  cum  sermone. 

541  CLXIV.  Depurifiationis  beatae  Marix  mgm 

Item  vero  anno  Domioi  1392,  in  die  Candeitruai 

in  primis  Vesperis,  VesperaBnonfueruntmaadabi. 

quiadominusnosternQluit^sedtardeipseeasaudire 


Missa  in  camera  papse,  et  reservato  corpore  Christi  r  voluit  cum  pauois  cardinalibus  et  cortisaDis.Dicekot 

in  calice  superaltare  secretaB  capelleB,  domini  ca-  '  '  '  .     •     •  •       . 

dinales  etomnes  preBlali  iveruntad  magnamcapel- 

lam,et  audiverunt  ibi  aliam  magoam  Missam  more 

solito,quamdixitdominus  patriarcha  Constantino- 

polifanus  ;  etreservato  corpore  Christi  540inca- 

lice,et  incensato  more  solito,remansit  super  altare; 

etcantatis  Vesperis,  domini  cardinalesnon  parali 

existentes  ante  altare  in  modum  circuli,  et  duo  pa- 

triarchaB  inter  eos,    scilicet  Conslantinopolitanus 

praedictus  etme  Gradensis,  de  mandato  domini  no- 

stri  papse  pronuntiaverunt  Processus  generales  ab- 

seutepapa,quoslegitdominus  patriarcha  Constan- 

tinopolitanus  ;  et  candelae  non  fuerunt  projectaB  ex 

eo  quod  non  habebant,   sed  solum  una  de  altari 

accepta. 

CLIX.  De  eodem  diefactoprandio. 
Item  eodem  die  post  prandium  papa  non  poluit 
lavarepedespauperum;sed  patriarcha  Gradensis 
confessor  de  mandalopapaB  lavitpedespanp  ^rumin 
parvacapella,indutus  rochetto,amictu,  superplicio, 
et  pluviali  cum  mitraalba/audivitEvangeiiumcan- 
tando  cum  lurainaribus,  cruce  etincensomore  so- 
lito.Quocantato  cantores  ineoBperunt  cantare  ;  et 
ipse,  deposito  pluviali,  cincto  linteo  et  milra  in  ca- 
pite,incoppit  lavare  pedes.  Quibus  finitis,  dixit  Ora- 
tionem,et  cardinalis  camerarius  deditflorenoscum 
carleno,et  noluit  dare  iiiaspetias  de  tela  ad  tergen- 


quod  non  deberentcantari  solemDiter,quiaDODb& 
bebat  vigiliam.  De  manededit  caodelas.  Misu  fni'^ 
dicta  in  sanptoPetro  per  dominum  cardinalemNea- 
poUtanum.  Duo  diaconi  cardinales  stabaQt  a&ts 
eum»  etprior  pF^sbytprorum  cardinaliumetiafflad 
latqs. 

CIXV.  Nota  de  Nativitaie  Christibme^ 

ApnoDomini  1308,   in  Urbe  Dominus  BonifaeNU 

papa  IX,   die  Lunae,  in  vigilia  Nativitatis  Clmtti. 

ineoBpit  infirmari.VespersB  fueruntcantataptf  can- 

tores  in  magna  capella.  Dominut  Pileus  eardiaalis 

de  Ravenna  incoBpit  Vesperas,indutuspluviali  etmi' 

tra,8tans  ad  latusqomu  altaris  8upepcathedpatD,ul)i 

stant  praBlati,   cum  celebraot  corampapa.  Ipseso- 

ji  lum  dixit  Orationem,iQeo  dedit  BeoedictioneiB.OiQ- 

nesoardiuales  interfueruntinmedia  noete;eardini^ 

les  jn  Matutinis  neque  in  Missis  oon  interfuarafit 

seddorpinus  Copradus  arcbiepiscopusNioosiinsi^ 

camerarius,et  *  Petrus  patriarcha  Gradensis  iote^ 

fuerunt  in  toto  officio,  cqm  aliis  quatuor  pnelati'- 

nec  cortisani  venerunt.Canlores  legebantiecliooei, 

Antiphonas,Psalmos  ;et  dedit  Benedictionem  bet- 

domadarius.  Doniinus  camerarius  dixit  primam^i 

secundam  Missamabsque  inlervallo  ;  fecitcomm^ 

morationem  de  papa  in  utraqueMiJisa,  net  dedit ^ 

fine  Missffi  Benedictionem,  sed  nnntiavit  indulefs- 

tiam  ex  partepapee  de  vii  aunisetvii  quadragemi 


*  Id  est  Petrus  Amelii}  auctor  hujus  libri»  qui  se  patriarcbam  Qradensem  dittt  Hupra)  cap»  iMi 


43W  ROMANI  ORDINES.  —  XV.  1366 

In  tertiis  Missam  dixit  dominus  cardinalis  de  Ra-  A  debetfacerecastrumdoloriscumcandelis.  Item  cir- 


venna.  vii  cardinales  interfuerunt,  nec  dedit  Bene- 
dictionem  post  Missam,et  male,  quia  debobat, 

lo  prandiodominus  camerarins  cum  auditoribus 
et  poenitentiariis  tenuit  tinellum,  Non  fuerunt  se- 
cundeBYesperae.  In  die  sancti  Stephani  dominuscar- 
dinalis  Neapolitanus  fecit  offlcium  ;  in  die  sancti 
Joannis  dominus  cardinalis  de  Bononia. 

CLXVI.  De  exsequiU  cardinalium. 

Nota  de  exsequiis  cardinalium  defunctorum.  De 
sero  tiunt  exsequiqs  per  religiosos  el  parochiales 
ecclesias  in  tinello  praesente  funere,  et  ad  minus 
quatuorbrandonibusaccensis.Gardinalisverodebet 
jacere  in  lectica  paratadepannis  aureis  et  fimbriis 
de  nigro  cum  armi^  illiu»,  et  familiaribus  indutis  de 


cunquaque  debent  etiam  esse  ad  minus  c  tortitiae, 
et  plus,  secundum  voluntatem  exsecutorum ;  et  toti- 
dem  quando  portatur  ad  ecclesiam. 

Item  subtus  castrum  doloris  sedent  familiares, 
Item  in  feretro  debentessemagnum  et  longum  pul- 
vinarsubtuscaputcardinalisde  nigro;item  unum 
aliud  ad  pedes,  super  quo  stantduo  pilei  cardinalis. 
FinitaMissa,quifacitofficium,depositaplanetacum 
ministris,  cumthuribulo  et  aqua  benedicta  accedat 
propecaput  defuncli  extra  castrum,  et  absolute  inci- 
pit  mitra  deposita  Noninlres  tn, etc.  Oratione  facta 
vel  finita,  cantores  cantant  Subvenite  sancti.  Quo 
cantato,  dicit^^nce/ewon.et  thurificatet  aspergit 
funusaquabencdicta,proutin  ordinario  continetur 


nigro.Debentcircumquaque  sederepropeferetrum  ^  ^"^^^  ^"^'""f  qualuor  presbyteri  cardinales,  induti 


flendo ;  cardinalis  vero,  si  est  episcopus^debet  esse 
totaliterindutusde  vestibus  sacris  coloris  nigri  aut 
violacei  totaiiter,  ut  pontifex,  542  <^um  mitraalba ; 
chirothecat  et  sandalia  cum  annulo  pontiticaU,  facie 
velata  cum  velo  de  serico.  Item  si  siL  presbyter,  eo- 
dem  modo;  si  diaconus,  eodem  modo,  sed  habitu 
diaconi,  et  non  cum  planela,  nec  cum  chirothecis, 
neccumannulispontificalibus,  sed  cum  aljistuoicis 
etparvis  chirothecis,  et  parvo  annulo. 

Iteminexsequiiscardiiialiumsemperunus  cardi- 
nalia  debet  dicere  Missam.  Sermonem  facit  aliquis 
magister  in  theologia,qui  debet  fieri  post  Missam  et 
anteabsolutioDem.Factosermone^quatuorcardina- 
les  presbyteri  antiquiores  induunt  se  super  alba 
amicto,  albo  cinctorio,  orarium  et  pluviaie  cum  an-  C 
nulis,  et  sine  chirothecis  et  sandaliis.  Tunc  illequi 
dixit  Mistam  antecedit,  et  alii  tres  sequuntur  :  va- 
dunt  prope  castrum  doloris,  et  cantores  cantant 
Libir^  miy  Domine.  Quo  cantato,  qui  dixit  Missam 
asptrgit  corpus,  vel  feretrum  aqua  Oenedicta,  et 
tharificatdicendoPa<erno«lcr,etc.  Et  facit  ppimam 
absolutionem  ;  deinde  alii  tres  eodem  modo  juxta 
ofdinemsuum.prout  inlibrocontinetur.  Cardinaies 
vero  alii  et  totusclenis  remanet  in  choro.  Si  factus 
sermo  non  sit  post  Evangelium,  prout  alicubi  fuit 
quia  tamen  Bomana  Ecdesia  non  consuevit,  exspe- 
etant  eardinales  ;  et  facta  absolutione  fiat  sermo 
Aliqui  tamen  consueverunt  faoere  sermonem  ante 
absolutionem  ;  ethooestquandoHltarejungiturvel 


cum  pluvialibus  et  mitris  albis  etsohtis  ;  et  cantato 
Ne  recorderis,  antiquior  dicit  Orationem,  quam  sibi 
placetpost  Pa/erno5/er,  utsupra,  et  thurificat,  etc. 
Postea  cantatur  Memento  meiDeus.  Quodicto,  alius 
cardinalis,  543  ^^i  ^^^  penultimus,  eo  modo 
thurificat,  ct  dicit  aliam  Orationem.  Consequenter 
immediatc  aiiuscardinalis,  qui  stat  ab  alio  latere, 
qiiisecunilo  looodicitOrationem,simihterthurificat 
prout  alii  fecerunt,  et  dixerunt,  etOrationem.  quam 
sibi  placet.  Deinde  ultimuscardinalis  similiter  facit 
Quibusfini(iscantaturLt6er(2  m^,i>omtne.  Quo  can- 
tato^  ille  qui  facitofficium  similiter  ut  prius  thurifi- 
cat,  et dicit  ultimam  Orationem,  scilicet  A  bsolvey  etc. 
Ettunc  quiiibetrecedit,  et  fit  sermo. 

Attendequodannol4d4,  in  exsequiis  domlni  car- 
dinalis  Novariensis  celebravit  Missam  dominus  car- 
dinalis  sancti  Marci  ;  et  dicta  Missa  immediate  fuit 
sermo.  Facto  sermone,  dominus  cardinalisdeUrsi- 
nis,  dominus  cardinalis  sancti  Marcelli,  dominus 
Venetiarum,  dominus  cardinahs  sancti  Marci,induti 
pluvialibusveneruntad  feretrum.Et  primo  antece- 
debant  duopresbytericardinales,videlicetdominus 
sancti  Marcelli,  etdominus  Yenetiarum  ;  deinde  do- 
minus  de  Ursinis  episcopus  cardinafis^  et  dominus 
sancti  Marci  presbyter  cardinalis  qui  celebraverat 
illomane  ;  et  duo  ipsorum  steterunt  ad  unumlatus 
feretri,  et  duo  in  altero  latere.  Primam  autem  Ora- 
tionem  dixitdominus  sanctiMarciqui  celebraverat, 
videlicet,  Non  intres  in  Judicio  ;  et  cantores,  dicta 


contignaturchoro.quoniamibidemremanetindutus  ,,  '"^  Oratione,dixeruntcantando,5u6.en,;/.,etdicto 

«nir.fHoh,mf«Ai»V^rnrnf«monnKJonnrr„A«i,,iinrnn^    "Per    eOSifVnee/SlSOn,     dominUS  dC     UrSlbUS    dlXlt 


quiofficiumfecit.Verumtamenubicunque,siveprope 
chorum,  sive  longe,  dicatur  Missa.  Qui  eam  dixit, 
remanet  indutus  cum  clero  suo  ante  altare.quous- 
que  sermo  sit  finilus.  Ideo  ille  qui  praBdicat  debet 
stareinlocoeminenti,  quem,possitaudire  etiamqui 
dixitMissam.  Indictosermone  non  datur  Benedictio 
nec  indulgentia.  Item  in  Missa  tenentur  omnes  car- 
dinales^  etomnespraelati  in  sedibus  suis  :  et  quilibet 
debet  habere  torliliam  ad  minus  dequatuor  libris. 
cardinales  el  patriarchae  ;  alii  vero  de  iibra,  aut  de 
duabus  libris,  sicut  piacebit  exsecutoribus. 

rtem  Missam  debet  celebrare  cardinalis,  et  ser- 
tnonem  facere  post  Missam  et  absolutionem  i  Item 


Pater  nostei^  et  aspersit  aquam  benedictam,  et  in- 
censavit,  et  dixit  secundam  Orationem,  videlicet, 
Deuscuiomniavivunt.  Etdicta  Oratlone,  cantores 
dixeruntiVe?'ecorrfm5;et  dicto  Kyrie,  eleison,  do- 
minuscardinalissancli  MarceUi  ab  aUo  latere  asper- 
sitet  incensavit,  etdixitOrationem,tertiam,videli- 
cet  Inclinat  domine,  quoB  Oratio  est  in  Missali.  Et 
dictaOratione,cantoresdixeruntOmLazm*t4m.Idem 

dominuB  cardinalissanctiMarci,  qui  celebraverat 
Missam,  quierat  in  alio  latere,  ut  supra,  locounius 
presbyteri  oardinalis  qui  deficiebat»  aspersit  et  in-* 
oentavit^  et  dixit  Orationem  faCi  iU&isumuii  domU 


1367 


APPENDIX  AD  S.  GREGORU  MAGNI  LITURGIGA  OPERA. 


1368 


ne*  4aNecum5eri;o,  etc.Qua,Orationedicta,cantores  A 
di:ie.Ti\ni Mementomei, Deus ;  eidicio  Kyrie,  eleison, 
doniiaus  cardinalis  Venetiarum  dixit  Pater  noster, 
et  aspersit  etiacensavit,  et  dixitOratioaem  Absolve, 
gucesumus,  Domine.  animamfamuli  tui.  Qiim  Oratio 
estin  Missali.  Qua  OrationedictayCantoresdixerunt 
Libera  me,  Domine,  de  morte,  etc.  Et  dicto  Kyrie, 
eleison,  non  fuit  incensatum,  sed  dominus  cardinalis 
sancti  Marci  in  fine  dixit  Orationem,  videlicet,  A6- 
solve,  qufie  Oratio  est  in  officiomortuorum. 

CLXVII.  Quando  dominus  Ladislaus  rex  Neapolila-' 

nus  Romam  intravU, 

NotaquodannoDominii393,dieSabbatii8Aprili8, 
in  vigilia  Paschie,  dominus  Ladislaus  rex  Neapolita- 
nusRomamintravit,  etinsancto  Paulo  omnes  car-  «. 
dinales  sibiobviamiverunt.Romanivero  cumpallio 
in  porta  prope  metam  eum  cum  pallio  receperunt^ 
sub  quo  solus  per  totam  Urbem  usque  ad  gradus 
sanctiPetriequitavit.  544  ^^^  ^^^^  diaconi  cardi- 

•  Sequebantur  in  Godice  Acta  concilii  Lugdunensis 
sub  Innocentio  IV,  et  alterius  sub  Gregorio  X,  quasi 
consectaria  hujus  libri  ;  sed  cum  alibi  naeo  sint  edita^ 


nales,  qui  eum  associabanti  ante  banderenses  eqoi- 
tabant.etillivexllliferi  Romanorum  immediateante 
regem  equitabant;post  regemimmediatepatrlarcha 
Gradensis,etposteum  comes  Laurentii,  et  alii  mi- 
lites  et  prsBlati. 

Die  vero  sancts  Pasch»,  in  Missa,  rex  semper 
seryivilpapffi  de  aqua,  et  semper  sedebatinter  duot 
primos  episcopos  cardinales ;  deindepatriarchaCoa- 
stantinopoli  tan  us  pos  t  priorem  presb  jter  um  cardina 
lem,qui  erat  tertius  in  illa  sede  ;deinde  subprior, 
deinde  patriarcha  Gradensis,  et  sic  omnes  alii.  In 
prandio  vero  dictus  rex  in  mensa  etiam  sedebat  in- 
ter  duos  primos  episcopos  cardinales. 

Notequod  anno  DominiiiOO^pontificatus  domini 
Bonifacii  pap»  IX  anno  12,  in  secunda  Dominica 
Adventus  Domini  propter  frigus  ipse  noD  venit  cnm 
pluviali  et  mitra ;  et  quia  nonerat  indutus  niore  so- 
lito,  domini  cardinales  noluerunt  sibi  facere  reve- 
rentiam  in  principio  Missfie  more  consueto,  neque 
diaconi  cardinales  noluerunt  stareantepapam*. 

consulto  ea  praBtermisimus,   utpote  non  facientia  ad 
auctorts  institutum. 


ORDO  ROMANUS  XVI, 


VBL 

INDEX  SOLEMNIUM  COLLECTARUM  ET  STATIONUM  S.  R.  E. 

Ex  duobus  menbranets  Ck)dicibus  Vaticanis. 


Dominica  1  deAdventuDomini,statioadsanctam 
Mariam  Majorem. 

Dominica  2,  statio  ad  sanctam  Grucem. 

Dominica3^8tatio  in  basilica  beati  PetriapostolL 
—  Feria  4,  statio  ad  sanctam  Mariam  Majorem.  — 
Feria  6,  ad  Apostolos.  —  Sabbato  ad  beatum  Pe« 
trum. 

Dominica  4,  ad  sanctam  Eugeniam . — Missa  mane 
prima  ad  sanctam  Anastasiam. 

545  ^i®  Nativitatis  Domini,  statio  in  basilica 
beati  Petri  apostolorum  principis. 

In  Epiphania  Domini,  statio  in  basilica  princi- 
pis  Apostolorum. 

Dominica  in  Septuagesima  ad  sanctum  Lauren» 
tium  foris  murum. 

DominicainSexagesima,ad  sanctum  Paulum. 

DominicainQuinquagesima,ad  beatum  Petrum 
apostolum.  — -Feria4in  capite  jejunii,  Collectaad 
sanctam  Anastasiam,  statio  ad  sanctam  Sabinam. 
Benediotio  cineris.  Omnipotens  sempiteme  Deu$, 
parce  metuentibus,  etc.  Deus,  qui  non  mortem,  sed 
pcmif entiam desideras, eie.  AliB.  Deus,  gui  humilia- 
tioneflecteris  feic.AlihOreiiio.  Omnipotens  sempiterne 
DeuSf  qut  Ninivitis  in  cinere,  etc.  Interim  ponendi 
sunt  cineres  super  capitasingulorum,  ita  dicendo, 
Memento  homo,  quia  pulvis  es,  et  in  pulverem  re- 
vertens  An tiphona  ad  Gollectam.  J^xatidt  nos,  Do^ 
mine^quoniam  benigna  est.  Psalm.  Salvum  me  fac, 


G  Deus  guoniam.  Presbyter  dicat  OremuSy  Diaconus 
Flectamusgenua.  Levate.  Oratio  ad  CoUectam.  Com- 
cedenobis,  Domine,  pi^sidia  militiceChrUtianmsan* 
ctisinchoare\jejunii8,  ut^contraspirHualesneguUias 
pugnatun,continenti(Bmuni<murauxilio.Per.Doimi- 
nus  vobiscum.  Et  cum  spiritu  tuo.  Diacon  us  dicitPro 
cedamuicumpaceResp.  In  nomine  Christi,  amen. 
Antiphona  perparadisum»  Immutemurhabitu.K^ 
rie,  eleis.  KytHe,  eleis.  Kyrieeleison.  Paternoster.Bt 
nenos.Inmemoria.Aportainferi.BeguiescMtinpa' 
ce,  Domine,exaudiOrationemmeamDominus  vobi' 
scum.Oremus.Deus,cujusnUserationeanimxfidetium 
reguiescunt,famulisetfamtdabustuisomnibushicei 
ubiguein  Christo  guiescentibus  da  propiHus  veniion 
peccatorum,ut,acunctis  reatibus  absotutUteeum  sim 

D  finelsetentur.  Pereumdem  Dicta  Oratione  intramns 
in  ecclesiam  cantando  Petre,  amas  me,  cum  Yersa, 
Simon  Joannis.  Finito  Responsorio,  diaconusincipit 
litaniam.Notaquodinferia2etferia4etferia  6  non 
dioimus  KyHe,eleison  in  Missa,  eoquodnovem  Ky- 
rie  eteison  dicimus  in  iitania,  tres  Kyrie  et  Kyrie 
[Forsan,  Christe]  iii  principio,  et  tres  Kyrie  in  fine. 
—  Feria5,  Collectaad  sanctum  Nicolaum  in  car- 
cere ;  statio  ad  sanctum  Georgium.  ~  Feria  6,  Gol- 
lectaadsanctamLuciaminvii  Soliis ;  statio  ad  san- 
ctos  Joannem  et  Paulnm.  —  Sabbato,  Gollecta  ad 
sanctumLaurentiuniin  Lucina ;  statio  ad  sanetura 
Tryphonem. 


i369 


ROMANl  ORDINES.  —  XV. 


1370 


Dominica  1  inquadragesima,  ad  sancium  Joannem 
Lateran.  —  Feria  2,  Collecta  ad  sanctos  Cosmam  et 
Damianum  ;  statio  ad  sanctum  Petrum  in  Vinculis. 

—  Antipliona  ad  CoUectam,  Exsurge,  Domine,  ad- 
juva  nos.  Psal.  Deus  546  at^nbus  noslris.  GlotHa 
Pa/rt»  Vers.  Opusguodoperalus.  Oremus.  Flectamus 
genua.  Diaconus  dicit  LevateOremus.  Precespopuli 
tui,  qu(psumus,  Domine^  clementer  exaudi,  ut  quiju' 
stepro  peccatis  nostris  affligimurpro  tui  nominis  glo- 
ria  misericorditer  liberemur.Per.  Dominus  vobiscum. 
Ei  cum  spiritu  tuo,  Diaconus  dicit  Proe^damtis  in  pace 
Resp.  /n  nomineChtisti,  Amen.  Antiphona  per  pa- 
radisum^lfu/^astm^pecca/affos^ra.  CfiBtera  dicantur 
eo  ordine  quo  retro.  Conver(enos,/>^s5ait</arisno- 
ster,  et  ut  nobis,  etc.  —  Feria  3,  Collectaad  sanctum 
Nicolaum  de  Carcere ;  statio  ad  sanctam  Anastasiam . 

—  Feria4,  CoUecta  adsanctumPetrumad  Vincula  ; 
atatioad  sanctamMariamMajorem.— Feria  5,  Col- 
lectaad  sanctam  Agathamin  Monasterio:  statio  ad 
sanctumLaurentiumPanispernaB —  Feria  6,  CoUe- 
ctaad  sanctum  Marcum ;  statio  ad  sanctos  Apostolos 
— Sabbato,  Collecta  ad  sanctam  Mariam  in  Transpa- 
dina  ;  siatio  ad  beatum  Petrum  apostolorum  prin- 
cipem. 

Dominica  S  in  Quadragesima,  statio  ad  sanctam 
Mariam  in  Dominica.  In  aUo  Codice.  Dominica  ya* 
cat.Statioad  sanctam  Mariam  in  Dominica. — Feria 
2,  CoUecta  ad  sanctosCosmametDamianum ;  statio 
ad  sanctum  Clementem. — Feria  3,  statio  ad  sanctam 
Balbinam./n  aZtoCodtce.  Collecta  caret,  statio  ad 
sanctam  Balbinam.  ~Feria4,  CoUectaad  sanctum 
Georgium  ;  statio  ad  sanctam  CflBciliam  in  Transli- 
berim.  —  Feria  5,  Collecta  ad  sanctum  Georgium ; 
statio  ad  sanctam  Mariam  Transtiberim.  —  Feria  6, 
CoUecta  ad  sanctam  Agatham  in  Monasterio  ;  statio 
ad  sanctum  Vitalem.  —  Sabbato,  CoUecta  ad  san- 
ctum  Clementem  ;  statio  ad  sanctos  MarceUinum  et 
Petrum. 

Dominica  3,  statio  ad  sanctum  Laurentium  foris 
inurum.  —  Feria  2,  CoUecta  ad  sanctum  Adrianum  ; 
statio  ad  sanctumMarcum.  —  Periat  3,  CoUecta  ad 
sacntum  Sergium  ;  statio  ad  sanctam  Pudentianam 
—  Feria  4,  CoUecta  ad  sanctam  BaU>inam  ;  statio 
ad  sanctum  Xystum.  —  Feria  5,  CoUecta  ad  sanctum 
Marcum ;  statioadsanctosCosmametDamianum.  — 
Feria  6,  CoUecta  ad  sanctam  Mariam  Rotundam  ; 
statio  adsanctum  LaurentiuminLucina.— Sabbato, 
Co)lectaadsanctumVitalem;statioad  sanctam  Su- 
sannam. 

Dominica4,  statio  ad  sanctam  crucem.  —  Feria 

2,  CoUecta  ad  sanctum  Stepbanum  inCsliomonte ; 
statio  ad  sanctos  Quatuor  Coronatos.  —  547  Feria 

3,  CoUecta  ad  Monasterium  domnas  Rosfie ;  statio  ad 
sanctum  Laurentium  in  Damaso.  —  Feria  4,  CoUecta 
ad  sanctum  Mennam;8tatio  ad  Paulum  apostolum. 
—  Feria  5,  CoDecta  ad  sanctum  Quiricum  ;  staUo 

•  Hoc  oratorium  erat  ad  turres  basiUciB  Vati- 
cmm,  ut  facile  ex  superioribus  intelli^tur,  quod 
tamen  hic   nolo  propter  Baronium,  qui  ecclesiam 


A  ad  sanctum  Martinum  de  MontU)U8.  —  Feria  6,  Col- 
lecta  ad  sanctum  vitum  MageUum.  Inalio  Codice, 
inMacello ;  statio  ad  sanctum  Eusebium.— Sabbato 
CoUecta  ad  sanctum  Angelum  Pisciura  Venditorem : 
statio  ad  sanctum  Nicolaum  de  Carcere. 

Dominica  5,  Al.,  de  Passione  ;  statio  in  basilica 
principis  apostolorum.  —  Feria  2,  QoUecta  ad  san- 
ctus  Georgium ;  statio  ad  sanctum  Cbrysogonum  in 
Transtil>erim.  —  FeriaS,  staUo  adsanctum  Cyria- 
cuminThermis.ina^toCo£fictf,CoUecta  vacat,  sta- 
tio,  etc.  —  Feria  4,  CoUecta  ad  sanctum  Marcum  ; 
staUo  ad  sanctum  MarceUum.  —  Feria  5,  CoUecta 
adsanctam  Mariam  inViaLata  ;statioadsanctum 
ApoUinarem.  —  Feria  6,  CoUecta  ad  sanctos  Joan- 
nem  et  Paulum  ;  staUo  adsanctum  Stepbanum  in 

3  CabUo  monte.  —  Sabbato,  CoUecta  ad  sanetum  Xy- 
stum ;  staUo  ad  sanctum  Joannem  in  Porta  Latina. 
In  alio  Coc/tce;Sabbatoadsanctum  Petrum^quando 
eleemos7nadatur;Collecta  ad  sanctum  Xjstumetc. 
Dominica  in  Palmis,  dicimus  terUam  in  sancta 
Maria*  in  Turre,  ubi  palmeB  benedicendaB  sunt.  In 
a/to  Codfice.  StatioadsanctumJoannem  in  Latera- 
nis.  In  Processione  per  paradisum  [Vulgo/e  Partn;], 
AnUph.Ptiert  Hebrseorumportantes,  eic.PueriffW' 
brmorum  vestim  Antipb.  Occt«rrun/  turbm.  Christus 
factusest  pro  nobisobed.,  etc.  Hanc  AnUphonam 
cantamus  semel  tantum,  et  sine  organo.  —  Feria  2, 
CoUecta  ad  sanctam  Balbinam  ;  staUo  ad  sanctos 
Nereum  et  Acbiilem.  —  Feria  3,  CoUecta  ad  san- 
ctamMariam  de  PorUcu ;  staUoadsanctam  Priscam. 

p  —  Feria4,  CoUectaadsanctum  Petrum  in  VincuUs 
statio  ad  sanctam  Mariam  Majorem.  —  Feria  5,  in 
Coena  Domini  staUo  ad  sanctum  Joannem  Latera- 
nensem.  —  In  Parasceve  diurnalem  cursum  sepa- 
ratim  cantamus,  et  hora  nona  ingredimur  eocle- 
siam  cum  domino  episcopo  sive  presbytero  cardi- 
naU  ;  et  induti  vestimentis  nigris  absqueuUo  cantu 
procedimus  ante  altare,  et  lector  ascendit  pulpi- 
tum,  etc. 

Dominica  sanctum  Pascha,statioad  sanctam  Ma- 
riam  Majorem.  —  Feria  2,  post  Pascha,  staUo  ad 
sanctum  Petrum.  —  Feria  3,  staUo  ad  sanctum 
Paulum  apottolum.  —  548  Feria  4,  ad  sanctum 
LaurenUum  foris  murum.  —  Feria  5,  ad  sanctos 
Apostolos.  —  Feria  6,  ad  sanctam  Mariam  Botun- 
dam.— Sabbatoadsanctum  Joannem  Lateranum. 

^  Dominica  octava  Pascbfls,  staUo  ad  sanctum  Pan- 
craUum. 

In  litaniamajore,  staUoinbasilicasancU  Petri  ; 
ad  CoUectam  in  ecclesia  sanct»  MariiB  in  Turres. 
H(BC  in  alio  Codice. 

DieAscensionisDomini,  staUo  in  basUtca  princi- 
pis  apostolorum. 

Die  sancto  Pentecostes,  staUo  in  basiiica  aposto- 
lorum  principis.  —  Feria  2,  ad  Sanctnm  Petrum  in 
Vinculis.  —  Feria  3,  ad  sanctam  Anastasiam.  — 

beatflB  Mariea  in  Turribus  fuisse  Pantheon  exisUma 
vit  adannum  i087. 


1371 


APPENDIX  AD  8.  ORE0OMI  MAOM  OPKRA. 


IITI 


Feriai,  ad  saactam  Hariam  Majorem.  —  Peria  I,  A  a^  sanotam  Maviam  Majoraia.  -r  FariaS,  ad  Apo- 

—  Fepia  6,  ad  Apostolos.  —  Sabhato,  ad      stolos.  —  Sabbato,  apud  beatum  Petrum. 

sanotura  Petrum.  Iq  Pnrifioatione  sancts  MarisB,  statioadsaoetam 

Dominiea  t6  post  Pentecosten.  —  Feria  4«  fttatio      Mariam  Majorem. 


spsi^ 


■  ^ 


t^sgam 


qp 


APPENDIX 

AD  LIBKLLOS  OUDINIS   ROMANI. 


I* 


EGLOG.^^  AMALARII ABBATI6  IN  ORDINEM  ROMANUM. 


54d  Capitula  sequentis  opusculi  pnenotamus,  ut  B 
si  rorle  quis  ignarus  exstans  de  i^nobililale  hujus 
operis,  aggrediensque  illud  quasi  dignum,  ac  postea 
reperiaai  vile,  no  pcenilentia  ductus  dicQt  apud  se- 
metipsum,  vel  apud  si^os  astantes  :  Si  cognovissem 
rusticitatem  hujus  operis,  nullatenus  in  eo  laborem 
oculorum  meorum  impenderem.  Videat  modo  inca- 
pite  quae  scquuntur  usque  in  fmem.  Et  si  lectionis 
eausa  ip  aliquam  pausaain  incurrerit,  pon  illi  qui 
ordinavij,  tanlum  ingratus  exi^tat,  sed  dt  sibi  qqi 
cognita  ignnbilitato  magis  eam  elcgit  rimari  usque 
adcalcem,  etc. 

Di  Romano  Ordme. 

i.  Masculi  stant  ad  fiustralem  partem»  et  feminoB 
adborealem,  ut  ostendatur  per  fortiorem  sexpm  fir- 
niiores  sanctos  seraper  constitui  in  maioribus  tenta- 
tionibus  eestus  hujus  mundi,  et  per  inflrmiorem  fra- 
gilioremque  seium  infirmiores  in  aptiore  loco^  etc. 

550  ^*  Episcopus  alffivaingreditur,  et  transitad 
dextram.  Christi  enim  corpus  nos  sumus  omnes.  Q 
Ideoque  fas  est  ut  episcopus  intrans  ecclesiam  imi- 
tetur  suum  caput  Christum  ingredientem  in  mun- 
dum  ;  leavam  partem  tetigit  Salvator  noster,  quia 
temporalem  assumpsit,  etc. 

3.  Intrant  cum  eo  non  amplius  quam  septem  dia- 
coni,  totidem  subdiaconi,totidemacolythi  cum  thu- 
ribulis  non  amplius,  quam  ternis.  Seepe  scriptum 
est,  et  in  multis  locis  apertum,  quod  septenario  nu- 
mero  universitas  ecclesias  designatur,  etc.  Qqamvis 
tacuissem  de  septem  diaconibus  abapostohs  ordina- 
tis  ;  ex  hinc  decreverunt  apostoli  vel  snccessores 
apostolorum,  per  omnes  ecclesias  septem  diaconos, 
qui  sublimiori  gradu  essent  cfeteriSfOt  proximi  circa 
araip  quasi  columnoB  altaris  assisterent ;  septem  pro- 
pter  septem  viros  perfectos,  quinque  propter  auin- 
que  librosMoysi,  tres  propter  spem,  fidem  et  chari- 
tatem. 

4.  Quod  diaconi  ^unt,  tot  candpl^bra  portantur, 
quia  omni  ecclesifle  laboranti  et  imitanti  Christum  ^ 
promittitur  gaudium  SBternae   vitce,    et  lux  perpe- 
tua,  etc. 

5.  Portatur  et  thuribulum,  quod  Christi  corpus 
significat,  sicut  scriptum  est  in  eadem  Apocalypsi  : 
Alius  angelus  venit  et  stetit  ante  altarp,  habens  thu- 
ribulum  aureum,  etc. 

6.  Bpiscopus  veniens  ante  altare,  adorat  primo 
Sancta,  et  postea  pacem  dat  presbyteris  cl  diaconi- 
bus,  ^uia  illum  jmitatur,  de  quo  propheta  scripsit  : 
IMultiplicabitur  ejus  imperium,  et  pacis  ejus  non  erit 

finis.  Primo  episeopus  adorat  Sancta,  quia  primo  il- 
i  us  misericordja  impertienda  est,  a  quo  pax  ct  con- 
cordia,  et  regnum  Ghristi  inlra  nos  regnaL.  Duossa- 
cerdotes  osculatur,  quia  ipse  estlapis  angularis,  qui 
conjunxit  duos  in  unum  parietem  atlrinsccus  vcnien- 
tes,  et  dedit  paaem  his  qui  fuerant  loti||Q  ei  his  qui 
prope. 


7.  Post  datam  pacem  cantor  dat  sanctee  TrinitaU 
gloriam,  quasi  dicat  :  Gloriam  referimus  Deo  Patri 
et  Filio  et  Spiritui  sancto,  quia  pacem,  quam  pro- 
phetavit  per  sanctos  suos  prophetas^  nobis  in  sovis- 
simis  temporibus  digi^atus  est  ostendere.  Quando 
dicit  Sicut  erat,  diaconi  procedunt  ad  altare,  et  ite- 
rum  reyertuntur  ad  episcopum,  et  stant  erecti.  Hoc 
significatquod  ideo  morti  se  tradiderunt,  &ubaQditDr 
apo^toli,  ut  Christi  corpori  adunarentur.  In  qno 
versu  varietas  multiplicium  temporum  demonstra- 
tur  ;  id  est,  sicut  erai  in  prinripio  pxaeteritum,  et 
nunc  prfesens,  et  semper  futurum  et  sBternnm  et  in 
scBcula  swcuhrumt  longitudomagna.  Unde  Origa^ 
PuotiesSfBcutos^cu/orMf}^  nominantur,  forta^^se  licet 
ignotus  nobis,  tamen  a  Dominostatus  aliquis  termi- 
nus  indicatur,  etc.  Quando  dicitur  prophetalis  Ver- 
sus,  episcopus  vadit   ad  altare,  et  osculatur  enm, 

3uia  per  ora  prophetarum  Chnstus  venit  in  muji- 
uvfit  ettfasivit  ad  passionem. 

8.  Diaconi  stant  primo  inclinati  ante  altare  cuin 
episcopo,  usque  Sicut  erat,  quia  chorus  martyrum 
sanctorum  ante  novissimam  tribulationem  in  con- 
vaile  lacrymarum  manet.  Postea  Martjrio  ^roQati 
erecti  stant  liherati,  t\  seourijafi)  ah  omni  p«r$eca- 
tione,  quorum  Deu§  opulos  abslersit  ^b  ooinibus  la- 
crymis,  et  ab  omni  dolore,  etab  omni  esurie  ;  ideo- 
que  slant  ante  Dominum  semper. 

551  ^*  Episcopus  vero  semper  stat  inclinatus  ui- 
que  ad  prophetalem  versum,  auia  Christus  nonaoti- 
cipavit  terapus  quo  praenuntialus  est  per  ora  pro- 
phetarum.  Tempore  enim  quo  prophet»  prfledixe- 
runt,  venit  in  mundum  ad  passionem.  Et  ideo  quip 
versq  prophetali  vadit  adaltare,  quia  Chrjstum  iq:^i- 
tatur,  ut  ostendat  populoomniaqufeprophetae  prie- 
dixerant  de  Christijiassione  vera  esse,  et  in  tempore 
suo  consummata.  Sicut  aperte  legitur  in  prophetia 
Danielis,  Septuaginta,  inquit,  hebdomadsabbreTia- 
tae  sunt  super  popujum  tuum.  etc. 

lOy  Episcopus  postquam  adoraverit  Sancta,  per- 
flit  ad  dexteram  altaris,  et  stat  erectus  versus  ad 
Orientem  :  et  diaconi  retro  illum,  unus  post  unum» 
plures  ad  dcxteram,  pauciores  ad  sinistraij^f  Epir 
scopus  ad  dcxteram  altaris  stat,  quia  Christusre- 
gnum  praedicabat,  in  quo  totum  dextrum  est,  et  nihil 
sinistrum  hahet ;  stat  et  erectus,  quia  venit  regere 
•uos  in  virga  ferrea,  id  est,  in  inflexiMIi  justitia; 
slat  versus  ad  Orienlem,  quia,  ut  ipse  indicat^  noo 
quaerebat  voluntatem  suam  faccre,  sed  ejus  qui  mi- 
sit  illura,  sicut  scriptum  est,  quiadescenditdecceJo, 
non  ut  faciam  voluntatemsuam  et  reliqua.Nunquam 
retrorsum  versus,  sed  semper  facieni  Patris  intae- 
tur.  Undc  ipse  Dominus  in  Evaogelio :  Scio  unde 
venii  et  quo  vado.  Sic  namque  oportet  Cbristom  et 
regnum  praedicare  coeleste,  et  peccata  sub  pedibas 
aternere  ;  respicere  aeterna,  et  tempor^lia  retro  ha* 
ber«.  Diaconl  retro  itant^  quiai  eiout  diiimoB,  b«M 


1S73 


AD  UBELLOS  ORDIIilS  ROMANI  APPBNDIX. 


1874 


martyrum  charo  apUri  possunt,  qui  et  miDistraBtes  A 
suot  m  saocto  altari  ;  et  dalpQattcas  portaot,  quas 
solebat  militaris  usus  portare.  Ipsi  diaconi  praacesse- 
runt  ad  altare,  quia  in  veteri  testaraento  martyres 
exstiterunt ;  et  modo  retro  stant,  quia  post  Nativita- 
tem  Domini  nihilominus  martyrio  digne  coronantur. 
Aliqui  ex  ipsis  stant  a4  dexteram,  et  aliqui  ad  sini- 
stram^  guia  multi  de  eontemplativa  vita  martjrrio 
coronati  sunt,  et  multi  de  aotiva  vita  ad  coronam 
martjrii  procedunt,  etc. 

il.  Candelae  primo  iliuminantur  extra  eccletiam, 
fit  per  acolythos  portantur  in  ecclesiam.  Primo  can- 
delae  procedunt,  et  postquam  ventum  fuerit  ad  altare, 
postpoountur.  Utrumque  demonstrant  et  doctores 
eeclesise,  id  est  illuminatores,  exstitisse  ante  nativi- 
tatem  Domini,  et  postea.  Acolythi  namque  accepso- 
re«  luminum  dicuntur.  Pprtantur  manibus,  quia  quos 
scieniia  rcplent  bonis  exemplis  erigere  nuUatenus 
cessare  debent.  Esedem  candelse  usque  ad  Kyrieilei- 
^acolythorummanibustenentur,  et  tuncponuntur  B 
in  paviraentum,  et  stant  fixogradu.  Sic  oportet  do- 
ctores  ut  rudem  populum  nullatemus  de  manibus  re- 
linquant,  antequam  populus  subjeetus  sciat  dioere  : 
Domioe,  miserere  mei  peccatoris.  Quod  est  opere 
dicere,  prout  doctqs  sum  a  didascalo  :  Miserum  me 
recognosco,  et  ideo  misericordiam  Dei  implorare 
oportet.  Slantque  tuoc  per  se  in  oedesia,  et  illumi- 
nant  ecclcsiami  quoniam  fas  ast  ut  qui  jam  doctus 
est  a  doctore  doceat  ecclesiam  pro  vice  doctoris, 
Quffi  similiter,  ut  diximus  de  diaeonibus,  plura  a 
dextris  stant,  et  pauca  a  sinistris  ;  de  quo  idipsum 
significare  velle  intelii^imus^quodsuperius  diximus 
de  ^iaconibus.  Post  primam  namque  Orationem  po- 
nuntur  oandelie  antealtare,  non  jam  altrinsecus,  ut 
antea,  sed  roistim  per  ordinem  unaquieque  post  al- 
teram  usque  ad  novissimam,  (}uia  sunt  quidam  qui 
omnia  relinquunt  ct  sese  ad  vitam  contemplativam 
constringunt,  plerique  aclivam  vitam  ducunt  et  ha- 
bent  curam  terrenarum  rerum  ;  tamen  ^^S  quan-  c 
ium  possunt  eleemosynas  facieodo,  vigilias  exer- 
cendo^  sataguat  properare  ad  ecclesiam.  Quos  utros* 
que  nostra  Ecclesia  mistim  tenet.  Quamvis  et  ideo 
possit  intelligi  candelas  per  ordinem  ante  altare 
poni,  ut  expedite  possint  ministri  ad  ambonem  cur- 
rere,  et  circa  altaria  ministrare.  Evangelium  quod 
portatur  propius  episcopo  osteodit  quod  ipsum  est 
nobis  viaeuodi  ad  regnum  Dei, 

13.  De  seisione  episeopi,  Quod  requiem  animafum 
significet  post  actam  Orationem;et  quid  signifioet 
quod  presbytiri  cum  eo  sedept ;  et  de  ep  quod  ver- 
sus  sit  ad  populum  ;  ostendit  datam  esse  ilii  potesta- 
tem  eorum  acta  scrutari.  Episcopus  quidem  post 
primam  Oratiooem,  ouam  precationem  nomio^mus, 
sedet  versus  ad  populum,  et  presbyteri  cum  eo.  In 
ipsa  vero  precatione  optatioqem  bonam  ecdesiffi  in- 
telligimus,  quasi  dicat  populo  :  Optavi  bqnum  ocole- 
sisB,  et  i<]6o  sedeo.  Et  vos  quidem  si  delectat  requiem 
possidere  animarum,  quserite  primum  regnum  Dei,  q 
et  justitiam  ejus,  et  ad  eeterna  neeessaria  adjioientur 
Tobis,  et  post  invenietis  requiem-  Stare  namque  est 
adhuc  iq  certaniine  posito  et  orare  ;  post  viotoriam 
Tero  sedere  ac  judicare.  Sedent  et  presbylari  Qum 
eo,  quorum  ministerium  est  idipsuro  enuntiare.  De 
quibus  Paulus  :  Presbyteri  duplici  hoqore  habeantur, 
maxime  qqi  laborant  in  verbo  Dei.  Fost  primam 
orationem  stat  versus  ad  populupn,  ut  demonstret 
populo  postquam  Deo  se  manifestavit  et  sua  aota, 
oravit  pro  se  suisque,  et  populo  bona  precatus  est, 
et  laudem  Deo  retuJit,  habere  ministerium  opera  po- 
pulorum  suorum  examinare,  quis  inter  eos  dignus 
babeatur,  vel  quis  indignus. 

13.  Nam  ideo  altior  locus  positus  est  episcopis,  ut 
ipsi  superintendant,  et  tanquam  custodiant  popu- 
lum.  Nam  et  Grsece  quod  diciturepiscopus,  hoc  La- 
tine  superintentor  ioterpretaturt  doia  supervideti 
ttttti  iup«rlatendit.  Quomodo  •nimvtnitorl  ttUor  itt 
Imi  M  Qttitodli&dMi  tioitmi  itt  iptioopti  iltor 


loeus  factus  est.  Et  de  isto  periculoso  locoetalto 
periculosa  ratio  redditur,  nisi  eo  corde  stemus  hic, 
ut  humilitate  sub  pedibus  vestris  simus,  et  pro  vobis 
oremus. 

14.  Episcopus  enim  minister  fuit  qui  dixit ;  Non 
veni  ministrari,  sed  ministrare:  Joannes  nempe  sub- 
minister,  qui  dixit :  Hic  erat  quem  dixi,  quia  post 
me  venit  vir,  qui  ante  me  faotusesl.  Qui  nen  ascen- 
dit  ad  superiorem  gradum,  quem  solus  solet  ascen- 
dere  qui  Evflmgelium  leotuvus  est,  ut  ostendat  se 
subministrum  esse,  ^uia  non  est  Joannes  dignus 
solvere  corrigiam  caleiamentorum  ejus,  oujusverba 
in  ea  leguntur. 

Gantor  vero  ascendere  potest  indiflerenter.  Ascen* 
dit  superius,  ({uia  Ghristus  prselatus  est  Joanni.  8tat 
in  eodem,  quia  festiraatur  Joannes.  Stat  inferius, 
quia  yenitab  eo  baptizari.  Non  ascenditsuperius  qui 
Hesponsorium  cantat,  quam  quilecfionemlegit,  sed 
stat  in  eodem  loco  ;  et  si  ascendit  superius,  sccun- 
dum  superius  diotos  modos  intelligitur.  Responso- 
rium  ideo  dicitur,  eo  quod  uno  cantante  oseteri  re- 
spondefmt.  Gantavit  unus  Ghristus,  id  est  veeavit 
Petrum  et  csetepos  apostolos  :  illi  responderunt, 
quia  Ghristup  imituti  sunt.  Et  ideo  Responsorium 
coHvocatioqi  apostolorura  convenit.  Ipse  Idem  solus 
Versom  eantat,  quia  Christus  seorsum  pernoctans 
solus  orabat,  sicut  in  Evangelio :  Ipse  autem  erat 
pernofttans  ii^  Oratione. 

5B9  Diaconusoum  asoenditad  legendum,  petit 
Benedictionem  ab  episcopo,  et  aecipit  Evaogelium  ab 
altari ;  et  prfleeeduat  ante  eum  duo  candelabra,  et  duo 
thuribula,8iveunum.  Illudauidsignifieet,  dietumest. 
Diaoonus  vero  stat  versus  ad  Meridiem,  ad  quam  par- 
tem  viri  solent  confluere.  Petit  prius  Benedictionem 
abepisoopo  ;  episoopus  datilli  i  Dominm  sit  in  corde 
iuot  et  in  labiis  tuis.  locensum  quod  poniturin  thuri- 
bulum  orationem  designat  sanctorum .  Unde  diei  t  Pro- 
pheta  :  Dirigatur  Oratio  me^  sicut  incensum  in  con- 
spectu  tuo.  uiaoonus  dicit  Dominui  vobiseum.  Et  po- 
pulus  se  vertit  ad  Orientem,  orat  Deum  utpossit 
digne  intelli^ere  quaB  auditurus  est ;  et  signum  san- 
ctae  crucis  siBguH  faciunt  in  frontibus  suis«  ut  per 
signum  snncta!  crucis  sint  loricati,  quatenus  nulla 
phRntasiadiaboIicaefraudisadituminveniat  introeun 
di  in  corda  eprum,  et  aut^rre  ppssit  semen  Evangelii 
de  manibus  eorum.  Post  haee  baculi  d^ponuntur  e 
raanibus.  Judaei  namque  arundjnem  in  dextera  Jesu 
dabant,  et  spineam  ooronam  oapiti  ejus  imposuerunt, 
et  salutabant  eum,  atqqegenua  ponentes  adorabant 
eum  illudentes.  Nos  vero  fugientes  consensum  eorum 
deponamusbaeulum,  qucm  illi  erexeruat  ob  super- 
biam.  Neque  coronam,  neque  aliud  operimentum  su- 
per  oaput  eadem  hora  tenentes.  3i  intraverit  quis 
^ubito  eademhorainecclesjam,  nonsalutamus  eum, 
nequa  genua  ponimus  ad  Orationem,  donecleetum 
sit  avangelium.  Aliter  baoulunipossumus  intelligere, 
etc. 

15.  Diaconus  pronuntians  veii»a  Evangelii  ad  Me- 
ridiem  stat  versus,  quoniam  illis  loquitur,  de  quibus 
Paulus  dicebat:  Sapiontiamloquimur  interperfectos. 
Quando  enim  sol  ad  Heridiera  vevgit,  ferventior  solet 
existere,  et  altior.  Signifioat  naraque  eoclesiara  fer- 
ventem  animo  in  amore  Dei  elevatam  esse  in  magno 
eulmine  virtutum.  Saqe  quando  solemus  sedere  ad 
leetionem  ipag^is^i^^^i^umf  lacies  magistri  nostri  am- 
plius  est  intenta  ineum  qui  perfectiuspotestdiscere. 
quamin  eosqui  minus  perfecte  diseunt.  Non  eo  guoa 
illi  solioptet  suam  doctpinam,sed  quiaillos  (|uitar- 
diorem  sensum  habent  vult  iterumdoceri  abillocfui 
citius  veram  rationem  invenire  potest  in  doctrina, 
magistri.  Non  dioimus  itautbi  qui  posttergum  sunt 
extorres  sint  a  sancto  Evangelio,  sed  ut  per  doctiores 
minus  eruditi  erudiantur,  etc. 

16.  Post  lectum  Evangelium  candelse  exstmguun- 
tur.  Per  candelas  signanlur  doctores  Ecclesl».  Et 

qaid  vttli  iitttd»  qttod  poit  fivangilium  if  itlnguuotur) 

•fii  qnoA  lotto  Aoolorttm  troaHOttdoro  jpomi  toiiM 


£375 


APPENDIX  AD  S.  6REG0R1I  MAGNl  OPERA. 


im 


sancti  EvaDgelii  ?  Aperte  etiam  monstratur  clauso  A 
sancto  Evangelio  exstinctam  esse  doctrinam   do- 
ctorum. 

n,Decredo  in  Deum.  Postquam  Christus  locutus 
est  populo  suo,  fas  est  ut  dulcius  et  intentius  profitea- 
tur  credulitatem  suam.  Sicque  convenit  popuio  post 
Evangelium,  quiaChristi  verba  audivit,  intentionem 
credulitatis  suae  prseclaro  ore  proferre.  Christiana 
religio  ut  salva  maneat,  corde  creditur  ad  justitiam ; 
oris  autem  confessio  fit  ad  salutem. 

i8.  Post  lectum  Evangelium  venit  subdiaconus  fe* 
rens  in  brachio  sinistro  calicem,  554  ^^  4"^  ^^^i~ 
piantur  amulas  populorum,  et  super  calicem  corpo- 
rale.  Quod  accipiens  diaconus,  ponit  super  altare. 
Similiter  calicem  post  receptas  amulas.  Dominus  Je- 
sus  ipse  diaconus  et  subdiadonus,  etc. 

19.  De  oblatione,  Christus  Dominus  sacerdos  est  in 
eeternum  secundum  ordinem  Melchisedech»  qui  rex 
Salem,  id  est  pacis  rei,  obtulit  panem  et  vinum,  in 
prsefiguratione  verasacerdotii  Ghristi,  qui  obtuiit  do-  B 
minoPatri  verumpanem,  idestcorpusimmaculatum, 
et  vinum,  id  est  sanguinem  suum.  In  cujus  typo  ho- 
die  nostra  Ecclesia  panem  et  vinum  offert,  in  consi- 
derationecorporis  etsanguinis  Domini  ;et  qui  dedi- 
gnantur oblationes  offerre,  dedignantur,  quamvis  non 
viva  voce,  confiteri  se  Christi  passione  esse  redem- 
ptos ;  et  eamdem  passionem  memoriffi  suse  mandare. 
Ita  tamen  si  non  sit  aliqua  causa,  quse  forte  ad 
tempus  impediat.  Cum  &  fanonibus  offerunt,  quoniam 
le^musin  passione  Domini  sudarium  usurpatum  esse. 
Aliter  quippe  fanones  de  lino  efficiuntur ;  et  linum 
multis  modis  sanciaB  Scripturffi  pro  exhortatione  pas- 
sionis  ponitur.  Atque  ideo  fanonibus  puris  oblationes 
t^nent,  ut  se  ostendant  religione  sancta  et  c&tholica 
accepissepro  fratribus  animam  ponere,etnonsolum 
ammas,  sed  et  puras,  ut  non  sint  aliqua  haeresi  pol- 
lutse,  sed  et  charitate  mundat».  Unde  dicit  Aposto- 
lus  :  Et  si  tradidero  corpus  meum  ut  ardeam,  chari- 
tatemautem  nonhabuero,  nihilmihiprodest.  Novis-  q 
sime  omnium  sacerdotes  offerunt  et  diaconi,  sed 
solum  panem.  Solus  autem  archidiaconus  solet  im- 
plere  oblationes  priorum,  infundens  aquam  in  cali- 
cem  et  amulam  pontificis,  ut  ostendatur  Gbristi  cor- 
pus  unum  esse,  etquod  iste  fecit,  proomnibus  fecit. 
Sicut  PetrusinEvangeliOjDomino  discipulos  interro- 
gante :  Vos  quem  me  esse  dicitis  ?  pro  unf versitate  di- 
scipulorum  solus  respondit :  Tu  es  Ghristus  Filius  Dei 
vivi.  Hoc  quod  omnes  responderunt  animo,  viva  voce 
solus  Petrus  protulit.  Quod  presbjteri  in  novissimo 
loco  offerunt,  non  vacat  a  mysterio.  Quando  Joannes 
in  Apocaljpsi  sua  vidit  simifem  Pilio  hominis  in  me- 
dio  septem  candelabrorum,  et  in  eo  viditstatum  om- 
nis  EccIesi6B  prsesentis  (jualis  esset ;  et  cum  hoc 
descripsisset :  Pedes,  inquit,  ejussimilesaurichalco, 
sicut  in  camino  ardenti.  Pedes  ignitos  novissimi  tem- 
poris  Ecclesiam  dicit,  guse  eminentius  estexaminanda 
et  probanda  pressuris.  Presbyt«ri  ministerium  est 
fortem  esse  in  Ecciesia,  ut  pro  se  possit  orare  et  pro  j) 
populo.  Et  isti,  ideo  quia  fortiores  sunt  in  Ecclesia, 
novissimeofferunt,utsi^ificentEcclesiam,quoniam, 
in  novissimo  temporeeritantichristusjvidelicetmulto 
pluresinjurias  sustinere  quam  prffisentem.  Sed  et  si 
delectetaudire  cur  viri  ante  femmas  offerant,  dicatur 

3uia  et  primitiva  Bcclesia  in  pressura,  (][uando  non- 
um  pleniter  christiani  erant,  plures  injurias  susti- 
nuerunt,  55$  quam  modo  sustineat  prsesens  Eccle- 
sia.  Feminss  m  medio  offerunt,  quia  sicut  liquido 
patet,  silentium  est  magnum  in  &;cle8ia.  Deo  enim 
gratias,  christianitas,  maxime  in  istis  temporibus. 
viget  pr8ecipue,quoniam  sublimis  potestas  cbristiana 
est.  Presbyterorum  ministerium  est  et  diaconorum  in 

*  FanoDis  varia  signiHcatio.  Aliquando  pro  sudario, 
quod  ministri  lacri  gerebant,  a)ii  vocabant  mappulas, 
quibus  manipulus  successit.  Aliquando  pro  velo, 
quod  super  pontificis  oaput  ferebatur  instar  umbellae, 
Bupra  pag.  270,  et  pag.  281,  ubi  mappa  super  caput 


altari  et  circa  altare  ministrare.  Ideo€[ue  ipsi  soli 
accedunt  ad  altare,  quorum  ministerium  est  cira 
altare. 

20.  Eo  namque  tempore  quo  Missa  celebratur  dia- 
coni  stant  retro  episcopo,  et  subdiaconi  antc  faciem 
ejus.  Notum  est  enim  dixisse  Christum  discipulis 
suis  :  Omnes  vos  scandalum  patiemini  in  me  in  isla 
nocte.  Qui,  sicuti  Christus  prsdixit  eadem  nocte,  re* 
licto  eo,  fugerunt.  Atque  hoc  modo  eadem  horase- 
cundi  ministri  altaris  recedunt  a  facie  episcopi,  ot 
significetur  ad  tempus  apostolos  absentes  fuisse,  et 
tamen  retro  exspectantes,  quoniam  post  passioaem 
illum  secuti  sunt.  Quid  est  retro  stare  ?  procol  dubio 
sequi  anteriorem.  Subdiaconi  vero  post  Aogelieum 
Hjmnum  stant  inclinati  usquedum  dicitar  :  Nohit 
ijuoque  peccatoribus,  Tunc  primo  se  erigunt,  et  staot 
m  loco  ubi  ante  steterunt,  quoniam  discipuli  et  ma- 
lieres  sequentes  erant  Dominum,  usque  ad  locum 
crucifixionis,  non  solum  sequentes,  sed  etiam  plan- 
ffentes.  Conversns  autem  Jesus  dixit :  Filis  Jerusa- 
Jem,  nolite  flere  super  me,  sed  super  vosetsuper 
filios  vestros.  Mulieres  flebant  quasi  pro  peccatore ; 
sed  ipse  Dominus  ostendit,  non  super  illum  debere 
flere,  sed  super  ipsas  flere.  Et  ^uid  vis  dicere,  «juale 
ministerium  habeantsubdiaconi,  quando  stant  incli* 
nati,  si  pro  suis  peccatis  non  orant  et  plorant  ?  Per 
tropologiam  subaiaconi  inclinati  sunt,  quia  deciioa- 
verunt,  Stant  erecti  per  confessionem,  et  sursum  as» 
piciunt  in  faciem  pontificis,  postquam  dicit  Nchis 
quoque  peccatoribus,  Et  quomodo  poterant  discipuli 
et  mulieres  claudere  oculos  suos,  ut  non  videreut 
Dominum  pendentem  in  cruce,  quem  tantum  ama- 
bant  ?  Subdiaconi  in  ipso  aspectu  perseverant,  usqae- 
dum  fanone  calix  circumdatur.  Tunc  demum  rece- 
duntut  praeparent  t>  calices,  in  quo  corpus  Domioi 
honorifice  servetur.  Audiet  quandiu  supra  die  stete- 
rint  ad  crucem.  Lucas  inquit :  Hic  aecessit  a«l  Pila- 
tum^  et  petiit 'corpus  Jesu,  et  depositum  involvilia 
sindone.  Subsecutse  autem  roulieres,  quee  cum  ipso 
venerant  do  Galiliea,  viderunt  monumentum,  et 
quemadmodum  positum  erat  corpQs  ejus ;  et  refer- 
tentes  paraverunt  aromata  et  unguenta ;  et  Sabbato 
quidemsiluerunt.  Mulieresquidem  parant  aromataet 
uDguenta,  unde  condiatur  corpus  Domini,  neinpul- 
veremredigatur.  Subdiaconi  quidem  postquam  viaeot 
calicem  circumdatum  linteo,  vadunt  ut  prse|>areot 
calicem  sive  sindones  mundas,  in  quibus  redpiaot 
corpus  Domini,  ne  in  terra  cadat,  et  in  pulverem 
vertatur.  Mulieres  Sabbato  siluerunt,  scilicet,  sub- 
diaconi  exspectant,  usquedum  Oratio  Dominica  com- 
pleatur,  et  id  quod  pendet  ad  hanc  Orationem.  Coo- 
venienter  quippe  Sabbatum  coaptatur  Orationi  Domi- 
nicfle,  in  qua  sunt  septem  petitiones.  Etenim  per 
septimam  Sabbati  septiformis  spiritus  intelligitor.  De 

Oratione  Dominica,  556^"®^^^^^^^^?^^°'''*'^^^ 
tiumSabbatirequiem  mentisdesignat,  aiMedatarper 

septem  dona  Spiritus  sancti  ;  et  haec  dona  ministri 

Dos  petimus  in  Oratione  Dominica  :  Unde  ecdesi» 

eadem  hora  quiescunt.   Plane  diaconi  inclinati  per- 

manent  usque  dum  compleaturOratio  Domioica  ;et 

subdiaconi  erigunt  se  cum  audiunt  Nobis  quoquepee- 

catoribus.  Per  quos  designantur  illi  quibus  Cbristns 

dixit :  Vos  autem  sedete  m  civitate,  donecindaamioi 

virtute  ex  alto,  scilicet  apostoli.  Sed  istomm  decli- 

natio  perseverans  eorum  perseverantiam  in  Oratiooe 

designat,  ut  acciperent  promissum    Domini.  Quibos 

utique  praecipit  specialiter  exspectare  promissom 

Spiritus  sancti  in  Jerusalem  usque  ad  Pentecotteo. 

lili  stant  inclinati  usquedum  compleanturseptem  p^ 

titiones  Orationis   ijominicae,  et  de  quibns  supenos 

egitur  quod  ministrantes  ei  erant  usque  ad  sepul* 

vocatur.  Denique  aliquando  pro  panno  obloogo  ad 
ofiferendas  recipiendasve  oblationes,  ut  hoc  loco. 

b  Imo  patenas,  quas  deferunt  subdiaconi  ad  coo- 
fractionem  HosUarum. 


£377 


AD  LIBELLOS  ORDINIS  ROMANI  APPENDIX. 


1378 


crum  ;  et  postea  praBparantesaromaia.  Uli  qai  borum 
tjpum  tencnt  recedunt  de  altari  ad  ministerium  praB- 
parandum,  quando  audiunt  Peromniasasculasmulo- 
i*um.  Arnen. 

21.  De  Te  igitur,  cur  secreto  eantetur.  Gonsuetudo 
namque  patrum  nosirorum  habebat  ut  qui  Orationem 
facerent  laudem  Deo  referrent.  Igitur  quod  eicelsa 
voce  dicimus  ante  Te  igitur,  ad  laudem  pertinet 
Creatoris  noslri,  utinaniresleomnibusdemonstretur, 
qui  hanc  valent  distinguere  ;  ubi  et  nos  Deo  gratias 
rererendasessereferlur,  etangelicamcreaturam  pro- 
nuntiat  unamquamque  in  mmisterio  apto  lauaare 
Creatorem  suum.  Poslea  namque  sequitur  Te  igitur^ 
Oraiio,  yideiicet,  specialis  sacerdotum,  in  qua  orat. 
et  specialiter  pro  aliquibus,  ut  facit  pro  apostolico. 
Et  postea  ubi  aicit  Famulorum  famularumque  tuarum. 
Et  illico  postquam  pro  propriis  Orationem  fudit,  ge- 
neraliter  se  convcrtit  pro  omnibus  orare,  adjunffens 
Et  omnium  eireum  astantium,  et  caetera  his  similia. 
In  co,  videlicet,  quo  ista  Oratio  specialiter  ad  sacer- 
dotem  pertinet,  solus  sacerdos  in  eadem  intrat,  se- 
creto  eam  decantat.  Sequitur  ma^istri  sui  praecepta, 
qui  dicit  :  Tu  autem  cum  oraveris,  intra  m  cubicu- 
lum,  et  caetera.  Iste  namque  mos  apud  nostram 
Ecclesiam  usque  hodie  manet,  ut  si  quis  Ora- 
tionem  facit,  specialiter  faciat.  Hanc  ita  exaltat  voce, 
ut  se  ipsum  admoneatquid  in  secreto  cordis  sui  pos- 
tulare  debeat.  Neque  ab  re  est  quare  mos  iste  apnd 
christianos  teneatur  :  procul  dubio  quia  Ghristus  so- 
lus  orabat.  Unde  MatthaBUs  :  Et  dimissa  turba  ascen- 
dit  in  montem,  solus  orare. 

52.  De  crueis  in  Te  igitur.  Gruces  in  hac  Ora- 
tlone  senario  numero  perficiuntur,  ut  sicut  Dei  opera 
perfecta  sunt,  ita  et  ejusdem  Dei  et  domini  nostri 
Jcsu  Christi  corpus  perfectum  intelligatur.  Senarius 
enim  numerus  partibus  suis  computatus  perfectus  est; 
hoc  significat  quod  novissima  crux  cum  oblatione  ce- 
lebratur,  quod  protota  Ecclesia  venerat  is  pati,  cujus 
corpus  passioni  succubuit  usqne  ad   tactum  crucis. 

Quinque  etiam  ordines  crucium.quae  fiunt  ante  sex- 
tum,  quando  cum  oblata  tangitur  calix,  si^ificant 
quinque  astates  mundi  antenativitatem  Dommi ;  sex- 
tus  vero  tempus  iJIud  guod  restat  a  nativitate  Domini 
U8<}ae  in  finem  mundi.  Si^ificat  enim  semel  tactns 
calix  oblata  semel  Dommum  ascendisse  crucem, 
557  ut  finem  haberet  cmciatus  qui  fiebat  per  quin- 
que  letates  mundi.  Per  oblatam  quae  exaJtatur  in 
manusignanturprophet^,  quiin  manibusexaltabant 
verumpanem  Christum,  quando  ejus  incarnaiionem 
aperta  voce  prophetabant.  Unde  Isaias  :  Ecce,  inquit, 
virgo  concipiet,  et  pariet  filium.  Cum  ipsam  crucem 
videt  diaconus  facere  et  incipere  calicem  exaltare, 
vadit  et  tenet  calicem  simul  cum  episcopo  exaltatum 
usque  dum  dicit  Per  omnia  s(eeula  sxeulorum  ;  et 
postea  ponitcalicem  in  altare,  et  involvit  eum  in  su- 
dario.  Nempe  Joseph,  accepto  corpore  Jesu,  involvit 
in  sindone  munda,etposuitiIludinmonumentosuo. 
Hanc  diaconum  praeseniem  propter  conveniens  mi- 
nisterium  ponimus  in  iypo  Joseph,  sive  generaliter 
in  typo  eorum  qui  casto  corde  mysteria  Chrisii  susci- 
piunt.  Diaconussiquidemquitenet  calicemexaltatum 
cum  pontifice  ponit  illum  m  altare,  quia  Joseph,  de- 
posnit  de  cruce  corpus  dominicum,  et  posuit  m  mo- 
numentum.  Diaconus,  sicut  diximus,  involvit  cum 
sudario  calicem,  quemadmodum  Joseph  involvit  sin- 
done  munda.  In  ipso  altari,  id  est  in  sepulcro,  corpo* 
rale  jacet :  per  quod  intelligitur  ipsum  nnteum  majns 
quo  totum  corpus  tegebatur  in  sepuJcro ;  et  per  illud 
quod  aliquam  partem  caJicis  tegit;  sudarium  intelli- 
gimus,  quodaliquam  partem  capiiis  Domini  iegebat, 
et  aliquam  non  tegebat,  sicnt  mosJudaeis  est  facere. 
Et  remanet  in  altari,  id  est  in  sepulcro,  hoc  opus, 
usquedum  tria  capitula  compleantur,  id  est  prologus 
de  Oratione  sequenii,  Patsr  noster,  ^iLihera  nos  Bo- 
mine»  Btenim  tres  dies  in  sepulcro  Dominns  quievit. 
Postea  namque  commistum  corpus  dominicum  vino, 
•imalquepaceannuntiata  aufertur  dominicum  corpus 


A  de  altari,  quemadmodum  in  ieriia  die  anima  quse 
descendlt  ad  inferna  utliberaret  Justos,  ut  corporis 
vivificaret  membra,  rediit  ad  corpus,  et  non  esi  am- 
plius  inventum  dominicum  corpus  in  sepulcro.  Et 
ideo  quia  iotus  homo  surrexit,  simul  fas  est  ut  illico 
cum  oblaiione  calix  Domini  auferatur  de  altari. 

23.  De  nominibus  quatuor  Orationum  episcoporum 
sive  populi.  Prima  Oratio  diciiur  aliquando  Oratio, 
aliquando  Collecta.  Manifesium  est  quod  ideo  Oratio 
dicitur,  quia  precantur  bona  populo  ;  collecta  vero, 
quiapopulus  mchoaiur  in  unum.  Libeat  fraternita- 
icm  iuam,  frater  charissime,  uti  auctoritate  sancii 
Augusiini  in  hoc  opusculo.  Istud  officium  namque 
in  quatuor  species  dividit,  id  est  in  precationes,  in 
Orationes,  in  postulationes,  in  ^raiiarum  aciiones  ; 
ita  commemorans.  Quidquid  agiiur  in  officio  Missce, 
antequam  oblatffiponanturinaltari,  precatio  nomina- 
tar  .Et  hanc  difiTerentiam  facit  inter  precaiionem ,  et  de- 
precationem.et  imprecationem^quod  precatio  sit  quan- 

B  dobonaopiatpopuIo;deprecatio,  quandoorat,ut  de- 
vitetmalum,  etdesinat  a  peccatis;  imprecalio,  qnando 
mala  opiat,  id  est  maledicit.  Prima  vero  Oratio 
quam  dicit  episcopus  precatio  nominatur,  id  est  op- 
tatio  bona  populo.  Diximus  namque  quod  Introitus 
foret  ad  orficium  propheiarum,  quoniam  per  ora 
prophetarum  Ghrisius  mtroivit  in  mundum  ;  et  non 
solum  iniravit,  sed  et  carnem    assumpsit,   et  homo 

factusest,  559^^^^°^^'''^^^°®^^^^^'^^^'^  carnem 
de  sanctis  pairiarchis  ;  quorum  unus  valde  optat  et 
commendai  exspeciationem  ejus  populo  dicens :  Non 
auferetur  sceptrum  de  Juda,  etc. 

24.  De  Seereta.  Secreta  dicitur,  eo  ({uod  secreiam 
Orationem  dat  episcopus  super  oblationem,  ut  velit 
respicere  Deus  super  oblaiionem  propositam,  et  de- 
putare  eam  fuiurae  consecrationi.  Notum  est  enim 
ideo  secretam  Orationem  facere  super  obJatam,  ut 
possit  ex  ea  fieri  corpus   Domini. 

25.  Fractio  oblatarum  illam  fractionem  significat 
Q  quam  Dominus  duobus  discipuiis  fecit  in  Emmaus. 

Qua  de  re  solent  aliqui  episcopbrum,  quando  invicem 
communicant,  tr^  portiones  racere  de  una  oblata,  in 
typo  horum  trium,  id  est  Christi  et  CleophaB,  et,  ut 
dicunt,  Lucae.  Sicut  enim  mulisB  Ecclesiae  suni  per 
universum  orbem  terrarum,  propter  diversa  loca,  et 
tamen  una  sancta  est  catholica,  propter  unam  fidem, 
sic  et  muliae  oblaiae,  propter  vota  ofiferenlium,  unus 
panisest,  propter  unitatem  Corporis  Christi.  Si  enim 
requiris  quare  non  integra  oblata  ponaiur  in  calicem, 
cum  constat  integrum  corpus  Domini  resurrexisse  : 
Partim  resurrecturum,  partim  jam  vivit,  ut  ultra  non 
moriatur  ;  partim  mortale  est,  et  iamen  in  coelo. 
Unde  dicit  Apostolus  :  Nosira  autem  conversatio  in 
coelis  est. 

26.  De  paee  annuntiata  antequam  commisceatur 
corpus  et  sanguis  Domini,  Duobus  enim  modis  potest 
accipi  pax  dicta  ab  episcopo  sive  presbyiero,  anie- 
quam  corpus  Domini  mittatur  in  sanguinem  :  scili- 

j\  cet,  et  illa  pax  per  istam  intelligi  potest,  qu8B  jusiia 
eodem  tempore  data  est,  c^uando  anima  Christi  des- 
cendit  ad  infemum,  et  eruit  inde  omnes  fideles,  etc. 
Yei  certe  ea  pax  per  istam  intelligi  potest  quae  daia 
est  Ghrisii  corpori,  quando  anima  ad  illud  rediii, 
ut  sicut  neque  anima  unquam  turbaia  est  pro  sua 
morie,  i(a  nec  corpus  ulira  turbetur  de  sua  muta- 
tione  ;  sed  ea  pace  fruantur  utraaue,  ut  semper  gau- 
deant  de  aBierna  immorialiiate.  Non  enim  ib  re  est 
si  per  tactum  quo  tanguntur  labia  calicis  eodem  tem- 

?iore  Scripturam  ilJam  accipiamus  :  Et  insufflavit  in 
aciem  ejus  spiraculum  vitae  ;  ut  in  eo  membro  res- 
tauratio  vitae  intelliffatur,  cui  primo  ut  viveret,  legi- 
tur  data.  Sane  et  illud  raiioni  congruit,  ut  quatuor 
sensus  sunt  in  capite,  per  quatuor  partes  mundi  labia 
calicis  tangantur,  etc.  Gentiles  quidam,  qui  nondum 
erant  Dei  auserebant  per  Philippum,  qui  erat  os 
lampadis,  viaere  Jetum.  In  quo  significatum  est  gen- 
tiles  futuros  corpus  Domini  per  fidem  ;  ita  et  iste 
pan^i,  quando  prmaium  ponitur  in  altari,  datur  intel- 


tiU 


\?Pmm  AD  S.  «RfiGOrtll  MA&i*t  dt>fetiA. 


isdo 


ngi  fdttirtim  de  «o  fleH  eor|;)tift  Dottlini.  Audiamus  A 
duid  de  jatn  oommetnoratis  gentilibus  respondeat 
Dominus.  Ni^i  granum  frumeuti  cad^ns  in  terra 
mortuum  fuerit,  i^sum  solum  manet.  In  quo  profe- 
cto  ostenditur,  nisi  ipse  moriatur,  gentililatem  non 
fieri  corpus  suum.  Sic  sane  Ut  panis  purus  corpus 
suum  antea  fieri  non  poterat,  nisi  ad  raemoriam  re- 
ducatur  sacerdotis  sacrattientum  passionis  Domini, 
et  crucis  signaculum  pro  ed  fcelebretur, 

27.  Item  de  Secreta,  Ghristus  solitudinem  qumsi- 
vit  in  Oratione  ;  599   quanto  magis  nos  oportet 

auserere,  qui  undique  circumdamur  tumultibus  vi- 
orum,  et  eonsuetndine  sieculari  fUtile  namqueest 
omnem  Orationem  specialem  sacerdotum  secretam 
esse,  ut  noncogitemusquomodo  placeat  voi  et  com- 
positio  oris  populo  terreno,8ed  tantummodo  cogite* 
mus  qualiter  mens  soli  Deo  concordet  quem  orat. 
Ab  illo  loco  ubi  Secretam  dicit  episcopus^  usque  ad 
AgtiM  Deit  totum  illtld  vocat  Augustinus  Orationes. 

28.  Db  Pr(pfat(one.  PraBfatlo  namque  dicitur,  quasi  g 
prffilocutio.  Hmc  namque  Oratio  quse  Praefatio  dici- 
tur.  preelocutio  est  totitls  secnturae  Oratlonis  quA 
inchoatur  ante  Te  igitur,  pervenitque  usque  ad^^nu^ 
Dei.  Hanc  igitur  consoetudinem  baec  Oratio  tenet, 
quam  habuit  Oratio  Patrum  nostrorum  qui  solebant 
laudes  Deo  r^ferre  in  Oratione.  Ita  namdue  Daniei 
oravit :  Domide  Deus  nostcr^  qui  eduiisti  populam 
tuum  de  terra  yfigypti,  etc. 

29.  De  Benedictione  post  coinmunionein,  Postcom- 
munionemhancOrationemAtigustinuspostulationem 
vocat.  Postcommuniooem  namque  dicit,  quia  post- 
quam  populus  communicat,  lisec  sequitur ;  super 
populum  vero,  quia  tunc  benedicitur  populus,  ut  no- 
stro  saneto  conveniant  Bvadgelio.  Post  Orationem  et 
communicationem  Benedictio  sequitur;  quoniam 
postquam  Christot  in  cruce  oravit,  bt  coram  disci- 
pulis  manducavit,  et  reliquias  eis  dedlt,  etelevatis 
manibus  suis  benedisit  eos  :  Et  factum  est  cum  be- 
nediceret  eos,  recessit  ab  illis,  et  ferebatur  in  coe*  n 
lum.  Nostra  quippe  Benedictio  postulatio  est  apud 
Deum,  ut  beneaicere  dignctur.  Episcot>08  namque, 
data  Benedictione,  revertitur  ad  propria.  Postea  an- 
nuntiat  diaconus  Ite^  Minsa  est,  In  adffelorum  typb 
loquitur  populo,  qui  dixerttnt  apoltolis :  Hic  Jesus 


qui  assuttptus  est  a  tobls  in  coelum,  et  reliqua. 
Quid  est  namque /ffc,  Missa  est,  frater  mi  ?Disi,  Ite 
cum  pace  ad  aomos  vestras.  Legata  est  pro  vobis 
Oratioad  Dominum,  et  perangelos.  qui  nuntii  di- 
cuntur,  allata  est  in  conspectu  divinae  Majestatis. 
Poptilus  respondet  Deo  gratias.  Hanc  responsionem 
Augustinus  vocat  gratiarum  actiones.  Hoc  agit  san- 
cta  Ecclesia  more  apostolico,  qui  erant  adorantes 
Jesum,  et  regressi  sunt  Jerusalem  cum  gaudio  ma- 
gno.  Aodi  qualiter  apostoli  Deo  gratias  referant  :  Et 
erant  semper  in  templo  laudantes  et  benedicentes 
Deum,  qui  vivit  et  regnat  in  sdecula  sseculorum. 
Amen. 

ijualiter  qwedam  Orationes  et  oruces  tn  Te  igitur 

agendae  sunt, 

Tb  igitur,  elementissime  Pater,  per  Jetum  Christum 
Filium  tuum  dominum  nostmm  supplices  rtmamus  ac 
petimus,  uti  aceepta  habeas  e(  Benedicas.  Uic  signat 
oblationem  et  calicemtribos  vicibus  ;  non  tameii  sub 
una  cruce,  sed  separatim  singuiis  singulas  faciens 
cruces.  Hxe  f  dona,  hxc  +  munera,  hmc  f  suncia 
saerificia  Hlibata,  Inprimis  qm  tibi  oferimus  pro 
Eeclesia  tua  sancta  catholica,  quam  pacificare,  custo^ 
dire,  adunaref  et  regere  digneris  toio  orbe  terrarum^ 
una  cum  famulo  tuo  papa  nostro  ill,  MementOy  Do- 
mine,  famulorum  ftmulammque  tuarum.  560  Hic 
nomina  vivorum  nominentur  si  volueris,  sed  non 
Domlnica  die,  nisi  cerlis  diebus.  Et  omnium  dreum 
astantium,  quorum  tibi  fides  co^ita  est  et  nota  devo* 
tio,  qui  tibi  offerunt  hoc  sacrificium  laudis  pro  se  suis- 
que  omnibus,  pro  redempttons  aninuirum  suarum,  pro 
spe  salutis  atque  incolttmitatissuce,  tibique  reddunt  vota 
sua  cetemo  Deo,  tivo  et  vero.  Communieantes  et  diem 

venerantes Cosmaeet  Damiani.Si  fuerit  nataie 

sanctorum,  hic  dicat :  Sed  et  diem  natalitii  heati  tll., 
vel  bealomm  tU.,  celebrantes,  et  omnium  sanetorum, 
quomm  meritispreeibusqus  conoedas,  ut  in  omnibus  pnh 
tectionistuamuniamuraujniioperChristum  Dominum 

nostrum.  Hic  inciinat  se  usque  ad  altare,  dicensiHane 
igitur  oblationem  ssrvitutts  nostrtB...etinsleetarum 
tuomm  jubeas  grege  numerariper  Christum  Domimm 
nostmm.  Gaetera  habes  supenus,  pag.  61. 


u 


JOANNtS  DlAcONt  LtBfiR  DE  EGCLESIA  LAtERANENSI. 


Incipit  prologus  in  Ubro  de  SanctisSanctorum. 

Beatissimo  domino  etpatrireverentissimo  Alexan- 
dro  divina  gratia  catholicae  Ecclesiae  atque  sedis  a|)o- 
stolicee  summo  pontitici,  Joannes  quahscunque  dia- 
conus  basilicas  Salvatoris  patriarchii  Lateranensis  r^ 
canonicus,  librum  de  Sanctis  Sanctorum  ex  archivo 
renovatum.  Cum  iuita  sapientis  viri  prsBconium, 
gloria  regum  sit  celare  verbum,  et  gloria  Dei  inve- 
stigare  sermonem,  tanto  utriusque  professoribus 
probabile  est  ad  utriusque  benepiacitum  et  honorem 
soHicitum  ac  devotum  prsBstare  obsequiem,  quanto 
de  utriusque  gratias  plenitudine  speratur  remuuera- 
tione  dignum)  atque  indubitanter  creditur  affutu- 
rum,  etc.  Hoc  itaque  considerationis  respectu  con- 
siderans,  libellum  de  Sanctis  Sanctorum  memoriam 
continentem,  qui  in  archivo  hujus  sacrosanctae  basi* 
licat  a  praedecessoribus  nostris  usque  ad  nostra  tem- 
pora  conservatur,  antiquitatis  vetustate  jam  quasi 
abolitum,  quoniam  beatitudini  vestree  bene  placitum 
est  etgratum,  erogatum  quia  pernecesssarium,  ne 
tam  celebris  sacrorum  nemoria,  quse  ab  aniecesso- 
ribus  nostris  nobis  diii^enter  conservata  est  et  tra- 
dita,  per  nostri^m  neghgentiamposteris  nostris  obli? 
vioae  deficeret|  sanctitatis    Tastrcb  auctoritata  at 


prieceptO)  mandato  quoque  et  voluntate  Tenerahius 
prioris  Joannis  et  fratrum  ejusdem  Ecclesiae,  adho- 
norem  Domini  et  Salvatoris  Jesu  Ghristi  renoYare 
curavi  posteritali  conservandam,  ipsorumquc  devo- 
tioni  profuturam.  Sanequia  nonsolUmdemcndosisj 
sed  etiam  de  otiosis  ante  tribunal  Dei  viventis,  in 
cujus  manus  horrendum  eat  inciderCy  961  r^di* 
turi  sumus  procul  dobio  rationem  ;scire  cupiove- 
str»  patemitatis  benevolentiam  Deo  et  hominibos 
meritorum  plenitudine  et  sincerltate  revercndam, 
atque  universos  qui  hujus  libelli  memoria  gaudent, 
me  nullatemos  superstitionis  causa  aJitjuas  noyitates 
preesumptionis  inserere,  sed  simpliciter  anliquam 
seriem  scribendo  conservans,  si  qua  alla  snperaddo, 
illa  sunt  procul  dubio  qucB  vei  ipse  jam  pcrquinque 
lustrorum  spatia,  in  hac  sacrosancta  baaiWca  in  ca- 
nonicali  proposito  vivens,  oculispropriisvidi,  vel  ab 
antecessoribus  nostris  veridica  relatione  cogoovi,  ea 
scilicet  qnae  sunt  de  translation^  sanctorum  Chry- 
santhi  et  Dariae,  seo  de  inventione  sanctarom  Runn« 
et  Secundffi,  atque  sanctorum  Cyprianl  et  Justiwt, 
vel  etiam  quffi  de  historiis  ct  auctoritatibus  sancto- 
rum  ad  repellendam  ambiguitalis  opinionem  qn^ 
ruoidam  de  absconflione  tabarnacuU  at  araa,  ^  atf 
qim  ooaiinebiniitr  in  iai  vel  idtaris  inoenii  Qnm 


l^^i 


Ab  LIB6LL09  dftbif^is  roMaIW  AI>i>ENftlx. 


nimirum  ut  liquidoclarescant,  et  historiographorum 
nomina  et  libros,  et  tempora,  seu  doctorumnomina, 
vel  volumina  manifestius  in  sequentibus  declarare 
curaTi,  etc. 

IN  NOMINB  SANCTiB   It   INblVIDUiE  TRimTAtlS. 

Incipit  scHptum  de  suprethse  sanctuario  sanctae 
Dei  Romana?,  id  est  Lateranensis,  Ecclesim,  compo- 
^ltom  dearchivisetantiquis  pontiflcum  Roraanorum 
gestis,  qum  videlicet  ecclesia  patriarchalis  el  irape- 
rialis  privilegio  ac  praerogativa  sanctae  sedis  aposto- 
hcm.  dono  gratifiB  Dei  Salvatoris  Jesu  Christi  super 
omnes  ecclesias  totius  orbis  terrarura  obtinet  domi- 
nationem  atque  principatum,quje  etiam  divino  nutu 
apostolici  culminis  et  Romani  imperii  nomen  possi- 
d^tgloriosum. 

El  quoniam  totius  orbis  tcrrarum  huic  matri  Ec- 
clesl^debitee  subjectionisexhibere  debetobsequium 
multi  ex  diversis  re^ionibus  hic  conveniunt  ora- 
tores,  quibus  nescientibus  quantum  et  quam  pre- 
tiosissimum  in  hac  praedicta  Ecclesia  sanctuarium 
Dei  sitreconditum^peristaruminsinuationemlittera- 
rum  volumus  esse  notatura,  saltemquando  hic  con- 
veniunt  ad  exorandum  Deum  Dei  Fihum  Jesum 
Christum  Dominum  nostrum  Salvatorem  sanclorum 
pro  pace  sanctee  Ecclesiae,  pro  remissione  omnium 

Eeccatorum,  pro  acquirenda  gloria  aBternfie  visionis 
ei^  pro  societale  SBternorum  civium  el  sanctaram 
animarum. 

Igitur  post  beatam  ac  salutiferam  Domini  nostri 
Jesu  Christi  passionem,  etab  inferisgloriosamipsius 
resurrectionem,  teu  in  coelum  admurabilem  ascen- 
sionem,  perceptaconsolalionegloriosissimi  adventus 
Spiritus  saocti,  in  sortem  sue  praBdicationis  aposloli 
itersuum  direxerunt,  et  depositione  ineflabilis  mi- 
sericordiee  Dei  regni  ccelestissenatores  eximii  Petrus 
scilicet  et  Paulus,  caput  totius  orbis,  hanc  Romanam 
videlicet  civitatem,  ingressi  sunt,  in  qua  ad  honorem 
Domini  nostri  Jesu  Ghristi  catholic»  fidei  fundamen- 
tum  super  Felram,  id  est  Ghri8tum,fidelilercoIIoca- 
runt  ;  pro  cujus  aedificationis  incremento  usque  ad 
mortem  decertarunt,  procujusamoregloriosumsan- 
guinem  suum  effuderunt  ad  denique  mortem  crucis, 
et  gladii  temporalem  subeuntes,  Regis  superni  cu- 
riam  laureati  petierunt.  Isti  sunt  viri  sancti  quorum 
doctrina  fuJget  Ecclesiai  ^6%  quam  antiquus  hostis 
per  Neronem  primum,  delnde  per  succedentes  prin- 
cipes  per  tjrecentos  annos  et  eo  amplius  impugnavit 
etcoocussit,  sed  nuUatenus  evertere  valuit.    Cum 
enim  placuit  ei  qui  fideled  suos  igne  passionis  per- 
misit  examinari,  Constantinus  Augustus,  Constanti- 
et  HelensB,  filius,  culmen  imperii  subiit,  et  prfficeden- 
tium  tyrannidem  principum  in  servos  Jesu  Ghristi 
aliquandiu  exercuit  ;  sed  immensa  Dei  pietas  elec- 
torumsuorum  clamantium  ad  se  dolori  et  angustiae 
conipatiens,  calamitati  et  miserifie  tantae  persecutio- 
nis  nnera  imponere  non  distulit.  Quid  plura  ?  sicut 
enira  in  vita  sancti  Silvestri  legitur,  praefatus  impe- 
ratorConstanlinuselephantiee  lepraa  Deo  percutitur; 
cui  pontifices  capitolh  hoc  dederunt  consilium,  qua- 
tenus  in  piscinam  occisorum  infantium  sanguioe  ple- 
nam  nudus  descenderet,  et  a  lepra  sicmundatuspri- 
siinam  sanitatem  sic  reciperet,  etc. 

Deinde  privilegium  Romanaj  Ecclesiae  ponlifici 
contulit,  ut  in  toto  orbe  Romano  sacerdotes  liunc  ita 
caput  et  principem  habeant,  sicut  omnes  iudices  re- 
gem  habere  consueverant;in  c[uo  privilegio  itainter 
caetera  legitur:  «Ulile  judicavirausunacumomnibus 
satrapis,  nostris,  et  universo  senatu,  optimatibus 
etiam  et  cuncto  populo  Romanse  gloriae  subjacenti, 
at  sicut  beatus  Petrus  In  terris  vicarius  Filii  Dei  vi- 
detur  esse  constitutus,  etiamet  pontificesipsiusprin- 
cipls  apostolorura  vice  principatus  potestatem  am- 
pliasquam  terrense  imperiahs  nostrae  serenitatis 
oiiioauetndo  habere  videtur,  obtineant»  »  etc. 

Slcut  mm  In  Qfefctis  beati  Silvestri  legitur,  qm 

mmi  ^jia  G«la§itt«  in  concilio  fteptuagintt  «pisco- 


I^SI 


A  porlim  a  catholicls  iegl  cotnraemOhit,  prteftitus  im* 
perator  Constantinus  secunda  die  processionis  suse 
pronaulgavit  legem,  quae  his  verbis  concIUditur :  Sit 
omnibus  notum,  nos  ita  Christi  cultorei  effectos,  ut 
intrapalatium  nostrum  templum  hujusnominiscon- 
struaraus,  etc.  Quam  Ecclesiam  posteaaedificatamet 
consumraatam  beatus  Silvester  publice  (quod  flon 
fiebat  antea)  solemniter  consecravit  quinto  Idus  No- 
yembris.  Et  estilla  usquehodieceleberrimafestivitas 
m  urbe  in  qua  priraa  ecclesia  publice  consecrata 
est,  et  imago  Salvatoris  infixa  parietibus,  primum 
visibilis  omni  populo  Romano  apparuit.  Inscribitur 
enira  Dedicatio  bdsilic(v  Salvatorts.  Inde  est  quod 
quaecunque  ecclesia  pet"  urbem  atque  per  orbem 
Salyatoris  vocabuIospecialiterintitulatur,in  preefata 
dieipsiuscelebritatisraemoriam  recolitfet  veneratur ; 
cujus  dedicationis  solemnitatera  oclo  diebus  cele- 
brandara  apostolica  sancivit  auctoritas,  quonlam 
decimo  die  a  soleranitate  dedicationis  istiuS  dedicatae 
B  sunt  postea  basilicai  sanctorum  Petri  el  Pauli. 

Inde  est  quod  Romanus  pontifex  ipsius  salvatoris 

Jesu  Christi,  qui  suavis  et  copiosus  est  itt  misericor- 

dia  omnibus  ad  se  redeuntibus,  in  dedicatione  iSliui 

sacrosanet»  basilica;,  quae  raisericordite  sortita  est 

vocabulura,  de  omnipotentis  Dei  certa  raisericordia 

prsBsumens  salubriterordinavit,utomnibus  adhujus 

festivitatis  IsBtitiam  convenientibus  magna  fieret  re- 

missio  peccatorum,  de  quibus  tamen  digne  Deo  Ec- 

clesiaeoue  confessi  per  poenitentiam  fuisse  noscuntur 

seu  qui  usque  ad  octavam  diem,  cum  vera  et  Deo 

grata  cordis  contritione  conftterentur.  Quab  videlicet 

emissio  apostolica  providentia  sic  tripertita  distin- 

guitur,  ut  Romanis  et  circum  adjacentibus  i  m.  ano- 

norum.  963.  I^^uscis  et  Lombardis  n  u  annorom^ 

sed  et  fais  qui  roaria  transmeare  noscuntur,  iii  m, 

annorum,  maneat  remissio  pcccatorum.  Sirailis  ea- 

deraque  institutio  reraissionis  facta  probatur  in  hac 

priraa  et  sacrosancta  basilica  quinta  feria  in  C(Etia 

G  Domini,  quando  a  dorano  apostolico  consecratur  sa- 

crura  chrisraa,   quando  et  heretici  coutumaces,  et 

extollentes  se  adversus  hanc  sanciam  catholicam  et 

apostolicara  Ecclesiara,  publicae  excomraunicationis 

maledictione  apostoHca  sententia  traduntur  Salan« 

ininteritumcarnis,uttandem,raiseranteDeo,  resipis- 

centibus  illis  a  diaboli  laqueiSj  spirituseofumsalvus 

sit  in  die  Domini  nostri  Jesu  Ghristi. 

1.  De  mysticis  appellationibus  istius  sacrosaiictce 

basilicce. 

Heec,  inquam,  Ecclesia  a  sanctis  Patrihus,  sicut  in 
eorum  scriptis  invenitur,  pluribus  mvstids  est  voca* 
bulis  insi^nita.  Heec  etenim  principalitervocaturba- 
silica,  quia  cum  Hefi  regum  Salvatori  Jesn  Ghristo 
sit  dedicata,  ei  qui  m  terra  summus  rex  est  et  sa- 
cerdos,  comprobatur  esse  commissa.  Yoeaturetiam 
basilica  aurea,  vel  basilica  Gonstantinitina,  a  Con- 
stantino,  ut  dicitur,  tota  aureo  mnsivo  depicta.  Dici- 
tur  etiam  templum  misericordise,  quia^  ut  usque 
^  hodie  cernitur,  cum  multos  aditus  habuerit,  nulla  die 
vel  nocte  claudebatur,  nisi  tapetibus,  ut  quasi  alte- 
rum  asylum  seraper  pateret  obnoxiis  omnibus^  qua- 
tenus  amplius  non  punirentur  a  iegibus  s»oularibu8. 
Legitur  quoqUe  apostolica  Ecclesia,  apostolorum 
duntaxat  doctrinis  instructa  :  sedes  apostoHca,  quia 
prmter  apostolicum  nullus  alius  sedere  praesumit ; 
sedes  prfma,  quia  secunda  est  Antiochena,  tertia 
Alexandrina ;  sedes  Petri,  quia  per  vicarium  suum 
ipsemet  sedet  ibi.  Vocalur  et  ab  urbe  Romana eccle- 
sia  ;  H  a  loco  Lateranensis  Ecelesia,  Lateranensis 
basilica,  Lateranense  episcopium  Lateranense  pa- 
triafchium.  Dicitur  hsec  Universalis  Ecclesia,  quia 
ejus  episcbpus  de  universis  habet  judicandipotesta*- 
tem,  de  illo  vero  nullus.  Et  propter  hoc  appellatur 
caput  Ecciesiarum,  mater  Ecclesiarum,  et  magistra 
BccleMafum,  quia  omnes  ab  illa  accipiunt  fomenturo 
6t  magisteriom.  Oomilras  brovidet^  pro  omnibus  in- 
tigilat,  pto  cnjiiB  nti^nt  ioe  nt  ailqtaiio  boA  ilefi^ 


13&3 


APPENDIX  AD  S.  GREGORH  MAGNI  OPERA. 


1^4 


ciat,  sed  fraires  suos  confirmet,  ipse  SalVator  exorat 
lis  atque  aiiis  omnibus  haec  aula  Dei  nobiliier  in  di- 
yinis  paginis  decoraiur  et  honoratur. 

II.  Quod  omnia  qwe  in  templo  poit  destructionem  re- 

perta  tunt,  aelenw  mater  portavit  ad  fiHum, 

Hancitaque  sacrosanctam  basilicam,  omnimundo 
reverendam,  beatissima  Helena  Constanlini  mater 
post  perceptum  sacri  baptismatis  sacramenium,  in- 
comparabilis  sanctuarii  thesauro  ditavit.  Quod  vide- 
licet  de  Hicrosoljroitanis  partibus  rogatu  ipsius 
Augusti  iiiii  transportavit,  quod  ab  antiquis  ante 
Incarnationem  Domini  fuerat  reconditum,  et  poside- 
structionemquseaTito  et  VespasianoRomanisprinci- 
pibus  facta  legitur,  inibi  habebatur  residuum.  Toli- 
dera  Deus  omnipotens  viscera  miscricordiee  suseRo- 
manae  huic  Ecclesise  dignaia  csi  aperire^  cum  jam 
dicta  regina  sanctuarium,  quod  Dei  nutu  de  civitate 
sancta  Jerusalem  secum  attuleritad  filium,  in  hujus 
sacrosanctse  basilicse,  964  4^^  saccrdotalis  est  et 
regia^  transtulit  habitaculum.  Quod  quia  nondum 
proprio  designatur  ex  nomine,  licei  mdignus  sim 
nomeo  ejus  depromere,  tamenin  honore  suae  laudis 
non  differam  cum  revereniia  nominarc. 

Item  annoDominicselncarnaiionis  i260AIexander 
papa  quarius  in  die  dedicationis  hujus  Ecclesise  sa- 
crosanctae  corroboravit  et  confirmavit  omnes  quas- 
cunque  indulgcniias,  a  quibuscunque  summis  pon- 
tiOcibus,  quocunque  tempore  concessas  ;  sed  et  illas 
principaliter,  quas  beatus  Silvester  abunde  statuii  et 
donavit,  inclinaius  justis  precibus  humilis  et  chri- 
tianissimi  Constantini,  et  de  speciali  |misericordia 
et  graiia  prorogavit  eas  usque  ad  diem  dedicaiionis 
apostolorum  Petri  et  Pauli. 

III.  De  arca  et  sanctis  sanctorumj  qu«8unt  in  banlica 

Salvatoris. 

In  hac  itaoue  sacrosancia  Lateranensi  basilica  sal- 
vatori  Jesu  nhristo  Deo  dicata,  qusecaputesimundi 
patriarchalis  est  et  imperialis,  sedes  est  aposio- 
licffi  cathedrae  pontificalis,  et  in  ejusdem  Ecclesiae 
ara  principali  est  arca  fcederis  Domini,  vel,  ut  aiunt 
arca  est  infenus,  et  altaread  mansuramlongiiudinis 
latitudinis  et  altitudinis  arcse  coaditum  est  superius 
inter  quaiuor  columnas  de  rubeo  porphyrio  suo  sub 
quodam  pulchro  ciborio.  In  quo  quidem,  ut  asse- 
runt,  maltum  est  sanctuarium,  sed  quale  sit  non 
agnoscuni,  nomen  ejus  nesciunt. 

In  altari  vero  quod  superius  est  ligneum  de  ar- 
gento  coopertum,  atque  sub  eo  inferius,  est  tale 
sanctuarium,  septem  candelabra  quae  fuerunt  in 
priori  tabernaculo.  Unde  Paulus  dicit  apostolus  : 
Tabernaculum  factum  est  primum,  in  quo  erant  cande- 
labra,  et  mensay  et  propositio  panum,  qux  dieitur  san- 
cta,  et  aureum  thuribulum,  et  umaaurea  habens  man- 
na,  quod  habuit  secundum  tabernaculum,  quod  dicitur 
sanctasanctorum.  Et  ibivir^aAaron,  cfuee  fronduerat. 
Et  tabulee  testamcnti,  etvirga  Moysi,  qua  percussit 
bis  silicem,  et  fluxerunt  aquae.  Item  sunt  ibi  reliquis 
de  cunabulis  Domini.  De  quinque  panibus  hordea- 
ceis,  et  duobus  piscibus.  Item  mensa  domini.  Lin- 
teum  unde  extersit  pedes  discipulorum  suorum.  Tu- 
nica  inconsutilis,  quam  fecit  virgo  Maria  filio  suo 
domino  nostro  Jesu  Christo,  quse  in  morte  ipsius  a 
miJitibus  sortita  est,  non  scissa ;  (^uam  dum  Salvator 
inibi  reservaverit,  haeresis  vel  scissura  fidei  diu  non 
erit  inea.  Purpureum  vestimentum  ejusdem  Salva- 
toris  et  Hedemptoris.  De  saliguine  et  agua  lateris 
Domini  ampuUse  duae.  Circumcisio  Domini.  Suda- 
rium  quod  luit  super  caput  ejus,  quod  est  unum  de 
quinque  linteaminibus,  quibus  sanctissimum  corpus 
ejusdem  Domini  nosiri  fuit  involuium.  Est  ibi  de 
loco  Ascensionis  Christi  in  coelum.  De  sanguine 
sancti  Joannis  Baptistae.  De  pulvere  et  cinere  com- 
busti  corporis  ejusdem  prfficursoris  Christi.  Cilicium 
ejus  de  pilis  camelomm.  De  manna  sepulturs  sancU 
Joannis  eTangelistse  ampulla  plena.  Tunica  ejusdem 


A  apostoli  et  evangelistse,  qua  supposiia  corporibQs 
trium  juvenum,  surrexerunt,  mortui  enim  fuerant 
propter  venenum  quod  biberant. 

569  I^*  R(itio  cirea  eosquiopponunt  de  abteonttm 
tabemapuli,  et  arcx,  vel  aUaris  ineenti. 

Verum  quam  pIurimi,sacrorumvoluminain  ethis* 
toriarum  profunda  mysteriaminus  prudentcr  investi- 
gantes,  nec  intelligentes  neque  qus  IoquaDtur,Qeqiie 
dc  quibus  affirmant,  propter  hoc  quod  in  secundo 
libro  Machabeorum  de  absconsione  iabernacQli  et 
arcae^  seu  eiiam  altaris  inccnsi  reperitur,  superilaa 
opinione  exisiimant  ipsum  tabernaculuro,  et  arctm 
vel  altare,  hactenus  occultata  usque  adlcmpas  futo- 
ri  judicii  latcre,  et  ignorare,  elc. 

V.  Quod  tempoi'e  Titi  et  Vespasiani  qux  in  templ^ 

fuerant  Romw  (ranslata  fuerunt. 

Quo  autem  tempore,  vel  a  quibus  vasa  templi,  et 
utensilia,  seu  universa  douariaRomaedelata  faerant 

3  vel  ubi  reposita,  priRfatus  doctor  Hieronvmus.  cm 
proprium  fuit  semper  nova  quaerere,  et  absconsa  di- 
lucidare,  in  expositione  Joelis  propheUe,  testator 
quod  Titus  ct  Vespasianus,  Romani  principes,  post 
ascensionem  Dommi,de8truclacivitate  Uierosolyma, 
et  templo,  ob  victoriam  et  monumentum  populi  Ro- 
mani,  omnia  illa  quae  in  templo  pnecipua  eispedosa 
Judaei  habuerant,  secum  asportaverunt,  imo  ab  ipsis 
Judaeisasportarijusserunt^etsedificato  Romsp  tempio 
Pacis,  ibi  ea  in  delubrum  mirifice  condidenmt,  qoc 
GrflBca  et  Romana  narrat  historia.  Necdubiam  ande 
tantus  vir  docuit  babendum,  quod  Gr«bca  etRomaoa 
historia  voluit  esse  confirmatum.  Hoc  idem  usqae 
hodie  liquido  perpenditur  in  triumphali  arca.  qui 
appellatur  Septem  Lucernarum,  qui  constructus  fuisie 
probatur  ad  memoriam  praedictonim  principom  to- 
tiusque  populi  Romani  juxtaecclesiamsancts  Marifl 
Novas,  in  quo  candelabra,  quae  fuerunt  in  priori  taber 
naculo,  et  arcacumvestibussuis^qiiaB  fuitin  secondo 

Q  intravelum,  manifesteacmirificooperesculptafaitse 
cernuntur.  , 

Hoc  etiam  manifestioribusdocumentiseloj^eotii* 
sime  doctor  Leo  papa  in  sermonibus  Dominic»  Pas- 
sionis,  cumde  velo  scisso  intemplo  subipsotempore 
passionis  Christi  contra  perfidiam  Jad»am  eonte 
stando  inveheret,  dcclarare  videtor,  dum  ipsoniD 
ceecitatem  Judseorum  omnia mundi  elementa  evidoi* 
tius  arguisse  protestaretur  in  sermone,  qui  sic  inci- 
pit,  Cum  muitts  modis  Judaica  impietas  laborertt, 
scripsit  ila  :  «  Quod  siadarguendosvos,necc€eIestii 
nec  infema  sufficiunt,  etcrucemChristi  magispotQe- 
runt  peirse  atque  monumenta,  quam  vestra  cordt 
sentire,  saltem  quod  in  templo  actum  est,  scienler 
advertite.  Velum,cujusobjectu  intercJQdebantur  sao* 
cta  sanctorum  a  summo  usque  ad  ima  diruptum  est, 
et  sacrum  illud  mjrsticumque  secretum,  quo  soli» 
summus  pontifex  jussus  fuerat  intrare,  reseratDin  j 
est,  n  etc. 

D  Sub  altari  isto  sacrosancto,  de  quo  in  prsseotilo- 
quimur,  est  quaedam  imago  tota  aurea  Domioo  Jess 
Christo  dedicata,  et  beatae  Mariae  virginis  ;  566  ^ 
sancti  Joannis  Baptistae,  sanctorumque  apostolonim 
Petri  et  Pauli,  sancti  Joannis  evangelist»  imagioes 
de  electro  aurese  et  argentem,  necnon  alioram  apo- 
stolorumpenitus  argenteae,  quas  constantinus  impe- 
rator  Dei  servus,  qui  easdem  ad  honorem  salvatons 
Jesu  Christi  suorumque  discipulorum  ima^otii 
studuit,  sicin  (^uodam  geneceo  molitus  est  recondere 
quod  nulli  artifici  per  quodcunque  ingeniam  licet 
a  cedere. 

VI.  Quod  quotidie  in   Matutinis,  Missa  et  Vetpfrtt 

festive  in  ea  pulsaiur. 

Ic  hac  Ecclesia,qaiatjpum  fferiicoelestis  Ecdesiff' 
die  noctuque  in  matutinis  et  Mis8a,seu  Vesperisqao- 
tidie  festivc  pulsaiur.  Inde  est  quod  in  ea  non  caott- 
tur  ad  Missas  Aynus  Dei  qui  toUo  peeeata  mwn^^ 
dona  nobis  pacem,  quoniam  ibi  summa  pax  jastoraai 


1385 


AD  UBELLOS  0RD1NI8  ROAfANl  APPENDIX 


1386 


iDse  Christus  erit,  ubi  perfecta  et  consummata  in  A  ibi  acolythi  praesentcs,  let  capellani,  lectores,  exor- 
el^ctis,  nec  postulatione  opuserit,  nec  augmento.         cistee,  et  ostiarii,  quorum  unusqoisque  nititur  adim- 

VII.   De  OroHone  Dominiea,  qua  in  omni  of/icio     ""'  ^"'  """^  '      *"  ' 


frequentatur, 

Hffic  reserYans  apostolicam  institutionem  non  nisi 
Dominica  in  officiis  utitur  Oratione,  quoniam  alise 
Orationes  postea  sunt  superadditse ;  etcon^ruamest 
atque  conYeniens  ut  prima  et  summa  ommum  alia- 
rom  Ecclesiarum,  pnmametsummam  omniumalia- 
rumOrationem  freauentet;et  quae  SaWatoris  vocabulo 
consecrata  est,  Salvatoris  Orationem,  quam  disci- 
pulossuos  orare  docuit,  prse  cseteris  praecipuam 
semper  habeat.Sunt  prasterea  alisBquflBdam  collect» 
ad  llatutinas  ycI  Vesperas  intitulat»,  quie  ab  aposto- 
lico,  Yel  ab  ejus  septem  collateralibus  episcopis  tan- 
tum,  et  non  ab  aliis  penitus  in  ipsa  Ecclesia  diei 
possunt. 

VIII.  De  episcopis  sepiem   hebdomadariiif  aliisque 
offieialibus  ejusdem  EeclesiaB, 

Ad  hoc  i^itur  tam  solemne  sacrosanctum  altare, 
ubi,  sicut  diximus,  vestimentum  habetur  sortitum, 
non  scissum,  etaliud  multum  et  incomparabile  san- 
ctuarium,  quod  totum  hic  nominare  supersedemus, 
nullus  ad  sacrificandum  audet  accedere  pneter  dom- 
Dum  apostolicum,  et  septem  cardinades  episcopos 
ejusdem  Ecclesiae  hebdomadarios,qui  Missam  in  hac 
sacrosancta  basilica  celebrant  perhebdomadassuas, 
oblationemque.quam  in  ipsa  Missa  accipiunt  a  prin- 
cipio  offlcii  «sque  ad  finem,  qusecunque  est  in  auro 
▼el  argento,  vef  quibuscunque  oblationibus,  in  ordi- 
nationibus  etiam  et  consecrationibus  sequaliter  divi- 
dunt  cum  canonicis  ejusdem  EccIesisR  sibi  assisten- 
tibus  in  ministerio  aJtaris,et  in  officiis,  praeter  obla- 
tionem  panis  et  Yini,quaB  tantum  canonicorum  sunt. 
Quorum  septem  ciYiliahicdescribendasuntnomina. 
EpiscopusOstiensis,  qui  debet  consecrare  ct  benedi- 
cere  apostolicum  prae  omnibus  aliis;567  episcopus 
sanct»  Rufinffi  secundus  ;  episcopus  Portuensis  ter-  G  reis  opertum,  smalto  et  muftis  pretiosis  lapidibus 


plere  suum  officium,  sicut  a  sanctis  PHtribus  inibi 
estconstitutum. 

Sunt  autem  in  hac  praedicta  Lateranensi  basilica 
quorumdam  8anctorumaItaria,quorum  ista  sunt  no- 
mina.  In  choro  canonicorum  estaltare  sanctaeMari» 
Ma^dalenae,  in  quo  reconditum  est  corpus  ejus  sine 
capite  per  manus  domini  Honorii  tertii  papiB,  qui 
ipsum  altare  consecraYit. 

Retro  sub  absida  est  altare  sanctorum  Chrysanthi 
et  Dari»,  in  quo  recondita  olim  fuerant  eorum  pre- 
tiosa  corpora  ;  sed  cum  a  schismaticis  fuisset  exse- 
cratum,  leYata  sunt  iterum  inde,  et  transJata  in  ec* 
clesia  beatae  Dei  genitricis  Marise,  et  sancti  Pancratii 
martyris,  qu»  est  in  dextero  latere  basilicse,  atque 
recondita  sunt  in  altare  ipsius  ecclesiae,  quodconse- 
cratum  est  per  manus  Innocentii  papae  II,  in  quo  re- 
condidit  pretiosas  sanctorum  reii(fuias,  sanctorum 
Yidelicet  Pancratii,  Jacobi  apostoli,  Matthaei  apo- 
B  stoli,  Thaddaei  apostoli,  Timothei  discipuli  PauH, 
protomartjris  Stephani,sanctorum  Innocentium,  de 
linteamine  Domini,  et  de  sepulcro  eius,  de  rubo  in- 
combusto,  Blasii,  Nicomeais,  Vilalis,  GerYasii  et 
Protasii,  Nazarii  et  Celsi,  sancti  Felicis  et  sancto- 
rum  XL  Martyrum 

In  eadem  partesunt  sepuItunBapostolicorum,  in 

auibus  sanctae  recordationis  Lucius  papa  II.  96jB 
lic  Yixit  in  canonicali  proposito  longo  tempore  in 
Ecclesia  ista,  atque  hinc  assumptus  presbyter  car- 
dinalis  ordinatus  est  in  ecclesia  sanctse  Crucis  in 
Jerusalem,  quam  de  ruinis  a  fundamento  prseclaro 
et  admirando  opere  renoYaYit,atque  ad  normam  re- 
ligionis  secundum  beati  Au^ustini  regulam  informa- 
tam  ante  apostolatum  multis  Processooibus  ditaYit. 
Sed  et  istam  ecclesiam,  assumptionis  suse  memor  et 
pristinse  couYcrsationis,  per  omnia  dilexit,  magnis- 
quebeneficiis  honoraYit.  OctaYo  siquidem  die  con- 
secrationissuse  textum    EYangeliorum,  laminisau- 


tius  ;  episcopus  Albanensis  quartus  ;  episcopus  Tu- 
sculanensis  quintus  ;  episcopus  Sabinensis  sextus  ; 
episcopus  Pranestinensis  septimus. 

In  quibusdam  Yero  Dominicis  et  festiYis  diebus, 
sanctorumque  pnecipuis  solemnitatibus,  quandoque 
sacerdos  est  regalis  et  imperialis  episcopus  imo  pa- 
triarcha  ;  et  idem  Apostolicus  in  supradicto  sacra- 
tissimo  altareSalYatorishujus  Lateranensis  basilicae 
Missam  debet  celebrare  ;  etquando  celebrat  domi- 
Dus  papa  sancti  Petri  Yicarius,  debent  etiam  ei  as- 
sistere  Yicarii  et  collaterales  sui  praedicti,  Yidelicet 
septem  episcopi  cum  xxyui  cardinalibus  totidem  in 
ecclesiis  mfra  muros  Urbis  Romae  praBsidentibus,qui 
potestatem  obtinent  judicium  faciendi  super  omnes 
episcopos  totius  Romani  imperii  in  omnibus  conci- 
iii8,  Yel  synodis  quibuscunque  legati,  ycI  praBsentes 
adfuerunt.  Debet  etiam  ibi  praesens  esse  archidiaco- 
nus  cum  sex  diaconibus  palatinis,  qui  in  palatio  le- 


pulcherrimo  opere  ornatum,  super  altare  obtulit. 
Inde  non  post  multum  ■  sarantasmum  optimum  ad 
altarisornameotum  ;ampullas  etiam  duas  magnas- 
praeclaro  opere  sculptas,  argenteas  deauratas  in  mi» 
nisterio  sacrificii  pens,  libr.  iy.  Condidit  quoque  pri- 
Yilegium,  in  quo  donaYit  huic  basiljcae  ecclesiam 
sancti  Joannis  ante  Portam  Latinam  cum  omnibus 
qu8B  ad  eam  pertinent,  necnon  hospitale  juxta 
portam . 

Ibi  prope  jactt  Leo  papa  V,  et  Agapitus  papa  II, 
juxta  sepulcrum  ejus.  tnde  per  directum  ad  dexte- 
ram  jacet  Paschalis  papa  II,  qui  salubri  proYidentia 
et  studio  renoYaYit  ordinem  canonicum  in  ista  Ec- 
clesia  ;  juxta  quem  jacet  Calistus  papa  II,  qui  re- 
formaYit  cum  imperatore  Henrico  pacem.  Secus 
ipsum  repuiescit  Honorius  papa  II,  ad  deinde  penes 
istum  Coelestinus  papa  II.  Inde  in  porticu  sepultursB 
plurimae  episcoporum  istius  Bcclesiae.ln  eademquo- 


gere  debent  EYangelinm,  et  in  basinca  Lateranensi;  D  k^^  porticu  jacet  Gerbertus  Rheroorum  archiepisco- 


et  alii  duodecim  diacones  regionarii,  qui  solent 
Bvan^elium  le^erein  stationibus  ecclesiarum  Romae 
constitutis.  Isti  decem  et  octo  diaconitolidem  eccle- 
sias  habent  infra  muros  ciYitatis.Et  tamen  omnes 
sant  canonici  patriarchalis  basilicas  Lateranensis. 
Debent  etiam  ibi  esse  septem  subdiaconi  palatini,  et 
schola  cantorum,  scilicet  alii  septem  subdiaconi, 
qui  Yocantor  regionariL  Isti  debent  le^ere  lectiones 
et  epistolas  in  stationibus  Romae  constitutis.  Alii  se- 
ptem,  scilicet  schola  cantorum,  debet  canere  offi- 
cium,dum  dominuspapa  celebrat  Missam  inbasilica 
Lateranensi,  et  in  aliis.  Alii  Yero  septem  palatini 
Epistolam  debent  legere  in  palatio  ad  Missam  apo- 
stolici,  et  in  eadem  patriarchali  basilica  Lateranensi 
nec  non  etiam  ad  Missas  ipsius  apostolici.Suntetiam 


pus,  qui  papa  effectus  SilYCSter  est  appellatus  ;  cujus 
sffipe  sepulcrum,  etiam  in  serenissimo  aere,  cum 
non  sit  in  humido  loco,  aquarum  guttas(quod  satis 
est  hominibus  admirandum)  Yisibiliter  emanat. 

Inde  est  altare  sanctorum  xl  Martjrum  prope  hoc 
altare.  InnaYi  Ecclesise  jacet  Innocentius  papa  11 
in  concha  porph^retica,  qu»  fuit  Adriani  imperato- 
ris  sepultura.  Hic  renoYaYit  tectum  hujus  basilic», 
propnis  expensis  noYis  trabibus,  quas  gloriosus  et 
potens  Roggerius  Sicilis  rex  precibus  suis  eidem 
Ecclesiae  transmisit,quod  Yidelicet  tectum  suo  tem- 
pore  cecidit,  suoquetempore  restauratum  est.  Tur- 
rim  etiam  ante  Ecclesiam,  quse  ruinae  Yicina  Yide- 
batur,  renoYari  jussit,  atque  quam  plurima,  dum 
Yixii,  Ecclesiae  dona  ad  ornamentum   altari  obtulit, 


■  Infra  tarantasmum  ad  cooperimentum  altaris  ;  paulo  inferius,  sarantasmum,  quse  genuina  esse  lectio 
videtur. 

Patrol.  LXXVIII.  4i 


mi 


APPENDIX  AD  S.  GREGOWI  MAGNI  OPERA. 


cycladexn  videlicet  auro  teitam  satis  optiraam,  de  A  nium,et  pro  rratrunj  subsidtw  trgentilibr.  In  lii  aa 


qua  potlea  vestis  ad  orDatum.altaris.  et  casula  ad 
celebrationem  Missae  factse  suot  ;  taraDtasraum  ad 
cooperimentum  aUaris;ttiuribulum  argenteum  pens. 
libr.  11  ;  libras  c  Lucensis  monetse  pro  emendis  pos- 
sessionibus  ad  sustentationem  canonicorum,de  qui- 
bus  postmodum  dominus  Bernardus,  prior  istius  ba- 
8ilic89,  qul  postea  factus  est  cardinalis  sancti  Cle- 
mentis,  ac  deinde  episcopus  Portuensis,  salubri 
studio  et  providentia  emit  possessiones  non  longeab 
Urbe,  juxtaformas  prope  ecclesiam  sanctse  Helenae. 
Item  in  eadem  parte  juxta  fores  EccIesiaB  requiescit 
quidam  papa,  qui  Sergius  ex  Petro  sic  vocitatus 
erat  Inde  penes  istum  jacet  Alexandcr  papa  IF^ 
567  4^^  ^^i^  episcopus  Lucensls,  qui  et  condidit 
optimum  privilegium  prsedictae  basilicae,  et  renova- 
vit  communem  regularium  canonicorum  vitam  in 
ipsa;  in  quo  priviiegio  donavit  ipsis  canonicis  medie- 
tatem  omnium  obTationum  principalis  altaris  ;  do 


niversario  etiara  dedflcationis  istius  sacratissiras  bi- 
siliccD  calicem  satis  magnum  et  admiralioDe  digDOm 
tam  pro  suis  ponderit  magnitudine,  quam  etiam  pro 
admirandi  operis  varietate.  Undique  eQimexoiniu 
parte  scuiptorio  opere  fabrefaclum  est  mirabiiiler, 
atquediversis  bistoriiscum  versibus  adoroatom,  pea- 
sans  libr.  xxvin. 

« In  nomine  Domlni  Amen.  AftnoIneartiationlsfSST 
die.  .  .  mensis  Februarii  consecratam  fuit  iltiiv 
Capituliad  honorem  Deict  beat»  MaHie  Magd&leos 
de  mandato  Doraini  Bonifacii  paps  Vin  ptt  domi- 
num  Gerardum  de  Parma  episcopum  Sabiaeoseffl;iQ 
quo  altari  recondidit  corpus  ipsius  beata  MtHv 
Magdalenae  sine  capite,  et  brachiam  beati  Za- 
chariee,  et  reliquias  multorom  alioram  MDdo* 
runi.  » 

Judicum  alii  sunt  Palatini,  quos  ordinarios  troca* 
mus  :  alii  consalares    distributi  per  judicalus  ;tlii 


musquee  suntiu  circuitu  istius  basilica&,   multaque  B  pedaneiaconsulibuscreati.  In  Romano  vero  imperio 
alia  possessionum  praedia  diversis  in  civitatibus  et      et  in  Romana  usque  hodie  Ecciesia  septem  judices 

%  •  •       M  l  '  •«*•  ••^••J*  A  !»••  •  ^*  *  '  £  i  J'i.1 


locis  consistentia,  sicut  ipsius  privilegii  digna  me- 
moria  nobis  referunt  testimonia.Est  interduasfores 
quidamalius  papa,  qui  non  habet  epitaphium.  Et 
iterum  in  hac  parte  juxta  fores  ecclesiae  : 

Pontificis  Bummi  pausant  ibi  membra  Joannis. 

Hic  eamdem  reDOvavitbasilicam.  Et  iterum  inter 
duas  fores  Ecclesiee  in  ista  parte : 

Cemitur  hic  tumulus,  qui  pnesul  dicitur  esse, 
Summi  Joanois,  sic  quoque  diclus  erat. 

Iste  JoannesXVII  papa.Et  ante  fores  Ecclesice  qui- 
dam  praesul  requiescit,  qui  Petrus  est  vocatus. 
Super  ipsas  fores  Ecclesiae  scriplum  fuit  interius  ; 

Sergius  ipse  pius  papa  hanc  qui  ccepit  ab  imis 
Tertius,  exemplans  istam  quam  conspicis  aulara. 

In  atrio  quoque  ipsius  basilicae  oratorium  est  pul- 
<^um,  et  ibiest  altare  sancti  Thomce  apostoli.   In 


sunt  palatini,  qui  ordinarii  vocantur,  qui  ordihaDt 
imperatorem,  et  cum  Romanis  clericis  eligunt  pa* 
pam.Quorura  nomina  hsec  sunt^Primus  primicerlt»; 
secundus  qui  dicitur  secundicerius^  qui  ab  ipsia  of* 
ficiis  nomen  accipiunt,  Hi  dextera  Isevaque  valhmtci 
imperatorem,  quodammodo  cum  illo  videnturre' 
gnare«  sine  quibus  aliqutd  magnum  non  potest 
constiluere  imperator.  Scd  in  Roraana  Ecclesia  in 
omnibus  Processionibus  manuatim  duculit  papam, 
cedentibus  episcopis  et  caeteris  magnatibus,  etin 
majoribus  festivitatibns  octavam  super  omnes  epis- 
copos  legunt  lectionem.  Tertius  est  Arcarias,  ooi 
praeest  tributis.  Quartus  Saccellarius,  qui  stipeBdia 
erogat  railitibus,  et  Romae  Sabbato  scutiniorom  dat 
eleemozjrnara,  et  Romanis  episcopis  et  clericis,  el 
ordinariis  largitur  presbytena.  Quintus  est  prolo- 
scrinarius,  prsecst  scrinariis,  quos    tabelliones  to- 


hocquidem  oratorio,  quod  fecit  Joannes  papa,  qui  ^  camus.  Sextus  primus  defensor  qui  praeest  defeiwo- 

ribus,  quos  advocatos  nominamus.  Septimus  admi' 
niculator,  intercedens  pro  pupillis  et  vidnis,  pto 
afflictis  et  captivis.  Pro  criminalibaii  hi  ooo  jodi- 
cant,  necin  queraquam  mortiferam  dictant seotei' 
tiara  ;  etRomte  clerici  sunt,  adnullos  unquamalios 
ordines  promovendi  Alil  vero,  qui  dictint«r 
consules,  judicatus  regunt,  et  reoa  legtbos  pn- 
niunt,  et  proqualitate  criminis  in  qoxIos  dictant 
sententiam. 


renovavil  Ecclesiam,  induit  se  pontifex  vestimenta 
sacerdotalia  et  pontificalia,  quando  debet  celebrare 
Missam  in  stationibus  istius  basilicae.  De  hoc  enim 
oratorio  exiens  cum  Processionc  intrat  basilicam,  et 
vaditadsacrosanctum  aitare  dorainicum,  quod  om- 
nium  altarium  solum  habetprincipatum.  Coelestinus 
papa.  III  jacet  juxta  sanctam  Mariam  de  Reposo. 
Alexander  papa  III  iacet  ante  pulpitura  Ecdesiae, 
vel  juxta  viara  quando  iraus  ad  curiara.CIemcns  III 
papa  jacet  ante  chorum  canonicorum. 

A  smistro  vero  latere  basilico^  est  altare  beata; 
Marifle  de  Reposo.Ibi  juxta  jacet  Anastasius  papal  V, 
qui  fuit  Sabinus  episcopus,in  mausoleo  porpnyretico 
prseclaro  opere  sculpto,  in  quo  olim  jacuil  tielena 
mater  Constantini imperatoris:quod  videlicet  mauso- 
leum  deecclesia  quara  idcm  iraperatorad  honorem 
ipsiusmatris  extra  Urbem  fabricaverat  idempapade 


XII.  De  Ch'cUoriis  ad  fontes,  et  de  sanctuariis  et  donis 


eorum. 


Retro  basilicam  Salvatorisquatuor  tunt  oratorit : 
unnm  est  quod  habet  absidas  duas :  sab  una  eat 
aitare  sanctarum  virginum  Rofinse  et  SecttDda,sQb 
quo  recondita  suntpretiosa  earumdem  corport^qoa 
invcnla  sunt  ab  Anastasio  papa  IV  felicis  memorie. 


portari  fecerat.  Uic  uniceac  devolissirae  dilexit  prae      antequam  apostolica  diffnitate  soblimaretur,  et  poti 

omnibus  istam  Ecclesiam  antea,duraesset  episcopus  ^  ipsarum  inventionem  fabricatoaltari  871  adho'**^ 

atque,  in  apostolatu  subliraatus.  postea  plunrais  be- 

neuciis  honoravit.iNamduo  privilegia  canonicis  prae- 

fat®  basilicae  soleraniter  condidit,m  quihus,  et  quae 

tunc  possidebat  confirraavif.et  de  benignitate  et  ^ra- 

tia  sua  plurima  supercrogavit.In  quibus   ecclesiam 

sancti  Gregorii  in  Marcio  cum   palatio,  in    quo  sita 

est,  et  cum  omnibus  ad  eam  pertinentibus,  nec  non 

et  terram  cum  molendino  extra  portam  incapite,ubi 

fuit  aliquando  locus,huic  Ecclesia^  donavit.Ad  orna- 

mentum  etiam  sacrosancti  Dominici  altaris  plurima 

dona  obtulit,  antea  dum  esset  episcopus;  ct  postmo- 

dum  sublimatus  in  sacrosancta  sede  apostolicus.oc- 

tavo  enim  die  a  consecratione  sua  cjciadem  unam 

altari  dominico  obtulil.  Exindequinto  decimo  die  ca- 

sulam  unam  albara  et  optiraara  pretioso  auriphrygio 

circuradatam  57  0  ^^  celebrationem  Missae.  Postali- 

quantum  temporis  intervallum  obtulit  ad  ornamen- 

tum  altaris  candelabraduo  optima  fusorio  opere  fa- 

brefacta,  et  sarantasmum  unum  preeclarum  et  opti- 


rem  earumdem  propriis  inanibos  eon»ecravit  ipsem 
altare,  astantibus  nobis  omnibus,  et  praesentibus  ca- 
nonicis  basilicae  Salvatoris,  et  quamphirlmifl  ttfnda 
Urbe  quam  extra  Urbem. 

Sub  alia  absida  est  altare  sancti  AiKirese  apoatoli; 
etsanctiB  Lucia?  virginis,  quod  et  prsdictus  Aoastt- 
sius  papa  consecravit,  et  in  eo  recondidit  derdi* 
quiis  utriusque,  videlicet  Andreae  apostoli,  et  Liici« 
vir^inis.In  festivitatesanctiCjprianiepiscopi  etma^ 
tyris,  et  sanct»  Jdstinae  virginis,  quorum  corportitt 
pilo  marmoreo  posita  locavit,  et  recondidit  sube^- 
dem  altare,  quae  et  invenerat  in  altare  suprtdiclt- 
rum  virginumRufinaeetSecundae.dum  pro  roveiiieo- 
dis  corporibus  earum  quserere  et  fodere  nobis  pna- 
cepisset. 

Aliud  vero  est  oratoriom  hnie  prsedieto  oont^ 
guum,  quod  unam  sub  absida  tantummodo  htbet 
aram,  sub  qua  sunt  recondita  pretiosa  sanctofatn 
corpora,  quorum  ista  simt  nomina,  sanctus  VMkt- 


1389 


kb  UBELLOS  ORDtNtS  ROMANI  APPENDtt. 


im 


WvL»,  sanctQs  Dominio,  sftnctus  Anastasius,  «aiicius 
Maurua,  sanctus  Asterius,  sanctus  Septimius,  sanetus 
Jelius,  saactus  Antiocbianus,  sanctus  Paulinianus, 
sanctus  Gaianus. 

Tertium  vero  est  oratorium  postea,  ubi  fontes  sunt 
inter  duo  altaria.  Unum  est  sancii  JoannisBaptist», 
aliud  «st  sancti  Joannis  Bvangelistm.  Fontes  sunt  ro- 
tundi,  inter  columnas  porpb jreticas  positi  in  medio 
Ecclesi»,  qufle  pulcbra  est  et  rotunda,  ubi  Constan- 
tini  imperatoris  fuit  camera.  Oratoria  vero  ipsa,  vi- 
dclicet  sancti  Joannis  Baptistm  et  beati  Joannis  evan- 

Selist»,  e  regione  hinc  inde  disposita^  construtit 
Uarios  [Ai.,  Hilarus]  papa,  quee  ornavit  omniaei 
argento  et  lapidibus  pretiosis.  Confessionem  sancti 
Joannis  Baptistae  ei  argento  pensantem  lib.  c,  et 
cracem  auream,  et  in  ambobua  oratoriis  Januasttreas 
argentoelausas.  Ante  confessionem  coronam  argen- 
team  pensantem  Hb.  xx,  farom  cantarum  pensan- 
tem  lilK .  xiv.  Item  ad  sanctum  Joannem  inius  sanc- 
tum  fontem  lucemam  auream  cnm  inoluminum  x 
pensantem  libt,turrim  argenteam  cum  delphinife 
peiisantAm  lib.  lx,  columbam  auream  pensantenl 
iib.  II.  Feclt  ctiam  ibidem,  prope,  sancti  Stephani 
monaaterium  in  baptisterio  Lateranensi.  Fecit  et  in 
eod^m  loco  bibliothecas  duas.  H»c  autem  omnia  in 
basilica  Constantiniana  ad  sanctam  MaHam  consti- 
tota  repoBuit. 

Xin.  De  oraiorio  $anctx  CvuciSt  et  oriiamerUis  tjus. 

Quarlum  vero  postmodum  sanciin  Cmcis  est  ora* 
toriura,  inquo  ejusdem  sancia;  Crucis  multum  est 
saoctuarium.  ibi,  dicante  aagelo,  beatus  papa  Gre* 
gorius  Aniipbonarium  et  multa  alia  icHpsit.  Hoc 
oratorium  multumest  pulcherrimum^  in  modum 
crucis  factum,  de  musivo  decoratum,  qiiod  a  prm- 
dicto  papa  Uilario  fuit  constilutuni,  in  quo  pari  modo 
pluriuia  donaobtulit.  Confessionem,  ubilignumcru- 
cis  posuit,  cumcruce  aurea  et  genomis,  qu«  pentant 
pondus  iib.  xx.  la  conftssione  januas  ex  argento 
pensantes  pondus  librar.  i.  ;  supra  confessionem  ar« 
cum  aureum  pena.  lib.  iv»  qaem  portant  coIiimn« 
onycbina»,  67  S  ^^  ^i  agnus  aureus  peuaans 
lib.  ii :  coronam  auream  ante  eoafession«ra,  farum 
cum  aelptiiois  pens.  lib.  v.  ;  lampadas  aureas  iv 
peos.  lib.  II ;  nympheum,  et  iriporticum  ante  ora- 
torium  sanct»  Crucis,  ubi  sunt  columnse  exatopen- 
talaicas,  et  conchas  striatasduas  cum  coluranis  por« 
phjr«ticis  ragiaiis  foratii  aquam  fundcntes,  et  in 
medio  lacum  porphyreticiim  cum  concha  ansata  in 
medio  aquam  fundentc,  circumdata  a  dextris  vel 
sinislris  intuedio  cancellia areis,  columnis  cum  fas* 
tigiis  et  epistuliis,  uadique  omatum  ex  musivo,  et 
cojumois  aquitanicis,  «t  tripolitis.,  et  porphjrreticis. 
Est  iierom  huic  oratorio  satis  proximum  aliud  sancti 
papaB  Gref  orii  oratoriam«  ubi  usque  hodie  •  lectnlut 
in  quo  ipse  «auctus  solebai  qutoseere^  videtiir  juxta 
aram  permanore. 

XIV.  Ik  et^lesia  sandi  Lauientii  injjalatio, 

In  sacro  namque  palalio  est  quoddam  sancti  Lau* 
rentii  oratorium,  inquo  tria  sanclissima  coraputan* 
tur  allaria.  Primum  in  arca  cypressina,  quam  Leo 
papa  lll  condidit^  tr^s  caps»  sunt.  In  una  est  crux 
de  auro  ^urissimo  adornata  gemmis  et  lapidibus 
preliosis,  id  esl  hyacinthis,  et  smara^dis,  et  prasi* 
nis.  In  media  cruce  estumbilicus  dommi  nostn  Jesu 
Christi ;  et  desuper  est  inuncta  balsarao,  et  singulis 
annis  eadem  UDCtiorenovatur,  ^uandodominuspapa 
cnm  cardinalibus  facit  Processionem  in  Exaltatione 
sancte  Crucis  ab  ipsa  ecclesia  aancti  Laurentii  in 

»  Alium  Qregorii  leclum  memorat  AQastaeius  sub 
flnem  yiim  Stephani  VI,  cum  laudat  ora4ori%m  beati 
Greforii,  ubi^us  lecius  hab^lur^juxtateclisiam  Prin» 
cipis  aj)os{olorum,  Verum  ibi  ieeti  nomine  iumulua 
intelliffitur. 

h  Id  est  Sizius  tertius,  testante  libro  Pontificum. 


A  basilieam  SciWatoris,  que^  appellatur  Consianiiniana. 
Et  in  alia  capsa  argentea  et  deaoraia  cum  historiiB 
est  crux  de  smalto  depicta,  et  infhi  capsam  illam 
est  crux  Domini  nostri  Jeso  Chrisii ;  et  in  terUa  cap- 
sa,  qumest  flirffentea,  snnt  sandalia,  id  est  caleia- 
menta,  Domini  nostri  Jesu  Christi.  Esi  iterum  ibi 
alia  capsa  detturata,  ubi  est  de  ligno  illo  sancte  Cro* 
cis,  guam  Eraclius  devicto  Chosroe  secum  talit  de 
Perside,  una  cum  corpore  sancti  Anastasii  martyris, 
et  est  in  altare,  <jpiod  ibi  est  sancti  Laurentii  de  maN 
more.  Ibi  est  etiam  bracbium  sancti  Cmarii  marty* 
ris,  ossa  duo  sancti  Joannis  Bapiist»,  et  os  unum 
sancti  Hieronymi,  et  spatula  sancti  Dionysii  Areopa- 
gitse,  et  os  de  crure  sancti  Stephani  pap»,  et  sancti 
Damasii  reHquiae,  et  sanctorum  Primi  et  Pelicianl,  et 
caput  sanctae  Praxedis,  et  SancUe  AnaslasisB  reli- 
quiw  cum  aliis  multis^  et  sanctarum  Agapae,  Chio- 
niae,  et  Hirense,  Plstis  et  Helpis  virginum,  Nerei  et 
Achillei,  Prlsc®  et  Aquilae.  Item  sunt  ibi  reliquia  de 

B  genu  sanctlTiburtii  fifii  Cromatii.  In  hac  eadem  arca 
cyprcssina  esl  panis  unus  Ccense  Domini,  et  tredecim 
delenliculis  ejusdem  Coense,  et  de  arundine,  et  de 
spongia  cum  aceto  ad  os  Domini  posita,  et  lignum 
de  sycomoro,  ubi  Zachaeus   ascendit. 

Et  super  hoc  altare  est  imago  Salvatoris  mirabili- 
ter  depicta  in  quadam  tabula,  quam  Lucat  evaafielista 
detignavit,  sed  virt«t  Domini  angeiico  pcrfecit  offi* 
cio  ;  57  3  *^^  c«jv8  pedibus  in  quadam  prtiioto- 
rum  lapidum  linea^  pignora  hujus  sanctuarii  sunt 
recondila,  quorum  isla  sunt  nomina  :  Lapis  in  quo 
consedit  sancta  Maria  ;  lapis  de  sancto  Jordane,  ubi 
sedit  Dominus  dum  baptizaretur  ;  lajpis  de  sancta 
Bethlehem  ;  lapis  de  monte  Oliveti,  ubi  Dominus  ora- 
vitad  Patrem  ;  sancta  petrain  quaseditangelus  adse- 
pulcrum ;  desancta  columna,  ubi  Dominusmit  ligatus 
etfla^llatus;desepulcro  Domini,ubicorpore  mortuus 
requievit ;  de  lancea,  qua  fuit  latus  Domini  perform^ 
tum  ;  de  ligno  crucit   Domini  ;  de  loco  qui  dicitur 

Q  Lithostrotos :  de  Calvari»  loco  ;  sancta  silex  ubi 
Dominus,  conditus  est ;  lapis  de  monte  Sion ;  lapis  in 
quo  Dominus  traosflguraius  est  in  monte ;  lignum  de 
sancto  prsesepe  Domini,  in  quo  puer  natus  fuit  po- 
situs  ;  lapis  de  monte  Sina,  ubi  lex  fuit  data  ;  lapis 
de  sepulcro  sanctse  Mariae. 

1n  alio  vcro  altari  ejusdem  oratorii  sunt  capita 
sanclorumaposlolorum  Petri  et  Pauli,  et  capita  san- 
ctarum  Agnelis  et  Eufemi^e  virginum., 

In  tertio  vero  sunt  carbones  aspersi  de  sanguine 
sancti  Laurentii,  et  de  alvina  corporis  ejus.ount 
etiam  in  eodem  oratorio  reliquisB  sanctorum  xl 
Martyrum,  multorumquealiorum. 

XV.  De  ecclesim  mneite  Marim  Majoris  et  de 
saTiciuario  ejusdem. 

Ecclesia  sanciee  Mari»  Mcgoris,  quam  Sixtus  ^  papa 
junior  sedificavit,  qoam  Paschalis  papa  renovavit  tot 
oolumnas  habet  in  sua  positione,  quot  dies  sunt  in 
-.  anni  unius  revolutione.  Hujus  ecclesi»  dedicatio 
"  Non.  Augusti  celebratur.  Habet  insuper  hffic  venera- 
biiis  ecclesia  sanciffi  Mario  cardinales  septem,  qui 
per  suas  hebdomadas  in  ordine  vicis  suae  ad  suum 
sanctum  aitare  Mitsat  debent  celehrare.  In  ara  vero 
hujus  venerabilis  ecclesise  recondit«e  sunt  reliqui» 
de  capiliit  sanctae  Mariae  mairis  Domini,  de  lacte 
ejuadem  Virgiois,  de  wimplio  suis  capitis,  de  panno 
sui  vestimenti.  Cunabulum  Domini  ibi  est,  m  (]uo 
puer  jacuii.  De  prsesepio  <^  Domini  sunt  ibi  reliquias  ; 
de  Matiiia  apostolo,  qui  in  loco  Judae  a^stolis  aggre- 
gatus  Parvus  l>^  nominatur.  Quidam  dicunt,  c|uia  sub 
hoc  altare  beatae  Marise  Majoris  requiescit,  alii  dlcunt 

Sed  ante  eiun  Liberius  illam  basilicam  ooDstruxtratt 
juxla  PMcellum  idbim  tm  Livim,  ex  eodem  libro  uade 
et  basiiica  Livtae  prtmi  us  apptilata. 

oSergiutdecuDduKMm^nam  prmsepii  Domtm  nostri 
Jesu  Christi  argenteis  iabulis  ot:  deauratis  perornavit, 
ex  Anastasio. 


im 

quia  io  altare  est  recondittiin.  Credunt  quidam  quia 
8ub  ingenti  lapide  marmoreo  requiescit  in  terram, 
qui  lapis  est  ante  altaris  fenestram.  Fenestra  enim 
tocitaestsub  altari,  aicut  arca  sub  idtari  sancU 
Petri,  in  cujus  ecclesia  asseverant  plunmi  corpus 
esse  pr»dicti  sancti  Mathi»  apostoli  m  panete  super 
majorem  arcum,  qui  conUnus  est  permedium  eccle- 
aiae  ab  uno  pariete  uaque  ad  alium.  In  absida  vero 
sanct©  Mariae  est  catbedra  pontificalis  m  naedio  sub 
Yitrea,qu»quinque8unt  in  absida.H»c  absidanjmis 
pulchra  de  musivo  est  effecta.  Nam  videtur  a  pluri- 
bus  pisccs  ibi  in  floribus,  et  besU»  cum  avibus,  m- 
ter  chomm  et  altare. 

574-  XVI.  De  episeofM  et  cardinalihus  per 
patriarehatus  dispositio, 

Septem  cardinales  episcopi  prim»  sedis,  qui  ad  sa- 
crosancUim  altare  dominicum  in  basilica  Salvalons 
per  hebdomadas  suas  vice  apostolici  celebrare  debent 
quotidie,  ii  sunt :  episcopus  OsUensis,  episcopus 
Portuensis,  episcopus  sanct»  Rufinse,  episcopus  Al- 
banensis,  episcopus  Sabinensis,  episcopus  Tuscula- 
nus,  episcopus  Prsnestinensis. 

Cardinales  sanct»  Mari»  Majoris  sunt  ii :  sancto; 
rum  apostolorum,  sancU  Cyriaci  in  Thermas,  sancti 
Eusebu,  sanctie  PudenUan»,  sancU  Vitalis,  sancto- 
rum  Marcellini  et  Petri,  sancU  Qementis. 

Cardinales  sancU  Petri  sunt  ii :  sanct»  Mari» 
Transtiberim,  sancU  Chrysogoni,  sanct»  CfficUi©, 
sanct»  Anastasiae,  sancU  Laurentii  in  Damaso,  sancU 
Marci,  sanctorum  Martini  et  Silvestri. 

Cardinales  sancti  Pauli  sunt  ii :  sanctse  Sabin», 
sanct»  Prisc»,  sanct»  Balbin».  sanctorum  Nerei  et 
Achillei,  sancti  Sixti.  sancti  Marcelli,  sanct» 
Susann». 

Cardinales  sancti  Laurentii  sunt  ii :  sanct»  Praxe- 
dis,  sancti  Petri  ad  Vincula,  sancti  Laurentii  in 
Lucina,  sanct»  Crucis  in  Jerusalem,  sancU  Stephani 
in  Cflsliomonte,  sanctorum  Joannis  etPauli,  sancto- 
rum  quatuor  Coronatorum. 

Diaconi»  sunt  xviii  :  sanct»  Mari»  in  Dominica, 
ubi  est  archidiaconus,  sanct»  Luci»  in  Circo  juxU 
Septem  Soiia,  sanct»  Mari»  Nov»,  sanctorum  Cosm» 
etbamiani,  sancti  Adriani,  sanctorum  Sergii  et 
Bacchi,  sancti  Theodori,  sancti  Georgii,  sanct» 
Mari»  in  Schola  Gr»ca,  sanct»  Man»  m  Porticu, 
sancti  Nicolai  in  Carcere,  sancti  Angeli,  sancU  Eu- 
stachii,  sanct»  Mari»  in  Aquiro,  sanct»  Man»  m 
Via  Lata,  sanct»  Agath»  in  Equo  marmoreo,  sanct» 
Luci»  in  capite  Suburr»,  sancti  Quirici. 


APPENDIX  AD  S,  GREGORU  MAGNI  OPERA. 


im 


A  575  XVII.  Deeasu  et  reporatione  islius  besiliai, 
quo  tempore  fuit  factaaSergio  papa  ///,  elduiu 
atque  omamentis,  qwe  obtulit  in  ipsa,  siaU  m  t^  (< 
taeiis  parietum  hine  inde  seribitur  juxta  columm 
ceneas. 


Abbati»  sunt  isl»  :  sancti  C»sarii  m  palatio, 
sancti  Gregorii  in  Clivo  Scauri,  ibi  est  caput  brachu 
sancti  Andre»  apostoli ;  sanct»  Mari»  m  AvenUno. 
ibi  est  de  corpore  sancti  Savini  episcopi ;  sancti 
Alexii,  ubi  est  corpus  ejus,  et  sancti  Bonifacii  mar- 
tyris  •  sanctorum  Prisc»  et  Aquil»,  ubi  sunt  corpora 
^nim  parUm  ;  sancti  Sab»  Cell»  Nov»,  nbiesi 
caput  sancti  Tiburtii  martyris  ;  sancU  PancraUi  in 
via  Aurelia.  Infra  urbem  Ravennantium  Transtibe. 
rim,  sancti  Cosm»  et  Damiani  in  Vico  Aureo.  lUm 
sancti  SilvesUi  inter  duos  hortos,  quam  »dificayit 
Dionysius  papa,  qui  et  ibi  requiescit ;  sanct»  Man» 
in  Capitolio,  ubi  est  ara  bllii  Dei ;  sancti  Basilii  juxta 
palatiumTrajaniimperatoris  ;  sanct»  Agath»  vir^i- 
nis,  qu»  est  Suburr»  monte  ;  sancti  Laurentii  m 
Panisperna,  ubi  fuit  positus  in  craticula  ;  sancti 
Thom»  juxta  formam  Claudiam  ;  sancti  Blasii  inter 
Tiberim  et  pontem  sancti  PeUri  ;  sanct»  Trinitatis 
Scotorum  ;  sancti  Valentini  juxta  pontem ;  sanct» 
Mari»  in  Gastro  Aureo ;  sanct»  Mari»  in  Pallara, 
ubi  fuit  sagittatus  sanctus  Sebastianus ;  sanct»  Mari» 
in  monasterio  juxta  sanctum  Petnim  ad  Vincnla. 


Anno  quo  baptizatus  est  piissimus  imperator  Cod- 
stanUnus  Augustus  a  beaUssimo  Silvestro  sancts 
apostolic»  sedis  ponUfice,  et  a  lepra  per  laTacrQm 
sacri  bapUsmatis  mundatus  est.  aedificaTil  hanc 
basilicam  in  honore  Salvatoris  Domini  nostri  Jesa 
ChrisU,  et  commemoratione  sancti  Joannis  Baptitte. 
Permansit  enim  ab  eodem  tempore,  licet  sepmlio 
parietum.  et  tectorum  curvatio  ejus  ruinam  tnle 
ostenderent,  per  a]i<}uot  annos  usque  adtempis 
Stephani  pi»  memon»  VI.  Tempore  autem  illiQs 
ruit,  et  fmt  in  ruinis  dissipata,  et  comminutaasqw 
ad  tempus  quo  revocatus  est  dominus  Sergius  pits* 
byter.  et  electus  de  exsilio,  et  consecraius  eii  Ro- 
manorum  tertius  prsesul.  In  illis  vero  temporilHs, 
B  quibus  invasores  apostolicam  tenebant  sedem,  tok- 
runt  de  hac  basilica  omnes  thcsauros.  et  caDcU 
ornamentaaureaetargentea,  ac  universa  utensiOa, 
qus  ab  initiohic  oblata  fuerunt ;  et  non  celebrabas- 
tur  divinaoffida  in  ea,  sed  erat  in  dispersioDeqaasi 
in  thermis  virgultorum  et  vepribus  cooperta.  Post 
ordinationem  i^tur  suam  dominus  Sergius  III  papt 
tristabatur  nimmm  super  desolationem  hajosnobi* 
lissimi  templi.  Non  emm  erat,  spes  neque  soIatiBm 
mortalis  de  restauratione  illius.  Cumque  omDibus 
unaesset  desperatio  deejus  relevatione,  et  humanaiD 
deessetauxilium:ad  dmn»  pietatis  converaai jnn- 
men^  in  qua  semper  habuit  fidnciam,  incipiens  iB 
antiquis  laborare  fundamentis,  fine  tenus  opos  hoc 
consummavit,  et  decoravit  ornamentis  aureis  el  ar^ 
genteis,  sicut  inferius  legitur,  et  plus,  <juia  saperib 
addidit,  dum  vixit,  pr»aictus  sanctissmiaB  Sergiss 
tertius  papa. 
Postquam  in  honore .  tui  nomtiita,    mundi  Saksior, 

G  et  commemoratione  tui,  sanete  Joannes  Baptida,  k 
tuis  donis  per  multa  certamina  et  tabores  pmfstv 
dominus  Sergius  tertius  papa  hane  basilicam  i%  rst»* 
positam  a  fmdamentis  construxit,  cum  omftta  crwt 
menta  aurea  etargenteaatqueseneaea:eaablataf*iuisi 
ab  iwxisoribus,  reparare  et  offerre  tibi  alia  eum  Mo 
animostuduit,  quamvis  inmuttis  essetperturbatianibu 
eonstitutus,  non  omisit  tamen  tWB  servire  Mc^estell 
Fecit  autem,  et  obtutit  omnipotentise  tute  istemfiii' 
cherrimam  imaginem,  ^iuam  quinque  libris  auri  oeo^ 
ravit;  ciborium  veromtrx  pulchritndinis  ex  argeiUeti 
auro  purissimo  cum  gemmis,  ejus  perfeetummGX 
Ubrar,  numeros  et  pondus  assumpsit  ;  crueem  mirfff 
cum  Crucifixo  ;  argenteas  duas,  unam  habentem  Cnr 
cifixum  totum  de  auro,  et  agnum de  emro  cum  oemm: 
coronamde  auro,  eum  crtieibus  dsuibus,  etalissdMai 
ex  mistis  metallis  ;  /ibutam  de  auro  cum  gemmis ;  dset 
bursellas  de  argento  deauratas  eum  genmis  qui^  • 
coronas  de  argento  cum  delphinis  suss  decem  ;  easidn 

D  de  argento  xxx  et  ix ;  gramtas  de  argento  xzv;  cnoi 
argenteasiy,  inquibus  gavatae  pendent,  ei  unam  modi' 
camsimiliterargenteam ;  calices  argenteos  lii,  wam^ 
hu  deauratum  ;  fatenam  de  argento  ;  thuribuk  ^ 
argento  m  ;  t??ia^*fios  de  argento  tres,  576  ^i'*^^ 
his  habentem  dexteram  de  auro,  et  fUmtam  m  pectsn 
cumgemmis;arc%uargenteos  vi ;  traviculamdeergi*^^^ 
cotumnelias  de  argento  vi  ;  mala  argentea  xii  ;  «s^ 
intextus  auro  duas  ;  coopertorium  rum  auro,  et  aUs» 
purum  ;  vela  seriea  ui.  nmomnia  devotus  itbi  ftrefa- 
ravit,  et  non  eessabit,  dum  spiritus  ejus  rexerUext^^ 
prmvarare  et  offerre  tihi  dominus  Sergiuspapa  teriis^ 
Si  quis  forte  tristando  miratur  quod  nec  orot- 
menta,  et  alia  qu»  superius  notata  ab  imperatore 
Gonstantino  fuerunt  dblata,  modo  non  appareant 
legat  et  scrutetur  Gesta  Romanorum  ponUncaiD,et 
inveniet^  quando  et  quomodo  ab  invasoribos  mfic 
fuerint  mique  sublata. 


1393 


AD  UBELLOS  ORDINIS  ROMANI  APPENDIX. 


1394 


CONSTITUTIONES  LATERANBNSES. 
Gregorius  episcopus  servus  serTorum  Dei,  ad  per*  A  suae  perlucidaB  eonversationis  exemplo  Teluti  in  ca- 


petuam  rei  memoriam. 

Elsi  provide  et  laudabiliter  gesta  per  alios  inter- 

dum  juste  censuerimus  confirraare,  nempe  ea  qu8B 

ad  iaudem  Dei  et  divini  cultus  observantiam  per  nos 

dum  eramus  in   minoribus  constituti,  sunt  utiliter 

ordinata  postmodum  ad  apicem  summi  apostolatus 

assumpti,  eo  potius  debemusapostoliciscnpti  patro- 

cinio  communire,  quo  de  illis  sumus  certius  mfor- 

mati^  ot  quo  amplius  dedeceret,  si  minime  servaren- 

tnr.  Dudum  siquidem  nos,  tuncPetrussanctasMariflB 

Nov»  diaconus  cardinalis  ac  archipresbyter,  admi- 

nistrator  et  commendatarius  Ecclesim  Lateranensis, 

pro  reverentia  Dei,  etsalutaristatuejusdemEcclesi» 

in  spiritualibus  et  temporalibus  cum  divina  gratia 

proventuro  et  perpetuo  conscrvaodo,   certas  consti- 

tutiones  in  ipsa  ecclesia  tam  auctoritate  apostoHca, 

qua  fungebamur  in  hac  parte,  quam  nostra,  edidi- 

mns  quas  sab  poenis  contentis  in  eis  mandavimns 

perpetuo  et  inviolabiliter  observari.  Ut  igitnr  consti-  B 

tutiones  ipsae  eo  irrefragabilius  observentur,  <juo 

apostolic®  approbationis  etconfirmationis  munimme 

fuerint  roborat€B,  ipsas,  quarum  tenor  de  verbo  ad 

Terhum  inferius  est  insertus,  cum  certis  correctio- 

nibus,  modificationibus  et  ordinationibus  nuper  per 

nos  factis,  et  post  ipsum  tenorem  inferius  adnotatis 

auctoritate  apostolica  supradictaapprobamus,  ratifi« 

camus,  confirmamus,  et  prsBsentis  scripti  privilegio 

communimus,  mandantes  sub  poenis  in  eis  conten- 

tis  eas  inviolabiliter  observari.  Et  cum  simus  certi 

de  facto  nostro,  hujusmodi  approbationem,  ratifica- 

tionem,  confirmaUonem,  communitionemetmanda- 

tum  perinde  valcre  et  tenere  volumus  et  decernimus 

ac  si  tenor  authentici  instrumenti  dictarum  constru- 

tionum    nostri  olim  cardinalatus  sigillo  pendentis 

muniti  priBsentibusforet  insertus,  consuetudine  eon- 

iraria  RomanflB  curiffi  non   obstante.  Tenor  autem 

dictarum  constitutionum  talis  est. 


pite  collocati,  debent  radiosis  afTectibus  aliis  odor 
existeresalutaris.  Hffici^iturnoscardinalis  prsdictus 
ad  debitffi  considerationis  aciem  reducentes,  tum  au  • 
ctoritate  nobis  concessa  per  vicarium  veri  Dei,  tum 
ox  debito  nostri  officii,  qui  eidem  prffisidentes  Ec* 
clesiffi  ad  id  nos  recognoscimus  obligatos,  infra  scri- 
ptas  edidimus  constitutiones,reformauonem  Ecclesiffi, 
tamspiritualiuro,  quam  temporalium,  claro  eloquio 
continentes.  Ad  eas  igitur,  nlii  prsediiecti,  inctinate 
unanimiter  aures  vestras,  et  circa  eas  adhibete 
promptitudinis  intellectum^  collecturi  seminnm  fru- 
ctus,  qui  in  agro  devotionis  vestrffi  providentia  pa* 
tema  conspergit,  si  ea  culturffi  studio  dili^enti  (quod 
speramus)  fructificent,  et  operosi  iabons  speratas 
utilitateseducant.  Easenim  vobis  etcuilibetvestrum 
sub  poenis  in  eis  contentis  observari  pntcipimus  et 
mandamus. 

I.  Rubrica  de  divinisofficfis. 

i.  Ut  membra  capiti  se  conforment,  prosente  in- 
stitutione  decemimus  quam  tam  nocturnum  quam 
diurnum,  in  Lateranense  Ecclesia,  cum  nota  dicatur 
juxtambricam,  ordinemsive  morem  sanctffi  Roma- 
nffi  Ecclesi»,  seu  capeliffi  domini  nostri  pap»  ;  offl- 
cium  vero  beat»  Mariffi  virginis  sine  nota,  aperte  ta- 
men  et  spatiote  proferatur.  In  ipsa  quoque  Ecdesia 
celebrentur  cum  nota  die  quolibet  duffi  Missffi,  qua- 
rum  prima  die  Sabbati,  et  Dominico,  etaliia  diebus, 
quibus  secundum  rubricam  Ecclesiffi  Romanffi  non 
consuevit  Missa  pro  mortuis  decantari,  57  S  Missa 
de  beata  Virgine  decantetur  ;  cffiteris  Yero  nebdo- 
madffi  diebus  prima  Missa  celebrabitur  cum  praece- 
dentibus  vigiliis  pro  defunctis ;  secundam  vero  liissam 
de  occurrentis  solemnitatediei  volumuscelebrari. 

Ab  his  dies  excipimus  subsequentes,  videlicet  Na- 
tivitatem  domini  cum  diebus  octo  8e<{uentibu8, 
Epiphaniam  Domini^  et  a  qnarta  feria  majoris  heb' 


^«»  T.  ^           •       A*         j*  •              t     ^    '     n  domadffi  usoue   ad  tertiam  feriam  Resurrectionis 
677  Petrus,  miseratione  dmna,  sanctffi  Manffi  C  ^      .  ^  Jsive,  festum  Ascendonis.  Pentecostem 
Novffi  aiaconus  cardinalis  archipresbjter,  admmis-             ^^      sequentibus,  festum  Corporis  ChrisU 
trator  et  commendatarius  Ecdesiffi  Lateranensis  di-      ^«*:„:»"  ♦"!  u^I\:  t^ :i  d-,.*:.#«  t^JZ^  ....v.#«i^. 


iectis  nobis  in  Ghristo  capitulo  et  canonicis,  benefi- 
ciatis,  capeljanis,  et  acolythis  dictffi  ecclesiffi  latera- 
nensis,  nec  non  et  aliis  quibuscunque  servientibus  in 
eadem,  salutem  in  Dommo  sempiternam.  Et  si  hu- 
mana  natura  supernffi  manus  oneratione  formata, 
sic  antelapsum  habuimus  perlucidum  intellectum  pau 
lo  minus  creaturffi  angelicffi  coffiquatum,  et  superai 
luminis  acie  perlustratum,  ut  humanis  statutis,  seu 
legibus  nuUaUBnus  indigeret  ;  post  minam  tamen 
sic  exstitit  infecta  nubilo  mundanfficaIiginis,ettotin 
tam  lethifero  casu  humanffi  propajg^o  naturae  corru- 
ptionis  vulnera  protulit,  sic  antiqui  hostis  conati 
charitatem  hominum  exluteamateriacreatorumdis- 
rumpere,  bonomm  opemmduIcedinem,invidiffi  felle 
inflxit,  et  versuliffi  infestatur  insidiis,  quod  procli 


Nativitatem  beati  Joannis  Baptist»,  festum  apostolo- 
rum  Petri  et  Pauli,solemnitatemomnium8anctorum 
et  quatuor  festivitates  beatffi  Virginis  ;  in  c[uibus 
propter  solemnitatem  dierum^nnam  tantum  Missam 
teneantur  celebrare  cum  nota  ;  et  alios  dies,  quibus 
ex  ordinatione  et  observantia  in  ipsa  Ecclesia  anti- 
quitus  consuetum  est  duas  alias  Missas  solemniter 
celebrari,  tunc  ille  solosmizentur,  quas  solemnizari 
hactenus  est  consnetum. 

2.  Distinctus  ordo  solet  decorare  solemnia  oflScio- 
mm  potissime  divinoram.  Hoc  igitur  constituto  sta- 
tuimus  quodprimam  Missam,  sicuthactenusconsne- 
tum  est,  cum  nota,  tantum  beneficiatus  ille  qui  in 
illa  hebdomada  fuerit  hebdomadarius,  mane  statim 
cantata  Prima,  debeat  celebrare  ;  secundam   vero 


▼ius  ad  malum  sensualitas  humana  ab  adolescentia  Missam,  auffi  vulgomagna  Missa  vocatur,  canonicus 
sua  declinat  in  vetitum.  Propter  quod  ad  regimen  D  hebdomadarius  cum  diacono  et  subdiaconosolemni. 
salubreatqueplacidumnecessariumfuitprffisidentium  zet,  nisi  cardmalis  qui  archipresbyter  Lateran^nsis 
officium  brdinare,  qui,  exemplo  legiferi  Moysis,  le-  Pfo  tempore  fueril,  vel  eo  absente  ejus  vicarius, 
irnm  roniam  poncAMflm  «ihi   crplitus  suis   subditis      ob  raritatem  clericorum,  vel  aliam  causam,  ut  loco 


gum  copiam  concessam  sibi  coelitus  suis  subditis 
prsBsentatis  per  constitutionem,ordinationem,  depo- 
sita  subditorum  et  pcr  lustra  devia  oberrantium 
noxios  appositus  justitiffi  fabricam  luce  prffivia  diri- 
gant,  tollendo  ambigua,  aufercndo  liles,  et  exslir- 
pandovitia,  et  inserendo  virtutes.  et  eorum  potissime 
subditorum^  qui  omnipotenti  Deo  in  illa  praecipua 
domo  Domini,  videlicet  Lateratiensi,  omniumque 
Ecclesiarum  prima,ac  intercffiteras  prffilationfsprffi" 
rogativa  gaudente  in  divinis  officiis  famulante,  qui 


suicanonicuspossitaliquemde  beneHciatis  ejusdem 
Ecclesiffi  sacerdotibus  subrogare  duxerit  dispensan- 
dum.  Scd  quia  pro  inajori  parte  canonici  non  sunl 
promoti,  concedimus  quod  Missa  magna  usque  ad 
annum  debeat  per  beneficiatosdccantari. 

3.  Siraili  modo  in  mensibus  Julii  ct  Augusti,  ct 
Septembris,  in  quibus  Romffi  aeris  intemperies  ess^ 
solet,  ad  hicc  canonicos  v^blumus  non  astringi,  s6d 
tunc  per  benefidatos  etiam  secundam  Missam  cum 


ms 


APPENMX  AD  S.  OREGORP  MAGNI  OPERA. 


m 


sua  solemnitate  cantari  jubemus,  diebus  Dominicis  A  domum  pergat  boiteste.  Sacerdos  vero  celebrans, 
etfestis   dupiicibus,  et  pcr   totam  Oclavara  beati      diaconi  et  Bupdiaconi,  et  acolythi  qui  rainistrant  et 


Joannis  Baptist»  duntaxat  exceptis  ;  quibus  diebuft 
uti  in  caeteris  anni  mensibus»  ad  ipsam  secundam 
Missam  celebrandam  canonicisuntastricti.  Canonicus 
tero  sacerdos,  qui  celebrabit  pro  tempore  iq  featis 
duplicibus^  denarios  decem  et  octo,  et  diaconus  ct 
subdiaconus  denarios  novem,  quibus  ultra  ea  quee 
erant  alias  habitnri,  recipiant  a  camera  EcciesieB 
prcelibat» ;  aliis  vero  diebus  medietalem  reoipiantde 
prcedictis,  dum  celebrabunt  ibidem. 

4.  In  divini  numinis  cultum  lumina  deservirecor- 
porea  congruum  arbitrantes,  statuimus  quod  vicarius 
et  canMMnrii,  qui  pro  tempore  fuerint  ,provideant 
diliRenter  ne  circa  iumina  opportuna  Lateranensis 
EocTesia  defectum  aliuuem  patiatur.  Mansionarii 
quoque  aliis  horis  et  Missa  campana  congrua  hora 
pulsent^et  lampades  aceendant.Quod  si  non  fecerint 
pro  qualibet  hora  vel  vice  in  denariis  duodecim  pu 


eantores  (^ui  in  choro  deserviunt,  in  suis  permaneant 
locisad  divinaeis  injuncta  officia  peragenda.  Quod 

Suisquam  fecerit  adversusea  aliquidve  eorum  qooad 
lam  Migsam  vel  Horam,  pro  absente  penitus  ha- 
beatur  ;  et  si  in  consuetudine  hsec  habuerit,  per 
scriptores  fallarum  ^80  ^^  vicariumdominicardi- 
nalis  pro  tempore  ipsias  Ecclesie  archiprefbjleri 
remittatur,  prout  ei  visum  faerit,  correetione  d^ 
bita  puniendus. 

10.  Utrique  juri  consona  meditatione  ttatuiioug 
quod  clerici  Lateranensit  Ecclesise,  tam  in  cboro, 
quam  in  capitulo,  quara  in  aliis  congreffationibns 
stare,  sedere,  respondere  debeant  secundum  ordi- 
nem  debiti  prioratus,  primo  presbjteri,  seeondo 
diaeoni,  tertio  subdiaconi,  ad  dignitatem  etpriorita- 
tera,  et  non  ad  potentiam  vel  ad  nobilitatem  alieo- 
ius  praerogalivs  habendo  respeclum.lnProcessioni- 


niantur.  Donecveropro  Missapulsabitur^ante  finem  B^usvero  etiam  secundura  ordinem  praedictum  m 
pulsationis  hujusmodi  sacerdos,  diaconus  et  subdia-      honorabilem  locunoi  incedant. 


conus^  qui  per  hebdomadam  celebraturi  sunt  Mis- 
sam,  5/9  B^  parent  et  induant  cum  acoljthis,  qui 
eisdem  deserviant.  Si  vero  quisque  eorum  fuerit  ita 
tardus,  at  ejus  exspectatio  fuerit  eipeetantibns 
onerosa,  fecerit  tamen  postquam  venerit  illud  qued 
ipsius  ordo  requirit,  puniatur  in  duplo  ejus  quod 
pro  illa  Missa  ad  ipsum  perventurura  ex  distributio- 
nibot  fuistet,  Ouod  si  nullo  modo  oelebraverit  seu 
ministraverity  si  canonicus,  in  solidis  quinque  ;  be- 
neficiatus  vero  in  denariis  triginta  ;  acoljthus  in 

auindecim  irremissibiter  puniatur,  applicandis  illa 
ie  celebrantibus  et  ntinistrantibut  pro  eisdem. 
5.  Cum  fettit  duplioibus  canonicus,  in  Latera- 
nensi  Beclesiacelebraturusest  Missaro^taro  inprirois 
quam  in  secundis  Vesperis,duo  ;  si  verofettnm  fue- 
rit  muitum  tolemne,  quatuor  beneficiati  cum  ipso 
pluvialibut  tint  induti.  Qui  contra  fecerit,  canonious 


ii.  Nemo  est  qui  nesciat  quam  pefectior  sit  eibui 
animee  verbum  Dei.  IUud  utique  semen  est  radica- 
iiter  coalescens,  mirabiliter  excrescens,  foBconde 
fructificans,  et  interiorem  hominero  refectiva  infor- 
matione  resteurana.  Et  propterea  majus  pseeatum 
habcnt,  qui  prisdicationem  verbi  Dei  satagant  imp^ 
dire,  quia  nec  ipsi  fructum  percipiunt,  nec  ahoi 
permitlunt  percipere,  dum  iptonimmsolentiflBimp^ 
diunt  prffidicantes.  Quisquit  igitur  prsdicationein 
verbi  Jjei,  ai  quam  pro  tempore  in  UiteraneDti  E^ 
clesia  fieri  contigerit,  per  se  vel  per  alium  impedie- 
rit  quoque  modo,  vice  qualibet  poenam  deeem  toii- 
dorum  incurrat.  Possint  tamen  et  valeant  clerid 
dictsEccIesiffi.donec  prsedicatio  intra  Missaramso- 
lemnia  fiat,  de  choro  recedere,  presbjtero,diaoone, 
et  subdiacono  ministrantibus  recetsu  penitui  inter- 
dicto,  ad  illum  anle  prfpdicationis  finem,  rel  ita- 


tres  solldos,  beneficiatus  vero  duos  {)ro  vice  perdat,  q  tim  post,  omnino,  reversuri,  ne  ipsorum  eispeeiatio 


ipsius  poena  dimidia  caraersB,  dimidia  vero  cele- 
brantibus  pro  eisdem  et  rainistrantibusapplicanda) 
({aibus  camerarii  de  contrafacientium  fructibus»  vel 
ipsius  oapituli,  si  ipsorum  fructas  fuerint  aliter  ad 
capitulum  devoluti,  iatisfacere  teneantur. 

^.  Ut  prfleIati8bonordebitusimpendatur,sancimus 
quod  dum  aliquis  praelatus,  et  potissirae  cardinalis 
in  ipsa  Eoclesia  in  pontificalibus  celebrabit,  nullus 
sacerdos  in  eadem  cum  nota  celebrare  prflesumat, 
puniendusy  si  contrafeeerit,  arbitrio  domini  vicarii 
domini  cardinalis. 

7.  Statuimus  et  ordinamus  auod  in  eadem  Ecclesia 
sint  perpetuo  quatuor  acol^tni,  qui  tara  canonicis 
quam  beneficiatis  vel  aliis  minittrantibus,  dum 
Missargm  solemnia  ceJebrant,  in  ipsis  offlciis,  et 
aliis  prsBparantibus  submmistrent,  prout  est  hacte- 
nusconsuetum. 

8.  Sacrista  ex  proprio  juramentoteneturomni  die 


solemnitatis  Missee  continuationem  impediat.  Ut  U- 
men  a  facultatibut  et  aliis  otiosis  actibus,  vel  ferbii 
abstineant,  sub  pcena  ipsis  interdicimus  memorata. 

iS.  Nemo  canonicus,  iieneficiatus,  vel  capellanni. 
vel  aliu8>  sine  iicentia  speciali  cardinalis,  vel  ejoi 
vacarii  et  capituli,  in  lateranensi  ecclesia  confessio- 
nes  audire  praesumat  ;  et  qui  contra  fecent*  i^wu 
vel  ipsorum  arbitrio  puniatur. 

43.  Ut  divlnus  cuttus  praecipue  gaudeal  habita 
honestatis,  statuimus,quoa  dum  mLateranentieccle* 
sia  divina  officia  decantantur,  nullus  canonicusTel 
beneficiatus  intrare  ipsam  ecclesiam,  vel  in  ea  pre- 
sumat  incedere  sine  habitu  ordinato  :  contiafa- 
cientes  eicommunationis  posnam  et  solidos  decein 
qualibet  vice  incurrant  ipso  facto.  Hujusmodi  fero 
excoraraunicato,  donec  fuerit  absolutus  per  Tica- 
rium  cardinalis  tantum,  caraerarii  de  fructibosel 
obvensionibus  aliis    nihil    debeant  ministrare  :  et 


Sabbatifaceretabularadecanoniciset  beneficiatisqui  p  si  secus  fecerint,  de  ipsorum  camerariorum  proprio 


debent  in  futura  hebdomada  celebrare,  et  de  canto 
ribus  in  choro  per  circuitum  ;  et  de  his  qui  debent 
pluviales  tenere,  et  omnibus  aiiis  qui  debebunt  in 
ipsa  hebdomada  deservire  ;  et  quicunque  canlornon 
obedierit,  vice  qualibet  pcenam  duorum  solidorum 
incurrat. 

9.  In  choro  servari  juberaus  modum  ot  ordinem 
subsequentem,  videlicet  quod  ab  una  parte  cbori  sit 
medietascanonicorum,  beneficiatorum,  acolythorum 
et  capellanorum,  qui  choro  servire  tenentur ;  ab  alia 
vero  reliqua  ;  ipsumque  chorum  intret  quilibet  ante 
finitam  pulsationem  ad  Missam,  vel  florara,  vel  sal- 
teni  antequam  primus  Horaa  Psalmus,  vel  Missee 
introitus  compleatur.  Ubique  resi^leat  devote,  sino 
coofabulatione  aligua,  raurmuratione  vel  ruraore  ; 
de  una  parte  chori  non  discurrat ;  nec  ab  indcrece- 
dere  vei  exire  praesumat  ante  finitura  officiura,  nisi 
toegotium  Ecclesiaj  vel  corporis  necessitas  immine- 

Ni»  ei  iutig  id  cApitularem  leoum  tel  retld«QtI« 


tamturadera  camerffi  restituere  teneantur.  Absbln 
taraen  nequeat,  nisi  priraocameras  realiter  soWerit 
dictampoenam.et  quidquid  excommunicationistain* 
pore  praedictaB  perceperit  a  camerariis  memoratis. 
44.  Et  ne  quis  in  posterum  de  habitu  vaieat  4U' 
bitare,  ipsum  prmsenti  constitutione  duximus  eipri' 
mendum,  videlicet  quod  ab  hora  illi  festi  omnium 
Sanctorum,  quando  incipiunt  Vegperae  pro  commfi 
moratione  udelium  defunctorura,  usque  ad  vigilian^ 
Resurrectionis  dominicaB,  quilibet  canonicus  itet 
indutus  cum  sajetta,  seu  rocchctto,  cappa  nigra  et 
alraucia  de  griseis  seu  de  variis  ;  beneficiati  vero  «t 
capellani,  qui  serviretenentur  in  choro,  indulasde- 
feraut  cappas  nigras  cura  superpelliceo  seu  coll*. 
981  ct  almucias  de  squallis  nigris.  Sed  sicaoonia 
et  beneficiati  praedicti  maluerintcapucianigrapart* 
sine  becchis,  seu  almucias  rotunaas  nigri  colom 
aubtus  cappai  portare  line  iiiis  almaciif)  noeeif  cii* 
Wdlmttl» 


1 


iW 


AD  LIBELLOS  OLDIWS  ROMANI  APPENDIX. 


1398 


Id  yigilia  Pasclue  statiio  quando  ^lle/uia,  Terbum  A  centia  domini  cardinalis,  vel  eo  absente  ejus  Ticarii 


]»ti(ia;,  decantatur,  exuaDl  nigras  cappas,  luctuosa 
peDitenlia*  tempora  designantes  ;  el  superpellicea 
seu  albas  cottas  induuiit  superno;  viia^^audiadesi- 
^DaDteSyUsqueadfeatuniSanctorumoinnium  illa  scu 
illas  defereDtes  cum  almuciissupradictis. 

15.  Item  statuimus  quod  omncs  capellani  capellae 
sanctorum  Petri  et  Pauli,  Jacobi,  ctallerius  capeHs 
sancti  Jacobi,  qui  nunc  sunt,  et  qui  pro  tempore 
erunt  in  dicta  Ecclesia,  a  dic  publicationis  praesen- 
tium  usque  ad  quindecim  dies,  teneantur  in  choro 
dictie Ecclesis  iD  horis  diurDis  pariter  ct  nocturnis 
sicut  cteteri  beneficiati  iDteresse,  dislribulionesque 
recipiant  a  capitulo  ultra  fructuscapellarum  corum, 
sicut  acolythi ;  et  nihilomiDUS  in  capcllis  eorum  ce- 
lebrent,  prout  ex  earum  fundatioue  teucntur ;  etad 
hoc  cardinalis  seu  vicarius  per  ecclcsiasticam  censu- 
ram  eos  possit  astringere  per  privationem  fructuum 
ct  ipsarum    capellarum,   prout  ipsorum    exegerit 


et  capituli,  nullus  tentet  de  loco  ubi  sunt  reposita 
removere,  nisi  pro  evidenti  causa  ipsius  KcclesisB, 
velalicujusdeservientium  ineadem  ;  ettunc  in  ma- 
nibus  vicarii,  seu  camerariorum,  infra  tempus  per 
vicarium  et  camerarios  praRfigendum,  debeatadip- 
sos  camerarios  reportari,  Et  contrarium.  faciens  ex- 
coQimunicatioDis  sententia  se  noverit  innodatum,  a 
qua  absolvi  nequeat,  nisi  illa  reportet  primitus  ad 
sacristiae  locum,  uode  receperat. 

III.  Rubriea   de    canonicis,  benefidatis  et  acolythis, 
ipsortmquenumero  et  gradu . 

21.  In  ccclesia  LaterancDsi  perpetuo  ct  succes- 
sive  siDt  deccm  et  octo  caDonici,et  totidem  prffiben- 
dfip,  pr«Tler  pra?bendam  domiDi  cardinalis  ;  (juarum 
pra^bendarum  octo  sunt  presbyterales,  videlicet 
prsebenda  Laurentii  de  Argeleriis,  Francisci  de  Ve- 
neriis,  Joannis  de  Viterbio,Oddonis  de  sancto  Eusta- 


contumacia.  et  ipsi  domino  cardinali  vel  vicario  vi-  B  c^iO/  Francisci  de  Utriculo,  ADgeli  Picciardelli,  Od- 


debitur  facieudum. 

16.  Cum  DODDuIIa  booa  Lateranensis  Ecclesise  le- 
gata  sint,  et  legentur  quotidie,  ut  iu  aliquo  altari 
celebretur  certomodopro  legautium  animalbus;pias 
igitur  dePicieDtium  voluDtates  efTectu  debito  prose- 

?[uentes,  statuimus  quod  vicarius  qui  pro  tempore 
uerit  debeat  effectualiler  ordiuare  quod  ipsiallari 
per  beneflciatos  et  eapeilanof,  presbyteros  et  acoljr- 
thos,  serviatur. 

Anniversaria  quoque  diebus  statutis  pcr  testantes 
qui  ad  hpc  Ecclesiae  aiiquid  legaverunt  cum  vigiliis 
et  Missa  similiter  volumus  celebrari.  Si  quis  vero  in 
his  vicario  non  curaverit  obedire,  presbyterin  soli- 
dis  guinque,  acolylbus  in  duobus  pro  vice  qualibet 
punietur.  Et  quia,  crescente  contumacia,  crescere 
aebet  et  pcena,  si  quis  in  tali  perseveraverit  contu- 
macia.  prceter  prsemissam  poenam,  cardinalis  vel 
ejus  vicarii  arbitrio  puniatur. 


donis  de  Columna,  et  Romani  de  Micardis  ;  qumque 
verosunt  diaconales,  scilicet :  Marcelli  de  Columna 
Philippi  de  Philippis,  Jacobi  de  Papaluccis,  Thom® 
de  Monte  nigro,  et  Stephani  Normandis.  Quioque 
vero  sunt  subdiaconales,  videlicet:  Joannis  Lessi, 
Matthife  de  sancto  Eustachio,  Petri  de  Columna,Ca- 
milli  Pauli  de  Columna,  et  Joannis  de  Barattis. 

%i,  Et  quod  quilibet  canonicus  pra^bendatus  de 
csBtero  in  ipsa  ecclesia  recipiendus  mfra  annum  a 
tenipore  possessionis  adeptse  computandum,  ad  or- 
dinem,  quem  sua  prsebenda  reguirit,  sefaciatprb- 
moveri.  Quod  si  non  fecerit,  sit  soiscanonicatu  et 
prsebenda  privatus  ipto  facto.  Et  si  post  aonum  prae- 
dictum  talis  sic  privatus  aliquid  perceperit,  excom- 
municationis  poenam  confestim  incurrat,  etad  resti- 
tutionero  talium  fructuum  teneatur,  ab  omniqoe 
canonicorum  consortio  et  capituli  repellatur.  Et  ex 
tunc  etiam  per  camerarios,  vel  eos  quosconque  ni- 


„    n  ,   .      .       ,.     ..  .      .        ,    ,..       ..,.,      fj  hil  sibi  mimstretur  ;  et  qu!  scientes  ahquid  ei  mini- 

n.  Rubnca  de  reltqum.sacns  rebus,  el  alnsmobtUbus  ^  gtra^erit  contra  tenorem  consUtutionis  hujusmodi, 

tantumdem  de  suo  proprio  Ecclesise  restituere  tenea- 
tur  sub  popna  prasdicti  )uramenti. 


Lateranensis  Ecclesiw,  et  earum  custodia. 

46.  ReliquifiB^  nisi  statutis  temporibus,  sine  vo* 
luntate  vicarii  et  capituli  nullatenus  ostcndantur. 
nisi  aliqui  cardina)i,preelato,vel  regali.NulIus  autem 
prfesumat  de  dictis  reliquiis  concedere,  sine  licentia 
domini  nostri  pap»,  vel  oardinalis  qui  pro  tempore 
fucrit  archipresbjter  Lateranensis  Bcclesi?e.  Huius- 
modi  constitutionis  [si  quis  violator  exstiteritj  in 
aliqpo  tempore,  ipso  facto  poenam  excommunicatio- 
nis  mcurrat. 

18.  Res  quarum  perditio  esset  magnom  prsejudi- 
ciuom  illatura  diligentiorisuntcustodiagubernandae 
Et  proptereo  hoc  statuto  jubemus  quod  statuta,  pri- 
vilegia,  invcntaria,  sigilla  Ecclesiffiet  capituli  intra 
daves  reliquiarum  et  cancellorum  sacristiffi,  obi  est 
•  mensaDomini,  qoae  omnia  582  ^ub  tribosdiver- 
sis  serrisetclavibus  clausa  sint;  quarumunam  vica- 


583  ^^*  '^^"^  statuimus  et  ordinamus  quod  ca- 
nonici  preebendati,  qui  sontin  ipsa  Ecclesia  jam  re- 
cepti,infraannom  a  temporepoblicationishojosmodi 
statotorom  se  promoveri  faciant  ad  sacros  ordines, 
qoosipsorom  praebendee  reqoiront;et8i  non  fecerint; 
ipsorom  cauonicalibos  et  preebendis  sint  ipso  facto 
privati,  exceptis  illis  qoi  non  sontiofetatead  reck 
piendosordines  legitima  constitoti.  Tales  coro  infra 
annum  atempore  quod  setatem  adordinesnecessariam 
compleverint  computandam  ipsos  ordines  soscipere 
teneantur;  alioquin  eamdem  poenam  privationis  in- 
current. 

Interim  vero  tam  illi  quam  alii  qui  ex  dispensalio- 
neapostolica  velalia  justa  causa  promoveri  non  te- 
neantur^seuqui,Iicete8sentpromoti,essent  tamen  ab- 


rius,  aliamcamerarius:  et  aliam  antiquior  canonicus  r^  sentes,  vel  si  preesentes  essent  et  nollent  secundum 


debeat  rehnere;et  sic  per  ipsum  vicarium,  camera- 
rium  et  antiquiorem  canonicumconservetur,  et  lali- 
ter,  quod  alter,yel  alteruter,sinealiisomnibus  ape- 
rire  vel  sigillare  non  possit. 

49.  Item  statuimus  quod  camerarius  vel  sacrista 
pannos,  libros,  paramenta,vel  alia  sacra  vasa  alirui 
extraEccIesiain  asportanda  concedere  nullo  modo 
praesumat,  sine  licentia  vicarii,  vel  camerariorum 
primitus  non  obtenta.  Kt  tunc  camerarii  et  scripto- 
resdebeant  in  ipsorum  libris  ascribore  portitores. 
Alias  excommunicationis  sententiam  incidant  eo  ip- 
so,  aquaabsolvinequeantnisi  per  dominiim  cardina- 
Iem,velejus  vicnrium,etsalisfactoprius  He  commissis. 

20.  Invenlarium  de  rebus  omnibus  in  sacristiaexi* 
stentibus  per  vicarium  et  capitulum  quolibet  anno 
fiat ;  et  privilegia^  statuta,  vel  instrumenta  sine  li- 


tenorem  preesentium  statutorum  eis  incumbens  offi- 
cium  exercere,  defectus  suos  per  alios  canonicos 
suppleri  facere  teneantur,  sic  quod  injunctis  vel  in- 
jungendis  eis  offlciis  nullus  in  Ecclesia  possit  esse 
defectus.  Quod  si  quisque  facere  recosaverit,  came- 
rarii  de  fructibos  praebendffi  illios  canonici  coi  offi- 
cium  incombittringinta  solidos  pro  septimana  aoa- 
libet  detrahere  tencantur  ;  de  fructibus  vero  illius 
ad  quem  officium  diaconi  vel  subdiaconi  pertineret 
solidos  vi;^inti,quosiIli  vel  illisqui  pro  eo  faciunt  offi- 
cium  ministrent,  vel  de  distributionibus  eorumdem, 
prout  vicario  et  camorariis  videbitur.  Quod  si  nec 
fructus  grossos  nec  distributiones  tales  haberent,ca- 
pitulum  ad  quod  tunc  tales  fructus  pertinebunt  sine 
dilatione  aliqua  solvat  ministrantibus  pro  eisdem, 
et  ad  hoc  camerarii  teneantur  ex  proprio  juramentOi 


*ld  est|    ubi  Eucharistia   asservatur  in   viaticum  )  tiam  Echaristia  tuno  tempori^  Ibtvabatur  In  ao- 
phlnoi  «I  C«rf moniUl  Ptiri  Amelii  o»  ttO  ot  134. 


'  1399 


APPENDIX  AD  S.  GREGOHll  MAGNl  OPERA, 


m 


IV.  Rubncade  uumero  beneficiatorum,  et  qucsprce- 
bcndx  ipsorum  sint  presbyteraUs,  qwediaconates^el 
quie-subdiaeonales, 

24.  J)e  beDeficiatis  LateraDeDsis  Ecclesi»  prae* 
seDti  coDslitotiooe  duximus  ordiDaDduin,  quod  \n 
ipsa  Ecclesia  perpetuo  siut  TingiDti  duo  beDeficiati, 
quorum  quatuordecim  siot  presbjteri,  \idelicet  Pe« 
trus  de  PalliaDO  archypresbyter  de  Utriculo,  Laureo- 
tius  Rusciolus  de  PaDdolphis,  Jacobus  de  LeoHs, 
JoanDes  de  Gampo  Floris,  Joannes  de  Gatino,  Nu- 
cius  [Forsan  Mutius]  Peti'i  BertsB,  Stephanus 
dc  Sublacu,  JoauDes  SerleoDis  archipresbjter  de 
Arcula,  Joaunes  de  Givata,  Nucius  de  sancto  Marco, 
Dominicus  de  Gampanea,  Ganfredus  de  Antissio- 
doro,  ct  Nucius  Amici;ita  quod  beneficiatus  ipsorum 
perpetuo  siot  presbyterales.  Quatuor  vero  diaconi, 
videlicet  Nicolaus  Procerti,  Jacabellus  de  Gampo 
Fiorum,  SiWester  Ricciardeli,  et  Nucius  de  Tibure  ; 
ita  quod  ipsorum  beneficiatus  perpetuo  sint  dia- 


A  conales.  Quatuor  vero  beDeficiati  restaotes  siot  sub- 
diacoDi:videIicet  Tutius  Salmenidi,  ADgelusdeOtl- 
licaDO,ADtoDiusdeFra8cato,et  Manardas  filius  O.An- 
tuini  ;  ita  quod  ipsorum  beneficiatos  ex  Danc  et  in 
perpetuum  subdiaconales  censeantur. 

25.  Ne  igitor  Lateranensis  Ecclesia  io  diTinit  offi* 
ciis  defectum  aliquem  de  cstero  patiatar,  hoceoii- 
stituto  jubemus  quod  omnes  ct  sinffuli  beoefidttisu- 
perius  nominati,aui  ipsorum  benenciatoram  posses- 
sionem  obtinent  de  prffisenti^infra  anoum  a  tempore 

Sublicatioois  hujusmodi  statutorum  compotaDduio; 
f84  <IuiHhet  vero  ad alioqoin  de  dictis  beoefi- 

ciatibus  siot  privati  ;  et  si  postea  sic  privati  fractiis 
alioquio  receperiot, eo  ipso  seotentiam  excommum- 
cationis  iocurraot,  et  ab  omoi  beneficiatorum  etea- 
nonicorom  coosortio  repellantor  ;  neqae  eis  perca- 
merarios  aliquid  ministretur  ;  et  si  sdeoter  aiiquid 
ministraverint,ministrante8  ipsi  tantumdem  deeomm 
proprio  camerae  restituere  teneantur,  sub  poeoapra- 
Q  stiti  jorameDti. 


IV 

AUGUSTINI  PATRIGU  PIGOLOMINEL,  EPISGOPI PIENTINI,  EPISTOLA  *  AD 

INNOGENTIUM  Vm. 


I 


In  libmm  sacrarum  Cxnmoniarum,  quibut  Romani 
pontifieesuti  contueverunt. 

Sanetissimo  domino  nostro  Innocentio  octavo, 
oniversaiis  Ecclesis  sommo  pontifid,  Augostinos 
Patricius  Picolomineos,  indignos  episcopos  Pien- 
Unos^  felicitatem.  Absolota  noper  satis  feliciter 
divino  nomere  emendatione  libri  Pontificalis,  ex- 
pHcationem  ordinationemqoe  sacrarom  ceeremo- 
niarom  quibus  Romani  pontifices  oti  consoeve- 
ront,  too  josso,  toisqoe  aospiciis,  beatissime 
Pater,  aggredior.  Gertamen  profecto  prion  laborio- 
sios,  longeqoe  diffieilios,  com  propter  incertam  ejos 
rei  disciplinam,  lateqoe  per  molta  capita  va^antem, 
tometiam  ob  fjrequentemceremoniarumadditionem, 
diminotionem,  variationem,  ac  pro  tempore  multi- 
plicem  motationem.Gogitavit  sane  circunmpectissima 
ntatitodo  tua>et  recte  quidem,plurimum  ad  divinam 
dementiam  nobis  propitiandam  pertinere,  si  poris 
castis,  congroisqoe  cieremoniis  illa  colator,nec  mi- 
nos  spectare  ad  majestatem  apostolicam  sacriqoe 
senatos  aoctoritatem  veneratiooemtjoe  praeservan- 
dam  atqoe  augendam,  si  suo  ordine,ritoque  decenti 
omnia  peragantur;  si  rerum,temporum,periionarum 
ratio  habeatur;  si  cuique  reddantur  debitus  honor, 
et  propria  reverentia,  quse  qoidem  omnia  hac  ona 
disciplina  continentor,soggeruntur,  administrantur- 
que.  Quanta  fuerit  apod  omnet  gentes,  apod  omnes 
popolos,  apod  omnes  nationes  sacrorom  cora,  nimis 
lon^m  esset  enarrare.  Praetermittam  EleosineB  Ge- 
rens  vana,  atqoe  abdita  sacra,  foriosa  podendaqoe 
Dionysii  orgia;iEgyptiorom  irridenda  et  portentoosa 
minima,  et  Romanorum  superstitiosam  religionem; 
apud  qoos  nulli  magistratos  legitimi  potabantor, 
nollse  expeditiones  sive  mari,  sive  terra  soscipie- 
bantor^  nihil  a  senato,  popolove  statoebant,  nisi 
prios  jtistis  csremoniis  soperom  volontas  explorata 
esset.SgS  Sacra  certe  Pentateuchi  hisloria  tota  fere 
in  traaendis  diviois  ritibus  versatur;ita  ut  nihil  ma- 
gis  Moyseo^kno  ipsum  Deum  curasse  coostet,  quam 
ut  statutis  coDgruisque  ctBremooiis  divioa  Majestas 
ab  homioibus  coleretur,  ubi  eodem  teoore  servari 
maDdaotur  pnecepta,  caBremooiae  atque  judicia. 

Majores  vero  nostri,  duces  et  doctorcs  christiani, 
pppuli.  ab  iDitio  Dasceotis  Eccle^siaB  sacros  ritus 
ditino  aftlati  oumioe  nobis :tradiderunt;qoo8  deinde 

'  Vide  oommeotarium^  col.  999. 


crescente  fideliom  moltitodine  illorom  soccessorei 
Romani  pontifices^salva  rerom  8ob8tantia,aaxenmt, 
ornaveront,  aUjoe  miromin  modom  ampliavenuit, 
adduDtque  in  dies  :  mutantur  et  variantor  permolta, 
qoaB  non  tam  priscis  institoUonibus  adveru  loot 

3oam  tempori  et  rebus  qoae  agootor  accommodaatqi» 
ecora.Qua  fit  ut  cum  propter  rei  vetustatem  paoa 
admodum  ex  priorum  oklservantiis  reperiaotor,  et 
qu6B  deinde  a  posteris  littens  mandata  exstenU  tum 
propter  Romanas  curiffi  crebras  apod  exteras  geotes 
peregrinationes,  tum  etiam  propter  varias  eonfd- 
sasque  scribentium  sententias,parum  usoi  et  atilittti 

^  nostris  temporibos  esse  videantur,  cfiremoniis  dod 
tam  scriptis  quam  jam  pridem  consoetis  hade&os 
magoa  ex  parte  osi  somos.Hinc  varin  aliqoando  io 
terPatres  de  peragendis  sacris  opiniones,  hinc  ooo- 
tentiones  iadecentesinterdom,ioter  mioistros  cereoMh 
niarom^com  memoria  hominom  labilis  dt  et  floxa, 
saepeqoe  alisB  pro  aliis  soccorraot,  et  qoid  certi  te- 
nendom  sit  fixa  regola  osteodi  non  possit.  HaK  ip- 
tor,ot  reor^provide  considerans  sanctitas  tua,beatis* 
sime  Pater,  cupiens((ue  ut  in  rebos  omniboa,  tam 
divinis  quam  humanis  decuset  ordo  debiteservetor, 
utque  sine  tumultu,  quiete,  tranquille^cum  gravitate 
et  dignitate  omnia  peragantur,injunxit  mim  ottan 
ex  libris  majorum  quos  ex  archiviis  Romans  Eccl^ 
siee  complores  deprompsi,  qoam  ex  qootidiaoo  osa 
capellsB  apostolicae,  in  quo  annis  sopra  vigioti  ooo 
sine  labore  assiduo  versatus  sum,  caeremooias 
omnes,  quibus  nostro  tempore  oti  coosoeveront 
Romani  pontifices,   preetermissis  soperflois  et  antt- 

D  qoatis,  io  ordinem  redi^erem.  Devitassem  recosas- 
semque  hoc  munus  periibenter,et  sardnam  bameris 
meis  omnino  imparem  excussissem,  si  licoisset 
pontifici  maximo  non  obtemperare.  Sed  sciens  obe- 
dieotiam  victimis  prffistaotiorem  esse,  et  reom  ea» 
mortis,  qoi  sommo  pootifici  non  paret,  malui  rodis 
atque  ignarus  judicari  quam  potervus  et  inobediens. 
Erexit,  et  mirum  in  modum  confirmavit  raihi  la- 
bentem  animum  in  primis  summa  tuas  pietatis  in 
omnes  benigoitas  atquc  clemenUa,  quoB  noo  tam 
ineptitudinem  meam  quam  optimara  mentem  etpa- 
reodi  promptitudioem  metietur,  tom  illorum  reve- 
reDdissimorum  Patrum,quos  hujus  oostrflB  lucubra- 
tipois  recogoitores  revisoresc^e  ooDstituisti,prudeo- 
tia,  diligentia,  acerrimum,  integrumqoe  judidam, 


1401 


AD  UBELLOS  QRDINIS  ROMANI  APPENDIX. 


140i 


eiomnium  rerom  diviDarum,  atque  humanarom 
summa  doctrina,  qui  profecto  niftiil  admittent  quod 
gravitati  acdignitati  apostolicaosedisettanti  senatus 
non  conveniat.  Quorum  exactissimaB  censursB  hos 
libros  per  moltos  dies  libentissime  submisi,  586 
ratus^  ut  si  a  tantis  viris  approbarentur,  fore  ut  a 
nemine  merito  possent  damnari. 

Totum  opus  m  tres  libros  divisimus.  Primus  et 
major  ea  continebit  qufie  ad  summum  pontificem  et 
sacrum  senatum  pertinent  extra  ordinem  divini 
officii,  utputa  electionem,  et  consecrationem  Ro- 
mani  pontificis,  GcBsaris  coronationem,  canoniza- 
tiones  sanctorum,  creationescardinalium,  et  castera 
bujusmodi.  Secundus  ordinem  et  ritum  celebrandi 
sacras  solemnitates  per  totum  anni  circolum  com- 
plectetor,  et  qufle  ad  divinum  officiom  spectant  tam 
m  Vesperis  qoam  in  Missis  et  aiiis  horis.  Et  in  hoc 
({oidem  libro  secundo,  quoniam  minutiora  multa 
insunt,  quibus  sine  continua  exercitatione  nemo 
facile  meminisse  posset,  adhibuimus  nobis  adjutorem 
Joannem  Burcardnm  Argentinensem,  praepositum 
Uaselatensem,  et  sacrarum  cffiremoniarum  mi- 
nistrum,  cujus  soierti  opera  etiam  usi  sumus  in 
emendatione  libri  pontificalis  ;  <}uia  omnia  quam  di- 
ligentissime  colle^it,  et  accuratissime  annotavit,  ut 
parvo  labore  in  digerendo  libro  opos  fuerit.  Tertiom 


A  librum  addidimus  generalia  queedam,  normas  atque 
cujosque  officii  summarias  mstructiones  continen- 
tem,  prteposuimusque  cuiaue  libro  capita  rerum 
qum  in  eo  continentur,  ut  racilius  quid  quisque  de- 
siderat  invenire  queat.  Admirabontor  fortasse  com- 
plures  diserti  et  Latin®  lingosB  censores  qood  vim 
proprietatemqoe  verborom  Latinorum  non  usque- 
quaque  servaverimus,  auod^e  piura  admiscueri- 
mus  nova  vocabuli  qusB  latinius  dici  potuissent.  Qui- 
bus  ingenue  fatebimur  ignorantiam  nostram.  Et 
tamen  multa  ibi  esse  affirmabimus,  quas,  si  aliter 
dicerentur,  non  facile  ab  omnibus  intelligerentor. 
Secoti  somos  in  his  terminos  a  superioribus  harum 
rerum  scriptoribos  osorpatos,  et  qoi  hodie  etiam 
sont  in  oso  apod  sacrorom  ministros,  arbitrati  san- 
ctitatem  toam,  et  sacrom  senatum  non  tam  verbo- 
rum  Jenocinia  quam  rerum  ordincm  et  explicatio- 
nem  a  nobis  exacturos.  Quibus  si  salisfecerimus, 
Deo  optimo  maximo  bonorum  omnium  largitori,  qui 

B  oode  satisfacere  possemos  clementissime  triboit, 
gratias  agimus  immortales  ;  sin  minus,  ut  imbecilli- 
tati  ruditati(^ue  nostraB  ignoscas,  et  obtemperandi 
studium  benigne  suscipias,  etiam  atque  etiam  sup- 
plices  exoramus.  Vale.  RomsB  Kal.  Martiis,  anno 
saluUs  1488. 


V 


EX  DIARIO  PARIDIS  DE  GRASSIS. 


987  Contra  electum  Coroyrensem^  qui  prcedietum 
Auguitini  librum  sub  suo  nomine  vulgavit, 

Hodie,  nempe  xi  Martii,  anno  1517,  com  mihi  di- 
ctom  esset  librom  caBremonialem  nostrom,  qoo  respo- 
blica  nostraecclesiastica  regitur  etgubernatur,  fuisse 
Venetiis  impressum,  et  ad  Urbem  remissum  omnibus 
venalem  dolui  vehementer ;  et  priusquam  aliquid  di- 
cerem  pontifici,  superhoc  conquestus  fui  cnm  cardi- 
nalibus  qui  in  die  creationis  annuffi  papalis  exspe- 
ctabant  pontificem  ventorom  ad  Missam.  Et  aliqoi, 
imo  molti  ex  eis  commoti,  scandaiizati  sont,  qood 
c«BremoniaBsacrfiB  etmysteriaeorom  divol^ata  foerint 
sic  ot  ceremonisB  nostrsB,  oosb  erant  goid  saerom, 
fianl  qoid  poblicom,  etc.  Et  in  fine  dixeront  papsB 
dolentes.  Papaaotem,  primafacie  torbatus,  dixitse 
faclorom  qoiicardinalibos  piaceret.  Et  c^oiacardinalis 
sanctsd  Crocis  forsan  foerat  caosa  qoodimprimeretor 
liber  ille,  dixit  non  malom  esse.  Tandem  papa  com- 
misit  cardinali  de  Gra8sis,protectori  officii  cfleremo- 
niarum,  ut  simul  cum  auditore  camerfle  provideret, 
ne  amplius  aliqood  volomen  venderetor  osqoe  ad  di- 
em  consistorii,  quia  tonc  exqoisitis  votis  omniom  car- 
dinalium  concluderetur.  Et  sic  factum  est. 

Deinde  cum^  collatione  facta  de  illo  impresso  cum 
nostro,  invenissem  multa  fuisse  ad  libitum  addita,  et 
plura  similiter  cassata,  retuli  pap6B  prsBsentibus  car- 
dinalibus  in  consistorio  sequenti ;  ac  papa  vidit  ac 
magis  commotos  est.  Et  vocato  iterum  auditore  ca- 
mersB,  mandavit  ut  omnia  volumina  impressa  apud 
36  habeat  et  sic  retineat,  donec  alind  sit)i  dixerit. 

Sicut  sopra  dixi,  11  Martii  scripsi  electom  Gorcy- 
rensem  publicasse  librum  c£BremoniaIem  contra  jos 
fasqoe,  et  papa  mihi  commisit  ot  ipsomlibrom  dili- 
genter  viderem  ac  collationarem  com  originali,  si 
qoid  esset  additom  vel  imminotom,  qood  illod  signa- 
rem  ac  referrem.  Itaqoe  eo  totaliter  viso  et  signato, 
feci  hanc  meam  epistolam,  quam  prsBmisi  quasi  in- 
vectivam  contra  ipsum  Gorcyrcnsem  temeratorem 
libri  sacri,  eteam  papas  dedi  in  manibus  ;  et  legitct 
approbavit,  mandans  mihi  ut  in  primo  consistorro 
recitem  causas  qoibus  motus  fui,  et  exaudiret  prae- 


sente  senatu  petitiones  meas,  qufle  sunt  ut  ij^a  epis- 
tola  de  verbo  ad  verbum  hic  posita>  sic  videlicet : 
Sanctissimo  domino  nostro  Leoni  papaB  V  Paris  de 
Grassis  episcopus  Pisaurensis,  csBremoniarum  magis- 
ter.  IntBr  sacras  solemaesque  Roman»  Ecclesiae  cere- 
monias,  beatissime  pontifex,  a  juventute  mea  versa- 
tus  tuo  ac  tuorum  beneficio  prsedecessorum^  59|8 
illis  jam  ad  46  prope  annum  prsBfectus,  piaculum  m- 

?:ens,  et  id  quidem  calumnisB  et  ignominite  plenum^ 
acturus  videor,  si  transeam  sub  silentio,  et  conniven- 
tibus  oculis  patiar  iUas  per  libros  sacrorum  rituom, 
noper  sobnominecujusdam  falsiet  temerariiauctoris 
impressos,  corrumpi  ac  in  contemptum  apostoIicaB 
Sedis  divolgari ;  at(f  oe  antecessores  meos,  qui  eisdem 
prsBfuere  cffiremoniis,  illasqoe  mihi  tanquam  per  ma« 
nus  dedere  suislaboribus,  suis  vigiliis  ac  studus,  con- 
tra  jura  legesque  defraodare  SBquo  animo  feram  sub 
felicissimo  sanctitatis  vestrse  pontificatu.  cujos  inge- 
nii  dotes  ita  longa  experientia  omnes  didicimos,  ut 
jam  non  dubitemus  eam  (si  qualia  hsBc  suntintelligat) 
pro  sua  erga  Deum  pietate,  pro  sancta)  sedis  aposto- 
licae  majestate  ac  innata  justitia,  non  solum  non  pas- 
suram,  sed,  sicutego  ea  procriminis  magnitudinesine 
hac  verborum  detestatione  prseterire  non  possum,  ita 
illam  acriter  vindicaturam.  Nam  quemadmbdum  justi 
cujusque  principis  est  curare  ne  quisquam  suo  jure 
fraudetur,  ite,  si  diligenter  inspexerimus,  ad  quem- 
piam  alium  non  magis  spectat  quam  ad  Romanum 
D  pontificem,  ne  sacrae  suaB  caeremonise  maculentur, 
neve  aliqua  in  [larte  alterentur,  ac  prsesertim  ne  cor- 
rumpantur,  sed  et  quod  omnium  principom  est  ne 
prolat8B  in  vulgus  velutprostitutsB  pontificalium  sacro- 
rum  existimationem  minuant,  flocci  faciant,  et  con- 
temnantur.  Quod  si  in  primis  tua  ac  sacrosanctaB  se- 
dis  apostolicse  res  agitnr^  beatissime  pontifex,  ne  pi- 
geat,  obsecro,  hcec,  qualiacunque  sint,qu8a  temporis 
angustia  cursim  collcgimus,  perlegere.  Inveniet  pro- 
fecto  in  his,  non  quae  verborum  contextu  auribus 
grata  et  jucunda,  sed  quaBad  rem  tuammaxime  per- 
tinentia  sint  et  necessaria.  Verum  antequam  ab  eo 
exordiarquod  hae  sacrfle  ceremonise  in  vul^us  minime 
prodendsB  sunti  respondebo  iliorum  opinioni  quieii« 


i403 


APPKNDIX  AD  S.  SANGTI  GREGQRII  OPERA. 


sUmant  r^llgioBig  chritiiann  cfieremoQliai  ad  publieam  A 
mortaliuinutUiUtemessedivulgandas^moli  forsapvel 
eo  arguiueDtQ,  quod  ipsa  divini  Numinis  deductio  et 
ccetera  Ecclesifflsacramentaiibris  Pontiftcalibui  im- 
pressa  ct  publicala  sunt.  Quippe  illa  adomnes  £ccle- 
siasct  singulosquosquesacerdotespertinent)  necom- 
nino  recondi  poterant.  Umo  ad  Romanam   Ecclesiam 
tantum^  ejusque  lummum  pontificem,  suoique  dun- 
iaxat  ad  id  operii  Tocatos  ministros.  Sed  utinam  el  iam 
ei  illa  qua  diii  secretiora  forentet  magis  recondita  1 
NoQ  enim  ea  quotidie,  ad  profanas  manus  in  sacer- 
dolii  contemptum,  nec  adalienassectas  in  noitraere* 
ligionis  irrisionem  devenire  videremus.  At  quoniam 
acta  rephrehendi  magii  possunt  quam  corrigi ;  rever- 
iamur  ad  rem  nostram  integram  adhuc,  nehocmalo 
exempio  et  ipsa  labefactetur.  Novit  jam  pridem  san- 
ctitas  tua  oninem  Romanorum  pontiGcumauctorita- 
iem^  omnem  majcstatcm  hujus  sacrosanct^sedispen* 
dere  ox  animii  opinionibusque  principum  «t  praela- 
iorum.Dumenimilli  summospontificosnonianquam  B 
mortales  hominei^  sed  tanquam  deos  in  terris  existi- 
i|)aptet  credqnt,  illis  se  sponte   suasubiiciunt,  iilii 
parent,  illos  suspiciunt  ac  veneranluri  et  etiam  ado- 
rant,  incredibiliquQ  quadam  afGciuntur  admiratione, 
cum   aliquando    audiunt  aut  vident  su()ra   humA* 
num  opus  ab  illis  pereas  de   quibus   agimus  caere- 
monias  gSdi^^^^^^orum  numcrumquempiam  re- 
ferri,  ponlilices  tanla  solemniiate,  tantaque  observa- 
iione  eligi  atque  sanctificari,  iaiperalores  coronari, 
re^es  inungi,  cardinales  assumi,  patriarchas,  archi- 
episcopos  episcoposque  consecrari,  ac  cseiera  effici 
quae  iunc  rerum  magnitudine,  tum  varieiaie,  divi- 
nilaiem  quamdam  pr^  se  ferre  vidaiur*  Quod  si  sacrQ- 
rum  arcana  pandaniur,  ei  sacrae  publiceniur  CHere- 
monice,  illico  fuiurum  estui  omnisopiniominuaiur, 
ut  pontificia  auctoritai  elanguescat  necesse  eit.  Su* 
berit  extemplo  summus  pontifex  vel  uniuscujusque 
plebeii  hominis  censursB.  Alius  riius  noo  recte  a 
majoribus  ordinatos  redarguet/aliusnon  observatai^Q 
iraditiones  objiciet  ;  alius  morem  cultumque  sacro* 
rum  perperam  interpretabiiur  ,  alius  gestui  deride* 
bii  et  subsannabit.  Et  cum  antecessores  iui  consue- 
verint,    pro    tempore,   pro  loco,   pro    necesiitaie 
cffiremonias  quandoque  mutare,  non  erunt  summi 
poniifices  sui  arbitrii,  neque  sine  vulgi  raurmuratio- 
ne  id  exsequi  poterunt»  uicunque  rei  familiari  co- 
gnilione  in  contempium    adducent.   Quod  ne  fiat, 
non  minus  curandum  a  nobis,  qui  vero  fidei  lumine 
illustramur,  (^uam  curaium  sit  oliro  a  gentilibus  in 
suis  supersiitionibus,  quibus  quasi  peculiaris  mos 
omnibusarcanacaaremoniarum  nec  velle,  necaudere 
in  vulgus  edere,  asscrentibus  non  lioere  profanii  nosse 
deorum  mysieria,  semper  fuii ;  inquibusnulla  major 
quam  fides  silentii  deberetur.  Quod  ut  ceetera  in* 
numerabilia  taceam,  qufe  circa  hflso  a  Macrobio, 
Apuleio,  Valcrio,  Pluiarcho,  ac  caBieris  antiquis  au- 
ctoribus  referuniur,  memoriae  traditum  eit  Tarqui- 
nium  regem,  M.  Tullium,  quod  librum  lecreta  civi-  D 
lium  sacrorum  continentem  cuidam  Sabino  descri- 
bendum  dedisset,  Colso   insulam   in   raare  abjici 
jussisse.  Quod  si  apud  eos  ianlo  supplicio  libri  lola 
descriptio   vindicata  est,  qua  pcena  apud   nos  erit 
afficiendui  (]ui  non  solum  sacra  doscrij^serit,  sed 
etiam  descripta  corruperit,  ac  corrupta  divulgaverit 
Adde  quod  ille  iriumvir  illis  eisdem  sacris  prfleerai, 
licebatque  illi  eumdem  librum  legereet  attrectare  ; 
hic  noster  ab  omnibus  caeremonls  alienus  ex  sacris 
pienetralibus    furto   librum  huncsubripuisse  facile 
credi  polest.  Nam  cum  innocentius  V4II  summa  in- 
dustria  collectas  in  hunc  librum  caBremonias,  non 
ignorans  quam  retinenda  ei  occultanda  forent  sa- 
crorum  arcana,  in  palatii  sacroriaacinlerioribiblio- 
tbeca  magna  cum  diligentia  observanda  reposuisset, 
uiinde  per  illos  tantum  qui  pr^eessent,  quando  opus 
esset,  incorrupte  haurirentur,  idque  huc  usque  ob« 
seryatum  fuisset,  quomodo  ad  huiui  tnaous  perve- 

kierUti  ^w  liquii  Htiii  lim  %^mmm  uu  qttott 


m 

hic  Qovui  homo,  et  inodQ  saeris  initiatus,  ohqi  in. 
ventus  est,  qui  quod  nemo  aiius  etiam  inter  ueru 
caeremoniai  educatus  unquam  ausus  fuisset,  aaderel 
non  solum  librum  hunc  m  profanas  manus  edere, 
sed  aiiam  molia  lubtrahere,  nonnnlla  addere,  et 
€[uimplurima  immuiare  et  corram^ere.  At  diett 
ipse,  obsecro,  ubinam  iiias  caeremoniai,  qou  immii- 
tabat^  didicerat  ?  qao  auciore,  quo  magisiro,  qaa 
facultate  nitebatur  7  nam  li  libcr  ipse  ceBremoDiaiis 
a  sede  aposioUca  approbatui  jui  et  legtm  faoit,  at 
in  Clemeniinis,  tit.  aejun^urandOf  sanciium  esU  et 
nulli  pnBierquam  principt  licet  ea  <iuib  joris  lant 
immutare,  590  q^^  audacia  hunc  impalsam  dioi- 
mui,  ui  eum  lecundum  oonitiiuUonei  nomeo  sdhK 
suum  neiciret  (appellavit  enim  se  ubique  eleciQm 
archiepiscopum,  cum  electum  tantum  appellare  de* 
buissei,  nec  licebatanie  pallii  assumplionem  qoenh 
quam  archiepiscopum  nominari),  hanc  joris  mata- 
iionem  sibi  hcere  putarti  ?  Describebat  profecto  bo- 
nus  vir  quod  minime  intelligebat.  Si  enim  eadem 
non  ignorasset,  neque  amhuiasset  in  ienebrii,  doo 
posuisset  sinM(ram  pro  dextra,  non  /idelem  pro^/ts* 
/sm,  non  particulas  negaiivas  aut  disjnnciivas  ali- 
quando  omisissai,  q\m  sensum  perverterent  aDt  de- 
pravarent ;  non  preieriissei  fanone$,  vexilla,  eokm, 
cQllepa ;  nae  immutasiet  juramenta,  Benedictiones 
unciiones,  et  c^iera  quae  de  substantia  sunt  et  cha- 
racteres  imprimuni,  quae  nullo  pacio  immuiari  de- 
bent  aui  possunt.  Sed  quid  in  his  moror  ?  ad  mille 
et  supra,  beaiissime  pater,  corrupiiones  enume- 
ravimus  in  libro  hoc  suo  nuper  imprcsso,  dum  illam 
cum  exemplari  proiocollo  Pieniini  praBsuIis,  veri 
auoioris,  contulimus.  Nec  verbis  nostris  fidem  ha- 
beat  sanciitas  vestra  librum  ipsum  quem  protoli 
intueatur.  Signaia  sunt  loca,  aui  asterisco,  aut 
linta,  aut  litura.  Nulla  prorsus  pagina  trrore  vacat. 
Qu8B  omnia  non  minus  pro  pietate  tua  erga  Deum 
reprobare  et  repellere  debci  sanctiias  tua  quam 

Pro  tua  jusiiiia  curare,  ne  defuncio  eidem  pnesoli 
ientino,  viro  doctissimo,  ao  de  sede  apostoliGi 
hene  merito,  vis  et  iniuria  inferator,  soisqoevigi- 
liis,  suo  nomine  spolieiur,  ac  suo  honort  prif^ 
tur.  Is  Qum  plures  annos  magistraium  oceremoDa* 
rum  egregie  tt  scite  txercuisset,  ab  Innocentio  YII 
prfedeceisore  ei  affine  tuo  ah  hujusmodi  mtgiitrata 
vacaiione  aocepta,  eisdem  iamen  stipendiis  Seaai, 
ian(}uam  in  secessum  liiieratorium^  ad  RomaneE^ 
clesiQB  cffiremonias  in  lihrum  hunc  coltigendai  mis- 
sus  est.  Lahoravit  irionnio  vir  gravia  ot  summsB  es* 
perientiffl  ;  demum  incredibili  siudio  et  extcta  dili^ 
geniia  absoluium  librum  ejusdem  pontificis  oomifii 
anieposiiis  suis  epistolis  dedicavil^  contentos  vel  eo 
nomine  quod  apud  posieros  non  aucior,  sed  qoasi 
collecior  aut  compilator  sacrarum  cfiBreraooiarDm 
diceretur.  Nec  existimavit  honus  pater  aliquem  luo 
ianium  nomini  invisurum,  Sed  o  mores  homioomi 
non  eruhuii  suh  iuo  poniificaiu  eleetut  ille  Corcv- 
rensis  ^us  Pairis,  cujus  debuisset  poiius  ohservare 
memoriam,  abradere  nomen  et  episiolas,  acsuasita 
inserere)  ut  se  libri  hujus  cieremonialis  auoiorem 
crtdere  secutura  posieriias  crederetur.  Quis  eDiro 
in  hoc  libro  nuperimpressopraBierquam  unuBChri* 
siophoros  Harcellus  nominatur  ?  Quodnam  Pieolioi 
prcBsuIis  aucioris,  aut  alierius  cujusvis  Itgitar  no* 
men?Quinetiamsubtraxitisie,qui  tam  impodenter 
alienos  sibi  labores  vindicai,  verba  illius  optimi  Pa- 
tris  quihus  in  capiie  de  dericis  caeremoniarum  ini- 

Berfectionem  suam  excusabai,  diceniis  inler  tlia  : 
^iinam  iam  t)ene  officium  meum  sustinere  scivissem 
cum  in  eo  fui,  quam  beneinperfeclumraeumcoogDO- 
sco.  Eai  igiiur,  eisi  non  dolo,  non  fraude  id  fecesse 
autumet,  dicai  se  suas  episiolas  ad  ornaraentomtaD- 
tum  apposuisse,  non  uilaudes  alienas  usurparetSed 
inierrogetur,  obsecro,  cujusnam  sit  llla  lucubratio 
quam  adeoefQcacissimis  verbitasanciiiateioaaccipi 

Kil  in  prima  epistola  effiagiiatf uirumvt  initlbgtt 
vii  ifiiuito  itttt»  a  itUtti  oiiirti  lotiihrittttmi 


1408 


ROMANORUM  PONTIPICUM  ANTIQUnS  CATAL00U8. 


14M 


iDterrogetar,  inquam,  aquo  absolotft  matima  pars  A  suaacumaseconcionalooparead  sancttlalem  tuam 
operis  vidcri  poterat,  cum  tot  et  tanta  priore  fibro  direxisset,  cjusque  sacfalissimo  nomine  culpam 
peregerit,  ut  ipsaaUeraepistolaampullatum  ;  vel  a  '    "^        "  '       *    * 


quo  ullimus  absolvitur  liber,  ut  ejus  verbis  ular. 
Putabatne  simplex  rir,  dum  opus  aiienum  ad  ver- 
bum  transcribebat,  futurum  ut  nunquam  in  furto 
deprehenderetur  ?  an  id  magis  ingcnium  fortasse 
opmabatur,quam  mutom  reddere  vef  fateri  per  qQem 
profecisset  ?  An  eiistimabat  potius  tantum  opus, 
paucis  admodum  immutatis  verbis  et  rubricis,  ita 
suum  fieri,  ut  veri  auctoris  nomen  penitus  abo- 
leretur  ?  Primum  se  omnium  h«c  ad  usum  et  vo- 
luptatem  communicasse  commemorat.  0  egregium 
opus  !  o  laboriosam  concinnatiooem  I  Exsequias 
juste  emendavit;ai6afn,  a/frtem;  genuflesnm,  mplican- 
dum  ;offieiale$,  magiitratus  ;  pHeum,  galerum  con- 
cinnavit.  Pro  Ugnii,  tignis,  supposuit  ;  pro  eusino, 
pulvino  ;  pro  hasili^  mse ;  pro  perfeetis,  peraeta  ;  pro 


suam  perlexisset,  eos  imitatut  ()ui,  ut  impunc 
furati  sint,  592  ^^^^^  mogistr^itibuB  elargiuntur. 
sed  non  vidit  ingeniosus  in  alienia  oparibus  auctor 
quantum  beatitudinera  tuam  oiTenderet,  dum  tan- 
quam  inanis  glorise  nimis  appetentemeaminlocum 
abrasorum  nominum  ingerit,  suiquo  criminit  parti- 
cipatione  coinquinare  contendit,  non  aoluni  invidis 
et  malevoJis  causam  contra  eam  invehendi  praebet, 
sed  etiam  ejus  successoribot  abradendi  Leonis  san- 
ctissimum  nomen  cum  tua  ignomiaia,  at  cumlaude 
sua  auclornm  noniina  restituendi  materiam  relin- 
quit.  Quod  si  bis  qui  maxime  sanctilatem  tuam 
movere  doberent  non  moveris,  sanclisBime  ponli- 
fex,  nec  afficit  fc  comlcmptus  aposlolictB  tedis,  ac 
pontificieB  dignitalis,  qui  ex  hac  arcanorum  invulga- 
tione   illico   irrepturus   est,  moveat   te,  quaeso  tua 


platea,  aream ;  pro  armis,  insifnta  ;  pro  rtiheo,  jmr»  erga  Deum  pietas,  neceamuna  cumipsitcaeremoniis 
pureum  inseruit.  H»c  et  hujusmodi  sunt  frivola  B  ^b  isto  insolenti  jactatore  corrumpi  patiaris.Moveant 
quidem   et  inania,    qu8B  iste  suis   sesquipedalibus      te  Pientini  episcopi  inanes  sui  labores,  sues  vigtlice 


verbis  se  concinnassejactat ;  ac  si  pura,  nuda,  clara 
et  simplicia  non  magis  religio  exposceret,  quamista 
verboruna  lenocinia.  At  si  consinnaturua  erat,  cur 
non  omniaconcinnavit?curnon  eodem  ubique  modo 
pro  papa,  pontifieem,  pro  Proemionihus,  supplieatio- 
nes  subegerit  ?  Modo  easdem  dictiones  refiqui  in- 
tactas^  tanquam  perteesus  etiam  longam  concinna- 
tionem  eorum  librorum  quorum  auctor  haberi  vole- 
bat.  Quid^  quod  ubiaue  nomen  et  excusationem  ac 
epistolas  auctoris  delevisset  ?  Non  delevit  etiam  : 
Hoe  juramentum  Frederieus  II t  imperator,  gui  adhue 
regnat,  dum  Cenis  esset,  prsestitit.  Quid  etillud  in- 
tactum  reliauit  ?  Cxremonias  in  coronandis  regihus 
servandas  in  lihro  Pontifieali,  <juem  nuper  emendavi» 
mus,  ptene  conscripsimus,  ut  m  altero  scilicet  dolus 
et  mendacium  appareret,  defuncto  jam  diu  impera- 


jura  reposcentes.  Moveat  te  demum  Innocentii  VIII 
prsedecetsoria  tui  affinitqua  mamoria,  oui  tu  tantum 
debet,  ut  fertasse  nemo  magis.  Is  enina  tuum  abt 
te,tam  jure  affinitatit  et  gratitudinit  tum  epquitatis, 
et  justitiae  reponi  petit.  It  librum  tuum  integruro  et 
incorruptum  desiderat,  et  in  arcanis  resorvari,  ut 
vivens  mstituit,  efflagitat.  Obsequere  eorum  umbrit 
beatissime  Pater,  tam  justa,  tam  pia,  tam  taocta 
postulantibus  :  et,  quse  tua  justitia  est,  rejeoto  et 
exploso  etiam  sub  anathemate  isto  impudenti  usur- 
patore  cum  tuit  corruptionibos,  libro  suia  auotori* 
bus  restitue.  Futurum  est  eoim  ut  plut  veree  laudit, 
plus  gloriae  adeptura  tit  sanctitat  tua  in  eorum  nomi- 
nibus  reponendit,  quara  si  quodfibet  egregium  oput 
a  vero  auctore  sibi  dicaretur. 
Hanc  epistolam  cum  in  manibus  papas  dedissem. 


tore,  in  altero  furtum  confiteretur ;  nisi  mallet  ge-  legissetque  libenter  et  avide,  et  acceptasset  rationea 
rainare  pontificalem  librum  illum,  ita  ut  hos  fecit  Q  et  argumenta  in  ea  per  me  allegata,  versus  ad  cardi- 
sibi    attribuens.  Preeteriit  ultra  hcec  multa  his  non      nales  aliquos,  qui  sibi  forte  adhsBrebant,  dixit  me 


minora  sive  negligentia,  sive  ut  omnia  pariter  con- 
funderet.  Nam  et  se  inlerfuisse  coronationi  ejusdem 
imperatoris,  et  vidisse  cardinales  Nicenum  et  Atre- 
batensem,  ac  servisse  Pio  II  per  annos  plurimos.  et 
suo  tempore  nullum  Romanum  pontificem  prceter 
Sixtum  IV  consecratom  satis  impudenter  autumat ; 
ac  si  dicat  nec  Pium  IH,  nec  te  Leonem  X  nostro 
tempore  fuisse  consecratos.  Quae  cuncta  ut  primo 
auctori  apprime  conveniebant,  ita  hoic  supposititio 
et  ejus  libro  omnem  fidem  adirount.  Aut  enimilla 
non  erant  amovenda,  aut  heec  quoque  cum  illis 
abradendafuerunt,  utconcinnatum  undequaqueopus 
videretur.  Ast  o  si  ipse  Pientinos  auctor  revertatur 
et  nunc  soa  jura  reposceatl  nonne  isteoperosus  con* 
cinnator,  tanquam,  Horatianacornicula,  alienisom* 
nibus  pennis  deplumatus^  cum  suis  tantum  corrup- 
tionibus  remansurus  csset,  futurusque  omnibus  lu- 
dibrio?At  putabit  forte  ea  sibi  licere,  si  epistolas 


rationem  haberc  supcr  petitionibus  meit,  et  libruna 
caeremoniarum  nuper  impressum  omnino  comburi 
simul  cum  falso  auctore,  sicut  postulasiem,  aut  sai- 
tem  ipsum  auctorem  corrigi  et  castigari  oranino  de- 
bere  proul  prsesentibus  videretur.  Itaque  ad  primum 
consistorium  rem  et  causam  differre,  ut  in  ipso  con- 
sistorio  propooeremt  prout  proposui  audieatibus 
omnibus  ;  et  tandem  papa  mandavit  Iribus  cardina- 
libus,  videlicel  R.  D.  Antonio  de  Monte  tit.  sanct® 
Praxedis,  et  D.  Petro  de  Acoljthis  sancti  Eutebii  An- 
conitato,  et  D.  Achilli  de  Gratsis  sancti  Sixti  cardi- 
nali  Bononiensi,  protectori  officii  cseremoniarum, 
fratri  meo,  ut  petitiones  meas  ad  partes  plenius  in- 
telligerint,  et  me.  prout  jurit  foerit  ac  tibi  videre- 
tur,  expedirent  tara  soper  libro  comburendo,  quam 
auctore  castigando,  etad  urbem  citando  personaliter 
et  comparendo.  Itaquequid  sequetur  hic  etiam  suc- 
cessive  annotabo. 


ROMAIVORIIM  PONTiFICOH  AIVTIQUI  GATALOGl  DUO. 


I. 

(Ex  Corbeiensi   manuscripto  saeculi  sexti.) 
Ineipiunt  Nomina  Apostolicorim 
Petrussedit  annos  xx  mens.  ij  dies  iij. 
Linus  sed.  an.  xj  mens.  iij  d.  xij. 
Clitus  sed.  an.  xij  mens.  j  d.  ij. 
Glimens  sed.  an.  viiij  mens.  x  d.  j. 
Eovaristus  sed.  an.  viij  mens.  x  d.  ij. 
Alexander  sed.  an.  xij  mens.  vij  d,ij. 
Xistus  sed  an.  x  ment.  ij  d.  j. 


D  Thelispher  sed.  an.  xj  mens.  j  d.  xxj. 
Egenus  aed.  an.  iiij  mens.  iii  d.  j. 
Osus  •  sed.  an.  xviij  mens.  d.  j. 
Anicitus  sed.  an.  xj  mens  iiij  d.  ij. 
Socher  sed.  an.  viiij  mens.  ij  d.  xxj. 
Eleutherius  sed.  an.  xvmens.  iij  d.  ij. 
Victorsed.  an.  xv  raens.  iij  d.  x. 
Vepherinus  sed.  an.  xviij  mens.  vij  d.  x. 
Calistus  sed.  an.  v  raens.  x  d.  x. 
Urbanus  sed.  an.  viiii  mens.  j  d.  ij. 
Pontianus  tedi  an.  vij  meosi  it  d.  xxij. 


1407  INDEX  RERUM  QVJE  IN  UBRO  SACRAMENTORUM,  ETC.  CONTINENTUR. 


im 


Anthirus  sed.  an..^mens.  j  d.  xj. 
Fayianas  sed.  an.  xiiij  mens.  ij  d.  x. 
Cornilius  sed.  an.  ij  mens.  iij  d... 
Lucias  sed.  an.  iiij  mens.  viijfd... 
Stefanus  sed.  an.  yj  mens.  j  d... 
Sistussed.  an.  j  mens.  j  d.... 
Dionethius  sed.  an.  viij  mens.  ▼  d... 
Felix  sed.  an.  iiij  mens.  j  d.  x. 
Euthitianus  sed.  an.j  mens.  j  d... 
Gagus  sed.  an.  xj  mens.  iiij  a... 
Marcellus  sed.  an.  j  mens.  liij  d... 
Eusebius  sed...  mens. 
Melsiadis sed.  an.  iiij  mens... 
Silvester  sed  an.  xxiij  mens.  x  d... 

Positio  ejus  KaJendas  Januarias. 
Marcus  seid.  an.  ij  mens.  j  d.  xx. 
Julius  sed.  an.  xy  mens.  ij  d.  viij. 
Liberius  sed.  an.  vj  mens.  iv  d.  viij. 
Felixsed...d.  j. 

Damasus  sed.  an.  xviij  mens.  iij  d.  xj. 
Siricus  sed.  an.  xv. 
Anasthasius sed.  an.  iij..  d.  xxj. 
Innocentius  sed.  an.  xv  mens.  ij  d.  xxj. 
Josemas  sed.  an.  vij  mens.  ix  d.  ix  rec,  manu  xix. 
Bonefatius  sed.  an.  iij  mens.  viii  d.  vj. 
Gelestinus  sed.  an.  ix  mens.  xd.  xvij. 
Sistus  sed.  an.  viij  mens...  d.  xix. 
Leo  sed.  an.  xx  mens.  j  d.  xiij. 
Helarus  sed.  an.  vj  mens.  iij  d.  x. 
Simplicius  sed.  an.  xv  mens.  d.  vij. 
Item  Felix  sed.  an.  viij  mens.  v  d.  xvij. 
Athelacius  ^  sed.  an.  iv  mens.  viij  d.  xviij. 
Anastasius  sed.  an.  j  mens.  xj  d.  xxiv. 
Svmmacus  sed.  an.  xv  mens.  vij  d.  xvij. 
Hormiada  sed.  an.  ix.  mens...  d.  xvij. 
Johannis  sed.  an.  ij. 
Felix  sed.  an.iij. 
Bonefatius  sed.  an.  ij. 
Item  Jobannis  sed.  an.  ij. 
Agapitus  sed.  an.  j. 
Silverius  sed.  an.  j. 
Vigilius  sed.  an.  xiiij. 
Ab  Apostolica  (sle)  sede  Petri  Apostoli  usque  ordena< 

lione  (sic)  sancti  Silvestri  anni  cc  lvu. 

n. 

(Ez  pervetusto  Vaticano  codice.) 

Petrus  sedit  annis  25,  mensibus  2,  diebus  3. 
Linus  seditanoisii,  mensibus  3,  dieb.  42. 
Cletus  sedit  annis  12.  mense  i,  diebus  ii. 
Clemens  sedit  annis  9,  mensibus  i  1 ,  diebus  iO. 
Anacletus  sedit  an.  i2,  mens.  iO,  dieb.  3. 
Evaristus  sedit  an.  9,  mens.  iO,  dieb.  2. 
Alexander  sedit  ann.  iO,  mens.  6,  dieb.  2. 
Sixtus  sedit  ann.  iO,  mens.  2,  die  i. 
Telesphorus  sedit  an.  i,  mens.  3,  dieb.  2i. 

*  Gelasius. 


A  Yp:inus  sedit  an.  4,  mens.  3,  dieb.  4. 

Pms  sedit  an.  19,  mens.  4,  dteb.  3. 

Anicius  sedit  an.  2,  mens.  i,  dieb.  3. 

Sother  sedit  an.  9,  mens.  5,  dieb.  21. 

EleuUierus  sedit  ann.  15,  mens.  3,  d.  2. 

Victor  sedit  an.  lO^  mens.  2,  dieb.  10. 

Zepherimus  sedit  an.  8,  mens.  7,  dieb.  10. 

Calistus  sedit  an.  7,  mens.  2,  dieb.  2. 

Urbanus  sedit  an.  3,  mens.  10,  dieb.  12. 

Pontianus  sedit  ann.  9,  mens.  5,  dieb.  2. 

Antherus  sedit  an.  i2,  mens.  1,  d.  12. 

Fabianus  sedit  an.  14,  mens.  11,  d.  2. 

Comelius  sedit  an.  2,  mens.  2,  d.  3. 

Lucius  sedit  an.  3,  mens.  3.  dieb.  3. 

Stephanus  sedit  an.  7,  mens.  5^  d.  2. 

Sixtus  sedit  an.  1,  mens.  10,  d.  23. 

Dionysius  sedit  ann.  6,  mens.  2,  d.  4. 

Felix  sedit  ann.  4,  mens.  3,  d.  25, 

Euticianus  sedit  ann.  1,  mens.  I,  d.  1. 
B  Gaius  sedit  ann.  12,  mens.  4,  dies  12. 

Marcellinus  sedit  ann.  9,  mens.  4.  d.  16. 

Marcellus  sedit  ann.  5,  mens.  5«  d.  21, 

Eusebius  seditan.  6,  mens.  i,  d.  3. 

Melchiades  sedit  an.  4,  mens.  7,  d,  8. 

Silvester  sedit  ann.  23,  mens.  10,  d.  11. 

Marcus  sedit.  an.  2,  mens.  9,  d.  20. 

Juiius  sedit  an.  15,  mens.  2,  d.  6. 

Liberius  sedit  an.  6,  mens.  3,  d.  4. 

Felixsedit  an.  1,  mens.  3,  d.  2. 

Damasoa  sedit  ann.  18^  niens.  3,  d.  11. 

Siricius  sedit  annis  15,  diebus  25. 

Anastasius  sedit  an.  3,  dieb.  10. 

Innocentius  sedit  an.  3,  diebus.  21. 

Zosimus  sedit  an.  1,  mens.  3,  dieb.  11. 

Bonifacius  sedit  an.  3,  mens.  8,  d.  6. 

Coelestinus  sedit  an.  8,  mens.  10,  d.  17. 

Sixtus  seditan.  8,  diebus  19. 

Leo  sedit  an«  21,  mens.  1,  dieb.  13. 
Q  Hilarius  sedit  ann.  8,  mens.  3,  dieb.  10. 

Simplicius  sedit  ann.  15,  mens.  1,  dieb.  7. 

Felix  sedit.  an.  7,  mens.  11  dieb.  17. 

Gelasius  sedit  ann.  4,  mens.  8,  dieb.  18. 

Anastasius  sedit  an.  1,  mens.  lO^  dieb.  24. 

Simachus  sedit  an.  15,  mens.  6,  dieb.  27. 

Hormisda  sedit  ano.  8,  dieb.  17. 

Johannnes  sedit  ann.  2,  mens,  8,  dieb.  16. 

Felix  seditan.  4,  mens.  2,  dieb.  13. 

Bonifacius  sedit  an,  2,  diebus  26. 

Joannes  sedit  an.  2,  mens.  3,  dieb.  6, 

Agapitus  sedil  ann.  11,  mens.  1,  dieb.  18. 

Silverius  sedit  an.  1,  mens.  5,  dieb.  11. 

Viffilius  sedit  an.  17,  mens.  6,  dieb.  26. 

Pelagiut  sedit  ann.  11,  mens.  10  dieb  28. 

Joannes  seditan.  12,  mens.  11,  dieb.  26. 

Benedictus  seditan.  4,  mens.  1,  dieb.  29. 

Pelagius  sedit  an.  10,  mens.  2,  d.  10. 

Gregorius  Magnussedit  annis  13,  mens.  6,  dieb.  10. 


INDEX 


RERUM  ET  VERBORUM  MEMORABILIUM,   QVM  IN  LIBRO  SACRAMENTORUM,  etc.,  ET  IN  NOTIS 

CONTINENTUR, 

Id  est  a  col.  hujus  volutninis  25  usque  ad  849. 

In  hoc  indice  revocatur  lector  ad  numeros  in  teztu  crassiori  charactere  exprestos. 


Abacus  dicitur  marmor  idett  mensa 
marmorea,  433.  Sumitur  abacus  pro 
mensa  marmorea  calices  continentc» 
ibid. 

Abbatis  et  abbatissoe  ordinandorum 
Mtus,    443,    526.  In    Kccldsia    GrBBca 


abbas  per  impositionem  manus  episco- 
palis  creatur,  526.  Ibi  etiam  l